Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (Trb. 2000, 120); Kabinetsstandpunt over art. 91, derde lid, Grondwet
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20032004-27484, nr. A

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

19-07-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

27484-(R1669) nr. A

09-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInleidingAanleidingKorte voorgeschiedenisKabinetsreactieAlgemeenDe eerste aanbeveling: handhaving van de tweederde-meerderheidseisDe tweede aanbeveling:handhaving van de verwijzing in
artikel 92 naar artikel 91, derde lid, van de GrondwetDe derde aanbeveling: Niet alleentoetsen of sprake is
van strijd met een specifieke Grondwetsbepaling, maar ook of er strijd bestaat
met het stelsel en de strekking van de Grondwet. Bepleit wordt derhalve een
niet al te letterlijke uitleg van de Grondwet. In geval van vasthouden aan
een dergelijke letterlijke uitleg stellen de onderzoekers voor de Grondwet
in die zin uit te breiden dat de goedkeuring van een verdrag dat een wezenlijke
overdracht van bevoegdheid inhoudt, een meerderheid vergt van ten minste twee
derden in beide kamers.De vierde aanbeveling: Duidelijk aangeven of er van de
Grondwet wordt afgeweken en zo ja van welke bepaling.De vijfde aanbeveling: Voorkomen van conflicten tussen
regering, Tweede en Eerste Kamer over toepassing van de procedure van artikel
91, derde lid, van de Grondwet. Daartoe worden verschillende opties voorgesteld
teneinde te voorkomen dat de beide kamers der Staten-Generaal tot een tegengesteld
oordeel komen over het afwijken van de Grondwet door een verdrag (o.m. bicamerale
behandeling met beslissende stem voor een interne of externe instantie in
geval van verschil van mening dan wel behandeling door de verenigde vergadering).Conclusie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27484Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 33 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 4841(R 1669)Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van
Rome inzake het Internationaal StrafhofABRIEF VAN DE MINISTER VOOR BESTUURLIJKE VERNIEUWING EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 juli 2004Onderwerp: Kabinetsstandpunt art. 91, derde lid, van de GrondwetHierbij zend ik u het kabinetsstandpunt op het u bij brief van 30 juni
2003 toegestuurde onderzoeksrapport «De constitutionele bepalingen over
verdragen die van de Grondwet afwijken en de opdracht van bevoegdheid aan
internationale organisaties.»2 Dit onderzoeksrapport
is een uitvloeisel van de in december 2001 door de Eerste Kamer aanvaarde
motie-Jurgens c.s. waarin de regering verzocht werd om een aantal deskundigen
in het constitutionele recht nader onderzoek te laten doen naar de betekenis
van de procedure van art. 91, derde lid, van de Grondwet.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,Th. C. de GraafKabinetsstandpunt op het onderzoeksrapport De constitutionele
bepalingen over verdragen die van de Grondwet afwijken en de opdracht van
bevoegdheid aan internationale organisaties.InleidingAanleidingOp 18 december 2001 heeft de Eerste Kamer de motie Jurgens c.s. aanvaard
(Kamerstukken I 2001/02, EK 237c, nr. 174). In
deze motie wordt de regering verzocht om op korte termijn een aantal deskundigen
in het constitutionele recht nader onderzoek te laten doen naar de betekenis
van de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet. De indieners
van de motie plaatsen vraagtekens bij de zin van deze procedure. Bij het wetsvoorstel
tot goedkeuring van het Statuut voor het Internationale Strafhof is van deze
procedure gebruik gemaakt voor mogelijke strijd met – in de ogen van
de indieners – relatief ondergeschikte bepalingen inzake de immuniteit
van staatshoofd en volksvertegenwoordigers (artikelen 42 en 71 Grondwet),
terwijl ten aanzien van zo iets belangrijks als toekenning van jurisdictie
aan een Internationaal Strafhof geen strijd werd aangenomen. Door de heer
Jurgens is gepleit voor terugkeer naar de situatie van vóór
1953: bepalingen als artikel 91, derde lid en artikel 92, ontbraken en toch
werden allerlei bevoegdheden overgedragen aan internationale organisaties,
zoals de NAVO en het Internationaal Gerechtshof.Een ander punt van discussie in verband met de procedure van artikel 91,
derde lid, van de Grondwet, waarvoor in dit verband aandacht is gevraagd,
betreft het geval waarin de drie actoren in het wetgevingsproces (regering,
Tweede Kamer, Eerste Kamer) van mening verschillen over de vraag of de procedure
van artikel 91, derde lid, van de Grondwet moet worden gevolgd.Korte voorgeschiedenisBij de goedkeuringswet van het Statuut voor het Internationale Strafhof
speelde onder meer de vraag of het Statuut bepalingen bevat die van de Grondwet
afwijken, waarmee dan de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet
(goedkeuring met meerderheid van ten minste twee derden) zou moeten worden
toegepast. De regering stelde voor om ten aanzien van twee bepalingen, namelijk
de artikelen 42 (onschendbaarheid Koning) en 71 (parlementaire immuniteit)
«voor zover nodig», teneinde iedere twijfel uit te sluiten, deze
procedure toe te passen. Anders dan senator Jurgens, was de regering van oordeel
dat het hier niet ging om relatief ondergeschikte bepalingen. Het Statuut
werd unaniem aanvaard. Naar aanleiding van de vooral in de Eerste Kamer gevoerde
discussie en op verzoek van de Eerste Kamer-Commissie voor Binnenlandse Zaken
en Justitie, zag eind augustus 2001 een notitie van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over de procedure van artikel 91, derde lid,
van de Grondwet het licht (Kamerstukken I 2000/01,
27 484 (R1669), nr. 237c). In deze notitie heeft het toenmalige kabinet
nog eens bevestigd dat voor de toepassing van de procedure van artikel 91,
derde lid, van de Grondwet vereist is dat sprake is van afwijking van concrete
grondwettelijke bepalingen. Verder concludeerde het kabinet dat de uitkomst
van de diverse gevallen waarin de drie actoren in het wetgevingsproces –
regering, Tweede Kamer en Eerste Kamer – van mening verschillen over
de vraag of een verdrag al dan niet moet worden goedgekeurd met toepassing
van artikel 91, derde lid, van de Grondwet, duidelijk is. De positie van de
Eerste Kamer brengt met zich dat zij zich dient uit te spreken over het goedkeuringsvoorstel,
zoals het haar door de Tweede Kamer is toegezonden (artikel 85 Grondwet),
al dan niet inclusief de bepaling dat de procedure van artikel
91, derde lid, van de Grondwet moet worden gevolgd.Ter uitvoering van de motie-Jurgens c.s. is een groep deskundigen in het
constitutionele recht gevraagd hierover een rapport uit te brengen. Dit heeft
geleid tot een onderzoeksrapport van de Universiteit Utrecht met aanbevelingen
over de in de motie aan de orde gestelde vragen (u toegestuurd bij brief van
30 juni 2003, Kamerstukken I 2002/03, 27 484
(R1669), nr. 289).KabinetsreactieAlgemeenHet kabinet heeft met belangstelling en waardering kennisgenomen van eerdergenoemd
onderzoeksrapport. Het gaat immers om een belangwekkend constitutioneel onderwerp,
in het bijzonder over de relatie tussen onze Grondwet en het partij worden
bij verdragen die mogelijk bepalingen bevatten die afwijken van de Grondwet.
De centrale bepaling is artikel 91, derde lid, van de Grondwet, dat als volgt
luidt:«Indien een verdrag bepalingen bevat welke afwijken van de Grondwet
dan wel tot zodanig afwijken noodzaken, kunnen de kamers de goedkeuring alleen
verlenen met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen.»Deze bepaling is in 1953 in de Grondwet gekomen als artikel 63. Toen is
ook het huidige artikel 92 in de Grondwet opgenomen:«Met inachtneming, zo nodig, van het bepaalde in artikel 91, derde
lid, kunnen bij of krachtens verdrag aan volkenrechtelijke organisaties bevoegdheden
tot wetgeving, bestuur en rechtspraak worden opgedragen.»Met de introductie van deze bepalingen gaf de Grondwetgever blijk van
de bereidheid om de nationale rechtsorde in toenemende mate open te stellen
voor de internationale rechtsorde. In voorkomende gevallen gaat het internationale
recht zelfs boven het nationale recht (zie artikel 94 Grondwet). De afgelopen
halve eeuw heeft laten zien dat de Grondwetgever destijds een vooruitziende
blik had: de nationale en internationale rechtsorde zijn steeds meer vervlochten
geraakt. Naast het recht van de Europese Unie, heeft ook het recht van andere
internationale origine een niet meer weg te denken plaats in de Nederlandse
rechtsorde verkregen. Hierbij valt in het bijzonder te denken aan bepalingen
uit diverse mensenrechtenverdragen, in het bijzonder het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens (EVRM) en het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten
en Politieke Rechten (IVBPR), die een belangrijke rol in de rechtspraktijk
spelen, zowel bij de voorbereiding van wetgeving en bestuurshandelingen als
in de rechtspraak. Het komt zelfs voor dat nationale wettelijke bepalingen,
inclusief wetgeving in formele zin, op grond van artikel 94 Grondwet buiten
toepassing worden gelaten wegens strijd met een ieder verbindende verdragsbepalingen.
Verder kan worden gewezen op het opdragen van bevoegdheden aan internationale
organisaties, zoals het Internationaal Strafhof.Deze open houding van de Grondwet ten opzichte van internationaal recht
betekent echter niet dat de Grondwet aan belang hoeft in te boeten. Artikel
91, derde lid, van de Grondwet geeft dan ook aan dat Nederland niet zomaar
partij kan worden bij een verdrag dat bepalingen bevat die afwijken van onze
Grondwet, maar dat daarvoor een verzwaarde procedure noodzakelijk is.De eerste aanbeveling: handhaving van de tweederde-meerderheidseisGezien het voorgaande is duidelijk dat het kabinet deze aanbeveling kan
ondersteunen. Het gaat bij de goedkeuring van een verdrag dat bepalingen bevat
die (noodzaken tot) afwijken van de Grondwet materieel immers om een grondwetswijziging.
Het zou ongerijmd zijn als aan een dergelijke materiële wijziging van
de Grondwet minder zware eisen zouden worden gesteld dan aan een «normale»
grondwetswijziging. Uit respect voor de waarde van de Grondwet moet er voor
een wijziging van de Grondwet een bijzondere democratische legitimatie zijn,
dus een gekwalificeerde meerderheid in beide kamers der Staten-Generaal. Hierbij
moet er wel op worden gewezen dat de eis van ontbinding van de Tweede Kamer
en de behandeling in tweede lezing (artikel 137, derde en vierde lid, van
de Grondwet) niet geldt bij de procedure van artikel 91, derde lid, van de
Grondwet.Ten slotte dient te worden opgemerkt dat over de vraag òf de procedure
van artikel 91, derde lid, van de Grondwet moet worden toegepast, bij gewone
meerderheid wordt beslist. Met de onderzoekers is het kabinet van oordeel
dat dit een juiste benadering is. Over de vraag of er een noodzaak bestaat
voor een «normale» wijziging van de Grondwet wordt immers ook
bij gewone meerderheid beslist (zie artikel 137, eerste lid, van de Grondwet).De tweede aanbeveling:handhaving van de verwijzing in
artikel 92 naar artikel 91, derde lid, van de GrondwetHet kabinet kan deze aanbeveling onderschrijven. De toevoeging van de
zinsnede «met inachtneming, zo nodig, van het bepaalde in artikel 91,
derde lid» maakt duidelijk dat niet iedere opdracht van bevoegdheden
aan een volkenrechtelijke organisatie in strijd is met de Grondwet. Zo is
het kabinet met de onderzoekers van oordeel dat een opdracht van bevoegdheden
die binnen de nationale rechtsorde niet bestaan, niet kan leiden tot een afwijking
van de Grondwet. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de bevoegdheid
van het Internationaal Gerechtshof om bepaalde geschillen tussen staten te
beslechten. Ook bij de behandeling van de goedkeuringswet van het Statuut
van het Internationale Strafhof was de regering van oordeel dat de opdracht
aan het Internationale Strafhof om in het Statuut strafbaar gestelde misdrijven
te berechten, geen strijd met de Grondwet opleverde.De derde aanbeveling: Niet alleentoetsen of sprake is
van strijd met een specifieke Grondwetsbepaling, maar ook of er strijd bestaat
met het stelsel en de strekking van de Grondwet. Bepleit wordt derhalve een
niet al te letterlijke uitleg van de Grondwet. In geval van vasthouden aan
een dergelijke letterlijke uitleg stellen de onderzoekers voor de Grondwet
in die zin uit te breiden dat de goedkeuring van een verdrag dat een wezenlijke
overdracht van bevoegdheid inhoudt, een meerderheid vergt van ten minste twee
derden in beide kamers.De onderzoekers bepleiten een zogeheten «robuustere» uitleg
van de Grondwet en wijzen de tot nu toe door de Raad van State en de regering
gevolgde «interpretatieleer» van de hand. Deze leer houdt, volgens
de onderzoekers, in dat het voor de toepassing van de procedure van artikel
91, derde lid, van de Grondwet dient te gaan om afwijking van concrete grondwettelijke
bepalingen en dat het, bijvoorbeeld, onvoldoende is indien sprake is van afwijking
van de geest, strekking of systematiek van de Grondwet, dan wel van aan de
Grondwet ten grondslag liggende beginselen.Het kabinet ziet geen aanleiding om van deze lijn af te wijken (zie ook
de eerder genoemde notitie over de toepassing van artikel 91, derde lid, van de Grondwet (Kamerstukken I 2000/01, 27 484
(R1669), nr. 237c). Het is immers in het belang van de rechtszekerheid dat
vaststaat van welke grondwettelijke bepalingen wordt afgeweken. Zodra zoiets
onbepaalds als «de geest van de Grondwet», waaraan een ieder desgewenst
een andere invulling kan geven, voldoende zou zijn om te kiezen voor de toepassing
van de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet, is de rechtszekerheid
in het geding. Reeds bij de Grondwetsherziening van 1953 gaf de Minister van
Binnenlandse Zaken aan dat strijd met de geest van de Grondwet onvoldoende
is voor de toepassing van de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet.Het kabinet wil de opvatting van de onderzoekers dat in de huidige praktijk
slechts de letterlijke tekst van de grondwetsbepaling in kwestie beslissend
zou zijn voor het antwoord op de vraag of sprake is van een afwijking van
de Grondwet, nuanceren. Bij de beantwoording van de vraag of de procedure
van artikel 91, derde lid, van de Grondwet moet worden toegepast, wordt immers
niet alleen gebruik gemaakt van een, in de woorden van de onderzoekers, «literalistische»
uitleg van de Grondwet. Het is zeker niet zo dat alleen de letterlijke tekst
van de grondwetsbepaling in kwestie beslissend is. Ook de aan dit grondwetsartikel
ten grondslag liggende uitgangspunten en strekking kunnen hierbij in aanmerking
worden genomen. Bij een dergelijke uitleg van een concrete grondwettelijke
bepaling, kunnen het stelsel en de strekking van de Grondwet als geheel in
voorkomende gevallen een aanvullende rol vervullen.Bij de voorbereiding van de goedkeuringswet van het Statuut voor het Internationale
Strafhof hechtte de regering, bijvoorbeeld, waarde aan de strekking van artikel
15, het recht op toegang tot de rechter bij vrijheidsberoving. De strekking
van deze bepaling is immers dat er effectieve rechtsbescherming plaatsvindt
en die kan in voorkomende gevallen ook worden geboden door een internationale
rechter. Dit hoeft dus niet per se een Nederlandse
rechter te zijn. Deze strekking, een effectieve rechtsbescherming in geval
van vrijheidsbeneming, was uitdrukkelijk af te leiden uit de totstandkomingsgeschiedenis
van deze bepaling. Dit zogenaamde «habeas corpus»-beginsel is
in 1983 aan artikel 15 toegevoegd, waarmee tevens meer aansluiting is verkregen
bij artikel 5 Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens
en de fundamentele rechten (zie de memorie van toelichting bij het voorstel
van overwegingswet inzake klassieke grondrechten, Kamerstukken II 1975/76,
13 872 nr. 3, p. 48, Documentatiereeks «Naar een nieuwe Grondwet»,
Algehele Grondwetsherziening, deel Ia, p. 48).Bij de behandeling van het wetsvoorstel tot goedkeuring van het Lockerbie-verdrag
heeft de regering ten aanzien van artikel 17 Grondwet («Niemand kan
tegen zijn wil worden afgehouden van de rechter die de wet hem toekent»)
opgemerkt dat het in deze bepaling niet alleen om de Nederlandse rechter gaat.
De strekking van het grondrecht is dat er toegang tot een rechter bestaat
(zie Kamerstukken II 1998/99, 26 221, nr.
6, p. 11 en Kamerstukken I 1998/99, 26 221,
nr. 36b, p. 2).Het kabinet volgt niet het voorstel van de onderzoekers om de Grondwet
in die zin uit te breiden dat de goedkeuring van een verdrag dat een wezenlijke
overdracht van bevoegdheid inhoudt, een meerderheid vergt van ten minste twee
derden in beide kamers. De Grondwet maakt het in artikel 92 immers expliciet
mogelijk om bij of krachtens verdrag aan volkenrechtelijke organisaties bevoegdheden
van wetgeving, bestuur en rechtspraak op te dragen, zonder daarbij onderscheid
te maken tussen wezenlijke bevoegdheden en niet- of minder wezenlijke bevoegdheden.
Nog daargelaten de vaagheid van dit door onderzoekers voorgestelde onderscheid,
dient naar het oordeel van het kabinet bij de opdracht van bevoegdheden aan
een internationale organisatie (overdracht daaronder begrepen), aan de hand
van een concrete grondwettelijke bepaling (inclusief de aan deze bepaling
ten grondslag liggende uitgangspunten en strekking) onderzocht
te worden of er een noodzaak bestaat om de procedure van artikel 91, derde
lid, van de Grondwet toe te passen.De vierde aanbeveling: Duidelijk aangeven of er van de
Grondwet wordt afgeweken en zo ja van welke bepaling.Deze aanbeveling is een reactie op de praktijk tot toe nu waarbij in het
midden gelaten wordt of er daadwerkelijk sprake is van strijd met de Grondwet
(«voor zover nodig» wordt gebruik gemaakt van de procedure van
artikel 91, derde lid, van de Grondwet). Het kabinet kan deze aanbeveling
in haar algemeenheid onderschrijven. Het is immers in het belang van de rechtszekerheid
dat vaststaat dat er van de Grondwet wordt afgeweken en zo ja van welke bepaling.
Uiteindelijk gaat het materieel toch om een wijziging van de Grondwet. Dit
betekent dat de regering zich zoveel mogelijk gehouden zal moeten achten om
aan te geven of al dan niet sprake is van strijd met de Grondwet.In dit verband is ook van belang dat artikel 6, tweede lid, van de Rijkswet
goedkeuring en bekendmaking verdragen (Rgbv) bepaalt dat in het wetsvoorstel
tot goedkeuring van een verdrag dat bepalingen bevat die van de Grondwet afwijken,
tot uitdrukking wordt gebracht dat deze goedkeuring wordt verleend met toepassing
van artikel 91, derde lid, van de Grondwet. Anders dan de onderzoekers, is
het kabinet van oordeel dat het niet nodig is een voorschrift in de Grondwet
of de Rgbv op te nemen dat de wetgever ertoe verplicht aan te geven van welke
grondwetsbepalingen wordt afgeweken. Het is in de ogen van het kabinet voldoende
dat in de memorie van toelichting bij het betreffende goedkeuringswetsvoorstel
wordt aangegeven van welke grondwetsbepalingen wordt afgeweken.De vijfde aanbeveling: Voorkomen van conflicten tussen
regering, Tweede en Eerste Kamer over toepassing van de procedure van artikel
91, derde lid, van de Grondwet. Daartoe worden verschillende opties voorgesteld
teneinde te voorkomen dat de beide kamers der Staten-Generaal tot een tegengesteld
oordeel komen over het afwijken van de Grondwet door een verdrag (o.m. bicamerale
behandeling met beslissende stem voor een interne of externe instantie in
geval van verschil van mening dan wel behandeling door de verenigde vergadering).De onderzoekers doen vele voorstellen teneinde mogelijke conflicten tussen
regering, Tweede en Eerste Kamer over de toepassing van de procedure van artikel
91, derde lid, van de Grondwet te voorkomen.Reeds eerder is de procedure geschetst van een wetsvoorstel tot goedkeuring
van een verdrag, waarbij al dan niet de procedure van artikel 91, derde lid,
van de Grondwet wordt gevolgd en de verschillende varianten die zich daarbij
kunnen voordoen (zie uitgebreid de eerder genoemde notitie over de toepassing
van artikel 91, derde lid, van de Grondwet (Kamerstukken I 2000/01, 27 484 (R1669), nr. 237c, p. 5)). Dit kabinet deelt
de conclusie dat de uitkomst van de diverse gevallen waarin de drie actoren
in het wetgevingsproces – regering, Tweede Kamer en Eerste Kamer –
van mening verschillen over de vraag of een verdrag al dan niet moet worden
goedgekeurd met toepassing van artikel 91, derde lid, van de Grondwet, duidelijk
is.Anders dan de onderzoekers, is het kabinet van oordeel dat de Eerste Kamer
gebonden is aan de tekst van het wetsvoorstel zoals het haar door de Tweede
Kamer wordt voorgelegd, al dan niet met de bepaling dat de procedure van artikel
91, derde lid, van de Grondwet wordt gevolgd. De positie van de Eerste Kamer
brengt met zich dat zij zich dient uit te spreken over het goedkeuringsvoorstel,
zoals het haar door de Tweede Kamer is gezonden (artikel 85 Grondwet) en desgewenst
het wetsvoorstel kan verwerpen. De positie van de Eerste Kamer bij de goedkeuringsprocedure van verdragen is echter niet uniek. Bij de behandeling van
gewone wetsvoorstellen kan eveneens sprake zijn van onenigheid tussen de Tweede
Kamer en de Eerste Kamer, bijvoorbeeld over de vraag of sprake is van strijd
met de Grondwet. Ook dan kan de Eerste Kamer voor de afweging komen te staan
of zij het wetsvoorstel al dan niet verwerpt en eventueel zou zij een novelle
in overweging kunnen geven.Het kabinet acht dan ook geen termen aanwezig om voor het specifieke geval
van de goedkeuringprocedure van verdragen, anders dan voor de procedure van
een «gewoon» wetsvoorstel, een bijzondere voorziening te treffen
voor eventuele conflicten tussen Tweede en Eerste Kamer. Het staat vanzelfsprekend
beide Kamers vrij om, al dan niet in de respectieve Reglementen van Orde,
voorzieningen te treffen voor overleg in het geval van een potentieel conflict
van opinie over de grondwettigheid van verdragen. De regering ziet daar evenwel
geen noodzaak toe. Een besluitvormende rol voor de verenigde vergadering in
deze, zoals voorgesteld door de onderzoekers, ligt naar het oordeel van het
kabinet niet in de rede zonder grondwetswijziging. Het kabinet acht een dergelijke
grondwetswijziging echter niet aangewezen om de zojuist genoemde redenen.ConclusieSamenvattend kan worden opgemerkt dat het kabinet groot belang hecht aan
het voortbestaan van de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet.
In materiële zin is immers sprake van een wijziging van de Grondwet en
het is gerechtvaardigd dat hiervoor een versterkte meerderheid van twee derden
van het aantal uitgebrachte stemmen vereist is. Het kabinet is niet voornemens
met voorstellen tot grondwetswijziging inzake de procedure van artikel 91,
derde lid, van de Grondwet te komen.Bij het onderzoek naar de mogelijke strijdigheid van een verdragsbepaling
met de Grondwet richt de regering zich op concrete grondwettelijke bepalingen,
waarbij vanzelfsprekend de strekking en de geschiedenis van de grondwetsbepaling
in kwestie een belangrijke rol vervullen. Bij een dergelijke uitleg van concrete
grondwettelijke bepalingen, kunnen het stelsel en de strekking van de Grondwet
als geheel in voorkomende gevallen een aanvullende rol vervullen. De geest
van de Grondwet is een te vaag begrip om een afwijking van de Grondwet aan
«op te hangen», aangezien een ieder daar naar believen een eigen
invulling aan kan geven. Een wezenlijke overdracht van bevoegdheden aan een
internationale organisatie is op zichzelf evenmin voldoende voor de toepassing
van de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet. Ook in een dergelijk
geval dient een grondwettelijke bepaling te kunnen worden aangewezen, waarmee
een dergelijke bevoegdheidsoverdracht in strijd zou zijn.In het belang van de rechtszekerheid zal de regering bij de toepassing
van de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet, zoveel mogelijk
aangeven van welke grondwettelijke bepaling(en) wordt afgeweken.Tenslotte is het kabinet van oordeel dat geen bijzondere voorziening hoeft
te worden getroffen indien de drie actoren in het wetgevingsproces –
regering, Tweede Kamer en Eerste Kamer – van mening verschillen over
de vraag of de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet moet worden
gevolgd. Elk van deze actoren heeft zijn eigen rol in het wetgevingsproces
te vervullen met de daarbij behorende bevoegdheden. Het zou ongerijmd zijn
om in het specifieke geval van verdragsgoedkeuring een andere benadering te
kiezen dan bij de «gewone» wetgevingsprocedure, waarin Tweede
en Eerste Kamer uiteraard ook van mening kunnen verschillen. Er is thans geen
grondwettelijke ruimte voor een besluitvormende taak van de verenigde
vergadering in deze. Het kabinet acht grondwetswijziging op dit punt ook niet
aangewezen.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,Th. C. de GraafXNoot1De eerder verschenen stukken inzake dit wetsvoorstel zijn gedrukt onder
EK nrs. 237 t/m 237c, vergaderjaar 2000–2001, EK nrs. 174 en 174a, vergaderjaar
2001–2002 en EK nr. 289, vergaderjaar 2002–2003.XNoot2Dit stuk is ter inzage gelegd op het centraal informatiepunt onder griffie
nr. 130 007.3. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20032004-27484-A.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl