Wijziging van enkele onderwijswetten ivm vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies in het onderwijs; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24149, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

04-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24149 nr. 5

23-08-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingRelatie tot de Grondwet en andere wet- en regelgevingHoofdlijnen wetsvoorstelDraagvlakUitvoeringslastenConclusieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24149Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 77 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 149Wijziging van enkele onderwijswetten in verband met het opnemen van
een document inzake evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende
functies in het onderwijsnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 23 augustus 1995 InleidingOp de vragen en opmerkingen van de leden van de vaste commissie voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen in het verslag over het wetsvoorstel tot wijziging
van enkele onderwijswetten in verband met het opnemen van een document inzake
evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies in het
onderwijs, gaan de ondergetekenden hierna gaarne in.De leden van de PvdA-fractie vragen om meer inzicht te bieden in de oorzaken
van de ondervertegenwoordiging, de bijdrage van eerder genomen maatregelen
aan de aanpak hiervan, alsmede naar de grondslag voor de verwachting dat met
de maatregel het doel dichterbij wordt gebracht. De leden van de fracties
van het CDA, de VVD, D66, het GPV en de RPF stellen vragen van gelijke strekking.Al jaren vormt het geringe aandeel van vrouwen in leidinggevende functies
in de onderwijssector een knelpunt. Dat vinden nagenoeg alle betrokkenen,
van besturenorganisaties tot mensen in de school. Het is niet bij die constatering
gebleven. Er is op veel fronten actie ondernomen om hierin verandering aan
te brengen. Terugblikkend richtten acties en maatregelen zich op het aanpakken
van mogelijke oorzaken van de hardnekkige achterstand van het aantal vrouwen
in onderwijsmanagement. Welke belemmeringen zijn onderkend, en wat is hier
vervolgens aan gedaan?Historisch gezien is allereerst de oorzaak gezocht bij de vrouwen zelf:
willen zij niet of kunnen zij niet? Vanaf de beginjaren '80 is het knelpunt
dat er geen geschikte vrouwelijke kandidaten zouden zijn aangepakt door het
geven van training en opleiding aan vrouwen met managementambities. In de
jaren van intensieve scholing (1988–1991) hebben 3750 vrouwen deelgenomen
aan specifieke managementcursussen voor vrouwen. Overigens namen en nemen
daarnaast ook wel vrouwen deel aan algemene managementcursussen voor het onderwijs.
De belemmering dat er geen gekwalificeerd aanbod zou zijn is hiermee weggenomen.
Er bleek evenwel geen significant effect op het aantal benoemingen van vrouwen
in managementfuncties. De tweede belemmering die onderkend werd baseerde zich op signalen van
besturen dat zij in hun omgeving geen geschikte vrouwelijke kandidaten konden
vinden. Zij bleken dus als het ware onzichtbaar. In reactie hierop zijn vindplaatsen,
kandidatenbanken gesubsidieerd (Selekt Primair voor het primair onderwijs
en Interstudie Selekt voor het voortgezet en het beroepsonderwijs). Door middel
van campagnes (voorlichting, direct mail) zijn de mogelijkheden intensief
onder de aandacht van het onderwijsveld gebracht. Toch bleef een significant
effect uit.Arbeidsvoorwaarden vormden het derde cluster belemmeringen waarop het
beleid zich richtte. Gegeven de feitelijke situatie dat in Nederland de behoefte
aan een deeltijdbaan bij vrouwen groter is dan bij mannen, is het mogelijk
gemaakt directie-functies in deeltijd te vervullen. Ook het meerhoofdig schoolleiderschap
in het basisonderwijs is mogelijk gemaakt. In de BVE-sector zijn de mogelijkheden
vergroot door maatregelen ten behoeve van pluriform personeelsbeleid. In het
kader van Toerusting en Bereikbaarheid (primair onderwijs) is de mogelijkheid
geboden om in geval van fusie vrijwillig terugtredende directeuren van 55
jaar en ouder hun bezoldiging te laten behouden, indien een vrouw hen opvolgt.
Ook hier moet worden vastgesteld dat dit niet heeft geleid tot meer vrouwen
in de schoolleiding.Met het elimineren van bovengenoemde oorzaken, zonder dat dit uiteindelijk
zijn effect kreeg in een meer evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in
de schoolleiding, is de aandacht meer en meer uitgegaan naar het wervings-
en selectiebeleid van de instellingen zelf. Hoe kan worden bevorderd dat het
volle potentieel aan kandidaat-managers wordt benut? Hiertoe zijn de volgende
maatregelen getroffen:– genoemde kandidatenbanken zijn tevens gesubsidieerd om op professionele
wijze wervings- en selectieprocessen te begeleiden. Gebleken is dat wanneer
zij worden ingeschakeld, dit vaker tot benoeming van een vrouw leidt. Echter,
er wordt zeer weinig beroep op deze bureaus gedaan. Zelfs in geval er een
tegemoetkoming in de kosten (f 10 000,–; Toerusting en Bereikbaarheid)
in het vooruitzicht wordt gesteld;– er zijn (ook gratis) cursussen aangeboden aan schoolbesturen (PO)
en personeelsfunctionarissen (HBO) ter professionalisering van het wervings-
en selectiebeleid. Van dit aanbod wordt wisselend gebruik gemaakt;– er zijn convenanten gesloten met de besturen- en personeelsorganisaties
waarin de intentie om het aantal vrouwen in leidinggevende functies te doen
toenemen centraal staat. Om van intentie naar benoeming te komen zijn in het
kader van deze convenanten (PO, VO, BVE) hulpmiddelen voor de lokale bestuurders
ontwikkeld (project «voorbeeldlocaties», handreiking «van
intentie naar benoeming») en verspreid (conferenties, publikaties, en
de campagne «Een sneeuwbal-effect. Het onderwijs baant zich een weg
naar pluriform leiderschap»).Een vergelijking van het aandeel vrouwen in leidinggevende functies in
het onderwijs over de jaren 1986, 1990, 1994 (bronnen: Kamerstukken II 1992/1993,
23 200; Thermometer Vrouw en Management, gepubliceerd in Uitleg no. 30
van 7 december 1994) leidt tot de conclusie dat besturen nog steeds nauwelijks
vrouwen benoemen.Tegelijkertijd luidt de bevinding van zowel de wervings- en selectiebureaus
als van het project voorbeeldlocaties dat onderwijsinstellingen die planmatig,
met beleid een emancipatoir wervings- en selectiebeleid voeren vaker tot het
benoemen van een vrouwelijke kandidaat besluiten. Een gegeven dat bevestiging
krijgt in het onderzoeksverslag van de Emancipatieraad naar effecten van emancipatiegericht
personeelsbeleid in arbeidsorganisaties (drs. C. Remery, Positief in actie,
Emancipatieraad, Den Haag, mei 1995). De conclusie luidt dat een arbeidsorganisatie
die een samenhangend beleid van positieve actie voert een sterkere groei van
het aandeel van vrouwen in hogere functies laat zien in vergelijking met overige organisaties. Kenmerkend voor een samenhangend beleid is dat
er expliciet beleid wordt gevoerd en dat gewerkt wordt met streefcijfers.Ondanks de maatregelen wordt er weinig voortgang geboekt, terwijl met
expliciet beleid wel succes kan worden bereikt. De conclusie luidt dat onderwijsbesturen
effectief gestimuleerd dienen te worden tot het voeren van een expliciet beleid
inzake evenredige vertegenwoordiging, waarbij in ieder geval ook streefcijfers
worden geformuleerd.Vandaar dit wetsvoorstel. Een wetsvoorstel van de besturen van onderwijsinstellingen
vraagt zich te bezinnen op de wijze waarop zij kunnen bijdragen aan een meer
evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies. Een
reflectie die wordt neergeslagen in een plan. Het wetsvoorstel laat de eigen
verantwoordelijkheid van de besturen en directies verder zoveel mogelijk intact.
De inhoud van het plan is de eigen keuze: het gaat om zelf gekozen streefpercentages,
en om zelf gekozen maatregelen. Over deze keuzen moeten zij zich wel naar
buiten toe verantwoorden: naar ouders, naar docenten en naar medezeggenschapsraden.Alle produkten, resultaten, beschikbaar gekomen dienstverlening ten gevolge
van eerder getroffen maatregelen om belemmeringen voor het benoemen van vrouwen
uit de weg te nemen, staan de besturen ten dienste bij het opstellen en uitvoeren
van de eigen plannen. Dit geheel vormt de basis voor het vertrouwen dat met
de voorgestelde wettelijke maatregel het doel dichterbij wordt gebracht.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of het niet zinvol is de gegevens
uit het onderzoek «Verkenning van de wachtgeldproblematiek» (I.O.O.)
te betrekken bij de verdere procedure met betrekking tot dit wetsontwerp.De ondergetekenden achten genoemd onderzoek relevant in kader van het
beleid ten aanzien van Vrouw en Management in onderwijs en onderzoek. De geringe
dynamiek op de onderwijsarbeidsmarkt heeft zijn invloed op het volume aan
directievacatures. Echter, onafhankelijk van de beperkte dynamiek blijft het
een feit, dat voor zover er extern geworven kan worden, het feitelijke aantal
benoemde vrouwen bijzonder laag is (vergelijk het onderzoeksverslag «Solliciteren
er te weinig vrouwen of worden ze niet benoemd» van N. de Kool, H. v.
Tienhoven en N. Hendrikse, CPS, Hoevelaken 1994). In die zin is het soort
onderzoek als door het I.O.O. verricht wel heel waardevol, maar niet van direct
belang voor een oordeel over het wetsvoorstel.De leden van de PvdA-fractie vragen naar andere mogelijke oorzaken van
de ondervertegenwoordiging dan het gekwalificeerde aanbod van vrouwen en de
traditionele opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid in relatie tot
leiderschap en management, zoals bijvoorbeeld de arbeidsvoorwaarden en een
beroepsopleiding die minder gericht is op het geven van leiding aan een organisatie.
De leden van de CDA-fractie stelden een vraag met gelijke strekking.De ondergetekenden memoreren de in paragraaf 3 onder b. van de memorie
van toelichting opgesomde maatregelen om belemmeringen op het terrein van
de arbeidsvoorwaarden weg te nemen. Onder meer is het mogelijk gemaakt om
directiefuncties in deeltijd, dan wel als duobaan te vervullen.Voor zover het in de beroepsopleiding schort aan aandacht voor het geven
van leiding aan een organisatie, werkt dat in het nadeel van zowel de mannelijke
als de vrouwelijke studenten, en lijkt dat daarmee geen verklaring voor de
ondervertegenwoordiging van vrouwen in het management. Gegeven de specifiek
op vrouwen gerichte managementtrainingen en cursussen, met behulp waarvan
3750 vrouwen op schoolleidersfuncties zijn voorbereid, zouden vrouwen dus
eigenlijk in het voordeel zijn bij de kans op een benoeming in een directiefunctie. De leden van de PvdA-fractie lezen in de verwijzing naar fusie- en schaalvergrotingsprocessen
de suggestie dat deze een positieve invloed zullen hebben op het aantal leidinggevende
functies en zien deze passage graag gekwantificeerd.De ondergetekenden willen met de verwijzing naar genoemde ontwikkelingen
aangeven dat deze leiden tot een afname van het aantal directiefuncties. In
het basisonderwijs zullen in het kader van «toerusting en bereikbaarheid»
tot 1 augustus 1996 1400 scholen/nevenvestigingen worden opgeheven. Tot
nu toe zijn circa 1150 directeursfuncties en circa 600 adjunct-directeursfuncties
verdwenen. Uit recente gegevens met betrekking tot de te verwachten fusies
in het voortgezet onderwijs per 1 augustus 1995 komt het beeld naar voren
dat het scholenbestand zal dalen van 1004 tot iets minder dan 750 scholen.
Het in het scholenbestand aanwezige aantal leerlingen komt daarbij in toenemende
mate terecht op brede scholengemeenschappen (was 33 %, wordt 75 %), waarvoor
een wat gunstiger bekostigingsformule ter bepaling van de directieformatie
geldt: dezelfde leerling genereert meer fre's directieformatie. De gevolgen
voor het aantal directiefuncties zijn de volgende: het aantal directeurs/rectorsfuncties
zal dalen met iets meer dan 250 plaatsen. In het totale aantal directiefuncties
zal per saldo een toename plaatsvinden van 1.9 % (ca. 100 fte). Het is overigens
mogelijk dat scholen er deels voor zullen kiezen om de extra fre's te verzilveren,
in plaats van te kiezen voor het creëren van nieuwe functies.In de BVE-sector is de daling van het aantal instellingen, van een zodanige
omvang dat er per saldo van een daling van het aantal directiefuncties sprake
zal zijn.Overigens blijkt juist ook zo'n situatie van herbezetting nieuwe mogelijkheden
te geven. Ten gevolge van de schaalvergrotingsoperaties zal er immers sprake
zijn van herbezetting en ontstaan er middenmanagementfuncties. Deze situatie
kan door het veld worden benut wanneer men streeft naar een meer evenredige
vertegenwoordiging van vrouwen in managementfuncties.De leden van de PvdA-fractie vragen of de ondergetekenden zich een voorstelling
hebben gemaakt van de effecten van het beleid ten aanzien van TWAO en Participatiefonds
op de mogelijkheid om meer vrouwen in de schoolleiding op te nemen.De ondergetekenden hebben zich hiervan rekenschap gegeven. Ingevolge de
Wet budgettering wachtgelden en instelling participatiefonds komen de wachtgelduitgaven
ten laste van de instellingsbesturen. Het participatiefonds toetst voorgenomen
ontslagen van te voren aan vastgestelde criteria. Is het ontslag volgens het
fonds vermijdbaar, dat wil zeggen vloeit het voort uit het «eigen beleid»
van de instelling, dan dient de instelling het wachtgeld zelf te betalen.
Het participatiefonds is er derhalve op gericht om ontslagen (en daarmee ook
het wachtgeldvolume) terug te dringen en vergroting daarvan te voorkomen.
Voorts bewerkstelligt de gelijktijdige invoering van de verplichte bestuursaanstelling
herplaatsing op scholen die vallen onder hetzelfde bevoegd gezag, waardoor
ontslagen worden voorkomen. Het creëren van vacatures is hierbij derhalve
niet aan de orde.Voor zover wordt gedoeld op verplichtingen tot voorrangsbenoeming ten
aanzien van geschikte potentiële wachtgelders bij het ontstaan van een
vacature in een leidinggevende functie in het onderwijs, willen de ondergetekenden
daarover het volgende opmerken. Indien zich onder de geschikte potentiële
wachtgelders een vrouw bevindt, behoort het bevoegd gezag zich bij de benoeming
mede te laten leiden door hetgeen het in het document inzake evenredige vertegenwoordiging
daarover als zijn beleid heeft vastgelegd. Datzelfde geldt voor vrouwelijke
sollicitanten bij sollicitatieprocedures met meerdere kandidaten, waarbij
er géén geschikte potentiële wachtgelders zijn en waardoor
buiten de TWAO om geworven mag worden. Ook in het kader van de
noodzakelijke maatregelen om het wachtgeldvolume terug te dringen, kan het
wetsvoorstel derhalve positieve effecten hebben.De leden van de CDA-fractie hebben met betrekking tot de tot nu toe gepleegde
activiteiten de volgende vragen. Hoeveel vrouwen zijn ten gevolge van deze
maatregelen daadwerkelijk in een leidinggevende functie binnen het onderwijs
terechtgekomen? Wat zijn de oorzaken van de geringe toename? Wat zijn de kosten
geweest van de opgesomde maatregelen?De ondergetekenden willen allereerst opmerken dat de reeds ondernomen
activiteiten zich niet in een laboratoriumsituatie voltrokken waarbij alle
overige invloeden onder controle kunnen worden gehouden. Dit belemmert het
leggen van directe causale relaties tussen gepleegde activiteiten enerzijds,
en ontwikkelingen in het relatieve aandeel van vrouwen in managementfuncties
anderzijds. Wel duidelijk is dat – zoals de leden van de CDA-fractie
stellen – de toename hiervan gering is.Een indicatie kan worden ontleend aan het effect van de kandidatenbanken
in 1994. Voor het basisonderwijs bijvoorbeeld is 11 keer een verzoek om assistentie
bij de werving en selectie van kandidaten gedaan. Dit heeft 6 keer geleid
tot benoeming van een vrouw. Wat betreft de oorzaken van de geringe toename, en langs welke weg deze
successievelijk zijn aangepakt, kan worden verwezen naar het antwoord op de
vraag van gelijke strekking van de leden van de PvdA-fractie.De investering, voor zover voor rekening van de Rijksbegroting (want een
deel van de maatregelen heeft kunnen plaatsvinden met cofinanciering door
het Rijk), bedraagt:– cursussen vrouw en management (1988–1991): f 9 507 416,-– cursussen profileren/solliciteren (1991–1993): f 446 067,-– beschikbaar voor maatregelen T&B 1994: f 1 500 000,-beschikbaar voor maatregelen T&B 1995: f 1 000 000,-beschikbaar voor maatregelen T&B 1996: f 700 000,-– Speerpunt Vrouw en management ten laste van het emancipatiebudget,
per jaar (94/95/96): ca. f 2 000 000,-De leden van de VVD-fractie plaatsen vraagtekens bij het instrument waarmee
de ondergetekenden de doelstelling trachten te bereiken. Zij vragen zich af
of er een analyse van oorzaken is gemaakt die ten grondslag ligt aan de ondervertegenwoordiging
van vrouwen in de schoolleiding, en zo ja, wat de uitkomsten hiervan zijn?
Tevens vragen zij in welke relatie de eerder ingezette instrumenten tot de
oorzaken van ondervertegenwoordiging staan, en in welke relatie het voorgestelde
instrument tot die oorzaken staat.De ondergetekenden verwijzen hiervoor naar het antwoord op de door de
leden van de PvdA-fractie gestelde vraag van gelijke strekking.De leden van de VVD-fractie vragen of er geconstateerd is dat het bij
het onderwijsveld ontbreekt aan goede wil om de doelstelling te bereiken,
of dat er praktische bezwaren zijn waardoor de gewenste resultaten tot nu
toe niet behaald zijn.De ondergetekenden zijn van mening dat de ondervertegenwoordiging niet
zozeer in stand wordt gehouden door het ontbreken van een algemeen-positieve
opstelling ten opzichte van de doelstelling. De belemmering wordt eerder veroorzaakt
door factoren als te lage prioritering en, daarmee samenhangend, onvoldoende
reflectie op de aard van het probleem en de mogelijkheden om hier wat aan
te doen. Met de wettelijke maatregel wordt het onderwijsveld hiertoe aangezet.
Aan de hand van het op te stellen document leggen de instellingen verantwoording
af over ambitie en aanpak, waarbij onder meer de aanpak van praktische
bezwaren die men bij het realiseren hiervan denkt te zullen ontmoeten bijdragen
aan de onderbouwing van het plan. Voor zover die bezwaren buiten de macht
van de instelling liggen, helpen zij hoge ambities tot reële proporties
terug te brengen.De leden van de VVD-fractie vragen het aannemelijk te maken dat een (indirect)
gedwongen instrument tot gewenste resultaten zal leiden, tegen de achtergrond
van hun opvatting dat indien het karakter van vrijwilligheid ontbreekt, de
maatregel kan leiden tot verminderde inzet en betrokkenheid.De ondergetekenden zijn van mening dat het hier van tweeën één
is:– Of er is voldoende inzet van betrokkenen, die tot uiting zou moeten
komen in positieve resultaten, dan wel signalen van frustratie dat desondanks
geen resultaat wordt geboekt. In dat geval zou de voorgestelde maatregel weinig
zin hebben.– Of de inzet van de betrokkenen verdient een stevige stimulans,
omdat genoemde resultaten en signalen achterwege blijven. Dit laatste is het
geval. Het wetsvoorstel houdt een onderkenning van de gewenste vrijwilligheid
in: scholen en besturen worden aangesproken op de eigen verantwoordelijkheid,
het doen van eigen keuzes. In die zin ondersteunt en vergroot de wet juist
de betrokkenheid.Omdat het na te streven doel breed gedragen wordt, zijn de ondergetekenden
de overtuiging toegedaan dat de wet zal werken als een effectieve zet in de
goede richting.De leden van de D66-fractie willen weten hoe de verschillende genomen
maatregelen zijn verlopen en vooral waarom zij geen resultaten hebben opgeleverd,
wat er bekend is over de redenen waarom vrouwen niet worden aangenomen, en
wat de verwachtingen over de resultaten van het voorliggende wetsvoorstel
zijn?De ondergetekenden verwijzen naar de antwoorden op vragen van gelijke
strekking van de leden van de fracties van PvdA, CDA en VVD.De leden van de D66-fractie willen weten hoeveel managementvacatures er
gemiddeld per jaar per onderwijssector zijn, hoeveel mannen en vrouwen op
dergelijke vacatures hebben gesolliciteerd, en hoe de man/vrouw-verhouding
in de benoemingscommissies is.In het basisonderwijs zijn in 1994 638 personen in een directeursfunctie
begonnen, waarvan 429 al een directeursfunctie vervulden voor die tijd. In
1993 zijn 590 personen in een directeursfunctie begonnen waarvan iets minder
dan de helft al voor die tijd directeur was. Door Kool en van Tienhoven is
voor het jaar 1993/1994 bijgehouden hoe vaak extern, via advertenties, schoolleiders
basisonderwijs zijn geworven. Zij registreerden 73 advertenties. Daarop reflecteerden
vooral mannen (1 op de 8 sollicitanten was een vrouw).Op basis van de ipto-gegevens over het schooljaar 1994/1995 is berekend
dat het om tussen de 55 en 70 managementvacatures betreft.Gegevens over de man/vrouw-verhouding in de benoemingscommissies worden
niet centraal geregistreerd, en er is ook geen enkele juridische grondslag
waarop dit zou kunnen plaatsvinden.Er is onderzoek verricht naar de rol van schoolbesturen in het voortgezet
onderwijs bij de benoeming van directieleden (M. Vermeulen, A.M.L. van Wieringen
en A.C.A.M. Vermeulen, Over besturen en benoemen, rol van schoolbesturen in
het voortgezet onderwijs bij benoeming van (vrouwelijke) directieleden, SCO
Amsterdam, 1994). Van de 43 besturen in het onderzoek die recentelijk een
directielid hadden benoemd of op het punt stonden te benoemen, is gebleken
dat bij 13% van de sollicitatiecommisies er alleen een vrouwelijk bestuurslid
is afgevaardigd. In 54% van de commissies hebben alleen mannelijke bestuursleden
zitting. In tweederde van de commissies bestaat de vertegenwoordiging
van de directie uit een of meer mannen en in eenderde van de commissies wordt
de directie vertegenwoordigd door een vrouw.Er werd geen relatie gevonden tussen de verhouding mannen en vrouwen in
de commissie en de uiteindelijk uitkomst van de benoeming.De leden van de D66-fractie vragen of de mening van de Onderwijsraad dat
een stijging van 1,5% per jaar realistisch is wordt gedeeld? Voorts willen
zij weten wie deze cijfers nastreeft en welke consequenties aan het niet halen
van deze doelen verbonden zijn? Ook vernemen zij graag of de streefcijfers
hoger worden gesteld als de wet wordt aangenomen, en inhoeverre rekening wordt
gehouden met fusie-ontwikkelingen.De ondergetekenden delen de mening van de Onderwijsraad dat een stijging
van 1,5% per jaar, gesteld dat de beleidsinspanningen worden voortgezet, realistisch
is. Dit mag blijken uit de vierde onderwijsemancipatienota (Kamerstukken II
1993/1994, 23 200), waarin deze 1,5 % als uitgangspunt is genomen bij
het vaststellen van de ambitie in het jaar 2000/2001. In die nota is tevens
aangegeven dat onder invloed van fusies en schaalvergrotingsoperaties het
stijgingspercentage van 1,5 % dezer jaren onder druk staat.Uit de kwantitatieve gegevens (Thermometer Vrouw en Management, Uitleg
30 van 7 december 1994) blijkt dat de stijging van 1,5% niet wordt gerealiseerd.
Vanwege dit feit wordt niet overwogen bij de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
hogere stijgingspercentages per jaar aan te houden.De landelijke streefcijfers zijn bedoeld voor zowel de rijksoverheid als
voor het onderwijsveld. Een vergelijking tussen ambitie en realisatie biedt
op rijksniveau de mogelijkheid de balans op te maken ten aanzien van het verder
te voeren beleid. Voor het veld gelden de streefcijfers als referentiecijfers.
Afhankelijk van de sector en de situationele omstandigheden per instelling
kunnen de streefcijfers op dat niveau afwijken van het gemiddelde landelijke
ambitieniveau.Wat betreft de consequenties verbonden aan het niet realiseren van de
eigen streefcijfers het volgende. De ondergetekenden realiseren zich dat het
formuleren van streefcijfers en het handelen overeenkomstig het eigen plan
geen garantie op verwezenlijking van de doelstelling inhoudt. Het enkele feit
dat men een plan met streefcijfers heeft, stelt het bestuur in staat vast
te stellen of men op de goede, zelfgekozen weg is, en bij zichzelf na te gaan
in hoeverre resultaten of het achterwege blijven van resultaten terug te voeren
is op de eigen inspanningen, de gekozen strategie of op externe omstandigheden.
Aan de hand van het betreffende document zijn in de eerste plaats de docenten,
ouders en leden van de medezeggenschapsraad in de gelegenheid het bestuur
hierop te bevragen. Deze kritische reflectie achten de ondergetekenden de
voornaamste en tevens meest vruchtbare consequentie van het werken met een
document dat streefcijfers voor een bepaald tijdvak bevat.In de vierde onderwijsemancipatienota werd voor de BVE-sector gestreefd
naar een stijging tot 22% in 2000. Nu staat er als streefcijfer voor het MBO
33% in 2000/01. Hoe is deze niet geringe toename te verklaren, vragen de leden
van de D66-fractie.De Onderwijsemancipatienota 1993–1996 (Kamerstukken II 1993/1994,
23 200) die in juni 1993 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer is aangeboden,
gaat inderdaad van een lager percentage uit. Zowel in dit wetsvoorstel als
in Uitleg 30 (7/12/94), de emancipatiethermometer, wordt aangegeven dat de
streefcijfers berekend worden door uit te gaan van een jaarlijkse toename
van 1,5%. Onderzoek toont aan dat in 1994 het percentage vrouwen als directeur
in de BVE-sector 23,3% bedroeg. Uitgaande van de geplande toename van 1,5%
per jaar, zou dan in 2000/01 sprake zijn van 23,3% + (6 x 1,5%)
= 32,3% vrouwen als directeur. Vanuit die berekening is het genoemde streefpercentage
tot stand gekomen.Dezelfde vraag stellen de leden van de fractie van D66 met betrekking
tot de streefcijfers van het HBO en het aantal hoogleraren.Naar aanleiding van de Onderwijsemancipatienota 1993–1996 is ook
voor het HBO en WO de gegevensverzameling ten behoeve van de jaarlijkse Thermometer
Vrouw en Management op nauwkeurigheid en eenduidigheid bijgesteld. Voor het
HBO is gebruik gemaakt van de Registratie Arbeidsrelaties Hoger Onderwijs
(peildatum april 1994). De gegevens over het WO zijn ontleend aan het WOPI,
met peildatum 31 december 1993. Uitgaande van een jaarlijkse toename van 1,5
% wordt gekomen tot de streefcijfers voor 2001 zoals die in de memorie van
toelichting zijn opgenomen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of in andere sectoren reeds
een vergelijkbare wet vigeert, en zo ja, wat daarvan de resultaten zijn. Zo
nee, dan vragen zij of daartoe geen aanleiding bestaat. Kan de regering aangeven
waarom in andere sectoren niet tot een vergelijkbare maatregel is gekomen?Ten aanzien van het bevorderen van evenredige vertegenwoordiging van vrouwen
in leidinggevende functies in andere sectoren dan het onderwijs is er geen
wetgeving. Vooralsnog is gekozen de wetgeving te beperken tot onderwijsinstellingen.
De overweging hierbij is gelegen in het socialisatiemotief. Het beeld dat
leiding geven vooral mannenwerk is, blijkt heel hardnekkig. Om deze beeldvorming
te doorbreken lijkt het vooral zaak kinderen en jongeren te confronteren met
situaties waarin leiding geven niet gebonden is aan een bepaalde sexe. Meisjes
krijgen zo een breder oriëntatiekader ten behoeve van hun eigen toekomstige
keuzealternatieven, jongens groeien op met het beeld dat vrouwen-aan-de leiding
een even vanzelfsprekende zaak is als leidinggevende mannen.De leden van de RPF-fractie stellen vast dat het kabinet evenredige vertegenwoordiging
wil afdwingen en scholen tot een quotering dwingt. Naar het oordeel van deze
leden gaat het kabinet hiermee te ver. Zij vragen naar aanleiding van de gebeurtenissen
bij het Amsterdamse Barlaeus-college – enkele jaren geleden –
welke lessen de indieners hieruit getrokken hebben.De ondergetekenden delen de mening van de leden van deze fractie niet.
Het karakter van het wetsvoorstel is vooral van stimulerende aard. Scholen
wordt gevraagd zich goed rekenschap te geven van de wijze waarop men eraan
kan bijdragen om een maatschappelijk onwenselijke situatie (de ondervertegenwoordiging
van vrouwen in het onderwijsmanagement) naar vermogen aan te pakken. De verplichting
die het wetsvoorstel inhoudt betreft de verantwoording die men hierover een
keer per vier jaar (was een keer per twee jaar) aflegt aan in de eerste plaats
alle geledingen van de school, en voorts aan de inspectie.Alleen al gegeven de volstrekt andere strekking die de ondergetekenden
in de wettelijke maatregel hebben gelegd, dan die de RPF-fractie er aan toeschrijft,
achten de ondergetekenden een vergelijking met de toenmalige Amsterdamse benoemingskwestie
niet zinvol.De leden van de RPF-fractie vragen of de veronderstelling juist is dat
vrouwelijke leerkrachten eerder uitstromen dan hun mannelijke collega's en
verzoeken om een overzicht. Een leidinggevende functie wordt pas ingenomen
na een aantal dienstjaren. Als vrouwen gemiddeld korter in het onderwijs werkzaam
zijn dan mannen, is dat dan niet één van de redenen van de ondervertegenwoordiging.Er is onvoldoende cijfermateriaal beschikbaar om een verband te leggen
tussen lengte van diensttijd en benoeming in leidinggevende functies,
uitgesplitst naar vrouwen en mannen. Ook al zou kunnen worden gesteld dat
het gemiddeld aantal dienstjaren van vrouwen lager ligt dan dat van mannen,
dan nog zou hieruit niet af te leiden zijn dat dit een reden van ondervertegenwoordiging
is. Aangenomen mag immers worden dat de selectie voor een directiefunctie
op grond van kwaliteit, en niet van anciënniteit plaatsvindt.De leden van de RPF-fractie zijn van mening dat de indieners van het wetsvoorstel
zich te weinig rekenschap hebben gegeven van eigen veronderstellingen. Zij
vragen of de indieners van oordeel zijn dat leerlingen van scholen die geen
leidinggevende vrouwen hebben moreel en intellectueel slechter zijn gevormd.De ondergetekenden zijn dit oordeel niet toegedaan. Wel zijn zij van oordeel
dat met het ontbreken van vrouwen in de schoolleiding belangrijke kansen worden
gemist: oriëntatiekansen voor meisjes op toekomstige maatschappelijke
mogelijkheden, alsook beeldvorming bij jongens dat leiding even vanzelfsprekend
door vrouwen als door mannen kan worden gegeven.De leden van de RPF-fractie vragen of de indieners zich bewust zijn van
de subjectiviteit van het doel om tot evenredige vertegenwoordiging te komen.De ondergetekenden zijn zich ervan bewust dat het hier een keuze betreft
die door het merendeel der mensen die tezamen de Nederlandse samenleving vormen,
wordt gedeeld. De norm van gelijke kansen en gelijke behandeling is zowel
subjectief (immers door mensen aangelegd) als universeel, en op democratische
wijze tot stand gekomen. Dit vindt ook zijn vertaling in de onderwijswetgeving.De leden van de RPF-fractie vragen of de ondergetekenden zich op de hoogte
hebben gesteld van de bezwaren van (bijvoorbeeld orthodox-christelijke) bijzondere
scholen die geen vrouwen in leidinggevende functies willen? Zij zijn vooralsnog
van mening dat met het indienen van het wetsvoorstel de indruk wordt gewekt
dat de ondergetekenden weinig gevoel hebben voor de levensbeschouwelijke achtergrond
van bepaalde bijzondere scholen.De ondergetekenden zijn op de hoogte van deze bezwaren en hebben zich
ook verstaan met de besturen van genoemde scholen. De ondergetekenden menen
goed zicht te hebben op de aard van de bezwaren die tegen het wetsvoorstel
worden aangevoerd, maar komen tot de conclusie dat daar waar men ten principale
tegen vrouwen in leidinggevende functies stelling neemt, aan deze bezwaren
niet tegemoet kan worden gekomen.De leden van de RPF-fractie vragen wat de kenmerken van vrouwelijk leiderschap
zijn en waarin vrouwelijke schoolleiders zich van hun mannelijke collega's
onderscheiden? En zal, gezien de uitkomst van dit onderzoek, het percentage
vrouwen in leidinggevende functies in de loop van de tijd niet automatisch
hoger worden? Aan kwaliteit wordt toch meer belang gehecht dan aan sexe?De ondergetekenden beschouwen de functie schoolleider nu en in de nabije
toekomst als een zeer veeleisende. Een mens kan geen schaap met vijf poten
zijn, maar bij het samenstellen van een directieteam is er gelegenheid alle
kwaliteiten die voor het vervullen van deze veelzijdige functie nodig zijn
zoveel mogelijk in huis te halen.De eigenschappen die tezamen dit pluriform onderwijsmanagement vormen
zijn niet in gelijke mate over de sexen verdeeld. Zo zijn eigenschappen als
collegialiteit en het gericht zijn op primaire processen, participatie en
relaties gemiddeld genomen bij vrouwen sterker aanwezig dan bij mannen (zie
ook de memorie van toelichting paragraaf 6). Wat betoogd is,
is dat scholen zich inderdaad tekort doen als zij geen pluriform management
nastreven. Het ligt voor de hand daarbij ook het potentieel dat voorhanden
is bij gekwalificeerde vrouwen te benutten.Onderzoek naar het benoemingsbeleid (A. Ruijs en A. Mientjes, Werving
en selectie van schoolmanagers, 1989) wijst uit dat onder invloed van traditionele
beeldvorming over sexerollen het zijn van vrouw of man bij benoemingen nog
steeds een belangrijke rol speelt, zulks ten nadele van gekwalificeerde vrouwen.De leden van de RPF-fractie stellen dat wanneer het beleid pas in 1988
is geïntensiveerd door managementcursussen, dan toch redelijkerwijs niet
verwacht kan worden dat dit beleid snel vruchten afwerpt. Zij vroegen waarom
niet langer op de ingeslagen weg van stimulering wordt doorgegaan?In paragraaf 5 van de memorie van toelichting hebben de ondergetekenden
aangegeven dat met de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel geen einde komt
aan eerder gestarte beleidsinspanningen. Deze beleidsinspanningen hebben evenals
het wetsvoorstel een stimulerend karakter. Het feit dat vanaf begin jaren
'80, en geïntensiveerd vanaf 1988, een groot aantal vrouwen zich voor
leidinggevende functies in het onderwijs heeft weten te kwalificeren, terwijl
resultaten in termen van benoemingen uitblijven, vormt een belangrijke overweging
het wetsvoorstel aanhangig te maken. Nu reeds dreigt het rendement van de
investering in opleidingen weg te zakken, door de ontmoediging die uitgaat
van vruchteloze sollicitatiepogingen die deze geschoolde vrouwen ondernemen.De leden van de SGP-fractie stellen dat de noodzaak van eventuele regelgeving
samenhangt met de vraag of de doelstellingen ook zonder regelgeving haalbaar
zijn. Zij vragen waarom de regering zo een specifieke en verstrekkende vorm
van regulering noodzakelijk acht.De ondergetekenden delen de opvatting van de leden van de SGP-fractie
dat onnodige regelgeving moet worden voorkomen. De reden waarom in dit geval
voor een wettelijke maatregel is gekozen is gelegen in het feit dat gebleken
is dat de doelstelling zonder regelgeving niet wordt gerealiseerd. In de memorie
van toelichting, blz. 6 tot en met 8, is een overzicht gegeven van alle eerder
getroffen maatregelen en de effecten hiervan. In het antwoord op de vragen
van de fracties van de PvdA, het CDA, de VVD, D66, het GPV en de RPF over
de keuze voor het instrument is reeds aangegeven dat de doelstelling met de
inzet van vele instrumenten, maar zonder regelgeving, niet is gerealiseerd.De leden van de SGP-fractie oordelen dat niet voldaan is aan aanwijzing
7 van de Aanwijzing voor de regelgeving en zien niet dat de overheid een aanvullende,
regelgevende rol heeft te vervullen.In aanwijzing 7 van de Aanwijzingen voor de regelgeving zijn de stappen
opgenomen die voorafgaan aan de beslissing tot wetgeving. In de memorie van
toelichting hebben de ondergetekenden uitvoerig stilgestaan bij de motieven
voor dit wetsvoorstel en bij de keuze van het instrument: de verplichting
tot het opstellen van een document. Daarbij is een schets gegeven van de maatregelen
die op het terrein van de bevordering van de evenredige vertegenwoordiging
van vrouwen in leidinggevende functies in het onderwijs zijn genomen en de
resultaten daarvan, het overleg met het parlement en de onderwijsinstanties
en -organisaties dienaangaande en is een afweging binnen het juridische kader
gegeven. De ondergetekenden zijn van mening dat, nu het zelfregulerend vermogen
van het veld tekortschiet, het wegnemen van de ondervertegenwoordiging van
vrouwen in leidinggevende functies in het onderwijs een aanvullende wettelijke
maatregel als de onderhavige rechtvaardigt. Immers de toelichting bij aanwijzing
8 stelt: «Indien het zelfregulerend vermogen van de maatschappij tekortschiet
om een doelstelling te bereiken, dient te worden bezien of dit
vermogen door overheidsmaatregelen kan worden versterkt.» De ondergetekenden
zien deze wettelijke maatregel als een laatste duwtje ter bereiking van de
alom aanvaarde doelstelling «meer vrouwen in het onderwijsmanagement»
en verwachten dat deze wettelijke maatregel tezamen met de reeds bestaande
maatregelen voldoende effect zal sorteren om het gestelde doel te bereiken.De leden van de SGP-fractie vragen wat er op tegen is dat scholen bij
een vacature gewoon de beste kandidaat kiezen uit de voor handen zijnde reflectanten,
dus zowel vrouwen als mannen? Wil de regering soms inbreuk maken op dit «arbeidsmarktprincipe»,
zo vragen zij zich af.De ondergetekenden zijn er een warm voorstander van dat scholen bij de
keuze van een nieuwe schoolleider kwaliteit als centraal criterium laten gelden.
Opmerkelijk is, dat uit de wervings- en selectieprocedures blijkt dat men
daarbij een groot deel van het potentieel, namelijk de voor deze functie gekwalificeerde
vrouwen, niet aanspreekt of niet weet aan te spreken. Er is gebrek aan voldoende
zicht op heel goede kandidaten, en derhalve is er ook sprake van verspilling
van potentieel. Het gevolg is dat ook bij de nieuwe generaties die de school
zullen gaan bezoeken het beeld bestendigd wordt dat leiding geven een mannenaangelegenheid
is, c.q. de oriëntatie beroeps- en carrièremogelijkheden en daarmee
de kansen van meisjes in negatieve zin worden beïnvloed.De leden van de GPV-fractie vonden het te ver gaan als men scholen feitelijk
zou willen verplichten vrouwen in directiefuncties te benoemen. Zij vragen
of de ruimte die scholen in dit opzicht hebben niet teveel wordt ingeperkt.De ondergetekenden verwijzen naar paragraaf 6 van de memorie van toelichting,
waarin is aangegeven dat met dit wetsvoorstel niet wordt getreden in de benoemingsvrijheid
van de school. Het wetsvoorstel betreft een inspanningsverplichting voor bevoegde
gezagsorganen de ondervertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies
te verminderen. De ondergetekenden zijn van mening dat het wetsvoorstel het
bevoegd gezag voldoende ruimte laat voor een eigen invulling van het beleid
inzake evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies.
Zie ook het antwoord op een vraag van gelijke strekking van de leden van de
SGP-fractie.De leden van de GPV-fractie merken op dat veel factoren een rol spelen
bij de benoeming, waardoor het heel legitiem kan zijn om ook in geval van
ondervertegenwoordiging van vrouwen een man te benoemen. Zij vragen of de
regering deze opvatting deelt en of zij op basis hiervan kan respecteren dat
de streefcijfers niet worden gehaald. Zij wijzen met name op de positie van
scholen waar het potentieel aan vrouwelijke kandidaten beperkt is, omdat veel
vrouwelijk personeel de keuze maakt voor huwelijk en gezin. Voorts vragen
zij zich af wat er zal gebeuren als de maatregel niet op korte termijn tot
de gewenste resultaten leidt.De ondergetekenden sluiten niet uit dat ook in geval van ondervertegenwoordiging
van vrouwen een man wordt benoemd. Het respect voor het niet behalen van de
streefcijfers is evenwel nauw verbonden met de inspanning die het bevoegd
gezag zich heeft getroost om bij te dragen aan juist een meer evenredige vertegenwoordiging.
Welke inspanning het bevoegd gezag zou moeten leveren als zich een concrete
vacature aandient, heeft zij zelf gespecificeerd in het document inzake evenredige
vertegenwoordiging. Het opstellen van het document stimuleert het bevoegd
gezag en de andere geledingen van de school tot een systematische reflectie
op streefdoelen en mogelijkheden om deze te realiseren. Hierin schuilt de
belangrijkste winst van het wetsvoorstel ten opzichte van de huidige situatie. Overigens hoeft de keuze voor huwelijk en gezin naar de mening van de
ondergetekenden geenszins uit te sluiten dat dit gecombineerd wordt met een
leidinggevende functie in het onderwijs.De doeltreffendheid en het effect van de wettelijke regeling zal via monitoring
en met behulp van onderzoek worden gevolgd. Door de uitbreiding van de periode
waarvoor het document geldt tot 4 jaar en de overgangsregeling van 1 jaar
kan een evaluatie binnen 5 jaar niet gebaseerd zijn op de eerste resultaten.
Die kunnen pas voor het eerst in volle omvang overzien worden na het vijfde
jaar. Het is daarom zinvol dat een evaluatie eerst gegeven wordt nadat die
periode verstreken is. Artikel VIII is bij nota van wijziging dienovereenkomstig
aangepast, zodat binnen 7 jaar na inwerkingtreding een evaluatieve rapportage
beschikbaar zal zijn. Dit vormt de basis voor besluitvorming over de continuering
van het beleid. Relatie tot de Grondwet en andere wet- en regelgevingDe leden van de CDA-fractie vragen zich af of het actieve beleid van de
overheid ten aanzien van een tijdelijke voorkeursbehandeling van achtergestelde
groepen als een eis van deugdelijkheid geformuleerd mag worden. Ook de leden
van de VVD-fractie leggen een relatie met deugdelijkheidseisen en vragen om
aan te geven wat het desbetreffende document aan de kwaliteit van het onderwijs
toevoegt.Een van de belangrijkste motieven van dit wetsvoorstel is het socialisatiemotief.
De positie van vrouwen in het onderwijs maakt deel uit van «het verborgen
leerplan», het leert leerlingen en studenten dat posities en loopbaanperspectieven
van mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt verschillend zijn. Het wetsvoorstel
beoogt niet alleen dat het aantal vrouwelijke schoolleiders wordt vergroot,
maar ook dat het een sterk uitstralende werking heeft naar alle overige sectoren
van de samenleving. Daarbij raakt deze wettelijke maatregel aan de kwaliteit
van het onderwijs en kan hij de kwaliteit van het onderwijs verhogen. Bovendien
is de maatregel zo geformuleerd dat de vrijheid van richting in acht genomen
wordt, door het verplicht stellen van een document en niet door het ingrijpen
in de benoemingsvrijheid. Op die wijze wordt de zorgplicht van de overheid
op dit specifieke terrein gestalte gegeven en wordt recht gedaan aan de eisen
die gesteld zijn voor het stellen van deugdelijkheidseisen. Het motief voor
het opstellen van een document inzake evenredige vertegenwoordiging van vrouwen
in leidinggevende functies rechtvaardigt het stellen van een dergelijke eis
als deugdelijkheidseis. De ondergetekenden zien niet in dat er sprake zou
zijn van een te ver gaande interpretatie van de deugdelijkheidseis.De leden van de fractie van het CDA vragen of deze eis ook gehanteerd
zal worden als subsidievoorwaarde of als voorwaarde binnen de Financiële
Verhoudingswet.De eis geldt tevens als een voorwaarde voor het verkrijgen van de bekostiging.
Echter, de onderwijssector is juist gekozen vanwege het socialisatiemotief.De leden van de fractie van het CDA leggen een relatie tussen de ontheffingsbepaling
in de TWAO en de WMO, en constateren dat deze niet wordt doorgetrokken in
dit wetsvoorstel. Zij vragen zich af of er niet een tegenspraak met eerder
gevoerd beleid en met artikel 23 van de Grondwet ontstaat.Het wetsvoorstel geeft geen ontheffingsmogelijkheid voor bevoegde gezagsorganen
die godsdienstige of levensbeschouwelijke bezwaren hebben tegen het opstellen
van een document omdat zo'n ontheffingsmogelijkheid in het onderhavige voorstel –
anders dan in de TWAO en WMO – rechtstreeks zou neerkomen op het accepteren
van een internationaalrechtelijk en wettelijk verboden discriminerende
handeling. Artikel 1637ij van het Burgerlijk Wetboek en de Wet gelijke behandeling
mannen en vrouwen, beide tot stand gekomen ter uitvoering van de richtlijn
van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 9 februari 1976, verbieden
immers nu reeds onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen.De leden van de D66-fractie willen nogmaals de argumentatie vernemen waarom
invoering van het wetsvoorstel niet in strijd is met artikel 23 Grondwet en
de autonomie van de scholen. Tevens vragen zij of het mogelijk is om de besturen
de marges en/of richtlijnen te geven voor de gevraagde streefcijfers en tijdvakken.Zoals reeds eerder op vragen van de leden van de CDA- en de VVD-fractie
is geantwoord, laat artikel 23 van de Grondwet regelgeving met betrekking
tot het opstellen van een document inzake evenredige vertegenwoordiging toe.
Ook in paragraaf 4.1 van de memorie van toelichting wordt op dit aspect ingegaan.Daarnaast is relevant het antwoord op de vraag of het opstellen van een
document met streefcijfers onlosmakelijk verbonden is met de benoemingsvrijheid
zelf. Er is evenwel duidelijk sprake van twee afzonderlijke fases. Allereerst
is er het voortraject, waarin een document wordt opgesteld en vervolgens is
er de benoemingsfase zelf. Het wetsvoorstel stuurt enkel op het pad naar de
benoeming toe. Het is de vrijheid van een bevoegd gezag om in het document
aan te geven hoe ver het gaat bij het voeren van een beleid ter bevordering
van de evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in de schoolleiding. Die
eigen keuze hoever het bevoegd gezag wil gaan, legt de wetgever niet op. Die
stelt enkel de verplichting vast om een document op te stellen. In het document
moet verantwoord worden of de streefcijfers gehaald zijn of niet en wat daarvoor
de redenen zijn. Bevoegde gezagsorganen bewandelen dat pad langs de weg die
zij zelf in het document hebben aangegeven. Pas op het moment van een benoeming
komt de grondwettelijke benoemingsvrijheid om de hoek kijken: bevoegde gezagsorganen
maken een totale afweging en gaan dan pas over tot benoeming. Hun vrijheid
om – gemotiveerd – van het door henzelf uitgezette vrouwen-emancipatiebeleid
af te wijken blijft overeind staan. Wel moeten zij zich daarbij realiseren
dat zo'n afwijking vragen kan oproepen bij de medezeggenschapsraad, de sollicitanten
en via de publikatie van het gevoerde beleid bij de overheid.Afsluitend stellen de ondergetekenden dat in het wetsvoorstel geen sprake
van aantasting van de grondwettelijke gegarandeerde benoemingsvrijheid. Het
is enkel een verplichting tot het opstellen van een document, waarin streefcijfers
en beleid door een bevoegd gezag worden vastgelegd. Bij een benoeming blijft
het bevoegd gezag vrij en zou het in een bepaald geval een andere afweging
kunnen maken.De leden van de D66-fractie willen een toelichting op de alinea waarin
landelijke cijfers als hulpmiddel voor het bepalen van streefcijfers op instellingsniveau
worden aangemerkt.Zowel het presenteren van landelijke streefcijfers als de jaarlijkse publikatie
van de Thermometer Vrouw en Management in het blad Uitleg, waarin naast de
landelijke streefcijfers ook de feitelijke situatie per onderwijssector en
de ontwikkeling die zich landelijk per sector voordoet, wordt weergegeven,
vormen bronnen waaraan concrete argumenten kunnen worden ontleend om het beleid
op instellingsniveau kracht bij te zetten. Hiermee is overigens niet gezegd
dat landelijke streefcijfers één op één te vertalen
zijn naar het schoolniveau.De leden van de RPF-fractie geven een uiteenzetting van hun opinie over
de grondwettelijke spanning van het wetsvoorstel, met name waar het
gaat om de rangorde / nevenschikking van enerzijds artikel 1 en anderzijds
de artikelen 6 en 23 van de Grondwet. Zij vragen de ondergetekenden hierop
in te gaan.De ondergetekenden zien geen strijd met de Grondwet. De benoemingsvrijheid
wordt niet aangetast met het opleggen van de verplichting tot het opstellen
van het document. Er is geen sprake van een strijd tussen de twee grondwetsartikelen;
in dit geval worden beide gerespecteerd.De leden van de fracties CDA, VVD, RPF, SGP en GPV vragen zich af of er
geen uitzonderingspositie voor scholen gecreëerd kan worden, zulks op
grond van hun grondslag, of dat bevoegde gezagsorganen kunnen opteren voor
de zogenoemde nul-optie.Een document waarin opgenomen wordt dat het bevoegd gezag geen activiteiten
onderneemt om te komen tot een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in
de schoolleiding, resp. leidinggevende functies, de zogenoemde nul-optie,
is niet conform de letter en de geest van dit wetsvoorstel. Voorts zij voor
wat betreft het scheppen van een uitzonderingspositie op grond van de grondslag
verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag van de leden van de CDA-fractie
over de relatie met de TWAO en de WMO.De leden van de SGP-fractie stellen vast dat in de toelichting er terecht
van uitgegaan is dat in het bijzonder onderwijs de selectie ook plaatsvindt
op grond van de eisen die, gelet op grondslag en doel van het bijzonder onderwijs,
nodig zijn voor het vervullen van een leidinggevende functie binnen het bijzonder
onderwijs. Zij vragen wat dit betekent voor de regering als grondslag en doel
van een bijzondere school als eis stellen dat de schoolleiding mannelijk is?De ondergetekenden willen hierbij verwijzen naar het bovenstaande antwoord
en naar het hierna volgende antwoord.De leden van de SGP-fractie vragen zich af, daarbij verwijzend naar de
discussie rond de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB), waarom er in de
afweging tussen artikel 1 en artikel 23 van de Grondwet in dit wetsvoorstel
geen consequenties worden verbonden aan de benoemingsvrijheid van het bijzonder
onderwijs. De leden van de SGP-fractie achten het argument over artikel 1637ij
BW weinig overtuigend als motivering en vinden een blik op de AWGB logischer.Het wetsvoorstel verplicht bevoegde gezagsorganen een document op te stellen
indien er sprake is van een ondervertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende
functies op een school of instelling, en in het basisonderwijs bij alle scholen
tezamen. Het betreft hier een bij de wet neergelegde algemene verplichting
die raakt aan het personeels- en benoemingsbeleid van een bevoegd gezag. Reeds
in de memorie van toelichting en ook bij de beantwoording van een vraag van
de leden van de D66-fractie is uiteengezet dat deze verplichting niet in strijd
is met de in artikel 23 van de Grondwet gewaarborgde benoemingsvrijheid. De
benoemingsvrijheid is overigens niet absoluut. Aan de benoemingsvrijheid kunnen
beperkingen worden opgelegd. Tijdens plenaire behandeling van de Algemene
wet gelijke behandeling is dit uitgangspunt aan de orde geweest. De ondergetekenden
verwijzen hiervoor onder meer naar de opmerkingen van minister Ritzen tijdens
dat debat (Handelingen II 1992/93, p. 3525). Een van de beperkingen is die
waar het gaat om de toepasselijkheid van de algemeen geldende eisen van het
arbeidsrecht op het personeel van alle onderwijsinstellingen. Te denken valt
hier met name aan de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen en artikel
1637ij van het Burgerlijk Wetboek.Een andere beperking van de benoemingsvrijheid is gelegen in artikel 1
van de Grondwet en in de Algemene wet gelijke behandeling, waarin een algemeen
discriminatieverbod is neergelegd. Artikel 4 van laatstgenoemde
wet bepaalt uitdrukkelijk dat de Algemene wet gelijke behandeling de Wet gelijke
behandeling van mannen en vrouwen en artikel 1637ij van het Burgerlijk Wetboek
onverlet laat. Dit is ook de reden waarom de ondergetekenden in de memorie
van toelichting deze aangelegenheid niet in de context van de discussies rond
de artikelen 5 en 7 van de Algemene wet gelijke behandeling hebben geplaatst.
Nu de leden van de SGP-fractie daarnaar vragen, willen de ondergetekenden
het volgende opmerken. Het derde lid, onder c, van artikel 5 van de Algemene
wet gelijke behandeling waarborgt dat een instelling van bijzonder onderwijs
eisen mag stellen over de vervulling van een functie, die, gelet op het doel
van de instelling, nodig zijn voor de verwezenlijking van haar grondslag,
waarbij deze eisen niet mogen leiden tot onderscheid op grond van het enkele
feit van politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele
gerichtheid of burgerlijke staat. Uit de parlementaire behandeling van de
Algemene wet gelijke behandeling komt duidelijk naar voren dat persoonskenmerken
als zodanig nooit een reden kunnen en mogen zijn voor onderscheid dat verband
houdt met de grondslag en het doel van een instelling op godsdienstig/levensbeschouwelijke
grondslag. Ze mogen geen zelfstandige reden voor onderscheid zijn. Het kabinet
achtte het tijdens deze behandeling welhaast uitgesloten dat zich ten aanzien
van de gronden ras en geslacht bijkomende omstandigheden zouden kunnen voordoen
die het onderscheid zouden rechtvaardigen. Verwezen wordt met name naar kamerstukken
II 1990/91, 22 014, nr. 3, p. 18/19, en nr. 5, p. 37, en Handelingen
II 1992/93, p. 3508, alsmede naar kamerstukken II 1987/88, 20 501, nr.
3, p. 8. Deze zienswijze wordt nog versterkt door het eerder genoemde discriminatieverbod
van de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen en artikel 1637ij van
het Burgerlijk Wetboek.De leden van de GPV-fractie leggen een relatie met de TWAO, die mogelijk
remmend kan werken en zij vragen zich af of de TWAO niet een achterstandspositie
van vrouwen reproduceert.Aangezien de TWAO een voorrangsbenoeming inhoudt van geschikte potentiële
wachtgelders kan het voorkomen dat er een remmende werking van uit gaat. De
huidige TWAO-ers die bij een vacature in een leidinggevende functie voorrang
genieten voor benoeming zullen momenteel waarschijnlijk hoofdzakelijk mannen
zijn. Desondanks zijn er situaties mogelijk waarbij voornoemd wetsvoorstel
positieve effecten kan hebben. De ondergetekenden verwijzen daarvoor naar
de beantwoording van een vergelijkbare vraag van de leden van de PVDA-fractie.De leden van de GPV-fractie willen geïnformeerd worden over de uitvoering
van de motie-Schutte c.s. over de intrekking van de TWAO.Artikel 1 van het besluit van 13 december 1994 tot vaststelling van een
later tijdstip van vervallen van de Tijdelijke wet arbeidsbemiddeling onderwijs
(Stb. 1994, 879) bepaalt dat de TWAO met ingang van 1 januari 1996 vervalt.
Met de werkgevers- en werknemersorganisaties in het primair en voortgezet
onderwijs, het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie zijn in de c.a.o.
1993–1995 afspraken gemaakt over de budgettering van de wachtgelden
en de oprichting van het participatiefonds (per 1 augustus 1995). De werkingsduur
van de TWAO is verlengd tot 1 januari 1996 om te voorkomen, dat in de aanloopperiode
naar het participatiefonds een vacuüm ontstaat in de wet- en regelgeving
met betrekking tot de beheersing van de wachtgelden.De leden van de GPV-fractie wijzen op de noodzakelijke tijdelijkheid in
relatie met het Verdrag inzake uitbanning van alle vormen van discriminatie
van vrouwen. Hoe verhoudt zich dat met de huidige wettekst?De huidige wettekst gaat reeds in zijn formulering uit van een tijdelijkheid.
Deze tijdelijkheid is verwoord in de wetteksten door opname van de
zinsnede «indien daaraan van een ondervertegenwoordiging van vrouwen
in de directie (in leidinggevende functies) sprake is». Niet in alle
gevallen en voor altijd hoeft door een bevoegd gezag een document opgesteld
worden. Bovendien geeft de wet op indirecte wijze gestalte aan de eis dat
dit soort wetgeving niet een permanent karakter zou moeten hebben door in
artikel VIII binnen 7 jaren na inwerkingtreding een evaluatieverslag over
de doeltreffendheid en de effecten van de wet in de praktijk te eisen. Hoofdlijnen wetsvoorstelVoor de beantwoording van de vraag van de leden van de CDA-fractie over
een document met de zogenoemde nul-optie verwijzen wij naar het in de vorige
paragraaf hierover gegeven antwoord.De leden van de CDA-fractie vragen een nadere toelichting op het feit
dat in het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs
de maatregel alleen van toepassing is op leidinggevende onderwijsfuncties
en niet op ondersteunend en beheerspersoneel met leidinggevende taken.De ondergetekenden beschouwen het bevorderen van gelijke arbeidskansen
van mannen en vrouwen in leidinggevende functies in het onderwijs en ook daarbuiten
als een belangrijk doel. Met de voorgestelde wettelijke maatregel komt tot
uitdrukking dat prioriteit wordt gegeven aan die leidinggevende functies waarmee
kinderen en jongeren direct en frequent worden geconfronteerd. De ondergetekenden
verwijzen naar hetgeen in de memorie van toelichting en eerder in deze nota
naar aanleiding van het verslag is opgenomen over het socialisatiemotief.
Het ondersteunend en beheerspersoneel met leidinggevende taken is in de regel
minder voor leerlingen waarneembaar (de administrateur).In het hoger onderwijs en onderzoek is voor een andere benadering gekozen.
De reden is, dat de variatie in functietypen, met allerlei gradaties van managementtaken,
zo groot is, dat geen ander gezamenlijk referentiepunt dan inschaling kan
worden genomen, zonder de onderlinge vergelijkbaarheid, en daarmee de landelijke
ontwikkeling te kunnen volgen. Daarbij zal het betrekkelijk weinig voorkomen
dat functionarissen vanaf schaal 13 niet ten minste ook leidinggevende taken
in hun pakket hebben.Waarom wordt, zo vragen de leden van de CDA-fractie, overigens geen rekening
gehouden met de recente ontwikkelingen in de BVE-sector? Hier is, ook in het
licht van de ROC-vorming sprake van meer leidinggevende functies dan alleen
het niveau van de centrale directie. Waarom wordt ook hier voor een beperking
gekozen?Er wordt wel degelijk rekening gehouden met de ontwikkelingen in de BVE-sector.
Onderzoek van onder andere ITS toont voor het aantal vrouwen in het management
van de gehele BVE-sector een stijging van 2,4%. Het percentage vrouwelijke
directeuren is van 1993 naar 1994 toegenomen met 2,4% (1993: 20,9%, 1994:
23,3%) terwijl het percentage vrouwelijke adjunct-directeuren ongeveer gelijk
is gebleven (1993: 38,6%, 1994 38,3%). Nadere bestudering toont echter dat
55% van de vrouwelijke managers directeur is van een kleine instelling. Zij
zijn vooral te vinden in de basiseducatie (72%) en het VAVO (47%). In (bijna)
ROC's is het aandeel 17%, terwijl 7% van de voorzitters van centrale directies
vrouw is.Mede als gevolg hiervan vormt de ROC-vorming voor de vrouwelijke managers
een grotere bedreiging dan voor de mannelijke; bij fusieprocessen verdwijnt
4% van de mannelijke managers tegen 22% van de vrouwelijke managers. Dit is
waarschijnlijk te wijten aan het eerder genoemde feit dat vrouwen meestal
directeur zijn van een VAVO- of basiseducatie-instelling (een
kleinere instelling), die meestal in een zwakkere onderhandelingspositie verkeert
tijdens de fusiebesprekingen.Dit constaterend, is besloten om in de nota van wijziging, die onder meer
wordt uitgebracht in verband met de spoedige inwerkingtreding van het wetsvoorstel
WEB, de kring van leidinggevenden niet te beperken tot de centrale directie,
c.q. het college van bestuur. Ook andere leidinggevenden in de instelling
worden onder het bereik van dit wetsvoorstel gebracht.De leden van de CDA-fractie vragen waarom aan de bevoegde gezagsorganen
geen soortgelijke verplichting worden geformuleerd, zoals bij de Kroonbenoemingen
is geformuleerd.Het wetsvoorstel is een instrument om de onderwijsemancipatiedoeleinden
te bereiken. Daarbij is, zo is in de memorie van toelichting benadrukt, voor
het hanteren van een wettelijk instrument gezocht naar een manier waarvan
voldoende stimulansen uitgaan ter bereiking van het gestelde doel en waarbij
tezelfdertijd voldoende rekening wordt gehouden met de in artikel 23 van de
Grondwet neergelegde onderwijsvrijheid. In dat kader is niet gekozen voor
een benoemingsverplichting, dat zou immers te ver gaan. De autonomie van de
scholen en de bevoegde gezagsorganen staat ook hier voorop. Maar in de gevallen
waarin de minister zelf mogelijkheden heeft tot sturing bij benoemingen, zoals
in het onderhavige geval van de Kroonbenoemingen, is een wettelijk steuntje
in de rug wenselijk geacht. Een soortgelijke wettelijke verplichting voor
het bijzonder onderwijs zou in de ogen van de ondergetekenden, gelet op de
in de Grondwet neergelegde onderwijsvrijheid, te ver voeren.De leden van de CDA-fractie vragen om een definitie van het begrip gekwalificeerd
aanbod.Onder gekwalificeerd aanbod wordt verstaan, het beschikbare potentieel
aan vrouwen dat op grond van bekwaamheid en geschiktheid voor een leidinggevende
functie in de betreffende onderwijssector in aanmerking komt.De leden van de CDA-fractie vragen zich af of wel voldoende rekening wordt
gehouden met de situatie per school/onderwijsinstelling/bevoegd gezag, wanneer
de ondertekenaars de fifty-fifty norm aanleggen voor het bepalen van ondervertegenwoordiging.De ondergetekenden hebben bij het opstellen van het wetsvoorstel de situatie
per school als uitgangspunt genomen. Immers vanuit het socialisatiemotief
is het gewenst dat iedere leerling op iedere school vertrouwd raakt met het
beeld dat zowel door vrouwen als door mannen leiding gegeven wordt aan een
organisatie. Het ideaalbeeld daarbij is dus dat leidinggevende functies gelijkelijk
over mannen en vrouwen zijn verdeeld, ergo de fifty-fifty verdeling.Het aantal leidinggevenden per instelling hangt nauw samen met de grootte.
Door de schaalvergrotingsprocessen neemt het aantal leidinggevenden per instelling,
en daarmee de variatiemogelijkheid om recht te doen aan evenredige vertegenwoordiging
toe. Omwille van de relatief kleine schaal van de scholen voor basisonderwijs
is in de wet gekozen de fifty-fifty norm voor deze sector op het niveau van
het bevoegd gezag te leggen.De leden van de VVD-fractie vinden dat in de voorgestelde regeling geen
relatie wordt gelegd tussen landelijke streefcijfers en die op schoolniveau.
Het zou ontbreken aan een sterkere rol voor de inspectie, aanbod van expertise,
beloning voor scholen die de streefcijfers halen, geld, of andere faciliteiten
om het doel te bereiken. Tevens vragen zij naar de consequenties voor scholen
die de gewenste resultaten niet behalen. De ondergetekenden leggen de relatie tussen landelijke streefcijfers en
die op schoolniveau als volgt. Het gewenste resultaat is dat de helft van
de leidinggevende functies op schoolniveau door vrouwen wordt vervuld. Dit
zal afhankelijk van de startsituatie en de sector een al dan niet hooggegrepen
ambitie zijn. Bij het beleid rond vrouw en management wordt als indicator
een landelijk streefcijfer van 1,5 % groei per jaar aangehouden. Door het
op te stellen document inzake evenredige vertegenwoordiging bij wet te regelen,
is de rol van de inspectie, gelet op bijvoorbeeld artikel 5 van de Wet op
het basisonderwijs, ook formeel gegeven en versterkt. Ten aanzien van financiële
prikkels wordt een terughoudend beleid gevoerd om te vermijden dat in geval
van benoeming van een vrouwelijk manager de indruk gewekt zou kunnen worden
dat een beloning direct van invloed is geweest op de werving en selectie.
Dit lijkt de ondergetekenden voor de benoemde vrouw geen aantrekkelijke startpositie.Met de tot op heden getroffen maatregelen is naar onze mening voldoende
expertise beschikbaar gekomen ten dienste van de instellingen. De invoering
van de wet zal vergezeld gaan van adequate voorlichting hierover. Scholen
die de gewenste resultaten, c.q. de door hen zelf geformuleerde streefcijfers
niet behalen zullen hierop naar mag worden aangenomen primair worden aangesproken
door de geledingen binnen de school en de medezeggenschapsraad. In het uiterste
geval kunnen dezelfde sanctiemaatregelen gehanteerd worden als van toepassing
bij het in gebreke blijven ten aanzien van de andere voorschriften en bekostigingsvoorwaarden
die voor het onderwijs zijn gesteld.De leden van de VVD-fractie vragen of aannemelijk kan worden gemaakt dat
de door de Raad van State als indirecte wettelijke dwang omschreven verplichting
niet op gespannen voet staat met het streven naar vrijwillige betrokkenheid
van het onderwijsveld. Past de verplichting tot het opstellen van een document
wel in een visie die meer gericht is op overeenstemming dan op dwang, zo vragen
zij zich af.Bevoegde gezagsorganen zijn zelf vrij invulling te geven aan hun beleid
inzake evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in de schoolleiding. Het
is denkbaar dat een bevoegd gezag zich bij de invulling van dat beleid in
het document zodanig bindt dat daaruit in een concreet geval een verplichting
voortvloeit een vrouw te benoemen bij een vacature in de schoolleiding. De
ondergetekenden benadrukken echter dat dit een vrijwillige keuze is van dat
schoolbestuur en dat zulks niet rechtstreeks voortvloeit uit de in dit wetsvoorstel
opgelegde inspanningsverplichting. Deze zelf verkozen invulling is bij uitstek
een uiting van vrijwillige betrokkenheid van het onderwijsveld.Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de VVD-fractie of
het document iets toevoegt aan de kwaliteit van het onderwijs verwijzen de
ondergetekenden naar hun antwoord op een soortgelijke vraag van de CDA-fractie.De leden van de VVD-fractie vragen waarom een combinatie van oude instrumenten
en het nieuwe wel werkzaam zal zijn, en wat het nut is van handhaving van
de oude instrumenten als het nieuwe bijzonder succesvol is.De ondergetekenden achten de instrumenten complementair aan elkaar. De
instrumenten dragen ieder zorg voor de aanpak van een of meer oorzaken van
de ondervertegenwoordiging van vrouwen in het management. De ondergetekenden
verwijzen naar het antwoord op de vraag van gelijke strekking van de leden
van de PvdA- en CDA-fracties. Indien scholen – op basis van hun eigen
document inzake evenredige vertegenwoordiging – naar geschikte vrouwelijke
kandidaten zoeken, bieden de reeds eerder getroffen maatregelen,
zoals bijvoorbeeld de kandidatenbanken, naar verwachting uitkomst. Mocht blijken
dat instrumenten niet langer voldoen, dan zullen ze natuurlijk niet worden
gehandhaafd.Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de VVD-fractie over
een document met de zogenoemde nul-optie verwijzen wij naar het in de vorige
paragraaf gegeven antwoord hieromtrent.De leden van de VVD-fractie vragen of de begrippen ondervertegenwoordiging,
leidinggevende functies en streefcijfers nader konden worden gedefinieerd.De ondergetekenden spreken van ondervertegenwoordiging indien minder dan
de helft van het aantal leidinggevende functies wordt bezet door een vrouw.
Een bevoegd gezag kan mede ter onderbouwing van de door de instelling zelf
gekozen streefcijfers evenwel situationele omstandigheden aanhalen.Onder «streefcijfers» wordt verstaan de in een nader bepaald
tijdbestek te realiseren doelstelling. Het betreft hier een inschatting van
het maximaal haalbare, met inachtneming van de specifieke omstandigheden,
en uitgaand van een maximale inspanning om het doel te realiseren.In de wetsartikelen die aan de respectievelijke sectorwetten worden toegevoegd
is gedefinieerd wat onder leidinggevende functies wordt verstaan.De leden van de D66-fractie vragen hoe het document inzake evenredige
vertegenwoordiging er ongeveer uit moet komen te zien, een inschatting van
de tijd dat een bestuur nodig zal hebben om dit document op te stellen en
welke vragen minimaal beantwoord moeten worden.De vragen die in het document inzake evenredige vertegenwoordiging ten
minste beantwoord moeten worden zijn gespecificeerd in het tweede lid van
de desbetreffende wetsbepalingen van het nu voorliggende wetsvoorstel. Recapitulerend
gaat het om streefcijfers, met inbegrip van een bepaald tijdvak waarbinnen
deze streefcijfers worden gerealiseerd, de maatregelen die het bevoegd gezag
heeft genomen en zal nemen om dit te realiseren alsook een overzicht van beoogde
en bereikte resultaten gedurende de periode waarvoor het document geldt, onderscheidenlijk
de periode waarvoor het vorige document gold.De tijd die het bestuur nodig zal hebben om het document op te stellen
laat zich niet nauwkeurig inschatten, maar zal relatief beperkt kunnen zijn
omdat relevante informatie en referentiegegevens landelijk beschikbaar zijn.
Bij inwerkingtreding van de wet zal via voorlichting hieraan de nodige aandacht
worden besteed. Voorts valt te verwachten dat het opstellen van het eerste
document meer tijd zal vergen dan de documenten ten behoeve van de volgende
4 jaarlijkse perioden. De vorm van het document is vrij. In principe kan het
document van beperkte omvang zijn.De leden van de D66-fractie vragen of deze documenten dienen om een overzicht
te krijgen en om, indien nodig, in samenspraak met scholen te kijken wat de
mogelijkheden zijn om de streefcijfers te verbeteren.De ondergetekenden zien als belangrijkste functie van het document dat
alle geledingen van een instelling in de gelegenheid worden gesteld met het
eigen bevoegd gezag het gesprek aan te gaan over de streefcijfers en de wijze
waarop men deze wil realiseren. De betrokkenheid van de onderwijsinspectie –
er is immers sprake van een deugdelijkheidseis houdt in, dat het vragen om
verantwoording een stimulans tot inspanning betekent. Via de inspectie kan
een overzicht verkregen worden over de wijze waarop scholen invulling geven
aan het document, en waar zich eventuele knelpunten voordoen. Een toetsing van de inhoud van het document zal dus voor de overheid inhouden
een controle of gestalte gegeven wordt aan een beleid op termijn dat gericht
is op het opheffen van de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de schoolleiding.
Het is een toetsing aan de criteria die het bevoegd gezag zichzelf heeft gesteld.
Voor een verdere controle op het beleid zijn bij uitstek de medezeggenschapsraad,
het personeel en de personeelsvertegenwoordiging geschikt om die taak te vervullen.De documenten dienen primair als een instrument voor het bevoegd gezag
om de achterstand die vrouwen hebben op het gebied van het onderwijsmanagement
te bestrijden. Daarnaast biedt dit instrument tevens basisinformatie voor
het gesprek met het georganiseerde onderwijsveld en de volksvertegenwoordiging
over het verbeteren van streefcijfers.De leden van de fractie van D66 willen graag opheldering krijgen over
het volgende. Op pagina 18 wordt aangegeven dat het bij het bepalen van streefcijfers
«buiten het basisonderwijs» gaat om streefcijfers per onderwijsinstelling.
In de WEB is vastgelegd dat ROC's, zijnde bestuurlijk gefuseerde instellingen,
één personeelsbeleid moeten voeren. Houdt dat niet in dat zij
dan ook slechts één document moeten maken per twee jaar? Is
de WEB geen aanleiding het wetsvoorstel op dit punt te wijzigen?In het wetsvoorstel Wet educatie en beroepsonderwijs wordt het begrip
«instelling» gebruikt voor «regionale opleidingencentra,
regionale opleidingencentra in een samenwerkingsverband en agrarische opleidingen»
(artikel 1.3.1 jo. artikel 1.1.1). Een bestuurlijk gefuseerde instelling wordt
in het kader van de WEB als één instelling gezien (artikel 1.3.2),
waarvoor in voorkomende gevallen één document inzake evenredige
vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies zal moeten worden
opgesteld. Behalve een centrale directie of een college van bestuur kan een
instelling nog meer managementfuncties hebben. De mogelijkheid bestaat immers
om bij bestuursreglement een of meer organisatorische eenheden in te stellen
(artikel 9.1.6). Zoals eerder is uiteengezet is in de nota van wijziging een
bepaling over de Wet educatie en beroepsonderwijs opgenomen.De leden van de D66-fractie vragen aan de hand van enkele voorbeelden
om verduidelijking van het begrip evenredige vertegenwoordiging. Zo vragen
zij of directeur en adjunct-directeur bij het bepalen van evenredigheid als
gelijkwaardig worden beschouwd, en of in geval een school met een directeur
en twee adjunct-directeuren een verdeling van twee mannen en één
vrouw evenredig genoeg is. Bij een oneven aantal directieleden van bijvoorbeeld scholen voor voortgezet
onderwijs is het ideaal van een 50–50 verdeling alleen te benaderen,
niet te bereiken. Met de eis van een document worden scholen gestimuleerd
dit ideaal zoveel mogelijk te benaderen. Het zou naar de geest van het wetsvoorstel
zijn om in het door de D66-fractie geschetste geval te zoeken naar zo een
invulling of verdeling van het takenpakket dat het geven van leiding zowel
met mannen als vrouwen wordt geassocieerd. Heeft men deze overwegingen op
een rij, dan vormt het opstellen van het gevraagde document of ter zijner
tijd de betreffende paragraaf in het schoolplan geen grote beleidslast.De leden van de D66-fractie vragen zich af of in geval een school geen
managementvacatures heeft gehad in de twee jaar na het document en binnen
twee jaar ook geen vacatures verwacht, dan opnieuw een document moet worden
geschreven?Het antwoord luidt bevestigend. De ondergetekenden beschouwen het document
primair als een draaiboek voor de school zelf dat gebruikt zal moeten worden
in geval er vacatures op managementniveau ontstaan. Met andere woorden, het
document moet een hoge bruikbaarheidswaarde hebben en blijven
behouden. Dit wordt bevorderd door één keer per vier jaar te
bezien of het vigerende document nog steeds voldoet aan de eisen.Zoals reeds eerder is opgemerkt is de termijn waarvoor het document zijn
gelding heeft, door middel van de nota van wijziging, niet langer 2 maar 4
jaren.De leden van de fractie van D66 vragen zich ten slotte af of voor het
stellen van streefcijfers een wetsvoorstel noodzakelijk is. Is het niet mogelijk
het gestelde doel te bereiken via het opnemen van emancipatiedoelen in het
«sociaal verslag», zoals vastgesteld voor het BVE-veld per motie?
Hierbij moet niet alleen aan sociale jaarverslagen gedacht worden, aangezien
deze niet voor iedere school verplicht zijn, maar ook aan bijvoorbeeld schoolwerk-plannen.
Zij zouden hierop graag een reactie ontvangen.In principe is er geen verschil van mening tussen de D66-fractie en de
ondergetekenden. Er is overeenstemming over het doel (realiseren van streefcijfers/
instellingen aanspreken op resultaten) dat bereikt moet worden en over de
middelen (via documenten moeten instellingen streefcijfers en doelen publiceren)
die hiertoe leiden. De vraag blijft dan bestaan of een wetsvoorstel de geëigende
weg is om een dergelijke systematiek rechtsgeldig te maken.De ondergetekenden nemen de gedachte om plannen en streefcijfers op te
nemen in het schoolplan graag over. Hangende de daadwerkelijke besluitvorming
over de invoering van de schoolplanverplichting (waarbij zoveel mogelijk andere
planverplichtingen verder komen te vervallen), wordt de termijn waarvoor het
document zijn gelding heeft, in overeenstemming gebracht met die voor het
beoogde schoolplan, te weten vier jaar. Voor het zo ver is achten de ondergetekenden
het wetsvoorstel echter een gepast instrument om de mogelijkheid te scheppen
instellingen nu reeds te verplichten eens in de vier jaar een document te
overleggen, waarin onder andere de streefcijfers met betrekking tot de emancipatiedoelen
zijn opgenomen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het niet logisch zou
zijn om een doelstelling van evenredigheid ten opzichte van daadwerkelijk
werkzamen in de sector aan te houden (bij PO zou dan pas van evenredigheid
sprake zijn als 50 % van de schoolleiders vrouw is). Uit oogpunt van het socialisatiemotief heeft de samenleving het meest
baat bij het beeld dat leidinggeven zowel bij mannen als bij vrouwen in goede
handen is. Om die reden wordt het ideaal op een gelijke verdeling gesteld.De leden van de RPF-fractie vragen concreet wat er gebeurt met scholen
die rapporteren dat zij streven naar nul vrouwelijke schoolleiders.De ondergetekenden gaan ervan uit dat bevoegde gezagsorganen zich houden
aan de wet. Mocht in een incidenteel geval toch sprake zijn van het niet-nakomen
van de wet dan kan de overheid besluiten tot het geheel of gedeeltelijk inhouden
van de bekostiging.Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de SGP-fractie over
een document met de zogenoemde nul-optie verwijzen wij naar het in de vorige
paragraaf gegeven antwoord. DraagvlakDe leden van de PvdA-fractie vragen de regering hoe zij het advies van
de SER inzake het gebruik van de term voorkeursbehandeling in de memorie van
toelichting beoordeelt. De term zou gemakkelijk geassocieerd kunnen worden
met positieve discriminatie, quotering of contractcompliance,
die volgens het advies weerstand kunnen oproepen en daardoor het draagvlak
verkleinen.De ondergetekenden merken op dat in de memorie van toelichting de term
voorkeursbeleid is gebruikt binnen het vigerend juridisch kader (notitie «Voorkeursbeleid:
Randvoorwaarden en Beleid», kamerstukken II 1992/93, 23 022, nr.
1). Het gaat daarbij om een voorkeursbeleid ter bevordering van groepen die
in een achterstandspositie op de arbeidsmarkt verkeren, waarbij overigens
werving primair op grond van selectiecriteria met betrekking tot de bekwaamheid
en geschiktheid plaatsvindt. Tevens wordt de grondwettelijke benoemingsvrijheid
gerespecteerd. Door hier in de memorie van toelichting zo nadrukkelijk aandacht
voor te vragen, is getracht te voorkomen dat associaties met verdergaande
maatregelen plaatsvinden. Dit is voorts tot uitdrukking gebracht in de naamswijziging
van het wetsvoorstel «document inzake evenredige vertegenwoordiging...».De leden van de GPV-fractie hebben niet de indruk dat er wat de beleidsdoelstelling
betreft sprake is van onwil en missen het noemen van oorzaken voor een fundamentele
onderbouwing voor een huidige ondervertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende
functies. Zij vragen of niet te gemakkelijk is uitgegaan van het feit dat
het hier wel om vooroordelen zal gaan.De ondergetekenden hebben zich bij de keuze van het instrumentarium niet
zozeer laten leiden door de idee dat er sprake zou zijn van onwil om vrouwen
in leidinggevende functies te benoemen, maar veeleer door het gegeven dat
het in het concrete geval van een directievacature in het algemeen gesproken
weinig voorkomt dat er een bewust werving- en selectiebeleid gericht op evenredige
vertegenwoordiging wordt gevoerd. Het realiseren van evenredige vertegenwoordiging
vormt al meer dan een decennium een belangrijke emancipatiedoelstelling van
de overheid. Om deze doelstelling te bereiken zijn in de loop der jaren vele
belemmeringen weggenomen of gereduceerd. Het uiteindelijke resultaat valt
tegen. Tegenvallend resultaat dat niet alleen terug te voeren is op omgevingsfactoren
als een beperkt aantal vacatures ten gevolge van schaalvergrotingsoperaties.Uit onderzoek (M. Vermeulen, A.M.L. van Wieringen, A.C.A.M Vermeulen,
Besturen en benoemen, 1994, en A. Ruijs en A. Mientjes, Werving en selectie
van schoolmanagers 1989) blijkt dat zogenoemde sexe-neutrale wervings- en
selectieprocedures nadelig uitpakken voor de kansen van gekwalificeerde vrouwen,
juist omdat stereotiepe beeldvorming – waarbij leidinggeven geassocieerd
wordt met mannelijk – dan onbewust alle kans krijgt. Omgekeerd is de
ervaring met wervings- en selectieprocedures waarbij hierop wel alert wordt
ingespeeld, dat de kansen voor geschikte vrouwen toenemen (ervaring van de
databanken/werving- en selectiebureaus Selekt Primair en Interstudie Selekt).
Dat vooroordelen een belangrijke (maar niet de enige) oorzaak voor de ondervertegenwoordiging
van vrouwen in het management vormen achten de ondergetekenden aangetoond,
en daarmee niet berustend op een eigen vooroordeel. UitvoeringslastenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar een inschatting van de beleidslast
die de uitvoering van het eenmaal tot wet verheven wetsvoorstel met zich mee
zal brengen, en wilden weten of die beleidslast een negatieve invloed kan
hebben op het draagvlak, dat voor dit beleid zo noodzakelijk is. De leden
van de PvdA-fractie leggen daarbij een relatie met het ontbreken van sancties
in het wetsontwerp.De ondergetekenden onderkennen de noodzaak dat er een positieve balans
dient te zijn tussen verplichtingen en lasten enerzijds, en draagvlak en stimulans anderzijds, willen de voorgestelde maatregelen tot resultaat
leiden. De inschatting dat deze balans positief zal berust op de volgende
overwegingen:* de algemeen gedeelde onderkenning dat er van een evidente achterstandspositie
van vrouwen sprake is;* het stimulerende karakter van het wetsvoorstel: het biedt een handvat
voor mensen uit alle lagen in de organisatie om aandacht voor het thema te
vragen;* de beschikbaarheid van produkten uit andere maatregelen (besturencursussen,
produkten van de convenantswerkgroepen als de handleiding schoolvoorbeelden-voorbeeldscholen,
expertise centra, etc) waar bij het opstellen van een beleidsplan gebruik
gemaakt kan worden;* de overzichtelijkheid van het beleidsvraagstuk alsmede de helderheid
ten aanzien van het gewenste resultaat, waardoor de beleidslast relatief zeer
bescheiden kan zijn.* de prikkel dat de beleidslast vervalt indien men voldoet aan de norm
van evenredige vertegenwoordiging;* de wettelijke status, hetgeen inhoud dat het beschikken over een plan
tot de wettelijke eisen behoort, waardoor formeel een verantwoordingsplicht
ontstaat, en als – ultimum remedium – sancties wel degelijk tot
de mogelijkheden behoren.De leden van de CDA-fractie constateren dat in het wetsvoorstel een nieuwe
verplichting in de personele sfeer wordt opgedragen zonder dat de noodzakelijke
relatie wordt gelegd met andere aan het bevoegd gezag opgelegde verplichtingen
zoals TWAO, de bestuursbenoeming, het afvloeiingsbeleid, de verplichtingen
inzake de eigen wachtgelders en de oplossing van de personele problemen bij
fusies. Zij vragen hoe de ondertekenaars dit zien. Ook willen zij weten hoe
dit wetsvoorstel zich verhoudt tot de verdergaande decentralisatie van arbeidsvoorwaarden
en autonomie van scholen.De door de leden van de CDA-fractie genoemde verplichtingen zijn noodzakelijke
maatregelen in het kader van het beleid om het onaanvaardbaar hoge wachtgeldvolume
terug te dringen en de uitgaven voor wachtgelden te verminderen door herplaatsing
van wachtgelders en gedwongen ontslagen te beperken. Tevens wordt daarmee
tegemoet gekomen aan de wens om de personeelsvoorziening in het onderwijs
te waarborgen. Indien het wachtgeldbudget niet op korte termijn tot een aanvaardbaar
niveau wordt teruggebracht, is het onvermijdelijk dat op andere uitgaven in
het onderwijs moet worden bezuinigd. Bovendien achten de ondergetekenden het
maatschappelijk niet aanvaardbaar dat een grote groep onderwijspersoneel buiten
het arbeidsproces blijft en dat de kennis en de ervaring van dat personeel
verloren gaat. Zoals ook in de memorie van toelichting is uiteengezet, dient
het beleid inzake positieve actie zich af te spelen binnen de voorwaarden
die de TWAO aan het bevoegd gezag van een instelling stelt als het gaat om
de aanstelling van personeel, daaronder begrepen personeel in leidinggevende
functies.De ondergetekenden erkennen dat indien onder deze omstandigheden niet
op de positie van vrouwen wordt gelet, de kansen op toename van het aantal
vrouwen in leidinggevende functies nog wordt verkleind. Het wetsvoorstel stimuleert
dat die kansen nu wel toenemen. Daarbij wordt de eigen verantwoordelijkheid
van het bevoegd gezag benadrukt. De ondergetekenden zijn van mening dat het
wetsvoorstel strookt met het beleid van verdergaande decentralisatie van arbeidsvoorwaarden
en autonomie van de scholen. Decentralisatie wil niet zeggen dat alles uit
handen wordt gegeven. Het gaat bij decentralisatie echter om het aangeven
van kaders waarbinnen een bepaald beleid, i.c. een beleid inzake evenredige
vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies in het onderwijs,
vorm moet worden gegeven. Te verwachten is dat het wetsvoorstel ertoe zal leiden dat de medezeggenschapsraad
meer invulling zal geven aan de op dit punt bestaande en van belang zijnde
taak: het bevorderen van gelijke behandeling van mannen en vrouwen.De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom er eigenlijk een apart
document met bijbehorende verslaggeving moet worden opgesteld? Waarom kan
het niet in het formatie/personeelsplan?Zoals ook al in de memorie van toelichting is uiteengezet (blz. 8) is,
met inachtneming van aanwijzing 8 van de Aanwijzingen van de regelgeving en
mede gelet op de toelichting daarop, gezocht naar een maatregel die het zelfregulerend
vermogen van het onderwijsveld kan versterken. De ondergetekenden zijn van
mening dat het hier aangewende middel, nl. het verplicht stellen van een document
aan de hand waarvan het beleid ten aanzien van de evenredige verdeling tussen
mannen en vrouwen in leidinggevende functies wordt gevoerd, aan dat doel beantwoordt.In een formatie/personeelsplan wordt over het algemeen de bestaande situatie
vastgelegd. Het is een weergave van hoe de organisatie er op dit moment of
na een reorganisatie uit ziet. Bij het document zoals bedoeld in het wetsvoorstel
gaat het om het vastleggen van een gewenste situatie en de maatregelen om
daartoe te komen.In dit kader is van belang de besluitvorming rond de recent ingediende
beleids- en discussienota «De school als lerende organisatie, kwaliteitsbeleid
op scholen voor primair en voortgezet onderwijs». In deze nota wordt
de gedachte van een schoolplan naar voren gebracht, waarin planverplichtingen
worden gebundeld in dat schoolplan, dat eenmaal in de vier jaar zou moeten
worden vastgesteld. Daarin zou ook het nu op tafel liggende document inzake
evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in de schoolleiding moeten worden
opgenomen. De ondergetekenden wachten met vertrouwen de discussies rond deze
nota af. Vooruitlopend hierop hebben de ondergetekenden bij nota van wijziging
de periode waarvoor het document geldt, verlengd van twee naar vier jaar,
waarmee ook de bestuurlijke lasten voor de bevoegde gezagsorganen worden verminderd.
Zulks mede in antwoord op een door de leden van de SGP-fractie gestelde vraag.De leden van de RPF-fractie vragen naar de financiële consequenties
van invoering van dit voorstel voor het ministerie?De invoering van dit voorstel heeft geen financiële consequenties,
ook niet voor het ministerie. ConclusieDe leden van de CDA-fractie vragen zich af wat de verwachtingen zijn van
de ondertekenaars ten aanzien van de resultaten van dit wetsvoorstel mede
gelet op de veranderende ideeën en inzichten rond de effecten van positieve
actie.De ondergetekenden verwachten dat met behulp van de wettelijke maatregel
alle andere maatregelen effectiever zullen zijn en zo daadwerkelijk zullen
leiden tot het dichterbij brengen van de gewenste situatie. Gegeven de stimulerende
functie van het wetsvoorstel is een vergelijking met de over het algemeen
veel dwingender positieve actie regels, waar de leden van de CDA-fractie naar
inschatting van de ondergetekenden op doelen (de discussie rond het positieve
actiebeleid in Californië) feitelijk niet goed te maken.De ondergetekenden hopen met de bovenstaande beantwoording van de vragen
en opmerkingen de leden van de diverse fracties te hebben overtuigd dat dit
wetsvoorstel een juist en proportioneel middel is om te bereiken dat er meer
vrouwen in het management van de scholen en onderwijsinstellingen
komen. Ze delen de conclusie van de leden van de SGP-fractie dan ook niet
dat dit wetsvoorstel beter niet tot wet kan worden verheven of dat het voor
enkele bevoegde gezagsorganen een ontheffingsmogelijkheid zou moeten bevatten.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,T. NetelenbosDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van Aartsen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24149-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl