Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2004; Brief staatssecretaris ter aanbieding advies van de Onderwijsraad: De helft van Nederland hoogopgeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29410, nr. 41

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

23-06-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29410 nr. 41

14-06-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam2020: DE HELFT VAN NEDERLAND HOOGOPGELEID. BELEIDSREACTIE OP ADVIES ONDERWIJSRAAD «DE HELFT VAN NEDERLAND HOOGOPGELEID»InleidingI. AMBITIE VAN MEER HOGER OPGELEIDEN1. Belang van hoger opgeleiden2. Percentages hoger opgeleiden in Nederland3. Tekorten op de arbeidsmarkt4. Tekort aan excellentie5. Risico’s voor ontwikkeling aantal hoger
opgeleidenOntwikkeling deelname HOLaag rendement6. Streefbeeld: 50% hoger opgeleid in 2020In 2020 is 50% van de Nederlandse beroepsbevolking
tussen 25 en 44 jaar hoger opgeleid.II. VERSTERKING VAN HET INSTROOMPOTENTIEELAd 1. Verbeterde doorstroom ReactieAanpak voortijdig schoolverlatenKorte programma’s hboFlexibele toelatingSamenwerking tussen roc’s en hogescholenDoorstroom mbo-hboAd 2. Allochtone studenten ReactieProjecten van instellingenRolmodellenIII. MEER VERSCHEIDENHEID EN HET RENDEMENT VAN HOGER
ONDERWIJSReactieVerscheidenheid binnen opleidingenVerscheidenheid tussen opleidingenStudenten meer binden aan onderwijsBezielingIn gang gezet beleidNieuw beleida. Leren van goede voorbeeldenb. De professional meer centraalc. Waardering werkgeversIV. VERBETERING VAN MOGELIJKHEDEN VOOR ZIJ-INSTROMERS
(EEN LEVEN LANG LEREN)Reactiee-LearningRegionale leerwerklokettenVerdere versterking EVC binnen het hoger onderwijsImplementatie EVCFinanciële stimulansenWettelijk recht op vaardigheidsbepalingStaatsexamen in het hoger onderwijsV. MEER BESCHIKBAARHEID VAN BUITENLANDSE KENNISWERKERSVI. AFSLUITING
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 29410, nr. 41 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29410Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 410Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2004nr. 41BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 juni 2006Hierbij ontvangt u het advies van de Onderwijsraad, «De helft van
Nederland hoogopgeleid»1, en de beleidsreactie
daarop.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. Rutte 2020: DE HELFT VAN NEDERLAND HOOGOPGELEID. BELEIDSREACTIE OP ADVIES ONDERWIJSRAAD «DE HELFT VAN NEDERLAND HOOGOPGELEID»InleidingDe overheid streeft naar meer hoger opgeleiden. Deze ambitie is geworteld
in het breed gedeelde besef dat voldoende aanbod van kenniswerkers een absolute
voorwaarde is voor een succesvolle, internationaal concurrerende kennissamenleving.
Stijging van het opleidingsniveau van de beroepsbevolking heeft immers direct
effect op de arbeidsproductiviteit en op het innovatievermogen van de economie.
De deelname aan het arbeidsproces neemt toe naarmate mensen een hoger opleidingsniveau
hebben1. In het Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan
(HOOP) 2004 is dan ook een deelnameniveau van 50% in 2010 als streefbeeld
opgenomen.De agenda in het HOOP 2004 is een onderdeel van een bredere kennisstrategie,
gericht op het realiseren van de zogenaamde Lissabon-ambities. Tegen de achtergrond
van «Lissabon» is de Onderwijsraad verzocht om de ambitie tot
het verhogen van de deelname aan het hoger onderwijs breed te beschouwen.
Deelname op zich zegt nog niet alles over het uiteindelijke aanbod van hoger
opgeleiden op de arbeidsmarkt. Verschillende partijen hebben zorg geuit over
de ontwikkeling van de aansluiting tussen vraag naar en aanbod van hoger opgeleiden
op de arbeidsmarkt2. De Onderwijsraad is dan ook
gevraagd nader in te gaan op de voorwaarden waaronder het aantal hoger opgeleiden
kan worden verhoogd. Daarbij is overigens geen concreet percentage genoemd.De Onderwijsraad verkent in zijn advies «De helft van Nederland
hoogopgeleid» de doelstelling van 50% hoger opgeleiden in 2010
en werkt in dat verband een aanpak uit die globaal langs drie lijnen verloopt:– een zo hoog mogelijke doorstroom van leerlingen op alle onderwijsniveaus;– meer kwalitatieve verscheidenheid en een hoger rendement in het
hoger onderwijs en– omvangrijke participatie van werkende en niet-werkende volwassenen
in het hoger onderwijs.In deze beleidsreactie wordt eerst een nadere analyse gegeven van de noodzaak
van meer hoger opgeleiden en van het percentage hoger opgeleiden in onze beroepsbevolking.
Op grond daarvan wordt een aangescherpte ambitie voor de lange termijn geformuleerd
(Hoofdstuk I). Vervolgens worden de maatregelen genoemd die nodig zijn om
deze ambitie te realiseren (Hoofdstukken II tot en met V). Daarbij zal de
aanpak, die door de Onderwijsraad wordt aanbevolen, uitgangspunt zijn.I. AMBITIE VAN MEER HOGER OPGELEIDEN1. Belang van hoger opgeleidenHet belang voor een groter aandeel hoger opgeleiden in de beroepsbevolking
kent grofweg twee belangrijke motivaties:– het effect dat een hoger opgeleide beroepsbevolking heeft op de
economische groei;– de maatschappelijke baten die met hoger onderwijs samenhangen.Een hoger aantal hoger opgeleiden draagt duidelijk bij aan de economische
groei3. De stijging van het inkomen per hoofd
van de bevolking, dat hiermee samenhangt, ligt volgens het CPB tussen de 4%
en 7% op langere termijn. Arbeidsproductiviteit en arbeidsparticipatie
zijn de factoren die economische groei bepalen. De arbeidsproductiviteit
neemt toe, doordat hoger opgeleiden gecompliceerder werkzaamheden kunnen verrichten
dan lager opgeleiden. Voor het opnemen, verspreiden en ontwikkelen van nieuwe
technologieën is menselijk kapitaal dat door een hoge opleiding verworven
wordt de onmisbare basis. Nieuwe technologieën beïnvloeden op hun
beurt de arbeidsproductiviteit. Verder participeren hoger opgeleiden meer
dan lager opgeleiden in het arbeidsproces.Naast het verband tussen scholing en economische groei is er ook samenhang
tussen scholing en maatschappelijke baten1. Een
verband tussen een hoger opleidingsniveau en maatschappelijke baten valt vooral
te verwachten in de gezondheid van mensen (hoger opgeleiden zijn gezonder
en maken minder gebruik van zorgvoorzieningen), preventieve werking op criminaliteit
(hoger opgeleiden begaan minder vaak zwaardere delicten dan lager opgeleiden),
minder gebruik van de sociale zekerheid en meer maatschappelijke participatie
(hoger opgeleiden zijn o.a. meer actief in verenigingen, nemen vaker deel
aan het democratisch proces en hebben een hogere cultuurdeelname).2. Percentages hoger opgeleiden in NederlandHoewel het Nederlandse onderwijssysteem elk jaar meer hoger opgeleiden
aflevert, blijft het niveau achter bij dat van een aantal andere landen2.De doelstelling van 50% deelname aan het hoger onderwijs, zoals
verwoord in het HOOP 2004, heeft Nederland al bijna bereikt: van degenen die
in 1988 zijn geboren zal naar verwachting in 2011 op hun 23ste 50%
ingestroomd zijn in het hoger onderwijs. Deze generatie is de eerste die de
50%-doelstelling lijkt te gaan halen. De deelname aan het hoger onderwijs
is in de afgelopen twaalf jaar met meer dan 10 procentpunt gestegen3.Het percentage hoger opgeleiden in onze beroepsbevolking4 bedraagt volgens de laatste CBS-gegevens (over 2005) 31%5. Een meer actueel beeld van veranderingen in het opleidingsniveau
zou ontstaan wanneer een bepaalde leeftijdsgroep van de beroepsbevolking als
uitgangspunt wordt genomen. De Onderwijsraad kiest daarvoor de groep 25–34
jaar. Deze groep wordt door het CBS niet naar opleidingsniveau gesplitst vanwege
de te kleine steekproefgrootte. Het percentage hoger opgeleiden onder de beroepsbevolking
van 25–44 jaar is wel bekend: dit was in 2004 bijna 36%. In de
afgelopen negen jaar is dit percentage met ongeveer 7 procentpunt gestegen.
Een dergelijke stijging heeft ook plaatsgevonden in Finland. In andere landen
is dit percentage meer gestegen (USA 9 procentpunt, Zweden 13 procentpunt
en Canada 14 procentpunt)6.Uit vergelijking van OESO-cijfers op de leeftijdscategorieën 25–34
en 35–44 blijkt dat Nederland met het percentage hoger opgeleiden in
de middenmoot zit: hoger dan Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk en Italië,
maar lager dan Zweden, Finland, Denemarken, België en Engeland. Deze
vergelijking wordt overigens vertroebeld door de definitiekwestie wat tot
hoger onderwijs gerekend wordt. De maatstaf voor opleidingsniveaus in de jaarlijkse
OESO-publicatie Education at a Glance over de
onderwijsontwikkelingen in de lidstaten is de International
Standard Classification of Education(ISCED) 1997. De interpretatie
van de ISCED is niet internationaal gecoördineerd en de maatstaven die
Nederland hanteert zijn strenger dan die van sommige andere landen. In Nederland
worden personen met een mbo-4-opleiding niet gerekend tot hoger opgeleiden.
De VS doen dit wel. Als Nederland mbo-4-opgeleiden als hoger opgeleiden zou
laten meetellen, dan zou het aantal hoger opgeleiden in de bevolking toenemen
van 24% naar 39%. 3. Tekorten op de arbeidsmarktDe komende jaren gaan er tekorten aan hoger opgeleiden ontstaan. Een analyse
van het ROA1 wijst op tekorten in 2010 in verschillende
sectoren, met name de medische en technische. Ook de Onderwijsraad voorspelt
tekorten voor 2012 en 2020.Een flexibele, goed functionerende arbeidsmarkt brengt vraag en aanbod
snel in overeenstemming en vertaalt tekorten in bepaalde sectoren in betere
arbeidsvoorwaarden. Hierdoor kan de instroom in de desbetreffende opleidingen
toenemen. Tekorten kunnen duiden op een arbeidsmarkt die relatieve schaarste
onvoldoende tot uitdrukking brengt in de arbeidsvoorwaarden. Ook kan het duiden
op onderwijsmarkt die er onvoldoende in slaagt meer hoger opgeleiden af te
leveren2.Structurele tekorten dwingen ondernemingen hun organisatie aan te passen
zodat zij minder gevoelig zijn voor het gebrek aan hoger opgeleiden. Voor
zover deze aanpassing voortvloeit uit inadequaat functionerende arbeids- en
onderwijsmarkten, kan dit een rem vormen op de ontwikkeling van de Nederlandse
kenniseconomie en skill biased technological change3.Het is dus noodzakelijk dat overheid, onderwijs, werkgevers en studenten
hun gezamenlijke verantwoordelijkheid nemen in het realiseren van voldoende
aanbod van afgestudeerden. Met name de gebreken in de huidige markt voor hoger
onderwijs, de hoge uitval en het onbenutte potentieel van bepaalde doelgroepen,
zullen krachtig moeten worden aangepakt. Deze beleidsreactie zal daarop nader
ingaan.4. Tekort aan excellentieNaast het op peil houden en verhogen van het aantal hoger opgeleiden is
het voor onze kenniseconomie ook noodzakelijk om de talenten van excellente
studenten optimaal te ontwikkelen. De laatste jaren is uit verschillende hoeken
de behoefte aan excellentie in onderzoek en in het hoger onderwijs verwoord4. Excellent onderzoek leidt tot doorbraken in wetenschap
en technologie en excellent hoger onderwijs brengt de kenniswerkers voort
die deze doorbraken realiseren5.De Nederlandse universiteiten scoren redelijk op de internationale ranglijsten,
maar er is nog geen enkele sprake van topposities. De hoogst genoteerde Nederlandse
universiteit in de Times Higher Education ranglijst, de Technische Universiteit
Delft, stond in 2005 op de 53ste plaats. Op de Shanghai-wereldranglijst bezet
de beste Nederlandse universiteit, de Universiteit Utrecht, de 41ste plaats
en op de Europese ranglijst van Webometrics staat de Universiteit van Amsterdam
als hoogste Nederlandse universiteit op nummer 21.6
Met het oog op een verdere internationalisering van de markt voor hoger onderwijs
is de vraag of deze positie van de Nederlandse instellingen voldoende is om
op termijn niet de boot te gaan missen zeer relevant.Onder studenten in het Nederlandse hoger onderwijs lijkt weinig sprake
te zijn van ambities om te excelleren. Slechts 22% van de studenten
kan getypeerd worden als «gedreven» in de zin van goede studievoortgang,
goede motivatie en inzet en voldoende tijdsbesteding aan een studie7.5. Risico’s voor ontwikkeling aantal hoger
opgeleidenVoor de groei van het aantal hoger opgeleiden doen zich twee belangrijke
risico’s voor: de hoge uitval uit het onderwijs dat voorbereidt op het
hoger onderwijs en het lage rendement van het hoger onderwijs. Ontwikkeling deelname HOEen positieve ontwikkeling in de deelname aan hoger onderwijs is vooral
afhankelijk van het aantal leerlingen dat zich kwalificeert op havo/vwo- of
mbo-4-niveau. Dat aantal is op zijn beurt weer afhankelijk van de doorstroom
vanuit het primair onderwijs. Om ervoor te zorgen dat voldoende leerlingen
doorstromen naar havo/vwo en mbo-4 moet talent al in de fase van primair onderwijs
worden herkend en ontwikkeld.De doorstroom vanuit mbo en vo gaat de goede kant op. De doorstroom is
nu betrekkelijk hoog (vo-ho ca. 87%, mbo-hbo ca. 50%, waarvan
34% direct doorstroomt, en de rest met een of meerdere jaren vertraging1. Het aantal personen dat minimaal hoger secundair onderwijs
(havo, vwo en mbo niveau 2 en hoger) heeft afgerond blijft toenemen (van 58%
in 1996 naar 65% in 20042).Anderzijds is de hoge uitval uit het vo en mbo (het uitvalpercentage uit
vo en mbo tezamen bedroeg in 2005 13,6%) een bedreiging voor deze ontwikkeling.
Van het totaalpercentage voortijdig schoolverlaters3
is ca. 4% afkomstig uit havo/vwo en ca. 56% uit mbo (niveau
2 tot en met 4)4. Een toenemend deel van de leerlingenpopulatie
is van allochtone afkomst. De uitval van allochtone leerlingen uit het vo
en mbo is veel groter dan die van autochtone (zie ook de volgende paragraaf).
Als allochtone jongeren in deze mate blijven uitvallen, kan dit er op den
duur toe leiden dat het aantal zich voor het hoger onderwijs kwalificerende
jongeren afneemt. Overigens begint het aantal voortijdig schoolverlaters te
dalen, van 64 000 in 2004 naar 57 000 vorig jaar. Onlangs zijn extra
maatregelen gepresenteerd om ervoor te zorgen dat in 2010 de schooluitval
is teruggebracht tot de helft van 2002 (maximaal 35 000)5.Laag rendementEen ander risico is het lage rendement en de hoge uitval uit het hoger
onderwijs. Van de hbo-studenten haalt 63% na 6 jaar een diploma, terwijl
13% dan nog bezig is; ca. 25% is dus in de eerste 6 jaar uitgevallen.
Van de wo-studenten is na 7 jaar ca. 17% uitgevallen; na 7 jaar haalt
61% van de studenten een diploma (al dan niet na omzwaai naar hbo),
terwijl 21% dan nog bezig is.Uitval is frustrerend en beschadigend voor studenten. Maar ook de samenleving
heeft er last van: potentiële kenniswerkers gaan verloren en uitval uit
het hoger onderwijs kost de staat over een periode van 2,5 jaar ca. € 370
mln.66. Streefbeeld: 50% hoger opgeleid in 2020Het kabinet heeft de ambitie duurzame winst in het verhogen van het aantal
hoger opgeleiden te behalen. Uitgangspunt daarbij is, zoals de Onderwijsraad
bepleit, op alle onderwijsniveaus de mogelijkheid te geven voor leerlingen,
studenten, werkenden en niet-werkenden om talenten zo te ontwikkelen, dat
ze het voor hen hoogst mogelijke onderwijsniveau bereiken. Om daarin focus
aan te brengen kan worden uitgegaan van het volgende streefbeeld:In 2020 is 50% van de Nederlandse beroepsbevolking
tussen 25 en 44 jaar hoger opgeleid.Dat betekent dat het huidige percentage met 15 procentpunten moet toenemen.
Op korte termijn is dat uiteraard niet haalbaar, vooral niet gezien de ontwikkeling
van dit percentage in de afgelopen jaren. Voor de langere termijn ziet het
kabinet echter wel mogelijkheden. De realiseerbaarheid daarvan staat of valt
met de volgende voorwaarden: 1. Voldoende mensen moeten zich in het vo en mbo kwalificeren
voor doorstroom naar het hoger onderwijs. Indien de deelname aan
het hoger secundair onderwijs zich blijft ontwikkelen zoals in de afgelopen
acht jaar (m.a.w. voldoende leerlingen stromen door naar havo/vwo en mbo-4)
en de aanpak van het voortijdig schoolverlaten in het vo en mbo succesvol
is, zou de deelname aan het hoger onderwijs met 10 procentpunt kunnen toenemen.
De inspanningen om de doorstroom in de komende jaren te verhogen zou ertoe
kunnen leiden dat de tot dusver waargenomen stijging van de deelname aan het
hoger onderwijs zich voortzet en dat van degenen die geboren zijn in 1994
in 2020 58% naar het hoger onderwijs zal zijn gegaan. Bijzondere aandacht
voor het potentieel onder allochtonen is hier noodzakelijk. Indien de uitval
van allochtone leerlingen op het huidige niveau blijft, is het zeer de vraag
of de doorstroom naar het hoger onderwijs zich positief zal ontwikkelen. Daarom
zijn er verschillende maatregelen nodig (en al ingezet) om de uitval van (allochtone)
jongeren uit het onderwijs te bestrijden, waaronder: de aanpak van taalachterstanden
bij jonge kinderen met voor- en vroegschoolse educatie, nazorg voor vmbo’ers
bij de doorstroom vmbo-mbo, leerlingbegeleiding, brede scholen, registratie
van uitvallers, verlengen van de leerplicht voor jongeren zonder startkwalificatie,
meer stageplaatsen en afstemming van vraag en aanbod van stages, verbetering
van de voorbereiding van allochtone jongeren op het hoger onderwijs en begeleiding
tijdens het hoger onderwijs.2. Het rendement moet worden verbeterd en de ongediplomeerde
uitval uit het hoger onderwijs moet sterk afnemen.De grootste structurele
winst in het realiseren van een hoger percentage hoger opgeleiden zou geboekt
kunnen worden met een verbetering van het rendement. Als het rendement met
10 procentpunten zou stijgen tot 80%, en de deelname aan het hoger
onderwijs in 2020 het percentage van 58% zou bereiken (zoals in het
vorige punt geraamd) kan het aantal hoger opgeleiden stijgen tot 46%.
Verder is het nodig dat het rendement, dat al 20 jaar blijft schommelen tussen
60 en 70%, wordt verhoogd. De invoering van maatregelen, die tot nu
toe onorthodox heten, zal serieus moeten worden overwogen. Die maatregelen
moeten zich vooral richten op het tegengaan van de voortijdige uitval van
studenten. Dat betekent in eerste instantie dat studenten meer dan nu het
geval is terechtkomen in opleidingen, waarvoor zij geschikt en gemotiveerd
zijn. Vereist daarvoor zijn betere studiekeuze-informatie en meer verwijzing
en selectie bij inschrijving1. Ten tweede is het
van belang dat studenten meer aan het onderwijs worden gebonden. Door verscheidenheid
in onderwijsaanbod (waaronder niveaudifferentiatie) kan aan de behoeften van
uiteenlopende studenten worden tegemoet gekomen. Ook moeten studenten tijdens
hun opleiding intensiever begeleid worden. In veel opleidingen zal dit concreet
neerkomen op verhoging van het aantal contacturen en meer inzet van onderwijspersoneel.
Instellingen zullen afwegingen moeten maken ten aanzien van de inzet van hun
begrotingsmiddelen. De publieke uitgaven aan hoger onderwijs in Nederland
zijn internationaal vergeleken al hoog. Gelet op het individuele profijt dat
de afgestudeerde van veel HO-opleidingen op de arbeidsmarkt heeft lijkt het
niet onredelijk om de prijs van intensievere begeleiding ook door te berekenen
aan studenten. Daarom moet serieus worden nagedacht over hogere private bijdragen
o.a. in de vorm van collegegelddifferentiatie gecombineerd met een collegegeldkrediet
dat inkomensafhankelijk kan worden terugbetaald. Selectie en collegegeldverhoging
worden momenteel in experimenten uitgeprobeerd. In de volgende regeerperiode
zal daarover nadere besluitvorming plaatsvinden. Daarnaast zijn ook mogelijkheden
voor meer giften van derden (waaronder het bedrijfsleven) onderwerp van gesprek. 3. De deelname aan hoger onderwijs door werkenden en
niet-werkenden in het kader van een Leven Lang Leren moet toenemen.
Veel potentieel onder mensen, die al aan het werk zijn en nog geen HO-niveau
hebben, blijft nog onbenut. De deelname aan het hoger onderwijs van mensen
tussen de 30 en 40 jaar ligt met 3% onder het OESO-gemiddelde1. De deelname aan hoger onderwijs van degenen die geboren
zijn in 1972 blijft steken op 34%2. Om
deelname van deze mensen te bevorderen moeten onderwijs- en scholingsvoorzieningen
aantrekkelijker gemaakt worden. Mensen moeten eenvoudiger hun weg naar een
voor hen geschikt scholingstraject kunnen vinden. Financieel verantwoordelijk
blijven werkgevers en werknemers.4. Er moeten meer buitenlandse kenniswerkers beschikbaar
komen voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Het uitwisselen van getalenteerde
studenten en hooggekwalificeerde werknemers is van groot belang voor de kenniseconomie
en de concurrentiepositie van Nederland. Daarom moet Nederland stappen zetten
in het aantrekken en behouden van meer buitenlandse studenten en kenniswerkers.
In 2003 kwam 3,9% van de studenten uit het buitenland (waarbij meteen
moet worden opgemerkt dat de foutmarge in deze metingen hoog is, zie ook Hoofdstuk
V). Nederland scoort hiermee vergelijkbaar met de Verenigde Staten. Duitsland,
Frankrijk, Australië, en Zwitserland liggen hier boven. Het gemiddelde
in de OESO ligt op 6,4%. Nederland is netto noch een exporteur noch
een importeur van studenten3.Samenvattend constateert het kabinet dat een aandeel
van 50% hoogopgeleiden in 2020 haalbaar is onder de voorwaarden dat
institutionele hervormingen die tot nu toe onorthodox heten worden doorgevoerd
en succesvol zijn en dat financiering voor deze ambitie beschikbaar is. Gedacht
kan hier worden aan meer selectie bij inschrijving, collegegelddifferentiatie
en een open bestel. Na experimenten op het terrein van deze institutionele
hervormingen die starten in deze kabinetsperiode zal een volgend kabinet nadere
en verdergaande besluiten op deze terreinen moeten willen nemen. Tevens moet
een volgend kabinet besluiten over de financiering met publieke dan wel private
middelen.II. VERSTERKING VAN HET INSTROOMPOTENTIEELDe Onderwijsraad pleit voor het vergroten van het aantal potentiële
instromers en het vergroten van de daadwerkelijke instroom. Hierin worden
de volgende lijnen onderscheiden:1. verbeterde doorstroom binnen en tussen de onderdelen
van het onderwijsbestel voorafgaand aan het hoger onderwijs.2. stimulering van het potentieel aan allochtone studenten.Ad 1. Verbeterde doorstroom Voorstellen Onderwijsraad:– Flexibilisering overgangen door gezamenlijke doorlooptrajecten– Korte programma’s in het hboReactieAanpak voortijdig schoolverlatenOp de Lissabontop in 2000 hebben de EU-landen afgesproken het aantal schoolverlaters
zonder diploma terug te brengen met 50% in 2010. Het percentage schoolverlaters
(totaal 65 000) bedroeg in 2005 13,6%. In 2000 was dit 15,5%.
De bestrijding van de voortijdige schooluitval, die nu met kracht
wordt opgepakt, moet ertoe leiden, dat ook de uitval uit het havo/vwo en het
mbo in 2010 tot de helft is gereduceerd. Op deze manier kan de doorstroom
naar het hoger onderwijs zich in de toekomst sterk ontwikkelen. De doorstroom
van po naar vo en van vo naar ho is aan de orde in de reactie op het Onderwijsraadadvies «Betere
overgangen in het onderwijs», waarnaar kortheidshalve wordt verwezen.
De aanpak van voortijdige schooluitval komt uitgebreid aan bod in de Perspectiefnota«Aanval
op de uitval»1. In de onderhavige notitie
wordt met name aandacht besteed aan de doorstroom van mbo naar hbo.Korte programma’s hboTerecht wijst de Onderwijsraad op het belang van korte programma’s
in het hbo als aantrekkelijk opleidingenaanbod voor mbo’ers (of andere
instromers) die twijfelen over het vervolgen van hun studieloopbaan in het
hbo. Voor veel mbo’ers is het perspectief om nog vier jaar te moeten
studeren voor een hbo-diploma weinig aantrekkelijk. Hetzelfde geldt voor werkenden
die erover denken weer een studie op te pakken. Tweejarige programma’s
binnen het hbo kunnen voor deze groepen wél interessant zijn. Bovendien
is er in het beroepenveld behoefte aan werknemers met een opleidingsachtergrond
tussen mbo-4- en hbo-bachelorniveau in. Ervaringen in andere landen (bijv.
België) leren bovendien dat de introductie van korte programma’s
tot stijging kan leiden van het aandeel hoger opgeleiden in de beroepsbevolking.Om deze redenen starten vanaf het studiejaar 2006–2007 en 2007–2008
twee rondes pilots met programma’s die deel uitmaken van hbo-bacheloropleidingen
en die worden afgesloten met een (nieuwe) wettelijke graad: de Associate Degree.
Deze korte programma’s hebben arbeidsmarktrelevantie en omvatten minimaal
120 ECTS-punten. Doel van de pilots is te achterhalen wat de effecten zijn
van AD-programma’s. Daarbij wordt o.a. gekeken naar de toename van het
aantal hoger opgeleiden en de mate waarin AD-gediplomeerden op de arbeidsmarkt
aan de slag kunnen. De voorstellen voor de pilots worden beoordeeld door de
Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie.De experimenten krijgen in 2008 een tussenevaluatie. In 2010 volgt de
eindevaluatie en wordt besloten over invoering in de wet.Flexibele toelatingBelangrijk om te noemen in verband met flexibele overgangen van voorbereidend
naar hoger onderwijs zijn de experimenten «Ruim baan voor talent»
rondom flexibele toelating. In deze experimenten is het mogelijk om studenten
toe te laten, die niet voldoen aan de wettelijke vooropleidingseisen, maar
waarvan kan worden vastgesteld dat zij, bijvoorbeeld dankzij elders verworven
competenties, over een niveau beschikken dat overeenkomt met dat van de wettelijk
vereiste vooropleiding. Deze experimenten, die zich uitsluitend afspelen in
het hbo, lopen tot september 2007. In de experimenten zijn de doelgroepen
studenten zowel afkomstig uit mbo als uit havo/vwo. In het najaar van 2007
zal besloten worden over een definitieve wettelijke regeling van flexibele
toelating.Samenwerking tussen roc’s en hogescholenDe Onderwijsraad bepleit gezamenlijke doorlooptrajecten die de grenzen
tussen de verschillende sectoren overschrijden. Sectoroverstijgende samenwerking,
bijvoorbeeld tussen een roc en een hogeschool, is inderdaad zeer wenselijk
om mbo en hbo beter op elkaar te laten aansluiten. In de praktijk zijn al
diverse vormen van samenwerking ontstaan, al dan niet geformaliseerd. Net
als in de samenwerking tussen hogescholen en universiteiten zal in het wetsvoorstel
voor de WHOO mogelijk worden gemaakt dat roc’s en hogescholen samenwerkingsinstituten
oprichten, waaraan de uitvoering van taken op het gebied van beheer, onderwijs
of personeel wordt overgeheveld. Doorstroom mbo-hboTot slot de overweging in de wetgevingsnotitie «Naar een nieuwe
Wet op het hoger onderwijs en onderzoek» om het generieke toelatingsrecht
vanuit alle mbo 4-opleidingen naar alle hbo-bacheloropleidingen te beperken.
De Onderwijsraad bekritiseert deze. Het kabinet is van mening dat het wenselijk
is de doorstroom van mbo naar hbo te bevorderen, maar deze moet wel succesvol
zijn. Uitval in het hbo moet worden voorkomen. Opmerkelijk is dat de uitval
van mbo’ers na één en vooral na twee jaar significant
hoger is dan die van havisten en vwo’ers1.
Dat is op zich begrijpelijk; mbo’ers zijn al gekwalificeerd voor de
arbeidsmarkt en hebben een langere onderwijsloopbaan achter de rug vergeleken
bij instromers uit het vo. Juist in de eerste jaren van de HO-studie kan de
overweging om te gaan werken in plaats van studeren sterk opspelen. Om studenten
uit het mbo meer te motiveren voor een hbo-opleiding kan het helpen dat studenten
goed voorgelicht worden en dat roc’s en hogescholen hun opleidingsprogramma’s
en studieloopbaanbegeleiding goed op elkaar afstemmen. Daarbij is het van
belang oog te hebben voor de verschillende hbo-sectoren waarin mbo’ers
instromen. Bij doorstroom van mbo naar hbo binnen de eigen sector (en dat
geldt voor ongeveer 70% van mbo’ers die doorstromen naar het
hbo) is het rendement in het hbo 5 tot 20% hoger dan bij doorstroom
buiten de eigen sector2. Gezien deze ontwikkeling
ligt het in de rede om in de niet-verwante doorstroom van mbo naar hbo een
nadere verscherping aan te brengen. Voor deze mbo’ers wordt in het voorstel
voor de Wet op het Hoger Onderwijs en Onderzoek opgenomen dat zij toelaatbaar
zijn: de hogeschool bepaalt of de student beschikt over de kennis en vaardigheden
die hij voor de beoogde hbo-opleiding nodig heeft. In het licht van de ontwikkeling
van samenwerking en geïntegreerde leerwegen in de beroepskolom zal ook
worden gekeken welke ruimte hogescholen krijgen om zelf te bepalen of deficiënties
voor de instroom in het hbo of tijdens het eerste jaar weggewerkt moeten worden
en om maatwerk aan te bieden aan studenten. Deze maatregel belemmert de doorstroom
naar het hbo geenszins (er blijft immers sprake van een toelatingsrecht tot
het verwante hbo), maar zal mbo’ers wel prikkelen om hun studiekeuze
beter te doordenken en meer dan nu het geval is te kiezen voor een hbo-opleiding
die bij hen past.Ad 2. Allochtone studenten Voorstellen Onderwijsraad– Actieprogramma voor eerstegeneratie-studenten– Intensieve begeleiding bij keuzeproces onderwijsovergangen– Intensieve begeleiding tijdens schoolloopbaan– Uitbouw aansluitingsprogramma’s– Goede arbeidsmarktstartReactieHet is uiteraard van groot belang dat ook allochtone leerlingen en studenten
worden gestimuleerd om zich op een zo hoog mogelijk niveau te ontwikkelen,
vooral gezien het feit dat een groeiend deel van de beroepsbevolking van allochtone
herkomst is. Het aandeel niet-westerse allochtonen in de bevolking van 15–64
jaar neemt in de periode 2003–2020 toe van 10 naar 16%3.De deelname van allochtone studenten aan het hoger onderwijs is de laatste
jaren spectaculair verbeterd.Zo is de deelname van Turkse en Marokkaanse studenten op landelijk niveau
de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld4, al
is de instroom in 2004/2005 iets gedaald5. Spectaculair
is echter ook de uitval van allochtonen uit het voortgezet onderwijs. Deze
is veel hoger dan die van autochtonen (20% tegen 8%)1. Ook in het hoger onderwijs zijn er aanmerkelijke verschillen
tussen autochtonen en allochtonen als het gaat om uitval en rendement. Het
percentage autochtone studenten dat na vijf jaar een diploma heeft gehaald
is ongeveer 55%, dat van allochtone studenten is ongeveer 38%2. Daarom is in het HOOP 2004 het streven opgenomen om
in de periode tot 2010 de uitval van allochtone studenten uit het hoger onderwijs
terug te brengen tot het niveau van autochtone studenten.Projecten van instellingenVanuit OCW is via ECHO jarenlang subsidie gegeven aan instellingen om
instroom, doorstroom en gediplomeerde uitstroom van allochtone studenten te
bevorderen. Dankzij deze subsidies en eigen investeringen hebben instellingen
veel ervaring en expertise opgebouwd rondom allochtone studenten. Instellingen
kunnen dan ook hun eigen verantwoordelijkheid nemen in het aantrekken en vasthouden
van allochtoon talent. Gelet op de noodzaak om meer allochtoon talent te winnen
voor het hoger onderwijs blijft de overheid op onderdelen voorlopig nog een
stimulerende rol vervullen. Rekening houdend met de verantwoordelijkheid die
de instellingen en de studenten hierin zelf hebben zullen de komende jaren
enkele projecten van instellingen financieel worden ondersteund. In de periode
2006–2008 worden met een aantal instellingen in het hbo en wo afspraken
gemaakt over hun maatregelen voor het verhogen van de instroom en het verminderen
van de uitval van allochtone studenten. Projecten die zich richten op doorstroom
vmbo-mbo-hbo en vo-wo, bijvoorbeeld door mentor- en coachingsprojecten, zullen
hiervan in ieder geval deel uitmaken.RolmodellenAls er meer allochtone jongeren hoger onderwijs volgen en daarin succesvol
zijn, is dat niet alleen een betere benutting van allochtoon talent, maar
levert dat bovendien nieuwe rolmodellen op waaraan allochtone jongeren zich
kunnen spiegelen. Naast de ondersteuning van de instellingsprojecten wordt
dan ook ingezet op het nadrukkelijk naar voren brengen van allochtoon talent
en het presenteren van rolmodellen. Dit krijgt als volgt vorm:– presentatie van de jaarlijkse uitreiking van de ECHO Award voor
talentvolle allochtone studenten;– financiële ondersteuning door OCW en bedrijfsleven van het
Ambassadeursnetwerk van ECHO. In dit netwerk worden talentvolle studenten
gekoppeld aan stages en werk. Dit kan bijdragen aan het maken van een goede
arbeidsmarktstart. Hiervoor is in het najaar van 2005 ook de ECHO Talent base
op internet gestart, een database met cv’s van talentvolle allochtone
studenten;– bezoeken aan onderwijsinstellingen en bedrijven;– financiële ondersteuning van het UAF, stichting voor vluchteling-studenten.
Het UAF begeleidt vluchtelingen tijdens hun studie en naar een plaats op de
arbeidsmarkt.III. MEER VERSCHEIDENHEID EN HET RENDEMENT VAN HOGER
ONDERWIJS  Voorstellen Onderwijsraad– Meer verscheidenheid in het aanbod– Meer verscheidenheid tussen opleidingen– Versterking binding van studenten– Aanpassing bekostigingssystematiek ReactieVerscheidenheid binnen opleidingenDe door de Onderwijsraad bepleite verscheidenheid binnen opleidingen (d.w.z.
verscheidenheid in werkvormen, voltijd/deeltijd/duaal, intensiteit en organisatie)
heeft zich de laatste jaren sterk ontwikkeld. Probleemgestuurd onderwijs,
duale leerwegen en in het kielzog daarvan competentiegericht leren zijn in
het oog springende voorbeelden van die verscheidenheid. Met de invoering van
de bachelor-masterstructuur in 2002 is een belangrijke impuls gegeven aan
mogelijkheden om opleidingen zowel te verbreden als verdergaand te specialiseren
(in de masterfase) en aan het werken met een «major-minorsystematiek».De Onderwijsraad merkt terecht op dat er grenzen zijn aan maatwerk en
vraagsturing. De behoeften van werkgevers en het oordeel van de onderwijsprofessionals
zijn medebepalend. Alle betrokkenen bepalen en bewaken in dialoog de maatschappelijke
betekenis van de opleiding, de samenhang erin en het niveau ervan.Verscheidenheid tussen opleidingenDaarnaast is het, zoals de Onderwijsraad bepleit, van belang dat er meer
verscheidenheid tussen opleidingen komt. Terecht stelt de Onderwijsraad dat
niveaudifferentiatie een goede mogelijkheid kan zijn om het streven naar meer
hoger opgeleiden te ondersteunen. Differentiatie aan de bovenkant van het
hoger onderwijs (in de vorm van excellente opleidingen) draagt bij aan verhoging
van het gemiddelde niveau van hoger opgeleiden. Het risico van niveauverlies
door differentiatie aan de onderkant van het hoger onderwijs wordt opgevangen
door de accreditatie, waarmee het basisniveau van elke opleiding wordt gevalideerd.De verdere ontwikkeling van opleidingen met een erkende evidente meerwaarde
en honours programma’s in het kader van de «Ruim baan voor talent»-experimenten
en de start van de eerder genoemde experimenten met associate degrees zijn
recente maatregelen om de verscheidenheid tussen opleidingen te vergroten.
Hiermee wordt aangesloten op de aanbevelingen van de Onderwijsraad op dit
punt.Studenten meer binden aan onderwijsDe Onderwijsraad pleit ervoor studenten meer te binden aan de onderwijsomgeving,
zodat hun prestaties verbeteren. De afgelopen jaren is volgens de Onderwijsraad
het aantal contacturen in bepaalde opleidingen sterk afgenomen. In veel opleidingen
studeren studenten te weinig: buiten de technische en medische opleidingen
besteden zij doorgaans veel minder dan de genormeerde 40 uur per week aan
hun studie1. Internationaal vergeleken kennen
veel Nederlandse HO-opleidingen sowieso een lage studielast2.Het feit dat studenten te weinig studeren is volgens de Onderwijsraad
een belangrijke oorzaak van het lage rendement. De betrokkenheid van de student
bij de studie moet dus worden vergroot.Deze conclusie van de Onderwijsraad wordt door het kabinet volledig onderschreven.
Ook het kabinet streeft ernaar dat studenten méér uren studeren.
Het perspectief daarbij is niet alleen maar dat rendementen verhoogd moeten
worden. Het hoger onderwijs van vandaag is de broedplaats van de kenniselite
en vakkrachten van morgen. De nieuwe generatie kenniswerkers moet niet alleen
economische waarde hebben, maar moet ook in staat zijn het maatschappelijk
debat te bepalen. Van hoger opgeleiden mag worden verwacht dat zij beschikken
over een hoog kennisniveau en een kritische houding. Vanuit dat perspectief
kan studeren geen nevenactiviteit zijn, maar moet de hele gemeenschap van
hoger onderwijs, docenten, studenten en onderzoekers in het teken staan van
vorming en bezieling. Daarvoor zijn zowel student als opleiding verantwoordelijk. BezielingVan de student mag worden verwacht dat hij zich tijdens zijn vooropleiding
goed heeft georiënteerd op een studie in het hoger onderwijs en dat hij
hiervoor bewust heeft gekozen. Hij moet bereid zijn om voldoende tijd aan
de studie te besteden, zodat er geen onnodige achterstand ontstaat. Ook wordt
verwacht dat hij een kritische betrokkenheid toont bij de activiteiten die
de instelling verricht en daarin vanuit een houding van medeverantwoordelijkheid
participeert. Hierbij past een grotere financiële verantwoordelijkheid
van de student om bewust keuzegedrag en de bezieling met het onderwijs meer
te prikkelen. Daarom komt de student meer centraal in de bekostiging te staan
(zie verder hierna).Op zijn beurt mag de student veel van het onderwijs verwachten. De kwaliteit
van de opleidingen, docenten en voorzieningen moet de student een opleiding
op hoog niveau garanderen. Het onderwijs moet uitdagend zijn, de kennis verdiepen
en de student goed voorbereiden op de uitoefening van een beroep. De student
kan verwachten dat opleidingen differentiëren naar capaciteiten en behoeften,
bijvoorbeeld door rekening te houden met eerder verworven competenties en
werkervaring of door honoursprogramma’s aan te bieden aan getalenteerde
studenten. Opleidingen moeten de aanvankelijke motivatie van studenten duurzaam
maken en appelleren aan doorzettingsvermogen, leiderschap en ethisch normbesef.Dat beeld van een bezielde hoger onderwijsgemeenschap is nu nog een ideaal
en te weinig een realiteit. De hoge uitval uit het hoger onderwijs en het
beperkte aantal uren dat studenten aan hun studie besteden wijzen dat uit.
Daarmee is niet gezegd dat de kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs
onder de maat is. De kwaliteit van de meeste opleidingen is voldoende en er
zijn verschillende opleidingen waarin hard wordt gewerkt aan excellentie in
onderwijs en onderzoek. Maar indien de Nederlandse samenleving haar economische
en maatschappelijke ambities wil waarmaken en het hoger onderwijs daarin haar
rol moet vervullen en als het Nederlandse onderwijs internationaal concurrerend
wil zijn, dan geldt voor de meeste opleidingen dat kwaliteit van onderwijs
en inzet van studenten sterk verbeterd moeten worden.In gang gezet beleidIn deze kabinetsperiode zijn maatregelen in gang gezet, die moeten bijdragen
aan het verbeteren van rendement en kwaliteit van hoger onderwijs. Deze maatregelen
brengen mogelijk ook de 50%-doelstelling nader in zicht. Doordat echter
een aantal stelselkenmerken nog in een experimentele fase verkeren, moet de
omvang van de effecten nog worden afgewacht.In gang gezette maatregelen:– Meer transparante informatie over inhoud en
kwaliteit van opleidingen. Op het moment dat studenten kiezen voor
een opleiding die bij hen past en beter weten wat ze van een opleiding kunnen
verwachten, is de kans groot dat zij beter op die opleiding zullen presteren.
In het wetsvoorstel WHOO is opgenomen dat instellingen een wettelijk vastgelegde
verantwoordelijkheid krijgen tot informatievoorziening aan studenten. Deze
informatie moet vergelijkbaar zijn met die van andere instellingen en opleidingen.
Met de instellingen wordt momenteel overlegd over de uitwerking van een gegevensset
die als noodzakelijk kan worden beschouwd voor de studiekeuze. Hierin zal
ook de transparantie in loopbaanperspectieven van opleidingen worden meegenomen.
Met de oprichting van de website www.studiekeuze123.nl heeft de student, door
betrouwbare vergelijkingsinformatie, de mogelijkheid een afgewogen keuze te
maken voor een passende geaccrediteerde bachelor- en/of masteropleiding.
Deze openbaarheid van informatie stimuleert instellingen om kwaliteit neer
te zetten.– Introductie van leerrechten. Het is
te verwachten dat opleidingen kwalitatief beter worden, wanneer in de financiering
van het onderwijs de studerende centraal wordt gesteld en wordt uitgedaagd
scherpere keuzes te maken. Instellingen gaan de studiekeuzes van studenten
in hun portemonnee voelen door de introductie van de leerrechten. Hierdoor
worden zij gestimuleerd studenten met kwaliteit aan te trekken en vast te
houden.– Wijziging studiefinancieringsstelsel.
Door de invoering van het collegeldkrediet krijgen studenten de mogelijkheid
om over een ruimer budget te beschikken tijdens hun studietijd. De inkomensafhankelijke
terugbetaling biedt studenten die minder rendement halen uit de studie dan
verwacht meer financiële zekerheid voor de toekomst. Deze maatregelen
zorgen er tezamen met goede voorlichting voor dat studenten een betere afweging
gaan maken over hoe zij hun studietijd besteden. De keuze tussen werken en
lenen wordt dan bewuster gemaakt.– Minder regels. De WHOO brengt het
aantal regels voor instellingen en daarmee de bureaucratische lasten voor
het hoger onderwijs aanzienlijk terug: ongeveer de helft van de huidige WHW-bepalingen
komt te vervallen. Daardoor komt er meer ruimte voor aandacht voor het primaire
onderwijsproces.– Experimenten «Ruim baan voor talent». «Matching» tussen studenten en opleidingen kan ertoe
leiden dat studenten sneller terechtkomen op opleidingen, die bij hen passen.
Daardoor verbetert het rendement van de opleiding. Een manier om die «matching»
tot stand te brengen is selectie. Rondom selectie worden momenteel (in het
verlengde van de kabinetsnotitie «Ruim baan voor talent») experimenten
uitgevoerd. Deze vinden alleen plaats bij opleidingen met een erkende evidente
meerwaarde. Dat geldt ook voor de experimenten collegegeldverhoging. Zoals
gezegd kan met verhoging van de eigen bijdrage van studenten meer geld voor
begeleiding en kwaliteit beschikbaar komen. Het vergroten van de financiële
verantwoordelijkheid van de student kan er ook toe leiden dat hij een meer
bewuste keuze voor een studie maakt, waardoor de kans op uitval kleiner wordt.
De experimenten «Ruim baan voor talent» zijn mede gericht op het
bevorderen van deze meerwaarde en excellentie. Komend collegejaar start een
ronde experimenten rondom honoursprogramma’s voor getalenteerde studenten.
Het traject «Ruim baan voor talent» kan op deze manier bijdragen
aan het vergroten van de differentiatie en excellentie in het hoger onderwijs.
De experimenten worden medio 2007 finaal geëvalueerd. Gepland is dat
in het najaar 2007 politieke besluitvorming zal plaatsvinden over de invoering
van selectie aan de poort en collegegelddifferentiatie.– Versterking positie student. In het
voorstel voor de nieuwe Wet op het Hoger Onderwijs en Onderzoek zijn maatregelen
opgenomen om de positie van de student als kritisch medeverantwoordelijke
voor de kwaliteit van het onderwijs te versterken.– Open bestel hoger onderwijs. In het
private onderwijs zijn enkele goede voorbeelden van instellingen, die erin
slagen om maatwerk voor studenten te leveren en studenten aan te zetten tot
hoge studieprestaties. Om meer concurrentie tussen private en publieke instellingen
en daarmee mogelijk positieve effecten op rendement en studieprestaties te
stimuleren zullen in 2007 experimenten starten rondom een open bestel hoger
onderwijs. In januari 2010 zal de Tweede Kamer worden voorzien van een tussenrapportage,
die input kan geven voor nadere besluitvorming. Nieuw beleidNaast deze maatregelen worden in deze beleidsreactie nog een paar andere
lijnen geagendeerd, die relevant zijn voor het verbeteren van kwaliteit en
rendement. Het kabinet zal daarover dit jaar verder het debat voeren met studenten,
professionals, bestuurders, werkgevers en andere belanghebbenden:a. Leren van goede voorbeeldenb. De professional meer centraalc. Waardering van werkgeversa. Leren van goede voorbeeldenOpleidingen die succesvol zijn in het realiseren van hoge kwaliteit en
rendementen kunnen andere opleidingen inspireren tot kwaliteitsverbetering.
Dat is bijvoorbeeld de ervaring met het University College Utrecht (waar het
rendement 95% bedraagt). Niet alleen vindt het UCU navolging binnen andere opleidingen van de Universiteit Utrecht
(bijvoorbeeld als het gaat om kleinere studiegroepen en aandacht voor academische
vorming), maar ook bij andere universiteiten. De eerder genoemde experimenten «Ruim
baan voor talent» zijn dan ook geselecteerd op «best practice
quality» en uitstralingseffecten. Ook kan veel geleerd worden van voorbeelden
uit landen, die meer dan Nederland een traditie hebben met excellentie in
hoger onderwijs.Dit proces van inspiratie door goede voorbeelden zal verder worden bevorderd.
Een eerste stap daarin is het ontwikkelen van valide indicatoren voor topkwaliteit.
Daarachter zitten immers de voorwaarden waaronder goed onderwijs kan floreren.
Een aanzet daartoe is in recent onderzoek gegeven1.
Het gaat dan bijvoorbeeld om:– Goed georganiseerd onderwijs blijkend uit een sterke verbinding
tussen onderzoek en onderwijs en diversiteit in de onderwijsbenadering;– Een hoog niveau van (scriptie-)begeleiding van studenten en toetsing;– Een hoog rendement;– Hoogwaardige studievoorzieningen (o.a. ICT);– Aandacht voor diversiteit onder studenten;– Kwaliteitsbeleid dat in de organisatie is ingebed met als kern
personeelsbeleid (aandacht voor vereisten ten aanzien van onderwijskwalificaties
en onderzoekskwaliteiten, peer observation).  De kenmerken van en indicatoren voor topkwaliteit zullen de komende
tijd nader met experts worden besproken. Ook de criteria voor evidente meerwaarde,
zoals nu worden uitgeprobeerd in de experimenten «Ruim baan voor talent»,
kunnen in deze gesprekken functioneel zijn.De tweede stap is de bundeling en uitwisseling van expertise rondom extra
kwaliteit in onderwijs. Universiteiten met honoursprogramma’s bundelen
nu al hun krachten in het landelijk Plusnetwerk, maar dit wordt niet of nauwelijks
gefaciliteerd, ondanks de behoefte die zich bij instellingen aftekent om honoursprogramma’s
verder te ontwikkelen en nader onderzoek te doen naar algemene kenmerken daarvan2. De expertisebundeling voor universiteiten en hogescholen
zal worden ondersteund met een bijdrage van € 173 000 aan het
activiteitenprogramma van het landelijk Plusnetwerk. Deze heeft betrekking
op het verder opbouwen van expertise rondom honours programma’s in het
wo en hbo, door o.a. onderzoek en het realiseren van een «community of practice» waaraan instellingen en studenten
zelf invulling kunnen geven.b. De professional meer centraalSpil van het onderwijs is de docent als kennisoverdrager en begeleider van de student. De docent is bepalend voor het enthousiasme van studenten.
Hij of zij moet dus gestimuleerd worden om studenten zich 100% voor
hun studie te laten inzetten. In de aanloop naar het wetsvoorstel WHOO zijn
gesprekken gevoerd met studenten, docenten en hoogleraren over de positie
van de professional. Deze gesprekken zijn nog niet representatief. Daarom
zal worden gezocht naar het meer gericht in beeld brengen van opvattingen
van docenten. Een belangrijke aanzet daartoe is onlangs gegeven met de nationale
enquête«Onderwijs aan het woord» van de Stichting Beroepskwaliteit
Leraren en ander onderwijspersoneel (SBL).Hoewel niet representatief geven de genoemde gesprekken wel beelden van
thema’s die onder docenten leven. Deze beelden, die ook bij herhaling
terugkomen in o.a. debatten met de Eerste en Tweede Kamer, zijn aanleiding
geweest voor het in gang zetten van enkele no regret
maatregelen.Het eerste beeld is dat van een toename van interne bureaucratisering
ten gevolge van schaalvergroting en de daarmee gepaard gaande controlemogelijkheden.
Dit beeld wordt ondersteund door cijfers van de Onderwijsraad, die wijzen
op een overhead in het hbo van 41% en in het wo van 53%1. Voor het primaire onderwijsproces is dit een zorgwekkende
tendens. In overleg met de onderwijsorganisaties zal daarom een benchmark «bureaucratie»
worden ontwikkeld waarmee per instelling de verhouding tussen overhead en
primair proces vergeleken kan worden.Een ander beeld dat leeft bij docenten is dat accreditatie (een andere
oorzaak van bureaucratie) te weinig is gericht op inhoud. Dit signaal is meegenomen
in de «quick scan» voor wijzigingen in de accreditatie en in het
wetsvoorstel voor de WHOO.Laatste beeld is dat docenten zich onvoldoende betrokken voelen bij onderwijsvernieuwingen
en het gevoel hebben steeds minder over hun eigen vak te zeggen te hebben.
In het voorstel voor de nieuwe wet worden daarom de spilfunctie en eigen verantwoordelijkheid
van docenten explicieter tot uitdrukking gebracht.In gesprekken met docenten komt de professionaliteit en de ruimte die
de docent in de organisatie krijgt vaak aan de orde. Op dit moment bestaan
er in het hoger onderwijs geen wettelijk geregelde kwaliteitsstandaarden voor
docenten. Het uitgangspunt van het kabinet is om dit niet bij wet te regelen.
Over alternatieven voor het waarborgen en stimuleren van deskundigheid wordt
overlegd met docenten, studenten en andere belanghebbenden. Mogelijkheden
zoals zelfsturing door de sector door middel van basiskwalificaties voor onderwijsgevenden
en een professioneel statuut worden hierbij ook besproken. De Tweede Kamer
zal hiervan nog nader in kennis worden gesteld.c. Waardering werkgeversEerder is opgemerkt dat de kwaliteit van het hoger onderwijs sterk verbeterd
moet worden om de ambities van onze kenniseconomie te realiseren. Kwaliteit
van onderwijs moet niet zozeer in processen gemeten worden, maar vooral ook
in output. Een belangrijke factor in die output is de waardering van de werkgevers
voor afgestudeerden. Dat zegt immers veel over de resultaten van een opleiding.
Daarvoor zijn nu echter geen duidelijke indicatoren. Onbekend is wat werkgevers
zelf vinden van afgestudeerden van verschillende opleidingen.In de toekomst zijn ook de meningen van werkgevers en afgestudeerden te
zien op de website www.studiekeuze123.nl. Dat is onlangs afgesproken met de
verenigingen van onderwijsinstellingen en studentenorganisaties. Dit dient
ook om de student een betere keuze te laten maken. IV. VERBETERING VAN MOGELIJKHEDEN VOOR ZIJ-INSTROMERS
(EEN LEVEN LANG LEREN)  Voorstellen Onderwijsraad– Regionale leer-werkloketten– Examencommissie ho-instelling toetst en erkent evc– Staatsexamen in het hoger onderwijs– Wettelijk recht periodieke vaardigheidsbepaling met scholingsadvies– Financiële stimulansen voor werkgevers en werknemers ReactieNaast versterking van het instroompotentieel aan de voorkant van het onderwijs
is het ook noodzakelijk de potentiële zij-instroom van werkenden en niet-werkenden
te versterken. De Onderwijsraad pleit ervoor om de toegankelijkheid te verbeteren
van onderwijsen scholingsvoorzieningen voor mensen, die niet in de gebruikelijke
scholingslijn zitten.e-LearningDaartoe zijn recentelijk maatregelen in gang gezet. Om te beginnen is
aan stichting SURF een subsidie verleend (voor 2006 en 2007) met het oog op
realisering van activiteiten die zijn gericht op verhoging van de participatie
aan het hoger onderwijs van reeds werkenden en internationale studenten. De
inzet van e-Learning zal in het kader van deze activiteiten concreet worden
gericht op het bevorderen van de deelname van deze doelgroepen. Het ontwikkelen
van e-Learning-arrangementen voor deze groepen kan ook voor de traditionele
student tot meerwaarde leiden. De flexibiliteit van het onderwijs zal immers
toenemen.Verder zijn in het kader van de uitvoering van het Plan van Aanpak «Leren
en Werken Versterken», dat in juni 2005 aan de Tweede Kamer is aangeboden,
tien intentieverklaringen met regio’s en branches afgesloten voor de
versterking van activiteiten rond een Leven Lang Leren. Deze gaan vooral over
het opzetten van regionale en branchegewijze leerwerkloketten, het bevorderen
van de instroom van werkenden en niet-werkenden in duale trajecten en het
stimuleren van EVC-trajecten.Regionale leerwerklokettenHet is werkenden en werkgevers niet altijd helder welk opleidingenaanbod
en welke mogelijkheden voor EVC hogescholen en universiteiten hebben. Zeker
voor het midden- en kleinbedrijf is de toegang tot het onderwijs niet eenvoudig
(genoeg). De leerwerkloketten moeten hierin verbetering brengen. Zij zijn
te zien als schakel tussen vraag en aanbod op de markt voor EVC en scholing
van werkenden. Een leerwerkloket is het frontoffice van aanbieders van EVC
en scholing. Einddoel is bedrijven en werknemers zicht te geven op de mogelijkheden
die er in een regio of branche zijn op het gebied van EVC en scholing. De
opzet van de leerwerkloketten wordt door de ministeries van OCW en SZW ondersteund
met een financiële bijdrage in de opzetfase; in de fase na 2007 is het
aan de partijen zelf de loketten in stand te houden. Bij de rapportages over
het project «Leren en Werken Versterken» zal de Kamer op dit punt
nader worden geïnformeerd.Verdere versterking EVC binnen het hoger onderwijsDaarnaast is extra budget gereserveerd voor de versterking van EVC in
het hbo. Er vinden momenteel gesprekken plaats met de HBO-Raad over de meest
efficiënte inzet van deze middelen. Het is de bedoeling dat deze gesprekken leiden tot een reeks projecten binnen het hbo rond de verdere
versterking en implementatie van EVC in die sector.Implementatie EVCHet kenniscentrum EVC wordt in 2006 en 2007 nog door de overheid bekostigd.
In de taakstelling voor het Kenniscentrum is opgenomen dat het meer dan voorheen
actief moet zijn voor het hoger onderwijs. Onlangs is een platform van 12
hogescholen van start gegaan, waarin kennis en ervaring worden uitgewisseld
rondom strategische vraagstukken met betrekking tot EVC.Financiële stimulansenHet kenniscentrum EVC heeft met betrokkenheid van o.a. HBO-Raad, VSNU
en NVAO een concept-kwaliteitskader voor EVC ontwikkeld. Dat concept is eind
2005 in een oplage van 1000 stuks uitgezet bij gebruikers om getoetst te worden.
In de loop van dit jaar moet het kwaliteitskader vastgesteld worden en moet
er een normering aan verbonden worden. Er vindt momenteel overleg plaats tussen
de betrokken partijen, onderwijsaanbieders en sociale partners en overheid,
over de vraag waar het kwaliteitskader bestuurlijk wordt gepositioneerd, wie
de eigenaars worden en wie toezicht op de naleving houdt. Dat laatste is ook
belangrijk in verband met een andere afspraak uit het overleg met de sociale
partners, namelijk dat fiscale maatregelen voor scholing (waaronder EVC) en
stages zullen worden getroffen met een budgettair beslag van maximaal € 40
mln. (Kamerstukken II 2005/06, 30 322, nr. 10). Als er een fiscale faciliteit
EVC komt, moet wel gewaarborgd zijn dat die trajecten die in aanmerking komen
voor aftrek ook aan een bepaalde kwaliteitsstandaard voldoen.Wettelijk recht op vaardigheidsbepalingDe Onderwijsraad pleit voor het onderzoeken van een wettelijk recht op
een periodieke vaardigheidsbepaling met scholingsadvies. Het kabinet is daar
geen voorstander van. Om te beginnen moeten de resultaten van de hiervoor
genoemde beleidsmaatregelen worden afgewacht. Verder vertrouwt het kabinet
liever op continuering van het bestaande beleid en verantwoordelijkheid van
sociale partners, die daarover afspraken kunnen maken in CAO’s dan het
recht op EVC bij wet te gaan regelen (hetgeen zich slecht verdraagt met het
streven naar deregulering).Staatsexamen in het hoger onderwijsIn 2006 zal de Onderwijsraad een advies uitbrengen over de verhouding
tussen opleidings- en examensystemen. De aanbeveling van de raad om te komen
tot een staatsexamen in het hoger onderwijs kan tegen de achtergrond van dit
advies nader worden beschouwd.V. MEER BESCHIKBAARHEID VAN BUITENLANDSE KENNISWERKERSEen laatste lijn in het beschikbaar hebben van meer hoger opgeleiden voor
de arbeidsmarkt is het aantrekken van buitenlandse studenten en kenniswerkers.Om tegemoet te komen aan de vereisten van de kenniseconomie is in 2004
met de Kennismigrantenregeling eenvoudige toelating (d.w.z. zonder een tewerkstellingsvergunning
te eisen) van hooggekwalificeerde werknemers uit derde landen mogelijk gemaakt.
In reactie op de motie Bakker (Tweede Kamer 2005/2006, 30 300 XIII, nr.
30) zijn dit jaar ten opzichte van de Kennismigrantenregeling aanvullende
stappen gezet voor arbeidsmigranten die geen werknemers zijn
van een Nederlands bedrijf. Daarnaast worden toelatingsprocedures voor studenten
en wetenschappelijke onderzoekers versoepeld. Hierbij ligt de focus op de
implementatie van twee Europese richtlijnen. Een korte en eenvoudige toelatingsprocedure
zal het uitgangspunt zijn.Verder worden TOIOs en AGOIS’s als promovendi onder de kennismigrantenregeling
gebracht (per 1/7/2006 c.q. 1/10/2006) en wordt stagelopen gemakkelijker voor
buitenlandse studenten (geen tewerkstellingsvergunning nodig).In verband met de toelating van studenten zullen er waarborgen van de
instellingen nodig zijn om misbruik en fraude te kunnen tegengaan. Ook is
het van belang dat er niet alleen méér studenten naar Nederland
komen, maar ook studenten met voldoende kwaliteit. De hoger onderwijsinstellingen
in Nederland hebben daartoe een gedragscode opgesteld. De code richt zich
op zaken, die zich min of meer onttrekken aan regelgeving, zoals de werving
en selectie van studenten in het buitenland. De Informatie Beheer Groep houdt
een register bij van de instellingen die de code hebben ondertekend. Alleen
studenten die zich kwalificeren voor een opleiding bij een instelling die
in het register staat komen in aanmerking voor toelating tot Nederland. Instellingen
die de gedragscode hebben ondertekend wordt de mogelijkheid geboden een convenant
te sluiten met de IND, waardoor ook tijdswinst geboekt kan worden bij de toelating
van studenten.In het verlengde van de gedragscode worden ook stappen gezet naar het
op orde brengen van de gegevens over de aantallen buitenlandse studenten.
Deze gegevens zijn momenteel beschikbaar via de zgn. BISON-monitor, maar hebben
een foutmarge van 50%.Het bovenstaande krijgt een plek in het nieuwe migratiebeleid.VI. AFSLUITINGIn deze beleidsreactie is de ambitie neergezet van «de helft van
Nederland hoogopgeleid». Aangetoond is dat die ambitie niet ijdel, maar
indien de nodige maatregelen worden doorgevoerd op termijn (in 2020) realiseerbaar
is. Belangrijkste middel daartoe is een forse verbetering van het rendement
van ons hoger onderwijs. Naast meer hoger opgeleiden zal ook werk moeten worden
gemaakt van de ambitie om betere hoger opgeleiden te krijgen. Alleen op die
manier kan Nederland doorstoten naar de top van ’s werelds meest
concurrerende economieën.Op de vorige pagina’s is een aantal maatregelen geschetst die in
deze regeerperiode in gang zijn gezet om tot meer en betere hoger opgeleiden
te komen. Hoewel deze maatregelen ons goed op weg zullen helpen, zijn zij
waarschijnlijk niet toereikend om de genoemde ambitie waar te maken. In het
verlengde van de lessen die nu nog in experimentele contexten worden geleerd,
zullen daarom in de komende periode knopen moeten worden doorgehakt over onorthodoxe
maatregelen. Enkele daarvan zijn in deze reactie al aangestipt. Het debat
daarover met partijen binnen en buiten het onderwijs zal nog intensief gevoerd
worden.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1OECD (2005), Education at a Glance.XNoot2Bijv. HBO-raad en RWI (mei 2006), Kennistekort in Nederland.XNoot3O.a. Sianesi, B. en Reenen, J.V. (2003), The Returns
to Education: Macroeconomics, Journal of Economic Surveys, Volume
17, Number 2, April 2003.XNoot1Temple, J. (2001), Growth effects of education and
social capital in the OECD countries. CEPR discussion paper, No.
2875. Zie eveneens: Steeg, M. van der, (2005), Why should governments intervene
in education, and how effective is education policy? CPB Memorandum, juli
2005 en Groot en Maasen van den Brink (2003), Investeren en terugverdienen.
Inverdien en welvaartseffecten van onderwijs. SBO, november 2003. Het CPB
zet overigens vraagtekens bij de betrouwbaarheid van de op dit punt geschetste
effecten.XNoot2Volgens Education at a Glance was het percentage hoger opgeleiden van
de totale bevolking (dat is inclusief degenen die niet beschikbaar zijn voor
de arbeidsmarkt) van 25–64 jaar in 2003 in Nederland 24%, tegen
28% in UK, 29% in België, 32% in Denemarken, 33%
in Zweden en Finland, 38% in de VS, 44% in Canada en 37%
in Japan. Aan de andere kant staan Duitsland 24%, Frankrijk 23%,
Oostenrijk 15%, Italië 10%. Deze tamelijk grote verschillen
hebben ook te maken met de definitie van het begrip «hogere opleiding».XNoot3OCW (2005), Kerncijfers 2000–2004: onderwijs,
cultuur en wetenschap, Den Haag.XNoot4Onder de beroepsbevolking van een bepaalde leeftijdscategorie wordt door
het CBS verstaan de bevolking die beschikbaar is voor de arbeidsmarkt voor
een baan van tenminste 12 uur; dit zijn de werkenden plus de werklozen.XNoot5CBS Statline (2006).XNoot6Hierbij moet worden opgemerkt, dat dergelijke vergelijkingen in internationale
statistieken niet helemaal betrouwbaar zijn.XNoot1ROA, Arbeidsmarkt naar opleiding en beroep 2010,
2005.XNoot2De hoge uitval en het grote onbenutte potentieel aan doelgroepen (instroom
werkenden, allochtonen en buitenlandse studenten) suggereren dat de werking
van de markt voor het (hoger) onderwijs ook verbeterd kan worden.XNoot3Skill-biased technological change houdt in dat een
toename van het aantal hoger opgeleiden de ontwikkeling van nieuwe producten/processen
stimuleert, hetgeen uiteindelijk leidt tot een grotere vraag naar hoger opgeleiden.
O.a. Acemoglu, D, (1998), Why do new technologies complement skills? Directed
technical change and wage inequality, Quarterly Journal of Economics,
113, blz. 1055–1089.XNoot4Zie o.a. de kabinetsnotities Ruim baan voor talent (2003) en Onderzoekstalent op waarde geschat (2005).XNoot5Centraal Plan Bureau, De pijlers onder de kenniseconomie,
Opties voor institutionele vernieuwing, januari 2002.XNoot6Veel van deze ranglijsten worden vertekend door hoge scores van instellingen
uit de Engelstalige wereld. In het bijzonder de Times Higher Education ranglijst
wordt hier door beïnvloed, omdat de helft van de scores hier worden bepaald
door de mening van een panel van deskundigen waarvan de precieze samenstelling
onbekend is. De Shanghai-ranglijst is voornamelijk gebaseerd op excellente
onderzoekscores (citaties, maar ook Nobelprijzen). Van de 41 universiteiten
die boven Nederland staan liggen er 32 in de VS, 4 in het UK, 2 in Japan,
2 in Canada en 1 in Zwitserland. Er staan in Europa dus maar 5 Europese universiteiten
boven de beste Nederlandse. De ranglijst van Webometrics is gebaseerd op omvang,
inhoud en externe links van websites. Daar ziet men dat kleinere landen en
kleinere universiteiten veel meer kans maken om te scoren.XNoot7ITS, Studentenmonitor 2004: net dat beetje extra,
Nijmegen, 2005.XNoot1Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt, 2004. Kennis in Kaart 2005. XNoot2CBS, Jaarboek Onderwijs 2006.XNoot3«Voortijdig schoolverlater» wordt gedefinieerd als: iedere
jongere tot 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat. Ook
leerlingen tot 23 jaar die langer dan een maand zonder reden van school wegblijven
worden aangemerkt als voortijdig schoolverlater. Een startkwalificatie wordt
behaald met het succesvol afronden van het havo of het vwo of met het behalen
van een diploma van een opleiding op niveau 2 van de kwalificatiestructuur
van de WEB, de basisberoepsopleiding.XNoot4RMC 2004/2005. XNoot5Perspectiefnota «Aanval op de uitval», Kamerstuk 2005–2006,
26 695, nr. 32. XNoot6De onderbouwing van deze kosten is als volgt. Van de hbo-studenten valt
25% na gemiddeld 2,3 jaar uit. In 2005 waren er 89 600 eerstejaars;
hiervan vallen er uiteindelijk dus 22 400 uit. De gemiddelde bekostiging
door de overheid van een hbo-student is € 5 300. Dit betekent
van het cohort van hbo-studenten uit 2005 de kosten van uitval € 273
mln bedragen (gem. 2,3 jaar cohort). Van de wo-studenten valt 17% valt
na gemiddeld 2,7 jaar uit. In 2005 waren er 39 700 eerstejaars; hiervan
vallen er uiteindelijk dus 6749 uit. De gemiddelde bekostiging door de overheid
van een wo-student is € 5 500. Dit betekent van het cohort
wo-studenten uit 2005 de kosten van uitval € 100 mln. De totale
kosten van uitval van het cohort van studenten die starten in collegejaar
2005–2006 bedragen gemiddeld € 373 miljoen, berekend op basis
van een periode van circa 2,5 jaar. In deze berekening zijn buiten beschouwing
gelaten de studenten die na 6 of 7 jaar nog bezig zijn. Ook is buiten beschouwing
gelaten, dat er naast kosten vanwege uitval ook baten zijn; studenten hebben
in de periode van de opleiding kennis en vaardigheden opgedaan, die toepasbaar
zijn op de arbeidsmarkt.XNoot1Selectie aan de poort wordt al wel toegepast bij een deel van de opleidingen
in het hoger onderwijs (ca. 50). Het gaat hier om opleidingen, waarvoor aanvullende
eisen gelden, numerus fixus opleidingen en/of opleidingen die als experiment
zijn aangewezen in het kader van «Ruim baan voor talent».XNoot1Het OESO gemiddelde is 5,4%. Deelname van 30 tot 40 jarige van
landen als VK (15,7%, Australië (15,1%) en Zweden (13,6%)
ligt nog hoger.XNoot2Zie Kennis in Kaart 2005, figuur 17.XNoot3OESO (2005), Education at a Glance: OECD indicators 2005, Parijs. Indicator
C3.XNoot1Zie noot 4 op blz. 5.XNoot1HBO voltijd; rendement en uitval vanaf cohortjaar 1995 Bron?XNoot2HBO-raad, Smets+Hover+, jaartal?XNoot3CBS Statline, 23 juni 2003.XNoot4HOOP 2004.XNoot5Kennis in Kaart, 2005.XNoot1Advies Onderwijsraad, pag. 35.XNoot2Kennis in Kaart, 2005.XNoot1Studentenmonitor 2005.XNoot2Eurostudent 2005.XNoot1«Pieken op de kaart», CHEPS, 2005, «Excellence in Dutch
higher Education», ITS/IOWO, 2006.XNoot2Zie ook Tussenrapportage 2005, Commissie «Ruim baan voor talent»,
februari 2006.XNoot1Onderwijsraad, «Bureaucratisering in het onderwijs», pag. 45, Den Haag, 2004. Genoemde percentages hebben betrekking
op de secundaire uitgaven op instellingenniveau volgens de besturen- en instellingenraming. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29410-41.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl