Veegwet SZW 1997; Nota 'Harmonisatie van leefvormbepalingen in de sociale verzekeringen'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19971998-25641, nr. 137d

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-05-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25641 nr. 137d

08-05-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNOTA HARMONISATIE VAN LEEFVORMBEPALINGEN IN DE SOCIALE
VERZEKERINGEN InleidingOorspronkelijke leefvormbepalingAanvullende leefvormbepalingAanleiding voor de aanvullende leefvormbepalingRapportage interdepartementale werkgroep harmonisatie
leefvormbepalingenOnweerlegbaar rechtsvermoedenDe werking van de leefvormbepalingen in de socialeverzekeringswettenAlgemene Ouderdomswet (AOW)Algemene nabestaandenwet (ANW)Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ)Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers (IOAW) Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ)Wet inkomensvoorziening kunstenaars (WIK)Wet voorzieningen gehandicapten (WVG)ToeslagenwetOnredelijke situaties als gevolg van het onweerlegbaar
rechtsvermoedenJurisprudentie op basis van de vier nieuwe criteriaConclusie:
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25641Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 641Nadere wijziging van een aantal sociale zekerheidswetten en enige andere
wetten, houdende wijziging/intrekking van de Wet Werkloosheidsvoorziening,
eenvormige definiëring van de term gezamenlijke huishouding en technische
alsmede enige andere wijzigingen (Veegwet SZW 1997)nr. 137dBRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 mei 1998Bijgaand ontvangt u de nota1 harmonisatie
van leefvormbepalingen in de sociale verzekeringen.Deze nota heb ik, bij de behandeling in de Eerste Kamer van het wetsvoorstel
25 641 (Nadere wijziging van een aantal socialezekerheidswetten en enige
andere wetten, houdende wijziging/ intrekking van de Wet Werkloosheidsvoorziening,
eenvormige definiëring van de term gezamenlijke huishouding en technische
alsmede enige andere wijzigingen (Veegwet SZW 1997)), toegezegd omdat met
name een viertal criteria in de definitie van het begrip gezamenlijke huishouding,
nog aanleiding gaf tot vragen. Met bijgaande nota wordt aan deze toezegging
invulling gegeven. De Staatssecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,F. H. G. de Grave NOTA HARMONISATIE VAN LEEFVORMBEPALINGEN IN DE SOCIALE
VERZEKERINGEN InleidingTijdens de behandeling in de Eerste Kamer van het wetsvoorstel 25 641
(Veegwet SZW 1997), heb ik een nota toegezegd over de harmonisatie van leefvormbepalingen
in de sociale verzekeringen1. Met name de invoering
van een aanvullende bepaling inzake de gezamenlijke huishouding, die is geformuleerd
als een onweerlegbaar rechtsvermoeden, gaf nog aanleiding tot vragen. Met
deze nota wordt aan deze toezegging invulling gegeven. In deze nota zal worden
ingegaan op de inhoud van deze leefvormbepaling en de uitwerking daarvan in
de socialeverzekeringswetten. Ook zullen enkele aspecten uit de jurisprudentie
belicht worden en zal worden aangegeven dat het in het kader van de handhaving
en de fraudebestrijding noodzakelijk was ten aanzien van een aantal evidente
situaties het onweerlegbaar rechtsvermoeden te introduceren. Zoals toegezegd
beperkt de nota zich tot die socialezekerheidswetten waarop het individualiseringsbeginsel
niet van toepassing is. Oorspronkelijke leefvormbepalingVolgens de tekst van de oorspronkelijke leefvormbepaling is van een gezamenlijke
huishouding sprake indien twee personen hun hoofdverblijf hebben in dezelfde
woning (huisvestingscriterium) en zij blijk geven zorg te dragen voor elkaar
door middel van het leveren van een bijdrage in de kosten van de huishouding
(zorgcriterium). Daarbij gaat het om louter objectieve criteria en niet om
de subjectieve aard van de relatie2. Het eerste
criterium waaraan moet zijn voldaan is dat van de gezamenlijke huisvesting.De feitelijke vaststelling dat de betrokken personen hun hoofdverblijf
in dezelfde woning hebben is voldoende om aan te nemen dat voldaan is aan
het huisvestingscriterium.Of aan het tweede criterium, het zorgcriterium, is voldaan moet blijken
uit een bepaalde mate van financiële verstrengeling tussen betrokkenen,
die verder gaat dan het delen van woonlasten. Te denken valt aan het gebruik
van duurzame goederen, de betaling van de kosten van de huishouding en de
betaling van overige uit het huishouden voortvloeiende kosten zoals verzekeringen.
Indien van een dergelijke verstrengeling niet of slechts in geringe mate sprake
is, kunnen ook andere feiten of omstandigheden bepalend zijn voor de vraag
of sprake is van verzorging3. Aanvullende leefvormbepalingNa de nieuwe Algemene bijstandswet (Abw), de IOAW, de IOAZ en de ANW is
bij gelegenheid van de Veegwet SZW 1997, in de resterende socialeverzekeringswetten
een aanvullende leefvormbepaling opgenomen naast de reeds bestaande leefvormbepaling.De aanvullende leefvormbepaling voegt daaraan toe dat een gezamenlijke
huishouding in ieder geval aanwezig wordt geacht, indien de betrokkenen hun
hoofdverblijf hebben in dezelfde . woning en:a. zij met elkaar gehuwd zijn geweest of eerder voor de toepassing van
deze wet daarmee gelijk zijn gesteld;b. uit hun relatie een kind is geboren of erkenning heeft plaatsgevonden
van een kind van de een door de ander;c. zij zich wederzijds verplicht hebben tot een bijdrage aan de huishouding
krachtens een geldend samenlevingscontract; ofd. zij op grond van een registratie worden aangemerkt als een gezamenlijke
huishouding die naar aard en strekking overeenkomt met een gezamenlijke
huishouding bedoeld in de reeds bestaande leefvormbepaling. De wetgever geeft door middel van deze vier criteria aan in welke gevallen
het uitvoeringsorgaan zonder verder nader onderzoek naar de feitelijke leefsituatie
kan concluderen dat er sprake is van het voeren van een gezamenlijke huishouding. Aanleiding voor de aanvullende leefvormbepalingDe aanleiding voor de aanvullende leefvormbepaling was gelegen in het
feit dat de leefvormfraude met name bij de oude Algemene Bijstandswet (ABW)
een belangrijke vorm van misbruik was, die met de reeds bestaande leefvormbepaling
onvoldoende kon worden bestreden. Ook in evidente situaties kon de rechter
op grond van de toen geldende bepaling niet zondermeer concluderen dat er
sprake was van het voeren van een gezamenlijke huishouding. Een onderzoek
naar de feitelijke leefsituatie en de zorgrelatie tussen betrokkenen bleef
ook in die situaties nodig. Als voorbeeld moge dienen een uitspraak van de
Afdeling geschillen van bestuur van de Raad van State van 18 juni 19911. In die kwestie was er sprake van huisvesting in dezelfde
woning van twee betrokkenen die al eerder met elkaar een gezamenlijke huishouding
hadden gevoerd. Desondanks nam de rechter nu niet zondermeer aan dat er sprake
was van een gezamenlijke huishouding omdat er niet was gebleken of betrokkenen
beiden een bijdrage leverden in de kosten van de huishouding danwel op andere
wijze in elkaars verzorging voorzagen. Deze lijn werd voortgezet in een uitspraak
van diezelfde afdeling van 26 juli 19912, waarin
de afdeling overwoog dat er bij herstel van samenwoning van gewezen partners
niet zonder nader onderzoek kan worden aangenomen dat wederom een gezamenlijke
huishouding wordt gevoerd. Ook de Centrale Raad van Beroep was blijkens een
uitspraak van 14 november 1995 van mening dat bij de beantwoording van de
vraag of er sprake is van een duurzame gezamenlijke huishouding bijzondere
betekenis toekomt aan het gegeven dat het om ex-echtgenoten gaat, maar dat
de waarneembare feiten en omstandigheden de conclusie moesten rechtvaardigen
dat werd voldaan aan de criteria genoemd in artikel 5a, tweede lid, ABW3. Deze situatie was ongewenst.Met het oog op de handhaving en de fraudebestrijding is er dan ook voor
gekozen ten aanzien van evidente situaties een aanvullende leefvormbepaling
te introduceren.Bij de introductie van het onweerlegbaar rechtsvermoeden in de Algemene
bijstandswet heeft het kabinet aangegeven dat zij de bezwaren onderkent die
kleven aan het opnemen van een onweerlegbaar rechtsvermoeden. Aan de legitimiteit
van de bijstandsuitkering zou immers afbreuk worden gedaan als de wetgeving
ertoe kan leiden dat personen ten onrechte worden geacht een gezamenlijke
huishouding te voeren. Mocht het onweerlegbaar rechtsvermoeden in de praktijk
tot onredelijke situaties leiden dan kunnen deze door het zogeheten individualiseringsbeginsel
worden rechtgezet. Het vierde lid van artikel 13 Abw biedt de discretionaire
bevoegdheid aan de gemeenten om af te wijken van het beginsel van gezinsbijstand
indien dit gelet op de omstandigheden noodzakelijk is. Rapportage interdepartementale werkgroep harmonisatie
leefvormbepalingenIn het op 30 maart 1993 verschenen kabinetsstandpunt inzake het advies
van de Commissie voor de toetsing van wetgevingsprojecten (de commissie Kortmann)
over leefvormen4 heeft het kabinet aangegeven
dat vanuit het oogpunt van eenvoud en doorzichtigheid van regelgeving de op
dat moment in wetgeving voorkomende leefvormbepalingen zoveel mogelijk
geharmoniseerd dienden te worden. Een interdepartementale werkgroep werd ingesteld
om de mogelijkheden voor harmonisatie verder te onderzoeken.Op 14 augustus 1996 heeft het kabinet vervolgens op basis van de uitkomsten
van dat interdepartementaal onderzoek, zijn standpunt met betrekking tot dit
onderwerp naar buiten gebracht1.In het rapport van de interdepartementale werkgroep naar aanleiding van
het bovengenoemde interdepartementaal onderzoek is naar voren gebracht dat
in de uitvoeringspraktijk een groot aantal criteria ontwikkeld is met behulp
waarvan men kan vaststellen of er sprake is van een gezamenlijke huishouding.
Een aantal van deze criteria (corresponderend met de hiervoor aangeduide onderdelen
a, b en c van de aanvullende leefvormbepaling) is van zodanige aard dat indien
daaraan wordt voldaan er in elk geval moet worden aangenomen dat er sprake
is van een gezamenlijke huishouding.De werkgroep adviseerde om deze criteria onderdeel te doen uitmaken van
een geharmoniseerd leefvormbegrip. Indien de in die criteria omschreven situaties
zich voordoen kunnen de uitvoeringsorganen zich hierop beroepen zonder dat
dit verder onderzoek behoeft.Gezien het specifieke karakter van de sociale zekerheid was de werkgroep
van mening dat de leefvormbepaling in de sociale zekerheid aanvulling behoefde
en ook de leefvormregistratie van betrokkenen in een andere regeling waarbij
zij worden aangemerkt als gezamenlijke huishouding, als onweerlegbaar rechtsvermoeden
geldt.Het kabinet heeft ingestemd met de voorstellen van deze werkgroep om,
ten behoeve van de consistentie, het gebruik van eenduidige leefvormbepalingen
te bevorderen en aangegeven dat de Aanwijzingen voor de regelgeving op dit
punt zullen worden aangepast. In de Aanwijzingen voor de regelgeving is deze
nieuwe aanwijzing 72a ingevoegd, waarin wordt voorgeschreven hoe moet worden
aangegeven wat onder het voeren van een gezamenlijke huishouding moet worden
verstaan2.Ten aanzien van de criteria a en b kan worden opgemerkt dat door het hebben
van het hoofdverblijf in dezelfde woning in combinatie met een van beide criteria,
betrokkenen blijk geven van een bijzondere verbondenheid waarbij sprake is
van een zodanige mate van dragen van zorg ten opzichte van elkaar dat aangenomen
mag worden dat er sprake is van het voeren van een gezamenlijke huishouding.Het criterium beschreven onder c ziet op een situatie waarbij betrokkenen
aangeven samen te leven en zij zich wederzijds verplicht hebben tot een bijdrage
aan de huishouding.Overeenkomstig het advies van de werkgroep is het criterium onder d opgenomen.
Deze toevoeging is noodzakelijk om te voorkomen dat personen zich, afhankelijk
van te behalen voordelen, ten behoeve van de ene socialezekerheidswet wel
en – de – andere niet als een gezamenlijke huishouding laten registreren.
Ook hier is sprake van een situatie waarin betrokkenen zelf hebben aangegeven
een gezamenlijke huishouding te voeren. Onweerlegbaar rechtsvermoedenDe aanvullende leefvormbepaling is, conform het voorstel van de interdepartementale
werkgroep harmonisatie leefvormbepalingen, vormgegeven als onweerlegbaar rechtsvermoeden.Hieronder wordt verstaan de gevolgtrekking die de wetgever verbindt aan
bepaalde feiten en wel dusdanig dat zij daardoor geen bewijs meer behoeven3.Deze vier criteria hadden wetgevingstechnisch gezien op verschillende
wijzen kunnen worden vormgegeven, waarbij de rechtsgevolgen echter hetzelfde
geweest zouden zijn.In de socialeverzekeringswetten (en ook in andere wetten) wordt met een zekere regelmaat gebruik gemaakt van gelijkstellingsbepalingen of
definitiebepalingen. Met elk van deze wetstechnische vormgevingen zou het
beoogde doel, een heldere afbakening en eenduidige rechtsgevolgen, bereikt
kunnen worden.Indien de aanvullende leefvormbepaling was vormgegeven als een weerlegbaar
rechtsvermoeden zou dat feitelijk tot gevolg hebben gehad dat er een omkering
van de bewijslast had plaatsgevonden. Niet de gemeente, het Lisv of de Sociale
Verzekeringsbank (SVB) zou dan moeten aantonen dat er sprake is van een gezamenlijke
huishouding maar de betrokkenen zouden moeten aantonen dat er geen sprake
is van een gezamenlijke huishouding.In het verleden is al gebleken dat het zeer moeilijk is om aan de hand
van beschikbare formele gegevens aan te tonen dát er sprake is van
een gezamenlijke huishouding. Evenzeer zal het voor betrokkenen bijzonder
moeilijk zijn om te bewijzen dat er géén sprake is van een gezamenlijke
huishouding. Er zijn vervolgens twee situaties denkbaar:1. Betrokkenen zullen vrijwel nooit in staat zijn te bewijzen dat er geen
sprake is van een gezamenlijke huishouding. Immers van betrokkenen kan moeilijk
gevraagd worden het niet-bestaan van iets aan te tonen. In dit geval werkt
een weerlegbaar rechtsvermoeden feitelijk uit als onweerlegbaar rechtsvermoeden.2. Betrokkenen kunnen volstaan met aan te tonen dat er op papier geen
sprake is van een financiële verstrengeling of dat er sprake is van een
op commerciële wijze vormgegeven relatie. Dit heeft tot gevolg dat de
bewijslast dat sprake is van een hechtere (financiële) verstrengeling
vervolgens weer bij het uitvoeringsorgaan zou komen te liggen. Dit zou betekenen
dat alsnog het volledige leefvormonderzoek zou moeten worden gedaan. In dit
geval zou de fraudeproblematiek onvoldoende kunnen worden opgelost. De werking van de leefvormbepalingen in de socialeverzekeringswettenEr kan onderscheid worden gemaakt tussen socialeverzekeringswetten waarvoor
het al dan niet voeren van een gezamenlijke huishouding van direct belang
is voor het al dan niet ontstaan van het recht op of voor de hoogte van de
basisuitkering en wetten waarvoor een gezamenlijke huishouding slechts van
belang is voor de vraag of voor een nabestaande aanspraak kan bestaan op een
overlijdensuitkering indien de uitkeringsgerechtigde is overleden. Hieronder
zal verder worden ingegaan op de wetten waarvoor het al dan niet voeren van
een gezamenlijke huishouding van direct belang is voor het recht op uitkering
c.q. toeslag. Algemene Ouderdomswet (AOW)Voor de hoogte van een uitkering op grond van de AOW is het relevant te
weten of betrokkene een gezamenlijke huishouding voert. Is dit het geval dan
bestaat aanspraak op een zogenaamde 50% uitkering eventueel vermeerderd met
een toeslag van eveneens 50%. Na overlijden van de uitkeringsgerechtigde ontstaat
recht op een overlijdensuitkering voor de achterblijvende partner.Is er geen sprake van een gezamenlijke huishouding of een huwelijk dan
bestaat aanspraak op een zogenaamde 70% uitkering. Bij de toepassing van de
AOW zijn twee situaties denkbaar waarin het voor betrokkenen voordeliger is
zich, ondanks het bestaan van een gezamenlijke huishouding, als alleenstaande
voor te doen. De eerste situatie betreft een AOW-gerechtigde met een jongere
partner met een inkomen uit of in verband met arbeid. Door zich als alleenstaande
voor te doen zal deze AOW-gerechtigde een uitkering ter hoogte van 70% in
plaats van 50% van het minimumloon ontvangen. Daar staat echter
tegenover dat bij overlijden van deze AOW-gerechtigde geen aanspraak bestaat
op een overlijdensuitkering. De tweede situatie betreft het samenwonen van
twee AOW-gerechtigden. Door zich als alleenstaanden voor te doen kan twee
maal 70% in plaats van twee maal 50% van het minimumloon worden ontvangen.
Ook in dat geval zal er bij overlijden geen overlijdensuitkering worden ontvangen. Algemene nabestaandenwet (ANW)Voor de toepassing van de ANW is de vraag of men een gezamenlijke huishouding
voert op twee momenten van belang. Ten eerste op het moment dat aanspraak
op een nabestaandenuitkering gaat ontstaan. Aanspraak op een nabestaandenuitkering
heeft een nabestaande dat wil zeggen de echtgenoot (of degene die daarmee
wordt gelijkgesteld waaronder degene met wie een gezamenlijke huishouding
wordt gevoerd) van degene die verzekerd was. In de praktijk zullen de vier
als onweerlegbaar rechtsvermoeden neergelegde criteria hier als versterking
van de bewijslastpositie van de nabestaande fungeren.Het tweede moment waarop de vraag van de gezamenlijke huishouding van
belang wordt is het moment waarop een ANW-gerechtigde een gezamenlijke huishouding
gaat voeren. De nabestaandenuitkering eindigt op dat moment. Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ)Naast het recht op een overlijdensuitkering is het voeren van een gezamenlijke
huishouding bij de WAZ onder omstandigheden van belang voor het recht op een
uitkering. Verzekerde op grond van de WAZ is onder meer de meewerkende echtgenoot.
De persoon met wie een zelfstandige een gezamenlijke huishouding voert is
gelijkgesteld aan de echtgenoot waardoor de meewerkende samenwonende in geval
van arbeidsongeschiktheid recht kan doen gelden op een uitkering op grond
van deze wet. Voor de toepassing van de WAZ zal het voor betrokkenen gunstig
zijn om zich als gezamenlijke huishouding te presenteren. Dit leidt immers
tot verzekering van de persoon die meewerkt in de onderneming van de persoon
waarmee hij een gezamenlijke huishouding voert. Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers (IOAW) Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ)Indien er sprake is van een gezamenlijke huishouding worden bij de beoordeling
van het recht op uitkering het inkomen van de betrokkene en het inkomen van
de persoon waarmee een gezamenlijke huishouding wordt gevoerd bij elkaar opgeteld.
Indien de som van deze twee inkomens boven de grondslag uitkomt heeft de betrokkene
geen recht op uitkering. Deze grondslag bedraagt voor alleenstaanden 70% van
het minimumloon en voor samenwonenden 100% van het minimumloon. Voor alleenstaanden
met een kind geldt een grondslag van 90% van het minimumloon.Ook voor de hoogte van een uitkering op grond van deze wetten is het relevant
te weten of betrokkene een gezamenlijke huishouding voert. Een alleenstaande
heeft recht op een aanvulling van zijn inkomen tot 70% van het minimumloon
en is er sprake van een gezamenlijke huishouding dan hebben de samenwonenden
recht op een aanvulling van hun gezamenlijke inkomen tot het minimumloon.
Een alleenstaande met een kind heeft recht op een aanvulling van zijn inkomen
tot 90% van het minimumloon. Na overlijden van de uitkeringsgerechtigde
ontstaat recht op een overlijdensuitkering voor de achterblijvende partner. Wet inkomensvoorziening kunstenaars (WIK)Voor de toepassing van de WIK is de vraag of men een gezamenlijke huishouding
voert van belang voor het vaststellen van het recht op uitkering. Bij de WIK
is één van de toelatingscriteria dat betrokkenen niet beschikken
over voldoende middelen van bestaan. Is dat het geval, dan bestaat aanspraak
op een WIK-uitkering.De hoogte van de WIK-uitkering is afhankelijk van het inkomen van de gezamenlijke
huishouding. Indien men een gezamenlijke huishouding voert, moeten de echtgenoten
de aanvraag gezamenlijk indienen. De WIK-uitkering wordt onder meer beëindigd,
indien de echtgenoot van de kunstenaar daarom verzoekt. De WIK kent geen overlijdensuitkering
voor de achterblijvende partner. Wet voorzieningen gehandicapten (WVG)Voor de toepassing van de WVG is de vraag of men een gezamenlijke huishouding
voert relevant voor het vaststellen van de eigen bijdragen en de hoogte van
de financiële tegemoetkoming, alsmede voor het antwoord op de vraag of
men in voorkomende gevallen onder of boven de inkomensgrens zit. De hoogte
van de eigen bijdragen en de financiële tegemoetkoming is indien er sprake
is van een gezamenlijke huishouding afhankelijk van de draagkracht van de
gehandicapte en zijn partner. Deze draagkracht is op zijn beurt weer afhankelijk
van het netto inkomen van de gehandicapte en zijn partner. Tot een netto inkomen
gelijk aan anderhalf maal de toepasselijke bijstandsnorm is de draagkracht
per kalenderjaar maximaal f 100,00. Voorzover het netto inkomen meer
bedraagt dan 1,5 maal de toepasselijke bijstandsnorm is de draagkracht maximaal
8 tot 12,5% van het surplus-inkomen. Op de draagkracht worden de handicapgebonden
kosten en bepaalde eigen bijdragen in de sfeer van de zorgverzekering in mindering
gebracht. ToeslagenwetDe werknemer of zelfstandige die een inkomensdervingsuitkering heeft in
verband met arbeidsongeschiktheid of werkloosheid en van wie het inkomen beneden
het niveau van het sociaal minimum ligt heeft recht op een toeslag op grond
van de Toeslagenwet. Tot het inkomen wordt ook het inkomen van de eventuele
partner gerekend. In dit verband is het derhalve relevant of er sprake is
van het voeren van een gezamenlijke huishouding. Dat is tevens van belang
bij het vaststellen van de hoogte van de toeslag. De toeslag bedraagt voor
alleenstaanden een aanvulling van het inkomen tot 70% van het minimumloon
en in het geval van een gezamenlijke huishouding een aanvulling van het inkomen
tot het minimumloon. Een alleenstaande met een kind heeft recht op een aanvulling
van het inkomen tot 90% van het minimumloon. Na overlijden van de uitkeringsgerechtigde
ontstaat recht op een overlijdensuitkering voor de achterblijvende partner.Alleen in de situatie waarin de toeslaggerechtigde door de bijtelling
van het inkomen van de partner (met inbegrip van de vrijlating) boven het
voor de leefvorm geldende relevante sociaal minimum zou geraken zal het voor
betrokkenen aantrekkelijk kunnen zijn om zich voor de uitvoeringsinstelling
als alleenstaande te presenteren Onredelijke situaties als gevolg van het onweerlegbaar
rechtsvermoedenTijdens de behandeling van de Abw is door het kabinet steeds gesteld dat
mocht het onweerlegbare rechtsvermoeden in de praktijk toch tot onredelijke
situaties leiden deze door het hiervoor genoemde individualiseringsbeginsel
zouden kunnen worden rechtgezet.Op het terrein van de leefvormenproblematiek in de ANW ligt thans een
voorstel in de Tweede Kamer om een aantal aanpassingen in te voeren die direct
van invloed zijn op de problematiek van de gezamenlijke huishouding. Het betreft
hier de invoering van de «herlevingsperiode» en het creëren
van een afzonderlijke regeling voor «zorgrelaties» in de ANW1 .De eerste wijziging, de introductie van een herlevingsperiode, is in dit
verband van belang voor nabestaanden die worden aangemerkt als gezamenlijke
huishouding terwijl dat voor betrokkenen niet de bedoeling was. Indien betrokkenen
van mening zijn dat zij geen gezamenlijke huishouding willen voeren, kunnen
zij deze beëindigen, waarna het uitkeringsrecht weer kan herleven of
ontstaan. In het wetsvoorstel is nu bepaald dat er een periode van zes maanden
is waarin de SVB een nieuwe beslissing of er al dan niet sprake is van een
gezamenlijke huishouding, kan nemen. Betrokkenen kunnen in die periode beslissen
of zij een gezamenlijke huishouding willen gaan of blijven voeren (met de
gevolgen van dien, namelijk het einde van de nabestaandenuitkering), of dat
zij de gezamenlijke huishouding beëindigen.Met de tweede wijziging, de introductie van de bepalingen omtrent de gezamenlijke
huishouding ten behoeve van de verzorging van hulpbehoevenden, wordt voorkomen
dat de nabestaandenuitkering van betrokkene volledig komt te vervallen indien
sprake is van een onder de reikwijdte van deze bepalingen vallende zorgrelatie.
De toepassing van het criterium dat betrokkenen op grond van een andere registratie
worden aangemerkt als gezamenlijke huishouding (criterium d) zal er in die
situatie niet toe leiden dat tot een (volledige) beëindiging van de nabestaandenuitkering
moet worden overgegaan.Bij de toepassing van de overige wetten is het recht op en/of de hoogte
van de uitkering gekoppeld aan de feitelijke leefvormsituatie van dat moment.
Eventuele wijzigingen in de leefvormsituatie zullen derhalve direct van invloed
zijn op het uitkeringsrecht of op de hoogte van de uitkering. De toepassing
van de leefvormbepaling heeft voor deze wetten dan ook geen onherroepelijk
karakter.Voorts geldt voor alle wetten ten aanzien van het criterium onder d dat
een registratie die berust op een administratieve vergissing niet aan de betrokkenen
kan worden tegengeworpen, zoals dit in het algemeen in het kader van de Wet
op de persoonsregistraties geldt. Jurisprudentie op basis van de vier nieuwe criteriaInmiddels zijn met betrekking tot het onweerlegbare rechtsvermoeden bij
de toepassing van de Abw in de jurisprudentie de eerste ervaringen opgedaan.
Een tweetal uitspraken van een president van de rechtbank in kort-geding is
hierbij van belang.Beide zaken betroffen een verzoek tot een voorlopige voorziening, nadat
de bijstandsuitkering van verzoeker was beëindigd. In de eerste zaak
overwoog de President van de Rechtbank 's-Hertogenbosch2 dat artikel 3, derde lid, onder d, Abw restrictief behoort te worden
uitgelegd, aangezien het elders als gezamenlijke huishouding geregistreerd
staan als onweerlegbaar rechtsvermoeden geldt. In dit geval mocht het bestaan
van een gezamenlijk huurcontract niet worden aangemerkt als een registratie
in de zin van de inmiddels ingetrokken Wet individuele huursubsidie
(IHS). Ook de President van de Rechtbank Amsterdam1
was van mening dat artikel 3, derde lid, onder d, Abw restrictief behoort
te worden uitgelegd. De President overwoog dat uit de wetsgeschiedenis van
de totstandkoming van artikel 3 Abw en de toelichting op het Besluit aanwijzing
registraties gezamenlijke huishouding blijkt dat is beoogd dat de wijze waarop
de betrokkene zich voor een andere regeling heeft gepresenteerd en ten gevolge
daarvan door de uitvoerende instantie van deze regeling is geregistreerd van
doorslaggevende betekenis is voor de toepassing van de bijstand. In casu stond
betrokkene weliswaar elders (bij de SVB) geregistreerd als samenwonend maar
had betrokkene zich daar niet als zodanig gepresenteerd. Hij was namelijk
niet betrokken bij de totstandkoming van de betreffende registratie. In beide
zaken ging de rechter er vanuit dat de toepassing van het onweerlegbare rechtsvermoeden
is beperkt tot de in de wet geschetste situaties. Valt de formele situatie
van betrokkenen niet onder deze limitatieve opsomming, dan zal alsnog een
deugdelijk onderzoek naar de feitelijke woon- en leefsituatie van betrokkenen
moeten plaatsvinden. In de toelichting bij het Besluit aanwijzing registraties
gezamenlijke huishouding 1998 wordt hier ook aandacht aan besteed. Daar wordt
gesteld dat andere registraties als gezamenlijke huishouding, die niet zijn
opgenomen in het besluit omdat deze niet volledig kunnen worden gelijkgesteld
met het begrip gezamenlijke huishouding in de wet, door de SVB, een uitvoeringsinstelling
of een gemeente wel kunnen worden meegenomen in de beoordeling van de feiten
en omstandigheden en leiden tot de conclusie dat er sprake is van een gezamenlijke
huishouding. Hiervoor is echter een zelfstandig onderzoek nodig.In een derde zaak oordeelde de Rechtbank in Breda in een situatie waarin
de notariële akte dermate afweek van de gangbare samenlevingscontracten
dat naar het oordeel van de rechtbank de toepassing van artikel 3, derde lid,
sub c Abw, toepassing mist. Wel concludeerde de rechtbank aan de hand van
de feitelijke omstandigheden tot een gezamenlijke huishouding2. Conclusie:De aanleiding tot het aanvullen van de leefvormbepalingen is gelegen in
het feit dat de leefvormfraude een belangrijke vorm van misbruik van de ABW
was en dat de leefvormfraude op basis van vigerende wetgeving moeilijk of
onvoldoende kon worden bestreden. Zelfs in evidente situaties bleken de vigerende
leefvormbepalingen niet te voldoen. De jurisprudentie bleek ook onvoldoende
uitkomst te bieden. Eenzelfde risico deed zich voor bij sociale-verzekeringsregelingen
waarbij aanspraken afhankelijk zijn van het al dan niet aanwezig zijn van
een gezamenlijke huishouding. Een aanvullende leefvormbepaling was derhalve
gewenst.Vormgeving van deze aanvullende leefvormbepaling als weerlegbaar rechtsvermoeden
biedt geen afdoende uitkomst. Derhalve is in de socialeverzekeringswetten
in een aantal evidente situaties gekozen voor de introductie van een onweerlegbaar
rechtsvermoeden ten aanzien van het voeren van een gezamenlijke huishouding.
Hiermee is niet alleen een verbetering van de bewijspositie van de uitvoeringsorganen
bereikt, maar ook een verbetering van de bewijspositie van potentiële
uitkeringsgerechtigden. Ook wordt voorkomen dat betrokkenen de presentatie
van hun leefsituatie voor de uitvoering van een regeling kunnen aanpassen
al naar gelang het financieel voordeel dat daarmee te behalen valt. Daarnaast geldt voor de Abw, die een vangnetfunktie heeft, dat het individualiseringsbeginsel
uitkomst biedt in die gevallen dat het hanteren van het onweerlegbaar rechtsvermoeden
toch tot onredelijke uitkomsten leidt.Voor wat betreft de andere socialeverzekeringswetten kan worden opgemerkt
dat, gelet op jurisprudentie inzake de leefvormbepaling in de Abw, deze bepaling
naar verwachting ook met betrekking tot alle andere wetten waarin deze voorkomt,
restrictief zal worden uitgelegd.Voorts kan worden opgemerkt dat een foutieve registratie niet aan betrokkenen
kan worden tegengeworpen. Daarnaast geldt voor de ANW nog dat met de invoering
van een apart regime voor zorgrelaties eventuele onbillijkheden kunnen worden
voorkomen. Ook wordt met de introductie van de mogelijkheid van herleving
van de nabestaandenuitkering binnen een termijn van zes maanden voorkomen
dat op basis van het onweerlegbaar rechts-vermoeden tot een onherroepelijke
intrekking van de uitkering wordt overgegaan. Voor de overige genoemde socialezekerheidswetten
geldt dat het recht op en de hoogte van uitkering afhankelijk zijn van de
feitelijke leefvormsituatie van dat moment. De toepassing van een onweerlegbaar
rechtsvermoeden zal voor de ANW derhalve geen onherroepelijk karakter behoeven
te hebben.Al met al is sprake van een helder stelsel van leefvormbepalingen waarbij
een goede bewijslastpositie van de uitvoeringsorganen gecombineerd wordt met
voldoende waarborgen die zoals hiervoor aangegeven onredelijke uitkomsten
kunnen voorkomen.Concluderend stel ik vast dat met de introductie van het aanvullende leefvormbegrip
een afdoende antwoord is gegeven op de fraudeproblematiek rond leefvormen
en dat er tevens voldoende waarborgen aanwezig zijn om een zorgvuldige toepassing
van het leefvormbegrip te garanderen. Derhalve zie ik op dit moment onvoldoende
aanleiding te komen tot aanpassing van de huidige wettelijke regeling rond
het onweerlegbaar rechtsvermoeden in de sfeer van de sociale verzekeringen De Staatssecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,F. H. G. de GraveXNoot1Als bijlage 1. bijgevoegdXNoot1Handelingen I 1997/98, blz. 14-657.XNoot2Hoge Raad 27 september 1991, JABW 1991/265, NJ 1991 787, Hoge Raad
27 november 1992, JABW 1993/48.XNoot3Centrale Raad van Beroep, 6 januari 1998, AOW 96/8682 rm 8683, n.g.XNoot1Raad van State, 18 juni 1991, JABW 1991/236.XNoot2Raad van State, 26 juli 1991, JABW 1991/242.XNoot3Centrale Raad van Beroep, 14 november 1995, JAWW1996/30.XNoot4Kamerstukken II, 1992/93, 22 700, nr. 3.XNoot1Kamerstukken II 1995/96, 22 700, nr. 21.XNoot2Staatscourant, 6 maart 1998, nr. 45.XNoot3Volgens Algra, N. E., Gokkel, H. R. W., verwijzend en verklarend juridisch
woor- denboek. Alphen aan den Rijn 1997.XNoot1Wijziging van de ANW in verband met gebleken onbillijkheden. Kamerstukken
II 1997/98, 26 900, nr. 3 pag 4e e.v.XNoot2Rechtbank 's-Hertogenbosch, 19 december 1996, JABW 1997/337.XNoot1Rechtbank Amsterdam, 13 juni 1977, JABW 1997/139.XNoot2Rechtbank Breda, 14 januari 1998, JABW 1998/229. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19971998-25641-137d.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl