Garanties, leningen en deelnemingen van het Rijk; Lijst van vragen en antwoorden over het rapport van de Algemene Rekenkamer 'Garanties, leningen en deelnemingen van het Rijk'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30086, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

01-08-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30086 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVragen en antwoorden12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30086Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 086Garanties, leningen en deelnemingen van het Rijknr. 4LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 22 juli 2005De commissies voor de Rijksuitgaven1 en voor
Financiën2 hebben een aantal vragen voorgelegd
aan de minister van Financiën over het rapport van de Algemene Rekenkamer
«Garanties, leningen en deelnemingen van het Rijk» (30 086,
nr. 2).De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 22 juli 2005.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,B. M. de VriesDe voorzitter van de commissie voor Financiën,TichelaarAdjunct-griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,NoordsijVragen en antwoorden1Hoe kan het garantiebeleid nader worden geoperationaliseerd?Het kabinet voert een terughoudend garantiebeleid (nee, tenzij; zie blz.
68/69 en 75 van het AR-rapport), omdat het toepassen van het garantie-instrument
budgettaire onzekerheid met zich brengt en omdat kredietgaranties met betrekking
tot private financieringsconstructies als debudgettering zijn aan te merken.
Om die redenen voelt het kabinet ook niet voor de aanbeveling van de AR om
het garantiebeleid verder te operationaliseren. Dat verhoogt de druk op het
toepassen van dit instrument, hetgeen vanuit budgettaire optiek onwenselijk
is. Immers, een expliciet afwegingskader nodigt uit tot het doen van voorstellen
die binnen dat kader passen.Het nee, tenzij-beleid houdt in dat alleen als er goede politieke, bestuurlijke
of economische redenen voor garantieverlening zijn, zoals bijvoorbeeld internationale
verplichtingen of afdekking van risico's die de markt niet op zich kan nemen
(bijvoorbeeld kernongevallen), tot garantieverlening wordt overgegaan. De
Tweede Kamer wordt daarover steeds geïnformeerd en de garantieverplichtingen
worden, zoals alle financiële verplichtingen via de begrotingswet ter
autorisatie aan de Staten-Generaal voorgelegd.De aanbeveling van de AR om de keuze van (financiële) instrumenten
meer expliciet te beargumenteren en deze keuze ook onderwerp te laten zijn
van (ex post) beleidsevaluaties gaat echter veel verder en acht ik een te
zwaar middel in een terughoudend nee, tenzij-beleid. Er moet uit doelmatigheidsoptiek
gewaakt worden voor een teveel aan maatregelen in de sfeer van een opwaardering
van een instrumentenbeleid, maar ook in de sfeer van administratieve maatregelen,
in de sfeer van toezicht en controle en in de sfeer van informatievoorziening
aan de Tweede Kamer en aan de Minister van Financiën als het budgettaire
belang (bij de leningen) en de financiële risico's (bij de garanties)
beperkt zijn. Immers, dergelijke maatregelen noodzaken tot extra middelen
in de personele en financiële sfeer.Ten aanzien van het budgettaire belang en de financiële risico's
blijkt mede uit het AR-rapport, dat het uitstaande risico van garanties sinds
1995 is afgenomen (eind 1995: ca. € 85 mld., eind 2002: ca. € 58
mld.) en dat de meeste garanties (90%) geen uitgaven met zich meebrachten.
Voor zover er uitgaven mee gemoeid waren in de periode 2001–2004 (gemiddeld € 150
mln.), waren die aanzienlijk lager dan gemiddeld de ontvangsten in die periode
(€ 238 mln.). Een surplus aan ontvangsten derhalve van ruim € 400
mln. in een periode van 5 jaar. Dit (positieve) financiële belang vormt
een indicatie voor de financiële risico's die in de onderzochte periode
met garanties zijn gelopen; die bleken meer dan beheersbaar.2Van hoeveel deelnemingen is in 2004 het aandeelhouderschap
overgeheveld naar het ministerie van Financiën? Hoeveel deelnemingen
worden nu nog op een begroting van een vakdepartement verantwoord?In 2004 is de Westerscheldetunnel overgedragen. In 2005 zijn tot vandaag
overgedragen: Nederlandse Spoorwegen, Luchthaven Maastricht, Nozema Services,
NOVEC, Twinning en NV Nederlandse Gasunie.Van de ca. 40 staatsdeelnemingen worden er momenteel nog 10 op een begroting
van een vakdepartement verantwoord. Ik ga ervan uit dat ook van de meeste
van deze resterende deelnemingen het aandeelhouderschap uiteindelijk bij Financiën
kan worden belegd.3Worden verkoopopbrengsten en dividenden van staatsdeelnemingen
en de afdracht van kansspelorganisaties behoudend geraamd? Wat is met de meevallers
op dit punt in 2004 gedaan? Waren in 2004 nog taakstellingen ingeboekt voor
verkoopopbrengsten en/of dividenden? Zo ja, om welke bedragen ging het in
welke mate zijn de taakstellingen gerealiseerd? Waarom is hierover niets opgenomen
in het jaarverslag over 2004?Dividenden van staatsdeelnemingen en afdrachten van kansspelorganisaties
worden behoedzaam geraamd. Verkoopopbrengsten van staatsdeelnemingen worden
niet in de ontwerp-begroting van IXB geraamd, doch op een zogenaamde aanvullende
post. Pas bij realisatie wordt de begroting suppletoir aangepast.Conform de gebruikelijke systematiek komen gerealiseerde verkoopopbrengsten
van vervreemdingen van staatsdeelnemingen ten gunste van de staatsschuld.
De hierdoor optredende rentevrijval komt, na het in mindering brengen van
eventueel gederfde dividenden, ten gunste van het Fes. Meevallers van dividenden
en kansspelorganisaties komen ten gunste van het generale beeld.Hoewel de verkoopopbrengsten niet vooraf op IXB geraamd worden, bestaat
er wel een taakstelling die is opgenomen op een aanvullende post. Deze bedroeg
voor verkoop staatsdeelnemingen € 1,2 mrd voor 2004, welke ook is
gerealiseerd. De realisatie van de vervreemde staatsdeelnemingen is tevens
opgenomen in het jaarverslag van IXB. Hoewel de dividenden wel geraamd worden,
hebben deze geen taakstellend karakter.4Moet de beloning van de directie van een staatsdeelneming
te allen tijde openbaar zijn? Zo nee, kan de regering de uitzonderingssituaties
limitatief opsommen?Behoudens voor open nv's bestaat er geen wettelijke verplichting om de
beloning van bestuurders openbaar te maken. De Code Tabaksblat, die van toepassing
is op beursgenoteerde vennootschappen, hanteert als principe dat de hoogte
en structuur van de bezoldiging in de toelichting bij de jaarrekening dienen
te worden opgenomen. De Minister van Financiën heeft in 2003 in de Tweede
Kamer kenbaar gemaakt de Code Tabaksblat, waar mogelijk, ook toe te passen
op de staatsdeelnemingen (Kamerstukken II, 28 165, nr. 12). In de praktijk
betekent dit onder meer dat van deelnemingen verlangd wordt, dat zij de beloning
van de statutaire bestuurders van de deelnemingen openbaar maken.5Kan de regering toelichten waarom zij stelt dat publieke
belangen het beste kunnen worden gewaarborgd in wetten, regels, contracten
en concessies? Kan beargumenteerd worden waarom dit een betere methode zou
zijn dan borging via eigendom of via de statuten van een overheids-NV?Het kabinet is van mening dat het aandeelhouderschap zich kenmerkt door
beperkte sturingsmogelijkheden, omdat het toezicht zich richt op hoofdlijnen
en het meestal gaat om toezicht achteraf. Ten tweede is de sturing beperkt
omdat een belangrijk deel van de invloed en het toezicht door wettelijke bepalingen
bij de Raad van Commissarissen ligt. Daarbij kent het aandeelhouderschap geen
instructiebevoegdheid.Indien via de aandeelhoudersrol de publieke belangen geborgd zouden moeten
worden, zou dit betekenen dat de Raad van Commissarissen zich deze belangen
tot doel dient te stellen, terwijl hij wettelijk juist het vennootschappelijke
belang dient na te streven. Aangezien de publieke en de vennootschappelijke
belangen niet altijd parallel lopen, kan en mag van de Raad van Commissarissen
niet worden verwacht dat hij de publieke belangen nastreeft. Dit betekent
dat binnen de vennootschappelijke organen geen toezicht van de publieke belangen
mag worden verwacht. Indien er meerdere, al dan niet private, aandeelhouders
zijn, wordt dit probleem vergroot, omdat eventuele tegenstellingen in perceptie
van publieke en vennootschappelijke belangen tussen aandeelhouders tot inefficiënties
en onduidelijkheden binnen de vennootschap leiden. Ook het opnemen van het
publieke belang in de doelomschrijving in de statuten biedt geen oplossing
omdat deze bepaling slechts interne werking heeft.In tegenstelling tot bij het aandeelhouderschap kunnen publieke belangen
wel geborgd worden door eisen, voorwaarden en sanctiemogelijkheden op democratische
wijze te expliciteren in wet- en regelgeving. Bij explicitering in wet- en
regelgeving, is het mogelijk effectief toezicht toe te passen door een al
dan niet onafhankelijke toezichthouder. Hierdoor zal de vennootschap, doordat
zij de wet moet naleven, vanzelf de publieke belangen nastreven. Het kabinet
is daarom van mening dat het effectiever is om het toezicht wettelijk vast
te stellen en op basis daarvan toezicht te houden, dan neer te leggen bij
de algemene vergadering van aandeelhouders die economische belangen heeft,
die niet per se parallel hoeven te lopen met de gewenste borging van publieke
belangen.6Acht de regering haar inzet als aandeelhouder op het
beloningsbeleid in de deelnemingen helder genoeg geformuleerd?In oktober 2004 is boek 2 van het Burgerlijk Wetboek op een aantal punten
gewijzigd. Dit betekent ondermeer dat de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
het bezoldigingsbeleid voor de bestuurders van een onderneming (NV's) moet
vaststellen. Om het bezoldigingsbeleid van de staatsdeelnemingen te kunnen
beoordelen heeft de Staat als aandeelhouder een aantal uitgangspunten geformuleerd
(brief Tweede Kamer 30 111, nr. 1). Het kabinet is van mening dat deze
uitgangspunten voldoende helder zijn en een goed handvat bieden. Vanzelfsprekend
beziet de Staat de gehanteerde uitgangspunten mede in het licht van nieuwe
ontwikkelingen. Dit geldt temeer daar de aandeelhouders nog maar kort beschikken
over deze bevoegdheid.7Is helder genoeg geformuleerd welk beleid de overheidsaandeelhouder
hanteert in het geval van financiële calamiteiten bij de deelnemingen,
die ook de financiële positie van de overheid raken (zoals bijvoorbeeld
het Havenbedrijf Rotterdam en Kliq)? In welke gevallen wordt bijvoorbeeld
het instrument van de vennootschappelijke enquête ingezet?Het algemene beleid dat het kabinet hanteert bij het beheren van de staatsdeelnemingen
is dat dit zakelijk en zorgvuldig gebeurt. Elke deelneming heeft haar eigen
kenmerken en daarom beschouwt het kabinet eventuele financiële calamiteiten
van geval tot geval. Het is niet mogelijk vooraf specifiek algemeen beleid
te maken hoe in die gevallen gehandeld dient te worden. Wel is het zo dat
het kabinet ook in deze gevallen zich zal gedragen als een zakelijk en zorgvuldige
partij. Dit maatwerk per deelneming zorgt er dan ook voor dat het niet mogelijk
is om vooraf te specificeren in welke gevallen het instrument van vennootschappelijke
enquête ingezet zou moeten worden.8Hoe zou een leningenbeleid er volgens de regering uit
moeten zien?Evenals bij garantievelening wordt ook bij leningen een terughoudend nee, tenzij-beleid gevoerd. Het kabinet ziet in het rapport
van de Rekenkamer geen reden om daarin wijziging aan te brengen. Alleen als
er goede politieke, bestuurlijke of economische redenen voor zijn, wordt voor
dat instrument gekozen. Te denken valt dan aan internationale verplichtingen,
aan het financieren van mee te geven activa aan dienstonderdelen die worden
verzelfstandigd of geprivatiseerd of aan de financiering van activiteiten
met een publiek belang waarvoor op de markt niet of moeilijk financiering
is te verkrijgen. Een voorbeeld van de laatste categorie betreft de leningen
in het kader van de studiefinanciering. De omvang van deze leningcategorie
bedraagt meer dan 50% van het totaal uitstaande bedrag aan leningen. Bij de
terughoudendheid ten aanzien van de toepassing van dit instrument spelen voorts
de relatief hoge uitvoeringskosten van het beheer van leningen een niet onbelangrijke
rol. Aan verstrekte leningen zit immers een jarenlange renteontvangst- en
aflossingsadministratie vast. Ook de Europese regels inzake staatssteun beperken –
in geval van financiering van bedrijfsactiviteiten – de mogelijkheden
van leningverstrekking.Als voor het instrument lening wordt gekozen, dient het leningenbeleid
voorts aan te sluiten bij de voorwaarden in termen van rente, aflossing, boetes,
kwijtschelding, e.d. die aan de leningen (kunnen) worden verbonden. Omdat
het niet de taak van de overheid is om commerciële leningen te verstrekken,
speelt bij leningverstrekking het ondersteuningselement (subsidiekarakter)
een dominante rol. De beleidsmatige motieven voor een leningverstrekking bepalen
de mate waarin aan de lening soepele voorwaarden worden verbonden. Voor dat
beleid zijn de betrokken vakministers primair verantwoordelijk. Een algemene
rijksbrede beleidslijn is hier – net zo min als bij het beleid inzake
subsidie – niet goed toepasbaar; daarvoor verschillen de beleidsterreinen
te zeer van elkaar. Wel is in administratief-procedureel opzicht een bepaalde
uniformering na te streven. De subsidieparagraaf van de Algemene Wet Bestuursrecht
heeft daarbij (ook voor leningen en garanties) een belangrijke functie.9De Algemene Rekenkamer stelt dat het vergaren van informatie
in dit onderzoek moeizaam verliep, hoewel betreffende informatie volgens de
rijksvoorschriften wel aanwezig zou moeten zijn. Op welke wijze en op welke
termijn wordt de administratieve organisatie aangepast, nu deze omissie is
geconstateerd?De voorschriften inzake de administratie van met name garanties en leningen
zijn toegespitst op garanties en leningen die op grond van een een regeling
worden verstrekt, zoals bijvoorbeeld de Exportkredietverzekering, Borgstellingsregeling
MKB, Regeling technische ontwikkelingskredieten, Studiefinanciering. In die
situaties zijn daartoe speciale uitvoeringsorganisaties ingericht, waarvan
in het algemeen de administratieve organisatie, mede gegeven de daarop gerichte
controle, op orde is. Ook de budgettaire risico-inschatting bij garanties
van de maximale verplichtingen die zijn of worden aangegaan (uitstaand risico)
en van de op grond daarvan mogelijk te verrichten uitbetalingen zijn bij een
regeling op grond van de wet van de grote aantallen redelijk betrouwbaar in
te schatten en in de administratie vast te leggen. Bij garantieregelingen
is het vergaren van dergelijke informatie op zich dan ook niet problematisch.Moeilijker ligt het bij incidenteel verstrekte garanties en leningen.
In dergelijke situaties is de inrichting van een speciale uitvoeringsorganisatie
niet doelmatig. De betrokken beleidsafdelingen beheren administratief de desbetreffende
dossiers. Dat kan leiden tot een niet-optimale beheerssituatie met risico's
voor een adequate informatieverstrekking aan zowel het management, de minister
van Financiën als de Tweede Kamer. Ook de budgettaire risico-inschatting
kan dan problematisch zijn. Neem als voorbeeld de garantie aan de KLM voor
eventuele schade veroorzaakt door het optreden van zogenaamde
air-marshalls, die in verband met de bestrijding van terrorisme meevliegen.
Per gebeurtenis kan dat maximaal voor het Rijk tot een schade van € 1,5
mld. leiden. Welke verplichting ga je hiermee op jaarbasis aan? Ervarings
gegevens zijn niet voorhanden.Het vergaren van informatie verliep dan ook met name moeizaam bij de incidentele
garanties. Enerzijds omdat door definitieverschillen de AR en een vakminister
soms van mening verschilden over het garantiekarakter van een bepaalde risicoafdekking,
anderzijds omdat een aantal in het (verre) verleden afgegeven garanties met
gering risico uit het ambtelijke zicht waren verdwenen. Via de departementale
saldibalans en via de jaarlijkse totaal-overzichten in de Miljoenennota en
het Financieel jaarverslag van het Rijk moeten die in beeld blijven.Inmiddels heb ik mijn ambtgenoten gewezen op het belang om de administraties
van garanties, leningen en deelnemingen te voeren conform de bepalingen in
de Regeling departementale begrotingsadministratie 1996
(RDB). Ik heb hen verzocht om – bijvoorbeeld via het Audit-Committe –
extra aandacht te schenken aan het adequaat voeren van de administraties en
aan het daarop voldoende toezicht houden door FEZ. Elke minister is overigens
zelf verantwoordelijk voor het treffen van de nodige a.o.-maatregelen.Daarnaast zal ik mede aan de hand van de inventarisatie van de AR het
interdepartementale format aanpassen, waarmee ik twee maal per jaar informatie
over garanties en leningen bij de departementen opvraag ten behoeve van de
Miljoenennota en het Financieel jaarverslag van het Rijk. Daarmee kan de volledigheid
van die verslaggeving bewaakt worden (het risico dat met name oude incidentele
garanties buiten beeld raken, wordt beperkt). Bovendien zal nagegaan worden
of de inzichtelijkheid in het totaal van de garanties kan worden vergroot
door een aangepaste presentatie van de informatie. Er wordt naar gestreefd
om de garantiepresentatie in de komende Miljoenennota aan te passen.10Waaruit bestaan de uitgaven in 2002 aan garanties,
leningen en deelnemingen van respectievelijk 132, 50 en 266 miljoen euro?
Welk deel hiervan betreft echte kosten en welk deel nieuwe garanties en leningen
en uitbreidingen van het aandelenkapitaal of het nemen van nieuwe deelnemingen?
Deelt de regering de mening dat in het belang van de inzichtelijkheid onderscheid
gemaakt moet worden in kosten en uitgaven, omdat anders ongelijksoortige geldstromen
bij elkaar opgeteld worden?Deze bedragen zijn ontleend aan de samenvattende tabel op blz. 5. Het
betreft hier programma-uitgaven en geen bedrijfsvoerings- of uitvoeringsuitgaven/kosten.
Dit blijkt voor de leningen en deelnemingen uit de bij de bedragen (van € 50
en € 266 mln.) opgenomen voetnoten in het rapport. De (programma-)uitgaven
bij garantstellingen (€ 132 mln.) zijn de uitbetalingen als gevolg
van een beroep dat op de garantstellingen is gedaan; nieuwe garantstellingen
als zodanig leiden immers niet tot uitgaven, maar alleen tot voorwaardelijke
verplichtingen. De uitgaven bij de leningen betreft verstrekte nieuwe leningen.
Bij de deelnemingen gaat het om uitgaven ten behoeve van het aandeel van het
Rijk in de uitbreiding in het aandelenkapitaal van de betrokken vennootschappen.Indien met het gemaakte onderscheid tussen kosten en uitgaven wordt bedoeld
het onderscheid tussen uitvoeringskosten (of -uitgaven) enerzijds en programmakosten
(of -uitgaven) anderzijds, dan deel ik de mening dat een dergelijk onderscheid
het inzicht in de geldstromen bevordert. Het is overigens niet ongebruikelijk –
bijvoorbeeld in de begroting en verantwoording van departementen (tabellen Budgettaire gevolgen van beleid) – om in een totaalbeeld
programma- en uitvoeringsuitgaven bij elkaar op te tellen. De cijferopstelling
in het AR-rapport betreft, zoals gemeld, alleen programma-uitgaven/kosten.
Van ongelijksoortige uitgaven is daarin dus geen sprake.11Wat kan het gevolg zijn van het niet vastleggen van
de voorgeschreven gegevens ten aanzien van garanties en leningen? Wat vindt
de regering van de constatering van de Algemene Rekenkamer dat de tekortkomingen
in de administraties van garanties en leningen risico's inhouden voor het
beheer en de juistheid en de volledigheid van de verantwoording? Is hierdoor
de Tweede Kamer in het verleden onjuist geïnformeerd?Er zijn risico's voor het beheer en de juistheid en de volledigheid van
de verantwoording, indien voor het beheer en de verantwoording wezenlijke
gegevens niet worden vastgelegd of indien er wezenlijke tekortkomingen in
de administratie zijn. Van tekortkomingen in de administraties van leningen
en garanties die van invloed zijn op het getrouwe beeld dat van de departementale
jaarverslagen mag worden verwacht, is volgens het AR-rapport geen sprake.
Zij meldt daarover in haar rapport: «De informatie die in de departementale
begrotingen voor 2004 en jaarverslagen 2002 is opgenomen over garanties en
leningen voldoet bij vrijwel alle ministeries op één of meer
punten niet aan de (beperkte) regelgeving. Het betreft overigens punten die
geen afbreuk doen aan het beeld dat de begroting en het jaarverslag als geheel
oproepen». Ook de accountantscontrole van de DAD's heeft in het algemeen
geen tekortkomingen aan het licht gebracht. Van onjuiste informatieverstrekking
aan de Tweede Kamer is dus geen sprake. Overigens betreft een deel van de
informatieverstrekking over garanties, informatie over risico-inschattingen;
dergelijke informatie bevat per definitie subjectieve inzichten en past daardoor
niet in een dichotomie van juist/onjuist.12Hoe is de regelgeving voor agentschappen, ZBO's en
overheids-NV's die leningen en garanties verstrekken en/of dochtervennootschappen
verwerven? Zou een situatie als bij het Havenbedrijf Rotterdam is ontstaan,
ook hebben kunnen plaatsvinden met de Rijksoverheid als aandeelhouder?Aannemende dat hier niet de situatie wordt bedoeld, dat het een reguliere
(financierings)taak van een agentschap1, een ZBO
of een overheids-NV is om garanties of leningen aan derden te verstrekken,
kan hiervan alleen sprake zijn als zij beschikken over tijdelijk overtollige
middelen. Agentschappen kunnen dergelijke middelen op grond van de Regeling leen- en depositofaciliteit 2003 alleen op een
deposito bij het Ministerie van Financiën plaatsen. Over de middelen
om extern leningen te verstrekken, beschikken zij derhalve niet. Indien een
agentschap een (incidentele) garantie zou verstrekken, dan zou dat –
in theorie – kunnen, maar is daarop de subsidieparagraaf van de AWB
van toepassing of gelden personele voorschriften indien de garantieverstrekking
in het kader van het arbeidsvoorwaardenbeleid plaatsvindt. Voor een «gewoon»
departementaal dienstonderdeel is dat niet anders. Voor beide geldt immers
de volledige ministeriële verantwoordelijkheid.Voor ZBO's, die onder het geïntegreerd middelenbeheer (schatkistbankieren)
vallen, gelden voor de tijdelijk overtollige middelen soortgelijke regels
inzake deposito's, maar dan op grond van artikel 45 van de CW 2001. Het verstrekken
van leningen aan derden is daardoor praktisch geen optie voor de A-lijst-ZBO's2. Voor de B-lijst-ZBO's geldt het Fido-kader waarbinnen
tijdelijk overtollige middelen risico-arm moeten worden uitgezet. Dat biedt
de mogelijkheid tot het verstrekken van bepaalde leningen. Overigens hangen
de mogelijkheden tot het zelfstandig kunnen verstrekken van leningen en garanties
af van de ruimte die de instellingswet van een ZBO biedt of van
de ruimte binnen de statuten ingeval de ZBO een privaatrechtelijke rechtsvorm
heeft.Ook de mogelijkheden van ZBO's waarop het geïntegreerd middelenbeheer
niet van toepassing is, hangen af van de ruimte binnen de instellingswet of
de statuten. Als die ruimte er is, kan ook hier het Fido-kader een beperking
inhouden.Het kabinet heeft het voornemen de wetgevende procedure met betrekking
tot de kaderwet ZBO's – het wetsvoorstel ligt bij de Eerste Kamer –
voort te zetten. In dat wetsvoorstel is voorzien in een voorafgaande goedkeuring
door de betrokken minister van de begroting en de jaarrekening/jaarverslag
van een ZBO. Aangegane financiële verplichtingen in de vorm van een lening
of garantie dienen op grond van Boek 2 BW in de jaarrekening te worden verantwoord.
Verder bestaat het voornemen om de procedure tot begrotingsgoedkeuring door
de ministers in te passen in de begrotingsvoorbereiding van de Rijksbegroting.
De begrotingsinformatie die ZBO's alsdan (vooraf) zullen moeten aanleveren,
zal in lijn met de begrotingsinformatie van de departementen ook betrekking
hebben op (substantiële) financiële verplichtingen en uitgaven in
de vorm van garanties en leningen. Te verstrekken garanties en leningen komen
daarmee binnen het goedkeuringsbereik van de minister. Dat geldt ook voor
het verwerven van (beleggen of investeren in) (dochter)vennootschappen.De mogelijkheden voor een overheids-NV zijn in beginsel ruimer, omdat
daarop het Burgerlijk Wetboek van toepassing is. Het hangt dan af van hetgeen
daaromtrent in de statuten van de NV is geregeld. In het algemeen geldt dat
Rijksdeelname fraude of oneigenlijk gebruik niet uitsluit. In theorie kan
zich bij een overheids-NV een situatie zoals bij het Rotterdams havenbedrijf
voordoen, als de bevoegdheid voor het bestuur tot het verlenen van een garantie
in de statuten niet is beperkt.13De Algemene Rekenkamer adviseert dat voortaan alle
nieuwe garanties en leningen worden geautoriseerd door de directeur FEZ. Kan
hieruit worden afgeleid dat garanties en leningen tot nu toe op een veel lager
niveau werden geautoriseerd of verstrekt? Zo ja, op welk niveau van de ambtelijke
organisatie?Het verstrekken van garanties en leningen betekent het aangaan van financiële
verplichtingen. Ambtelijk worden dergelijke verplichtingen in het algemeen
door de beleidsafdeling (budgethouder) aangegaan. Dat is veelal op DG- of
op directeursniveau. De directeur FEZ oefent daarop in het kader van de begrotingsvoorbereiding
en de begrotingsuitvoering toezicht uit op grond van zijn departementale control-functie.
Van het verstrekken op een (veel) lager niveau is dus geen sprake. De aanbeveling
van de AR heeft in algemene zin haar uitwerking gekregen in artikel 2 van
het Besluit taak FEZ 1996, waarin is opgenomen dat voorstellen tot het nemen
van besluiten, die financiële gevolgen kunnen hebben, door de betrokken
hoofden van dienst zo vroeg mogelijk ter kennis gebracht moeten worden van
de diecteur FEZ. Stukken die op dergelijke besluiten betrekking hebben, dienen
voor medeparaaf aan de directeur FEZ te worden voorgelegd, die zo nodig zijn
bezwaren aan de minister kenbaar kan maken.14Deelt u de mening dat de centrale doelstelling «zoveel
mogelijk afstoten van deelnemingen» het duurzaam waarborgen van publieke
belangen in de weg kan staan?Ik deel deze mening niet. In het Deelnemingenbeleid is verwoord dat pas
tot afstoting wordt overgegaan als de publieke belangen voldoende geborgd
zijn. Het borgen van het publieke belang is derhalve een randvoorwaarde
voor afstoting en daarmee kunnen deze twee elkaar niet in de weg staan. Het
is wel denkbaar dat vanwege onvoldoende borging voortvarende afstoting niet
kan plaatsvinden.15Waarom is niet duidelijk of de rendementsdoelstelling
van 7% daadwerkelijk wordt bereikt? Is het waar dat de opbrengsten van de
verkoop van staatsdeelnemingen worden gebruikt voor staatsschuldaflossing
en dat de bespaarde rente, 4% van de opbrengst, naar het Fonds Economische
Structuurversterking (FES) toevloeit? Is het waar dat zodoende altijd een
netto verlies van 3 procentpunten resteert? Hoe groot zou het verlies voor
de Rijksoverheid zijn van de verkoop van een deel van de aandelen in de NV
Luchthaven Schiphol, zowel per jaar, als uitgedrukt in netto contante waarde?
Is het waar dat dit verlies 750 miljoen euro kan belopen?Het boekhoudkundig rendement is eenvoudig te bepalen. Veel lastiger daarentegen
is het om (bij niet-beursgenoteerde bedrijven) het rendement in de zin van
verandering van marktwaarde van de onderneming te bepalen. De boekhoudkundige
winst hoeft namelijk niet overeen te stemmen met de verandering in marktwaarde
van de onderneming. Ook boekhoudkundige winstratio's kennen deze beperking.
Indien bijvoorbeeld door verliezen uit het verleden het boekhoudkundige eigen
vermogen fors is gedaald, zal bij een matige gang van zaken de netto-winst
als percentage van eigen vermogen toch fors kunnen zijn.De redenering ten aanzien van een resulterend verlies als gevolg van een
verkoop van een deelneming klopt niet. De verkoop van een deelneming wordt
hieronder vanuit drie perspectieven belicht: budgettair, schuldquote en economisch.Stel een onderneming heeft een (verwacht) rendement van 7%. Dat betekent
dan niet dat de Staat jaarlijks budgettair 7% ontvangt. De Staat ontvangt
slechts een deel van het rendement dat wordt gemaakt. Ondernemingen keren
immers een deel van de winst uit (dividend) en houden een ander deel in (winstreservering).
De bespaarde rente, stel 4% van de opbrengst, wordt na aftrek van de gederfde
dividenden, stel 2,5%, afgedragen aan het FES. FES-voeding bedraagt dan 1,5%.
Op kasbasis is er vrijwel altijd een positief effect, aangezien de bespaarde
rente vrijwel altijd groter is dan het gederfde dividend. In budgettaire zin
is dit winst (geen verlies!) die aangewend wordt voor het FES.Een verkoop leidt tot reductie van de schuldpositie van de Staat. Vanuit
perspectief van de staatsbalans kan de lagere schuldquote eveneens als winstpunt
worden beschouwd.Economisch bezien is een verkoop een neutrale transactie. Bij afwezigheid
van marktimperfecties wordt er als gevolg van de verkoop geen winst of verlies
gemaakt. De koper bepaalt de prijs die hij wil betalen op basis van een inschatting
van toekomstige kasstromen van de onderneming die hij verdisconteerd tegen
een marktconforme rendementseis, rekening houdend met het risicoprofiel van
de onderneming. De beslissing tot verkoop leidt tot een eenmalige opbrengst
voor de verkoper die gelijk gewaardeerd wordt aan het recht dat de koper verkrijgt
ten aanzien van toekomstige rendementen.Hoewel er sprake is van economische neutraliteit, treedt er wel een verandering
op: de Staat verkrijgt bij verkoop een kasopbrengst waarvan de waarde voor
eens en voor altijd vaststaat, terwijl het risico dat verbonden is aan de
aandeelhoudersrendementen wordt overgedragen aan private investeerders. Voor
een private investeerder mag gelden dat hij de risico's van aandelenbezit
prefereert. Maar voor de Rijksoverheid geldt dat het beleggen in aandelen
(het speculeren met belastinggeld) met bijbehorende risico's niet als een
geëigende taak wordt beschouwd. Indien de publieke belangen goed geborgd
zijn, komt afstoting dus aan de orde.Geconcludeerd kan worden dat de Rijksoverheid bij verkoop van aandelen
een economisch neutrale transactie verricht met een positief budgettair effect
en met reductie van de staatschuld. Dit geldt ook bij een verkoop van Schiphol.16Deelt de regering de mening dat waarde-ontwikkeling
en dus rendement in beginsel belangrijker is dan de uitgekeerde dividenden,
en dat in de verslaglegging juist meer nadruk zou moeten liggen op deze waarde-ontwikkeling
en het rendement?Ik deel de mening dat waarde-ontwikkeling erg belangrijk is. Maar zolang
afstoting niet aan de orde is, is de hoogte van dividenduitkeringen ook zeer
belangrijk. Zoals in het antwoord op vraag 15 is uitgelegd, is het niet eenvoudig
om waardeverandering eenvoudig vast te stellen. Niettemin acht ik de suggestie
zinvol om te bezien of het mogelijk is om hieraan op zinvolle wijze in het
jaarlijkse verslag over het beheer van staatsdeelnemingen meer aandacht te
besteden.Daarbij merk ik overigens nog wel op dat de waarde van de onderneming
niet alleen afhangt van de wijze waarop deelnemingen worden beheerd. In de
eerste plaats hangt dat af van de onderneming (management en personeel) en
van marktontwikkelingen. Een goed beheer door een kritische en zakelijke aandeelhouder
is slechts een aanvullende waarborg dat de direct verantwoordelijken de aandeelhoudersbelangen
in het oog houden.17Op welke manier zou de Inspectie voor de Rijksfinanciën
toezicht kunnen houden op het verstrekken van leningen en garanties?Het verstrekken van garanties en leningen impliceert het aangaan van financiële
verplichtingen. Bij leningen is er bovendien sprake van daadwerkelijke kasuitgaven.
Dergelijke verplichtingen (en uitgaven) komen in het kader van de begrotingsvoorbereiding
in beeld van de IRF. Daarnaast bestaat het instrument van het voorafgaand
toezicht (VT) dat tijdens de begrotingsuitvoering kan worden toegepast. In
het verleden is sprake geweest van het opnemen van een standaard-VT-passage
inzake garanties in alle jaarlijkse VT-brieven van Financiën. Daarmee
werd op alle garantieverplichtingen het VT toegepast. Omdat die passage in
de praktijk lang niet altijd meerwaarde bleek te hebben, wordt die passage
niet meer standaard toegepast. In het algemeen geldt dat er geen sprake is
van meerwaarde van VT als er grotere aantallen garanties op grond van een
(garantie)regeling worden verstrekt. Immers, bij VT moet Financiën vooraf
aan alle individuele garantieverleningen haar expliciete toestemming verlenen.
Wel ziet Financiën toe op voornemens tot nieuwe regelingen en tot wijziging
in bestaande regelingen inzake garanties en leningen, evenals overigens inzake
subsidies. Op grond van artikel 16 CW 20011 moeten
die voornemens vooraf aan de Minister van Financiën worden voorgelegd,
omdat daaraan financiële gevolgen voor het Rijk (kunnen) zijn verbonden.
Daarover bestaan goede interdepartementale afspraken. Dat geldt ook voor voorgenomen
incidentele, dat wil zeggen niet op een regeling gebaseerde, garantie- en
leningverstrekkingen.18Kan de minister van Financiën concretiseren op
welke wijze hij de aandacht voor en rapportage van de financiële instrumenten
bij de verschillende bewindspersonen wenst te verbeteren? Op welke wijze en
op welke termijn zal de rapportage aan de Tweede Kamer worden verbeterd?In mijn reactie aan de AR heb ik daarover het volgende meegedeeld. In
het algemeen moet het doel van informatievoorziening, en dus ook met betrekking
tot de onderhavige financiële instrumenten, goed in het oog worden gehouden
en moet voorkomen worden dat met enige regelmaat een overdaad aan financiële
informatie richting Tweede Kamer wordt gestuurd. Informatie voor de Staten-Generaal
is primair gericht op de autorisatie- en de dechargefunctie; in brede zin
op de controlefunctie in het kader van het budgetrecht. In dat kader wordt
jaarlijks door mij in de Miljoenennota en in het Financieel jaarverslag van
het Rijk (bijlage inzake de Staatsbalans) samenvattende kerninformatie opgenomen
over de lopende garantieverplichtingen van het Rijk (uitstaand risico, de
uitgaven en ontvangsten die uit de garantieverleningen voortvloeien) en over
de verstrekte leningen door het Rijk (uitstaande vorderingen). Die informatie
is naar mijn oordeel in het algemeen voldoende informatief voor de Tweede
Kamer.In samenspraak met de Tweede Kamer wordt er als uitvloeisel van VBTB de
laatste jaren naar gestreefd de informatievoorziening in het kader van de
jaarlijkse begrotings- en verantwoordingsprocedure meer politiek en minder
financieel te kleuren; dat moet leiden tot meer beleids- en minder financiële
informatie en tot minder standaard- en – waar politiek relevant –
meer uitzonderingsinformatie. Het is op basis van deze informatie dat ministers
op hun politieke verantwoordelijkheid moeten (kunnen) worden aangesproken.
Het jaarlijks verstrekken door de ministers van (financiële) standaardinformatie
over garanties en leningen, anders dan via de departementale saldibalansen,
de Rijkssaldibalans en de Staatsbalans en de daarbij behorende toelichtingen,
past daar minder in. Dit sluit overigens niet uit dat ministers op incidententele
basis – bijvoorbeeld naar aanleiding van controlebevindingen of van
incidenten – de Tweede Kamer aanvullend (moeten kunnen) informeren.
Van belang daarvoor is dat op een adequate wijze een administratie wordt gevoerd
waaraan steeds betrouwbare (i.c. tijdige, juiste en volledige) informatie
kan worden ontleend. In antwoord 9a is aangegeven op welke wijze en termijn
de rapportage inzake garanties aan de Tweede Kamer zal worden verbeterd.19Is de mate van getrouwheid van het inzicht, met betrekking
tot de departementale jaarverslagen, de afgelopen jaren verbeterd? Op welke
wijze wordt verdere verbetering bewerkstelligd?Deze vraag slaat, zoals bij de vraagstelling is aangegeven, op de passage
op blz. 33 van het rapport. De AR vermeldt daarbij dat haar opmerkingen punten
betreft die geen afbreuk doen aan het beeld dat het jaarverslag als geheel
oproept. In die zin is de getrouwheid van de departementale jaarverslagen
niet in het geding. Verbetering is nog mogelijk met betrekking tot (omvangrijke)
incidentele garanties (zie ook bij antwoord 9a). Momenteel wordt nog onderzocht
hoe het vergaren en het presenteren van informatie over garanties kunnen worden
verbeterd. Bezien wordt of deze informatie meer inzichtelijk kan worden gemaakt
door een nadere uitsplitsing in de Miljoenennota en het Financieel jaarverslag
van het Rijk (Zie ook bij antwoord 9a).20De Algemene Rekenkamer stelt dat als aan de huidige
voorschriften zou worden voldaan, het inzicht in met name de risico's die
verbonden zijn aan het verstrekken van garanties, beperkt zou zijn. Is de
regering deze mening ook toegedaan? Is de regering van mening dat de voorschriften
gewijzigd zullen moeten worden?In geval garantieregelingen, waarbij het om grotere aantallen garanties
gaat, deelt het kabinet die mening niet. Denk bijvoorbeeld aan de Exportkredietverzekeringen. Op grond van ervaringsgegevens is dan vooraf
een goede inschatting te geven van het gebruik dat van de regeling zal worden
gemaakt (maximaal aan te gane verplichting in een jaar), alsmede ook van het
daadwerkelijk schadebedrag dat zal moeten worden uitgekeerd. Daarop wordt
het premiebeleid afgestemd en wordt gestreefd naar een budgettaire neutrale
uitvoering. De voorschriften hoeven daarvoor niet te worden aangepast.Bij incidentele garanties deelt het kabinet die mening wel, maar ziet
het in het algemeen geen reële mogelijkheden om via extra regelgeving
het inzicht in de risico's te vergroten. Het voorspellen van de toekomst is
het kabinet niet gegeven. Hoe groot is de kans op een ongeval met een van
de kerncentrales en daarmee op een beroep op de maximale garantie van ca.
16 mld. voor kernongevallen? Hoe groot is de kans dat het optreden van air-marshalls
aan boord vliegtuigen tot een vliegramp leidt? Het lijkt mij niet zinvol om
via voorschriftgeving te regelen dat in de toelichtingen bij de begrotingen
en/of in de departementale jaarverslagen bijvoorbeeld aandacht aan dergelijke
volstrekt theoretische kansberekeningen moet worden besteed.In mijn reactie aan de AR (zie blz. 79 van het AR-rapport) heb ik in dit
verband het volgende gesteld. Als de aanbeveling om het inzicht in een aantal
kerngegevens (waaronder de risico's) in begroting en verantwoording te verbeteren,
moet worden uitgelegd in termen van een meer gedetailleerde jaarlijkse informatieverstrekking
door de departementen aan het Ministerie van Financiën en via het Financieel
jaarverslag van het Rijk aan de Tweede Kamer, dan wordt die aanbeveling niet
overgenomen. Noch voor de Tweede Kamer noch voor de Minister van Financiën
is het zinvol om periodiek uitgebreide financiële standaardinformatie
te ontvangen. Zie ook hetgeen hierover bij antwoord 18a is uiteengezet.21Hoe kan het zijn dat de waardering van garanties in
de jaarverslagen niet in alle gevallen helder is?Onder verwijzing naar mijn reactie (blz. 80 van het AR-rapport) op de
aandachtspunten van de AR omtrent de waardering van garanties (de box op blz.
34) kan het volgende worden opgemerkt. De waardering van garanties is door
de grote diversiteit (kredietgaranties, verzekeringsconstructies, exploitatiegaranties,
liquiditeitsgaranties, incidentele garanties, garanties op basis van een regeling,
e.d.) niet eenvoudig helder en uniform te regelen. Voorkomen moet daarbij
worden dat we verzanden in een bureaucratische casuïstiek. De bestaande
voorschriften inzake de waardering van garanties zullen nog eens nagelopen
worden. Als deze tot onduidelijkheden leiden, zal de formulering worden aangepast.
Als op zich duidelijke waarderingsvoorschriften niet juist worden toegepast,
zal aandacht voor een juiste toepassing worden gevraagd. Overigens geeft het
voorbeeld inzake de air-marshalls bij antwoord 9a ook een aardig inzicht in
de waarderingsproblematiek van een dergelijke garantie.22Waarom komt de Algemene Rekenkamer tot 52 staatsdeelnemingen,
tien meer dan de telling van het Ministerie van Financiën? Deelt de regering
de opvatting dat definitieverschillen op dit punt voorkomen moeten worden?
Zo ja, wat gaat de regering hieraan doen? Zo nee, waarom niet?Het verschil van 10 deelnemingen ontstaat doordat de AR 9 Antilliaanse
deelnemingen (NMPMA) meerekent en 1 deelneming Kenniswijk Eindhoven.De NPMNA-deelneming betreft een holding met 8 dochters. De AR telt de
holding en de dochters als aparte deelnemingen en komt daarmee op 9 deelnemingen
meer. De NPMNA-deelneming is in het (jaar)verslag 2003 niet opgenomen,
omdat deze deelneming juridisch onder NIB Capital hangt. NIB Capital voert
het beheer namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en staat ook het dividend af aan het Rijk. Het Rijk loopt het economische
risico van deze deelneming. In die zin is er wel wat voor te zeggen om deze
deelneming op de lijst te zetten, maar deze dan als 1 deelneming mee te tellen.
Hierover is overleg gaande met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.Kenniswijk Eindhoven is abusievelijk niet opgenomen in het (jaar)verslag.
Overigens zal deze deelneming naar verwachting in oktober a.s. beëindigd
worden.Het kabinet deelt de opvatting inzake het voorkomen van definitieverschillen
en zal zich inspannen om een meer uniforme wijze een lijst van deelnemingen
te hanteren.23Waarom wordt het borgen van publieke belangen gezien
als een randvoorwaarde voor de centrale doelstelling, namelijk het zoveel
mogelijk afstoten van deelnemingen? Waarom is het borgen van publieke belangen
niet de centrale doelstelling?Aangezien de Staat beleggen niet als doel heeft, is afwezigheid van aandelenbezit
de hoofdregel en bij bestaand aandelenbezit afstoting derhalve de norm. Goede
borging van het publiek belang is vanuit het perspectief van de Staat als
aandeelhouder een voorwaarde om tot privatisering over te kunnen gaan. Borging
van het publiek belang heeft daarmee prioriteit en staat in die zin centraal
bij de afstotingsdoelstelling.24Is het waar dat in de afwegingskaders van 1991 en 1995
(commissie Sint) kapitaalvennootschappen ingezet konden worden om publieke
doelstellingen na te streven? Zo ja, waarom wordt in de Nota Deelnemingenbeleid
Rijksoverheid van 2001 gesteld van niet? Waarom zijn er meerdere afwegingskaders?Nee. De commissie-Sint gaat in haar rapport primair in op verzelfstandiging
in een publiekrechtelijke vormgeving (Rijksdienst, ZBO, agentschap) en niet
op kapitaalvennootschappen. De Nota deelnemingenbeleid
Rijksoverheid 2001 sluit voor wat betreft deelnemingen logisch aan
op de rapportage van de commissie. Er bestaat daarom maar één
afwegingskader voor kapitaalvennootschappen.25Deelt de regering de mening dat er duidelijker criteria
moeten worden ontwikkeld op grond waarvan het besluit om wel of niet te privatiseren
tot stand komt?Het kabinet is van mening dat er een duidelijk criterium geformuleerd
is in de Nota deelnemingenbeleid. Dit criterium
is dat deelnemingen worden afgestoten indien dit met inachtneming van het
publiek belang en de zakelijke belangen van de Staat mogelijk is.26Waarom wordt in het huidige deelnemingenbeleid geen
onderscheid gemaakt tussen monopolie- en marktprivatisering?Dit onderscheid is niet nodig. Overheidseigendom biedt geen waarborg tegen
misbruik van monopoliemacht en bovendien geldt ook voor monopolies dat slechts
wordt geprivatiseerd als dit met inachtneming van de publieke belangen mogelijk
is. Hierbij zal bijvoorbeeld de aanwezigheid van goede monopolieregulering
bepalend zijn.27Welke criteria worden er gehanteerd om te bepalen of
een deelneming een (duurzame) beleidsdeelneming is of slechts een financiële
deelneming?De Nota deelnemingenbeleid schrijft dat sprake
is van een beleidsdeelneming als de publieke en zakelijke belangen (nog) niet
gescheiden zijn of kunnen worden.28Kan de regering een toelichting geven op nieuwe deelnemingen
in het Havenbedrijf Rotterdam en de projecten Meerstad en Zuidas? Hoe verhouden
deze nieuwe deelnemingen zich met het beleid om deelnemingen zoveel mogelijk
af te stoten?Over de redenen voor het aangaan van deelnemingen wordt u bij elke afzonderlijke
deelneming geïnformeerd. Op grond van artikel 34 van de Comptabiliteitswet
2001 moet voorafgaand aan het aangaan van een deelneming met een zekere omvang,
daarvan mededeling worden gedaan aan de Staten-Generaal. Deze procedure is
en wordt bij de drie genoemde deelnemingen vanzelfsprekend ook gevolgd, waardoor
u per deelneming een toelichting krijgt of heeft gekregen.De Nota deelnemingenbeleid laat expliciet
de mogelijkheid open om nieuwe deelnemingen aan te gaan als daar goede redenen
voor zijn.29Waarom is periodieke evaluatie vooral gericht op de
vraag of wel of niet afgestoten zou moeten worden? Waarom is bij de periodieke
evaluatie niet het borgen van publieke belangen centraal gesteld?Vanuit het perspectief van de Staat als aandeelhouder staat centraal in
hoeverre afstoting mogelijk is. In de evaluaties is borging van het publieke
belang niet ondergeschikt gemaakt aan de afstotingsdoelstelling. Deze borging
neemt, zoals u in de evaluaties heeft kunnen zien, een belangrijke plaats
in.30De Algemene Rekenkamer beveelt aan dat de periodieke
evaluaties verbreed zouden moeten worden naar winstmaximalisatie en corporate
governance. Vindt de regering dat er daarom een speciale corporate governance
code moeten komen voor overheids-nv's? Zo ja, denkt de regering aan een variant
op de code Tabaksblatt, gericht op het borgen van publieke belangen en het
sturen op politieke doelstellingen?Nee. De code Tabaksblat is goed toepasbaar op vennootschappen waarvan
de overheid aandeelhouder is. In mijn opinie is er dan ook geen afzonderlijke
code nodig.31Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot
de overdracht van het beheer van deelnemingen? Welke concrete handelingen
moeten worden verricht voor het realiseren van een dergelijke overdacht? Is
de beperkte voortgang op dit punt een teken dat het aandeelhouderschap in
veel gevallen zodanig is verweven met de publieke taak dat scheiding van beleid
en de aandeelhoudersfunctie niet zinvol is?Op dit moment zijn nog 10 deelnemingen in het beheer van vakdepartementen.
Hierbij geldt voor 3 deelnemingen dat vanwege praktische overwegingen (met
name op handen zijnde verkoop) vooralsnog geen sprake is van overdracht. Voor
5 deelnemingen is momenteel discussie gaande over de status en
de mogelijkheden van overdracht. Voor 2 deelnemingen geldt dat ze vooralsnog
als beleidsdeelneming zijn gekwalificeerd, waardoor overdracht op korte termijn
niet voor de hand ligt.32Wat is de inzet van de regering om te komen tot een
algemeen afwegingskader ten aanzien van financiële instrumenten?Op blz. 75 van het AR-rapport heb ik daar het volgende over opgemerkt.
De aanbeveling over het ontwikkelen van een algemeen afwegingskader neemt
het kabinet niet over. De algemene beleidslijn is een zeer terughoudende inzet
van het garantie- en leninginstrument (nee, tenzij-beleid). Het is daarom niet doelmatig veel tijd en energie te steken in
het ontwikkelen van een afwegingskader, dat verder gaat dan in antwoord 1a
uiteen is gezet. In concrete gevallen waarin voor het instrument garantie
of lening wordt gekozen, dient deze keuze vanzelfsprekend in termen van doelmatigheid
en doeltreffendheid beargumenteerd te worden, waarbij ook aandacht besteed
dient te worden aan de risico's die met deze instrumenten worden gelopen.
Aan de hand van het bijgehouden dossier dient de afweging gereconstrueerd
te kunnen worden. In deze zin zal ik hier nader aandacht voor vragen bij mijn
ambtgenoten (hetgeen inmiddels is gebeurd).33Is de minister van Financiën van mening dat zijn
terughoudendheid met betrekking tot de explicitering van het garantiebeleid
en het formuleren van een leningenbeleid, hij desondanks wel voldoet aan de
in de wet voorgeschreven criteria?Ja. Er gelden geen in de wet voorgeschreven criteria.Specifieke wettelijke bepalingen met betrekking tot garanties en leningen
zijn beperkt. Voor deze financiële instrumenten gelden dezelfde algemene
bepalingen die voor subsidie-uitgaven en -verplichtingen gelden, zoals die
zijn opgenomen in de Comptabiliteitswet 2001, in de departementale subsidiekaderwetten
en in de subsidieparagraaf van de Algemene Wet Bestuursrecht. Daarnaast zijn
bepaalde garanties en leningen gebaseerd op specifieke (wettelijke) regelingen.34Op welke wijze en wanneer gaan de directies financieel-economische
zaken (FEZ) het informatieniveau en de toegankelijkheid van informatie standaardiseren
en harmoniseren?In mijn brief van 25 april jl. aan de ministeries is hiervoor extra
aandacht gevraagd. Zie ook het antwoord 9a.35Is het werkbaar als vakdepartementen ieder hun eigen
manier omgaan met het administreren van garanties en leningen? Op welke wijze
houdt de minister van Financiën het overzicht? Is de minister van Financiën
van mening dat hij voldoende overzicht heeft?Voor het administreren van garanties en leningen gelden de centrale bepalingen
van de Regeling departementale begrotingsadministraties
1996 (RDB). Het door de departementen op eigen manier omgaan met
het administreren wordt door die regelgeving afdoende ingekaderd. Jaarlijks
dienen de departementen op twee momenten aan de Minister van Financiën
informatie uit hun administraties te overleggen ten behoeve van de Miljoenennota
(en ontwerp-begrotingen) en ten behoeve van het Financieel jaarverslag van
het Rijk (en departementale jaarverslagen). Op basis daarvan
heb ik in beginsel voldoende overzicht van met name de budgettaire risico's
(maximale verplichtingen) en van de uitgaven- en ontvangstenstromen die met
bepaalde garanties en leningen samenhangen. Momenteel wordt nog nader onderzocht
of de presentatie van die informatie in beide nota's meer transparant gemaakt
kan worden, bijvoorbeeld door de informatie met betrekking tot garanties nader
uit te splitsen. Ten behoeve van de daartoe noodzakelijke uniformering van
de door de departementen aan te leveren informatie zal het te hanteren format
worden aangepast. Zie ook antwoord 9a.36Heeft de minister van Financiën het overleg met
de minister van Binnenlandse Zaken over de overdracht van elders beheerde
deelnemingen naar het ministerie van Financiën inmiddels gevoerd? Zo
ja, wat was hiervan het resultaat? Zo nee, wanneer zal de minister van Financiën
dit overleg voeren?Op dit moment zijn gesprekken gaande over NPMNA, maar kan hierover nog
geen uitsluitsel worden gegeven.37Wat zijn tot op heden de resultaten van de overleggen,
die de minister van Financiën heeft gevoerd met zijn ambtsgenoten? Zijn
er in deze overleggen hiaten gebleken? Zo ja welke? Welke verbeteringen kunnen
op korte termijn verwacht worden?Grote hiaten zijn er niet gebleken. In aansluiting op het onderzoek naar
een transparantere presentatie van de informatie over garanties in de Miljoenennota
en het Financieel jaarverslag van het Rijk wordt ook nader bekeken of de presentatie
van de informatie in de departementale begrotingen en jaarverslagen kan worden
verbeterd. Het zal daarbij niet gaan om meer, maar om – uit oogpunt
van het budgetrecht (autorisatie- en dechargefunctie van de Tweede Kamer) –
meer inzichtelijke informatie.XNoot1Samenstelling:Leden: Duivesteijn (PvdA), Crone (PvdA), Bakker (D66), ondervoorzitter,
Rouvoet (CU), De Vries (VVD), voorzitter, De Haan (CDA), Atsma (CDA), Vendrik
(GL), Halsema (GL), Kant (SP), Blok (VVD), Ten Hoopen (CDA), De Pater-van
der Meer (CDA), Van As (LPF), Rambocus (CDA), Gerkens (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Varela (LPF), De Nerée tot Babberich (CDA), Aptroot (VVD), Blom
(PvdA), Douma (PvdA), Stuurman (PvdA), Heemskerk (PvdA), Van Dam (PvdA), Schippers
(VVD) en Nijs MBA (VVD).Plv. leden: Noorman-den Uyl (PvdA), Fierens (PvdA), Dittrich (D66), Van
der Vlies (SGP), Van Egerschot (VVD), Mosterd (CDA), Kortenhorst (CDA), Van
Gent (GL), Duyvendak (GL), De Ruiter (SP), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Ferrier (CDA), Eerdmans (LPF), Omtzigt (CDA),
Vergeer (SP), De Vries (CDA), Hermans (LPF), Mastwijk (CDA), De Krom (VVD),
Smeets (PvdA), Van Heemst (PvdA), Smits (PvdA), Boelhouwer (PvdA), Kalsbeek
(PvdA), Van Beek (VVD) en Hofstra (VVD).XNoot2Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Crone (PvdA), Bakker (D66), Hofstra (VVD),
De Haan (CDA), Bussemaker (PvdA), Vendrik (GL), Halsema (GL), Kant (SP), Blok
(VVD), Ten Hoopen (CDA), Smits (PvdA), De Pater-van der Meer (CDA), Van As
(LPF), Tichelaar (PvdA), Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Van Vroonhoven -Kok
(CDA), Varela (LPF), De Nerée tot Babberich (CDA), Koomen (CDA), Fierens
(PvdA), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Heemskerk (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD) en Van Egerschot (VVD).Plv. leden: Rouvoet (CU), Koenders (PvdA), Dittrich (D66), Balemans (VVD),
Kortenhorst (CDA), vacature PvdA, Duyvendak (GL), Van Gent (GL), De Ruiter
(SP), De Krom (VVD), Atsma (CDA), Dijsselbloem (PvdA), Omtzigt (CDA), Eerdmans
(LPF), Noorman-den Uyl (PvdA), Mosterd (CDA), Van Bommel (SP), De Vries (CDA),
Hermans (LPF), Mastwijk (CDA), Rambocus (CDA), Stuurman (PvdA), Luchtenveld
(VVD), Blom (PvdA), Douma (PvdA), De Vries (VVD) en Van Beek (VVD).XNoot1Te denken valt bijvoorbeeld aan Senter/Novem dat voor EZ de Borgstellingsregeling
MKB (garanties) en de TOK-regeling (leningen) uitvoert. Zo'n agentschap valt
echter als intern verzelfstandigde organisatie volledig onder de ministeriële
verantwoordelijkheid. De programmagelden (verplichtingen en uitgaven) die
daarmee gemoeid zijn, krijgen geen andere behandeling, ook wat betreft de
informatievoorziening aan de Tweede Kamer niet, als andere departementale
leningen en garanties. Dat geldt ook voor het verwerven van (beleggen of investeren
in) (dochter)vennootschappen als daarvan sprake zou zijn, hetgeen niet het
geval is.XNoot2In het Aanwijzingsbesluit rechtspersonen met een beperkte kasbeheerfunctie
zijn op de A-lijst RWT's/ZBO's aangewezen die hun overtollige middelen dienen
aan te houden in de schatkist. Op de B-lijst zijn de RWT's/ZBO's aangewezen
die hun overtollige middelen zelf risicoarm mogen uitzetten, maar die zijn
daarbij gebonden aan het Fido-kader.XNoot1Artikel 16, eerste lid, luidt: Voorstellen, andere dan voorstellen van
wet tot vaststelling of wijziging van een begrotingsstaat, alsmede voornemens
en toezeggingen met financiële gevolgen voor het Rijk worden niet aan
de ministerraad of aan de Staten-Generaal aangeboden, kenbaar gemaakt dan
wel gedaan, voordat Onze Minister van Financiën daarover zijn oordeel
heeft gegeven. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30086-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl