Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken ; Verslag van een algemeen overleg; Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 21 januari 2010, inzake de Raad Buitenlandse Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141897
 2009-2010
 
 21 501-02
 Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 Nr. 
 954
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 22 maart 2010
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
en de vaste commissie voor Europese Zaken hebben
op 21 januari 2010 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken over:
 
 – de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 15 januari 2010 met de geannoteerde agenda van de Raad Algemene
Zaken en de Raad Buitenlandse Zaken van 25 januari 2010 (21 501–02,
nr. 941).
 Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Ormel
 De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
 Waalkens
 De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Van der Kolk-Timmermans
 
 Voorzitter: Ormel Griffier: Van Toor
 Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten:
 
 Van Bommel, Van Dam, Haverkamp, Nicolaï, Ormel, Pechtold, Peters,
Van der Staaij en Voordewind,
 
 en minister Verhagen van Buitenlandse Zaken, vergezeld van enkele ambtenaren
van zijn ministerie.
 
 De voorzitter: Ik heet de minister van Buitenlandse
Zaken van harte welkom. Ik vraag de leden om zich te beperken in spreektijd
en aantallen vragen omdat ik dit overleg strikt om 16.00 uur wil beëindigen.
Dan komt er een nieuw algemeen overleg, specifiek over Haïti, waarbij
ook de minister voor Ontwikkelingssamenwerking zal aanschuiven.
 Ik deel mee dat het onderwerp «Westelijke Balkan» van de geannoteerde
agenda al is behandeld in het voorgaande overleg en dat het punt «Oekraïne»
is afgevoerd van de geannoteerde agenda. Ik verzoek u niet meer dan drie vragen
per fractie te stellen en uit te gaan van een maximale spreektijd van drie
minuten.
 
 De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Ik vind
uw voorstel buitengewoon aardig, maar wat het aantal vragen betreft, zie ik
wel hoe ver ik kom. Wat Somalië betreft hechten wij ons met de regering
aan de Security Sector Development. Terecht heeft de regering in eerdere raden
kritische randvoorwaarden gesteld. In aanvulling daarop verneemt mijn fractie
graag hoe wordt voorkomen dat getrainde soldaten zich schuldig maken aan schending
van mensenrechten. Dat is toch heel erg belangrijk. Ook in verband met de
mensenrechten wil ik graag weten hoe wij verdergaan met de inbedding van wet-
en regelgeving in dat land. Uiteindelijk moet een en ander ten dienste staan
van de bescherming van burgers.
 Na de resolutie van 2008 zullen de Verenigde Naties rapporteren of het
Somalia arms embargo goed is nagekomen. Wij kunnen die rapportage in maart
van dit jaar verwachten. Is de regering bereid om dit rapport, voorzien van
een reactie, naar de Kamer te sturen?
 Met betrekking tot Jemen is het goed dat de aanpak breder wordt bekeken,
maar is het ook mogelijk om concrete stappen te zetten? Ik denk bijvoorbeeld
aan het bevriezen van illegale geldstromen en banktegoeden. Wij zien dat de
Jemenitische regering zelf visumbeperkingen oplegt aan mensen die het land
in willen, maar is het ook denkbaar om visumbeperkingen op te leggen aan Jemenieten
die naar Europa komen?
 
 De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. In Iran
gaan de protesten en ook de onderdrukking van de oppositie door. Wie het op
internet probeert te volgen, leest nog vrijwel dagelijks verschrikkelijke
verhalen over volle gevangenissen, martelingen en hard optreden tegen demonstranten.
Er is dus alle reden om de vinger aan de pols te houden en aandacht te blijven
vragen voor de situatie. Het is goed dat de regering dat doet. Ik vraag mij
af waarom de sanctie in verband met het verbod op export van internetfiltertechnologie
naar Iran al zo lang op het bordje van Europa ligt. Die sanctie staat en moet
los staan van het nucleaire dossier, want het verbod staat in verband met
de schending van mensenrechten en de rechten van de oppositie. Het laatste
nieuws over het nucleaire dossier is dat Iran nu ook officieel «nee»
heeft gezegd tegen het voorstel dat op tafel lag. Het is dus logisch dat de
Veiligheidsraad van de VN nu overgaat tot sancties. Graag hoor ik de opvatting
van de minister over de vraag of het, als men serieus wil inzetten op sancties
van de VN Veiligheidsraad, verstandig is als Europa in dit stadium al aankondigt
om hoe dan ook zelf tot sancties over te gaan, als de Veiligheidsraad dat
niet doet. Begrijp mij niet verkeerd: als het zover komt, zal
ook mijn fractie haar steun daaraan geven. Maar het is uiteraard belangrijk
om alles op alles te zetten om de druk op de Veiligheidsraad te vergroten,
zodat die tot sancties overgaat.
 Ik kom op Somalië. Er zal hoofdzakelijk worden gesproken over de
wenselijkheid van een trainingsmissie door de EU in Oeganda. Net als wij overigens,
was de minister daarover in het verleden terecht behoorlijk kritisch. Het
is duidelijk een wens van de Fransen om de training die zijzelf uitvoeren,
nu onder EU-vlag te brengen. Ik vraag de minister waarom de Fransen zo graag
en gehaast de trainingsactiviteiten onder de EU-vlag willen brengen. In zijn
brief zegt de minister dat Nederland een besluit niet in de weg wil staan.
Dat is een heel zuinige formulering die ik wel kan plaatsen, gelet op de lijn
van de regering tot nu toe. Mag ik uit deze formulering de conclusie trekken
dat de minister er eigenlijk niet zo veel voor voelt, maar om politieke of
andere hem moverende redenen niet dwars wil liggen in de raad?
 Ik denk nog even door in die lijn. Als er dan toch over zo’n EU-trainingsmissie
wordt gesproken, dan zou er in elk geval een aantal voorwaarden moeten worden
gesteld. De regering geeft die zelf al aan in de brief, maar er zijn er nog
wel een paar te stellen. Zo wordt er bijvoorbeeld gesproken over monitoring
achteraf. Het zou logisch zijn om vóóraf te scannen wie er eigenlijk
worden getraind, dus wat voor soort mensen de EU in huis haalt. Zitten er
geen mensenrechtenschenders bij? Gaat het niet om minderjarigen? Somalië
heeft nauwelijks een regime en kent nauwelijks regels. Het zou goed zijn als
er toezicht komt op het functioneren van de getrainde militairen om zeker
te weten dat zij zich blijven gedragen. Daarvoor moeten ook regels komen.
 Ten slotte: het moet wel helder zijn wat het doel van de trainingsmissie
is. Dat is ook een vraag aan de regering: wat is eigenlijk het doel van het
trainen van militairen? Is het om de oorlog in Somalië te winnen, om
controle te krijgen over het land of om onschuldige burgers te beschermen
tegen het geweld?
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
De deadline voor Iran, die stond op 31 december, is verstreken. Wij hebben
eerdere deadlines gehad. Terecht zegt de minister dat, als de Veiligheidsraad
van de VN niet tot aanscherping van de sancties komt, de EU daarin het voortouw
moet nemen. Er ligt nog een motie van mijn fractie uit november 2008 waarin
dat ook al bepleit werd. Wanneer gaat de EU over tot het stellen van een deadline,
in ieder geval aan de Verenigde Naties, om duidelijkheid te geven? Blijven
wij constant volgen wat de Verenigde Naties doen of nemen wij uiteindelijk
het voortouw? Is de minister bereid om binnen de EU ervoor te pleiten om de
VN een deadline te stellen?
 Er zijn geruchten dat Shell is gestopt met het leveren van benzine aan
Iran. Klopt dat? Handel met Iran is een gevoelige kwestie. Is daarover contact
met Buitenlandse Zaken geweest?
 Ik kom op de mensenrechtensituatie in Iran. Er is net een nieuw ambtsbericht
uitgekomen van het ministerie van Buitenlandse Zaken waarin weliswaar staat
dat de positie van de christenen niet is verbeterd, maar daarbij baseert men
zich op het Report on International Religious Freedom 2008 van de Verenigde
Staten. Sinds oktober 2009 is er echter al een nieuw rapport uit waarin wordt
gesproken van een drastische verslechtering van de positie van de christenen.
Onderschrijft de minister van Buitenlandse Zaken die conclusie van het nieuwe
rapport van de Amerikanen?
 Dan wil ik het hebben over Somalië. In de brief staat dat Nederland
de missie niet in de weg zal staan. De vraag is natuurlijk waarom men heeft
gekozen voor zo’n zuinige formulering. Waarom leveren wij niet een beperkte –
gezien onze bijdrage aan Afghanistan – bijdrage aan de EVDB-trainingsmissie?
Het WFP heeft zijn werkzaamheden in Zuid-Somalië inmiddels opgeschort
en in 2009 is de piraterij met 39% toegenomen. Dit geeft toch alle
reden om wél betrokken te zijn bij zo’n trainingsmissie? Ik begrijp de gevoeligheden. De minister stelt daarom terecht allerlei
voorwaarden aan de missie, maar waarom stelt Nederland zich niet wat actiever
op?
 
 De heer Van Dam (PvdA): Wat zou volgens de
heer Voordewind dan het doel zijn van de trainingsmissie, zoals die wordt
uitgevoerd? Als ik de argumenten van de heer Voordewind hoor, dan lijkt het
wel of hij voor directe Europese betrokkenheid is op het Somalische vasteland,
zelfs niet alleen voor het trainen van Somalische militairen. Wat moet het
trainen van Somalische militairen uiteindelijk opleveren?
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Wij geven
al hulp via de Afrikaanse Unie om daar de missie te verstevigen en om op die
manier ook de veiligheid, voor zover wij daarop enige invloed hebben, te vergroten.
Dit is een aanvullende missie waarbij wij niet zozeer de Afrikaanse Unie trainen,
maar rechtstreeks de Somalische troepen die de overgangsregering steunen.
Als de heer Van Dam alternatieven heeft om daar de veiligheid te vergroten
en om indirect meer slagkracht te krijgen voor de bestrijding van de piraterij
op het land, dan hoor ik dat graag. Maar ik heb die nog niet gehoord. Natuurlijk
zijn er allerlei kanttekeningen te maken; er zijn allerlei risico’s
aan verbonden. Ik zie dat de minister dat goed onderkent, maar onze betrokkenheid
is wel een volgende stap om bij te dragen aan de stabilisering van Somalië,
al is het maar een begin.
 Graag hoor ik van de minister wanneer wij de uitkomsten krijgen van het
EU-onderzoek waar de minister van Defensie om heeft gevraagd.
 
 Minister Verhagen: Welk onderzoek?
 
 De heer Voordewind
(ChristenUnie): Ik doel op het EU-onderzoek naar de plaatsing van mariniers
op koopvaardijschepen. Hierover hebben wij een paar keer eerder, in de kantlijn,
gesproken in de Kamer.
 
 De voorzitter: Uw laatste zin is meer iets
voor de minister van Defensie. Gezien het grote aantal woordvoerders moet
ik u tot enige haast aansporen.
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
De ChristenUnie maakt zich grote zorgen over de humanitaire situatie in Jemen.
Het aantal ontheemden daar is toegenomen van 120 000 naar 200 000.
Misschien is het meer een vraag voor minister Koenders, maar ziet deze minister
een rol voor de EU weggelegd bij een verdere versterking van de zorg voor
de ontheemden in Jemen?
 
 De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Op 21 december
heeft het Europees voorzitterschap een verklaring afgegeven met betrekking
tot het geplande terugsturen van Oeigoeren van Cambodja naar China. Het heeft
gevraagd om de procedure te herzien. Inmiddels zitten de Oeigoeren vast in
China, dus de angst die de Europese Unie in verband daarmee uitte is terecht
gebleken. De uitspraak werd ook namens Nederland gedaan. Het heeft mij dan
ook verbaasd dat vorige week een Oeigoer die in Nederland aanwezig was op
het vliegtuig naar China werd teruggezet, terwijl ook die persoon een gevangenisstraf
boven het hoofd hangt. Inmiddels is dat gecorrigeerd.
 
 De voorzitter: Mijnheer Van Bommel, ik zie
dit onderwerp niet op de agenda staan. Ik verzoek u, zich aan de agenda te
houden.
 
 De heer Van Bommel (SP): Het punt zou op de
agenda moeten worden gezet omdat Europa zich daarmee terecht zo bemoeit, met
steun van Nederland. Ik vind het dan raar dat Nederland zelf wel een Oeigoerse vluchteling op het vliegtuig zet. Ik vraag de minister daarom om in
dit verband zijn invloed aan te wenden in het kabinet.
 Gisteren heeft Iran een formele reactie geleverd aan het IAEA met betrekking
tot het voorstel «Verrijking uranium in derde landen». Kent de
regering de inhoud van dat voorstel? Nu wordt er sterk gehamerd op mogelijke
sancties, maar is het niet wijzer om verder te onderhandelen, bijvoorbeeld
in het kader van het aanbod van verrijking in een derde land? De sancties
worden genoemd in de geannoteerde agenda en zullen ook zeker ter sprake komen.
Daarom wil ik weten wat het bezwaar van China is. China wil niet op die lijn
van sancties gaan zitten. Heeft dat te maken met een andere visie van China
op het nucleaire vraagstuk of zijn er andere overwegingen?
 Als mogelijke sancties worden maatregelen genoemd tegen de belangen van
de Revolutionaire Garde en de export van internetfiltertechnieken. Het Amerikaanse
congres bereidt echter een wet voor met benzinesancties. Die zouden uitdrukkelijk
de bevolking raken. Kan de minister aangeven dat hij die lijn in ieder geval
niet gaat steunen? Het zal immers ook Europees wel ter sprake komen. De huidige
sancties verhinderen de levering van radio-isotopen die nodig zijn voor kankerbestrijding.
Het lijkt mij toch niet de bedoeling dat ook dat materiaal, dat voor medische
behandelingen nodig is, niet naar Iran zou kunnen. Kan de minister daarop
een reactie geven?
 Wij zouden de voorstellen met betrekking tot Somalië ongeveer kunnen
samenvatten als: Frans werk, Europees geld en Afrikaans bloed. Daarom begrijp
ik de aarzeling bij de Nederlandse regering wel om daaraan steun te geven.
Maar waarom onthoudt de minister niet gewoon zijn steun? Dat zou ook een optie
kunnen zijn; heeft de minister dat overwogen? Screening van soldaten door
de Europese Unie is nodig om oorlogsmisdadigers en minderjarigen uit te sluiten.
Dat zou het uitgangspunt moeten zijn. Moet men niet overwegen om het VN-rapport
over het wapenembargo af te wachten?
 De minister zegt in te willen zetten op de kwaliteit van het openbaar
bestuur in Afghanistan en op een ferm Afghaans anticorruptiebeleid. Stelt
hij daarbij ook aan de orde het betalen van krijgsheren door westerse militairen
die daar bijvoorbeeld voor de beveiliging van wegen actief zijn? Dat is nu
de praktijk. Het kwam ook aan de orde in het lobbygesprek dat de Kamer voerde
met de Australische generaal Evans, die natuurlijk kwam pleiten voor militairen
voor Uruzgan. Generaal Evans keurde het betalen van krijgsheren terecht af.
Gaat de minister dat aan de orde stellen?
 Waarom is het onderwerp «Oekraïne» van de agenda afgevoerd?
Premier Joelia Timosjenko belooft dat zij Oekraïne binnen vijf jaar binnen
de Europese Unie zal brengen.
 
 De voorzitter: Kunt u afronden? U hebt al
meer landen behandeld dan vragen gesteld.
 
 De heer Van Bommel (SP): Dit zou natuurlijk
juist wél op de agenda moeten blijven, maar nu het is afgevoerd, heb
ik mij vandaag aangemeld voor verkiezingswaarneming. Ik zal het daar zelf
wel gaan vertellen.
 
 De voorzitter: Dan bent u in ieder geval tien
dagen in Oekraïne!
 
 De heer Pechtold (D66): Voorzitter. De raad
zal in ieder geval spreken over Iran. De mensenrechtensituatie en de nucleaire
ambities van dat land zijn natuurlijk nog steeds zorgwekkend. De protesten
tegen Ahmadinejad houden aan, maar worden ook steviger uit elkaar geslagen.
Gisteren wees Iran formeel een aantal sleutelonderdelen af van het ontwerpakkoord
van het Internationaal Atoomagentschap. De VS willen een two track approach:
zij willen de dialoog openhouden en focussen op mensenrechten. De minister
wil de Veiligheidsraad volgen, maar China en Rusland volgen regelmatig
een andere lijn. De EU zal dan het voortouw moeten nemen. Aan welke concrete
sanctiemaatregelen denkt de minister dan in EU-verband? Is er überhaupt
een sanctiepakket in voorbereiding?
 Na de mislukte aanslag op eerste kerstdag is het verleidelijk om de aandacht
op Jemen te vestigen, maar wij mogen niet vergeten dat Jemen al langer een
probleem is en een broedplaats voor extremisten. Wat mij betreft moet de raad
in een bredere context kijken naar landen die instabiel en onveilig zijn.
Terrorismebestrijding moet in haar algemeenheid op de agenda worden gezet.
Graag hoor ik hierop een reactie.
 De raad zal spreken over de actuele situatie in Afghanistan en Pakistan
en over de Londen Top van 28 januari. Daarbij staat natuurlijk de nieuwe
strategie van president Obama centraal, die 30 000 extra soldaten naar
Afghanistan stuurt. In december belde vicepresident Biden met de premier,
maar er is nog geen formeel kabinetsstandpunt. Gisteren belde vicepresident
Biden echter ook met de minister van Financiën. Ik ben benieuwd waarop
de ministers zich zullen richten ten aanzien van Afghanistan. Zullen zij hierover
tijdens de raad iets zeggen en, zo ja, wat dan?
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
In de brief staat dat het moment nadert dat er additionele sanctiemaatregelen
moeten worden genomen tegen Iran. Dat moment is wat ons betreft eigenlijk
al eerder aangebroken, maar het is goed dat het nu breder wordt onderkend.
Hopelijk gebeurt dat heel veel breder, ook binnen de Veiligheidsraad. Gaat
het er ook echt van komen, en aan welke aanvullende effectieve sancties denkt
de minister? Heel concreet vraag ik ook naar de uitvoering van de motie waarin
de regering werd gevraagd te bevorderen dat ook de EU het Iraanse Revolutionaire
Gardekorps op de Europese lijst van terroristische organisaties plaatst. Brengt
de minister dat in bij de aanstaande raad? Is er al eerder een reactie op
ontvangen? Hoe loopt het daarmee?
 De situatie in Jemen is zeer zorgelijk, niet alleen vanuit het oogpunt
van terrorisme, maar natuurlijk ook politiek en humanitair. Jemen is een broeinest
van terrorisme. Ik leg een link met Guantánamo Bay. Ook onze regering
heeft aangedrongen op ontmanteling van deze gevangenis. Vanuit rechtsstatelijk
oogpunt hebben wij dat ook gesteund; laat daarover geen misverstand zijn.
Wel is het de vraag hoe men denkt te waarborgen dat dit geen nieuwe aanwakkering
van terrorisme oplevert. Wij kunnen ons focussen op de opheffing van Guantánamo
Bay, maar hoe gaat het verder? Wordt daaraan bijzondere aandacht gegeven?
 Mijn laatste punt staat niet op de agenda en ik vraag mij af waarom het
niet meer internationale aandacht heeft gekregen. Ik doel op de humanitaire
tragedie in de Gazastrook, die nu juist wordt versterkt door de enorme muur
die Egypte bouwt langs zijn grens met Gaza met als doel de laatste verbindingen
van Gaza met de buitenwereld af te sluiten. Ik dacht daarbij: als dit een
actie van Israël zou zijn geweest, was de wereld te klein geweest. Waarom
horen wij eigenlijk zo weinig over de actie die Egypte nu uitvoert, waarbij
onder bescherming van zwaarbewapende militairen stalen platen dertig meter
de grond in worden geboord? Men denkt dat dit ernstige humanitaire consequenties
zal hebben. Ik hoor graag een reactie op dat punt.
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Ook
de GroenLinks-fractie is blij met de kritische opstelling van de regering
ten opzichte van het voorstel dat in de raad zal worden besproken om bij te
dragen aan de Franse trainingsmissie van het Somalische leger in Oeganda.
Wij zijn het eens met de voorwaarden die de regering daaraan stelt, maar vragen
ons af of daarin de lessen die je uit het verleden kunt trekken voldoende
doorklinken. Zou je niet nadere voorwaarden moeten stellen? De VN hebben in
hun rapporten over de monitoring van de wapenembargo’s geschreven dat
bijdragen uit het verleden aan de Somalische veiligheidssector niet voor minder,
maar voor meer problemen hebben gezorgd. 
 In aanvulling op de voorwaarden die de regering stelt, stelt mijn fractie
nog de volgende voorwaarden voor. Doorlichting van de soldaten door de EU
zelf, zodat geen mensenrechtenschenders of minderjarigen – het is al
eerder genoemd – voor de training in aanmerking komen. Een grote bijdrage
om te komen tot effectief civiel toezicht, bij voorkeur door de VN. De prioriteit
moet niet liggen bij het beveiligen van de TFG – dus van de eigen, kleine
regering – maar bij de bescherming van burgers. Is de minister bereid
deze voorwaarden op te nemen en te bepleiten bij zijn Europese collega’s?
Eigenlijk zou het veruit de voorkeur van mijn fractie hebben als de regering
wacht met het steunen van de door de Fransen voorgestelde missie tot het nieuwe
VN monitoringsrapport over 2009 in het voorjaar verschijnt.
 Wij hebben net het onderzoek van Davids over Irak gehad. Daaruit bleek
hoe wij er in verschillende opzichten naast zaten, als wij uitgaan van de
kennis van nu. Bij Iran zien wij een vergelijkbare combinatie: vermoedens
van massavernietigingswapens, tegenvallende inspecties, een crescendo van
sanctieplannen, een verlangen naar optreden buiten de VN om en een regime
dat notoir de mensenrechten onderdrukt. Wij waarschuwen dat men niet te hard
van stapel moet lopen. Men moet de lessen leren, voorzichtig zijn, geen oorlogstaal
bezigen en geen extra sancties bepleiten buiten een VN-traject om. GroenLinks
geeft er de voorkeur aan dat eerst een reactie van de E3+3 geformuleerd wordt
op het Iraanse tegenvoorstel dat gisteren is binnengekomen. Dat zou afgewacht
moeten worden. Alleen als de inspecterende organen daartoe reden zien, zouden
nadere sancties moeten worden bepleit, maar alleen binnen het VN-traject.
Overigens: hoe staat het nu eigenlijk met de dreiging die van Iran uitgaat?
Misschien is dit niet het forum waarin zoiets kan worden besproken, maar mijn
fractie heeft behoefte om op de een of ander wijze inzicht te krijgen in daadwerkelijke
dreigingen van Iran die de inlichtingendiensten rapporteren.
 Ik sluit mij aan bij de opmerkingen die zijn gemaakt over «censuurexport».
Nederland pleit daarvoor al een tijdje in Europees verband, maar het zou los
moeten staan van het nucleaire traject. Het gaat erom dat de demonstranten
en de opposanten in Iran niet door middel van Europese technologie moeten
worden vervolgd. Wordt het, nu de Europese Commissie kennelijk maar niet tot
zaken komt, niet tijd om een overzicht te geven van wat er wel al gebeurt
binnen de Europese burelen? Kan de regering met een inhoudelijk reactie komen
op het «Global Online Freedom Act»-concept dat allang in het Europees
Parlement circuleert, om op die manier de Europese Commissie tot nadere spoed
te manen?
 Ik begrijp dat er, als de agenda nog niet bekend is, nu nog niet zo veel
over Jemen kan worden gezegd. Kan de regering een verslag van die conferentie
aan de Kamer sturen?
 Over Afghanistan is heel veel te zeggen, maar daarover hebben wij dinsdag
een algemeen overleg.
 
 De heer Van Dam: Ik kom nog even terug op
Iran. Mevrouw Peters heeft het over oorlogstaal, maar die hoor ik door niemand
in Europa bezigen. Verder vraagt zij eigenlijk om een dreigingsanalyse, terwijl
wij op dit moment in een heel ander soort discussie zitten. Iran heeft zich
namelijk via het non-proliferatieverdrag verplicht om mee te werken aan inspecties,
maar doet dat niet. Er wordt ook geconstateerd dat Iran daaraan niet meewerkt
en zich dus niet aan de afspraken houdt. Logischerwijs zal het land daarom
geconfronteerd moeten worden met de consequenties daarvan, dus sancties. Er
moet druk worden uitgeoefend opdat de Veiligheidsraad sancties oplegt aan
Iran, maar het kan zijn dat men het daar niet eens wordt omdat Rusland of
China daarbij andere geopolitieke belangen heeft. Sluit mevrouw Peters in
dat geval altijd sancties langs een andere weg uit? 
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik ben daarvan
inderdaad op dit punt in de geschiedenis geen voorstander, ook omdat wij nog
geen reactie hebben gehad van de E3+3, dus van de VN-organen en de inspecterende
organen, op het tegenvoorstel. Misschien mag je de afwijzende reactie van
Iran gedeeltelijk ook zo kwalificeren. Eerst wil ik dat afwachten. Als je
zonder dat onderhandelings- en inspectietraject verder te bekijken al pleit
voor sancties – die natuurlijk ook weer gesanctioneerd moeten worden
als de deadline die daarin staat niet na wordt gekomen – krijg je toch
al een crescendo in de taal uitgesproken in de richting van Iran. Wij zijn
er kortom niet voor om nu al sancties buiten het VN-traject te bepleiten.
 
 De heer Van Dam (PvdA): Voor alle helderheid:
categorisch sluit u sancties buiten het VN-traject in de toekomst dus niet
uit?
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Nee, maar wij
staan er, gelet op de lessen die wij kunnen trekken uit de gang van zaken
bij Irak, heel kritisch tegenover.
 
 De heer Nicolaï (VVD): Voorzitter. Zoals
anderen ook deden, begin ik met Iran, maar ik eindig er ook mee. Daarmee verklap
ik dat Iran het enige punt is waarover ik het in mijn korte spreektijd zal
hebben. Naar mijn informatie is het voorliggende akkoord in Wenen definitief
van tafel geveegd door Iran. Is dat zo? En zo ja, hoe kwalificeert de minister
van Buitenlandse Zaken dat? Dit gebeurde tegen de achtergrond van de deadline
die al verstreken is, en dat was niet de eerste deadline. Dreigen heeft alleen
maar zin als je bereid bent om volgende stappen te zetten. Ik vind dat wij
dat dus moeten doen. Eigenlijk vind ik de formulering van de minister «het
nadert nu binnen de EU dat volgende stappen overwogen moeten worden»
nog terughoudend. Ik hoop en verwacht dat al heel concreet de mogelijkheden
zijn verkend van de stappen en sancties die dat kunnen zijn. Ik wil daaraan
graag mijn bijdrage leveren door heel concreet aan deze minister te vragen
of er sancties kunnen worden gekozen die zo veel mogelijk de machthebbers
en zo min mogelijk de mensen raken. Dat kan op de manier van Amerika, waar
men probeert de Refined Petroleum Sanctions Act nog verder aan te scherpen.
Daarbij gaat het om een exportverbod voor geraffineerde olie aan Iran. Zoals
bekend is de ironie dat Iran wel heel veel olie heeft, maar die niet kan raffineren.
Dat zou de economie dus enorm kunnen raken. Hoe kijken wij naar de VS? Hoe
loopt het overleg? Is deze mogelijkheid binnen de EU al aan de orde gesteld?
 Ik kom op de «lijn-Van Dam», als ik het zo mag zeggen. Met
in het achterhoofd het rapport-Davids, is het zaak om vooral niet te eendimensionaal
te kijken naar resoluties of conclusies van de Veiligheidsraad. Men moet het
breder zien dan dat; er kunnen mogelijkheden of situaties zijn waarbij je
andere legitimaties moet zoeken om stappen te kunnen zetten. Ik vind dat de
EU de druk wel degelijk mag opvoeren, ook als de Veiligheidsraad niet die
stap zou zetten en Rusland of China daar dwars zou liggen. Hoe schat de minister
dat in? Ik heb namelijk begrepen dat er binnen de EU – niet van de kant
van Frankrijk, maar misschien wel van de kant van Duitsland – een wat
terughoudender lijn op dit punt zou zijn. Graag hoor ik daarover meer. Natuurlijk
zien wij China in de bekende rol, maar als Rusland wel zou meegaan is het
de vraag of China voet bij stuk zou houden in de afhoudende positie die men
tot nu toe ingenomen heeft bij het nemen van sancties tegen Iran. Ook op dit
punt hoor ik graag een reactie van de minister.
 Tot slot ben ik het natuurlijk eens met wat de heer Van Dam en mevrouw
Peters noemden, waarvoor de VVD samen met GroenLinks eerder hebben gevochten.
Geheel los daarvan kunnen wij in ieder geval maximaal en snel zorgen dat de
internettoegang wordt geregeld. Dat heeft niets te maken met het wachten op
anderen. 
 
 De heer Van Bommel (SP): Het is nieuw om optreden
buiten de VN om de «lijn-Van Dam» te noemen, maar als de heer
Van Dam daarmee zelf akkoord gaat, wil ik dat in de toekomst ook wel doen.
Mijn vraag betreft de benzinesancties waarover de heer Nicolaï zo gemakkelijk
spreekt. Eerst zegt hij dat wij dingen moeten doen die de machthebbers raken
en niet de mensen. Als hij dat voorstond, zou hij het nemen van benzinesancties
juist volledig moeten afwijzen. Herinnert hij zich niet het benzineoproer
toen er een benzinetekort was? Dat was een groot probleem dat direct de burgers
raakte, die immers leven in een onmetelijk groot land. Ik denk dat de heer
Nicolaï zich hierin iets beter moet verdiepen. De oppositie is er ook
tegen. Wil de heer Nicolaï dit niet nuanceren?
 
 De heer Nicolaï (VVD): Als de heer Van
Bommel betere sancties heeft, graag. Het eeuwige probleem is dat je in een
situatie zoals deze de bevolking zo min mogelijk, en de machthebbers zo veel
mogelijk wilt raken. Dat je dat niet zwart-wit kunt scheiden, hoef ik de heer
Van Bommel niet uit te leggen en hij mij niet. Als hij betere sancties heeft,
heel graag, maar dit zou een heel effectieve sanctie kunnen zijn omdat dit
wel degelijk ook de financiering van de Revolutionaire Garde in de kern raakt.
Gelukkig gaat het niet om de eerste levensbehoefte van mensen.
 
 De voorzitter: Dit is het eind van de eerste
termijn van de Kamer. Ik verzoek de leden om de minister niet te interrumperen
en ik verzoek de minister om in twintig minuten te antwoorden, zodat wij nog
een korte reactie kunnen geven alvorens wij in het volgende algemeen overleg
over Haïti spreken.
 
 Minister Verhagen: Voorzitter. Ten aanzien
van Iran voeren de EU en nu ook de VS meer dan een jaar lang samen een tweesporenbeleid
en staan een dialoog voor over het nucleaire dossier in zijn geheel. Iran
heeft nu klip-en-klaar geantwoord met een weigering. Iran wil niet over het
nucleaire dossier in zijn totaliteit praten; dat is het probleem. Verder wees
een groot aantal leden terecht op de buitengewoon ernstige verslechtering
van de mensenrechtensituatie in zijn algemeenheid, dus niet alleen voor de
christenen. Demonstraties worden buitengewoon gewelddadig neergeslagen. Bij
de laatste ongeregeldheden zijn er ten minste 33 doden gevallen. Komende herdenkings-
en vieringsdagen zullen naar verwachting andermaal aanleiding vormen voor
een confrontatie. Uiteraard veroordelen wij die voortdurende intimidatie en
repressie, met arbitraire arrestaties en veroordelingen van vredelievende
demonstranten, ten sterkste. Dat betekent dat zowel rond de mensenrechten
als rond het nucleaire dossier de druk op Iran hoog moet worden gehouden.
Dat gaan wij niet in 45 minuten bepalen; dat bespreken wij hier al jaren.
 Het verbaast mij dat GroenLinks met twee maten meet: er kunnen wel sancties
buiten de VN om als het gaat over de internetfilters of het openen van mogelijkheden
voor oppositie, maar niet in het geval van het nucleaire dossier. Ik denk
dat het ook volkenrechtelijk moeilijk te knippen is, waarbij het ene element
wel buiten de VN om en het andere niet buiten de VN om gedaan wordt. Ik laat
dat probleem verder voor GroenLinks. Ik verbaas mij ook dat GroenLinks zich
nu keert tegen sancties buiten de VN om, zoals wij die op dit moment al hebben.
GroenLinks weet dat op dit moment de Europese Unie verder dan de VN gaat in
haar sanctieregime ten aanzien van Iran. Ook weet GroenLinks dat Nederland,
op aandrang van de hele Kamer, verder gaat dan de EU bij bijvoorbeeld het
ondersteunen van handelsmissies. Moet ik uit de woorden van mevrouw Peters
afleiden dat zij vindt dat wij nu weer subsidie moeten gaan leveren? Vindt
zij dat wij de maatregelen die de Europese Unie neemt die verder gaan dan
die van de VN, moeten terugdraaien? Ik geloof niet dat een dergelijk signaal
een bijdrage levert aan het oplossen van de twee ernstigste dilemma’s
ten aanzien van Iran waarmee wij nu worden geconfronteerd, zowel op
het punt van de ernstige schendingen van de mensenrechten als op het punt
van het nucleaire dossier.
 De voorkeur en de inzet van de Nederlandse regering is om in het kader
van de Veiligheidsraad tot een aanscherping van de sancties te komen. Ik denk
dat de uitspraken van Elbaradei, de conclusies van de IAEA die het inspectieregime
hanteert en het negatieve antwoord van Iran tot geen andere conclusie kunnen
leiden dan dat de sancties aangescherpt moeten worden. Daarop zetten de Europese
Unie en de Verenigde Staten in de Veiligheidsraad in, door te proberen om
tot overeenstemming te komen met China en Rusland. Daarover gaan op dit moment
de discussies. Het heeft daarom betrekkelijk weinig zin de Veiligheidsraad
deadlines te stellen. Dat zou geen recht doen aan de dingen waaraan wij nu
werken. De Verenigde Staten en de Europese Unie zijn samen met Rusland en
China hard bezig om een sanctiepakket op te stellen dat leidt tot een aanscherping
die werkelijk druk kan zetten, als respons van de internationale gemeenschap.
Ik heb nog steeds goede hoop dat dit lukt.
 Desalniettemin heeft het kabinet steeds in de Kamer gesteld dat de Europese
Unie, mochten er door een veto van China of Rusland geen aanvullende stappen
kunnen worden gezet, samen met gelijkgezinden zoals de VS een aanscherping
van de sancties voorstaat. Daarvoor worden ideeën en voorstellen ontwikkeld.
Daarover bestaat nog geen overeenstemming, maar er wordt wel aan gewerkt en
dat kost tijd. Laten wij elkaar niks wijs maken: er zijn ook verschillende
belangen. Het is nogal een verschil, of je praat over sancties in het kader
van de energie of juist in het kader van de bancaire sector. Er liggen verschillende
belangen: de ene heeft niets met energie, of ondervindt van dat soort sancties
geen nadelige consequenties, terwijl de ander geen nadelige consequenties
ondervindt bij sancties met betrekking tot de bancaire sector. Verder moet
je inderdaad ook kijken naar wat effectief is. Die analyse hebben de Commissie
en de Raad op ons voorstel gemaakt. Wat is effectief en wat raakt degenen
die je moet raken, in plaats van mensen die er al onder te lijden hebben dat
zij onder een afgrijselijk repressief regime moeten leven? Dat is niet iets
wat je in vijf minuten doet. Juist om de effectiviteit zo groot mogelijk te
maken, proberen wij het eerst te realiseren met de VN Veiligheidsraad en in
ieder geval met zo veel mogelijk landen. Als wij dat niet zo zouden doen,
zou daarmee de effectiviteit al ondergraven worden.
 De heer Nicolaï vraagt waarom wij nu niet al beginnen met de internetfilters.
Waarom wachten wij überhaupt op anderen? Wij exporteren geen internetfilters.
Ik kan een prachtige boycot uitroepen van de export van internetfilters door
Nederlandse bedrijven, maar dat heeft geen effect. Wil dat effect hebben,
dan moet ik op zijn minst de Europese Unie hebben en het liefst nog andere
landen erbij zoals China. Dat bepleiten wij, maar wij hebben er op dit moment
nog geen meerderheid voor. Ik kan hier afkondigen dat Nederland geen internetfilters
meer exporteert. Dat zou een fantastische daad zijn, maar of het enig effect
heeft op de toegang tot internet in Iran? Helaas niet. Wel ben ik het met
de heer Nicolaï eens dat het mensenrechtendossier, los van het nucleaire
dossier, een essentieel onderdeel is. Wij blijven aandringen om op dit punt
zo veel mogelijk medestanders te krijgen, ook in EU-verband. Hetzelfde geldt
voor het plaatsen van de Revolutionaire Garde op de terrorismelijst, conform
de wens van de heer Nicolaï. Op dit moment zijn wij daarvoor hard aan
het werk. Zeker omdat wij niet zelf in de Veiligheidsraad zitten, vind ik
het stellen van een deadline niet zinvol. Wel moeten wij druk op het proces
zetten, en daarover hoeft men niet ongerust te zijn. Wij zijn daarmee hard
bezig; om die reden staat het wederom op de agenda.
 Wij blijven het punt van de internetfilters een- en andermaal naar voren
brengen, maar andere lidstaten en de Europese Commissie hebben nog grote aarzelingen.
Ik probeer de desbetreffende landen en de Europese Commissie ervan te overtuigen
om die maatregelen te nemen, en dat geldt dus ook voor de zaak van de Revolutionaire
Garde. 
 De heer Voordewind vraagt of het waar is dat Shell is gestopt met leveringen
aan Iran. Hierover is mij niets bekend. Op dit punt gelden geen sanctiemaatregelen
ten aanzien van Iran. Het staat Shell uiteraard vrij om zijn eigen beleid
te bepalen voor wat het bedrijf wel en niet wil verkopen aan wie. Ik zou Shell
pas aanspreken als er een sanctie zou zijn volgens welke men die producten
niet mocht leveren. Als het echter niet verboden is op basis van het bestaande
sanctieregime, kan ik Shell niet dwingen om af te zien van deze export. Ik
verwijs de heer Voordewind op dit punt dus door naar Shell, want Shell is
een vrij bedrijf en geen staatsonderneming. Als de heer Voordewind informatie
wil over de landen waar Shell producten naar exporteert, dan kan hij misschien
de voorlichtingsdienst van Shell bellen. Ik zeg dat niet om denigrerend te
doen, maar om helderheid te betrachten in de onderscheiden verantwoordelijkheden.
Of de VS op dit moment op dit punt stappen zetten? De VS zijn er op dit moment
alles aan gelegen om eerst te werk te gaan via de Veiligheidsraad en, zo dit
mocht mislukken, samen met de EU op te trekken. Daarover praten wij op dit
moment.
 Ik kom op Somalië. In de Raad zal worden gesproken over het versterken
van het Somalische regeringsleger met een Europese trainingsmissie. Eerder
hebben wij gesproken over de onveiligheid in Somalië zelf, de positie
van de extremisten en de zwakke positie van de overgangsregering, die eigenlijk
juist root causes van piraterij zou moeten aanpakken zoals armoede en onveiligheid.
Frankrijk en andere lidstaten hebben de suggestie gedaan om het Somalische
regeringsleger en daarmee de regering te versterken door een Europese trainingsmissie,
juist om daarmee de root causes van piraterij, zoals armoede en onveiligheid,
aan te kunnen pakken. Bij de andere lidstaten bestaat buitengewoon veel animo
voor die aanpak, met een trainingsmissie. Wij hebben gezegd – dat hebben
wij eerder met de Kamer gewisseld – dat het gezien de bijzonder instabiele
situatie nog maar de vraag is of je op deze wijze een bijdrage levert aan
het aanpakken van de oorzaken, omdat wij inderdaad moeten voorkomen dat de
mensenrechten worden geschonden of dat getrainde militairen overlopen naar
de milities en zo bijdragen aan de onveiligheid. Om deze reden hebben wij
aangedrongen op een goed selectiemechanisme, waarbij men in ieder geval spoilers
en mensenrechtenschenders kan weren. Verder hebben wij aangedrongen op een
goed werkend betalingssysteem en een mechanisme om de getrainde soldaten te
monitoren, zodat je niet alleen bij de selectie maar ook daarna zicht houdt
op de ontwikkelingen. Er wordt inmiddels wel voorzien in een monitoringmechanisme,
met daarbij ook een rol voor de Afrikaanse vredesmacht Amisom en een betalingsmechanisme
via PricewaterhouseCoopers. Zowel de voorwaarden van het monitoringsysteem
als het betalingsmechanisme zijn op zichzelf positieve ontwikkelingen.
 Het volgende zeg ik aan de heren Haverkamp, Van Dam en Voordewind. De
afweging is hoe ik, zeker gezien de vrij geïsoleerde positie, zo veel
mogelijk van die voorwaarden kan realiseren. Als ik gebruikmaak van mijn veto,
dan ben ik uitgepraat. Ik denk ook niet dat men mij dat in dank zou afnemen.
Ik ben het dus eens met de zorg over het optreden van getrainde soldaten;
dat is ook de reden waarom wij op dat punt het meest bezorgd en kritisch zijn
van alle EU-lidstaten. Frankrijk wil daarbij niet zozeer gehaast te werk gaan,
maar vindt wel dat de situatie als zodanig niet kan voortduren. Mijn houding
is op dit moment kritisch, maar zonder iets te blokkeren om op die manier
zo veel mogelijk van mijn voorwaarden in te kunnen wisselen. Indien in de
raad blijkt dat er in voldoende mate rekening wordt gehouden met de Nederlandse
punten, dan wil ik de instelling van de EU-trainingsmissie als zodanig niet
in de weg staan. Nederland voorziet echter geen bijdrage en neemt die ook
niet in overweging. Op dat punt zal ik de Kamer dan ook geen kennisgevingsbrief
sturen. Overigens ligt er wel een verzoek voor een bijdrage. Ik weet niet
of ik de Kamer daarover op deze wijze volledig informeer! Ook als wij in de
raad aanstaande maandag beslissen, zullen wij in ieder geval
weer onze zorgen inbrengen in het operatieplan.
 Bij het algemeen overleg over Atalanta heb ik mijn visie op het rapport
van de VN over het wapenembargo gegeven, evenals in de brief voorafgaande
aan dat algemeen overleg. Ook mijn visie op het nieuwe rapport zal ik graag
met de Kamer delen. In het vorige rapport werd met name gewezen op het risico
van desertie en het doorverkopen van wapens. Dat is een van de redenen om
in te zetten op het punt van desertie en de voorwaarde van het monitoringmechanisme.
Het eerste doel van de trainingsmissie is het versterken van de Somalische
veiligheidssector. Dit versterkt de regering, zodat die beter kan optreden
ten dienste van Somalische burgers. Bij een goede uitvoering van de missie
zou dat bijdragen aan stabiliteit. In die zin wordt burgerbescherming meegenomen
in de doelstelling van de trainingsmissie.
 De heer Voordewind vroeg naar de stand van zaken bij het EU-onderzoek
naar mariniers op koopvaardijschepen. Ik zal deze vraag doorgeven aan minister
Van Middelkoop met het verzoek daarover informatie te geven. De vraag van
de heer Van Bommel over de Oeigoeren zal ik doorgeleiden naar staatssecretaris
Albayrak. Ik neem aan dat de heer Van Bommel haar rappelleert als zij er niet
direct een antwoord op geeft.
 Over Afghanistan wil ik kort zeggen dat u ...
 
 De voorzitter: Volgende week hebben wij daarover
overleg.
 
 Minister Verhagen: Wij zullen de Kamer de
gevraagde brief sturen ter voorbereiding van de Londenconferentie. Op dit
moment ligt die nog op het bureau van de heer Koenders.
 
 De voorzitter: Kunt u nog enkele opmerkingen
maken over Jemen, want ik wil de Kamer nog in de gelegenheid stellen om op
u te reageren.
 
 Minister Verhagen: Ja. De heer Haverkamp en
de heer Pechtold wezen erop dat men ten aanzien van Jemen niet in de valkuil
moet trappen van het verengen door alleen nog maar over terrorismebestrijding
en de bestrijding van Al Qaida te praten. Ik denk dat het goed is dat op 27 januari
aanstaande in Londen, dus de dag voorafgaande aan de Afghanistanconferentie,
er op een bijeenkomst van westerse en Arabische landen samen met de regering
van Jemen wordt gesproken over de zorgelijke situatie van Jemen in zijn totaliteit.
De bespreking in de Raad van aanstaande maandag is daarop een voorbereiding.
Ik ben het er absoluut mee eens dat het debat over Jemen in de bredere context
van de situatie in Jemen moet worden bekeken. Hoe terecht het ook was dat
na de mislukte aanslag de aandacht uitging naar terreurbestrijding, wij moeten
niet in de valkuil stappen van het verengen van de aandacht voor Jemen tot
dat onderwerp.
 De oplossing van een terroristische dreiging vanuit Jemen moet worden
gezocht in een veel bredere aanpak. Ik zal ervoor pleiten dat er gekozen wordt
voor een coherente internationale benadering, waarbij veiligheidsmaatregelen
hand in hand gaan met activiteiten gericht op economische ontwikkeling, het
wegnemen van oorzaken van extremisme, politieke stabilisering en diplomatieke
inzet. Dat moet echt een breed pakket zijn. Dit betekent ook dat naast een
politieke dialoog met de regering, de oppositie in het noorden en de oppositie
in het zuiden, juist ook ingrijpende maatregelen nodig zijn om de economische
crisis in dat land te bestrijden. Wij bekijken momenteel hoe wij kunnen bijdragen
aan een internationaal gecoördineerde oplossing voor de problemen in
Jemen. De EU heeft de aandachtsgebieden als zodanig geïdentificeerd,
waar op korte termijn ook projecten van start kunnen gaan. Je hebt het dan
inderdaad ook over de veiligheidsaspecten en het tegengaan van terrorismefinanciering,
radicalisering etc. Maar juist als je het hebt over radicalisering,
kom je al heel duidelijk bij die meer OS-gerichte aanpak en bij capaciteitsbevordering.
 De heer Haverkamp vraagt ook nog hoe het gaat met het tegengaan van illegale
geldstromen, het bevriezen van banktegoeden en visumbeperkingen. In Londen
zal aandacht moeten worden besteed aan het tegengaan van terrorismefinanciering.
Ik zal dat ook inbrengen. Het is helder dat daarbij nog een slag zal moeten
worden gemaakt, juist door de autoriteiten op dit gebied. Als voorzitter van
de Financial Action Task Force is Nederland ook actief bij het tegengaan van
terrorismefinanciering. Ik vind de suggestie goed om visumbeperkingen in te
stellen voor personen uit Jemen die in verband worden gebracht met terrorisme.
Ik zal dat idee ook met collega’s in het kabinet bespreken. Terrorisme-
en sanctielijsten van de VN en de EU worden regelmatig geactualiseerd, zodat
alle ons bekende personen die daarop zouden moeten staan er ook daadwerkelijk
op staan. Dat geldt natuurlijk ook voor de Jemenieten. Ik zal daaraan nieuwe
aandacht geven.
 Om te voorkomen dat ik de Kamer onvolledig informeer en om 100%
eerlijk te zijn: ik zei dat de brief over Afghanistan op dit moment bij minister
Koenders lag. Dat is niet correct; de brief ligt inmiddels bij mij. Ik zeg
toe de brief over Afghanistan zo snel mogelijk aan de Kamer te sturen. Ik
moet deze eerst accorderen, anders heb ik de Kamer alleen een ambtelijk advies
gegeven zonder dat er een politieke afweging heeft plaatsgevonden. Dat lijkt
mij niet juist.
 
 De voorzitter: Ik geef de leden de gelegenheid
om te reageren op de inbreng van de minister.
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): De minister
deed in mijn ogen wat badinerend in mijn richting toen het ging om de deadline.
Eind november, toen wij hierover spraken, was de minister het mij eens dat
het goed zou zijn als de EU de VN een deadline zou stellen. Hij heeft zich
daarvoor ook eerder hard gemaakt en moet er nu niet wat raar voor weglopen.
De minister zelf zei dat het de EU was die eerder en unilateraal zelfstandig
sancties heeft ingesteld. Het was nogal een aanval op mij, dus ik wilde dat
rechtzetten.
 De minister herhaalt wat Somalië betreft dat hij er geen behoefte
aan heeft om zelfs maar een missie te overwegen. Ik heb nog geen argumenten
gehoord waarom de minister niet eens de behoefte heeft om die mogelijkheid
te bekijken. Als hij het zou doen, zou de Kamer meteen een notificatie moeten
krijgen, want dan ligt er een verzoek waar serieus naar gekeken wordt en zou
de Kamer moeten worden geïnformeerd.
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Ik heb een vraag
gesteld over de Egyptische muur langs de grens met Gaza. Is daaromtrent al
internationaal rumoer?
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik wil het nog
even hebben over Iran. Ik denk dat de minister onvoldoende nadacht toen hij
twee maten bespeurde bij de GroenLinks-fractie. Bij het tegengaan van de export
van internetfilters heb je het natuurlijk over maatregelen tegen je eigen
Europese bedrijven. Dat is heel wat anders dan sancties die Iran treffen.
Het leggen van maatregelen op je eigen Europese bedrijven is natuurlijk niet
meer dan het handhaven van een norm voor maatschappelijk verantwoord ondernemen,
waarbij van bedrijven wordt gevraagd om met hun handelen niet bij te dragen
aan mensenrechtenschendingen elders. Voor het opleggen van sancties aan een
ander land omwille van je eigen en de internationale veiligheid, die de bevolking
van dat andere land treffen, is het volkenrechtelijk kader natuurlijk alleen
maar de VN Veiligheidsraad, want dat ontstijgt het eigen Europese territorium.
Ik kan mij vinden in de huidige lijn van de regering met betrekking tot Somalië.
Ik begrijp dat Nederland zich onderhandelingstechnisch niet wil
isoleren, maar kan de regering erop aandringen dat tegen de tijd dat het nieuwe
VN-monitoringrapport komt, de eventuele EU-missie in dat licht wordt bekeken?
 
 De heer Nicolaï (VVD): De minister heeft
nog niet expliciet en concreet gereageerd op mijn suggestie om ook echt concreet
te discussiëren in de Raad Buitenlandse Zaken over wat voor maatregelen
er genomen zouden kunnen worden en hoe die geïmplementeerd zouden kunnen
worden. Ik heb een suggestie gedaan naar analogie van wat in de VS plaatsvindt,
met de Refined Petroleum Act. Is de minister bereid om die suggestie in bespreking
te brengen in de raad?
 
 De voorzitter: Ik verzoek de minister met
name de vragen te beantwoorden. De statements hebben wij aangehoord. Over
twee minuten moeten wij dit algemeen overleg beëindigen.
 
 Minister Verhagen: Ik ben niet badinerend
in de richting van de heer Voordewind; dat moet hij verkeerd hebben begrepen.
Ik was het niet met hem eens dat wij nu een nieuwe deadline moeten stellen
voor de Veiligheidsraad, omdat dat niet de meest effectieve weg is. Het is
effectief om via een gezamenlijk optreden de sancties uit te breiden. Dat
vraagt juist het overreden van Rusland en China en daarmee zijn wij bezig.
Op zichzelf is het stellen van een deadline niet coöperatief te noemen
ten aanzien van de Veiligheidsraad. Wij hebben bovendien allang klip-en-klaar
duidelijk gemaakt dat Iran moet meewerken en dat de tijd daarvoor verstreken
is. Er moeten dus aanvullende sancties komen. Wij overwegen geen missie in
Somalië, laat staan een uitbreiding daarvan. Daarom stuur ik met betrekking
tot Somalië geen notificatie, laat staan een kennisgeving, aan de Kamer.
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb
al twee keer naar de reden daarvoor gevraagd.
 
 Minister Verhagen: Er ligt helemaal geen verzoek.
Niemand heeft ons verzocht om een missie in Somalië op te zetten. U misschien,
maar op basis daarvan heb ik geen overweging in de regering. Met alle respect,
maar nu wordt het omgekeerd.
 
 De voorzitter: Minister, ik grijp in gezien
de tijd. De standpunten zijn uitgewisseld. Als de heer Voordewind hierop op
een ander moment wil terugkomen, dan kan dat.
 
 Minister Verhagen: Er is één
keer eerder in het verleden door de Kamer geëist dat militairen naar
een bepaalde regio gingen. Dat is niet echt uitgelopen op een groot succes.
Sindsdien hebben wij een toetsingskader. Wij opereren op basis van dat toetsingskader.
Er is in de Nederlandse regering geen overweging om militairen uit te zenden
naar Somalië.
 De heer Van der Staaij wijst terecht op de humanitaire crisis in Gaza.
Enerzijds proberen wij uiteraard te bewerkstelligen dat de normale grenzen
opengaan voor de toegang van de humanitaire goederen, levensmiddelen of cement
om huizen op te kunnen bouwen. Anderzijds proberen wij uiteraard wapensmokkel
tegen te gaan. Tunnels worden voor een groot deel gebruikt voor het smokkelen
van wapens. Misschien juist gelet op die combinatie, is er nog geen publieke,
laat staan gouvernementele outcry geweest met betrekking tot de stappen die
de Egyptische regering heeft gezet ten aanzien van de tunnels. Wel is er altijd
internationaal aangedrongen op het sluiten van de tunnels. In die zin kun
je Egypte nu moeilijk verwijten dat men de tunnels afsluit. Het moge echter
duidelijk zijn dat de combinatie van het tegengaan van wapensmokkel en het
openen van de grenzen voor levensmiddelen en humanitaire goederen
het standpunt is van de Nederlandse regering. Dat geldt voor beide zijden:
zowel voor de Israëlische als voor de Egyptische kant.
 
 De heer Nicolaï (VVD): Kan de minister
nog ingaan op de suggestie over het in bespreking brengen in de EU van een
sanctie met betrekking tot geraffineerde olie?
 
 Minister Verhagen: Ik heb gezegd dat er op
dit moment verschillende opties aan de orde zijn in de voorbereiding van de
Europese Commissie. Een gaat over de energiesector, waar dit een onderdeel
van is, en de andere betreft de bancaire sector. Hierop heb ik in eerste termijn
een reactie gegeven. Wij proberen met de VS een gezamenlijk pakket te ontwikkelen.
Allereerst proberen wij te komen tot een gezamenlijk pakket dat in de Veiligheidsraad
geaccepteerd zou moeten worden. Mocht dat op een veto stuiten en er dus geen
aanvullende sancties worden afgekondigd door de Veiligheidsraad, dan probeert
de Europese Unie gezamenlijk met de VS een pakket te ontwikkelen waarvan dit
een onderdeel is. Juist omdat de effectiviteit staat of valt met een zo groot
mogelijke groep landen die een bepaalde sanctie treft, zeg ik niet dat het
per se deze maatregel moet zijn.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), Çörüz
(CDA), Ormel (CDA), voorzitter, Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), Nicolaï
(VVD), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang
(SP), Knops (CDA), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Thieme
(PvdD), Peters (GroenLinks) en Schippers (VVD).
 Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Vermeij (PvdA), Omtzigt
(CDA), Van Haersma Buma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jasper van
Dijk (SP), Van Miltenburg (VVD), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer
(PvdA), Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP),
Schermers (CDA), Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie),
Koşer Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand
(PvdD), Halsema (GroenLinks) en Griffith (VVD).
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van der Staaij (SGP),
Waalkens (PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée
tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Jonker
(CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Pechtold (D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard
(PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie) en Peters (GroenLinks).
 Plv. leden: Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Van Heugten (CDA),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA),
Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Nicolaï
(VVD), Van der Ham (D66), Van der Burg (VVD), Besselink (PvdA), Van Leeuwen
(SP), Ouwehand (PvdD), Voordewind (ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks).