Vaststelling begroting Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2009; Lijst van Vragen en Antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133625
 2008-2009
 
 31 700 V
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 122
 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 10 juli 2009
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
heeft een aantal vragen voorgelegd aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
over het IOB rapport «Meer dan een dak: evaluatie van het Nederlands
beleid voor stedelijke armoedebestrijding» (Kamerstuk 31 700 V,
nr. 96).
 De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 2 juli 2009.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Ormel
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Van Toor
 
 1
 
 Is het beleid voor stedelijke armoedebestrijding ook
tijdens zijn bestaan geëvalueerd, of is dit alleen achteraf gebeurd door
middel van deze evaluatie? Zo nee, geeft het oordeel van deze notitie aanleiding
tot een herziening van het evaluatiebeleid waarbij ook tussentijds geëvalueerd
wordt waar dit nu nog niet gebeurt?
 
 
 Het beleid voor stedelijke armoedebestrijding is op beleidsniveau niet
eerder geëvalueerd. Wel zijn er in het verleden onder verantwoordelijkheid
van de beleidsdirectie verschillende evaluaties van projecten en programma’s
uitgevoerd, waaronder een gezamenlijk met andere donoren uitgevoerde evaluatie
van UN-Habitat. Deze evaluaties zijn geraadpleegd voor de onderhavige, door
IOB ondernomen, beleidsevaluatie. Een herziening van het evaluatiebeleid ligt
niet voor de hand gegeven de vigerende regelgeving met betrekking tot periodiek
evaluatieonderzoek en beleidsinformatie (RPE 2006).
 2
 
 In hoeveel gevallen wordt nu al tussentijds geëvalueerd
en in hoeveel gevallen wordt achteraf bekeken of het beleid effect heeft gesorteerd?
 
 
 Tussentijdse evaluaties behoren tot de standaarduitrusting aan instrumenten
waarover beleidsdirecties de beschikking hebben voor een adequaat beheer van
de projectenportefeuille en vinden derhalve regelmatig plaats. Ex post evaluaties
van beleid worden doorgaans uitgevoerd door IOB. In deze evaluaties staat
de vraag naar de effectiviteit van beleid centraal.
 3
 
 Zijn er meer gevallen waarbij overlap bestaat tussen
de verschillende beleidsonderwerpen?
 
 
 Ontwikkeling is een complex proces waarin een groot aantal factoren een
rol speelt, die bovendien elkaar beïnvloeden. Dientengevolge krijgt ook
ontwikkelingssamenwerking vorm via een verscheidenheid aan activiteiten om
beleidsdoelen te realiseren. Daarbij is altijd sprake van overlap. Eenzelfde
activiteit kan immers van invloed zijn op meerdere beleidsdoelen. Zo kan investeren
in betere gezondheidszorg ook een positief effect hebben op onderwijsparticipatie.
Investeringen uit het toenmalige bedrijfslevenprogramma ORET/MILIEV gericht
op de verbetering van publiek transport in steden bleken een positief effect
te hebben op de toegang van stedelijke armen tot werk, huisvesting en sociale
voorzieningen. Omgekeerd kunnen meerdere uiteenlopende activiteiten eenzelfde
beleidsdoel dienen. Zo kunnen trainingsprogramma’s en de verstrekking
van microkredieten beide bijdragen aan inkomensverbetering.
 4
 
 Hoe verhoudt zich de conclusie dat het specifieke beleid
voor stedelijke armoede niet goed van de grond is gekomen, tot de conclusies
dat de stedelijke armen het beleid relevant vonden en de «beoogde resultaten
voor een groot deel zijn gehaald»?
 
 
 Zoals opgemerkt door de IOB sloot het merendeel van de activiteiten goed
aan bij duidelijk gevoelde problemen van de stedelijke armen. De projecten
behaalden in hoge mate de beoogde resultaten. De activiteiten maakten echter
geen deel uit van een geïntegreerde ontwikkeling, zoals die bij de sectorale
benadering wordt nagestreefd. Zo kan de aanleg van drinkwatersystemen in een
enkele wijk direct voldoen aan de behoefte aan veilig drinkwater. De aanleg
van grote waterleidingensystemen voor een gehele stad vraagt echter
om een goed bestemmingsplan en rioleringsystemen. Een specifiek stedelijk
beleid gaat in op het complexe samenspel van sectoren en mondt uit in een
gezamenlijke strategie en interventieplan. Dit specifieke beleid is ook in
de meeste partnerlanden nog niet goed ontwikkeld.
 5
 
 Deelt u de analyse van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking
en Beleidsevaluatie (IOB) dat Nederlandse bijdragen met als doel het behalen
van de Millennium Development Goals zich ook op de stad dienen te richten?
 
 
 Ik deel de IOB-conclusie dat Nederlandse bijdragen aan het realiseren
van de MDG doelstellingen zich ook op de stad dienen te richten. Het recht
op schoon drinkwater en sanitatie bijvoorbeeld dat Nederland onlangs heeft
erkend, geldt uiteraard ook voor armen in sloppenwijken. Hetzelfde geldt voor
andere prioritaire thema’s in het Nederlandse OS-beleid zoals gezondheid,
aidsbestrijding, milieu en onderwijs. Daarom wordt in het beleid geen onderscheid
gemaakt tussen een rurale of urbane omgeving. Zie ook de beantwoording van
vraag 6.
 6
 
 Wat gaat u doen met de vier aanbevelingen van de IOB?
 
 
 Op de vier IOB aanbevelingen wil ik als volgt reageren:
 
 1. Er is geen enkele reden om in de beleidsdialoog of het sectoroverleg
tussen de partnerlanden en de donoren de stedelijke armoedeproblematiek niet
aan de orde te stellen. Zowel in de algemene begrotingsteun als binnen de
sectorale steun die Nederland verleent, kunnen de partners ook met voorstellen
voor specifiek stedelijke programma’s komen. Mochten die in de PRSP’s
ontbreken dan kan Nederland vragen wat daar de reden van is.
 
 2. Het feit dat in mijn beleid stedelijke ontwikkeling geen aparte sector
of thema is, betekent niet dat Nederland geen stedelijke programma’s
ondersteunt. Thema’s als milieu, gezondheid, onderwijs en institutionele
ontwikkeling zijn even relevant in een stedelijke als in een rurale context.
De specifieke kenmerken van de stedelijke context zoals overbevolking, illegale
bewoning, geringe sociale homogeniteit en zwak lokaal bestuur zijn belangrijke
factoren die in de beleidsontwikkeling en -uitvoering meegenomen dienen te
worden.
 
 3. In de bilaterale programma’s is stedelijke armoedebestrijding
inderdaad geen prioritair onderwerp. Via programma’s van de VN, internationale
NGO’s, de Wereldbank en regionale ontwikkelingsbanken ondersteunt Nederland
wel urbane activiteiten. Het door UN Habitat uitgevoerde water en sanitatie
programma rond het Victoria meer en in de Mekong regio zijn hiervan voorbeelden.
 
 4. De vierde en laatste aanbeveling over monitoring en evaluatie kan ik
niet anders dan geheel onderschrijven.
 7
 
 Welke rol ziet Nederland voor zichzelf weggelegd in
niet-partnerlanden met grote stedelijke problematiek als India en Brazilië?
 
 
 Nederland ziet in bilateraal verband geen rol voor zichzelf weggelegd
in niet-partnerlanden als India en Brazilië. Wel wordt nog zowel via
multilaterale programma’s als via particuliere organisaties
dergelijke steun verstrekt.
 Een voorbeeld van een activiteit via het particuliere kanaal betreft een
publiek private partnerschap (PPP) tussen het DGIS, een Nederlandse NGO, de
verzekeringsmaatschappij TATA-AIG en diverse Indiase microkrediet-instellingen.
Doel van het programma is de verstrekking van leningen zodat mensen een latrine
kunnen bouwen en vervolgens een korting op hun ziektekostenverzekering kunnen
krijgen, omdat dankzij betere sanitatie de ziekte-incidentie sterk kan worden
teruggedrongen.
 
 Het feit dat Nederland via het bilaterale programma geen steun verstrekt
aan landen als India en Brazilië betekent niet dat er geen belangstelling
bestaat voor de grootstedelijke problematiek in ontwikkelingslanden. Zo loopt
er bijvoorbeeld een meerjarig samenwerkingsverband tussen het DGIS en de Universiteit
van Utrecht, in het kader van de zogenaamde IS/academie, waarbij de gevolgen
van urbanisatie en het ontstaan van mega-steden centraal staan. Deze samenwerking
tussen wetenschap en beleid heeft nu nog geen operationele consequenties,
maar kan extra uitdagingen voor de toekomst in beeld brengen.
 8
 
 Wordt bij rapportages en tussentijdse dan wel eindevaluaties
van het huidige beleid en daaruit voortkomende activiteiten wel inzicht gegeven
in de effecten van de interventies op de concrete armoedesituatie van betrokkenen?
 
 
 Het voorgeschreven format van tussentijdse en eindrapportages van activiteiten
vraagt expliciet naar een beoordeling van de armoede-effecten van de activiteit
en de duurzaamheid daarvan.
 De feitelijke vaststelling van armoede-effect kan alleen door middel van
(externe) evaluaties van activiteiten dan wel van programma’s of thematisch
beleid. De rapportages over de activiteiten zijn beschikbaar als input voor
zulke externe evaluaties.
 9
 
 Bent u van mening dat de aanbeveling van de IOB om
in het kader van de bilaterale samenwerking expliciete aandacht te vragen
voor stedelijke armoedebestrijding zich slecht verhoudt tot het idee van eigenaarschap
van ontwikkelingslanden? Zo ja, hoe denkt u dit te gaan oplossen? Zo nee,
kunt u dit toelichten?
 
 
 IOB geeft duidelijk aan dat er geen nieuw stedelijk beleid hoeft te worden
geformuleerd. Er kan worden aangesloten bij bestaande sectorale programma’s
zoals onderwijs, gezondheid, water en sanitatie. Diverse sectorprogramma’s
besteden specifiek aandacht aan de leefomstandigheden van stedelijke armen.
 10
 
 Wat wordt bedoeld met «verdere aandacht»
in aanbeveling 3? Betekent dit dat in de toekomst in grotere mate ondersteuning
zal worden gegeven aan bestaande initiatieven van bestaande organisaties of
zullen enkel de mogelijkheden daartoe worden onderzocht?
 
 
 Met «verdere aandacht» in deze aanbeveling wordt bedoeld dat
intensivering van de samenwerking met multilaterale instellingen en niet-gouvernementele
organisaties tot de mogelijkheden behoort. Met name als dit gebeurt op terreinen
waar Nederland zijn prioriteiten heeft liggen zoals bijvoorbeeld in de Water Supply and Sanitation Collaborative Council als
het gaat om het realiseren van de MDG-doelstellingen voor drinkwater en sanitatie.
 11
 
 Bent u – naar aanleiding van de aanbevelingen
van de IOB – van plan een beleidskader op te stellen voor stedelijke
armoedebestrijding?
 
 
 Naar aanleiding van de IOB aanbevelingen ben ik niet van plan een apart
beleidskader voor stedelijke armoedebestrijding op te stellen. De IOB beveelt
dat in het tweede advies ook expliciet niet aan. Wel zijn er goede mogelijkheden
om aan te sluiten bij de prioriteiten zoals aangegeven in de beleidsbrief «Een
zaak voor iedereen».
 12
 
 De verwachting is dat in 2030 4 op 5 mensen in ontwikkelingslanden
in steden wonen. Wat heeft dat voor gevolgen voor voedselvoorziening?
 
 
 Gezaghebbende instituten op het terrein van voedselvoorziening zoals het
International Food Policy Research Institute (IFPRI) in het visiedocument «Global
Food Projections to 2020», en de FAO in «Agriculture towards 2030/’50»
werken voor het voorspellen van de wereldvoedselvoorziening met verschillende
scenario’s, die laten zien dat onder redelijke aannames over technische
vooruitgang en inkomensgroei de gemiddelde calorie-inname per inwoner nog
kan toenemen. Mede door de verregaande verstedelijking en de toenemende welvaart
in een groot deel van de wereld zal er extra druk ontstaan op voedselproductie
en grondstoffenmarkten door verschuiving naar een meer eiwitrijk dieet en
daarmee een groter beroep op veevoerintensieve systemen. Hoewel er dus voldoende
voedsel geproduceerd kan worden, ook in 2030, om de hele wereldbevolking te
voeden is het vooral het gebrek aan toegang tot dit voedsel dat tot problemen
leidt. Naast verduurzaming van de landbouwproductie moet de aandacht dan ook
vooral uitgaan naar het bevorderen van de toegang tot dit voedsel door het
vergroten van de koopkracht van de armsten, het oplossen van conflicten, het
verbeteren van bestuur en van marktwerking en handel.
 13
 
 Waarom is de beleidsevaluatie naar het beleid voor
stedelijke armoedebestrijding uitgevoerd ongeveer tien jaar na het beëindigen
van het specifieke beleid? Was na deze periode nog voldoende informatie beschikbaar,
en was deze informatie nog voldoende betrouwbaar?
 
 
 Het beëindigen van de prioritaire aandacht voor stedelijke armoedebestrijding
impliceerde niet dat daarmede alle lopende activiteiten werden stopgezet.
Veel projecten en programma’s werden gecontinueerd en vanuit andere
beleidsprioriteiten werden nieuwe activiteiten in een stedelijke omgeving
ondernomen.
 
 De evaluatie is door IOB uitgevoerd op verzoek van de betreffende beleidsdirectie
waar behoefte bestond aan een beter en systematischer inzicht in de effectiviteit
van de ondersteunde projecten en programma’s. Het rapport voorziet in
die behoefte en de aanbevelingen leveren een nuttige bijdrage aan het leerproces
bij BZ. Voor het merendeel van de activiteiten was voldoende materiaal beschikbaar
om tot een afgewogen oordeel over de effectiviteit te komen. Bovendien bood
het feit dat de evaluatie ook een aantal activiteiten betrof die reeds geruime
tijd geleden waren afgelopen een goede gelegenheid om aandacht te schenken
aan het aspect van duurzaamheid.
 14
 
 De bestedingsruimte voor stedelijk beleid werd in de
eerste jaren niet volledig benut, vanwege gebrek aan capaciteit van de kleine
afdeling, onvoldoende menskracht en de geringe prioriteit voor het beleid
bij de dagelijkse gang van zaken. Zijn dit ook valkuilen voor
het beleid voor rurale ontwikkeling. Zo ja, op welke wijze wordt met deze
valkuilen omgegaan? Zo nee, waarom niet?
 
 
 Nee, zoals ook aangegeven in de beantwoording van de Kamervragen naar
aanleiding van de brief aan de Tweede Kamer van 8 mei 2008 over landbouw,
rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid, is er binnen het ministerie van
Buitenlandse Zaken voldoende deskundigheid op het gebied van landbouwontwikkeling,
kleinschalige bedrijvigheid en gerelateerde terreinen. Binnen het ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is het aantal LNV-attachees over
de laatste jaren uitgebreid en bestaat de bereidheid om zo nodig extra menskracht
in te zetten. Met de brief van 8 mei 2008 heb ik samen met minister Verburg
duidelijk de prioriteit voor dit beleidsgebied vastgelegd. Het is een belangrijk
onderdeel van mijn beleidsprioriteit «Groei en Verdeling» en ik
zie er op toe dat de uitvoering gestaag vordert.
 15
 
 Welke lessen worden getrokken uit het falen van het
drinkwaterproject in Managua, dat uiteindelijk als goed is beoordeeld met
steun van «anderen»?
 
 
 Het betreft hier een klein drinkwaterproject met een budget van € 51 000,–.
De voorbereidingen voor deze activiteit duurden langer dan voorzien. Gezien
de grote behoefte aan dit soort activiteiten heeft de gemeente Managua dit
overgenomen en met succes uitgevoerd. De les die hieruit te trekken valt is,
dat als de counterpart prioriteit hecht aan een dergelijk project en zich
daarvan eigenaar voelt, zaken sneller tot een goed einde kunnen worden gebracht.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter, Ferrier (CDA),
Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom
(PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD),
Irrgang (SP), Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (CU), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Thieme
(PvdD), Peters (GL) en Vacature (VVD).
 Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De Roon (PVV), Vermeij (PvdA),
Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Van Dijk (SP),
Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer (PvdA), Leerdam (PvdA), Arib (PvdA),
Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers (CDA), Griffith (VVD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (CU), Koşer Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen
(SP), Samsom (PvdA), Ouwehand (PvdD), Vendrik (GL) en Van Miltenburg (VVD).