Kredietcrisis; Brief minister over overname Alt-A protefeuille van ING
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135223
 2009-2010
 
 31 371
 Kredietcrisis
 
 
 
 
 Nr. 
 259
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 30 september 2009
 
 In januari 2009 heeft de Staat via de Illiquid Asset Back-up Facility
(IABF) het risico overgenomen op 80% van de gesecuritiseerde hypotheken
portefeuille van ING (de zogenaamde Alt-A portefeuille). Hierover heb ik u
geïnformeerd in mijn brief met kenmerk FM/2008/0192 M d.d. 27 januari
2009 (Kamerstukken II, 2008–2009, 31 371, nr. 95). In deze
brief wil ik u allereerst nader informeren over de momenten waarop ik u in
de toekomst ga informeren over het verloop van de transactie en de resultaten.
Tevens geef ik u inzicht in de resultaten van de transactie.
 
 In het reguliere begrotingsproces bericht ik u in principe vier keer per
jaar. In september, in het voorjaar en in het najaar bericht ik u over ramingen
en in mei van elk jaar stuur ik u de verantwoording over het vorige jaar.
Deze momenten sluiten niet aan op de momenten waarop ING kwartaalcijfers publiceert.
Bij het uitkomen van de kwartaalcijfers van ING voor het tweede kwartaal van
2009 bleek er veel belangstelling van de media voor de ontwikkelingen in dat
deel van de portefeuille waarvoor de Staat het risico heeft overgenomen. Het
komende jaar zal ik u daarom, tussentijds, direct na het uitkomen van de kwartaalcijfers
van ING informeren over de resultaten en de betekenis daarvan voor de Staat.
De formele verantwoording over de transactie ontvangt u jaarlijks in mei van
het volgende jaar.
 IABF transactie versus ontwikkeling Alt-A portefeuille
 Kwartaalresultaten van ING op de Alt-A portefeuille laten zich niet één
op één vertalen naar resultaten voor de Staat. Hiervoor zijn
twee redenen. In de eerste plaats omvat de IABF transactie tussen Staat en
ING meer kasstromen dan alleen de kasstromen uit hoofde van de Alt-A portefeuille.
Enerzijds ontvangt de Staat 80% van de kasstromen uit de gesecuritiseerde
hypothekenportefeuille van ING en een garantiefee. Anderzijds betaalt de Staat
funding fee en een managementfee. Het resultaat voor de Staat wordt bepaald
door het saldo van de kasstromen en niet alleen door de ontvangsten uit de
gesecuritiseerde hypothekenportefeuille. De figuur hieronder illustreert dit.
Voor 20% van de Alt-A portefeuille staat het risico nog
op de balans van ING. ING laat daarbij alleen de resultaten en waardeveranderingen
van deze portefeuille zien, niet het cumulatieve effect van de kasstromen.
Het kwartaalresultaat van ING op dit deel van de portefeuille laat zich daarom
niet direct vertalen in resultaten voor de Staat.
 
 Verschillen in boekhouding
 In de tweede plaats zijn er verschillen in de boekhoudkundige benaderingen
die de Staat en ING hanteren. Op basis van IFRS boekhoudregels moet ING bij
verwachte verliezen direct afschrijven ten laste van de winst en verlies rekening.
De IFRS regels schrijven verder voor dat de obligatie moet worden afgeschreven
tot de marktwaarde wanneer er sprake is van een verwacht verlies. De Staat
werkt met een andere boekhoudmethode. Afschrijvingen als gevolg van marktwaarde
zijn niet relevant voor de Staat. De verwachte verliezen zijn uiteraard wel
relevant. Indien verwachte verliezen boven de in de meerjarenraming verwerkte
verwachte verliezen uitstijgen, zal de meerjarenraming worden aangepast. Hierover
informeer ik u dan bij de voorjaarsnota of de miljoenennota.
 Resultaten transactie
 Maandelijks vinden er betalingen over en weer plaats. De Staat ontvangt
van ING 80% van de kasstromen uit de gesecuritiseerde hypothekenportefeuille.
De Staat betaalt ING een funding fee. De betaling van garantie fee en management
fee vindt één keer per jaar plaats. De omvang van de maandelijkse
funding fee kan de Staat binnen de contractueel vastgelegde bandbreedte zelf
bepalen. Tot op heden (inclusief de betaling in september 2009 exclusief betaling
in oktober) is het saldo van de kasstromen gelijk aan nul. Dit nul resultaat
heeft een technische achtergrond. De kasstromen uit de obligaties in de portefeuille
zijn hoger dan verwacht. Dit komt door vervroegde aflossingen op de onderliggende
hypotheken. Hierdoor wordt ook op de Alt-A obligaties vervroegd afgelost.
Door vervroegde aflossing op de obligaties ontstaat renterisico. Dit wordt
door de Staat beheerst door versneld te betalen op de funding fee. Daarbij
geldt dat hogere betalingen op de funding fee in 2009 resulteren in lagere
betalingen in latere jaren. Een netto resultaat dat voorlopig gelijk is aan
nul impliceert dan ook niet dat de transactie minder op zal leveren dan initieel
verwacht.
 
 De nominale waarde (hoofdsom) van dat deel van de gesecuritiseerde hypothekenportefeuille
waarvoor de Staat het kredietrisico heeft overgenomen bedroeg oorspronkelijk
$ 30,9 mld. Door de (vervroegde) aflossingen is de hoofdsom gedaald
met $ 3,2 mld naar $ 27,7 mld. Daartegenover staat dat
de nominale waarde van de verplichtingen is gedaald van $ 27,8 mld
naar $ 24,2 mld.
 
 Indien in de toekomst geen enkele wanbetaling zou plaatsvinden, is het
maximale resultaat $ 3,5 mld (het verschil tussen 27,7 en 24,2).
Daarbovenop komt het resultaat van de ontvangen en betaalde rentes en het
saldo van de garantie- en management fee. Zoals u echter weet is dit zonnige,
weinig realistische, scenario nooit het uitgangspunt geweest. Zoals eerder
gemeld, worden een base case met een verwacht positief resultaat van $ 2 mld
en een stress case met een verwacht verlies van $ 600 mln gehanteerd.
 Verliezen beperkt
 De verliezen zijn tot nu toe zeer beperkt. Het verlies op de portefeuille
ontvangsten voor de Staat bedraagt tot op heden $ 7,7 mln (ca. 0,025%
van de oorspronkelijke hoofdsom). Dit is uiteraard nog geen verlies op de
transactie, want het betreft slechts een resultaat op één van
de vier kasstromen. En zoals eerder uitgelegd wordt het resultaat bepaald
door het saldo van de vier kasstromen (zie figuur).
 Buffer nog nagenoeg intact
 De totale buffer voordat de Staat verlies zou maken op de transactie is
nog nagenoeg intact. Deze buffer is opgebouwd uit een buffer als gevolg van
de prijs van de transactie en een buffer in de obligaties zelf (de zogenaamde
credit enhancement). De Staat heeft het risico op de gesecuritiseerde obligaties
overgenomen tegen een prijs van 90. De buffer als gevolg van de prijs van
de transactie is groter dan 10%. Dit is gevolg van een financieringsvoordeel.
Dit voordeel ontstaat doordat het rentepercentage in de funding fee lager
is dan het gemiddelde rentepercentage op de obligaties. Daarnaast zit een
buffer in de obligaties zelf. Verliezen op de hoofdsom worden eerst opgevangen
door obligaties met de laagste rating, en daarna pas door andere kwalitatief
betere obligaties. Het merendeel van de obligaties die in de Alt-A portefeuille
zitten kennen hierdoor een buffer.
 Huizenprijsdaling heeft base case nog niet bereikt
 De huizenprijs is de belangrijkste verklarende factor voor verliezen in
de portefeuille. Gerekend vanaf de top in 2006/2007 is sprake van een daling
van de Amerikaanse huizenprijs van ruim 32–33% op nationaal niveau.
In de base case is onder meer gerekend met een daling van 35%. Daarmee
ligt de huizenprijsontwikkeling gunstiger dan verondersteld is in de base
case ($ 2 mld winst). Overigens laat de Amerikaanse huizenprijsindex
recentelijk een kleine stijging zien. Voor de werkeloosheid geldt dat deze
op dit moment hoger is dan de in de base (8%) en in de stress case
veronderstelde werkeloosheid (9,5%). Het effect van werkeloosheid en
lagere economische groei is kleiner dan het effect van de huizenprijs.
 
 Op dit moment maak ik voor de meerjarenraming gebruik van de in januari
opgestelde kasstroomverwachtingen. Deze kasstromen horen bij de base case.
Het betreft een conservatieve raming waarin – ondanks het verwacht positief
resultaat van $ 2 mld op de gehele IABF transactie – al rekening
is gehouden met verwachte verliezen op de Alt-A portefeuille. De raming zal
worden bijgesteld als er nieuwe inzichten zijn die er aanleiding toe
geven dat er sprake is van significante afwijkingen van de base case. Op dit
moment lijkt daarvan echter nog geen sprake. De gerealiseerde verliezen zijn
kleiner dan de verliezen waarmee in de base case al rekening is gehouden,
de buffer is nog nagenoeg intact en de huizenprijsdaling heeft de base case
nog niet bereikt. Indien er in de toekomst wel aanleiding ontstaat de meerjarenraming
aan te passen zal ik u hierover berichten in de voorjaarsnota of de miljoenennota.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos