Bestrijding georganiseerde criminaliteit; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29911, nr. 14

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

29911 nr. 14

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVERWEVENHEID VAN DE BOVENWERELD MET DE ONDERWERELDInhoudsopgaveVOORWOORD1 INLEIDING1.1 Aanleiding1.2 Doel- en vraagstellingWaar doet de actuele verwevenheid van onderwereld en bovenwereld
zich vooral voor en welke (nieuwe) mechanismen van verwevenheid zijn daarin
te onderkennen?12341.3 Onderzoeksaanpak en werkwijze1.4 Opbouw rapport2 BESTAAND ONDERZOEK NAAR VERWEVENHEID ONDER- EN BOVENWERELD2.1 Inleiding2.2 Eindrapport georganiseerde criminaliteit in Nederland2.3 Ontwikkelingen in het onderzoek naar de georganiseerde
criminaliteit2.4 Betrokkenheid beroepsgroepen2.5 Witwassen en investeren crimineel geld2.6 Fraude in de vastgoedsector2.7 Conclusie3 ACTUELE VERWEVENHEID VAN BOVENWERELD EN ONDERWERELD3.1 Inleiding3.2 Wat is verwevenheid3.3 Fraude in de vastgoedsector en de rol van de beroepsgroepen3.4 Controle & toezicht door de overheid en opsporing &
vervolging3.5 Conclusie4 BELEIDSVOORNEMENS OVERHEID4.1 Inleiding4.2 Perspectief op beleid4.3 Strafrechtelijke aanpak4.4 Programma bestuurlijke aanpak georganiseerde misdaad4.5 Beroepsgroepen en tuchtrecht4.6 Financieel-economische aanpak4.7 Integrale aanpak fraude vastgoedsector4.8 Conclusie5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN5.1 Beantwoording probleemstelling5.2 Aanbevelingen van de werkgroepAanbeveling 1 Onderzoek knelpunten informatie-uitwisselingAanbeveling 2 Hoorzitting reikwijdte geheimhoudingsrecht
en verschoningsrechtAanbeveling 3 Werkprogramma van direct te nemen maatregelen• Betere bescherming van het beroep van taxateur• Uitbreiding Bibob naar de vastgoedsector• verbeteren MOT-meldingen• Betere informatie-uitwisselingGeraadpleegde bronnenReader verwevenheid onder- en bovenwereld (2008). Centraal
Informatie Punt. Tweede Kamer.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29911Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 911Bestrijding georganiseerde criminaliteitnr. 14RAPPORTVERWEVENHEID VAN DE BOVENWERELD MET DE ONDERWERELDInhoudsopgaveVoorwoord2   1Inleiding31.1Aanleiding3 1.2 Doel- en vraagstelling3 1.3Onderzoeksaanpak en werkwijze4 1.4 Opbouw rapport5   2Bestaand onderzoek naar verwevenheid onder- en bovenwereld52.1 Inleiding5 2.2Eindrapport georganiseerde criminaliteit
in Nederland6 2.3Ontwikkelingen in het onderzoek
naar georganiseerde criminaliteit7 2.4 Betrokkenheid beroepsgroepen82.5 Witwassen en investeren crimineel
geld10 2.6Fraude in de vastgoedsector11 2.7 Conclusie13   3Actuele verwevenheid van bovenwereld en onderwereld143.1 Inleiding14 3.2 Wat is verwevenheid14 3.3 Fraude in de vastgoedsector en
de rol van de beroepsgroepen15 3.4 Controle & toezicht door de
overheid en opsporing & vervolging17 3.5 Conclusie19   4Beleidsvoornemens overheid194.1Inleiding19 4.2 Perspectief op beleid20 4.3Strafrechtelijke aanpak20 4.4 Programma bestuurlijke aanpak
georganiseerde misdaad21 4.5 Beroepsgroepen en tuchtrecht22 4.6 Financieel-economische aanpak234.7 Integrale aanpak fraude vastgoedsector25 4.8Conclusie26    5Conclusies en aanbevelingen265.1 Beantwoording probleemstelling26 5.2 Aanbevelingen van de werkgroep28   Geraadpleegde
bronnen31VOORWOORDVoor u ligt het rapport van de parlementaire werkgroep die een onderzoek
heeft gedaan naar de verwevenheid tussen onderwereld en bovenwereld. Begin
januari is de werkgroep gestart met haar werkzaamheden. We zijn tijdens onze
zoektocht aangenaam getroffen door de openheid waarmee 26 gesprekspartners
hun ervaringen en suggesties hebben gedeeld met de werkgroep. In de gesprekken
is steeds de vastgoedsector als het voorbeeld van verwevenheid genoemd. Ook
is gewezen op de rol die sommige financiële en zakelijke dienstverleners
als taxateurs, banken, makelaars, advocaten en notarissen daarin vervullen.
Na verloop van tijd is ons steeds duidelijker geworden hoe de verwevenheid
anno 2008 eruit ziet en welke knelpunten zich voordoen in de aanpak ervan.Nadrukkelijk is hier geen sprake van een eindresultaat. Er is nog veel
werk te verzetten. Er is nader onderzoek nodig naar privacybelemmeringen bij
het aanpakken van witwassen en fraude. Dan is ook nader te bezien hoe de coördinatie
van de bestrijding van witwassen en fraude beter ter hand valt te nemen. Ook
het verschoningsrecht van faciliterende beroepsgroepen moet worden ge(her)organiseerd.
De aanbevelingen van de werkgroep zullen worden besproken in de vaste kamercommissie
Justitie en mogelijk leiden tot aanpassingen in de wet- en regelgeving en
de feitelijke bestrijding van fraude en witwassen. Een aantal concrete aanbevelingen
zijn direct te implementeren. Graag ziet de werkgroep de reactie van de regering
op haar voorstellen tegemoet.Cisca JoldersmaFred TeevenJan de WitTon HeertsEd AnkerRaymond de Roon 1 INLEIDING1.1 AanleidingDe krant staat de laatste maanden bol van artikelen over vastgoedfraude
en verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld. Zo wil de nationale
recherche in februari 2008 vijfentwintig kopstukken van de onderwereld op
het niveau van Holleeder definitief onschadelijk maken. Diezelfde dag verschijnt
in de krant een artikel over een omvangrijke vastgoedfraude waarbij ex-directeuren
van het Bouwfonds, Philips pensioenfonds en vastgoedhandelaren betrokken zijn.
Het zou gaan om malversaties bij de verkoop van onroerend goed van het Philips
pensioen fonds. Van recentere datum is de discussie over de Zuid-As in Amsterdam.
Joop van de Ende trekt zich terug uit het project omdat er volgens hem sprake
is van vastgoedfraude. In juni blijkt de politie maar liefst zestig verdachten
te hebben aangehouden in een omvangrijke vastgoedfraudezaak. Zo maar een aantal
voorbeelden van vastgoedfraude waar de onderwereld en de bovenwereld verweven
zijn.Uit de krantenartikelen en de opsporingssignalen is moeilijk af te leiden
hoe het met de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld in Nederland
is gesteld. Soms lijkt het te gaan om incidenten in de periferie van een sector,
dan weer lijken essentiële schakels in bedrijfstakken in handen van criminelen.
In andere gevallen lijkt de integriteit van de rechtsstaat in het geding.
De omvang van de verwevenheid van onderwereld en bovenwereld is moeilijk te
duiden. Niettemin komt de problematiek steeds pregnanter naar voren en zijn
de berichten over de omvangrijke geldstromen die worden witgewassen steeds
alarmerender. Personen uit respectabele beroepsgroepen zoals notarissen en
advocaten lijken vaak op dubieuze wijze betrokken. Dat roept vele vragen en
onzekerheden op.In januari 2008 is de parlementaire werkgroep verwevenheid onderwereld/bovenwereld
van start gegaan. De directe aanleiding is daarvoor de behandeling van de
begroting Justitie 2008. Daarbij stelt het lid Van Haersma Buma behoefte te
hebben aan een parlementair onderzoek naar de verwevenheid onderwereld/bovenwereld.
De vaste kamercommissie Justitie stelt naar aanleiding van dit verzoek in
haar procedurevergadering een werkgroep in. Deze werkgroep gaat zich buigen
over de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld. De werkgroep bestaat
uit de leden Anker, Heerts, Joldersma (voorzitter), De Roon, Teeven, en De
Wit. De werkgroep krijgt een open opdracht mee in die zin dat de werkgroep
zelf bepaalt wat ze precies wil onderzoeken en waarin dat zal resulteren.
De werkgroep rapporteert aan de vaste kamercommissie Justitie.1.2 Doel- en vraagstellingDe werkgroep wil meer inzicht krijgen in de verwevenheid van de onderwereld
en de bovenwereld anno 2008. Er is in de vakliteratuur en in de pers al veel
over dit onderwerp geschreven. Tien jaar geleden heeft de voormalige commissie-Van
Traa1 nog niet de indruk «dat op dit moment
sprake is van een structurele vermenging van de legale economische bovenwereld
met criminele organisaties.» Volgens de commissie worden legale branches
op dat moment niet stelselmatig door criminele organisaties geïnfiltreerd.
Er zijn wel kwetsbare sectoren aan te wijzen zoals de horeca, de onroerend
goedsector en het wegtransport. Specifiek wordt ook gewezen op de eigendomsverhoudingen
in het Amsterdamse Wallen-gebied.2 De voormalige
commissie-Van Traa acht meer aandacht voor deze vorm van georganiseerde criminaliteit
zeer wenselijk. De werkgroep wil bezien hoe de verwevenheid van de onderwereld
en de bovenwereld er momenteel uitziet. De actuele verwevenheden
kunnen wijzen op witte vlekken in de aanpak. De centrale vraagstelling is
daarom als volgt te formuleren:Waar doet de actuele verwevenheid van onderwereld en bovenwereld
zich vooral voor en welke (nieuwe) mechanismen van verwevenheid zijn daarin
te onderkennen?Deze vraagstelling valt uiteen in de volgende onderzoeksvragen:1Wat is er reeds via bestaand onderzoek bekend over
de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld en in welke sectoren
doet dat zich voor?De eerste vraag brengt kort en bondig in kaart wat er al bekend is over
de verwevenheid van de onderwereld en bovenwereld. Het antwoord spitst zich
zonodig toe op bepaalde sectoren en beroepsgroepen.2Welke nieuwe aanknopingspunten voor verwevenheid van
onderwereld en bovenwereld zijn te ontdekken en in welke sectoren/beroepsgroepen
doen deze zich voor?De tweede vraag probeert nieuwe signalen van verwevenheden in sectoren
en beroepsgroepen op te vangen. Het antwoord kan leiden tot een nadere afbakening
naar bepaalde sectoren, beroepsgroepen of verschijnselen.3Welke bestaande instrumenten zijn in te zetten vanuit
een bestuursrechtelijke/bestuurlijke aanpak, het strafrecht, en het tuchtrecht
en bieden zij voldoende handvatten voor het aanpakken van de actuele verwevenheid
van de onderwereld en de bovenwereld?De derde vraag beoordeelt of bestaande wetgeving en beleidsinstrumenten
voldoende mogelijkheden tot interventie bieden om het hoofd te bieden aan
de actuele verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld. Is het nodig
en wenselijk de inzet van bepaalde instrumenten verder te promoten of juist
te ontmoedigen?4Welke vervolgacties zijn wenselijk?De vierde vraag betreft de conclusies over de actuele verwevenheid en
de aanbevelingen om die het hoofd te bieden. De vervolgacties kunnen zich
uitstrekken van suggesties voor vervolgonderzoek, hoorzittingen van de vaste
kamercommissie Justitie tot aanbevelingen aan de regering over aanvullende
instrumenten of witte vlekken in beleid en wetgeving.1.3 Onderzoeksaanpak en werkwijzeDe werkgroep kiest voor een trechteraanpak. Op basis van de verkregen
informatie zoemen we steeds dieper in op de actuele verwevenheid van de onderwereld
en de bovenwereld. Dat kan resulteren in het specificeren van sectoren of
beroepsgroepen die nadere aandacht vragen en de mogelijkheden om hier in te
grijpen.Het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven van de Tweede Kamer (BOR) heeft
op verzoek van de werkgroep een samenvattende overzichtsstudie van relevant
wetenschappelijk onderzoek gemaakt.1 Daarnaast
heeft het Centraal Informatie Punt van de Tweede Kamer (CIP) een overzicht
samengesteld van relevante krantenartikelen van de afgelopen twee jaar. Op
basis van deze basisdocumentatie is de werkgroep besloten gesprekken aangegaan
met respectievelijk wetenschappers, opsporingsambtenaren en toezichthouders,
vertegenwoordigers uit de beroepsgroepen (advocaten, notarissen, makelaars,
taxateurs) en onderzoeksjournalisten. Vervolgens zijn nog aanvullende gesprekken
gevoerd met burgemeesters, banken, toezichthouders, de Algemene Rekenkamer
en het Openbaar Ministerie. Bij de keuze van de gesprekspartners is gebruik
gemaakt van de sneeuwbalmethode. De gesprekken zijn gevoerd in vijf ronden.
Informatie uit de eerste ronde is gebruikt om gesprekspartners voor de volgende
ronden te selecteren. De steeds weer terugkerende geluiden in de gesprekken
zijn verwerkt in deze rapportage. Van de zesentwintig gesprekken zijn geen
verslagen gemaakt. Vanwege de vertrouwelijke beslotenheid van de gesprekken
zal ook niet worden gespecificeerd aan welke gesprekspartners welke informatie
is ontleend. De besloten gesprekken hebben voornamelijk plaatsgevonden in
de maanden april, mei en juni. Begin oktober heeft de werkgroep de rapportage
afgerond en voorgelegd aan de vaste kamercommissie Justitie.1.4 Opbouw rapportHet volgende hoofdstuk, Hoofdstuk 2, geeft een korte schets van bestaand
onderzoek over de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld. Het geeft
antwoord op de eerste onderzoeksvraag. In Hoofdstuk 3 komen we tot een antwoord
op de tweede onderzoeksvraag over aanknopingspunten voor actuele verwevenheid.
Daarbij maken we gebruik van de informatie uit de besloten gesprekken. Vandaar
dat er ook geen nadere verantwoording van de bronnen plaatsvindt. Hoofdstuk
4 zoemt in op de derde onderzoeksvraag en behandelt verschillenden instrumenten
en recente beleidsvoornemens van de overheid om verwevenheid tegen te gaan.
Uit de confrontatie van de beleidsvoornemens en de actuele verwevenheid vloeit
een aantal knelpunten voort die om nadere actie vragen. Deze komen in Hoofdstuk
5 aan de orde. Tevens geeft dit laatste hoofdstuk antwoord op de centrale
vraagstelling. We sluiten af met een drietal aanbevelingen voor vervolgonderzoek,
een hoorzitting van de vaste kamercommissie Justitie, en een werkprogramma
verwevenheid van de regering.2 BESTAAND ONDERZOEK NAAR VERWEVENHEID ONDER- EN BOVENWERELD2.1 InleidingDe verwevenheid tussen onderwereld en bovenwereld komt vooral aan de orde
in het onderzoek naar georganiseerde criminaliteit. Wetenschappelijke onderzoekers
baseren zich daarbij op afgesloten opsporingsonderzoeken. Wat over verwevenheid
bekend wordt, komt dan ook vooral voort uit opsporingsonderzoek en politiedossiers.
Onderzoekers zijn afhankelijk van de prioriteitsstelling in het opsporingsonderzoek: «er
ontstaat alleen kennis op die gebieden waaraan opsporingsinstanties aandacht
besteden.»2Het bestaande onderzoek brengt verwevenheid vooral in verband met de onderwereld
die positie probeert te verwerven in legale sectoren. De vraag is hoe substantieel
de onderwereld zich weet te nestelen in de bovenwereld. We bespreken hier
eerst de resultaten uit het eindrapport georganiseerde criminaliteit in Nederland.
Dit rapport is gemaakt ten behoeve van de voormalige commissie-Van
Traa, de parlementaire enquetecommissie die onderzoek heeft gedaan naar opsporingsmethoden.
Daarna schetsen we recente ontwikkelingen in het onderzoek. Drie thema’s
keren in het verwevenheidsonderzoek voortdurend terug: de betrokkenheid van
personen uit beroepsgroepen zoals notariaat en advocatuur, het witwassen van
crimineel geld, en de fraude in de vastgoedsector.2.2 Eindrapport georganiseerde criminaliteit in Nederland1Een van de vragen waar de onderzoekers Fijnaut, Bovenkerk, Bruinsma en
Van de Bunt zich meer dan tien jaar geleden over buigen, is waar verwevenheid
van de onderwereld met de bovenwereld zich voordoet. Het vertrekpunt is daarbij
de georganiseerde criminaliteit. Daarbij gaat het volgens hen om «groepen
die primair gericht zijn op illegaal gewin (en) systematisch misdaden plegen
met ernstige gevolgen voor de samenleving, en in staat zijn deze misdaden
op betrekkelijk effectieve wijze af te schermen, in het bijzonder door de
bereidheid te tonen fysiek geweld te gebruiken of personen door middel van
corruptie uit te schakelen.»2 Meer concreet
gaat het bij georganiseerde criminaliteit om netwerken van daders die zich
primair richten op het plegen van misdrijven.3Traditioneel betreft georganiseerde criminaliteit vooral illegale activiteiten
op zwarte markten zoals drugs. Modernere vormen van verwevenheid omvatten
volgens de onderzoekers de illegale activiteiten op legale markten. Een bekende
vorm is daarbij «racketeering» waarbij een criminele groep een
vitale schakel in handen heeft en via afpersing controle houdt op de hele
legale sector. Bij het illegale optreden op legale markten is de overgang
tussen onderwereld en bovenwereld vloeiend.4 De
onderzoekers concluderen, zowel vanuit het perspectief van de criminelen als
vanuit de sectoren die de schade oplopen, dat er van vervlechting van de georganiseerde
criminaliteit met legale economische sectoren in Nederland geen sprake is.
Criminele organisaties zijn er niet in geslaagd legale sectoren te infecteren
of te domineren.5De georganiseerde criminaliteit nestelt zich ook in de bovenwereld via
het herinvesteren van criminele vermogens. Het gaat dan over vormen van financieel-economische
criminaliteit als witwassen van misdaadgeld en fraude in de vastgoedsector.
Witwassen is het omzetten van crimineel geld in geld met een zogenaamde legale
herkomst. Daarmee vormt witwassen volgens de onderzoekers een verbindende
schakel tussen de illegaliteit en de legale sectoren. Integer geachte personen
zoals advocaten en accountants dragen aan het witwassen hun steentje bij.
Zij spelen een rol bij zowel bij het plegen van de criminaliteit als bij het
besteden van de criminele gelden. Vaak profiteren ze er zelf ook van. Fraude
zoals in de vastgoedsector vloeit niet alleen voort uit de georganiseerde
criminaliteit, maar ook uit zogenaamde «organisatiecriminaliteit».
Van organisatiecriminaliteit is sprake als gewone leden van een gewone organisatie
misdrijven plegen bij het uitoefenen van hun gewone taken. Het wordt ook wel
witteboordencriminaliteit genoemd, omdat het gaat om «misdrijven die
worden gepleegd door gewone organisaties, in hun gewone dagelijkse doen.»6 Daarbij misbruikt de witteboordencrimineel zijn status,
macht of vertrouwen.7 De fraudeur brengt slachtoffers
in de waan dat hij adequaat inspeelt op hun belangen of behoeften.8De voormalige Parlementaire Enquetecommissie Opsporingsmethoden belicht
de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld vanuit de georganiseerde
criminaliteit. Zij concentreert zich op criminele, illegale activiteiten in
legale sectoren, zoals «racketeering», fraude en witwassen. Er
is volgens de commissie geen sprake van een grote verwevenheid van de
onderwereld en de bovenwereld in die zin dat de onderwereld bepaalde legale
sectoren in zijn greep zou hebben. Wel vindt de commissie dat er meer aandacht
behoort te zijn voor de verwevenheid.2.3 Ontwikkelingen in het onderzoek naar de georganiseerde
criminaliteitSinds het werk van de voormalige commissie worden resultaten van opsporingsonderzoeken
naar georganiseerde criminaliteit inzichtelijk gemaakt via de WODC-monitors.
De eerste monitor verschijnt in 1998. Deze richt de aandacht op de wisselende
criminele netwerken waarbinnen daders samenwerken en de context waarbinnen
ze dat doen. Samenwerken gaat via sociale relaties: bekenden werken samen
met bekenden en introduceren elkaar weer bij anderen. Daarnaast is er sprake
van dynamiek: bij ieder crimineel project komt er weer een andere combinatie
verdachten in beeld. Elke schakel blijkt vervangbaar want ontstane leemten
worden weer gemakkelijk opgevuld. De dynamiek gaat gepaard met groei: personen
die via sociale relaties betrokken raken bij criminele samenwerkingsverbanden,
zoeken hun eigen weg en betrekken er weer personen uit hun eigen sociale omgeving
bij. Zo ontstaan er criminele vertakkingen.In de netwerken hebben volgens de monitor sommige daders een centrale
rol als financier of organisator van bijvoorbeeld smokkeltransporten. Ze fungeren
als knooppunt doordat velen afhankelijk zijn van hun bronnen zoals kennis,
geld en contacten. Daarnaast zijn er facilitatoren aan te wijzen. Zij leveren
vaak diensten aan verschillende criminele samenwerkingsverbanden. Zij vervullen
een brugfunctie, bijvoorbeeld in de financiële dienstverlening als geldwisselaar,
ondergrondse bankier of financiële adviseur. Zonder hulp uit deze «wettige»
omgeving kan de georganiseerde criminaliteit volgens de eerste monitor niet
(voort)bestaan. Voor illegale activiteiten is de legale infrastructuur nodig,
in de vorm van ontmoetingsplekken, huisvesting en vervoer. Dat geldt ook voor
de juridische en financiële dienstverlening. Deze helpt de georganiseerde
misdaad aan legale investeringsmogelijkheden van misdaadgeld. Dat gebeurt
niet onopgemerkt. Vaak weet de wettige omgeving wel dat er iets schort aan
deze dienstverlening, maar voelt ze zich niet geroepen daar wat aan te doen.
Daarmee verschaft de wettige omgeving direct of indirect de gelegenheid voor
criminele activiteiten. Het raakvlak tussen de wettige omgeving en de illegaliteit
leidt tot een soort schemergebied van verwevenheid. Dat doet zich met name
voor in sectoren als drugs waar sprake is van een gedoogbeleid.De tweede monitor uit 2002 benadrukt de rol van verdachten als «criminele
makelaars». Deze criminele makelaars opereren op de scheidslijn tussen «onderwereld»
en «bovenwereld». Zij vullen zogenaamde «structurele gaten»
op en verbinden netwerken die anders van elkaar gescheiden blijven. Ook facilitatoren
slaan een brug tussen onderwereld en bovenwereld. Zij hebben een sleutelrol
en zijn moeilijk te vervangen. De tweede monitor laat verder zien dat het
onderscheid tussen illegaliteit en legaliteit beweeglijk is. Criminelen kunnen
zich vestigen in de legale wereld en wettige activiteiten ontplooien. Bonafide
bedrijven kunnen steeds verder afglijden en steeds meer illegale trekken krijgen.
Het onderscheid tussen illegaliteit en legaliteit is daarom niet scherp. Dat
maakt contacten tussen de georganiseerde criminaliteit en de wettige omgeving
ook eenvoudiger. Er ontstaat een soort moreel schemergebied dat een gunstige
voedingsbodem biedt voor verwevenheid. De tweede monitor wijst er verder op
dat illegale activiteiten steeds vaker een grensoverschrijdend karakter hebben
en dat het daarom beter is de georganiseerde criminaliteit in Nederland te
duiden met «transitcriminaliteit».1De derde monitor uit 20071 acht in het licht
van de transitcriminaliteit met name de internationale goederen-, geld- en
passagiersstromen relevant. Bij omvangrijke internationale criminele operaties
moet men behalve met sociale relaties ook werken met «buitenstaanders».
Deze bieden nieuwe handelsmogelijkheden, maar zijn tegelijkertijd niet zomaar
te vertrouwen. Vertrouwen komt voort uit eigen ervaringen en ervaringen van
anderen. De reputatie speelt daarbij een belangrijke rol. Buitenstaanders
raken vaak via hun werk of beroep bij criminele activiteiten betrokken. Dat
geldt bijvoorbeeld ook voor personen uit de bankwereld en uit de beroepsgroepen
van notarissen en advocaten. Als deskundige of specialist leveren zij soms
een bijdrage aan de afscherming van de illegale activiteiten vanwege de schijn
van betrouwbaarheid. Als gevolg van de mogelijkheden die hun dagelijks werk
biedt, kunnen zij eenvoudig in illegale activiteiten stappen. Contacten met
de «onderwereld» komen volgens de derde monitor tot stand via
gelegenheden waarbij mensen van verschillend pluimage elkaar ontmoeten. Vanwege
hobby’s of nevenactiviteiten ontmoeten ze elkaar bijvoorbeeld in lokale
cafés, het uitgaansleven, feesten, «after parties», drugsgelegenheden,
bordelen, schietverenigingen of motorclubs. Soms voeren deze beroepsbeoefenaars
de illegale activiteiten uit naast hun legale activiteiten. Anderen doen dat
in het verlengde van hun legale activiteiten waarbij het een en het ander
nauwelijks is te onderscheiden. Vaak is er wel sprake van een moment waarop
zij bewust de overstap maken naar de georganiseerde misdaad. Die bewuste keuze
vindt vaak plaats zonder pressie, corruptie of intimidatie van de onderwereld.
Bepaalde gebeurtenissen in hun leven kunnen er wel op van invloed zijn. De
nieuwe criminele instromers zijn vaak niet bekend en in beeld bij politie
en justitie.Ook het onderzoek naar organisatiecriminaliteit trekt na de parlementaire
enquête opsporingsmethoden aan. De misdrijven die gewone leden van een
gewone organisatie plegen bij het uitoefenen van hun gewone taken worden meestal
in verband gebracht met fraude en andere vormen van financieel-economische
criminaliteit.2 De fraude kan voortkomen uit kenmerken
van de organisatie, zoals bedrijfsethiek en moreel klimaat, maar kan ook te
maken hebben met kenmerken van de markt of branche.3
De bestrijding van organisatiecriminaliteit wordt gedomineerd door twee beelden.
Het ene is het beeld van de marktmeester, die het toezicht op gedrag wil verbeteren,
en het andere is dat van de strafrechtprofeet die strafrechtelijk wil handhaven.
Overigens constateren onderzoekers dat de grenzen tussen georganiseerde criminaliteit
en organisatiecriminaliteit steeds meer vervagen. Gerespecteerde organisaties
kunnen goederen en diensten leveren of afnemen van criminele organisaties
en vormen zo een facilitair netwerk voor de georganiseerde misdaad. Daarmee
wordt ook de scheidslijn tussen de onderwereld en de bovenwereld in grote
mate fictief.4Na de parlementaire enquête opsporingsmethoden concentreert het
onderzoek zich op de verwevenheid die ontstaat doordat de onderwereld de bovenwereld
nodig heeft. Belangrijk zijn daarbij de legale infrastructuur, personen uit
de vrije beroepsgroepen en de deskundigen met een bepaalde beroepsachtergrond.
Duidelijk wordt dat verwevenheid niet alleen tot stand komt op initiatief
van de georganiseerde criminaliteit, maar dat er ook beroepsbeoefenaren zijn
die actief werken aan het opbouwen van een eigen criminele carrière.2.4 Betrokkenheid beroepsgroepenVrije beroepsgroepen zoals advocaten en notarissen oefenen hun beroep
individueel en onafhankelijk uit. Ze zijn zelf verantwoordelijk voor de verleende
diensten.5 Door hun uitstraling van respectabiliteit
en betrouwbaarheid zijn ze aantrekkelijk voor de georganiseerde
criminaliteit. Zij kunnen de «schijn» van bonafiditeit wekken.
Bovendien beschikken zij over een aantal privileges bij het verlenen van hun
diensten. De advocaat heeft bij de zaken die hem worden toevertrouwd recht
op verschoning en is gehouden tot geheimhouding. Cliënten hoeven niet
de angst te hebben dat hij hun daden openbaar maakt. Ook voor de rechter kan
de advocaat een getuigenis weigeren of bepaalde vragen niet beantwoorden.1 Ook de derdenrekening van advocaten valt onder dit verschoningsrecht.
De notaris heeft als belangrijkste taak het opmaken en ondertekenen van authentieke
akten. Aan de ene kant moet hij zijn diensten verlenen en is in deze zin lijdelijk,
maar aan de andere kant dient hij ook«recherche» in te stellen
als de gevraagde dienstverlening vraagtekens oproept.2 Alles wat met betrekking tot de cliënten op het notariskantoor
bekend wordt, valt onder het verschoningsrecht.3De geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht kunnen fungeren als dekmantel
voor illegale activiteiten.4 Er zijn advocaten
en notarissen die verwijtbaar betrokken zijn bij criminele activiteiten. Zij
bemoeilijken bijvoorbeeld de opsporing van misdrijven. Hun laakbaar gedrag
kan voortkomen uit actief gedrag of door reactief gedrag zoals iets nalaten
of misbruik laten maken van het ambt. Deze advocaten en notarissen zijn medeplichtig
aan strafbare feiten.5 Er zijn ook advocaten en
notarissen die niet verwijtbaar betrokken bij criminele activiteiten, maar «gewoon»
onzorgvuldig handelen. Bij onzorgvuldig handelen is er geen sprake van het
welbewust en opzettelijk meewerken aan strafbare handelingen. Wel kan de onzorgvuldig
handelende beroepsbeoefenaar worden verweten dat hij had moeten of kunnen
weten dat van zijn diensten misbruik is gemaakt voor criminele doeleinden.6 Onzorgvuldig handelen reikt vanzelfsprekend veel verder
dan de strafrechtelijke medeplichtigheid.7Over de omvang van de dubieuze betrokkenheid van personen uit de beroepsgroepen
is moeilijk iets te zeggen. Bij een aantal advocaten is verwijtbare betrokkenheid
vastgesteld bij het witwassen en op de vastgoedmarkt.8 Zij geven vertrouwelijke informatie door of blijken getuigen te intimideren.
Ook treden ze op als boodschapper of adviseren en assisteren bij (dubieuze)
financiële transacties. Bij een aantal notarissen is in plaats van verwijtbare
betrokkenheid ook onzorgvuldig handelen waargenomen. Deze notarissen weten
dat er iets niet deugt, maar voelen geen verantwoordelijkheid daar iets tegen
te ondernemen. Ze zijn onvoldoende kritisch over de informatie die de cliënt
hen verschaft.9 Ze vragen bijvoorbeeld onvoldoende
door bij de oprichting van dubieuze rechtspersonen of laten aktes in relatie
tot onroerend goed te makkelijk passeren. Ook gebruiken ze de derdenrekening
als «safehaven».Volgens de voormalige Parlementaire Enquetecommissie Opsporingsmethoden
is er tien jaar geleden nog geen sprake van stelselmatige infiltratie door
de georganiseerde criminaliteit in de vrije beroepsgroepen. De verwijtbare
betrokkenheid lijkt zich te beperken tot incidenten. Wel vindt de commissie
deze incidenten verontrustend.10 De commissie
ziet op dat moment echter geen aanleiding een politieke discussie te beginnen
over verschoningsrecht en geheimhouding. Wel vindt de commissie dat alleen
richtlijnen van de beroepsgroepen onvoldoende zijn om in de toekomst criminaliteit
buiten de deur te houden. Het zelfreinigend vermogen van de beroepsorganisaties
is niet bijster groot. Het tuchtrecht biedt volgens de commissie ook onvoldoende
garanties voor het aanpakken van beroepsbeoefenaren die over de schreef zijn
gegaan.11 Het Openbaar Ministerie zou ook niet
altijd genegen zijn zaken strafrechtelijk te willen aanpakken. De zaken waarin
advocaten verwijtbaar betrokken zijn, blijven dikwijls in het opsporingsonderzoek«hangen».12 De eerste monitor bevestigt dat verwijtbare
betrokkenheid voorkomt en meer bij advocaten dan bij notarissen.1 De twee volgende monitors gaan niet expliciet in op de rol van advocaten
en notarissen, maar staan meer stil bij de rol van facilitatoren en beroepsbeoefenaars
in het algemeen.2Ook uit recent onderzoek is de omvang van de dubieuze betrokkenheid van
advocaten en notarissen niet af te leiden.3 Het
Financieel Expertise Centrum constateert echter wel dat in alle door hen geanalyseerde
strafrechtelijke onderzoeken de notaris steeds een rol speelt. De betrokkenheid
van de financiële en zakelijke dienstverleners is volgens het centrum
niet als incident af te doen, maar geven de indruk dat er sprake is «van
systematische betrokkenheid van personen binnen bepaalde beroepsgroepen.»
Het verschoningsrecht wordt door enkele advocaten en notarissen misbruikt
om medewerking te verlenen aan onoorbare praktijken. Het centrum beveelt dan
ook aan het verschoningsrecht op te heffen voor de financiële administratie
van notarissen en advocaten.4 Andere onderzoekers
signaleren een gebrek aan systematische controle en toetsing bij de beroepsgroepen.5 De misstanden bij advocaten zijn slechts bij toeval
bekend geworden en het is onbekend of ze als top van de ijsberg moeten worden
gezien. De Nederlandse Orde van Advocaten en de dekens zouden wel proberen
toe te zien op een zorgvuldige beroepsuitoefening.6
Toch zeggen advocaten zelf in interviews dat er collega’s zijn die voor
bedreigingen zwichten: «Er zijn kantoren waarbij advocaten te diep in
het dossier van de cliënt zitten. Zij werken mee aan allerlei criminele
organisaties en ze kunnen niet meer terug; ze zitten gevangen als het ware.»7 Ook bij de derdenrekening blijkt de advocatuur weinig
voorzorgsmaatregelen te nemen. Er is geen scherpe scheiding tussen de derdenrekening
en de kantoorrekening.8 Ook zijn er notarissen
die in de val lopen van de georganiseerde criminaliteit. Als ze daarin eenmaal
zijn beland, kunnen ze niet meer zelf bepalen hoe ver ze gaan, maar komt er
een moment dat de misdaad hun handelen dicteert.9
Notarissen wijzen in interviews er zelf op dat commerciële belangen in
hun sector steeds meer de boventoon voeren. Dat heeft onder andere te maken
met wijzigingen in de Wet op het Notarisambt.10
Binnen de beroepsgroep bestaat geen klimaat waarin notarissen elkaar aanspreken
op de naleving van beroeps- en gedragsregels. Zorgen worden niet gauw gedeeld
met de vertrouwensnotaris en er komen ook weinig klachten uit de beroepsgroep.
Deze non-interventiecultuur leidt ertoe dat alleen de «ernstige»
gevallen voor de tuchtcolleges komen.11 Het
ontbreken van duidelijke normen en het toezicht daarop voedt de gelegenheid
voor verwijtbare betrokkenheid.12Uit recent onderzoek is niet af te leiden dat advocaten en notarissen
structureel bijdragen aan de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld.
Wel biedt hun vrije autonome beroep en de daarbij behorende bevoegdheden als
geheimhouding en verschoningsrecht daartoe alle gelegenheid. Beroepsethiek,
toezicht en tuchtrecht bieden onvoldoende bescherming tegen het risico dat
advocaten en notarissen betrokken raken bij criminele activiteiten.2.5 Witwassen en investeren crimineel geldVia financieel-economische criminaliteit, zoals het witwassen en het investeren
van misdaadgelden, manifesteert de onderwereld zich in de bovenwereld. Witwassen
gaat een stap verder dan het investeren van crimineel geld, omdat geprobeerd
wordt het criminele vermogen een «eerlijke» herkomst te geven.
Precieze schattingen van de omvang van het witwassen zijn niet te geven. Er
worden wel bedragen genoemd van 18,5 miljard euro, maar dat bedrag is met
grote onzekerheid omgeven.13 Er zijn in Nederland
omvangrijke stromen van illegaal geld, maar de verwachting is dat deze nog
geen grootschalige financiële invloed van de onderwereld op
de bovenwereld mogelijk maken.1 Witwassen vereist
de betrokkenheid van integer geachte personen en systemen.2 Niet alle sectoren zijn even gevoelig voor fraude. Van de Bunt noemt
als belangrijke branchekenmerken voor fraude: het bestaan van een grote marktvraag,
een hoge omloopsnelheid van de handel, aantrekkelijke winstmarges, en voldoende «schuilmogelijkheden».
Als een branche mogelijkheden biedt voor meeliften met de fraudeconstructie
dan zal de fraudeur ook minder te vrezen hebben uit de branche zelf. Ook ondoorzichtige
regelgeving en gebrekkige controle verhogen de gevoeligheid van de branche
voor fraude.3 De parlementaire enquête
bouwnijverheid maakt ook duidelijk hoe in een bedrijfstak wetsovertredingen
gangbaar kunnen worden. Ongeoorloofde prijsafspraken, verrekensystemen met
behulp van valse facturen alsmede het omkopen van ambtenaren zijn daar normaal
geworden.4Het witwassen is in de loop van de tijd een criminele activiteit op zichzelf
geworden: «Tot voor kort werden het misdaadgeld en het witwassen gezien
als een staartje van het eigenlijke probleem. In de visie van velen ging het
primair om de drugfeiten en niet zozeer om de druggelden. Ik denk dat nu bij
steeds meer mensen het besef doordringt ...dat vooral de illegale opbrengst
een wezenlijk probleem is.»5 In de wet
is witwassen in 2001 als zelfstandig delict strafbaar gesteld. Ook zijn de
mogelijkheden verruimd voor het ontnemen van criminele winsten. Tevens is
begin 2000 wetgeving ontstaan waarbij men van ongebruikelijke transacties,
zoals cash-betalingen van meer dan 15 000 euro, melding moet maken (MOT).
Daarmee zijn financiële dienstverleners en de vrije beroepsgroepen (sinds
2005) mede verantwoordelijk voor misdaadbestrijding.6 De MOT-meldingen worden eerst gescreend en de verdachte transacties
worden vervolgens doorgemeld naar de politie. Wanneer de melding een advocaat,
notaris of andere facilitator betreft zonder strafblad, zal de MOT-melding
niet gauw als verdacht worden bestempeld.7 De
ongebruikelijke transacties worden vijf jaar bewaard en de verdachte transacties
tien jaar. In de praktijk blijkt dat het jaren kan duren voordat de criminele
gelden worden aangewend en zichtbaar worden voor de meldplichtigen en handhavingsinstanties.8Bij witwassen en het investeren van crimineel geld komt de verwevenheid
van de onderwereld en de bovenwereld tot uitdrukking in de wijze waarop de
georganiseerde criminaliteit de bovenwereld nodig heeft en gebruikt om zelf
positie te verwerven in de bovenwereld.2.6 Fraude in de vastgoedsectorVastgoed is een geliefd beleggingsobject voor de onderwereld en de georganiseerde
misdaad. Dat blijkt ook wel uit de moorden en liquidaties in de Amsterdamse
onderwereld.9 Via het beleggen in vastgoed is
het mogelijk geld wit te wassen of de panden te exploiteren voor criminele
doeleinden. Vastgoed blijkt bovendien aantrekkelijk voor een breed spectrum
van criminaliteiten.10 De gemeente Rotterdam
constateert dat vastgoed een cruciale en faciliterende rol heeft bij talloze
criminele activiteiten, zoals mensenhandel, mensensmokkel, softdrugs, harddrug,
leegstand, en illegaal verblijf. Het ontbeert de gemeente aan wettelijke mogelijkheden
om in te grijpen.11 Het meldpunt Ongewenst Verhuurgedrag
in Amsterdam laat zien dat in de vastgoedhandel regelmatig waardestijgingen
van vele honderden procenten voorkomen.12 Het
Financieel Expertise Centrum constateert dat het in enkele vastgoedtransacties
gaat om tientallen miljoenen euro’s. Verwevenheid van de onderwereld
en de bovenwereld wordt daarbij pas zichtbaar na diepgaand recherchewerk.
Er is sprake van ingenieuze constructies. Daarbij lijkt de integriteit van
de financiële sector te worden aangetast.13
In alle gevallen van criminaliteit is de drijfveer geld verdienen of het maximaliseren
van winst.14 De vastgoedsector
leent zich daar ook voor omdat speculatie is toegestaan. Daarnaast is de sector
vrij autonoom en heeft de overheid er weinig grip op.De transacties in het vastgoed zijn weinig transparant doordat de verschillende
actoren geen eenduidige taak hebben. Bij het aankopen of (door)verkopen van
onroerend goed, de financiering, het exploiteren en het gebruiken van vastgoed
zijn verschillende actoren betrokken. De meest relevante actoren zijn de beleggers,
de makelaars, de taxateurs, de banken en hypotheekverstrekkers, en de notaris.
Er zijn institutionele beleggers, maar ook veel kleinere particuliere beleggers
met weinig kennis van de vastgoedmarkt.1 Zij
maken gebruik van het groeiende aanbod van vastgoed-CV’s waarbij een
beheerder namens een groep beleggers een of meer vastgoedobjecten of projecten
aankoopt, ontwikkelt, exploiteert en verkoopt. De makelaar vormt in de vastgoedsector
de «spin in het web», omdat hij het dichtst bij de consument staat.2 Hun titelbescherming en beëdiging is afgeschaft
tijdens het project Marktwerking Deregulering en Wetgevingskwaliteit.3 De makelaars nemen naast taxatie en bemiddeling ook
steeds meer andere taken op zich, zoals beheer, onderzoek en consultancy.
Ook vervullen zij de rol van projectontwikkelaar waarbij zij soms net op,
maar vaak ook over de rand opereren. Makelaars blijken te worstelen met de
integriteit van collega’s die over de schreef gaan. Het is moeilijk
om elkaar bepaalde regels op te leggen of sancties uit te delen.4 Bij de taxateurs is de titelbescherming al eerder afgeschaft. Dat
zou ertoe hebben bijgedragen dat foute taxateurs vrij spel hebben.5 De taxateurs hebben momenteel diverse branche-organisaties
en kennen een tweetal registers voor «erkende taxateurs». De erkende
taxateurs moeten voldoen aan bepaalde opleidingseisen. Tevens maken ze gebruik
van een modeltaxatierapport. De hypotheekbemiddelaars en de andere tussenpersonen
hebben er belang bij zoveel mogelijk hypotheken te verkopen. Het blijkt voor
te komen dat zij in ruil voor opdrachten afspraken proberen te maken met taxateurs.6 Banken hebben hun krachten gebundeld om het frauderen
met hypotheken zoveel mogelijk tegen te gaan. Daarvoor is de Stichting Fraudebestrijding
Hypotheken opgericht. Het systeem is echter gebaseerd op vrijwilligheid.7 De notaris komt meestal pas in beeld na de makelaar,
de taxateur, de hypotheekverstrekker en de bank. Onroerend goed is voor hem
een belangrijke bron van inkomsten.8 Daarbij
gelden geen vaste tarieven meer. Dat kan ertoe bijdragen dat de notaris kwetsbaarder
is geworden voor beïnvloeding en manipulatie.9
Alle beroepsgroepen kennen verder vooral interne controlemechanismen en staan
nauwelijks onder extern toezicht. Daarmee is het moeilijk discutabel handelen
te voorkomen. Door een stapeling van discutabele gedragingen van de betrokken
dienstverleners kan een gelegenheidsstructuur voor criminele activiteiten
ontstaan.10Er is nader onderzoek gedaan naar malafide activiteiten in de vastgoedsector.
Kenmerkend is dat er snel extra geld wordt gemaakt door wisseling van panden
en splitsing van panden. Beroemd en berucht zijn inmiddels de zogenaamde ABC-transacties
en verkoopcarrousels.11 De criminele activiteiten
concentreren zich rond de transacties en de daarbij betrokken actoren. Bij
het beleggen in vastgoed zet men soms een stroman/katvanger/tussenpersoon
of aparte bv in. Zij kunnen vaak ongestoord zonder toezicht en controle op
de vraagprijs hun gang gaan. Beleggers kunnen zelfs fictieve buitenlandse
beleggingen inbrengen die in het geheel niet bestaan. Bij het financieel waarderen
van het vastgoed zijn valse taxaties in omloop. Ook valse papieren en vreemde
eigenaarsverhoudingen komen voor. Beroepsgroepen lijken dat bewust niet op
te merken of te melden. Bij de financiële afhandeling doet zich soms
mede door betrokkenheid van medewerkers van banken hypotheekfraude, hypotheekdiscriminatie,
belastingontduiking of witwassen voor.12 Er worden valse identiteiten opgegeven of valse werkgeversverklaringen
overhandigd. Door het aanvragen van onnodig hoge hypotheken worden de risico’s
afgewenteld op de bank of via de nationale hypotheekgarantie op de overheid.
De exploitatie van panden kan tenslotte ook «fake» zijn. Het pand
is een dekmantel voor andere activiteiten, zoals witwassen van geld of ondergronds
bankieren.1 De dubieuze rol van personen uit
de betrokkenen beroepsgroepen zoals makelaars, notarissen, taxateurs en hypotheekadviseurs
varieert tussen opzet en bewuste schuld. De betrokkenen opereren soms op de
rand van bonafide en malafide handelen of stappen moedwillig over de grenzen
van het integer handelen met vastgoed heen.2
Het Financieel Expertise Centrum maakt een onderscheid tussen discutabele
dienstverlening, verwijtbare betrokkenheid, en dienstverlening die een strafbaar
feit oplevert.3 Bepaalde personen blijken het
normaal te vinden een tegenprestatie voor het«gunnen» te verlangen
in de vorm van een beloning, een boete, smeergeld, provisie of het delen van
de buit. Daarnaast blijken betrokkenen hun foute gedrag te neutraliseren of
te legitimeren doordat«iedereen het toch doet». Ze nemen een passieve
houding in of gaan niet actief tot ingrijpen over. Tenslotte komen ook afpersingen,
bedreigingen en omkopen voor.4 De precieze rol
van financiële en overige zakelijke dienstverleners is moeilijk af te
leiden uit opsporingsonderzoeken. Dat komt doordat alle aandacht uitgaat naar
het bewijzen van de (grond)delicten die de verdachten hebben begaan. Meer
onderzoek of nieuw onderzoek zou nodig zijn om de verwijtbare rol van de dienstverleners
aan te tonen. De geconstateerde betrokkenheid van medewerkers van financiële
ondernemingen en hypotheekverstrekkers in een aantal zaken is een bedreiging
voor de integriteit van de financiële sector.5
Op basis van strafrechtelijke onderzoeken naar dubieuze vastgoedconstructies
en de toezichtsonderzoeken van De Nederlandse Bank heeft het Financieel Expertise
Centrum een aantal risico-indicatoren, zogenaamde «red-flags»
geformuleerd. Deze helpen om malafide transacties eerder te onderkennen. Zij
kunnen ook worden gebruikt om andere instanties te informeren.6 Ook de integriteit van lokale ambtenaren en bestuurders kan bij vastgoedtransacties
in het geding raken. De gemeente Amsterdam heeft onderzoek laten doen naar
de integriteitsrisico’s bij het projectbureau Zuid-As. Integriteit is
daarbij vooral opgevat als professionele verantwoordelijkheid. Het gaat niet
alleen om mogelijke regelschendingen zoals fraude en corruptie, maar ook om
de «morele» juistheid van handelingen en beslissingen. De aandacht
voor lokaal-bestuurlijke integriteitsrisico’s schiet nu vaak te kort.7Vastgoed blijkt een ideale schakel tussen bovenwereld en onderwereld omdat
het een van de meest ongecontroleerde sectoren is. Verschillende vormen van
criminaliteit komen hier samen. Personen uit de beroepsgroepen vormen de verbindende
schakel tussen de onderwereld en de bovenwereld. Zij werken vaak onderling
samen in ketens van discutabele acties die tezamen een gelegenheidsstructuur
voor criminele activiteiten vormen. Betrokken actoren zoals financiële
dienstverleners en lokale bestuurders zijn zich niet altijd van de integriteitsrisico’s
bewust.2.7 ConclusieHet is vooral door opsporingsonderzoek en politiedossiers waardoor we
inzicht krijgen in de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld. Die
verwevenheid is tot nu toe vooral onderzocht vanuit de georganiseerde criminaliteit.
Het blijkt dat de georganiseerde criminaliteit de bovenwereld op verschillende
manieren nodig heeft. Dat is niet alleen voor het via illegale activiteiten
verdienen aan legale sectoren, maar ook voor het investeren en witwassen van
misdaadgeld. Over de omvang van de verwevenheid is nauwelijks iets te zeggen.
Wel blijkt dat personen in bepaalde beroepsgroepen gevoelig zijn voor financieel
gewin en zich als het ware de onderwereld in laten trekken. Er
is dan vaak sprake van een symbiotische relatie waar beide partijen financieel
voordeel hebben. Daarnaast blijkt figuren uit de bovenwereld ook uit zichzelf
over te gaan tot illegale activiteiten wanneer ze de gelegenheid zien om extra
geld te verdienen. De scheidslijn tussen onderwereld en bovenwereld wordt
steeds meer fictief.3 ACTUELE VERWEVENHEID VAN BOVENWERELD EN ONDERWERELD3.1 InleidingIn het vorige hoofdstuk is verwevenheid belicht vanuit onderzoek naar
met name de georganiseerde criminaliteit. Uit het onderzoek komt naar voren
dat de georganiseerde criminaliteit de bovenwereld nodig heeft. Er ontstaan
relaties waar beide voordeel van hebben. Dit hoofdstuk belicht de verwevenheid
vanuit de besloten gesprekken die de werkgroep heeft gevoerd. De werkgroep
heeft in totaal 26 gesprekken gevoerd met wetenschappers, onderzoeksjournalisten,
opsporingsdiensten, openbaar ministerie, vertegenwoordigers uit de beroepsgroepen,
toezichthouders en de bankwereld. De gesprekken leggen ook een andere kant
van de verwevenheid bloot. Er is een bovenwereld die zich als het ware de
onderwereld in laat trekken. Ze hebben de onderwereld niet nodig om tot criminele
activiteiten over te gaan.In de gesprekken is vooral ingegaan op de ervaringen met actuele verwevenheid
en op de andere onderzoeksvragen. Van de gesprekken zijn korte aantekeningen
gemaakt. Op basis van de gemaakte aantekeningen zijn de gespreksresultaten
geordend naar thema’s. In dit hoofdstuk worden per thema de reacties
van de gesprekspartners verwoord. Vanwege de beslotenheid van de gesprekken
zullen geen bronnen worden vermeld. Behalve de verwevenheid komen als centrale
thema’s uit de gesprekken naar boven de fraude in de vastgoedsector,
de betrokkenheid van beroepsgroepen en de rol van de overheid in het tegengaan
van de verwevenheid.3.2 Wat is verwevenheidVerwevenheid van de bovenwereld en de onderwereld is volgens de gesprekspartners
geen nieuw verschijnsel. Ook ten tijde van het onderzoek naar de georganiseerde
criminaliteit in Nederland ten behoeve van de parlementaire enquêtecommissie
waren er al foute advocaten. Over de omvang van de verwevenheid valt niets
met zekerheid te zeggen en ook niet of het nu wel of niet is toegenomen. Het
is zelfs niet aan te geven of het incidenten betreft of dat het gaat om structurele
misstanden. Wel zijn alle sectoren er in zekere mate vatbaar voor. De gesprekspartners
denken bij verwevenheid vooral aan de sectoren drugs, mensensmokkel en vastgoed.
Verwevenheid doet zich met name voor op de knooppunten in de handel, zoals
bij growshops, en bij intensieve sociale contacten. De verwevenheid is de
laatste jaren volgens de gesprekspartners meer zichtbaar geworden. Dat komt
onder andere door de affaires die de media hebben gereikt, zoals Endstra.
Criminelen daarentegen doen er alles aan om het zo onzichtbaar mogelijk te
houden. Dat maakt de problematiek ook zo ongrijpbaar. Niettemin maken de gesprekspartners
zich wel zorgen over de verwevenheid van bovenwereld en onderwereld.Verwevenheid ontstaat volgens de gesprekspartners doordat de georganiseerde
criminaliteit illegale activiteiten niet kan uitvoeren zonder hulp van de
bovenwereld. De onderwereld maakt gebruik van de normale structuren van de
bovenwereld. Daarbij fungeren advocaten, notarissen en accountants
volgens de gesprekspartners als faciliteerders en bruggenbouwers. De beroepsgroepen
weten dat het gaat om criminele activiteiten; zij stappen er willens en wetens
in. In totaal zijn er heel wat mensen die hand- en spandiensten verlenen voor
de onderwereld. De onderwereld gebruikt de bovenwereld ook voor het investeren
van zwart geld en het verwerven van macht en positie in de bovenwereld bijvoorbeeld
via het vastgoed.De betrokkenheid van beroepsgroepen is volgens de gesprekspartners vrijwillig
en niet eenzijdig afgedwongen. Onderwereld en bovenwereld komen elkaar overal
tegen of komen met elkaar in aanraking via «mond-op-mond»reclame.
Er is sprake van een tweezijdige interactie waar beiden de vruchten van plukken.
Het gaat om gedeelde belangen en om grote belangen waarmee flink geld is te
verdienen. Vanwege de symbiotische relaties is de verwevenheid tussen bovenwereld
en onderwereld bijna intrinsiek: ze kunnen niet zonder elkaar en hebben elkaar
nodig.Soms gaan mensen in de bovenwereld volgens de gesprekspartners ook zelfstandig
over tot criminaliteit. Zij geven zich over aan organisatiecriminaliteit,
witteboordencriminaliteit en soortgelijke vormen van «primitief»
ondernemerschap. Het betreft soms hooggeplaatste mensen in de bovenwereld
die in de schijnwerpers staan en er een mindere moraal op nahouden. Het is
ontluisterend hoever zij willen gaan. Zij hebben de onderwereld niet nodig,
maar maken zich wel praktijken eigen die in de onderwereld gangbaar zijn.
Zij glijden als het ware af in de onderwereld.Dat de bovenwereld zich ook eigenstandig laten verleiden tot criminele
activiteiten is volgens de gesprekspartners niet verwonderlijk. De gelegenheid
ligt soms simpelweg voor het grijpen en de gelegenheid neemt alleen maar toe.
De Nederlandse diensteneconomie en het fiscale vestigingsklimaat dragen daaraan
bij. Het is ook lucratief want de opbrengsten zijn hoog. Fraudeurs hoeven
er weinig moeite voor te doen en worden ook nauwelijks tegengehouden en aangepakt.
Er bestaat als het ware een soort premie op financieel succes en het zichzelf
kunnen onderscheiden. Ze benutten bestaande mogelijkheden omdat ze gevoelig
zijn voor geld en een zeker «ondernemerstalent» hebben voor foute
zaken.Bij verwevenheid draait het altijd om (zwart) geld. Daarom is het volgens
de gesprekpartners cruciaal om te achterhalen wat er gebeurt met het geld
of waar het geld vandaan komt en waar het naar toegaat. Met name in inzicht
nodig in de waardetoevoegingen en de zwakke schakels in de keten.3.3 Fraude in de vastgoedsector en de rol van de beroepsgroepenDe vastgoedsector is de sector waar de verwevenheid volgens de gesprekspartners
het meeste voorkomt. Bij de vastgoedfraude is echt goed wat mis. Bonafide
handelaren zijn criminele activiteiten gaan ontwikkelen. De massaliteit moeten
we volgens de gesprekspartners niet onderschatten. Vastgoed leent zich goed
voor criminele activiteiten. Dat komt doordat de markt niet transparant is
en het product heterogeen is. De vastgoedwereld is verder een gesloten wereld;
er zijn maar weinigen die hem goed van binnenuit kennen. De rest heeft geen
idee van wat zich daar afspeelt. Het is ook een relatief kleine wereld. Het
gaat om een kleine kring van spelers die elkaar regelmatig tegenkomt. Iedereen
kent iedereen en zit heel dicht op elkaar. De grenzen zijn daarbij niet altijd
scherp. Men «gunt elkaar weleens wat» en sluit soms dubieuze deals.
Wie niet meedoet, kan opdrachten mislopen. Er zijn ook veel tussenschakels.
Dat leidt tot ingewikkelde constructies waar niet zomaar doorheen valt te
prikken. Volgens sommige gesprekspartners is de laatste jaren ook sprake van spelverruwing binnen de sector. Bij vastgoed is bovendien sprake
van een kruispunt van legale en illegale markten. De georganiseerde criminaliteit
heeft zich weten te infiltreren in de vastgoedwereld. Vastgoed is voor de
onderwereld een manier om status te verwerven.Een belangrijk knelpunt bij vastgoed is de inzet van taxateurs. Hun beroep
is volgens de gesprekspartners inherent kwetsbaar vanwege de grote belangen
die een rol spelen. Daarmee loopt de onafhankelijke waardebepaling van een
pand gevaar. Het is de taak van de taxateur om de waarde van het onroerend
te valideren. Dat gebeurt meestal pas nadat de koopovereenkomst is gesloten
en de hypotheek rond is. Het taxatierapport ontbeert elke controle. Wanneer
de gevalideerde waarde bijvoorbeeld sterk afwijkt van de werkelijke waarde,
is er niemand die ingrijpt. Ook het inschakelen van meer taxateurs of bevriende
taxateurs valt niet op. Destijds is de beëdiging afgeschaft en iedereen
kan zich dan ook taxateur noemen. Ook een makelaar kan taxateur zijn. Als
deze taxateur aantoonbaar een fout maakt, kan men alleen klagen bij de brancheorganisatie.
Er is geen tuchtrecht of ander toezicht. Het komt nog steeds voor dat men
aan een opdracht meermalen kan verdienen.Ook het beroep van makelaar is niet beschermd. We zien volgens de gesprekspartners
steeds meer makelaars die zelf gaan beleggen in vastgoed of die fungeren als
projectontwikkelaar. De makelaar kan veel «regelen» rond waardestijgingen
en «leeft» van informatievoorsprongen. Er komen steeds dezelfde
namen van «foute» makelaars boven drijven. Een makelaar die geroyeerd
is bij de vereniging kan zich nog steeds makelaar noemen. De vereniging zou
wel toe willen naar een vergunningensysteem en werkt momenteel aan een keurmerk
voor makelaars. De branche laat momenteel ook onderzoek doen naar de transparantie
en de ethiek in de vastgoedbranche.Banken vervullen volgens de gesprekspartners een scharnierfunctie in de
vastgoedsector. Ze zijn erop gebrand imagoschade te voorkomen. Toch houden
ze zich volgens sommige gesprekspartners erg op de achtergrond. Ze zien hoegenaamd
niets en bemoeien zich er ook niet mee. Ze zien zichzelf ook niet als speurneuzen.
Ze accepteren bijvoorbeeld nog steeds makelaars die door de vereniging geroyeerd
zijn. Soms zijn ze ook actief betrokken bij het organiseren van criminele
constructies. In andere gevallen gaat het om zaken waar formeel niets mis
is omdat het goed is afgedekt. De banken participeren verder in het Financieel
Expertise Centrum waarin de De Nedelandse Bank de voorzittersrol vervult.Bij de notarissen zijn de problemen volgens de gesprekspartners groter
dan de media suggereert via het beeld van een paar foute notarissen. De beroepsgroep
is een essentiële schakel in het vastgoed. Een notaris heeft de mogelijkheid
criminele activiteiten af te schermen. Foute notarissen kennen de regels goed
genoeg om te weten dat er sprake is van criminaliteit. Bij beginnende notarissen
die in de fout gaan, kan volgens sommige gesprekspartners nog wel sprake zijn
van een zekere naïviteit. Sommige notarissen tekenen soms iets blind,
doen de ogen dicht of laten zaken toe terwijl ze verplicht zijn de herkomst
van middelen te achterhalen. Het is te gemakkelijk om de vraag niet te stellen.
Sommige notarissen werken soms ook actief mee aan de criminaliteit door documenten
te bewaren of te bemiddelen. Soms is de identiteit van de afnemer onbekend,
maar biedt de notaris toch de leveringsakte. Het notariaat is een eenzaam
beroep waar reputatie heel belangrijk is. Wanneer een notaris steeds verder
afglijdt, komt er een moment dat hij het niet meer na kan vertellen en niet
meer terug kan. Er zijn notarissen die eenmaal het verkeerde pad op zijn gegaan
en sindsdien bedreigd worden. Ze durven niet meer het bureau van de beroepsorganisatie
om advies te vragen, de vertrouwensnotaris hierover te bellen
of aangifte bij de politie te doen. De marktwerking kan ertoe hebben bijgedragen
dat sommige notarissen ontvankelijker zijn geworden voor dergelijke foute
praktijken. Bij het beroep past bovendien dat men liever een deal sluit dan
dat men een deal tegenhoudt. Toch zullen notarissen volgens de gesprekspartners
moeten leren nee te zeggen en een opdracht te weigeren. Zij moeten niet mee
willen werken aan criminele activiteiten en andere notarissen op de hoogte
stellen van geweigerde opdrachten. Het toezicht op notarissen is nu versnipperd
over het Bureau Financieel Toezicht en de branche-organisatie. Dat heeft als
nadeel dat het bureau nu teveel ziet waar het niets mee kan en mag doen.Ook advocaten kunnen volgens de gesprekspartners bijdragen aan verwevenheid.
Van sommige advocaten is bekend dat ze bij illegale activiteiten betrokken
zijn of slachtoffer zijn van afpersing. Een aantal gesprekspartners ziet de
rol van advocaten zelfs als meer kwetsbaar dan die van notarissen. Op hun
kamer kan bijvoorbeeld een criminele ontmoeting plaatsvinden of hun kamer
kan zelfs plaats delict zijn. Advocaten vervullen soms een actieve rol in
het bancair geldverkeer. Ze misbruiken het afgeleid verschoningsrecht van
de derdenrekening en laten crimineel geld storten op een privérekening.
Ze verschuilen zich vervolgens achter hun verschoningsrecht. Volgens een aantal
gesprekspartners is onduidelijk wat nu wel en wat niet onder het verschoningsrecht
valt. Ook doen advocaten niet altijd melding van ongebruikelijke transacties.
Ze vervullen soms vanwege hun adviespraktijk ook een dubbelfunctie. Dat bemoeilijkt
de opsporing. De onderzoeken die de beroepsgroep zelf initieert naar de integriteit
van advocaten duren volgens sommige gesprekspartners veel te lang. De integriteit
van advocaten blijft ook onderbelicht in de opleiding. Ook de rol van de deken
bij het signaleren van en ingrijpen bij foute advocaten laat nog te wensen
over.Van de zelfregulering van de beroepsgroepen kan volgens de gesprekspartners
niet teveel worden verwacht. Gedragscodes houden fout gedrag niet tegen. De
beroepsgroepen geven volgens hen ook te weinig tegengas en pakken te weinig
door. Ze doen er bijvoorbeeld heel lang over om te reageren op een klacht.
Er wordt ook veel met de mantel der liefde bedekt. Ze zien het ook niet altijd
als hun taak om in te grijpen en schoon schip te maken. Wel is het notariaat
nu bezig de sector in beweging te krijgen. De luiken gaan meer open, maar
veel is nog onduidelijk. De beroepsgroepen hebben ook weinig oog voor misbruik;
ze kijken met een heel andere bril. Daarom is er volgens de gesprekspartners
ook behalve de zelfregulering onafhankelijk toezicht op de beroepsgroepen
nodig.De vastgoedfraude moet volgens de gesprekspartners verder worden ontleed
want er wordt nu teveel op een hoop gegooid. Er zijn binnen de sector veel
mogelijkheden voor meer transparantie en het inzichtelijk maken van transacties.
Die mogelijkheden tot signaleren, melden en registreren worden nog niet voldoende
benut. Als voorbeelden noemt men het Kadaster en de dienst Successie &
Registratie. De WOZ-waarden van onroerende goederen zouden bijvoorbeeld openbaar
kunnen worden. Andere gesprekspartners geven daarentegen aan dat de WOZ-waarden
weinig zeggen over de echte marktwaarde.3.4 Controle & toezicht door de overheid en opsporing &
vervolgingVolgens de gesprekspartners heeft de overheid een taak in het voeren van
de regie en in het strafrechtelijk handhaven. Het gevoel van urgentie is bij
de overheid volgens de gesprekspartners wel aanwezig, maar in de praktijk
blijkt de verwevenheid moeilijk aan te pakken. Daardoor kan de verwevenheid
doorwoekeren. Het is nodig de verantwoordelijkheid te nemen en focus aan te
brengen in de aanpak.De melding ongebruikelijke transacties (MOT) is volgens de gesprekspartners
een goed instrument. Toch staat het aantal MOT-meldingen niet in verhouding
tot het aantal boven water gekregen misstanden. De informatie die uit de melding
voortkomt, is ook vaak te gering om er wat mee te kunnen doen in opsporingsonderzoek.
Er staat ook geen sanctie op de beroepsoefenaars die niet meewerken aan een
melding. Bepaalde beroepsbeoefenaars zoals de taxateurs hoeven ongebruikelijke
transacties nog niet te melden. Het toezicht op de MOT-meldingen is moeilijk
vanwege de privileges van de beroepsgroepen zoals geheimhoudingsplicht en
verschoningsrecht.Ook de Bibob is volgens de gesprekspartners een goed instrument. Het zou
breder toegepast moeten worden. Het kent wel zijn beperkingen, omdat het gebaseerd
moet zijn op strafrechtelijke gegevens. De strafrechtelijke vermoedens moeten
aannemelijk zijn, wil het weigeren van een vergunning gerechtvaardigd zijn,
zo blijkt uit een rechtszaak in Groningen. Het risico is verder dat via de
Bibob alleen de stromannen worden gepakt en niet de grote criminelen. Bibob
loopt volgen sommige gesprekspartners langzaam tegen de grenzen van de mogelijkheden
aan.Volgens de gesprekpartners schiet het toezicht op de vrije beroepsgroepen
tekort. Van een notaris of advocaat mag worden verwacht dat hij «deugt».
Criminele betrokkenheid mag nooit op een of andere wijze worden afgeschermd.
Wie kwaad wil, komt nu weinig belemmeringen tegen. Wanneer de overheid niet
ingrijpt, kan het van kwaad tot erger worden. Het toezicht moet daarom proportioneel
zijn. Mechanismen van «naming & shaming» en tuchtrecht kunnen
veel beter worden benut. Ook het toezicht op de derdenrekening kan beter.
De overheid moet meer als eenheid optreden. Nu is bijvoorbeeld Financiën
veel ruimhartiger dan Justitie. Voor de lokale gemeenten is samenwerking met
het rijk cruciaal. De gemeenten hebben de steun in de rug van het rijk nodig.
De overheid moet verder zelf ook oppassen in haar contacten met bijvoorbeeld
projectontwikkelaars. Het is niet uitgesloten dat deze werken met dubieus
kapitaal. Ambtelijke apparaten moeten leren kijken naar criminele activiteiten
en dubieuze financiële stromen van organisaties. Daartoe moet beschikbare
informatie beter toegankelijk worden en worden gekoppeld. Het is noodzakelijk
kennis met elkaar te delen en ketenbesef te ontwikkelen. Er is wel voorzichtig
sprake van een kentering, maar die gaat nog niet ver genoeg.De gesprekspartners hechten aan de strafrechtelijke handhaving. Daar gaat
ook een psychologisch effect van uit. Bij de opsporingsdiensten is grote expertise
en kwaliteit nodig om verwevenheid aan te pakken. Er zijn geroutineerde politiemensen
nodig die een goed salaris verdienen zodat ze niet worden weggekocht. Het
opsporingsonderzoek vraagt om een lange adem want dat hebben de criminelen
ook. Er zijn nu nog teveel signalen van verdachte activiteiten waar niets
mee wordt gedaan. Ook het doorvragen kan beter. De keuzes en prioriteiten
in het opsporingsonderzoek zijn van groot belang. Opsporingsdiensten zijn
verder soms met handen en voeten gebonden aan de informatie die ze mogen gebruiken.
Ze lopen bijvoorbeeld aan tegen de grenzen van de geheimhouding en het verschoningrecht
van notarissen en advocaten. De opsporingsdiensten komen zo wel zaken op het
spoor, maar kunnen het niet gebruiken omdat ze het bewijsmateriaal niet op
tafel mogen leggen. Ook het Openbaar Ministerie blijft volgens sommige gesprekspartners
nogal eens steken in «wikken en wegen» zonder de foute beroepsbeoefenaren
daadwerkelijk aan te pakken. De aanpak moet verder niet alleen gericht zijn
op opsporing, maar ook op het geld ontnemen. Je raakt criminelen
het beste in hun portemonnee. Hoewel het financieel rechercheren al een aantal
jaren wordt gestimuleerd, levert het volgens de gesprekspartners nog steeds
niet veel op. Meer financieel rechercheren verdient zichzelf terug. Het Financieel
Expertise Centrum kan daarin een rol vervullen. Het moet bovenop de informatie
zitten. De opsporingsdiensten werken ook nog te weinig samen. Zij moeten informatie
en zaken koppelen. De belastingdienst is daarvoor ook nodig. Dossiers en kennis
moeten bij elkaar komen. Dat wordt nu wel beter, nu er convenanten zijn afgesloten,
maar de vraag is of samenwerking via convenanten valt af te dwingen.3.5 ConclusieIn dit hoofdstuk is de actuele verwevenheid van de bovenwereld en de onderwereld
belicht vanuit de besloten gesprekken die de werkgroep heeft gevoerd. De gesprekspartners
geven aan dat verwevenheid niet alleen voortkomt uit een onderwereld die de
bovenwereld nodig heeft, maar ook vanuit de bovenwereld zelf. Er is een bovenwereld
die profiteert van de interactie met de onderwereld en zelfstandig zich bepaalde
praktijken van de onderwereld eigen maakt. De reden daarvoor is vooral financieel
gewin en de gelegenheid die zich aandient. Er zijn weinig drempels opgeworpen
om hen daarin tegen te houden.Behalve in de traditionele sectoren drugs en mensenmokkel doet actuele
verwevenheid zich volgens de gesprekspartners vooral voor in de vastgoedsector.
Deze sector is ook aantrekkelijk vanwege de gesloten, intransparante markt
en de heterogene producten. Bovendien vormt het een afzetmarkt voor de georganiseerde
criminaliteit vanwege de investeringen in vastgoed en het witwassen van zwart
geld. Er is een aantal essentiële schakels in de vastgoedketen aan te
wijzen, zoals de taxateur, de makelaar, de notaris en de advocaat. Het toezicht
op deze beroepsgroepen staat niet altijd in verhouding met de bevoegdheden.
Er wordt teveel verwacht van zelfregulering. Het verschoningsrecht en de geheimhoudingsplicht
van notarissen en advocaten bieden de mogelijkheid tot het afschermen van
criminele activiteiten en het niet melden van ongebruikelijke transacties.De rol van de overheid moet zich volgens de gesprekspartners toespitsen
op het voeren van regie in het tegengaan van verwevenheid. De transparantie
in de vastgoedsector is te verbeteren door het benutten van de bestaande mogelijkheden
tot signaleren, registreren en controle. Het melden van ongebruikelijke transacties
en de Bibob zijn verder goede instrumenten. Het toezicht op de beroepsgroepen,
het strafrechtelijk handhaven en het financieel rechercheren moeten worden
versterkt. Daarbij is het van belang dat de opsporingsdiensten goed zijn gequipeerd
en dat relevante informatie en dossiers worden gedeeld en gekoppeld.4 BELEIDSVOORNEMENS OVERHEID4.1 InleidingVoor het tegengaan van de verwevenheid onderwereld en bovenwereld bestaat
geen vastgesteld «rijksbreed beleid». Dat constateren de ministeries
van Justitie, Binnenlandse Zaken, Financiën, en VROM in een zelfanalyse
in 2006. Zij zien verwevenheid als een vorm van georganiseerde criminaliteit,
waarbij de criminele, illegale wereld vermengd raakt met de legale bovenwereld.1 De dreigende verwevenheid is mede aanleiding om tot
een specifieke aanpak van de georganiseerde misdaad te komen.2Dit hoofdstuk gaat in op recente beleidsvoornemens van de regering inzake
georganiseerde criminaliteit. Het betreft het Programma Versterking Aanpak
Georganiseerde Misdaad (PVAGM)1, het Programma
Bestuurlijke Aanpak Georganiseerde Misdaad2,
en de aanpak van Financieel-Economische Criminaliteit.3 Daarnaast komen recente beleidsuitspraken aan bod over de aanpak van
de vastgoedsector en de vrijgevestigde beroepsoefenaars zoals advocaten en
notarissen.4 De weergave van de beleidsvoornemens
wordt aangevuld met gegevens uit recente beleidsevaluaties. Eerst komt het
perspectief aan de orde wat aan de beleidsvoornemens ten grondslag ligt. Het
hoofdstuk eindigt met een aantal concluderende opmerkingen. Zij bieden de
opmaat voor het volgende hoofdstuk waarin de werkgroep analyseert of de beleidsvoornemens
de actuele verwevenheid een halt kunnen toeroepen.4.2 Perspectief op beleidDe eerste regeringsnota over georganiseerde criminaliteit in Nederland
verschijnt in 1992. De parlementaire enquête van de voormalige commissie-Van
Traa is vervolgens een belangrijke stimulans voor de verdere aanpak van de
georganiseerde criminaliteit. Zowel de strafrechtelijke aanpak, als de bestuurlijk-preventieve
aanpak en het financieel rechercheren krijgen een impuls. Ook markeert men
voor het eerst dat de fraude in de vastgoedsector en de verwijtbare betrokkenheid
van beroepsgroepen moet worden aangepakt. Vervolgens noemt het eerste Nationale
Dreigingsbeeld de vermenging van de onderwereld en de bovenwereld een «reële
bedreiging voor de Nederlandse samenleving.» Door hun positie in de
bovenwereld zijn de topcriminelen onkwetsbaar voor opsporing en vervolging.
De verwijtbare betrokkenheid van beroepsoefenaren en financiële dienstverleners
vormen eveneens een ernstige bedreiging. Ook belhuizen en smartshops fungeren
volgens het Nationale Dreigingsbeeld als legale façade voor witwaspraktijken.5De recente beleidsvoornemens van de regering richten zich met name op
de criminelen uit de onderwereld die positie in de bovenwereld proberen te
veroveren.6 De aandacht richt zich zowel op de
individuele daders als op de criminele organisaties. Ook wil de regering de «achterliggende
gelegenheidsstructuren» en «faciliterende structurele factoren»
aanpakken.7 Daartoe rekent zij ook de economische
en juridische infrastructuur. De regering is zich ervan bewust dat ook de
overheid criminaliteit kan faciliteren. Wanneer de overheid niet doorpakt
of handhaaft, bevordert ze indirect de gelegenheid. De recente aanpak van
de regering kent als pijlers een bestuurlijk-preventieve benadering en een
strafrechtelijke benadering. De derde pijler is internationale samenwerking.
Binnen deze pijlers richt de aandacht zich vervolgens op het terugdringen
van illegale markten, het opwerpen van drempels en het afbreken van gelegenheidsstructuren,
en het tegengaan van inmenging door de onderwereld in de bovenwereld. Daarbij
bouwt de regering voort op wat al in de steigers is gezet, maar de aanpak
zal meer «samenhangend, ketenbreed, integraal, intensief en vernieuwend»
zijn.4.3 Strafrechtelijke aanpak8De regering wil de strafrechtelijke aanpak van de georganiseerde misdaad
versterken door een betere strategische sturing van bovenaf. Een betere uitwisseling
en analyse van informatie is nodig om te komen tot gezamenlijke prioriteiten.
Het Nationaal Dreigingsbeeld wijst daarbij op concrete dreigingen en op criminele
verschijnselen waarover te weinig informatie is. Daartoe behoort ook de verwevenheid
en de achtergronden ervan.9 Dat is onderwerp
voor nader onderzoek in de meerjarige «intelligence» agenda.10 Via een «Nationaal Intelligence Model»
wil de regering informatie beter, slimmer en bestendiger analyseren.
De informatie moet ook meer sturend voor de politie worden.1 Daarvoor is bij de politie en het Openbaar Ministerie extra expertise
en capaciteit nodig. Uit het Nationale Dreigingsbeeld volgen ook de speerpunten
voor de strafrechtelijke aanpak. Dat zijn momenteel terrorisme, handel in
cocaïne en heroïne, productie van en handel in synthetische drugs,
mensenhandel en mensensmokkel, handel in en gebruik van vuurwapens en explosieven,
en witwassen. De speerpunten zijn leidend voor de aanpak door de nationale
recherche, de bovenregionale recherche en de regionale recherchediensten.
Per speerpunt komen er tweejaarlijks Criminaliteitsbeeldanalyses. Ook wil
de regering expertisecentra vormen rondom de speerpunten, zoals het expertisecentra
voor mensenhandel en mensensmokkel. Ook wil de regering komen tot regionale
criminaliteitsbeeldanalyses.Om het concrete opsporingsonderzoek op lokaal en regionaal niveau te verbinden
met het landelijke beleid kiest de regering voor een programmatische aanpak.
Er zijn vier actuele thema’s van misdaad onderscheiden: mensenhandel,
georganiseerde hennepteelt, misbruik vastgoed, en verweving van onderwereld
en bovenwereld. Het laatste thema betreft specifiek het samenwerkingsproject
Emergo in Amsterdam. Voor het project Emergo is in juli 2007 een samenwerkingsconvenant
gesloten. Daarin verplichten de betrokkenen zich dat ze zich tot het uiterste
zullen inspannen om criminele machtsconcentraties en achterliggende gelegenheidsstructuren
in het Wallengebied in Amsterdam te bestrijden en in de toekomst te voorkomen.
Vastgoed zal in het Emergoproject een belangrijk punt van aandacht zijn. De
programmatische aanpak staat onder regie van een landelijke stuurgroep.2 De stuurgroep heeft een aanjaagfunctie en bewaakt de
samenhang en de voortgang. De regering wil verder de samenwerking tussen de
rechercheonderdelen verbeteren. Daartoe worden veranderingen in de organisatie
en de werkwijze van de nationale recherche doorgevoerd.4.4 Programma bestuurlijke aanpak georganiseerde misdaadNa het rapport van de commissie-Van Traa zijn er verschillende lokale
initiatieven ontstaan om de georganiseerde misdaad bestuurlijk aan te pakken.
Bekende voorbeelden zijn de Alijda-aanpak in Rotterdam en het Wallenproject
in Amsterdam.3 De bestuurlijke aanpak vult de
strafrechtelijke aanpak aan omdat het bestuur bepaalde dingen ziet «die
de politie niet ziet.»4 Het Wallenproject
in Amsterdam is in 2000 omgedoopt in het Van Traa-project en richt zich op
de hele stad Amsterdam. De evaluatie toont dat de lokale overheid zich weerbaar
kan opstellen tegenover criminele activiteiten. Er zijn veel panden aangekocht
en andere zaken zijn gesloten of de vergunning ervan is ingetrokken. Via de
bestuurlijke aanpak zijn zo de cruciale ondersteunende activiteiten van de
georganiseerde criminaliteit een slag toe te brengen. De samenwerking met
de belastingdienst en de politie is overigens nog niet optimaal. Ook trekt
het Van Traa-team teveel zaken naar zich toe.5De Amsterdamse aanpak loopt vooruit op de latere Wet bevordering integriteitsbeoordelingen
door het openbaar bestuur, de Wet Bibob van 2003.6
De Wet Bibob wil criminaliteit voorkomen en de bewustwording van de bestuurlijke
aanpak vergroten. Daartoe biedt het bestuursorganen een integriteitstoets
om zo criminelen tegen te houden en vermenging van de bovenwereld en de onderwereld
tegen te gaan. Bestuursorganen kunnen de toets zelfstandig uitvoeren of advies
vragen aan het Landelijk Bureau Bibob. Dit bureau heeft toegang tot allerlei
vertrouwelijke informatiebronnen. De officier van justitie mag bestuursorganen
ook tippen om advies te vragen bij Bureau Bibob. De bestuursorganen zijn zelf
verantwoordelijk voor de kwaliteit van het advies. Daarvoor ontwikkelen gemeenten een eigen Bibob-beleidslijn. Bibob past men toe op vergunningen,
subsidies en aanbestedingen van overheidsopdrachten.Uit de evaluatie blijkt dat de Wet Bibob gemeenten helpt om criminelen
te weren. Het is een waardevolle aanvulling op bestaand instrumentarium, zoals
de verklaring omtrent gedrag. Gemeenten passen Bibob vooral toe op de vergunningen
in de horeca, de prostitutiebranche en bij coffeeshops. Het toepassen in de
ene gemeente kan wel een waterbedeffect hebben op andere gemeenten. Samenwerking
is daarom wenselijk, ook omdat speciale kennis en expertise is vereist. Sinds
2006 is er voor gemeenten de Wegwijzer bestuurlijke aanpak criminele praktijken
beschikbaar.1 In de praktijk blijkt het uitwisselen
van informatie moeilijk omdat gegevens uit het Bibobadvies niet aan anderen
mogen worden verstrekt. Wel is de tipfunctie van het Openbaar Ministerie te
activeren. Op basis van de beperkte jurisprudentie op het moment van evaluatie
is er nog weinig twijfel over de juridische houdbaarheid van de wet.De regering geeft in haar recente beleidsvoornemens aan intensiever gebruik
te willen maken van Bibob. Er komt een landelijk register van Bibob-adviezen.
De tipfunctie van het openbaar ministerie wil men ook verbeteren. Men onderzoekt
verder of het wenselijk is Bibob uit te breiden naar andere sectoren waaronder
de vastgoedsector. Daarnaast wil de regering de capaciteit van het landelijk
bureau uitbreiden. Voor een betere informatie-uitwisseling komt er een landelijk
convenant. Een wettelijke regeling acht de regering niet nodig. Het convenant
moet samenwerking en informatie-uitwisseling mogelijk maken binnen de geldende
wettelijke kaders.2 In september is een bestuurlijk
akkoord gesloten dat de spelregels aangeeft waarbinnen informatie-uitwisseling
op decentraal niveau vorm kan krijgen. De mogelijkheden die de wet nu al biedt
tot informatie-uitwisseling zijn neergelegd in een regionaal convenant.3Ook wil de regering bevorderen dat strafrechtelijke informatie beter wordt
benut. Daartoe produceren de opsporingsdiensten bestuurlijke rapportages.
Zij kunnen helpen zwakke plekken in de infrastructuur op te sporen. Ook komt
er bij de politie-academie een opleiding die zich richt op de bestuurlijke
aanpak.De regering wil verder komen tot zes regionale expertisecentra. Dat gebeurt
in een pilot. Zij moeten de informatie van verschillende handhavings- en opsporingsdiensten
naast elkaar leggen. Daarnaast verrichten deze centra analyses van de verwevenheid
van onderwereld en bovenwereld. Ook adviseren zij over mogelijke interventies.
De toepassing van de Wet Bibob zal in de toekomst eveneens onderdeel gaan
uitmaken van de activiteiten van de regionale centra.4 Naast de zes regionale centra komt er een landelijk centrum dat de
regionale centra ondersteunt met specifieke expertise.4.5 Beroepsgroepen en tuchtrechtOm de verwevenheid van de onderwereld met de bovenwereld tegen te gaan,
wil de regering criminele dienstverleners aanpakken.5 Daartoe is voorwerk verricht door verschillende commissies.6 De regering wil via de kwaliteit en integriteit de beroepsgroepen
weerbaarder maken.7 Notarissen moeten volgens
de regering alert zijn op verdachte transacties, die melden en hun medewerking
daaraan weigeren. Dat moet grotendeels uit de sector zelf komen.8 De minister zal ook de Koninklijk Notariële Beroepsorganisatie
(KNB) blijven aanspreken op haar verantwoordelijkheid. De KNB spant zich in
om te voorkomen dat notarissen bij malafide speculaties een rol spelen.9 Er is per 1 januari 2008 een beleidsregeling beperking
uitbetaling derden gekomen. Daarnaast heeft de KNB een checklist opgesteld die notarissen een praktisch hulpmiddel biedt om risico’s
of misbruik rond zogenaamde ABC-transacties tijdig te herkennen.De regering wil verder het verschoningsrecht en de geheimhoudingsplicht
inperken. De notaris is straks verplicht het Openbaar Ministerie en de belastingdienst
van gewenste informatie te voorzien over transacties die via de derdenrekening
lopen. Daartoe komt er een wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op het notarisambt.
Ook advocaten moeten vermoedens van ernstige criminaliteit melden. Voorkomen
moet worden dat advocaten het verschoningsrecht gebruiken waarvoor het niet
is bedoeld: «het verschoningsrecht moet bijdragen aan de handhaving
van de rechtsorde en er niet aan afdoen.»1
De regering is naar aanleiding van een motie van de Kamer gekomen met een
wetsvoorstel voor het spoedshalve tuchtrechtelijk optreden. Dat maakt het
mogelijk op te treden tegen advocaten en notarissen waarvan een ernstig vermoeden
bestaat dat zij beroepsmatig (dreigen te) ontsporen.2 Daarnaast wil de regering het gehele tuchtrecht herzien; het is toe
aan «groot onderhoud».3 Met de herziening
beoogt de regering de eigen verantwoordelijkheid van de sector te versterken
en de kwaliteit van de producten te bewaken. Tuchtrechtelijke uitspraken zullen
op Internet worden gepubliceerd. De regering zal ook kijken of een ander dan
de direct belanghebbende toegang tot het tuchtrecht kan krijgen, bijvoorbeeld
om een foute notaris aan te klagen. De regering wil de tuchtrechtelijke taken
verder scheiden van de toezichtstaken. Er loopt momenteel nog een evaluatie-onderzoek
naar het Bureau Financieel Toezicht en het toezichtsinstrumentarium.4 Ook wordt momenteel geëvalueerd hoe de tuchtrechtelijke
handhaving van het melden van ongebruikelijke transacties loopt.4.6 Financieel-economische aanpakDe financieel-economische aanpak van de regering richt zich vooral op
het weerbaar maken van ondernemingen en slachtoffers van criminaliteit. In
het licht van de verwevenheid van de bovenwereld en de onderwereld zijn bij
de financieel-economische en organisatiecriminaliteit vooral het witwassen
en het ontnemen van winsten relevant. In 1993 is de ontnemingswetgeving ontstaan
en in 2003 is de pluksewetgeving aangepast. Het afnemen en ontnemen vraagt
om succesvolle wijzen van financieel rechercheren. Het financieel rechercheren
heeft sinds het rapport van de voormalige commissie-Van Traa een impuls gekregen.
In 1996 is een Project Financieel rechercheren van start gegaan. Men wil financieel
rechercheren dan al integraal onderdeel laten uitmaken van de handhavingsketen.
Uit de evaluatie in 2002 blijkt dat die doelstelling te ambitieus is geweest.
De belangstelling en het bewustzijn van financieel rechercheren is toegenomen,
maar het krijgt nog steeds weinig aandacht binnen politie en Openbaar Ministerie.
Bovendien is er bij het project financieel rechercheren sprake van weinig
regie en vage normering.5Een belangrijk instrument voor het signaleren van witwassen vormen de
Meldingen Ongebruikelijke Transacties (MOT). Kredietinstellingen, geldtransfers
en vrije beroepsgroepen zoals advocaten, makelaars, bemiddelaars in onroerende
zaken, en notarissen zijn verplicht om ongebruikelijke transacties te melden.
Daarvoor bestaat een aantal meldindicatoren die als het ware handen en voeten
geven aan de meldplicht. De meldingen ongebruikelijke transacties komen binnen
bij de Financial Intelligence Unit. Deze unit is ondergebracht bij het Korps
landelijke politiediensten. De unit bepaalt of de transacties al dan niet
als verdacht worden doorgemeld. Dat gebeurt onder andere via het vergelijken
van betrokken subjecten met landelijke indexen en systemen en door eigen onderzoek
en analyse.6 Wanneer de beroepsgroepen de meldplicht
ontduiken, maken ze zich schuldig aan een economisch delict. Er zijn vier
verschillende toezichthouders voor de naleving van de MOT-meldingen1. In 2004 is het functioneren van de keten van ongebruikelijke
transacties geëvalueerd.2 De resultaten
zijn niet erg positief. De meldplicht lijkt een doel op zichzelf te zijn geworden.
De meldingen leveren weinig kennis op over witwassen. Met de meldingen wordt
ook weinig gedaan. Ze worden vooral gebruikt als informatie voor de opsporing
en veel minder voor preventieve doeleinden. Ook betwijfelen de onderzoekers
of wel van een keten van ongebruikelijke transacties moet worden gesproken.
Zij zien de samenwerking en het inspelen op de informatie uit de MOT-meldingen
veeleer als een soort «warenhuis». De evaluatie vormt de aanleiding
voor de regering om de samenwerking tussen de politie en opsporing rond het
witwassen te intensiveren. Ook komt er een aanwijzing van het College van
Procureurs-Generaal over prioriteit aan de opsporing en de vervolging van
witwaszaken. Het aantal officieren van justitie voor witwassen wordt uitgebreid.
Er komt een nieuw meldpunt voor de MOT-meldingen dat wordt ondergebracht bij
de Financial Intelligence Unit (FIU-NL). De regering zet verder in op een
herziening van de indicatoren voor een melding. Het accent komt meer op subjectieve
indicatoren te liggen. Daarnaast vergroot de regering de mogelijkheden tot
informatie-uitwisseling. Het gaat dan om opsporing, vervolging en inlichtingenverzameling
in ruime zin.3 De wetgeving rond de MOT-meldingen
is een aantal keren aangepast om deze in overeenstemming te brengen met Europese
richtlijnen. Op 1 augustus 2008 is de Wet ter voorkoming van witwassen
en financiering van terrorisme ingegaan waarin de wet MOT en de Wet Identificatie
Dienstverlening zijn opgegaan. De wet richt zich op het voorkomen dat financiële
en zakelijke dienstverleners worden gebruikt voor witwassen. De wet creëert
ook de bredere mogelijkheid tot melden van transacties bij het meldpunt van
de Financial Intelligence Unit.De Algemene Rekenkamer heeft in 2008 opnieuw het bestrijden van witwassen
geanalyseerd.4 Zij zijn zeer kritisch over de
behaalde resultaten. Bij de ministeries blijkt geen inzicht te bestaan in
de behaalde prestaties. De Rekenkamer heeft vervolgens zelf geprobeerd de
prestaties in kaart te brengen via de «controlekans» (controle
op naleving meldingsplicht), de«opsporingskans» (leidt het signaal
voor witwassen tot een strafbaar feit) en de «sanctiekans» (levert
het vastgestelde strafbaar feit een sanctie op). De controlekans is erg gering
en dat geldt ook voor de opsporingskans. De sanctiekans is volgens hen wel
redelijk. De teleurstellende resultaten komen volgens de Algemene Rekenkamer
voort uit een gebrek aan regie, aan capaciteit en aan expertise. Het ontbreekt
aan ketenbesef. De conclusies van de eerdere evaluatie zijn daarmee nog steeds
van kracht. Daarnaast is er sprake van gebrekkige informatie-uitwisseling,
vooral vanwege wettelijke beperkingen. De informatie-uitwisseling zou volgens
de Algemene Rekenkamer een taak van het Financieel Expertise Centrum moeten
worden. Ook over de meldingen zelf is de Algemene Rekenkamer niet tevreden.
Het verschoningsrecht van notarissen en advocaten zorgt ervoor dat het uitoefenen
van toezicht moeilijk is.5 Er vindt bovendien
geen terugmelding plaats wat er met de meldingen is gedaan.In de recente beleidsvoornemens benadrukt de regering dat witwassen zowel
een zelfstandig fenomeen is als een aspect van het functioneren van de georganiseerde
misdaad. Nederland moet zich daarom manifesteren als voorloper in de aanpak
van het witwassen. De antiwitwasketen moet sluitend gemaakt worden. Versterking
van de strafrechtelijke handhaving is daarvoor noodzakelijk. Het aanpakken
van criminele vermogens wil men professionaliseren en standaardiseren. Het
moet vanzelfsprekend worden dat het criminele vermogen wordt afgenomen. Het
financieel rechercheren wil men versterken door financiële expertise
en capaciteit in te brengen bij het Openbaar Ministerie en de politie. Het
bestrijden van witwassen moet zo integraal onderdeel worden van de opsporing.
Ook wordt de capaciteit van de FIOD-ECD uitgebreid. Daarnaast
komen er interregionale fraudeteams bij de bovenregionale recherche.1 De extra capaciteit maakt het mogelijk door te rechercheren
en gelegenheidsstructuren en facilitatoren beter in beeld brengen en aan te
pakken. Daarnaast zal ook beter gebruik worden gemaakt van de MOT-informatie
van de Financial Intelligence Unit. Er vinden momenteel beleidsevaluaties
plaats inzake de plaats, invulling en werking van deze eenheid en het toezicht
zoals dat is geregeld in de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering
van terrorisme. Er komt een informatiedesk waar relevante kennis en ervaring
worden gebundeld. In de informatie-uitwisseling ziet de regering geen taak
voor het Financieel Expertise Centrum weggelegd. Dit centrum richt zich vooral
op een effectieve handhaving van de integriteit van financiële markten.
De regering onderzoekt wel hoe het Bureau Financieel Toezicht meer doeltreffend
toezicht kan uitoefenen. De regering vindt verder de berekende opsporingskans
door de Algemene Rekenkamer geen goede graadmeter voor de prestaties. Niet
elke ongebruikelijke transactie levert een strafbaar feit op. Er wordt gewerkt
aan het ontwikkelen van goede prestatie-indicatoren van de resultaten. De
regering is overigens minder somber over de behaalde resultaten. Het aantal
witwaszaken is sinds 2004 sterk toegenomen.4.7 Integrale aanpak fraude vastgoedsector2De regering erkent in haar recente beleidsvoornemens dat in de vastgoedsector
de onderwereld en bovenwereld elkaar ontmoeten en ook verstrengeld dreigen
te raken.3 Vandaar ook dat de regering hier een
integrale aanpak tot stand wil brengen. Daarvoor moeten eind 2010 effectieve
drempels zijn opgeworpen zodat de mogelijkheden tot misbruik van de vastgoedsector
voor en door de georganiseerde misdaad zal zijn verminderd.4 De regering wil via een landelijke werkgroep komen tot strategische
sturing. De eerste stap daartoe is het uitwisselen van informatie en het monitoren
daarvan. Een belangrijk onderdeel vormt daarbij de actie vastgoed van de Belastingdienst.
Deze aanpak zal leiden tot intensivering van het toezicht en de opsporing
van aan vastgoed gerelateerde fiscale risico’s. Ook de politie participeert
hierin. Informatie vloeit verder voort uit hetgeen wordt tegengehouden via
de Bibob, het financieel toezicht, de MOT-meldingen en het eigen onderzoek
dat daarvoor nodig is, de tipfunctie van het Openbaar Ministerie, het geven
van gewenste informatie aan Openbaar Ministerie en belastingdienst door de
notaris, en de integriteitsmeldingen bij de AIVD. Uit deze informatie blijkt
wat ongebruikelijk gedrag is en dat biedt aanknopingspunten voor opsporingsonderzoek
en financieel rechercheren. De regering wil ook een tweede transport onroerend
goed op eenzelfde dag in beginsel als ongebruikelijke transactie laten aanmelden.De regering ziet geen mogelijkheden tot invoering van een landelijk geldend
vergunningsysteem voor iedereen die beroepsmatig actief is op het gebied van
onroerend goed. Het staat volgens hen ook haaks op de afschaffing van de wettelijke
titelbescherming en beëdiging van makelaars.5
De makelaars en taxateurs zijn via zelfregulering ook al gekomen tot certificering.
Er komt wel een wetsvoorstel invoering basisregistratie WOZ. De regering is
daarbij echter niet voornemens om alle beroepsbehalve betrokkenen het recht
op inzage te geven. Dat zou betekenen dat de waarde openbaar wordt. Wel kunnen
alle bestuurorganen gegevens opvragen. Banken en hypothecaire financiers kunnen
de WOZ-waarde niet opvragen, maar een notaris kan wel de WOZ-waarde vergelijken
met de taxatiewaarde.6 De regering juicht actieve
informatie-uitwisseling tussen notaris en financiers toe.7 De regering voelt er echter niet voor het Kadaster verdachte transacties
te laten melden. De Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen die de nationale
hypotheekgarantie uitvoert, heeft zelf een Deltaplan beperking
oneigenlijke verliezen National Hypotheek Garantie ontwikkeld. De stichting
wil voor een hypothecaire lening met toepassing van nationale hypotheekgarantie
alleen nog werken met taxateurs die zijn aangesloten bij de brancheorganisaties.1 Het ministerie van Binnenlandse Zaken komt nog met een
circulaire waarin de mogelijkheden worden beschreven voor gemeenten om vanuit
de Gemeentelijke Basisadministratie een bijdrage te leveren aan de aanpak
van woonfraude.24.8 ConclusieDe regering wil de verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld aanpakken
vanuit de georganiseerde criminaliteit. Daarbij kiest de regering voor een
integrale aanpak van de strafrechtelijke, de bestuurlijke en de financieel-economische/fiscale
invalshoek. Er komen regionale expertisecentra die de informatie naast elkaar
moeten leggen en de verwevenheid in hun regio nader onderzoeken. De opsporing
wordt op strategisch niveau landelijk aangestuurd. Deze moet gepaard gaan
met financieel rechercheren. Die financiële deskundigheid moet daarom
worden ingebracht bij de korpsen en het Openbaar Ministerie.5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN5.1 Beantwoording probleemstellingIn dit rapport heeft de parlementaire werkgroep de verwevenheid van de
bovenwereld en de onderwereld anno 2008 verkend. Dat gebeurt aan de hand van
de in Hoofdstuk 1 gentroduceerde centrale vraagstelling: «Waar doet de actuele verwevenheid van onderwereld en bovenwereld zich
vooral voor en welke (nieuwe) mechanismen van verwevenheid zijn daarin te
onderkennen?» De bevindingen vatten we hier kort samen.Hoofdstuk 2 schetst een overzicht van het onderzoek naar verwevenheid
van de afgelopen tien jaar. Daarbij staat de eerste onderzoeksvraag centraal: «Wat is er reeds via bestaand onderzoek bekend over de verwevenheid
van de onderwereld en de bovenwereld en in welke sectoren doet dat zich voor?» Het onderzoek baseert zich op de resultaten van opsporingsonderzoek.
Wat in de opsporing blijft liggen of geen prioriteit krijgt, blijft zo ook
in het onderzoek onderbelicht. De nadruk ligt in onderzoek op de mate waarin
de onderwereld zich in de bovenwereld manifesteert. De voormalige commissie-Van
Traa constateert tien jaar geleden dat in Nederland legale sectoren niet in
de greep zijn van de georganiseerde misdaad. Wel probeert de georganiseerde
misdaad te verdienen aan legale sectoren, bijvoorbeeld via illegale activiteiten
en het investeren en witwassen van misdaadgeld. Integer geachte personen zoals
advocaten en notarissen dragen daar incidenteel aan bij. De voormalige commissie-Van
Traa ziet geen aanleiding de priveleges van deze beroepsgroepen, zoals het
verschoningsrecht en de geheimhouding, ter discussie te stellen. Uit vervolgonderzoek
en de monitors georganiseerde criminaliteit blijkt dat steeds meer mensen
uit de bovenwereld betrokken raken bij criminele activiteiten. De georganiseerde
criminaliteit heeft de bovenwereld nodig. De bovenwereld laat zich vanwege
financieel gewin ook gemakkelijk de onderwereld intrekken. De aanvankelijk
sterke scheiding tussen onderwereld en bovenwereld wordt steeds meer fictief.
Het Financieel Expertise Centrum spreekt in 2008 inmiddels van een systematische
criminele betrokkenheid van personen binnen bepaalde beroepsgroepen bij de
onderwereld. Ook de betrokkenheid van diverse financiële ondernemingen
is volgens dit centrum niet meer als incident af te doen. Hoewel verschillende
sectoren vatbaar zijn voor verwevenheid, blijkt met name vastgoed
een ideale schakel te zijn tussen bovenwereld en onderwereld. De sector biedt
de gelegenheid de grenzen van bonafide en malafide handelen op te zoeken of
zelfs moedwillig over de grenzen van integer handelen heen te stappen.Hoofdstuk 3 gaat in op actuele verwevenheden. Deze zijn afgeleid uit de
26 besloten gesprekken die de werkgroep heeft gevoerd. Daarmee geeft het hoofdstuk
antwoord op de tweede onderzoeksvraag: «Welke nieuwe
aanknopingspunten voor verwevenheid van onderwereld en bovenwereld zijn te
ontdekken en in welke sectoren/beroepsgroepen doen deze zich voor?» De gesprekspartners bevestigen hetgeen reeds uit onderzoek naar
voren is gekomen. Verwevenheid is geen nieuw verschijnsel, maar is de laatste
tijd pregnanter zichtbaar geworden. De georganiseerde criminaliteit kan ook
niet zonder de bovenwereld. Mensen uit de bovenwereld raken willens en wetens
betrokken bij criminaliteit en profiteren daar zelf ook van. Sommigen gaan
ook eigenstandig over tot frauduleuze activiteiten en glijden als het ware
af naar de onderwereld. In die zin is er bijna sprake van een feitelijke onlosmakelijke
verbondenheid tussen onderwereld en mensen uit de bovenwereld. Er ontstaat
een soort schemergebied tussen bonafide gedrag en malafide gedrag. Dat doet
zich met name voor in de vastgoedsector. De integriteit van de sector is daar
in het geding. De vastgoedsector is een niet-transparante markt waar een zekere
spelverruwing optreedt. Legale en illegale activiteiten komen hier samen in
ingewikkelde constructies. Sommige taxateurs, makelaars en notarissen zijn
daar systematisch bij betrokken. Er zijn ook maar weinig drempels opgeworpen
tegen personen uit de beroepsgroepen die criminele gelegenheden willen benutten.
Zelfregulering leidt daarbij niet tot de gewenste ordening. Het externe toezicht
staat niet in verhouding tot de grote sommen geld die er omgaan en de eigenstandige
bevoegdheden van de beroepsgroepen. Hoewel de overheid de urgentie voelt om
verwevenheid aan te pakken, komt de aanpak in de praktijk nog niet voldoende
van de grond. Dat heeft te maken met grenzen waar de opsporingsdiensten tegen
aanlopen bij het verkrijgen van informatie, het mogen gebruiken van beschikbare
informatie en het kunnen koppelen van informatie.Hoofdstuk 4 zet de recente beleidsvoornemens van de overheid op een rij
om verwevenheid tegen te gaan. Het beantwoordt het eerste deel van de derde
onderzoeksvraag: «Welke bestaande instrumenten zijn
in te zetten vanuit een bestuursrechtelijke/bestuurlijke aanpak, het strafrecht,
en het tuchtrecht?» De regering ziet verwevenheid als een vorm
van georganiseerde criminaliteit. Zij wil de illegale markten terugdringen,
drempels opwerpen tegen gelegenheidsstructuren en de inmenging van de onderwereld
in de bovenwereld tegengaan. Dat doet ze vanuit een strafrechtelijke-financieel-economische
benadering en een bestuurlijk-preventieve benadering. De integrale aanpak
wordt strategisch aangestuurd via het onderkennen van speerpunten en thema’s.
Bestuurlijke, financieel-economische/fiscale en strafrechtelijke informatie
moeten bij elkaar komen in regionale expertisecentra. Daar kan informatie
worden uitgewisseld op basis van convenanten en binnen bestaande wettelijke
regels. De regering wil de weerbaarheid en eigen verantwoordelijkheid van
de beroepsgroepen versterken. Wel zal de notaris voor de transacties die lopen
via de derdenrekening verantwoording moeten afleggen aan het Openbaar Ministerie
en de belastingdienst. Advocaten moeten ernstige vermoedens van criminaliteit
melden. Het tuchtrecht wordt geheel herzien.Aan de hand van deze bevindingen is een antwoord te formuleren op het
tweede deel van de derde onderzoeksvraag: «bieden
de bestaande instrumenten voldoende handvatten voor het aanpakken van de actuele
verwevenheid van de onderwereld en de bovenwereld?» De werkgroep
heeft daarbij de nodige bedenkingen. Deze twijfel komt voort uit de actuele verwevenheid zoals die zich met name in de wereld van het vastgoed
voordoet. Daar vervaagt het aanvankelijk scherpe onderscheid tussen bovenwereld
en onderwereld. Ook het onderscheid tussen diverse vormen van criminaliteit
vervaagt. Er ontstaat een schemergebied waarin de grenzen van correct gedrag
zijn opgerekt en raken aan malafide praktijken. De actuele verwevenheid heeft
behalve met georganiseerde criminaliteit te maken met frauduleus gedrag en
raakt daarmee de integriteit van de sector. Dat wordt door betrokkenen nog
wel waargenomen, maar er wordt onvoldoende corrigerend opgetreden. Ongebruikelijke
transacties kunnen daardoor ongestoord doorgang vinden. Er vinden zorgvuldig
samengestelde criminele transacties plaats die aan de oppervlakte moeilijk
zichtbaar zijn. Zij worden gedeeltelijk verricht door bonafide geachte figuren
en gedeeltelijk door malafide geachte personen. Verwevenheid is daarmee verworden
tot een bijna onontwarbare, ingenieus samengestelde keten van transacties.
Deze criminele keten is niet te doorbreken of tegen te houden met enkel een
strafrechtelijke, financieel-economische/fiscale aanpak, een bestuurlijke
aanpak of een tuchtrechtelijke aanpak. De keten doorkruist nu juist de strafrechtelijke,
de financieel-economische/fiscale, de bestuurlijke en de tuchtrechtelijke
kolommen. Via de bestaande kolommen zijn deze criminele constructies moeilijk
te ontmantelen. Zij zijn alleen bloot te leggen na diepgravende analyse. Ook
bij een integrale aanpak gebaseerd op de strafrechtelijke, de financieel-economische/fiscale,
de bestuurlijke en de tuchtrechtelijke invalshoek weten deze criminelen waarschijnlijk
de dans nog te ontspringen. Ook bij een integrale aanpak blijft de aandacht
immers vooral uitgaan naar het verzamelen van bewijslast tegen afzonderlijke
personen. De aandacht zou daarentegen ook moeten worden gericht op het ontmantelen
van de criminele constructies. Anders blijft de gelegenheidsstructuur in stand
en kunnen potentile criminelen ongestoord hun gang blijven gaan. De werkgroep
betwijfelt of informatie-uitwisseling wel voldoende kan plaatsvinden binnen
bestaande wettelijke mogelijkheden. De bestaande wettelijke bevoegdheden tot
het koppelen van informatie werpen waarschijnlijk onvoldoende drempels op
tegen de aanwezige gelegenheidsstructuren.5.2 Aanbevelingen van de werkgroepIn deze paragraaf komt de vierde en laatste onderzoeksvraag aan de orde: «Welke vervolgacties zijn wenselijk?» De werkgroep
acht bovenop de beleidsvoornemens van de regering aanvullende maatregelen
noodzakelijk om hogere drempels op te werpen tegen de gelegenheidsstructuur.
De maatregelen zijn erop gericht beroepsbeoefenaars tegen te houden betrokken
te raken bij criminele activiteiten. De werkgroep kiest daarbij voor een drietrapsraket
van (1) nader onderzoek naar knelpunten in de informatie-uitwisseling, (2)
een hoorzitting rond het inperken van de reikwijdte van de priveleges van
beroepsoefenaars, en (3) een werkprogramma rond snel in te voeren maatregelen.Aanbeveling 1 Onderzoek knelpunten informatie-uitwisselingDe werkgroep acht nader onderzoek nodig naar «de schotten»
in het delen van strafrechtelijke informatie, financieel-economische/fiscale
informatie, bestuurlijk-preventieve informatie en tuchtrechtelijke informatie.
De werkgroep vraagt zich ten zeerste af of het wel mogelijk is om via convenanten
en binnen de bestaande wettelijke grenzen tot een betere koppeling van informatie
te komen. Bestaande schotten in de informatie-uitwisseling zorgen ervoor dat
criminele constructies onzichtbaar blijven. Het onderzoek moet daarom inzicht
opleveren in de knelpunten die zich in de informatie-uitwisseling voordoen
bij het bestrijden van verwevenheid. Op basis van deze knelpunten is aan te
geven welke informatiekoppelingen nodig zijn en wie wat met de informatie
moet doen. De werkgroep verwacht dat regievoering rond het ontmantelen
van constructies via regionale expertisecentra moeilijk zal zijn. De werkgroep
ziet veel meer in een landelijk coördinator verwevenheid, onder te brengen
bij het functioneel parket van het Openbaar Ministerie. Deze coördinator
moeten over de grenzen van de bestuurlijke, strafrechtelijke, financieel-economische/fiscale
en tuchtrechtelijke kolommen heen kunnen werken. Deze coördinator fraude &
integriteit kan alleen zorgen voor focus en regie, wanneer hij voldoende bevoegdheden
bezit om door te kunnen en mogen pakken. De precieze vormgeving van deze coördinatierol
zal afhankelijk zijn van de gesignaleerde knelpunten in het onderzoek naar
de informatie-uitwisseling. Daarnaast kan geleerd worden van de ervaringen
met de bestaande landelijk fraudecoördinator en de terrorismecoördinator.
De terrorismecoördinator is bevoegd tot het regisseren van de samenwerking
tussen verschillende partijen, informatie bijeen te brengen, te combineren
en te veredelen, en draagt zorg voor een eenduidig en helder beleid. De landelijk
fraudecoördinator is ondergebracht bij het functioneel parket van het
Openbaar Ministerie.In het onderzoek moet ook aandacht besteed worden aan belemmeringen van
informatie-uitwisseling om redenen van privacy. Het onnodig een beroep doen
op privacy bij informatie-uitwisseling is momenteel al onderwerp van onderzoek
van de Commissie Veiligheid en persoonlijke levenssfeer, de commissie Brouwer-Korf.
Deze commissie zal op 1 november rapporteren over welke informatie-uitwisseling
al mogelijk is tussen partners in de ketens van veiligheid en zorg. Ook vindt
momenteel de evaluatie van de wet bescherming persoonsgegevens plaats. Het
externe onderzoek wat de parlementaire werkgroep voor ogen heeft, is feitelijk
van aard. Het richt zich op de volgende centrale vraag: Welke knelpunten doen zich voor in de informatie-uitwisseling, hoe is deze
informatie beter te koppelen en te ontsluiten en wie bepaalt wie wat gaat
doen?Daarbij zijn de volgende subvragen te onderscheiden:• Welke organen beschikken over relevantie bestuurlijke, strafrechtelijke,
financieel-economische/fiscale, en tuchtrechtelijke informatie (bijvoorbeeld
Bureau Bibob, expertise centra, FIU-NL, belastingdienst, FIOD-ECD, regiopolitie,
bovenregionale recherche, DNR, ambtelijke organisaties, banken, notarissen,
makelaars, taxateurs)• Welke informatie is beschikbaar op basis van welke wettelijke bevoegdheid?• Welke informatie mag wanneer in welk stadium met anderen worden
gedeeld?• Waarom mag informatie niet met een andere partij worden gedeeld?• Welke informatie mag wel worden gebruikt als «bewijs»
en welke niet?• Wie screent de informatie en stelt de prioriteiten?• Wat gebeurt er met de «restinformatie»?• Welke bestaande mogelijkheden tot koppeling van informatie zijn
er (bestuurlijke rapportages, convenanten, ..)• Wat kan er aan informatie-uitwisseling worden geregeld via convenanten?• Welke hiaten doen zich voor in de koppeling van informatie over
de bestuurlijke, strafrechtelijke, tuchtrechtelijke, financieel-economische/fiscale
kolommen heen?De Tweede Kamer fungeert via de vaste kamercommissie Justitie als opdrachtgever
van dit onderzoek. Het onderzoek moet duidelijk maken of de wettelijke mogelijkheden
tot informatie-uitwisseling voldoende zijn om criminele constructies tegen
te gaan. Het onderzoek moet tevens uitsluitsel geven over de bevoegdheden
en de wijze waarop de landelijke fraude- en integriteitscoördinator samenwerking
kan afdwingen. Aanbeveling 2 Hoorzitting reikwijdte geheimhoudingsrecht
en verschoningsrechtDe werkgroep hecht veel waarde aan de priveleges van advocaten en notarissen.
Cliënten moeten niet bevreesd hoeven te zijn dat de advocaat hun daden
openbaar maakt. Advocaten hebben bij hetgeen hen wordt toevertrouwd recht
op verschoning en zijn gehouden tot geheimhouding. Ook voor de rechter kan
de advocaat zich hierop beroepen. Voor de notarissen valt alles wat met betrekking
tot de cliënten bekend wordt op het notariskantoor onder het verschoningsrecht.
De geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht kunnen echter ook fungeren
als dekmantel voor illegale activiteiten. Doordat bijvoorbeeld de derdenrekeningen
vallen onder het verschoningsrecht blijven betalingen op deze derdengeldrekeningen
buiten beeld van toezichthouders. Binnen de beroepsgroepen lijkt bovendien
een non-interventieklimaat te bestaan waarbij men elkaar niet aanspreekt op
onzorgvuldig of verwijtbaar gedrag. Volgens de werkgroep is het gelet op de
ernstige fraude in de vastgoedsector noodzakelijk het verschoningsrecht van
notarissen ter discussie te stellen. Hun publieke functie brengt met zich
mee dat hun integriteit boven alle twijfel verheven hoort te zijn. Hoewel
advocaten per definitie partijdig zijn en het belang van hun cliënt dienen,
mag dat niet gepaard gaan met het afschermen of zelfs medeplichtig zijn aan
criminele activiteiten. De zelfregulering is bij deze beroepsgroepen onvoldoende
van de grond gekomen. De werkgroep verzoekt daarom de vaste kamercommissie
Justitie om over het misbruik van het verschoningsrecht en geheimhoudingsplicht
van notarissen en advocaten en het versterken van het extern toezicht een
hoorzitting te organiseren. Daarbij kunnen de volgende vragen aan de orde
komen:• Wie heeft in welke omvang verschoningsrecht nodig voor het uitoefenen
van de functie?• Hoe ver moet het verschoningsrecht reiken: moet het in bepaalde
gevallen buiten toepassing zijn of is een algehele opheffing van de priveleges
van de beroepsgroep nodig?• Op welke punten is het extern toezicht onvoldoende geregeld?• Hoe kan het tuchtrecht in de toekomst beter worden benut?• Moeten er voorlopige voorzieningen bij ernstig disfunctioneren
worden geregeld?• Moet ontzetting uit een publiek of privaatrechtelijk ambt/beroep
makkelijker worden gemaakt?• Moet de bescherming van het beroep van makelaar in ere worden hersteld?Naast de beroepsgroepen zelf, zijn mogelijke interessante gesprekspartners
voor deze hoorzitting bijvoorbeeld de Financieel Economische Recherches, onderzoekers
naar de ethiek in de vastgoedsector, het Financieel Expertise Centrum, de
Financial Intelligence Unit, het Bureau Financieel Toezicht en het Openbaar
Ministerie.Aanbeveling 3 Werkprogramma van direct te nemen maatregelenDe serieuze signalen van fraude in de vastgoedsector kunnen niet wachten
op antwoord. De werkgroep vindt dat de regering op korte termijn een aantal
maatregelen moet nemen. De direct te nemen maatregelen vormen gezamenlijk
een werkprogramma verwevenheid. De maatregelen in het werkprogramma zijn afgeleid
uit rapporten van de gemeente Rotterdam1, het
Financieel Expertise Centrum,2 de besloten gesprekken
van de werkgroep, en suggesties die de regering tot nu toe terzijde heeft
geschoven. Het gaat om de volgende concrete maatregelen:• Betere bescherming van het beroep van taxateurDe taxateurs vormen een cruciale schakel in de vastgoedketen. De afschaffing
van de beroepsbescherming heeft ervoor gezorgd dat zij aan weinig spelregels
zijn gebonden. Zij staan constant onder druk om bijvoorbeeld afgesproken hypotheekwaarden
te legitimeren. Wanneer ze niet bereid zijn daarin mee te gaan wordt soms
gezocht naar een taxateur die daartoe wel bereid is. Via zelfregulering zijn
nu registers van erkende taxateurs ontstaan. De werkgroep acht de tijd rijp
om tot herinvoering van de beëdiging van taxateurs te komen. Er moet
een openbaar register komen van bonafide taxateurs. Wie in de fout is gegaan,
wordt uit het register geschrapt. Bij het in eer herstelde beroep hoort ook
de invoering van tuchtrecht. Daarnaast moeten ook taxateurs verplicht worden
tot MOT-meldingen. Het taxatierapport zou in plaats van aan de opdrachtgever
rechtstreeks aan de bank kunnen worden geleverd. Ook valt te denken aan het
verplicht melden wanneer meer dan een taxateur is ingeschakeld.• Uitbreiding Bibob naar de vastgoedsectorDe regering heeft aangegeven te onderzoeken of en hoe de wet Bibob kan
worden uitgebreid naar de vastgoedsector. De werkgroep vindt het wenselijk
om te komen tot een integriteitstoets voor projectontwikkelaars en makelaars.• verbeteren MOT-meldingenMet MOT-meldingen wordt weinig gedaan. De werkgroep acht het noodzakelijk
om in het voorgestelde nader onderzoek naar de knelpunten in de informatie-uitwisseling
ook de MOT-meldingen te betrekken. Er lijkt een stuwmeer aan meldingen te
ontstaan waarvan een groot gedeelte blijft liggen omdat ze niet als verdacht
worden aangemerkt. Dat vraagt een nadere doordenking op de mogelijkheden tot
het uitwisselen van informatie en het effectief ontsluiten van de informatie.
Op korte termijn is het echter ook wenselijk een aantal verbeteringen in het
meldingensysteem aan te brengen. Er dient een zwaardere sanctie te komen op
het niet meewerken aan een MOT-melding. Ook voor het kadaster kan een MOT-meldingsverplichting
worden ingevoerd. Daarnaast is systematische verantwoording en terugmelding
nodig over wat er met MOT-meldingen is gedaan. Tot slot is het nodig de termijn
te verlengen waarop ongebruikelijke transacties worden bewaard, van vijf tot
tien jaar.Het Financieel Expertise Centrum concludeert dat ook meer aandacht nodig
is voor het integriteitsbeleid van financiële ondernemingen. Het centrum
heeft een aantal risico-indicatoren in kaart gebracht die een notaris of bank
kunnen helpen bij het weigeren van een verdachte cliënt. Deze zogenaamde «red
flags» zijn binnen de eigen organisatie te hanteren. Ze zijn ook bruikbaar
in het contact met andere dienstverleners.• Betere informatie-uitwisselingDe werkgroep ziet een aantal mogelijkheden om de informatie-uitwisseling
op korte termijn te verbeteren. Er moet een proef komen met het openbaar maken/inzichtelijk
maken van de WOZ-waarden via het kadaster. Afhankelijk van de uitkomsten van
de proef kan na worden gegaan hoe breed de WOZ-waarden toegankelijk moeten
zijn. Tot de recherchetaak van de notarissen zou ook het identificeren van
facilitatoren van woningtransacties moeten behoren. Zij kunnen zich dan niet
meer verschuilen achter foute tussenpersonen. Veel gemeenten hebben hun GBA-gegevens
nog niet op orde. Deze dienen opschoond te worden. GBA-gegevens, NHG-garanties
en UWV-gegevens zouden ter beschikking moeten komen van notarissen en banken
ten behoeve van identiteitscontrole en het verlenen van hypotheken. Ook valt
te overwegen hypothecaire leningen op te nemen in het BKR. Geraadpleegde bronnenAanpak van Organisatiecriminaliteit (1999). Special Justitile Verkenningen, 25, 2.Algemene Rekenkamer (2008). Bestrijden witwassen en
terrorismefinanciering, Kamerstuk II, 31 477, nrs. 1–2.Ambtelijke corruptie (2005). Special Justitiële
Verkenningen, 31, 7.Autoriteit Financiële Markten (2005). Vastgoed-CV’s
en maatschappen: Een verkennende analyse. Amsterdam.Beroepsethiek en marktwerking (2005). Special Justitiële
Verkenningen, 31, 3.Bierman, F. A. en A. J. M. Mooij (2006). Vervolgstudie
Nationaal dreigingsbeeld: Nadere beschouwing van potentiële bedreigingen
en witte vlekken uit het Nationaal dreigingsbeeld 2004. Zoetermeer:
KLPN-PWKI.Bureau Onderzoek & Rijksuitgaven (BOR) (2008). Rapport Verwevenheid onderwereld/bovenwereld: Een analyse. Voor intern
gebruik. Den Haag.Bovenkerk, F. c.s. (2005). Bedreigingen in Nederland:
Verkenning in opdracht van Politie en Wetenschap. Willem Pompe Instituut.
Universiteit Utrecht.Bruinsma, G.J.N., H.G. van de Bunt, en I. Haen Marshall (2001). Met het oog op de toekomst: Verkenning naar de kennisvragen over
misdaad en misdaadbestrijding in 2010. Manten Grafisch Ontwerpbureau
Rotterdam. AWT, achtergrondstudie nr. 24, Den Haag.Bunt, H.G. van de (1996). Bijlage X, bij Eindrapport
georganiseerde criminaliteit in Nederland. In Fijnaut c.s., Kamerstuk
II, 1995–1996, 24 072, nr. 16.Bunt, H. van de & W. Huisman (red.) (2004). Organisatiecriminaliteit.
Themanummer Tijdschrift voor Criminologie, 46, 2.Bunt, H.G. van de & E.R. Kleemans (2007). Georganiseerde
criminaliteit in Nederland: Derde rapportage op basis van de Monitor Georganiseerde
Criminaliteit. WODC. Boom: Meppel.Bureau Integriteit (2008). Risico-onderzoek Projectbureau
Zuidas. Gemeente Amsterdam.Commissie Evaluatie Wet op het Notarisambt (Commissie Hammerstein) (2005). Het beste van twee werelden.Dijken, K. van, Z. Berdowsk, P.H. Eshuis (2006). De
praktijk van derdenrekeningen: Een onderzoek onder notarissen, gerechtsdeurwaarders
en advocaten. WODC: Den Haag.Erp, J. van, W. Huisman, H. van de Bunt en P. Ponsaers (red.) (2008).
Toezicht en compliance. Themanummer Tijdschrift voor Criminologie,
50, 2.Faber, W. & A.A.A. van Nunen (2002). Het ei van
Columbo? Evaluatie van het project Financieel rechercheren. Faber
organisatievernieuwing: Oss. Faber, W. en A.A.A. van Nunen (2004). Uit onverdachte
bron: Evaluatie van de keten ongebruikelijke transacties. Den Haag:
WODC.Ferwerda, H., R. Staring, E. de Vries Robbé en J. van de Bunt (2007). Malafide activiteiten in de vastgoedsector: Een exploratief onderzoek
naar aard, actoren en aanpak. Advies- en Onderzoeksgroep Beke/Erasmus
Universiteit Rotterdam. WODC. Meppel: Boom.Fijnaut, C.J.C.F., Bovenkerk, F., Bruinsma, G.J.N. en H.G. van de Bunt
(1996). Eindrapport georganiseerde criminaliteit in Nederland. Bijlage VII in Parlementaire Enquetecommissie Opsporingsmethoden.
Inzake opsporing: Enquete opsporingsmethoden, Kamerstuk II, 1995–1996,
24 072, nr. 16.Financieel Expertise Centrum (2008). Rapportage Project
Vastgoed Financieel Expertise Centrum. Amsterdam.Gemeente Rotterdam (2007). De fraude voorbij: Voorstel
van Rotterdam voor een integrale aanpak van vastgoed- en hypotheekfraude.
Gemeente Rotterdam.Grapendaal, M. c.s. (2004). Nationaal Dreigingsbeeld
zware of georganiseerde criminaliteit: Een eerste proeve. Een uitgave
in het kader van het project Bovenregionale en landelijke informatiehuishouding.
Zoetermeer: KLPD-DNRI.Haan, W. de, E. Kleemans & F. Weerman (red.) (2002). Criminele groepen
en samenwerkingsverbanden. Themanummer Tijdschrift voor
Criminologie, 44, 2.Huisman, W., M. Huikeshoven, H. Nelen, H. van de Bunt, J. Struiksma (2005). Het Van Traa-project: Evaluatie van de bestuurlijke aanpak van
georganiseerde criminaliteit in Amsterdam. VU Amsterdam, Faculteit
der Rechtsgeleerdheid, sectie Criminologie. Den Haag: Boom Juridische Uitgevers.Kleemans, E.R., E.A.I.M. van den Berg & H.G. van de Bunt (1998). Georganiseerde criminaliteit in Nederland: Rapportage op basis
van de WODC-monitor. Den Haag: WODC.Kleemans, E.R., M.E.I. Brienen en H.G. van de Bunt (2002). Georganiseerde criminaliteit in Nederland: Tweede rapportage op basis van
de WODC-monitor. Den Haag: WODC.Kleemans, E.R. en C.J. de Poot (2007). Criminele carrières
in de georganiseerde misdaad. Den Haag: WODC.KLPD – Dienst Nationale Recherche Informatie (2005). Criminaliteitsbeeld 2005. Driebergen: KLPD-DNRI.KLPD, Jaarverslag 2007 Korps Landelijke Politiediensten.Laclé, Z.D., B. Krop, & N.J.H. Huls (2004). Balansverschuiving? Notarissen over ontwikkelingen in de notariële beroepethiek
na vijf jaar Wet op het notarisambt.Meloen, J. c.s. (2003). Buit en besteding: Een empirisch
onderzoek naar de omvang, de kenmerken en de besteding van misdaadgeld.
Den Haag: Elsevier Overheid. Nelen, H (2008). Evidence maze: Het doolhof van het
evaluatieonderzoek. Oratie. Universiteit Maastricht.Nozeman, E. (2001). Nieuwe wegen in vastgoed.
Oratie. Rijksuniversiteit Groningen.Onderzoeksvoorstel werkgroep bovenwereld/onderwereld
(2008). Ten behoeve van de vaste kamercommissie Justitie.Openbaar Ministerie (2004). Aanpak georganiseerde misdaad:
Strafrechtelijke aanpak van georganiseerde misdaad in Nederland 2005–2010. Den Haag: OM.Parlementaire Enquetecommissie Opsporingsmethoden. Inzake opsporing: Enquete opsporingsmethoden. Kamerstuk II, 1995–1996,
24 072.Passes, N. (2005). Informal value transfer systems
and criminal activities. Den Haag: WODC.Project Nationale Veiligheid (2006). Geïntegreerde
rapportage interdepartementale zelfevaluatie: Toenemende verwevenheid tussen
onder- en bovenwereld. Intern werkdocument. Den Haag.Reader verwevenheid onder- en bovenwereld (2008). Centraal
Informatie Punt. Tweede Kamer.Voert, M.J. ter & S.L. Peters (2008). Trendrapportage
Advocatuur: Toegankelijkheid, continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening.Voert, M. ter & M. van Ewijk (2004). Eerste Trendrapportage
Notariaat: Toegankelijkheid, continuïteit, kwaliteit en integriteit van
het notariaat.Voogd, M.C. de, F. Doornbos en L.C.L. Huntjens (2007). Evaluatie Bibob: Eenmeting. Berenschot. Utrecht.Witwassen (2006). Special Justitiële verkenningen. 32, 2.XNoot1Parlementaire Enquete Opsporingsmethoden, 1995–1996, p. 60.XNoot2Fijnaut c.s., 1996.XNoot1BOR, 2008.XNoot2Kleemans, c.s., 1998, p. 18.XNoot1Fijnaut, c.s., 1996.XNoot2Fijnaut c.s., 1996, p. 24.XNoot3Van de Bunt, in Parlementaire Enquete Opsporingsmethoden, 1995–1996,
p. 24.XNoot4Van de Bunt, 1996.XNoot5Parlementaire Enquete Opsporingsmethoden, 1995–1996, p. 50.XNoot6Van de Bunt, in Parlementaire Enquete Opsporingsmethoden, 1995–1996,
p. 24.XNoot7In Van de Bunt & Huisman, 2004, p. 6.XNoot8Van de Bunt, in Parlementaire Enquete Opsporingsmethoden, 1995–1996,
p. 57.XNoot1Kleemans c.s., 2002.XNoot1Zie Van de Bunt & Kleemans, 2007.XNoot2Bruinsma c.s., 2001, p. 41.XNoot3Aanpak van Organisatiecriminaliteit, 1999, pp. 22, 31.XNoot4Van de Bunt & Huisman, 2004, pp. 7, 61–71.XNoot5Laclé c.s., 2004, p. 7.XNoot1Ter Voert & Peters, 2008, pp. 14, 15.XNoot2Fijnaut c.s., 1996.XNoot3Van de Bunt, 1996.XNoot4Fijnaut c.s., 1996.XNoot5Vgl. Lankhorst & Nelen, in Beroepsethiek en marktwerking, 2005, p.
46.XNoot6Fijnaut c.s., 1996.XNoot7Van de Bunt, 1996.XNoot8Fijnaut c.s., 1996.XNoot9Lankhorst & Nelen, in Beroepsethiek en marktwerking, 2005.XNoot10Parlementaire Enquetecommissie Opsporingsmethoden, 1995–1996, p.
56.XNoot11Van de Bunt, 1996.XNoot12Van de Bunt, 1996.XNoot1Kleemans c.s., 1998, p. 87.XNoot2Kleemans, c.s., 2002; Van de Bunt & Kleemans, 2007.XNoot3Vgl. Lankhorst & Nelen, in Ter Voert & Van Ewijk, 2004, p. 67.XNoot4Financieel Expertise Centrum, 2008, pp. 5, 9.XNoot5Ter Voert & Peters, 2008, p. 65.XNoot6Ter Voert & Peters, 2008.XNoot7Bovenkerk c.s., 2005, pp. 108, 109.XNoot8Ter Voert & Peters, 2008, p. 63; Van Dijken c.s., 2006, pp. 105–107.XNoot9Bovenkerk c.s., 2005, p. 174.XNoot10Laclé, 2004, p. 23; Laclé, in Beroepsethiek en Marktwerking,
2005, p. 61.XNoot11Ter Voert & Van Ewijk, 2004, pp. 8, 75.XNoot12Ter Voert & Van Ewijk, 2004, p. 68.XNoot13Van Duyne in Witwassen, 2006; Kamerstuk II, 31 477, nr. 5, pp. 31,
32.XNoot1Meloen 2003, p. 37.XNoot2Fijnaut c.s., 1996.XNoot3Van de Bunt, 1996.XNoot4De Graaf, in Ambtelijke corruptie, 2005, p. 37; Van de Bunt & Huisman,
2004, p. 7.XNoot5Van de Bunt, in Parlementaire Enquetecommissie Opsporingsmethoden, 1995–1996,
 p. 59.XNoot6Bruinsma c.s., 2001, p. 17.XNoot7Kleemans c.s., 2002.XNoot8Financieel Expertise Centrum, 2008, p. 9.XNoot9Bovenkerk c.s., 2005.XNoot10Unger, in Witwassen, 2006. Ferwerda c.s., 2007.XNoot11Gemeente Rotterdam, 2007.XNoot12Meldpunt Ongewenst Huurverdrag, 2008; Financieel Expertise Centrum, 2008.XNoot13Financieel Expertise Centrum, 2008, p. 5.XNoot14Ferwerda c.s., 2007.XNoot1AFM, 2005.XNoot2Gemeente Rotterdam, 2007.XNoot3Kamerstuk II, 24 036, nr. 82; nr. 89.XNoot4Ferwerda c.s., 2007, p. 139.XNoot5Gemeente Rotterdam, 2007.XNoot6Ferwerda c.s., 2007.XNoot7Ferwerda c.s., 2007,. P. 135.XNoot8Ter Voert & Van Ewijk, 2004, pp. 23, 51; Niemeijer & Ter Voert,
in Beroepsethiek en marktwerking, 2005, p. 21.XNoot9Commissie Evaluatie Wet op het notarisambt, 2005, p. 8.XNoot10Financieel Expertise Centrum, 2008.XNoot11Ferwerda c.s., 2007, p. 10.XNoot12Ferwerda c.s., 2007, p. 10; Financieel Expertise Centrum, 2008.XNoot1Ferwerda c.s., 2007, p. 56.XNoot2Ferwerda c.s., 2007.XNoot3Financieel Expertise Centrum, 2008, p. 3.XNoot4Vgl. Ferwerda c.s., 2007, p. 10.XNoot5Financieel Expertise Centrum, 2008.XNoot6Financieel Expertise Centrum, 2008, pp. 5.6.XNoot7Bureau Integriteit, 2008.XNoot1Project Nationale Veiligheid, 2006, pp. 5, 6.XNoot2Kamerstuk II 29 911, nr. 4, p. 1.XNoot1Kamerstuk II 29 911, nr. 10.XNoot2Kamerstuk II 28 684, nr. 11.XNoot3Kamerstuk II 29 911, nr. 10.XNoot4Kamerstuk II 29 911, nrs. 9, 12; Kamerstuk II 29 279/29 911,
nr. 76.XNoot5Grapendeel, 2004, pp. 99–108.XNoot6Kamerstuk II, 29 911, nr. 10, bijlage, p. 1.XNoot7Kamerstuk II, 29 911, nr. 10, bijlage, p. 1.XNoot8Kamerstuk II, 29 911, nr. 10.XNoot9Project Nationale Veiligheid, 2006, p. 12, Kamerstuk II, 29 911,
nr. 10, p. 1.XNoot10Kamerstuk II, 29 911, nr. 4.XNoot1Kamerstuk II, 29 911, nr. 10, p. 10; Kamerstuk II, 31 477,
nr. 5, p. 26.XNoot2Kamerstuk II, 29 911, nr. 10, p. 1.XNoot3Huisman c.s., 2005.XNoot4Huisman c.s., 2005, p. 39.XNoot5Huisman, c.s., 2005, p. 62.XNoot6Kamerstuk II, 31 109, nrs. 1 en 3, Voogd c.s., 2007.XNoot1Gemeenten aan Zet, www.hetccv.nlXNoot2Kamerstuk II, 29 911, nr. 12, p. 2.XNoot3Kamerstuk II, 31 477, nr. 5, p. 19.XNoot4Kamerstuk II, 31 109, nr. 3, p. 6.XNoot5Project Nationale Veiligheid, 2006, p. 23.XNoot6Kamerstuk II, 29 279, nr. 20; Commissie Evaluatie Wet op het Notarisambt,
2005.XNoot7Kamerstuk II, 29 911, nr. 9. p. 3.XNoot8Kamerstuk II, 29 911, nr. 10, p. 9.XNoot9Kamerstuk II, 29 911, nr. 7, p. 7.XNoot1Kamerstuk II, 29 279, nr. 20, p. 4; Kamerstuk II, 30 350, nr.
3, p. 27.XNoot2Kamerstuk II, 31 385, nr. 3, p. 1.XNoot3Kamerstuk II, 29 279, nr. 61, p. 3.XNoot4Kamerstuk II, 29 279 en 29 911, nr. 76, p. 2.XNoot5Faber & Van Numen, 2002.XNoot6Kamerstuk II, 31 477, nr. 5, p. 29.XNoot1Dit zijn de AFM, het BFT, de DNB en de FIOD-ECD.XNoot2Faber & Van Nunen, 2004.XNoot3Kamerstuk II, 31 477, nr. 5.XNoot4Kamerstuk II, 31 477, nrs. 1–2.XNoot5Zie ook Kamerstuk II, 31 477, nr. 4.XNoot1Kamerstuk II, 29 911, nr. 10, p. 12; Kamerstuk II, 31 477,
nr. 5.XNoot2Kamerstuk II, 29 911, nr. 9.XNoot3Kamerstuk II, 29 911, nr. 7, p. 7.XNoot4Kamerstuk II, 29 911, nr. 10, p. 21.XNoot5Kamerstuk II, 29 911, nr. 12, p. 7.XNoot6Het is nu al mogelijk voor de notaris om waardegegevens op te vragen met
een machtiging; dat hoort standaard bij de taakuitoefening, evenals dat de
notaris wijzigingen moet doorgeven aan het kadaster.XNoot7Kamerstuk II, 29 911, nr. 12, p. 5.XNoot1Kamerstuk II, 29 911, nr. 9, p. 3.XNoot2Kamerstuk II, 29 911, nr. 12, p. 3.XNoot1Gemeente Rotterdam, 2007.XNoot2Financieel Expertise Centrum, 2008. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29911-14.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl