Wijziging van de Wet Fonds economische structuurversterking (voedingssystematiek, categorieën te financieren investeringsprojecten en overige bijdragen uit het fonds); Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST134728
 2009-2010
 
 31 993
 Wijziging van de Wet Fonds economische structuurversterking (voedingssystematiek,
categorieën te financieren investeringsprojecten en overige bijdragen
uit het fonds)
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 VERSLAG
 Vastgesteld, 18 september 2009
 
 De vaste commissie voor Economische Zaken,
belast met het voorbereidend onderzoek van bovengenoemd wetsvoorstel, heeft
de eer als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
 
 Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit verslag
afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de openbare behandeling
van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
 Inhoudsopgave
 I. Algemeen
 
 1. Doel en aanleiding
 2. Voeding op basis van de huidige wet
 3. Nieuwe systematiek van het fonds
 4. De risicovrije reële rente
 5. Waarde van het aardgasvermogen
 6. Voedingspercentage
 7. Het reëel wettelijk minimum
 8. Categorieën te financieren investeringsprojecten
 9. Oprichting van een staatsfonds
 10. Overige bijdragen
 
 II. Artikelsgewijs
 I. ALGEMEEN
 
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben begrip voor deze wetswijziging,
want ook na het opdrogen van de aardgasbaten zijn investeringen in de economische
structuur noodzakelijk en kan een wat vastere voeding leiden tot een betere
besluitvorming. Ook de kern van de wetswijziging, namelijk het voeden van
het fonds met een deel van het rendement van de waarde van het aardgasvermogen,
spreekt deze leden aan.
 
 De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Deze leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
 De leden van de SP fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wijzigingsvoorstel. Deze leden hebben een aantal vragen zowel met betrekking
tot de voeding van het fonds als met betrekking tot de projecten die met het
fonds gefinancierd worden.
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de wijziging van de Wet Fonds economische structuurverwerking (FES). Hierbij
hebben deze leden een aantal vragen en opmerkingen.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van Wijziging van de Wet Fonds economische structuurversterking.
Zij hechten aan meer stabiliteit in de FES-systematiek en de mogelijkheid
om aardgasbaten ten goede te laten komen aan staatsschuldreductie. Bovendien
vinden deze leden dat de aardgasbaten op een doelmatige manier gedeeltelijk
geïnvesteerd horen te worden in economische infrastructuur. Daar horen
zowel harde infrastructuur alsook integrale gebiedsontwikkeling en energietransitie
bij.
 De leden van de fractie van de ChristenUnie spreken hun tevredenheid uit
over de uitbreiding van categorieën met waterbeheer, «bevordering
van verduurzaming van de energiehuishouding» en ruimtelijke investeringen.
 
 De leden van de fractie van D66 hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Deze leden delen de mening dat een modernisering van de
FES systematiek wenselijk is.
 1. Doel en aanleiding
 Wat wordt bedoeld met een «meer concrete omschrijving» en
wat wordt precies bedoeld met «een meer gebundeld overzicht»,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 2. Voeding op basis van de huidige wet
 De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat de gevolgen van het
wetsvoorstel zijn voor de hoogte van het bedrag dat naar het fonds gaat. Kan
de regering met behulp van een schema aangeven welke bedragen er de afgelopen
vijf jaar naar het FES zijn gegaan en welke bedragen er naar het FES gegaan
zouden zijn als het voorliggende wetsvoorstel van kracht was geweest? Kan
de regering tevens aangeven welke bedragen er volgens de oude en voorgestelde
systematiek, op basis van de verwachte olieprijs en dergelijke, in de periode
van 2011–2016 naar het fonds gaan?
 
 Kan, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, een overzicht worden gegeven
van de FES-voeding van de afgelopen 10 jaar uitgesplitst naar componenten,
zoals aardgasbaten, rentebaten uit hoofde van staatsdeelnemingen etcetera.
Kan tevens een overzicht gegeven worden van wat de FES-voeding geweest zou
zijn in de afgelopen 10 jaar indien de nu voorgestelde nieuwe systematiek
gehanteerd zou zijn? Wat zou de FES-voeding geweest zijn voor de huidige kabinetsperiode
als deze niet gebaseerd zou zijn op het uitgavenniveau van het FES, maar gebaseerd
zou zijn op de nu voorgestelde nieuwe systematiek?
 
 Kan een overzicht gegeven worden van wat de FES-voeding geweest zou zijn
in de afgelopen 10 jaar indien de nu voorgestelde nieuwe systematiek gehanteerd
zou zijn, zo vragen ook de leden van de SP-fractie. Kan de regering dit overzicht
zetten naast de daadwerkelijke FES-voeding zoals die is geweest in de afgelopen
10 jaar, zodat aan goede vergelijking mogelijk wordt? Wat zou
de FES-voeding geweest zijn voor de huidige kabinetsperiode als deze niet
gebaseerd zou zijn op het uitgavenniveau van het FES, maar gebaseerd zou zijn
op de nu voorgestelde nieuwe systematiek? Kan de regering dit naast de daadwerkelijke
voeding voor de huidige kabinetsperiode zetten, zodat een vergelijking mogelijk
wordt?
 
 Ook de leden van de VVD-fractie verzoeken om een overzicht van de FES-voeding
van de afgelopen 10 jaar uitgesplitst naar componenten (aardgasbasten, rentebaten
uit hoofde van staatsdeelnemingen, etcetera).
 3. Nieuwe voedingssystematiek van het fonds
 Het wetsvoorstel is door de economische crisis en de snel oplopende staatsschuld,
in een ander licht komen te staan, zo merken de leden van de CDA-fractie op.
Dat betekent niet noodzakelijk dat een kleiner deel van de aardgasbaten naar
het FES moet gaan. De middelen uit het fonds worden immers ingezet om de economische
structuur te versterken, wat betekent dat ze leiden tot meer economische groei
en belastinginkomsten. Wat is de visie van de regering op het FES ten aanzien
van de recessie en de snel oplopende staatsschuld?
 Toekomstige kabinetten kunnen in een wetsvoorstel zelf bepalen welk deel
van het rendement op het aardgasvermogen moet worden aangewend voor investeringen
via het FES. Dit houdt in, zo merken de leden van de CDA-fractie op, dat de
betekenis, hoewel er een minimale voeding van het fonds wordt vastgesteld
van € 1,7 miljard, van het voorliggende wetsvoorstel voor de jaren
na 2012 zijn beperkingen kent. Kan de regering aangeven welke onderdelen van
de nieuwe systematiek ook na 2012 vaststaan en welke variabel zijn? Welke
mogelijkheden ziet de regering om steviger te verankeren dat een substantieel
deel van de aardgasbaten ook na 2012 in de economische structuur wordt geïnvesteerd?
Welke van de genoemde mogelijkheden wil de regering daadwerkelijk benutten?
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering in kan gaan op de opmerkingen
van de Raad van State, die stelt dat de fluctuaties in de begroting zullen
verschuiven van de FES-voeding naar de reguliere begroting. Zal dit leiden
tot problemen op de reguliere begroting, die sterker zal fluctueren dan tot
nu toe?
 Deze leden vragen vervolgens of het daadwerkelijk de bedoeling is om de
aardgasbaten aan te wenden voor schuldreductie, zoals in het regeerakkoord
als mogelijkheid is genoemd. Zo ja, waarom wordt dat niet in dit wetsvoorstel
geregeld? Immers de gedachte om het FES te voeden met de vrijgevallen rente,
die niet meer betaald hoeft te worden, is toch de basis van de voorgestelde
formule in het wetsvoorstel?
 Is de voeding van het FES vanaf 2012 alleen gebaseerd op de aardgasbaten
of zijn er nog andere baten van invloed op de voeding, bijvoorbeeld rentebaten
uit hoofde van de verkoop van staatsdeelnemingen? In hoeverre hebben verkopen
van staatsdeelnemingen die zijn verworven in het kader van bestrijding van
de kredietcrisis in de toekomst gevolgen voor het FES?
 Wat is het gevolg van de keuze om per kabinetsformatie de voeding van
het FES opnieuw te laten bepalen voor de lopende investeringsprojecten, die
vaak langer duren dan één kabinetsperiode?
 Wat, zo vervolgen de leden van de PvdA-fractie, gebeurt er als in de loop
der jaren blijkt dat de werkelijke aardgasbaten achterblijven bij de verwachte
NCW waarmee is gerekend voor de voeding van het FES? Moeten toekomstige uitgaven
worden gecorrigeerd als blijkt dat de aardgasbasten achterblijven bij de verwachte
NCW? Zo ja, op welke wijze gebeurt dat? Wie zorgt er dan voor dat het gat
dat in de begroting is geslagen wordt gedicht?
 
 In het algemeen missen de leden van de SP-fractie de relatie tussen de
daadwerkelijke financieringsbronnen die worden ingezet om het fonds mee te
voeden en de voeding van het fonds. In het wetsvoorstel staat dat de ontvangsten
van het fonds in enig jaar tenminste € 1,7 miljard (prijspeil 2008)
bedragen. Waar is dit bedrag op gebaseerd? Kan de raming precies worden weergegeven?
Waarom niet meer of juist minder? Een raming kan toch door voortschrijdend
inzicht worden herzien? Zo ja, kan het bedrag ook nader worden gewijzigd en
hoe gaat dit dan in zijn werk?
 Deze leden vragen of de voeding van het FES vanaf 2012 alleen gebaseerd
is op de aardgasbaten of zijn er nog andere baten van invloed op de voeding,
bijvoorbeeld rentebaten uit hoofde van de verkoop van staatsdeelnemingen.
 Deze leden vragen voorts wat er gebeurt met een eventueel overschot in
het geval de baten uit verkoop van aardgas hoger uitvallen dan de FES-voeding.
Wat zijn andere mogelijke invullingen naast het aflossen van de staatsschuld?
Wanneer wordt de keuze van invulling van een eventueel overschot gemaakt?
Wat is de rol van de Kamer in deze? Wat is het gevolg van de keuze om per
kabinetsformatie de voeding van het FES opnieuw te laten bepalen voor de lopende
investeringsprojecten, die vaak langer duren dan één kabinetsperiode?
 Wat, zo vragen de aan het woord zijnde leden verder, gebeurt er met een
eventueel tekort in het geval de baten uit de verkoop van aardgas lager uitvallen
dan de FES-voeding? Met andere woorden, waar komt de financiering vandaan
van het gedeelte van de FES-voeding, dat hoger is dan de baten uit de verkoop
van aardgas? Gaat dit ten koste van de schatkist, dat leidt tot een hogere
staatsschuld? Of moet er dan op andere posten uit de begroting worden bezuinigd?
De instelling van deze methodiek mag het FES-budget dan zeker stellen voor
de toekomst, maar gaat dit niet ten koste van de rest van de overheidsbegroting?
In het algemeen, wat zijn de gevolgen voor de stabiliteit van de algemene
middelen?
 De voorgestelde rekenregel heeft volgens de leden van de SP-fractie geen
verband met de financieringsmogelijkheden die beschikbaar worden gesteld door
de verkoop van aardgas. Is deze veronderstelling juist? Indien niet, waarom
niet
 
 De leden van de VVD-fractie hebben na het lezen van het advies van de
Raad van State nog een aantal vragen. Met betrekking tot de gasbaten vragen
deze leden of de gasbaten waaruit het fonds is opgebouwd in de toekomst zullen
worden aangewend voor andere doeleinden. Vervolgens verzoeken deze leden uitleg
over het gebruik van het FES, dat is ingevoerd met het doel om een deel van
de gasbaten aan te wenden voor investeringen van nationaal belang die de economische
structuur versterken. Zij willen weten wat er gebeurt als in de loop der jaren
blijkt dat de werkelijke aardgasbaten achterblijven bij de verwachte NCW waarmee
is gerekend voor de voeding van het FES.
 Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie wat de regering voor oplossing
heeft voor het krimpen van de voedingsbodem van het FES, het krimpen van de
gasbaten, tegenover het groeien van de vraag naar innovatie en FES-gelden.
Zij willen weten of toekomstige uitgaven moeten worden gecorrigeerd als blijkt
dat de aardgasbasten achterblijven bij de verwachte NCW? Indien dit het geval
is willen deze leden weten op welke wijze dat zal gebeuren.
 Voorts vragen deze leden of de regering voornemens is het advies van de
Raad van State op te volgen in relatie tot de besteding van de aardgasgelden
ten behoeve van het fonds in plaats van ten behoeve van eigen politieke voorkeuren.
 De leden van de VVD-fractie vragen ook in hoeverre verkopen van staatsdeelnemingen,
die zijn verworven in het kader van bestrijding van de kredietcrisis, in de
toekomst gevolgen voor het FES zullen hebben.
 De aan het woord zijnde leden vernemen graag van de regering hoeveel procent
van de aardgasbaten concreet worden gebruikt voor het FES. Zij vernemen graag
wat er gebeurt met de overige baten.
 In het voorstel van wet is erin voorzien dat bij elke kabinetsformatie
over de voeding voor de gehele kabinetsperiode wordt besloten. De leden van
de VVD-fractie verzoeken te worden geïnformeerd over de gevolgen van
de keuze om per kabinetsformatie de voeding van het FES te laten bepalen voor
bestaande investeringsprojecten, die vaak langer dan één kabinetsperiode
lopen.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen op de procyclische
elementen in het huidige FES, waarbij in tijden van opgaande conjunctuur sommige
publieke investeringen tot verspilling kunnen leiden. De leden verwachten
dat de nieuwe systematiek bijdraagt aan het voorkomen van kostenineffectieve
investeringen, met name tijdens een opgaande conjunctuur. Ziet de regering
mogelijkheden voor verdergaande verbeteringen?
 Deze leden constateren dat in de komende decennia sprake zal zijn van
aardgasbaten, maar dat onzeker is welke omvang deze hebben. Welke gevolgen
treden op indien de schatting onnauwkeurig blijkt te zijn? Op welk moment
worden deze gevolgen merkbaar, aangezien de verwachte aardgasbaten direct
contant worden gemaakt met de risicovrije reële discontovoet? Wordt meteen
gecorrigeerd als blijkt dat de verwachtingen niet kloppen? De olieprijs en
de wisselkoers zijn belangrijke variabelen voor de berekening van te verwachten
aardgasbaten. Deze leden vragen voorts hoe zeker de ontwikkeling van de gasprijs
en dollarkoers in de toekomst zal zijn. Hoe zeker is de factor «waarde
aardgasvermogen» in de rekenregel?
 
 De leden van de fractie van D66 constateren dat de nieuwe voeding van
het FES wordt gebaseerd op een formule. Een onderdeel daarvan is de waarde
van de aardgasbaten. Bij de nadelen van de huidige wet wordt als belangrijke
reden de volatiliteit aan dat de olieprijs aangevoerd. Deze leden vragen op
basis waarvan de inschattingen van de resterende aardgasbaten gemaakt zullen
worden. Hoe groot is de onzekerheid van deze berekeningen?
 De aan het woord zijnde leden stellen vast dat de twaalfde studiegroep
begrotingsruimte een aantal aandachtspunten bij het FES, waaronder de FES-brug
formuleert. De studiegroep adviseert de FES-brug af te schaffen. Deze leden
vragen wat de reden is dat de regering afwijkt van het advies van de studiegroep
begrotingsruimte. Hoe moet in dit licht de zin «de vaste voeding moet
zo worden geïnterpreteerd dat wanneer een bijdrage uit het fonds wordt
toegekend aan een project waarvoor in enig jaar in een andere begroting van
het Rijk al middelen zijn gereserveerd, de voeding navenant wordt verhoogd»
worden geïnterpreteerd?
 4. De risicovrije reële rente
 Hoe verhoudt dit wetsvoorstel zich tot het advies van de werkgroep Lange
Termijn Discontovoet van 2 september 2009, zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Leidt dit advies tot een hogere of lagere voeding? Kan de regering
bij benadering aangeven hoeveel hoger of lager de FES-voeding wordt bij een
discontovoet van 0.5%?
 
 Kan, zo vragen de leden van de SP-fractie, worden aangegeven waarop de
risicovrije rente is gebaseerd? Is dat de refi-rate van de ECB, de Libor,
de EURIBOR, de rente op de Nederlandse staatsobligatie of iets anders?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke gevolgen op korte
en lange termijn optreden door een mogelijk verschil in hoogte van de
reële kapitaalmarktrente en de reële risicovrije discontovoet. Waarom
is gekozen voor een bandbreedte tussen 1% en 4%?
 
 De leden van de fractie van D66 lezen dat de voeding van het FES wordt
berekend aan de hand van verwachte inkomsten en rentepercentages. Om deze
inkomsten daadwerkelijk te genereren, moeten de aardgasbaten worden aangewend
voor aflossing van de staatsschuld. Deze leden vragen op welke manier ervoor
zorg gedragen wordt dat dit ook daadwerkelijk gebeurt.
 5. Waarde van het aardgasvermogen
 Wat, zo vragen de leden van de CDA-fractie, is nu precies de geschatte
NCW van het aardgasvermogen in 2012? Welke olieprijzen worden hierbij als
uitgangspunt genomen? Waarom gaat de regering uit van de Staatsbalansmethodiek?
Heeft de regering alternatieve waarderingsmethodieken overwogen?
 Kan de regering aangeven wat de gevolgen voor de NCW van de aardgasbaten
zijn als de reële rente structureel 100, dan wel 200 basispunten hoger
zullen liggen? Kan, zo vragen de leden van de CDA-fractie tot slot op dit
punt, de regering tevens enkele scenario’s geven uitgaande van verschillende
olieprijzen?
 
 Hoe hoog is op dit moment de waarde van het aardgasvermogen, op basis
van de te verwachten aardgasbaten voor de eerstvolgende 25 jaar, vragen de
leden van de PvdA-fractie. Waarop is de termijn van 25 jaar gebaseerd? Is
het juist dat Slochteren nog circa tot 2060 meegaat, althans volgens de Gasunie?
Betekent dit niet dat bij een relatief lage discontovoet van 2.5% het
echte resterende aardgasvermogen op basis van 50 resterende jaren veel hoger
zal zijn dan op basis van 25 jaar? Is het juist dat in uw brief van 1 juli
2008 nog uitgegaan werd van het volledige resterende aardgasvermogen? Zal
na 2012 de voeding (op papier) nog steeds afkomstig zijn uit de aardgasbaten?
 Welk tijdsinterval wordt gehanteerd voor de bepaling van de NCW van het
aardgasvermogen, zo vragen deze leden verder. Is dit 25 jaar vanaf 2012?
Schuift dit tijdsinterval met de jaren na 2012 mee of is die periode gefixeerd?
Wie bepaalt de te verwachten aardgasbaten? Is dat een onafhankelijke partij
of het kabinet? In hoeverre speelt voorraadbeheer een rol bij de bepaling
van de te verwachten aardgasbaten? Staat een eventueel oprekken van de exploitatietermijn
op gespannen voet met de doelstellingen van het FES?
 
 De regering geeft, zo stellen de leden van de SP-fractie, een voorbeeld
van de berekening van de waarde van het aardgasvermogen in 2016. Klopt het
dat in deze formule de reeds uitgegeven opbrengsten van aardgasbaten in alle
vorige jaren worden meegeteld bij de berekening van het huidige aardgasvermogen?
Klopt het dat de formule voor de berekening van de waarde van het aardgasvermogen
in 2025, het jaar waarin verwacht wordt dat de aardgasbaten op zijn gedroogd,
luidt «aardgasopbrengsten 2012–2025 + contante waarde van de nog
te verwachte aardgasbaten»? Wie bepaalt de te verwachten aardgasbaten?
Is dat een onafhankelijke partij of het kabinet? Hoe staat de term «aardgasvermogen»
in deze formule voor het aangegeven jaar? In hoeverre voldoet deze voedingssystematiek
van het FES aan het beschreven principe «ons aardgas is ondergronds
vermogen dat moet worden aangewend voor bovengronds vermogen»? In welke
mate is er nog echt sprake van te verwachten «ondergronds vermogen»
in 2025?
 
 Welke tijdsinterval wordt gehanteerd, zo vragen de leden van de VVD-fractie,
voor de bepaling van de NCW van het aardgasvermogen? Is dit 25
jaar vanaf 2012? Schuift deze tijdsinterval met de jaren na 2012 mee
of is die periode gefixeerd?
 Ook willen deze leden weten wie de verwachte waarde van de aardgasbaten
bepaald? Is dat een onafhankelijke partij of het kabinet?
 In hoeverre speelt voorraadbeheer een rol bij de bepaling van de te verwachten
aardgasbaten? Staat een eventueel oprekken van de exploitatietermijn op gespannen
voet met de doelstellingen van het FES? Hierbij willen deze leden tevens weten
of met de vaststelling van een wettelijk minimum ook de exploitatiesnelheid
van de Nederlandse aardgasreserve zal worden vastgelegd.
 
 Om een inschatting te krijgen van de resterend baten vragen de leden van
de fractie van D66 wat de waarde is van het gas dat nog onder de grond zit.
Kan de regering een overzicht geven van de verwachte inkomsten van de totale
resterende aardgasbaten? Kan de regering aangeven hoe groot het volume van
gas is dat nog onder de grond zit en hoe groot de onzekerheid is van dit volume?
Kan de regering een overzicht geven van de geraamde en de gerealiseerde olieprijzen
van de afgelopen tien jaar?
 6. Voedingspercentage
 Is ook een voedingspercentage van meer dan 100% denkbaar, dan wel
van minder dan 0%, vragen de leden van de PvdA-fractie.
 Deze leden constateren dat het voedingspercentage op 0% kan worden
gesteld, waarmee de voeding de facto € 1.7 miljard zal bedragen.
Hoe verhoudt dit zich met de gedachte dat ondergronds vermogen moet worden
omgezet in bovengronds vermogen? Kan dit, minimale voeding, maximale staatsschuldreductie
vanuit de gasbaten, niet juist leiden tot extra consumptief gedrag, omdat
vanaf overige begrotingsposten minder inspanning verricht hoeft te worden
om geld vrij te maken voor staatsschuldreductie?
 
 De leden van de fractie van D66 vragen wat er gebeurt als een kabinet
niet voor een voedingspercentage van 100% kiest. Kan het andere deel
van het voedingspercentage dan voor andere doeleinden worden ingezet?
 7. Het reëel wettelijk minimum
 De regering wil laten vastleggen dat de uitkomst van de nieuwe voedingssystematiek
nooit kan resulteren in een voeding van minder dan € 1,7 miljard.
Wordt dit bedrag wettelijk geïndexeerd, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Op welke manier legt de regering dit precies wettelijk vast? Worden hierbij
nog eventuele voorwaarden in de wet opgenomen?
 
 De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de regering een reëel
wettelijk minimum van € 1.7 miljard per jaar in de wet wil vastleggen.
Dit bedrag zou gelijk zijn aan het gemiddelde van de huidige raming van het
fonds in de jaren 2012–2020. Kan de regering dit nader toelichten? Bestaan
de bedragen in deze raming uit inmiddels goedgekeurde projecten die zeker
uitgevoerd gaan worden, of betreft het hier slechts de gereserveerde financiële
ruimte? Betrof de raming van de jaren 2012–2020 een schatting van de
daadwerkelijk uit te geven middelen, of had deze raming het karakter van een
minimumbedrag dat uitgegeven zou gaan worden? Waarom is een wettelijk minimum
eigenlijk nodig? Tot nu toe was er toch ook geen wettelijk minimum? Vermoedt
de regering dat toekomstige kabinetten minder belang zullen hechten aan economische
structuurversterking dan nu het geval is?
 Is met de vaststelling van een wettelijk minimum ook de exploitatiesnelheid
van de Nederlandse aardgasreserve vastgelegd, vragen de leden van de PvdA-fractie
verder. Waarom is ervoor gekozen om een reëel wettelijk minimum
te hanteren voor de voeding van het FES? Hoe verhoudt het vaststellen van
zo’n minimale voeding zich met het uitgangspunt dat het voedingspercentage
politiek wordt bepaald aan het begin van een kabinetsperiode? In hoeverre
is er bij het vaststellen van het wettelijk minimum rekening gehouden met
de uitbreiding van de categorieën investeringsprojecten, waardoor meer
druk ontstaat aan de uitgavenkant van het FES? Hoe groot is de waarschijnlijkheid
dat een kabinet dat extra staatsschuldreductie nastreeft door een lager afdrachtpercentage
in de toekomst aanloopt tegen wettelijke grenzen? Waarom wordt voor de minimale
voeding gerekend met het gemiddelde van de huidige raming? Hoe waarschijnlijk
is het dat de uitkomst van de rekenregel langdurig lager uitvalt dan het wettelijke
minimum van€ 1,7 miljard?
 
 Waarom is ervoor gekozen om een reëel wettelijk minimum te hanteren
voor de voeding van het FES, zo vragen ook de leden van de SP-fractie. Hoe
verhoudt het vaststellen van zo’n minimale voeding zich met het uitgangspunt
dat het voedingspercentage politiek wordt bepaald aan het begin van een kabinetsperiode?
Waarom wordt voor de minimale voeding gerekend met het gemiddelde van de huidige
raming? Hoe waarschijnlijk is het dat de uitkomst van de rekenregel langdurig
lager uitvalt dan het wettelijke minimum van € 1,7 miljard?
 
 Ten behoeve van de gevolgen van de invoering van een reëel wettelijk
minimum verzoeken de leden van de VVD-fractie antwoord op de vraag waarom
gekozen is een reëel wettelijk minimum te hanteren voor de voeding van
het FES. Deze leden vragen hoe het vaststellen van deze minimale voeding zich
verhoudt met het uitgangspunt dat het voedingspercentage politiek wordt bepaald
aan het begin van een kabinetsperiode.
 Daarnaast vragen deze leden in hoeverre er bij het vaststellen van het
wettelijk minimum rekening is gehouden met de uitbreiding van de categorieën
investeringsprojecten, waardoor meer druk ontstaat aan de uitgavenkant van
het FES.
 Vervolgens willen de leden van de VVD-fractie weten waarom voor een minimale
voeding gerekend met het gemiddelde van de huidige raming is gekozen? Hoe
waarschijnlijk is het dat de uitkomst van de rekenregel langdurig lager uitvalt
dan het wettelijke minimum van € 1,7 miljard?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie zien graag een nadere onderbouwing
van het reëel wettelijk minimum. Waarom is gekozen voor € 1,7
miljard? Hoe hoog zou onder de huidige omstandigheden het voedingspercentage
zijn, wanneer gekozen wordt om het wettelijk minimum te hanteren? Is het gekozen
wettelijk minimum niet aan de lage kant gezien de verwachte aardgasopbrengsten
in de komende jaren?
 Deze leden vragen vervolgens in hoeverre sprake is van een minimum. Is
er de facto niet ook sprake van een maximum? Hoe waarschijnlijk is een lagere
uitkomst van de rekenregel dan het wettelijk minimum?
 8. Categorieën te financieren investeringsprojecten
 Investeringsprojecten worden vooraf beoordeeld door het Central Plan Bureau
(CPB) en (in het kennisdomein) door de Commissie van Wijzen. De leden van
de CDA-fractie bereiken klachten, onder meer van universiteiten, over de administratieve
lasten van de FES-procedures. Hoe ziet de procedure er exact uit? Kan het
CPB voorstellen toetsen als er geen vergelijkingsmateriaal is? Klopt de indruk
dat een deel van de innovatieve projecten daardoor geen doorgang vindt? Is
er wel voldoende ruimte voor experimenten en indien ja, waar bestaat die ruimte
uit? Ziet de regering mogelijkheden om de administratieve lasten te verminderen?
Deze leden hechten op zich overigens sterk aan de beoordeling
door externe deskundigen, omdat daarmee de kwaliteit van de investeringen
zeker gesteld wordt.
 
 De leden van de PvdA-fractie juichen toe dat FES-middelen voortaan, ook
in overeenstemming met de wet, kunnen worden ingezet voor de verduurzaming
van de energiehuishouding. In hoeverre betekent dit dat per saldo meer middelen
naar de verduurzaming zullen gaan?
 Het aantal domeinen lijkt echter wel wat groot te worden. Hoe kan voorkomen
worden dat er een al te grote versnippering ontstaat? In hoeverre hebben de
natuur, het landschap en landbouw nog iets te maken met economische structuurversterking?
Waarom is er voor die zaken niet gekozen voor een apart begrotingsfonds, bijvoorbeeld
in de vorm van een Fonds Natuurversterking (FNV)? Kan in zijn algemeenheid
niet gesteld worden dat het aantal domeinen in een begrotingsfonds niet te
groot mag worden, omdat anders de focus verdwijnt en het verschil met de reguliere
begroting eveneens verdwijnt? Deelt de regering de mening dat een Fonds Algemene
Middelen (FAM) weinig meerwaarde zou hebben?
 Deze leden constateren dat de FES-procedure zich vooral afspeelt binnen
de regering, waar de voorbereiding, selectie en uitvoering van FES-waardige
projecten plaatsvindt. Het parlement wordt slechts betrokken door instemming
met de FES-begroting, terwijl er de facto geen amenderingsrecht is. Het toevoegen
van nieuwe projecten is voor de Kamer evenmin mogelijk. Hiermee is de FES-procedure
voor het parlement een black box. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering
hoe de FES-procedure gedemocratiseerd zou kunnen worden. Op welke manier kan
de Kamer meer inzicht worden verschaft over de uitvoering van de projecten?
Hoe zou de Kamer betrokken kunnen worden bij de selectie van FES-waardige
projecten en de uiteindelijke keuze die gemaakt wordt?
 Hoe, zo vervolgen deze leden, staat de systematiek van de voeding van
het FES in verhouding tot een uitbreiding van categorieën en een daaraan
gekoppelde zeer waarschijnlijke stijging van de vraag naar FES-middelen? Is
het afwegingskader hier voldoende op toegerust? Blijft hierdoor de doelstelling
en functie van het FES gegarandeerd? Zijn er gevolgen voor de aard en omvang
van toekomstige projecten in verhouding tot de projecten die op dit moment
worden uitgevoerd met FES-middelen?
 Kan een overzicht gegeven worden hoe de FES-uitgaven, zowel procentueel
als in absolute bedragen, de afgelopen tien jaar zijn verdeeld over de vijf
wettelijke categorieën verkeer & vervoer, technologie& kennis,
bodemsanering, stedelijke hoofdstructuur en ecologische hoofdstructuur?
 Waarom wordt in dit wetsvoorstel, waarin gekozen wordt voor minima en
maxima voor het totale FES, ook niet gekozen voor vaste minima en maxima per
uitgavencategorie?
 Zou het Ministerie van Economische Zaken een centralere rol moeten spelen
in plaats van indiening van projecten bij de diverse departementen? Zou de
werkwijze van de Commissie van Wijzen nader uitgewerkt moeten worden? Zou
de NWO hier een centralere rol in moeten spelen? Zouden projecten vaker tussentijds
geëvalueerd moeten worden, vragen de leden van de PvdA-fractie tot slot
op dit punt.
 
 Waarom is deze wetswijziging niet aangegrepen, zo vragen de leden van
de fracties van de PvdA en SP, om tegemoet te komen aan de kritiek van de
Kamer, zie onder andere de aanbevelingen van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten
(TCI, Kamerstuk 29 283, nr. 6; p. 62–64) op de wijze van afwegen
van potentiële projecten en de betrokkenheid daarbij van de Kamer? Op
welke wijze krijgt de Kamer in de toekomst inzage in de besluitvorming van
het kabinet ten aanzien van de toewijzing van de FES-middelen?
 
 De leden van de VVD-fractie vernemen graag hoe de systematiek van de voeding
van het FES in verhouding staat tot een uitbreiding van categorieën en
een daaraan gekoppelde zeer waarschijnlijke stijging van de vraag naar FES-middelen.
Is het afwegingskader hier voldoende op toegerust? Blijft in de toekomst de
doelstelling en functie van het FES gegarandeerd?
 Daarnaast zijn deze leden benieuwd naar de gevolgen voor de aard en omvang
van toekomstige projecten in verhouding tot de projecten die op dit moment
worden uitgevoerd met FES-middelen.
 Ook verzoeken deze leden uitleg over het feit dat deze projecten, die
compensatie krijgen uit de BTW-fondsen, (ook) aan de criteria die gelden voor
het FES voldoen.
 In het verleden zijn al meerdere malen opmerkingen gemaakt over de criteria
en de toewijzingsprocedure. Ook het CPB geeft aan onvoldoende in staat te
zijn de verschillende projecten inhoudelijk te beoordelen. Naar aanleiding
van het openbaar gesprek van woensdag 2 september jl. tussen het NWO
en verschillende Kamerleden, waarin de problematiek is besproken die ontstaat
omtrent de beoordeling van de verschillende aanvragen voor FES-gelden, vragen
de leden van de VVD-fractie in hoeverre is gekeken naar een oplossing voor
het probleem omtrent de dubbele beoordeling van projecten. Daarbij verzoeken
deze leden op de hoogte te worden gesteld van de opties die de regering in
deze keuze heeft meegewogen. Tevens verzoeken deze leden een verduidelijking
van de stappen in het beoordelingsproces voor FES aanvragen, zoals deze nu
bestaat.
 Ten behoeve van het onderwerp besluitvorming vragen deze leden om inzicht
in de wijze van besluitvorming van het kabinet ten aanzien van de toewijzing
van de FES-middelen.
 Tot slot verzoeken ook deze leden om een overzicht van de manier waarop
FES-uitgaven, zowel procentueel als in absolute bedragen, de afgelopen tien
jaar zijn verdeeld over de vijf wettelijke categorieën verkeer &
vervoer, technologie& kennis, bodemsanering, stedelijke hoofdstructuur
en ecologische hoofdstructuur. In dit wetsvoorstel wordt gesproken over de
keuze voor minima en maxima in het totale FES. Zij vragen waarom deze keuze
ook niet is gemaakt per uitgavencategorie.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie zien de toevoeging van de
categorieën «bevordering van verduurzaming van de energiehuishouding»,
waterbeheer en ruimtelijke investeringen als waardevol. Zij vragen daarbij
welke afwegingen volgens het kabinet belangrijk zijn om alleen in maatschappelijk
nuttige en doelmatige projecten te investeren. Hoe vindt de besluitvorming
over dergelijke investeringsprojecten plaats? Op basis van de historie is
gebleken dat wegprojecten eerder in aanmerking komen volgens FES-criteria.
Deze leden vragen welke mogelijkheden de regering ziet om ook openbaar vervoerprojecten
aan de FES-criteria te laten voldoen.
 
 De leden van de fractie van D66 vragen de regering om nader toe te lichten
hoe investeringen uit het FES kunnen bijdragen aan meer stabiliteit in de
uitgaven voor de categorie «technologie- en kennisinfrastructuur».
Deze leden constateren dat momenteel deze uitgaven een incidenteel karakter
hebben waardoor een meerjarig perspectief voor planning van technologische
en wetenschappelijke investeringsprojecten minder makkelijk mogelijk is.
 Deze leden vragen de regering of het verstandig is om de bijdrage uit
het FES voor de technologie- en kennisinfrastructuur voor een aantal jaren
ruim van te voren vast te leggen, bijvoorbeeld tegelijk met het vaststellen
van het voedingspercentage van het fonds.
 Deze leden menen dat er mogelijkheden zijn om het proces van indienen
van voorstellen te verbeteren. Zij vragen de regering om aan te geven of en waarom deze meent dat de huidige ambtelijk gestuurde aanpak voldoet
en of het proces niet een meer open karakter moet krijgen met directe invloed
van betrokkenen.
 Voorts vragen deze leden op welke wijze de wetenschappelijke of technische
kwaliteit van investeringen wordt geborgd. Zij verzoeken de werkwijze van
de Commissie van Wijzen nader uit te werken in de Memorie van Toelichting.
 De aan het woord zijnde leden informeren naar de rol die NWO kan spelen
in het selectieproces evenals een onafhankelijke commissie.
 Tot slot vragen de leden van de fractie van D66 om een evaluatie van projecten
in de systematiek op te nemen waarbij afwegingen rond en perspectieven op
continuering aan de orde komen.
 9. Oprichting van een staatsfonds
 Verschillende organisaties en deskundigen, zoals De Nederlandse Bank (DNB)
en de Rabobank, hebben gepleit voor de oprichting van een «Sovereign
Wealth Fund», ofwel een staatsfonds, dat gevuld zou worden met aardgasbaten.
Eén van de argumenten is dat de aardgasbaten dan meer kunnen bijdragen
aan het opvangen van de kosten van de vergrijzing voor de overheidsbegroting.
Kan nog eens aangeven worden, zo vragen de leden van de CDA-fractie, waarom
de regering niet kiest voor oprichting van een staatsfonds? Wat zijn materieel
de verschillen tussen oprichting van een staatsfonds een het voeden van een
(fictief) fonds met een deel van het rendement van de waarde van het aardgasvermogen?
 
 Kan de regering aangeven hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot de voorstellen
die in een DNB-publicatie van augustus 2008 werden gedaan, namelijk om de
aardgasbaten in te zetten in een staatsfonds, zoals in een aantal andere landen
zoals Noorwegen? Wordt met dit wetsvoorstel deze optie definitief verlaten,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 Kan de regering ingaan op de opmerkingen van de Koninklijke Nederlandse
Academie van Wetenschappen in de brief van 9 september 2009? Kan de regering
een oordeel geven over de vier voorstellen? Zou de bijdrage voor de kennis-
en technologie-infrastructuur apart moeten worden vastgelegd? Zou er een apart
fonds voor de Kennisinfrastructuur moeten komen, zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
 
 De leden van de fractie van D66 vragen de regering om in te gaan op een
eerder voorstel van de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid
(AWT), tevens gememoreerd in de Kennisinvesteringsagenda, om naar analogie
met het Infrastructuurfonds een deel van het FES voor de technologie- en kennisinfrastructuur
in een apart fonds voor de Kennisinfrastructuur onder te brengen.
 10. Overige bijdragen
 Waarom, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, zouden FES-bijdragen aan
projecten die uitgevoerd worden onder regie van gemeenten of provincies, via
de decentralisatie-uitkeringen plaats moeten vinden? Betekent dit een uitkering
via het Gemeente- en Provinciefonds? Wat is de meerwaarde van deze omweg?
Aan wie zal de verantwoordingsinformatie worden verstrekt, aan de fondsbeheerder,
aan het Ministerie van Economische Zaken of aan het betreffende (vak-)ministerie?
 
 Artikel 3 luidt dat «ten laste van het fonds kan een bijdrage worden
toegekend ten behoeve van (...) de financiering van een of meer decentralisatie-uitkeringen
als bedoeld in artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet,
voor zover door de ontvangende gemeente of provincie een investeringsproject
als bedoeld in het eerste lid zal worden uitgevoerd». De
leden van de SP-fractie vragen hoe hetgeen in artikel 3 staat nu moeten geïnterpreteerd,
kunnen decentrale overheden een (niet geoormerkte) bedrag uit het FES krijgen
via een decentralisatie-uitkering, of kunnen decentrale overheden een geoormerkt,
want bestemd voor een project dat aan de FES-criteria voldoet, bedrag uit
het FES krijgen? Zijn beide veronderstellingen juist of geen deze veronderstellingen
juist? Waarom wordt deze regeling bij deze wet geregeld? Is het zo dat de
lagere overheden niet voldoende middelen krijgen via andere wegen?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de Raad van State
opmerkingen maakt bij het specifieke karakter van de decentralisatie-uitkering.
Bij deze uitkeringen aan het provincie- en gemeentefonds kunnen geen voorwaarden
aan de besteding worden gesteld. Anderzijds wil het kabinet wel zekerheid
over het voldoen van afzonderlijke investeringsprojecten aan de criteria in
de wet FES. In hoeverre zijn deze criteria afdwingbaar door de landelijke
overheid?
 II. ARTIKELSGEWIJS
 
 Is het juist dat «niet verlenen van ontslag» in artikel 2
lid 4 zo moet worden begrepen dat het gaat om een doorstart van een kabinet,
bijvoorbeeld na een «lijmpoging», zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 
 Is het juist dat artikel 2 lid 6 zo moet worden begrepen, dat het voedingspercentage
wordt vastgesteld bij de eerste FES-begrotingswet, na het installeren van
een nieuw kabinet, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 
 Kan de regering de achtergrond van artikel V toelichten, vragen de leden
van de PvdA-fractie. Is dit een voorziening voor de situatie dat er vervroegde
verkiezingen zouden zijn?
 
 In artikel 3, lid 1 staat dat ten laste van het FES, bijdragen kunnen
komen ten behoeve van onder andere de technologie- en kennisinfrastructuur.
Vallen bijdragen aan innovatieprojecten in het algemeen en op het gebied van
nanotechnologie in het bijzonder hier ook onder, vragen de leden van de SP-fractie.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 Timmer
 De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 Franke
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GL), Ten
Hoopen (CDA), Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD),
Smeets (PvdA), Samsom (PvdA), Timmer (PvdA), voorzitter, Irrgang (SP), Jansen
(SP), Biskop (CDA), ondervoorzitter, Ortega-Martijn (CU), Blanksma-van den
Heuvel (CDA), Van der Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA),
Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD), Vos (PvdA), De Rouwe (CDA) en Elias (VVD).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Dijk (CDA), Sap (GL), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Koşer Kaya (D66), Ulenbelt
(SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Kraneveldt-van der Veen
(PvdA), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich (CDA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Atsma (CDA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Bosma (PVV), Meeuwis (VVD), Van Dam (PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD),
Heerts (PvdA), Uitslag (CDA) en Weekers (VVD).