Vaststelling begroting van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1999; Brief minister over de gevolgen van toepassing van bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek in geval van vermissing van personen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26200-VI, nr. 13

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

29-10-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26200-VI nr. 13

21-07-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Artikel 409: het afwezigenbewind is in het geval van
vermissing toepasbaar3. Zaakwaarneming4. Verklaring van vermoedelijk overlijden5. Artikel 4126. Artikel 4187. SamenvattingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26200-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 200 VIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1999nr. 13BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 21 juli 1998Gaarne voldoe ik hiermee aan mijn toezegging, gedaan in het algemeen overleg
van 22 april 1997, inzicht te verschaffen over de gevolgen van toepassing
van bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek in geval van vermissing van personen (25 000 VI, nr. 47, blz. 8). Daarbij worden telkens de door kringen
van achterblijvers frequent, ook in gesprekken ter voorbereiding van deze
notitie, genoemde problemen besproken en wordt bezien in hoeverre de geldende
wet terzake een oplossing kan bieden.Een en andermaal wordt door kringen van achterblijvers bepleit een speciale
status voor vermisten, bestaande uit een document opgesteld door de officier
van justitie naar aanleiding van het politierapport over de vermissing. Het
wil mij voorkomen dat, zoals ik hieronder aangeef, door de wettelijke voorzieningen
van zaakwaarneming en het vermistenbewind van artikel 1:409 BW veel praktische
problematiek reeds tot een oplossing kan worden gebracht. Daar komt bij, dat
ik verkorting overweeg van de maximum termijn voor het aanvragen van de verklaring
van vermoedelijk overlijden. Ik verwacht dat aldus minder behoefte zal bestaan
aan bedoelde verklaring van vermissing. Het staat het openbaar ministerie
overigens reeds thans vrij bedoelde verklaring op te stellen, en wellicht
is het inderdaad ook zo, dat zodanige verklaring, meer nog dan het politierapport
omtrent de aangifte van de vermissing, geschikt is de bona fide bedoelingen
van de achterblijvers te bevestigen. Meer definitieve rechtsgevolgen behoren
evenwel verbonden te blijven aan de verklaring van vermoedelijk overlijden,
uitgesproken door de rechtbank na de daartoe wettelijk voorgeschreven procedure,
die met alle gerechtvaardigde belangen, ook die van derden, rekening houdt.
 1. AlgemeenIn titel 18 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek wordt in een twintigtal
artikelen een regeling gegeven voor civielrechtelijke problematiek die het
gevolg kan zijn van afwezigheid of vermissing van een persoon. Voor gevallen
waarin het lichaam van de vermiste niet kan worden teruggevonden doch, alle
omstandigheden in aanmerking genomen, zijn overlijden als zeker
kan worden beschouwd geeft afdeling 3 van genoemde titel een voorziening.Van afwezigheid is sprake indien iemand zijn woonplaats dat wil zeggen
de woning waarin hij verblijft, heeft verlaten. Vermissing betekent dat iemands
bestaan onzeker is geworden (zie in het bijzonder de artikelen 1:412 e.v.
BW).Niet alle bepalingen van titel 1.18 BW leveren problemen op. De aandacht
is derhalve in het hierna volgende gericht op die artikelen terzake waarvan
wèl bezwaren worden geuit. In verband met de inhoudelijke samenhang
wordt onmiddellijk na de bespreking van artikel 1:409 BW het instituut van
zaakwaarneming aan de orde gesteld. Zonder nadere aanduiding hierna genoemde
wetsbepalingen behoren tot Boek 1 BW. Aan het slot van deze notitie wordt
een samenvatting gegeven, mede van de voorstellen die ik overweeg tot wijziging
van de wet. 2. Artikel 409: het afwezigenbewind is in het geval van
vermissing toepasbaarBlijkens artikel 409 kan, indien iemand wiens bestaan onzeker is geworden
(dus een vermiste persoon), niet voldoende orde op het bestuur van zijn goederen
heeft gesteld, en er noodzakelijkheid bestaat om in dat bestuur geheel of
gedeeltelijk te voorzien of de vermiste te doen vertegenwoordigen, door de
rechtbank een bewindvoerder worden benoemd teneinde het bewind over het geheel
of een gedeelte van de goederen van de vermiste te voeren en diens overige
belangen waar te nemen. De rechtbank doet dit op verzoek van belanghebbenden –
te denken valt aan de echtgenoot, de geregistreerde partner of andere levensgezel,
familieleden of bijvoorbeeld schuldeisers, mede-vennoten, mede-erfgenamen
en de vermoedelijke erfgenamen van de vermiste – of op vordering van
het openbaar ministerie.Voorwaarde is dat de vermiste niet voldoende orde op het bestuur van zijn
goederen heeft gesteld. Zulks kan, en zal hier in de regel, voortvloeien uit
de omstandigheid dat hij geen volmacht heeft verleend aan een ander om zijn
goederen te besturen, of dat een verleende volmacht inmiddels is geëindigd
(zie art. 3:60 e.v. BW). Over het algemeen zal in het geval van vermissing
geen sprake zijn van een verleende volmacht.Noodzakelijkheid om in het bestuur te voorzien houdt primair in dat er
voor de te benoemen bewindvoerder ook werkelijk een bepaalde taak aanwezig
is. Veelal zal dit in geval van vermissing het geval kunnen zijn juist omdat
de achterblijvers gedurende de termijn van vijf jaren bedoeld in artikel 413,
lid 2 onder a, met allerlei problematiek kunnen worden geconfronteerd, terwijl
voor problemen van emotionele aard, waarmee achterblijvers te kampen hebben –
waarover hierna eveneens meer – de bewindvoerder eveneens een oplossing
kan zijn.Op het bewind zijn de artikelen 338, 340, 342–357, 358 lid 1 en
359–363 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek van overeenkomstige toepassing.
De rechter kan echter anders bepalen, dus een of meer van genoemde wetsbepalingen
buiten toepassing laten en/of een meer specifieke regeling daarvoor in de
plaats stellen (art. 410 ). De belangrijkste regels voor het bewind van de
voogd over goederen van minderjarigen zijn derhalve (in beginsel) van toepassing,
maar «maatwerk» is mogelijk.De bewindvoerder kan andere dan vermogensbelangen van de vermiste eveneens
behartigen, zulks na een daartoe strekkende machtiging van de rechtbank. Aangenomen
moet worden dat belangen van de vermiste die een hoogst persoonlijk karakter
dragen – die naar hun aard uitsluitend door de betrokkene zelf kunnen
worden behartigd – van vertegenwoordiging door de bewindvoerder zijn
uitgesloten. Zo zal de bewindvoerder geen machtiging kunnen verkrijgen om
een verzoek tot echtscheiding in te dienen of om een kind van de vermiste
te erkennen dan wel diens vaderschap te ontkennen. Wel kan hij na verkregen
machtiging voor de vermiste verweer voeren tegen een echtscheidingsverzoek
of tegen een ontkenning van het vaderschap, en verzoekend of verwerend in
staatprocedures optreden.Het hierbedoelde bewind zal in de regel voor allerlei problematiek een
passende oplossing kunnen bieden. Zo zal de bewindvoerder lopende overeenkomsten,
zoals een huurovereenkomst of een reis- of begrafenisverzekering kunnen opzeggen.
Het is immers de bewindvoerder, die ook over zulke goederen behorende tot
het vermogen van de vermiste voortaan het bewind voert. Hij zal bijvoorbeeld
ook op eenvoudige wijze kunnen bewerkstelligen dat de bank- en giro- afschriften
voortaan naar het adres van de bewindvoerder worden gestuurd: de vermiste
heeft immers gedurende het bewind woonplaats bij de bewindvoerder (art. 12
lid 2). Daarvoor is dan – een in de praktijk ondervonden probleem als
er geen bewindvoerder is – een verklaring van de rekeninghouder zelf
niet nodig. Vanzelfsprekend is het de bewindvoerder die ook over die bank-
en girorekeningen gaat.De bewindvoerder kan ook allerhand overeenkomsten met betrekking tot de
onder bewind staande goederen sluiten, zij het dat hij in een aantal gevallen –
evenals voogden en curatoren – daartoe de machtiging of goedkeuring
van de kantonrechter behoeft (zie vooral art. 345). Tot die goederen behoren
meer in het bijzonder ook de verzekering op het leven van de vermiste gesloten,
alsmede pensioenrechten. Tegen de vermiste lopende procedures kan hij voortzetten –
daarvoor is in het algemeen rechterlijke machtiging niet nodig – en
hij kan, indien nodig, een nieuwe gerechtelijke procedure beginnen (na machtiging
van de kantonrechter te hebben verkregen, zie art. 349).Tot bewindvoerder kan een ieder worden benoemd, maar vanzelfsprekend zal
de rechtbank daarbij met de wensen van belanghebbenden rekening houden. Emotionele
problematiek bij de achterblijvers kan worden voorkomen, althans verminderd
doordat, indien een derde bewindvoerder wordt, de ouder of bijvoorbeeld de
echtgenote/partner van de vermiste niet regelmatig met diens verdwijning zal
behoeven te worden geconfronteerd.Volledigheidshalve zij nog gewezen op de mogelijkheid voor echtgenoten
en geregistreerde partners om zich het bestuur over de goederen van de vermiste
echtgenoot of partner of van de gemeenschapsgoederen door de rechtbank te
doen overdragen (art. 91). Het bewind van artikel 409 heeft evenwel een verdergaande
strekking: het behelst ook andere dan de belangen die met de desbetreffende
goederen verband houden.Geconstateerd kan worden, dat het bewind van artikel 409, evenals dit
bij de curatele en het beschermingsbewind (ook) voor volledig wilsonbekwamen
het geval is, een alleszins passende oplossing biedt om de belangen van de
vermiste en van diens achterblijvers te behartigen. Wel is mij gebleken dat
het bestaan van deze wettelijke voorziening in kringen van achterblijvers
nauwelijks bekend is. Dezerzijds zou aan meer bekendheid van het bewind een
bijdrage kunnen worden geleverd door aanvulling van de desbetreffende publieksfolder
«Wat te doen als iemand vermist wordt». Dit voorlichtingsinstrument
zal derhalve worden aangevuld. 3. ZaakwaarnemingIn het bijzonder is bij eerder vermeld algemeen overleg gevraagd of het
instituut van zaakwaarneming hier een oplossing kan bieden. Daartoe het volgende.
Zaakwaarneming – artikel 6: 198 e.v. BW – is de handeling die
iemand op redelijke grond stelt, met de bedoeling daardoor de belangen van
een ander voor diens rekening en risico te behartigen, zonder de bevoegdheid
daartoe aan een rechtshandeling (zoals een overeenkomst) of aan een specifieke
wetsbepaling te ontlenen. Voorwaarde is dus een redelijke grond, een zekere noodzaak voor optreden.
Deze eis is gesteld teneinde een te grote bemoeizucht en een zich indringen
in de zaken van een ander tegen te gaan. Onrechtmatige zaakwaarneming om deze
reden zal zich evenwel in het geval van vermissing niet spoedig voordoen.Zaakwaarneming, waarbij het woord «zaak» de betekenis van
«belangen» heeft, is niet beperkt tot belangen van vermogensrechtelijke
aard. Daaronder kan ook vallen het opvoeden van de kinderen van een vermiste.
Zij kan geschieden door het verrichten van rechtshandelingen, maar ook door
het stellen van materiële daden. In de literatuur worden als voorbeeld
genoemd het stutten van het huis van de afwezige buurman, het drijvend houden
van een schip alsmede het verzorgen en opvoeden van andermans kinderen en
het verzorgen van eens anders dier.De behartiging van eens anders belangen kan bestaan in een complex van
handelingen, zoals het beheer van een vermogen, maar ook in een enkele handeling,
zoals het betalen van een schuld of het opzeggen van een overeenkomst waarbij
de vermiste partij is. Optreden in een rechtsgeding bij wijze van zaakwaarneming
wordt over het algemeen eveneens mogelijk geacht.Zaakwaarneming is in beginsel niet mogelijk indien het hoogst persoonlijke
rechtshandelingen betreft en verschilt daarin overigens niet van het bewind
van artikel 409 en andere rechtsinstituten als curatele, beschermingsbewind
en mentorschap.De conclusie kan in beginsel zijn, dat zaakwaarneming, in de gevallen
waarin geen last of volmacht is gegeven, of deze ontoereikend is dan wel inmiddels
is geëindigd, een oplossing kan zijn voor veel van de problemen waarmee
achterblijvers in het geval van vermissing worden geconfronteerd. Een bezwaar
kan echter zijn, dat de wederpartij die te maken krijgt met iemand die zijn
bevoegdheid niet ontleent aan een rechtshandeling of aan de wet, niet altijd
of niet zonder meer bereid zal zijn de zaakwaarneming ook daadwerkelijk te
accepteren, zeker als het om meer ingrijpende rechtshandelingen als de verkoop
van het huis of van effecten van de vermiste gaat, of de opzegging van de
huurovereenkomst betreffende diens woning dan wel afkoop, belening, verpanding
of overdracht van, of wijziging van de persoon van de begunstigde bij een
levensverzekering . Om zulke redenen verdient de benoeming van een bewindvoerder
op de voet van artikel 409, juist omdat deze «aantoonbaar» bevoegd
is de belangen van de vermiste te behartigen, de voorkeur. 4. Verklaring van vermoedelijk overlijdenIs het bestaan van een persoon onzeker en is een zekere tijdruimte verlopen,
dan kunnen belanghebbenden de rechtbank verzoeken dat zij hun zal gelasten
de vermiste op te roepen ten einde van zijn in leven zijn te doen blijken,
en dat, indien daarvan niet blijkt, de rechtbank zal verklaren dat er rechtsvermoeden
van overlijden van de vermiste bestaat (art. 413, lid 1). Zodra de beschikking
houdende verklaring dat er rechtsvermoeden van overlijden bestaat, in kracht
van gewijsde is gegaan, wordt een afschrift daarvan aan de bevoegde ambtenaar
van de burgerlijke stand gezonden. Deze maakt van de beschikking een akte
van inschrijving op, welke akte van overlijden ten aanzien van een ieder dwingend
bewijst, dat de vermiste op de in de akte vermelde dag is overleden.Teneinde het hier bedoelde verzoek aan de rechtbank te kunnen doen moeten
dus twee vereisten zijn vervuld:– het bestaan van de betrokkene moet onzeker zijn;– een bepaalde tijdruimte moet zijn verlopen vanaf het vertrek van
de vermiste of de laatste tijding van zijn leven, in de regel vijf jaren (art.
413 lid 2 onder a). Voor achterblijvers is de regeling omtrent het rechtsvermoeden van overlijden
van groot belang. Aan het overlijden van iemand zijn immers allerlei rechtsgevolgen
gekoppeld. Zo eindigt daardoor het huwelijk of het geregistreerd partnerschap,
ontstaat recht op pensioen en komt een levensverzekering tot uitkering. Ook
erfrechtelijk is overlijden uiteraard van grote betekenis.Heeft iemand geleefd, dan moet zijn overlijden eveneens bewijsbaar zijn.
In de regel voorziet hierin de akte van overlijden, opgemaakt op aangifte
van een persoon die daarvan uit eigen wetenschap kennis draagt (art. 19 h
lid 1). Deze situatie doet zich in gevallen van vermissing uiteraard niet
voor. Vandaar de regeling van de artikelen 413 e.v.Deze regeling komt niet tegemoet aan bij achterblijvers levende bezwaren:
in het geval de vermiste persoon voor het inkomen zorgde ontvalt aan hen dit
inkomen. Was de betrokkene in loondienst werkzaam dan stopt immers na enige
tijd onvermijdelijk de loonbetaling. Gaat het om tweeverdieners, dan moet
de achterblijver voortaan van één inkomen leven.Eerst het overlijden – dus hier de akte van overlijden opgesteld
na het doorlopen van de procedure van de artikel 413 e.v. – doet een
eventuele levensverzekering tot uitkering komen, zodat bijvoorbeeld de hypothecaire
woonhuis-financiering kan worden betaald.De wetgeving inzake het nabestaandenpensioen ingevolge de Algemene nabestaandenwet
kent terzake van vermoedelijk overlijden een voorziening die afwijkt van artikel
413. Blijkens artikel 8 van die wet wordt met overlijden gelijkgesteld vermoedelijk
overlijden. Bij ministeriële regeling wordt bepaald hoe het vermoedelijke
overlijden en de dag waarop het overlijden geacht wordt te hebben plaatsgevonden,
worden vastgesteld. Blijkens de regeling van de staatssecretaris van Sociale
Zaken en Volksgezondheid van 13 juli 1959, Stcrt. 1959, nr. 134 (in verband
met het van kracht worden van de Algemene nabestaandenwet gewijzigd bij besluit
van 19 november 1996, Stcrt. 1996, nr. 229) wordt als hoofdregel aangehouden
dat iemand wordt vermoed te zijn overleden, wanneer hij gedurende één
jaar afwezig is, zonder dat bericht is gekomen waaruit blijkt, dat hij in
leven is, of wanneer één jaar is verlopen na de dag waarop hij
volgens de laatste tijding nog in leven was, een en ander mits de omstandigheden
zijn dood waarschijnlijk maken. Hoofdregel is eveneens, dat uit de omstandigheden
wordt afgeleid, welke dag als die van vermoedelijk overlijden moet worden
vastgesteld.Een en ander kan, indien de omstandigheden de dood van de vermiste niet
waarschijnlijk maken, toch betekenen dat de achterblijvers op bijstand ingevolge
de Algemene bijstandswet zijn aangewezen. Terzake van de hypothecaire lening
kan daarbij bijzondere bijstand worden verleend. Evenwel zal het hier alleen
kunnen gaan om het rentedeel en de lasten; de aflossing komt niet voor bijstand
in aanmerking aangezien zulks vermogensvorming zou betekenen. Een verhuisplicht,
als voorwaarde voor (verdere) bijstand, wordt wel opgelegd, doch daarvan wordt
in de praktijk afgezien als de woonlasten de huursubsidiegrens niet overschrijden.Ik heb mij – gelet op de in deze paragraaf aangegeven problemen,
die niet door bewind of zaakwaarneming kunnen worden opgelost omdat daarvoor
van vermoedelijk overlijden van de betrokkene sprake moet zijn – wederom
de vraag gesteld of de termijn van vijf jaren bedoeld in artikel 413 lid 2
onder a, zou kunnen worden bekort. Aan het rechtsvermoeden van overlijden
zijn, nu dit met overlijden gelijkstaat, vergaande consequenties verbonden.
Een wat langere termijn die moet zijn verstreken alvorens de procedure strekkende
daartoe in werking kan worden gesteld, ligt dan ook in beginsel voor de hand.
Deze ratio voor de regeling moet evenwel worden afgewogen tegen
de nadelen die zij voor de achterblijvers kan meebrengen. Daartoe het volgende.Wat de (verdere) aflossing van de hypothecaire geldlening betreft: in
beginsel zien verzekeraars en banken zich niet als de financier voor de desbetreffende
periode van vijf jaren. Evenals een werkgever het loon niet doorbetaalt, indien
anders dan wegens omstandigheden als ziekte of vakantie, geen arbeid wordt
verricht, willen hypothecaire financiers dat de betaling van aflossing en
met name van rente doorgaat. Op grond van artikel 3:263 lid 1 BW strekt de
hypotheek voor een of meer vorderingen tevens tot zekerheid voor de rente
die daarover krachtens de wet is verschuldigd, echter tot een maximum van
drie jaren. Dit geldt behoudens een andere afspraak in de hypotheekakte. Gebruik
is dat in de akte wordt bepaald dat de hypothecaire inschrijving wordt genomen
voor een bedrag dat hoger is dan de hoofdsom. Inschrijvingsbedragen variëren
per geldgever, momenteel van 125% tot 160% van de hoofdsom. Door de bedoelde
opslagen kunnen rente, boeterente en kosten op grond van de hypotheek ook
worden verhaald op de woning. Met dit beding is, afhankelijk van het renteniveau,
na twee tot drie jaren het bedrag van de inschrijving bereikt.Een en ander kan er toe leiden dat het huis moet worden verkocht. Daarbij
plegen verzekeraars en banken zich wèl zodanig op te stellen dat een
redelijke termijn daartoe wordt gegund. De geldverschaffer zal bereid zijn
meer riscio te nemen, dus te bewilligen in uitstel van de verkoop, in de mate
waarin het hiervoor bedoelde bedrag van de hypothecaire inschrijving ruimte
biedt en in de mate waarin de waarde van de woning de nog af te lossen schuld
overtreft, maar van overwaarde is niet altijd sprake.Wat de betaling van de termijnbedragen voor de levensverzekering betreft
geldt dat, indien daarmee moet worden gestopt omdat de financiën waarover
de achterblijvers beschikken niet toereikend zijn, de verzekering, afhankelijk
van het type, vervalt of premievrij wordt gemaakt. In het laatste geval wordt
het verzekerde kapitaal verlaagd. Op het verzekerde kapitaal bestaat evenwel
weer wel recht, indien de rechtbank tezijnertijd de verklaring van vermoedelijk
overlijden zal hebben afgegeven, en een akte van overlijden vervolgens is
opgemaakt.Het ligt niet voor de hand om, door bijzondere voorzieningen, te bewerkstelligen,
dat het risico van het niet betalen van een schuld – zoals de verzekeringspremie
danwel de schuld uit hoofde van hypothecaire geldlening – voor rekening
van de wederpartij van de vermiste schuldenaar komt. Evenals dit bij echtscheiding
het geval is, zal het uiteindelijk onder omstandigheden als onontkoombaar
moeten worden aanvaard dat het huis moet worden verkocht of dat de gesloten
levensverzekering, althans tot het moment van de verklaring van vermoedelijk
overlijden, een lagere waarde gaat vertegenwoordigen.Desalniettemin acht ik wijziging van de regeling van de verklaring van
vermoedelijk overlijden op een enkel punt mogelijk. Ik ben daartoe geïnspireerd
door de eerder vermelde ministeriële regeling ingevolge artikel 8 van
de Algemene nabestaandenwet: voor de toepassing van genoemde wet wordt iemand
vermoed te zijn overleden, wanneer hij gedurende één jaar afwezig
is, zonder dat er bericht is ingekomen waaruit blijkt, dat hij in leven is,
of wanneer één jaar verlopen is na de dag, waarop hij volgens
de laatste tijding nog in leven was, een en ander mits de omstandigheden zijn
dood waarschijnlijk maken.Blijkens de jurisprudentie in verband met – toen – de Algemene
Weduwen- en Wezenwet zijn er andere omstandigheden dan die bedoeld in artikel
413, lid 2 onder b enc, denkbaar, waaronder eerder dan na vijf jaren de dood
van een vermiste voldoende waarschijnlijk kan worden geacht. Zo rept Centrale
Raad van Beroep 27 januari 1972, AWW 1971/9, RSV 1972/115 van de fysieke en
psychische toestand van een persoon die weliswaar geen indicatie
voor direct levensgevaar gaf, maar toch wel zodanig labiel was, dat een verblijf
zonder medische en psychische ondersteuning in een vreemde omgeving (de Verenigde
Staten) zijn toestand geredelijk in zodanig ernstige mate nadelig kon beïnvloeden,
dat zijn dood zeer wel – op natuurlijke wijze, dan wel door suïcide –
kon intreden. Dit gevaar was in het berechte geval des te groter, nu er geen
enkele aanwijzing was, dat betrokkene in deze omgeving op enigerlei wijze
verzekerd was van constante middelen van bestaan. Er was overigens verder
niet gebleken van een andere oorzaak dan zijn overlijden, waaruit het achterwege
blijven van enig levensteken verklaard zou kunnen worden. Gelet hierop maakten
in die situatie de omstandigheden de dood van de betrokkene wel waarschijnlijk.Het lijkt mij kortom, juist ook omdat de gevallen van vermissing onderling
zeer blijken te verschillen, denkbaar aan artikel 413, lid 2 een onderdeel
toe te voegen dat de strekking heeft een bekorting van de termijn van vijf
jaren tot één jaar, indien de betrokkene wordt vermist gedurende
die periode van één jaar en de omstandigheden zijn dood waarschijnlijk
maken.Deze toevoeging kan een zelfstandige functie vervullen naast de regeling
van afdeling 3 van titel 18 «Vaststelling van overlijden in bepaalde
gevallen». Blijkens artikel 426 lid 1 is daar immers het criterium dat
het lichaam van een vermist persoon niet is kunnen worden teruggevonden doch
dat, alle omstandigheden in aanmerking genomen, zijn overlijden als zeker
kan worden beschouwd. Deze bepaling legt – omdat geen enkele wachttijd
is vereist, de akte opgemaakt volgens artikel 429 als een akte van overlijden
in de zin van artikel 19 f geldt, en de bijzondere, beperkingen bevattende
bepalingen van de artikelen 418–425 niet gelden – immers een strengere
maatstaf aan: hier staat het overlijden met absolute zekerheid vast en is
terugkeer derhalve uitgesloten.Indien geruime tijd eerder dan na vijf jaren een verklaring van vermoedelijk
overlijden kan worden verzocht, zal, naar ik verwacht, zulks ook van invloed
kunnen zijn op de houding van degenen die het in hun macht hebben de achterblijvers,
eventueel bij wijze van voorschot of onder het stellen van zekerheid, van
geldmiddelen te voorzien of anderszins – door uitstel van betaling –
voorlopig tegemoet te komen, zoals verzekeraars en banken.Er lijkt mij dan geen behoefte te bestaan aan een ander tijdstip waarop
de termijn bedoeld in artikel 413 lid 1 begint te lopen, zoals het tijdstip
waarop aangifte van de vermoedelijke vermissing is gedaan: het vertrek van
de vermiste of de laatste tijding van zijn leven kan zonder bezwaar blijven
worden aangehouden.Een ander probleem dat omtrent artikel 413 wordt gemeld is, dat, anders
dan bij artikel 426 e.v., het openbaar ministerie niet bevoegd is de verklaring
van vermoedelijk overlijden uit te lokken. Het openbaar ministerie beschikt
niet over die bevoegdheid ómdat het belang van de belanghebbenden,
en niet dat van de vermiste zelf, hier voorop staat. Men kan zich afvragen
of dit onderscheid wel altijd zo scherp kan worden getrokken en of bijvoorbeeld
bij de toepassing van artikel 409 – het afwezigen – en vermistenbewind-
waar het openbaar ministerie wèl bevoegd is, het belang van de achterblijvers
niet evenzeer in het geding is. Waar tot de vordering, bedoeld in artikel
426, die eveneens de strekking heeft het overlijden vast te stellen, het openbaar
ministerie wél bevoegd is, lijkt mij er geen doorslaggevend argument
te zijn om dit niet ook voor de toepassing van artikel 413 het geval te doen
zijn. Aangenomen mag worden dat (ook hier) het openbaar ministerie alleen
dan een vordering zal doen, indien belanghebbenden zulks om hen moverende
redenen – zoals de emotionele problemen die het zelf doen van een verzoek
met zich kunnen brengen: zij worden aldus gedwongen zèlf de vermiste
op te geven – achterwege menen te moeten laten. Erop gewezen zij overigens dat, indien het desbetreffende bewind is uitgesproken, ook de bewindvoerder
van artikel 409 bevoegd is.In verband met de procedure tot verkrijging van de verklaring van vermoedelijk
overlijden wordt voorts nog als bezwaar genoemd, dat de verzoeker(s), die
de vermiste ingevolge artikel 414 oproepen om van zijn in leven zijn te doen
blijken, ook zelf – opgeroepen zijnde – daadwerkelijk ter terechtzitting
zouden moeten verschijnen. Dat is evenwel niet het geval. De verzoeker kan
immers, blijkens art. 429 f Rv, bij procureur verschijnen, tenzij de rechter
verschijning in persoon gelast. Voor dit laatste zal gemeenlijk geen reden
zijn.De kosten die voor rekening blijven van de verzoekers, te denken valt
aan die welke worden gemaakt voor de werkzaamheden van de procureur en vooral
voor de oproepingen via advertenties bedoeld in artikel 414, kunnen door de
bewindvoerder die ingevolge artikel 409 optreedt, na verkregen machtiging
van de kantonrechter ingevolge artikel 358 jo 410 lid 1, aan de vermiste in
rekening worden gebracht. Het lijkt mij alleszins passend voor de gevallen
waarin geen bewind als bedoeld in artikel 409 werd uitgesproken, een overeenkomstige
voorziening te heffen. Artikel 414 zou daartoe met een vijfde lid kunnen worden
aangevuld, luidende:5. De rechtbank kan tevens bepalen dat de kosten die de verzoeker heeft
gemaakt in verband met de in artikel 413 bedoelde verzoeken ten laste van
het vermogen van de vermiste worden gebracht.Ik ben voornemens omtrent de vorenvermelde mogelijke wijzigingen van artikel
413 advies te vragen aan de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, het College
van Procureurs-Generaal en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken. 5. Artikel 412Artikel 412 regelt het geval dat de vermiste door erfopvolging of legaat
iets zou hebben verkregen indien hij op het ogenblik van het overlijden van
de erflater zou hebben geleefd, maar waarop anderen aanspraak kunnen maken
indien de vermiste toen reeds was overleden. Zij kunnen met het oog hierop
de rechtbank machtiging vragen om de rechten van erfgenaam of legataris uit
te oefenen. Deze kan machtiging verlenen en daarbij zekere garanties ten behoeve
van belanghebbenden voorschrijven.In de literatuur (zie W.M.A. Kalkman, Begunstiging bij levensverzekering,
blz. 144) is wel bepleit de regeling van artikel 412 voor uitkeringen uit
hoofde van een levensverzekering, die opeisbaar worden terwijl de begunstigde
afwezig is of vermist wordt, van overeenkomstige toepassing te doen zijn.
Aldus zou kunnen worden bewerkstelligd, dat de verzekeraar de uitkering niet
onder zich behoeft te houden, maar bevrijdend aan opvolgende begunstigde(n)
kan betalen. Dit lijkt mij een voorstel dat overneming verdient. 6. Artikel 418Blijkens artikel 418 zijn de erfgenamen en legatarissen van degene die
vermoedelijk overleden is verklaard, verplicht ten genoege van de kantonrechter
zekerheid te stellen voor hetgeen zij moeten afdragen aan de vermiste, zo
hij mocht terugkeren (of aan erfgenamen of legatarissen die een beter recht
hebben). Andere verplichtingen betreffen die van een behoorlijke boedelbeschrijving
alvorens de inbezitneming van de nalatenschapsgoederen kan plaatsvinden, de
toestemming van de kantonrechter voor vervreemding of bezwaring van registergoederen,
verdeling bij authentieke akte, het verbod tot verkwisting van de goederen
der nalatenschap en van het doen daaruit van bovenmatige giften, en ten slotte, de verplichting desgevraagd aan de kantonrechter de nodige
inlichtingen te verschaffen. Al deze verplichtingen gelden gedurende tien
jaren na de dag waarop de akte van overlijden overeenkomstig artikel 417 is
opgemaakt.Kritiek ontmoet vooral de algemeen gestelde termijn van tien jaren. Zo
kan het door omstandigheden voorkomen, dat eerst geruime tijd na het onzeker
zijn geworden van het bestaan van een persoon – soms zelfs meer dan
tien jaren later – de verklaring van vermoedelijk overlijden wordt aangevraagd.
De gevallen van vermissing verschillen evenwel nogal, zodat bijvoorbeeld de
termijn van zekerheidstelling gevoegelijk aan de kantonrechter kan worden
overgelaten, die daarbij dan rekening kan houden met de omstandigheden van
het concrete geval. Met andere woorden, artikel 418 lid 7 zou kunnen worden
gewijzigd aldus dat de verplichtingen van de erfgenamen en legatarissen vervallen
op het tijdstip door de kantonrechter bepaald, doch niet later dan tien jaren
na de dag waarop de akte van overlijden overeenkomstig artikel 417 is opgemaakt. 7. SamenvattingIn het voorgaande werden primair enige bepalingen uit titel 1.18 van het
Burgerlijk Wetboek besproken, die in de praktijk voor achterblijvers van vermisten
op problemen stuiten. Het blijkt dat, door de benoeming van een bewindvoerder
op de voet van artikel 409 , veel praktische problemen ook voordat de verklaring
van vermoedelijk overlijden kan worden aangevraagd en verkregen, tot een oplossing
kunnen worden gebracht. Hetzelfde geldt overigens indien een zaakwaarnemer
optreedt; een moeilijkheid daarbij is wel dat zaakwaarneming niet altijd door
derden wordt geaccepteerd.De bewindvoerder kan vrijwel elk belang van de vermiste behartigen; uitgezonderd
zijn slechts die welke van hoogst persoonlijke aard zijn. Het afwezigen –
en vermisten bewind (maar ook het belang in deze van het instituut van zaakwaarneming)
blijkt echter in de praktijk niet of nauwelijks bekend. Dit geeft mij aanleiding
de desbetreffende publieksfolder «Wat te doen als iemand vermist wordt»
ter zake aan te vullen.De verklaring van vermoedelijk overlijden (art. 413 e.v.) blijkt, omdat
zij in de regel eerst na verloop van vijf jaren aan de rechtbank kan worden
gevraagd, in een aantal gevallen soms tot grote problematiek aanleiding te
kunnen geven. Achterblijvers kunnen gedurende die periode zelfs op bijstand
ingevolge de Algemene bijstandswet aangewezen raken. Ik overweeg om, in navolging
van de regeling krachtens de Algemene nabestaandenwet, aan artikel 413 lid
2 een onderdeel toe te voegen waardoor de verklaring van vermoedelijk overlijden
ook kan worden aangevraagd na verloop van één jaar, indien de
betrokkene gedurende die periode wordt vermist en de omstandigheden zijn dood
waarschijnlijk maken. Aldus kan in een aantal gevallen spoediger dan thans
problematiek, ter oplossing waarvan bewind of zaakwaarneming niet zijn bedoeld
omdat daarvoor een akte van overlijden moet zijn opgesteld, tot een oplossing
worden gebracht.Voorts overweeg ik om ook het openbaar ministerie tot het doen van het
in artikel 413 bedoelde verzoek bevoegd te maken.De kosten die verzoekers voor het verzoek strekkende tot het verkrijgen
van de verklaring van vermoedelijk overlijden moeten maken (vooral die voor
de advertenties) zullen, mits de rechtbank zulks accordeert, ten laste van
het vermogen van de vermiste kunnen worden gebracht.Aan artikel 412 overweeg ik een lid toe te voegen waardoor een levensverzekeraar
ook een opeisbaar geworden uitkering kan betalen aan begunstigden die volgen
op de vermiste.De verplichtingen van erfgenamen en legatarissen die, na de verklaring
van vermoedelijk overlijden erfgenaam of legataris zijn geworden, zouden voortaan
kunnen vervallen op het door de kantonrechter bepaalde tijdstip, doch
niet later dan tien jaren nadat de akte van overlijden overeenkomstig artikel
417 is opgemaakt.Over een aantal van deze voornemens, in het bijzonder die omtrent artikel
413, acht ik het gewenst eerst advies te vragen aan de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak, het College van Procureurs-Generaal en de Nederlandse Vereniging
voor Burgerzaken.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26200-VI-13.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl