Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting; Brief staatssecretaris om te bevorderen dat gebruik gemaakt wordt van voorzieningen om armoede te bestrijden
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138738
 2009-2010
 
 24 515
 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting
 
 
 
 
 Nr. 
 170
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 7 december 2009
 Inleiding
 De bestrijding van armoede vergt inspanningen op vele fronten. Armoede
is immers meer dan alleen een laag inkomen. Het is vooral een gebrek aan kansen
om mee te doen. Participatie, ook maatschappelijke participatie en de participatie
van kinderen, staat daarom voorop. Belemmeringen om mee te kunnen doen in
de samenleving moeten worden weggenomen. Dat is de beste manier om uit de
armoede te komen.
 Daarnaast hebben mensen met een laag inkomen, uitkeringsgerechtigd of
werkend recht op ondersteuning wanneer zij met onverwachte en/of onvermijdelijke
kosten te maken krijgen.
 Het daadwerkelijke gebruik van de bestaande inkomensondersteunende regelingen
is belangrijk om leven in financiële armoede te voorkomen en om mensen
(weer) te laten participeren. Ook is het gebruik van inkomensondersteunende
regelingen een belangrijk middel om schulden te voorkomen.
 
 In het bestuurlijk akkoord heeft het kabinet gezamenlijk met de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) een aantal afspraken gemaakt om de armoede
te bestrijden. Het kabinet heeft de afgelopen jaren in samenwerking met gemeenten
veel in gang gezet om armoede te bestrijden. Het aantal huishoudens op of
net boven het sociaal minimum zal naar verwachting toenemen onder invloed
van de oplopende werkloosheid.
 Daarom zet ik extra in op de realisatie van die bestuurlijke afspraken
over armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Ik richt me in het bijzonder
op de bestuurlijke afspraken over de participatie van kinderen in arme gezinnen,
het bevorderen van het gebruik van (inkomens)voorzieningen, maatregelen op
het terrein van de schuldhulpverlening en het bevorderen dat iedereen kan
participeren. Deze thema’s staan ook centraal in het Europees Jaar van
de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting in 2010.
 
 In deze brief informeer ik u over de maatregelen die ik ga nemen om het
niet-gebruik terug te dringen. Een overzicht van de activiteiten die daarvoor
de afgelopen periode in gang gezet zijn, vindt u in de bijlage. Ik ga ook in op de ervaringen die zijn opgedaan in de pilot gegevensuitwisseling
Belastingdienst en een groep sociale diensten, zoals ik heb toegezegd tijdens
het wetgevingsoverleg op 17 juni jl. over het jaarverslag over de begroting
SZW 2008.
 Ook informeer ik u, mede namens de VNG, over de toezeggingen gedaan tijdens
het AO Armoede op 9 september 2009. Ik ga daarbij in op het instellen
van een taskforce op het gebied van armoedebestrijding, de mogelijkheden voor
een stimuleringspremie voor gemeenten en de ontwikkeling van een website met
goede voorbeelden op het terrein van armoedebestrijding.
 
 Tijdens het AO armoede van 9 september (24 515, nr. 160) sprak
ik ook met u over het de complexiteit van de inkomensregelingen, waarbij ook
de relatie met niet-gebruik aan de orde is gekomen. U ontvangt een aparte
brief waarin nader wordt ingegaan op het complex van inkomensregelingen.
 Maatregelen voor armoedebestrijding
 Ik zet de komende periode het volgende in gang:
 1. Onderzoek naar niet-gebruik.
 2. Werkwijze van de automatische kwijtschelding ook op andere terreinen
beproeven.
 3. Het Inlichtingenbureau als loket voor gemeenten bij verzoeken gegevensuitwisseling
UWV.
 4. Maatregelen schuldhulpverlening die ook het gebruik van voorzieningen
zullen bevorderen.
 5. Activiteiten in het kader van het Europees Jaar van de bestrijding
van armoede en sociale uitsluiting.
 6. Instellen van de Armoedecoalitie Gemeenten.
 7. Instellen van een Stimuleringsprijs.
 8. Erop af: Doen en delen: de website met goede voorbeelden.
 1. Onderzoek naar niet-gebruik
 De monitor bestuurlijk akkoord biedt onder andere inzicht in het bereik
van de langdurigheidstoeslag en de bijzondere bijstand. Met een onderzoek
naar niet-gebruik wil ik een aanvullend inzicht krijgen in het niet-gebruik
van regelingen.
 Belangrijke kennisvraag is welke mensen die wél recht hebben, geen
gebruik maken van een voorziening. Daarnaast zal er aandacht zijn voor de
reden dat mensen geen gebruik maken van een voorziening en de wijze waarop
niet-gebruik verdeeld is over maatschappelijke groepen.
 In het onderzoek wordt gekeken naar zowel gemeentelijke regelingen als
landelijke regelingen. Ik streef ernaar om u begin 2011 te informeren over
de uitkomsten van het onderzoek.
 2. Gegevensuitwisseling: werkwijze van de automatische
kwijtschelding ook op andere terreinen hanteren
 Er is een pilot uitgevoerd tussen de Belastingdienst en 16 gemeenten/Intergemeentelijke
Sociale Diensten om via gegevensuitwisseling beter zicht te krijgen op de
doelgroep. Gemeenten hebben diverse communicatiemethoden ingezet om de doelgroep
te benaderen, bijvoorbeeld het aanbieden van folders of het afleggen van huisbezoeken
aan ouderen. In de bijlagen vindt u de rapportage
van het project met aanvullende informatie. Het experiment heeft veel ervaringen
opgeleverd over het instrument bestandskoppeling. De uitgevoerde
bestandskoppeling is echter geen panacee gebleken. Het teruggekregen bestand
na de bestandskoppeling was te grofmazig en moest te rigoureus worden bewerkt
om een bestand over te houden wat bruikbaar was.
 Het is op basis van de evaluatie niet aan te geven welk aandeel bestandskoppeling
heeft bij het bereiken van de doelgroep en welk aandeel de nieuwe communicatiemethoden
daarin hebben.
 De bestandskoppeling in de huidige setting heeft niet het beoogde resultaat
opgeleverd.
 Ik geef voorrang aan het beproeven van andere instrumenten om de doelgroep
in beeld te krijgen. Een beter bereik van de doelgroep kan bijvoorbeeld ook
gerealiseerd worden met nieuwe communicatiemethoden zonder dat bestandskoppeling
heeft plaatsgevonden.
 
 Daarnaast zal de werkwijze van automatische kwijtschelding gemeentelijke
belastingen ook op andere terreinen beproefd worden, onder andere bij de waterschapsbelastingen
en de bijzondere bijstand. Zo kan bij de gegevensuitwisseling tussen overheidsorganen,
gelijk met de eerste aanvraag voor een voorziening, direct een machtiging
gevraagd worden voor vervolgaanvragen.
 Vanuit de bijzondere bijstand hebben gemeenten een behoorlijk grote doelgroep
in beeld voor wie ze jaarlijks geautomatiseerd kan laten vaststellen of huishoudens
die tot die doelgroep behoren, opnieuw in aanmerking komen voor regelingen
en voorzieningen die zijn gerelateerd aan de categoriale bijzondere bijstand,
bijvoorbeeld de collectieve ziektekostenverzekering of een stadspas.
 
 Met het bovenstaande wordt de dienstverlening verbeterd aan klanten die
bij de gemeente eerder een voorziening aangevraagd en toegekend gekregen hebben.
In de komende jaren kan het recht op die voorziening (via een machtiging op
het aanvraagformulier) geautomatiseerd worden vastgesteld. Dan wordt automatisch
getoetst of de individuele inkomenssituatie van huishoudens die in het voorliggende
jaar gebruik hebben gemaakt van een regeling niet dusdanig veranderd is dat
een nieuwe uitgebreide beoordeling van een aanvraag noodzakelijk is.
 Eén van de oorzaken van niet-gebruik op inkomensafhankelijke voorzieningen
is de papieren rompslomp die een aanvraag voor een dergelijke voorziening
met zich meebrengt. Met bovenstaande werkwijze kan voor een aanzienlijke hoeveelheid
huishoudens meerjarig het recht op voorzieningen worden vastgesteld, zonder
dat betrokkenen hiervoor telkens opnieuw een aanvraag hoeven in te dienen.
 3. Inlichtingenbureau als loket voor gemeenten bij
verzoeken gegevensuitwisseling UWV
 Het Inlichtingenbureau (IB) fungeert als bewerker voor de gegevensverwerking
door gemeenten voor de uitvoering van de WWB en bij kwijtschelding. Gemeenten
kunnen bij het IB terecht voor verzoeken voor gegevensuitwisseling met het
UWV. Door die gegevensuitwisseling kunnen gemeenten de dienstverlening verbeteren
aan klanten die bij de gemeente eerder een voorziening aangevraagd en toegekend
gekregen hebben. Het gaat daarbij om verzoeken over gegevensuitwisseling ten
behoeve van de Wet Werk en Bijstand (WWB) en aanverwante inkomensvoorzieningen.
 Het voordeel voor gemeenten is dat zij worden bijgestaan bij het formuleren
van een haalbaar informatieverzoek. Niet elke gemeente hoeft zelf opnieuw
het wiel uit te vinden, maar kan profiteren van reeds gedane inspanningen
van andere gemeenten.
 Het IB zal informatieverzoeken van gemeenten initiëren en definiëren
richting het UWV. Hierbij zullen gemeenten worden ondersteund met juridisch
advies (i.c. vanuit welke wettelijke grondslag is het toegestaan voor het
UWV om gegevens te verstrekken). Het UWV blijft vanzelfsprekend wel verantwoordelijk
voor de gegevensverstrekking.
 Voor het UWV betekent deze werkwijze dat zij één aanspreekpunt
(het IB) heeft, waarmee ze afspraken kan maken over beschikbaarheid van Polisgegevens.
Gemeenten zullen geïnformeerd worden over deze loketfunctie van het Inlichtingenbureau.
 4. Maatregelen schuldhulpverlening
 Een belangrijk onderdeel van een schuldhulpverleningstraject bestaat uit
het op orde krijgen van de persoonlijke financiën. Hierbij wordt nadrukkelijk
ook gekeken naar de vraag op welke inkomensvoorzieningen de betrokkene recht
heeft, maar waar geen gebruik van gemaakt wordt. Ik verwacht daarom dat een
aantal maatregelen op het terrein van schuldhulpverlening ook het gebruik
van voorzieningen zal bevorderen. Het gaat hierbij om:
 • De invoering van een wettelijke regeling voor gemeentelijke schuldhulpverlening.
Het is van groot belang dat gemeenten bij het bieden van schuldhulpverlening
integraal beleid voeren, waarbij ook aandacht besteed wordt aan preventie,
nazorg en armoedebestrijding.
 • Doorverwijzing op de Werkpleinen naar (gemeentelijke) schuldhulpverlening
 • Uitwerking van het amendement van het lid Spekman c.s. (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 XV, nr. 33). Met het
amendement is een bedrag vrijgemaakt voor pilots met als doel dat buurtdiensten
of hulpverleners in de wijken en gemeenten op adequate en efficiënte
wijze hulp kunnen bieden aan personen die in de buurt wonen en die problematische
schulden hebben of dreigen te krijgen.
 • Uitwerking motie Ortega (Kamerstukken II, 2009–2010, 24 515,
nr. 166): Vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties zijn al actief waar
het gaat om het op orde brengen van de persoonlijke financiële situatie
en de verwijzing naar de professionele hulpverlening. Verbetering van de samenwerking
tussen vrijwilligers en professionele organisaties kan een bijdrage leveren
aan een effectievere schuldhulpverlening.
 5. Activiteiten in het kader van het Europees Jaar
van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting
 Tijdens het Europees Jaar zijn de participatie van kinderen, het bevorderen
van het gebruik van (inkomens)voorzieningen en het tegengaan van sociale uitsluiting
de centrale thema’s. Daarom zal daar veel aandacht voor zijn tijdens
de start- en slotconferentie. Ook ga ik in 2010 een tweetal themaweken organiseren.
De eerste themaweek staat in het teken van de participatie van kinderen. Over
de tweede themaweek zal tijdens de startconferentie gestemd worden. Ik ga
gemeenten en andere organisaties oproepen zich actief in te zetten tijdens
deze themaweken. Ook wordt in het Europees Jaar onder andere een Stedenestafette
gesubsidieerd. Daarbij hoort een beschrijving van het lokale armoedebeleid
en het bevorderen van de samenwerking met lokale partijen, waarbij in de adviezen
aan de gemeenten ook veel aandacht aan het niet-gebruik wordt besteed.
 6. Instellen van de Armoedecoalitie Gemeenten
 Mede naar aanleiding van de suggestie uit uw Kamer voor een taskforce
armoedebestrijding, heb ik samen met de VNG de mogelijkheden verkend. Voor
de resterende kabinetsperiode zal ik een aantal inspirerende wethouders en
vertegenwoordigers van belangenorganisaties op het terrein van armoedebestrijding
vragen samen te werken in de «Armoedecoalitie Gemeenten». De Armoedecoalitie
Gemeenten gaat zich richten op «Meedoen en zelfredzaamheid».
Doel van de Armoedecoalitie Gemeenten is een impuls te geven aan de manier
waarop gemeenten zeker ook in tijden van recessie ervoor zorgen dat mensen «meedoen»
en gebruik maken van de voorzieningen waar zij recht op hebben. De Armoedecoalitie
kan wethouders en maatschappelijke organisaties enthousiasmeren, informeren
over goede voorbeelden en met aanbevelingen komen. De precieze taakopdracht
en invulling van De Armoedecoalitie Gemeenten wordt in samenwerking met de
VNG geformuleerd. Ik zal u hierover uiterlijk 1 mei 2010 informeren.
 7. Stimuleringsprijs
 Mevrouw Ortega-Martijn van de ChristenUnie heeft, tijdens het AO Armoede
op 9 september 2009, voorgesteld een stimuleringspremie voor gemeenten
in te stellen om een impuls te geven aan de bestrijding van armoede.
 Voor het jaar 2010 stel ik daarom een gemeentelijke Stimuleringsprijs
in. Doel van de prijs is om goede voorbeelden te delen en om een extra impuls
te geven aan de gemeentelijke inspanningen op het vlak van armoedebeleid en
in het bijzonder de participatie van kinderen. Uitgangspunten bij de prijs
zijn:
 • Projecten waarbij de «Participatie van kinderen» centraal
staat kunnen meedingen naar de prijs. Belangrijke voorwaarden zijn dat het
project breed gedragen wordt door lokale organisaties en dat het project geen
onnodige administratieve lasten met zich meebrengt.
 • Het is een prijs van én voor gemeenten. De jury zal bestaan
uit de wethouders en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties
die deelnemen aan de Armoedecoalitie Gemeenten.
 
 Ik stel voor het jaar 2010 € 25 000 ter beschikking voor
deze stimuleringsprijs. De prijs zal worden uitgereikt tijdens de slotconferentie
van het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting
in november 2010.
 Omdat het een prijs van en voor gemeenten is, heb ik met de VNG afgesproken
dat zij de Stimuleringsprijs verder uitwerken en de specifieke voorwaarden
opstellen.
 8. Erop af: Doen en delen: De website met goede voorbeelden
 Om gemeenten actief te ondersteunen, stimuleren en faciliteren bij de
uitvoering en realisatie van de doelstellingen uit het bestuurlijk akkoord,
is er het project: «Erop af: Doen en delen» van de VNG en Divosa.
Ik heb hiervoor eind 2008 een subsidie van € 4 000 000
beschikbaar gesteld.
 Vanuit het project «Erop af: doen en delen» wordt een extra
impuls gegeven aan de doelen van het Bestuurlijk Akkoord VNG-SZW. In het kader
van «Erop af, Doen en Delen» is een speciale website door de VNG
ontwikkeld. Op deze site kunnen gemeenten goede praktijkvoorbeelden plaatsen
om deze met elkaar te delen en elkaar te inspireren. Zo zal bijvoorbeeld op
17 december 2009 de handreiking voor het oprichten van een formulierenbrigade
op de website gepubliceerd worden. Ook via de reguliere website van de VNG
is veel informatie over armoedebestrijding beschikbaar.
 Daarnaast is er een gratis periodieke nieuwsbrief. Via de nieuwsbrief
worden goede voorbeelden op het terrein van werk en inkomen gedeeld, waarbij
ook armoedebestrijding en het tegengaan van niet-gebruik aan bod komen. Op
de site staat ook een uitgebreid overzicht van praktijkvoorbeelden van Nederlandse
gemeenten. Ik vind het belangrijk om voor het ontwikkelen van een website
met goede voorbeelden aan te sluiten bij de al bestaande initiatieven. Ik
zal gemeenten begin 2010 via de Verzamelbrief daarom nogmaals attenderen op
deze website en oproepen om goede voorbeelden aan te leveren.
Ook de VNG heeft aangegeven via de Ledenbrief de website onder de aandacht
te brengen bij haar leden en na te gaan hoe de website nog beter benut kan
worden voor het delen van goede voorbeelden.
 
 Armoede is meer dan alleen een laag inkomen, het is vooral een gebrek
aan kansen om mee te kunnen doen. Met bovengenoemde maatregelen zet ik mij,
samen met gemeenten en andere betrokkenen bij armoedebestrijding, extra in
om de afspraken uit het bestuurlijk akkoord te realiseren.
 
 De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. Klijnsma
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.