Wet organisatie en bestuur gerechten; Verslag wetgevingsoverleg op 21 mei 2001 over wetsvoorstellen inzake organisatie en bestuur gerechten en Raad voor de rechtspraak
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27181, nr. 22

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

01-06-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27181 nr. 22

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor JustitieEerste termijn van de zijde van de commissieEerste termijn van de zijde van de regeringTweede termijn van de zijde van de commissieTweede termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27181Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 27182Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 226 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 181Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren en enkele andere wetten in verband met de modernisering
van de organisatie en de instelling van een bestuur bij de gerechten (Wet
organisatie en bestuur gerechten)27 182Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren en enkele andere wetten in verband met de instelling
van de Raad voor de rechtspraak (Wet Raad voor de rechtspraak)nr. 22VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 23 mei 2001De vaste commissie voor Justitie1 heeft op
21 mei 2001 overleg gevoerd met minister Korthals van Justitie over wetsvoorstellen inzake organisatie en bestuur en raad voor de rechtspraak.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,Swildens-RozendaalDe griffier van de vaste commissie voor Justitie,Pe Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor JustitieMaandag 21 mei 2001 11.15 uurDe voorzitter: Swildens-RozendaalAanwezig zijn 8 leden der Kamer, te weten:Swildens-Rozendaal, Van Wijmen, Dittrich, Van den Berg, O.P.G. Vos, Rabbae,
Van Oven en Rouvoet,alsmede de heer Korthals, minister van Justitie.Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel
Wijziging van de wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren en enkele aanverwante wetten in verband met de modernisering
van de organisatie en de instelling van een bestuur bij de gerechten (Wet
organisatie en bestuur gerechten) (27181);het wetsvoorstel Wijziging
van de wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren en enkele aanverwante wetten in verband met de instelling van de
raad voor de rechtspraak (Wet raad voor de rechtspraak) (27182).De voorzitter:Ik open de vergadering van de vaste commissie voor Justitie. Wij hebben
voor de behandeling van deze twee wetsvoorstellen tot 23.00 uur de tijd. De
commissieleden hebben in het weekend van de griffier een voorstel gekregen
met een indicatie van de spreektijden. Zij hebben ook, als een stukje service
van de zijde van het departement, een doorlopende tekst van beide wetsvoorstellen
ontvangen, waarin de nota's van wijziging zijn opgenomen. Zij hebben verder
op vrijdag aangeboden gekregen in vijf separate enveloppen vijf stukken, te
weten: de aanbiedingsbrief met discussienota over de derde fase, de ontvangen
reacties, het rapport rechtsvergelijkend onderzoek, een rapport cijfermatig
onderzoek en stukken die betrekking hebben op de bekostigings-AMvB. Deze stukken
zijn gezonden ter informatie om ze te kunnen betrekken bij de voorbereiding.
Kan iedereen zich vinden in het voorstel, zoals dat is rondgegaan in het weekend?De heerVan Wijmen(CDA)Voorzitter. De stapel stukken die wij zaterdag per bode met de post kregen
en vanmorgen nog eens op tafel aantroffen, hebben in mijn ogen slechts indirect
met deze vergadering te maken. Ik heb al deze zaken in mijn betoog niet meegenomen.
De stukken hebben voldoende eigenstandigheid om er nog eens apart grondig
over te praten. We moeten ze behoorlijk kunnen bestuderen. Het is een vuistdikke
stapel papier.De voorzitter:Dat ze apart besproken zullen worden, spreekt vanzelf. U heeft de stukken
echter gekregen omdat de informatie nuttig zou kunnen zijn.De heerVos(VVD)De derde fase staat vandaag dus niet op de agenda?De voorzitter:Nee.Ik begrijp dat de leden impliciet instemmen met het voorstel van de griffier
over de indicatie voor de spreektijden.Ik heet de minister en zijn medewerkers van harte welkom.Eerste termijn van de zijde van de commissieDe heerVan Oven(PvdA)Voorzitter. We hebben vandaag zowel kwantitatief als kwalitatief nogal
wat te bespreken. Wij staan wellicht op het voorportaal van een zeer ingrijpende
wijziging van de rechterlijke organisatie. Wij hebben daar in hoofdlijnen
al eerder over gesproken naar aanleiding van het rapport van de commissie-Leemhuis
en in de discussies in het kader van de contourennota. Nu is het ogenblik
aangebroken dat we over de wetten zelf gaan spreken.De twee wetsvoorstellen inzake organisatie en bestuur en de raad voor
de rechtspraak krijgen in algemene zin steun van de fractie van de Partij
van de Arbeid. Het gaat om een noodzakelijke modernisering van het bestuur
in de vorm van geïntegreerd management, gepaard aan de instelling van
een algemeen toezichthoudende en – naar we aannemen – rechtspraakbevorderende
instelling, geschikt om knelpunten in de verhouding tussen regering en rechterlijke
macht te voorkomen of op te lossen in de raad voor de rechtspraak. Het belang
van de burger blijft voor de PvdA-fractie vooropstaan. De wetsvoorstellen
zullen nu en later – er komt nog een hoognoodzakelijke evaluatie –
beoordeeld worden op hun effect voor de burger. Het gaat ons dan met name
om kwaliteit, snelheid en toegankelijkheid van de rechtspraak. Ik begin mijn
betoog met een paar algemene opmerkingen, waarna ik de amendementen doorneem
en afsluit met enkele overgebleven vragen.Mijn eerste algemene opmerking betreft het tempo. Dat baart nog steeds
zorgen. Het gaat bijzonder snel, met alle risico's van dien, zoals laatstelijk
is gesignaleerd door de departementale accountantsdienst. De zorgen
bij mijn fractie zijn nog vermeerderd door het strenge oordeel van de Rekenkamer
over de gang van zaken bij de directie rechtspleging, die niet los gezien
kan worden van de instelling van de raad voor de rechtspraak die zijn schaduw
vooruit werpt.Ik vrees dat een effect hiervan is dat de directie rechtspleging mensen
verliest aan de raad voor de rechtspraak en daardoor wellicht kwalitatief
wordt verzwakt. Je kunt zeggen dat dit alleen verholpen kan worden door de
raad voor de rechtspraak zo snel mogelijk te laten functioneren, maar ik denk
dat daarmee niet voldoende recht wordt gedaan aan de situatie. De minister
moet de beschikking blijven houden over een goed functionerende directie rechtspleging.
Ik hoop dat hij de mensen daarvoor in huis weet te houden of anderen weet
aan te trekken. Hoe dan ook, hij blijft verantwoordelijk voor de gang van
zaken totdat de raad in functie treedt.De laatste voortgangsrapportage over de invoering heeft ons niet helemaal
gerustgesteld, omdat negen rechtbanken nog geen aanvang hebben gemaakt met
de voorbereiding van het integraal management. Hoe wordt gegarandeerd dat
dit systeem op 1 januari 2002 soepel kan worden ingevoerd? Er is gesuggereerd
dat enkele colleges bij de aanvang ervan gedeeltelijk onder toezicht van de
raad moeten worden gesteld. Dat lijkt mij een slechte start.Wat betreft het tempo moet ik eraan toevoegen dat wij in het weekend een
dik pak hebben ontvangen, waaronder een stuk over de algemene maatregel van
bestuur inzake de bekostiging, en een dik pak over de derde fase, die wij
nu nog niet behandelen. Dat spijt mij wel, omdat er naar het oordeel van mijn
fractie wel degelijk sprake is van samenhang met de wetsvoorstellen die hier
aan de orde zijn, zoals wij al eerder hebben opgemerkt, maar het is niet anders.Over de derde fase is nog een uitgebreide discussie nodig. De minister
heeft in zijn begeleidend schrijven alvast een voorlopig standpunt van de
regering opgenomen, namelijk geen besluitvorming onder dit kabinet, nuloptie
derde fase, met uitzondering van de belastingrechtspraak. Daar stel ik als
voorlopig standpunt van de Partij van de Arbeid tegenover dat wij moeten proberen
om nog deze kabinetsperiode in de Kamer een richtingbepalende discussie te
houden over de derde fase en over het te volgen tempo. Wij zijn het niet eens
met de nuloptie, maar wij zijn het wel eens met de minister dat de belastingrechtspraak
snel gewijzigd moet worden. Daar kom ik nog op terug. De regering heeft het
ons niet eenvoudig gemaakt door nog in een betrekkelijk laat stadium met enkele
nota's van wijziging te komen.In het algemeen gedeelte van het verslag is gevraagd naar de zin van handhaving
van de huidige geografische indeling in gerechtsgebieden, omdat de verhouding
tussen grote en kleine gerechten wel erg uiteen dreigt te lopen. Wij hebben
kortgeleden de nota "Situeren met beleid" van de universiteit Groningen toegestuurd
gekregen, die nog aan de orde komt. Zij kan in de toekomst consequenties hebben
voor de gerechtelijke indeling en de rechterlijke organisatie. Het heeft mijn
fractie wel een beetje verbaasd dat wij in april 2001 een nota uit april 2000
hebben gekregen. Had dat niet wat eerder gekund? De nota had dan nog bij die
discussie betrokken kunnen worden.Mijn laatste opmerking van algemene aard betreft de voorbereiding van
de raad. Regelmatig is besproken dat er geen onomkeerbare stappen mochten
worden gezet. De vraag is of dat langzamerhand niet toch gebeurt. Er zijn
kwartiermeesters aangewezen. Misschien was dat niet te vermijden. De minister
is verder gegaan door die kwartiermeesters bij nota van wijziging een automatische
benoeming in de eerste raad te verschaffen, terwijl wij nog niet eens de manier
van benoeming uitgebreid besproken hebben. Het onwenselijke van een en ander
wordt geïllustreerd door het opschrift en de ondertekening van de brief
van de heer Van Delden aan de minister over de derde fase die wij dit weekend
ook hebben gekregen. De kop van dat schrijven luidt "raad rechtspraak" en
de ondertekening "voorzitter". Dat is merkwaardig en voorbarig.Ik kom nu te spreken over de amendementen. Ik ben daarin enigszins gehandicapt
omdat ik een aantal pas hedenochtend en sommige zelfs net heb aangetroffen.
Daarover kan ik dus moeilijk al een oordeel hebben. Ik begin met het wetsvoorstel Organisatie en bestuur gerechten (27181).
Op stuk nr. 9 heb ik een amendement ingediend op de belastingrechtspraak.
Daarover heeft een lange discussie plaatsgevonden, ook nog in maart van dit
jaar. De winst van het discussierapport over de derde fase is dat nu ook de
minister lijkt te erkennen dat de huidige situatie op gespannen voet staat
met het internationaal verdrag inzake de burger en het politieke recht, zoals
is uitgelegd in de zaak-Gomez Vasques. Het deed mij goed dat de Hoge Raad
in zijn commentaar er nog eens nadrukkelijk op wees nooit in een arrest te
hebben uitgesproken dat er geen strijd met dat verdrag zou zijn, maar dat
hij dat juist in het midden heeft gelaten.Uit de brief van de minister van 18 mei blijkt dat hij die belastingrechtspraak
wil aanpakken. Het amendement van mijn hand stelt voor, dat zo te regelen
als de minister zelf eigenlijk ook wil. In het amendement is opgenomen dat
de feitelijke invoering in een later stadium zou kunnen geschieden. Het gaat
om de praktische organisatie en de menskracht die gemobiliseerd moet worden.
Het voordeel van aanvaarding van het amendement is dat in ieder geval buiten
kijf staat dat de Nederlandse wetgever tot belastingrechtspraak in twee instanties
heeft beslist. Ik ben uiteraard blij met de steun van de minister voor het
amendement.Ik kom toe aan het amendement op stuk nr. 11 van de heer Van Wijmen om
de coördinerend vice-president op te nemen in de lijst van rechterlijke
ambtenaren. Ik heb daar geen bezwaar tegen.Het amendement op stuk nr. 12 is ook van de hand van de heer Van Wijmen
en betreft de benoeming voor het leven van de bestuursvoorzitter, waarop vanuit
de rechterlijke macht verschillende keren is aangedrongen. Het is een cruciaal
amendement dat tot effect zou hebben dat de positie van de bestuursvoorzitter
een soort van wettelijk aureool krijgt. De regering heeft daar niet voor gevoeld.
Ook naar het oordeel van de fractie van de Partij van de Arbeid past een levenslange
benoeming minder bij een typische bestuursfunctie die van de rechtsprekende
functie valt te onderscheiden, hetgeen wat anders is dan haar volledig daarvan
te scheiden. Voor oneigenlijke druk door de minister of de politiek
moeten er waarborgen zijn. Naar mijn mening zitten die in de ontslagtoets.Bovendien zou het amendement de bestuursvoorzitter in een geheel andere
positie brengen dan de overige leden van het bestuur. Dat past minder bij
het collegiaal karakter van dat bestuur. Dat een tijdelijke benoeming het
gezag van de bestuursvoorzitter binnen zijn of haar gerecht ernstig zou aantasten,
zoals door de vergadering van presidenten is gesteld, behoeft niet op voorhand
te worden aangenomen. Het zullen vaak de personen zijn die door de kracht
van hun persoonlijkheid gezag weten af te dwingen.De heerVan Wijmen(CDA)Kan dat op voorhand worden uitgesloten?De heerVan Oven(PvdA)Dat kan op voorhand niet geheel worden uitgesloten, maar het tegendeel
is ook zeker geldig.De heerRabbae(GroenLinks)Ik ga ervan uit dat u weet dat een bestuurder die er in de ogen van anderen
weinig kaas van heeft gegeten, weinig draagvlak geniet en dat geldt zeker
voor de rechterlijke macht. Het is bekend dat een rechter gezag opbouwt door
zijn of haar rechtsprekende kwaliteiten en niet door zijn managementkwaliteiten.
Ik denk dat u de zaak minder zwaar opvat dan de vakgroep zelf.De heerVan Oven(PvdA)U lijkt op voorhand uit te gaan van een antagonisme tussen bestuursvoorzitter
en rechters, terwijl ik daar niet van uitga. Ik wijs er ook op dat rechters
door die termijn van zes jaar, na herbenoeming twaalf jaar, niet snel zullen
denken dat zij de rit wel uitzitten. Daarvoor is die termijn eenvoudigweg
te lang. Alle partijen hebben er belang bij dat alles op een gezonde manier
verloopt. Ik deel uw angst dus niet. Ik vind het herbenoemingsargument waar
de heer Van Wijmen in zijn toelichting mee kwam, ook niet volstrekt overtuigend.
Ook in andere bestuursvormen kan herbenoeming plaatsvinden, bijvoorbeeld bij
burgemeesters, zonder dat je van een typisch herbenoemingsgedrag kunt spreken.
Ik wijs er nog op dat aan het specifieke probleem van de herbenoeming ook
op andere wijze tegemoetgekomen kan worden, bijvoorbeeld door de herbenoeming
te schrappen en door de tijdelijke benoeming te verlengen. Ik meen ook dat
er een amendement is ingediend in die richting.De heerRabbae(GroenLinks)Wat is de winst van de nieuwe constructie als de positie van de president
oude stijl, eenmaal overgenomen in de nieuwe stijl, geen schade toebrengt
aan wie dan ook in de omgeving?De heerVan Oven(PvdA)De winst zit naar mijn mening vooral in de mogelijkheid die het gerechtsbestuur
wordt gegeven om zelf het bestuur uit te oefenen. Die mogelijkheid is tot
op heden, althans formeel, beperkt omdat de minister over het beheer gaat.
Ik vind het een gezonde gang van zaken dat de ontwikkeling die in de praktijk
al is ingezet, namelijk dat niet de gerechtsvergadering als geheel een gerecht
bestuurt, maar dat de president en de vice-presidenten of zelfs een kleinere
club dat doen, daadwerkelijk wordt geformaliseerd. Wanneer je dat formaliseert
en er een bepaalde benoemingstermijn aan verbindt voor de bestuursleden, dan
vind ik het ongelukkig om op dat punt een uitzondering te maken voor één
van de bestuursleden, te weten de president. Dat lijkt mij geen gezonde gang
van zaken binnen een dergelijk bestuur.De heerRabbae(GroenLinks)Zou u er geen bezwaar tegen hebben als het ook voor alle andere bestuursleden
zou gelden?De heerVan Oven(PvdA)Het zou in ieder geval die ongelijke situatie wegnemen, maar dan moet
je je wel afvragen of je voldoende vernieuwingskracht binnenboord hebt. In
allerlei instanties zijn vaak, hoe goed mensen het ook doen, accentverschuivingen
te zien wanneer een nieuwe ploeg aantreedt. Die kans moet volgens mij ook
binnen gerechten bestaan. Bovendien is in dit model nadrukkelijk gekozen voor
rechters die tevens besturen. Er is dus niet gekozen voor een model zoals
dat tegenwoordig wel in grote ziekenhuizen aanwezig is: een beroepsbestuurder
die in zijn eentje bedrijfsdirecteur van het geheel is. Bij een combinatie
van rechterschap en bestuurder ligt het minder voor de hand om de voorzitter
van het gerecht voor het leven te benoemen, want dan zal deze persoon in de
praktijk toch snel uitgroeien tot een beroepsbestuurder en minder de rechterlijke
attitude behouden. Als duidelijk wordt gesteld dat de benoeming voor een bepaalde
periode geldt, met eventueel een herbenoeming, en dat daarna weer wordt getreden
in de rangen van de rechters, blijft het rechterschap nadrukkelijk vooropstaan.Ik kom hiermee op het door mij voorgestelde amendement op stuk nr. 13,
dat beoogt om de voorzitter van het bestuur niet "president", maar "bestuursvoorzitter"
te noemen, en de magistratelijke term "president" als zodanig te handhaven.
Als die term behouden blijft voor het werk in de rechtszaal, vervallen de
argumenten die daartegen zijn ingebracht, ook door de rechterlijke macht zelf.
Het gaat hier in feite om een verworvenheid van de rechtspraak en ik zie niet
in dat die noodzakelijkerwijs zou moeten vervallen, nog afgezien van het feit
dat de term "voorzieningenrechter" wel bijzonder ongelukkig klinkt. In dat
verband is het verwarrend om de bestuursvoorzitter ook "president" te noemen.
Daarom lijkt het meer voor de hand te liggen om deze functionaris "bestuursvoorzitter"
te noemen. Dat is ook de functie die hij uitoefent.De heerDittrich(D66)De bestuursvoorzitter is toch het gezicht van het gerecht, zowel naar
binnen als naar buiten toe? In dat kader is het toch logischer om de bestuursvoorzitter
de "president" te laten zijn? Dat is immers de primus inter pares. Wordt het
niet verwarrend als degene die de spoedprocedures doet, ook "president" wordt
genoemd? Het zou overigens beter zijn om deze "kortgedingrechter" te noemen,
waartoe ik ook een amendement heb ingediend, en verder het gezicht van de
rechtbank de "president" te laten zijn.De heerVan Oven(PvdA)Je kunt inderdaad beide kanten op, maar als je het argument zwaar laat
wegen dat het gaat om een verworvenheid in de rechtszaal en dat de term "president"
gezag verleent aan degene die een college voorzit of die kortgedingrechtspraak
doet, is het logisch om de term "president" nietóók nog eens
te gebruiken voor de bestuursvoorzitter. Dat schept immers verwarring. Ik
geef toe dat de bestuursvoorzitter het college zowel extern als intern in
feite belichaamt, maar dat is nog niet op een zodanige manier vormgegeven
als het geval is bij de wijze waarop de president in de rechtszaal zijn gezag
heeft verworven. Er is dus minder reden om aan de nieuwe functie van bestuursvoorzitter
de term "president" te koppelen.De heerVan Wijmen(CDA)Ik begrijp er niets van. Als het om twee verschillende personen zou gaan,
zou inderdaad verwarring kunnen ontstaan, maar als het gaat om één
persoon die zowel kortgedingpresident als voorzitter van het bestuur is, is
er in mijn ogen geen enkel zinnig bezwaar aan te voeren tegen het voorstel
om die persoon gewoon "president" te noemen.De heerVan Oven(PvdA)Het probleem is dat de term "president" in rechtsprekende zin niet gereserveerd
is voor de president van het college in de huidige vorm. De voorzitter van
de meervoudige strafkamer, de civiele kamer, wordt ook als president aangesproken.
Het is een magistratelijke term en in de huidige terminologie hoeft de president
van het college niet de president in kort geding te zijn. Sterker nog: naarmate
de besturen verder professionaliseren, ligt het nog minder voor de hand dan
nu al het geval is voor bestuursvoorzitters om recht te spreken. Die mogelijkheid
is terecht nadrukkelijk opengelaten, maar kwantitatief gezien houdt dat niet
echt veel in. De presidenten met wie ik spreek, besteden misschien 10 of 15%
van hun tijd aan rechtspraak. Dat zal er in de toekomst zeker niet eenvoudiger
op worden.Voorzitter. Het amendement op stuk nr. 14 gaat over de nevenvestigingsplaatsen.
Ik heb al opgemerkt dat over de geografische indeling nog een discussie moet
plaatsvinden. Inmiddels worden in het kader van dit wetsvoorstel wel de bestaande
kantongerechten bestuurlijk in de rechtbanken geïntegreerd. De kantongerechten
worden daarbij getransformeerd in nevenvestigingsplaatsen. Na de nota van
wijziging, die ik op zichzelf waardeer, wordt er in het wetsvoorstel van uitgegaan
dat bij algemene maatregel van bestuur de nevenvestigingsplaatsen en nevenzittingsplaatsen
worden aangewezen. Wat betreft de nevenzittingsplaatsen hoeft daar niet veel
bezwaar tegen te bestaan omdat het daar gaat om plaatsen waar de rechtbank
naast de bestaande incidenteel zitting kan houden. De nevenvestigingsplaatsen
doen echter permanent als zittingsplaats dienst en hier gelden wel degelijk
bezwaren. Mijn fractie hecht eraan dat de aanwijzing daarvan in handen van
de wetgever wordt gehouden, in ieder geval totdat de discussie over de geografische
indeling is afgerond. Aanwijzing noch opheffing van nevenvestigingsplaatsen
hoort niet al te gemakkelijk te zijn. Dat wordt ook geïllustreerd door
de afwijzing door de Kamer van de opheffing van het kantongerecht Meppel tijdens
de behandeling van het wetsvoorstel inzake de opheffing van enkele kantongerechten.
Vandaar mijn amendement op stuk nr. 14 om de bestaande nevenvestigingsplaatsen –
dus de oude kantongerechten – in de wetstekst op te nemen. Ik moet overigens
toegeven dat de formulering van de bijlage bij het amendement niet ideaal
is. Er wordt gesproken van rechtbanken in samenhang met een bepaalde plaats,
terwijl feitelijk bedoeld is om de oude kantongerechtsindeling aan te houden.
Ik zal nog met een aanpassing op dit punt komen.Het amendement op stuk nr. 15 heeft betrekking op de aanbevelingslijst
van de Hoge Raad voor de vervulling van vacatures. In het wetsvoorstel is
(niet gemotiveerd) voorgesteld om die lijst zo mogelijk uit zes namen te doen
bestaan. De woorden "zo mogelijk" zijn nieuw. Dat is naar het oordeel van
mijn fractie ongewenst omdat dat de keuzevrijheid van de Kamer beperkt. In
deze constructie kan het zelfs mogelijk worden dat de Hoge Raad een aanbevelingslijst
met één naam inzendt en dat zou de Kamer in de verleiding kunnen
brengen om het dan maar buiten die lijst te gaan zoeken. Tot nu toe heeft
de Kamer die lijst aangehouden en uiterst marginaal getoetst. Als het argument
is dat het moeilijk is om mensen te vinden, geldt dat naar mijn mening in
de laatste plaats voor ons hoogste rechtscollege. Als er geen zes geschikte
kandidaten meer in Nederland te vinden zijn voor een plaats in de Hoge Raad,
wordt het perspectief onaanvaardbaar somber.Ik kom nu op de amendementen die zijn ingediend op het wetsvoorstel inzake
de raad voor de rechtspraak en ik begin met dat van collega O.P.G. Vos op
stuk nr. 9 inzake ontslag of schorsing van leden van het gerechtsbestuur en
de raad voor de rechtspraak, gecombineerd met het amendement op stuk nr. 12
van collega Van Wijmen inzake het ontslag van leden van de raad. Dat betreft
de uiterste moeizame discussie over de vraag wie ontslaat. De PvdA-fractie
wil blijven uitgaan van een daadwerkelijke ministeriële verantwoordelijkheid
voor de bedrijfsvoering in de rechtspraak, zij het nadrukkelijk op afstand
en met respect voor de onafhankelijkheid van de rechter in zijn rechtsprekende
functie. Vanuit die gedachte is het logisch dat de minister bij gebleken ongeschiktheid
van de leden van de raad ontslaat of schorst, uiteraard om redenen die samenhangen
met de bestuursfunctie en niet in verband met inhoudelijke rechtspraak van
de betrokkenen. Om oneigenlijk gebruik van die bevoegdheid door de minister
te voorkomen, moet er enigerlei vorm van rechterlijke toetsing bestaan. In
die zin schiet het wetsvoorstel inderdaad tekort. Volgens het wetsvoorstel
wordt dit de bestuursrechter, maar het is zeer de vraag of dat nu wel zo gelukkig
is. Het zal immers in de praktijk gaan om binnen de rechterlijke macht "hoger
geplaatsten". Als een ontslagen bestuursvoorzitter naar een bestuursrechter
gaat, vervolgens dat ontslag bevestigd ziet worden, maar daarna naar de Centrale
raad van beroep gaat, waar dat ontslag vernietigd zou worden, dan ontstaat
er tussen zo'n bestuursrechter en de uiteindelijk aangebleven bestuursvoorzitter
toch wel een wat lastige verhouding. Dat acht mijn fractie derhalve niet zo
gelukkig. Zij voelt wel voor enigerlei vorm van toetsing door de Hoge Raad,
maar die zou dan wellicht tot het onafhankelijkheidselement beperkt moeten
blijven. Dat zou kunnen in de vorm van het amendement-O.P.G. Vos, waarbij
overigens onduidelijk is of de minister dat advies zal moeten volgen of niet.Een andere mogelijkheid is beroep bij de Hoge Raad na het ontslag door
de minister. De Hoge Raad wordt er dan pas bij betrokken wanneer het besluit
daadwerkelijk aan de orde is en heeft dan ook een beslissende
stem, anders dan in het amendement-O.P.G. Vos, althans in de lezing waarin
wordt gesteld dat dit advies niet noodzakelijkerwijs zou behoeven te worden
gevolgd. Een dergelijke procedure zou het laatste woord duidelijker aan de
Hoge Raad geven. Ik heb overwogen om op dat punt zelf met een amendement te
komen, maar wilde toch eerst de discussie afwachten over deze twee amendementen.
Ik ben in ieder geval graag bereid om op dat pad door te denken.De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter. Wellicht heeft collega Van Oven mijn amendement nog niet gezien,
maar dat is op dit moment niet zo belangrijk.Uit de nota naar aanleiding van het verslag blijkt dat de fractie van
de PvdA zeer hecht aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Waarom
kiest zij dan niet voor de weg van de Hoge Raad in geval van schorsing en
ontslag, niet in de zin van advies, al dan niet vrijblijvend of bindend, maar
in elk geval om dit soort kwesties binnen de koker van de rechterlijke macht
te beslechten, zodat van politieke invloed geen sprake kan zijn?De heerVan Oven(PvdA)Mijn fractie hecht inderdaad zeer aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht met het oog op de uitoefening van de rechtsprekende functie, maar ik
heb al gezegd dat wij ook hechten aan een zekere ministeriële verantwoordelijkheid
voor wat je in het Engels noemt "the proper administration of justice". De
term "bedrijfsvoering" is niet zo erg goed gekozen. Als die verantwoordelijkheid
bestaat, moet daar ook op enigerlei wijze door de regering vorm aan kunnen
worden gegeven. Ik wijs er ook op dat wanneer ernstige fouten worden gemaakt
die leiden tot schending van bijvoorbeeld het redelijketermijnbeginsel en
zaken veel te lang gaan duren, daarop niet de Nederlandse rechterlijke macht
in Straatsburg wordt aangesproken, maar de Nederlandse regering die daar als
het ware wordt aangeklaagd en die zelfs nadrukkelijk wordt gemaand om in die
situatie verandering te brengen. Dat is natuurlijk toch moeilijker, als er
geen enkele beïnvloedingsmogelijkheid zou bestaan met betrekking tot
de samenstelling van het college dat zich nu juist nadrukkelijk met dit soort
zaken zal bezighouden, namelijk de raad voor de rechtspraak.De heerVan Wijmen(CDA)Ik kan mij niet voorstellen dat de regering wordt aangesproken. Het kabinet
en de regering zijn twee verschillende entiteiten. Maar als er iets misgaat
met de rechtspraak wordt de Staat der Nederlanden aangesproken in Straatsburg;
niet de regering.De heerVan Oven(PvdA)De Staat der Nederlanden wordt aangesproken en zal eventueel zelfs een
vergoeding moeten betalen als er een schending wordt vastgesteld. Maar als
er actie wordt verwacht, moet die worden ondernomen door de regering. En die
regering is verantwoording schuldig aan het parlement. Het zal moeilijk zijn
voor de organen in Straatsburg om de raad voor de rechtspraak ter verantwoording
te roepen.De heerRabbae(GroenLinks)Ik heb goed geluisterd naar het argument van collega Van Oven. Het betreft
natuurlijk een bestuurlijke functie, maar het is wel een bijzondere functie.
Als de raad voor de rechtspraak volledig gedragen moet worden door de rechterlijke
macht, als een soort "eigen" orgaan, is die raad toch meer een partner van
de minister. Die partner moet een aantal zaken voor de minister regelen, maar
het "karakter" van de rechterlijke macht stipuleert dat de positie van dit
orgaan toch zoveel mogelijk onafhankelijk dient te zijn van de bemoeienis
van de minister. Ik denk dan aan benoemingen, ontslagen, schorsingen enzovoort.De heerVan Oven(PvdA)Met de woorden "zoveel mogelijk" slaat u de spijker op de kop. Het gaat
dan overigens niet alleen om het verwerven van draagvlak bij de rechterlijke
macht; het moet breder worden gezien. Die raad moet ook draagvlak in de gehele
samenleving krijgen. Wij hebben er weinig aan als de raad voor de rechtspraak
allerlei beslissingen neemt, die goed vallen binnen de rechterlijke macht,
terwijl er ernstige problemen in de rechtspleging plaatsvinden, met vergaande
gevolgen voor burgers. Wat mij betreft, blijft er wel degelijk een verantwoordelijkheid
van de regering. Als de schorsingsbevoegdheid en de ontslagbevoegdheid volledig
in handen worden gelegd van een rechterlijk orgaan, kan daar volgens mij niet
aan tegemoet worden gekomen. Laat ik maar eens de vergelijking maken –
ook al is die delicaat – met de situatie bij de afdeling rechtspraak
van de Raad van State. Al tien jaar bestaan daar zeer aanzienlijke achterstanden
en wordt in het jaarverslag van de Raad van State opgemerkt dat men probeert
om die achterstanden in te lopen. In november hebben wij daar een apart algemeen
overleg over gevoerd met de minister van Binnenlandse Zaken. Uw fractie was
bij dat overleg niet vertegenwoordigd, meen ik. De minister heeft daar met
zoveel woorden gesteld, dat hij daar niets aan kon doen, omdat hij geen enkele
verantwoordelijkheid heeft voor de Raad van State. Dat is natuurlijk nogal
ernstig. Je kunt zeggen dat er sprake is geweest van een weeffout, toen de
Afdeling rechtspraak van de Raad van State onafhankelijk werd gemaakt. Een
erg verkieslijke situatie is het niet. Hoezeer ik ook toejuich dat de rechterlijk
macht zelf, in de vorm van gerechtsbesturen en in de vorm van de raad voor
de rechtspraak, de organisatie ter hand neemt en beslissingen neemt, toch
meen ik dat er indirect wel degelijk een verantwoordelijkheid is van de minister
van Justitie. En daar zal op enigerlei wijze vorm aan gegeven moeten kunnen
worden.Nogmaals, ik zie graag een rol van de Hoge Raad, juist om te waken voor
oneigenlijk gebruik van de bevoegdheid. Ik meen evenwel dat er een duidelijke
rol moet zijn – hetzij initiërend, hetzij beslissend – voor
de minister van Justitie.De heerRabbae(GroenLinks)Volgens het beeld dat de heer Van Oven schetst, zou kunnen worden volstaan
met aanwijzingsbevoegdheden voor de minister – een ander onderwerp,
waar wij later op terugkomen – in plaats van collectief ontslag dan
wel schorsing van de raad voor de rechtspraak als die een aantal cruciale
zaken laat liggen. Is de heer Van Oven dit met mij eens?De heerVan Oven(PvdA)Als een en ander met aanwijzingen kan, dan is dat natuurlijk altijd beter.
Wij spreken over zeer uitzonderlijke, wellicht volstrekt theoretische
situaties. Als er werkelijk sprake is van een ernstig geschil, een gepolariseerde
situatie tussen de raad voor de rechtspraak en de minister, dan zijn aanwijzingen
misschien niet meer voldoende. In dat geval moet de minister een bepaald middel
in handen hebben en moet de gang van zaken door de Hoge Raad kunnen worden
beoordeeld. Het amendement-Van Wijmen waarmee wordt beoogd om het ontslag
geheel in handen van de Hoge Raad te leggen, op initiatief van de raad en
op voorstel van de procureur-generaal, spreekt mij dan ook minder aan. Het
is overigens ongelukkig om het initiatief bij de raad te leggen als het gaat
om een van de eigen leden, omdat in een dergelijke situatie toch al sprake
zal zijn van moeizame verhoudingen. Bovendien doet het geen recht aan het
geval dat het gaat om alle leden van de raad.Het amendement van de PvdA op stuk nr. 15 betreft de taken van de raad
op het gebied van werving, selectie, aanstelling, promotie en opleiding. Mij
fractie hecht eraan dat die nadrukkelijker in de wetstekst worden vastgelegd.
Aangezien de raad een duidelijke taak krijgt tot het bevorderen van goede
rechtspraak en zelfs mag ingrijpen in de bedrijfsvoering, moet er ook op het
gebied van werving, selectie en opleiding een taak liggen. Gelet op het gebrek
aan menskracht en de noodzaak om de rechterlijke macht in tien jaar uit te
breiden van 1600 naar 3000 mensen, ligt er een gigantische taak voor de raad.Het amendement op stuk nr. 20 betreft de reden van het ontslag van het
bestuur van het gerecht. In de wetstekst is als ontslaggrond grove taakverwaarlozing
voorgesteld, maar dat is wel zeer beperkt. Als iemand geen grove taakverwaarlozing
verweten kan worden, maar toch ongeschikt is voor zijn taak, kan hij niet
ontslagen worden. Om die reden wordt met het amendement beoogd, de gebruikte
term ruimer te omschrijven. Overigens kan ik op dit punt instemmen met het
amendement-Van Wijmen op stuk nr. 12, want de termen die in beiden amendementen
worden gebruikt, verschillen niet veel.Het amendement op stuk nr. 21 betreft de samenstelling van de raad voor
de rechtspraak. Mijn fractie is van mening dat die uit vijf leden moet bestaan,
want drie leden is bepaald te weinig. Het wetsvoorstel wekt de indruk van
een moeizaam compromis: drie of vijf, later overeen te komen bij AMvB. Juist
gezien de duidelijke taken die mijn fractie ziet op het gebied van werving,
selectie en opleiding, verdient het de voorkeur om het aantal leden domweg
vast te stellen op vijf personen.Tot slot kom ik op de resterende vraagpunten. Het eerste betreft de wijze
van benoeming van de leden van de raad voor de rechtspraak. Wij vinden dat
er een zekere politieke verantwoordelijkheid moet bestaan voor "the administration
of justice". Dat betekent budgettering met medewerking van het parlement,
beperkte aanwijzingsbevoegdheid van de minister en een correctiemogelijkheid
als het misgaat. Ook moet voorkomen worden dat sprake is van politieke beïnvloeding
van de rechtspraak zelf. Dat te vormen orgaan moet het vertrouwen hebben van
de verschillende staatsmachten. Daarom is het juist dat er niet alleen magistraten
in zitten. Ook in het buitenland is vaak gekozen voor een gemengde samenstelling.
Het is logisch om de benoeming te doen geschieden met medewerking van de drie
staatsmachten: volksvertegenwoordiging, regering en rechterlijke macht. De
nu voorgestelde benoemingswijze waarbij de regering als het ware twee keer
meedoet en de rechterlijke macht een keer, voldoet daaraan niet. Ik leg de
gedachte neer dat de benoeming van de leden van de raad zou kunnen geschieden
door de Kroon op voordracht van het parlement en die weer op basis van een
aanbevelingslijst, opgemaakt door de raad in samenwerking met de minister.
Een variant daarop is dat de magistratelijke leden door de rechterlijke macht
zouden worden aangewezen en de niet-magistratelijke leden door de Tweede Kamer
op voordracht van de minister. Het gaat erom te bewerkstelligen dat de raad
het vertrouwen krijgt van de drie staatsmachten.Ik kom te spreken over de bekostigingsmethodiek. Ik heb geen kans gezien
om de nota die wij dit weekend kregen helemaal te lezen. Er worden kennelijke
verschillende financieringsvarianten opengelaten. Er komt een algemeen budget
tot stand op basis van de werklast van de gerechten, huisvesting, automatisering
en opleiding en gerechtskosten. De vraag blijft waarom dit niet in de wet
kan worden vastgelegd. Die uitgangspunten zijn niet aan voortdurende verandering
onderhevig. Wat de naleving van de financieringsvoorschriften betreft, onderstreept
mijn fractie dat het instrument nacalculatie niet als nalevingsinstrument
wordt gehanteerd. Wij hebben dat met instemming begroet. Wij zouden graag
publicatie van een extern jaarverslag van de raad voor de rechtspraak zien.
Het moet in de wet worden vastgelegd.Een enkele opmerking over uitspraken die in het openbaar behoren te geschieden.
Mede naar aanleiding van recente ontwikkelingen vraagt mijn fractie zich af
of het niet verstandig is om in de wet vast te leggen dat rechterlijke uitspraken
in hun geheel openbaar behoren te zijn, op straffe van nietigheid.De heerDittrich(D66)Vindt de heer Van Oven artikel 2.1.4 waarin staat dat uitspraken in het
openbaar gedaan moeten zijn plus de gronden waarop zij berusten onvoldoende?De heerVan Oven(PvdA)Op dit moment moeten uitspraken in het openbaar worden gedaan. Kennelijk
heeft dit het Amsterdamse hof niet verhinderd om een gedeeltelijke niet openbare
uitspraak te doen. Ik respecteer die uitspraak, maar ik vind dat ik als wetgever
de opdracht heb om daarvoor een behoorlijke regeling te ontwerpen. Die kans
doet zich nu voor.De heerDittrich(D66)In artikel 2.1.4 staat dat op straffe van nietigheid die uitspraken plus
de gronden in het openbaar moeten plaatsvinden. Wat wilt u nog extra om die
openbaarheid te verankeren? Wij zijn het erover eens dat het recente voorbeeld
in Amsterdam wat ongelukkig is.De heerVan Oven(PvdA)Daarop heb ik niet onmiddellijk een antwoord. Je zou verder kunnen gaan
door te stellen dat zo'n uitspraak niet bestaat. Dat is wat anders dan nietig.
Laat ik mij er nu vanaf maken door het oordeel van de minister te vragen.De heerRouvoet(ChristenUnie)Zou dit ook consequenties moeten hebben voor de formulering in de Grondwet,
die een vergelijkbare strekking heeft? Of overvraag ik de heer
Van Oven dan?De heerVan Oven(PvdA)De heer Rouvoet overvraagt in elk geval de grondwetgever, want hij weet
dat dit een tamelijk lang traject is. Zolang wij echter niet met de Grondwet
in strijd komen, kunnen wij wel wettelijke bepalingen formuleren die hetzelfde
effect hebben.De heerVos(VVD)Mevrouw de voorzitter. De afgelopen maanden heb ik herhaaldelijk rechters
de verzuchting horen slaken of het echt wel nodig is dat proces van modernisering.
De meningen daarover zijn kennelijk nog steeds enigszins verdeeld, hetgeen
niet geheel onbegrijpelijk is. De VVD is in elk geval van mening dat de modernisering
wel degelijk noodzakelijk is. Het beroep van de burgers op de rechtspraak
is de afgelopen decennia enorm gestegen en dat geldt ook voor de eisen die
gesteld worden aan de kwaliteit, snelheid en toegankelijkheid. Het aantal
rechters en ondersteunenden is gegroeid en dit zal verder doorgaan. In personele
zin is zelfs nog een inhaalslag te maken. De organisatie van de rechtspraak
zelf is evenwel daarbij achtergebleven. Het gaat nu om 26 gerechten die als
eilanden ten opzichte van elkaar staan. De rechters zijn hoogwaardige professionals,
die elk voor zich met veel individuele inzet het werk verrichten. Van samenhang
tussen het werk van betrokkenen is echter nauwelijks sprake. De gerechten
kennen bovendien geen duidelijke bestuursstructuur of -cultuur. Hoewel de
gerechtsvergadering het hoogste officiële orgaan is, is het eenieder
duidelijk dat het zo niet werkt. Het is aan de president en de directeur beheer
gerechten om op basis van zijn of haar gezag en invloed het gerecht te besturen.
Concluderend is het imago van de rechterlijke macht respectabel, maar een
beetje stoffig. De afgelopen jaren is ook in diverse commissies de noodzaak
tot verandering onderkend. Ik wijs op de commissie-Hoekstra en de commissie-Leemhuis.De modernisering van de rechterlijke macht is verre van eenvoudig. Het
is een soort van openhartoperatie op een vitaal onderdeel van het Nederlandse
rechtsbestel. Het lichaam moet bovendien tijdens de operatie volwaardig blijven
functioneren. De vliegende brigade is daarbij slechts een beperkte hart-longmachine
om problemen in de organisatie op te vangen. Het is daarom gepast om de modernisering
met grote voorzichtigheid te benaderen. Vooropstaat dat een onafhankelijk
en efficiënt functionerende rechterlijke macht van het allergrootste
belang is voor de samenleving als zodanig. De onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht kan zelfs gezien worden als één van de lakmoesproeven
op de kwaliteit van de samenleving. De burger is daar zeer mee gediend. De
VVD-fractie waardeert de voortvarendheid waarmee de modernisering verloopt,
positief. Zowel door de rechterlijke macht als het ministerie wordt hard aan
het proces getrokken. Voor overhaastheid is evenwel geen aanleiding. Gestimuleerd
door de president en de procureur-generaal bij de Hoge Raad is een stevige
discussie gestart over de uitgangspunten voor de onderhavige wetten. De wetenschap
heeft zich ook niet onbetuigd gelaten. De inbreng bij beide wetsvoorstellen
en de huidige discussie is daardoor ongetwijfeld verrijkt.In mijn navolgende betoog wil ik de kernpunten van beide wetsvoorstellen
behandelen. Voordat ik daartoe overga, wil ik benadrukken dat de VVD-fractie
de uitgangspunten van beide wetsvoorstellen onderschrijft. De beheersverantwoordelijkheid
van de rechterlijke macht moet worden versterkt. De rechterlijke macht wordt
daardoor beter in staat gesteld, in te spelen op de toenemende vraag naar
recht en de vraag om kwaliteit, snelheid en toegankelijkheid. Daarbij past
dat de minister bij het beheer van de gerechten op afstand wordt geplaatst,
hetgeen de wetsvoorstellen ook teweegbrengen. In dit verband hecht ik eraan
te signaleren dat ook de stuurgroep raad voor de rechtspraak, die net zo'n
mooi rapport heeft geproduceerd, heeft vastgesteld dat de raad meer mogelijkheden
heeft dan de minister nu. De wetsvoorstellen plaatsen terecht wat het management
betreft een sterk accent daar waar de rechter en de ondersteunende ambtenaar
het werk doen, namelijk in de sectoren. Dat zijn de civiele sector, de strafsector
en de kantonsector. Het gerechtsbestuur krijgt een sectoroverstijgende verantwoordelijkheid
voor begroting en controle. Het bestuur heeft met name een faciliterende en organiserende taak. Tevens
dient de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing te worden bevorderd.
De Wet organisatie en bestuur gerechten beoogt een duidelijk onderscheid te
maken tussen beheer, dat wil zeggen bedrijfsvoering, van de rechterlijke werkzaamheden.
Het risico van spanningshaarden tussen beheer en beleid wordt door de VVD
onderkend. Door de Nederlandse Orde van advocaten is opgemerkt dat het belang
van de organisatie van de gerechten in de wetsvoorstellen is opgewaardeerd
en gelijkgesteld met het belang van de rechtspraak. Het gevaar wordt gesignaleerd
dat het belang van de organisatie het belang van de rechtspraak zou gaan overvleugelen.
De VVD ziet niet zozeer een gelijkschakeling van organisatie en rechtspraak
in de wetsvoorstellen, maar meer een erkenning van de noodzaak tot professionaliteit
in het bestuur van de gerechten.Wat betreft de instelling van de raad voor de rechtspraak is Nederland
nu eens niet een voortrekker. Meerdere Noord- en Zuid-Europese landen zijn
ons voorgegaan. Het Nederlandse model neemt ook een middenpositie in tussen
het Noord- en het Zuid-Europese model. Met name op het vlak van de benoemingen
van rechters komt dat tot uitdrukking, doordat de minister nog enige ruimte
overhoudt.De VVD deelt de opvatting dat de toedeling van beheersbevoegdheden aan
de gerechten en de instelling van de tot de rechtsprekende macht behorende
raad voor de rechtspraak de institutionele onafhankelijkheid kan versterken.
De in hoofdzaak ondersteunende en coördinerende taak van de raad is vastgelegd
in het wetsvoorstel. Van zwaarwegend belang is evenwel dat de president van
en de procureur-generaal bij de Hoge Raad zich met betrekking tot de rechterlijke
onafhankelijkheid en de raad voor de rechtspraak nogal kritisch hebben geuit.
Zij zijn van mening dat de rechterlijke onafhankelijkheid zou kunnen worden
verzwakt in plaats van versterkt. De minister zou in hun visie door directe
of indirecte beïnvloeding van het rechterlijk beleid de grenzen kunnen
overschrijden die in een democratische rechtsstaat in acht moeten worden genomen.
Ik geef hierbij aan dat ik deze kritische opmerkingen steeds
in het achterhoofd heb gehouden bij de kernpunten die ik ga behandelen.Ik kom dan bij de benoeming van het gerechtsbestuur. De wijze van benoeming
van de leden van het gerechtsbestuur is in het wetsvoorstel geregeld. Het
gaat om een vrij uitgebreide procedure. De raad voor de rechtspraak dient
advies in te winnen bij het gerechtsbestuur en de ondernemingsraad. Vervolgens
geschiedt de benoeming bij koninklijk besluit na advies van de raad voor de
rechtspraak.Uit de nota naar aanleiding van het verslag blijkt dat de minister heeft
overwogen, de benoeming van de bestuursleden door de raad voor de rechtspraak
te laten geschieden. Daarvan is afgezien in verband met de ministeriële
verantwoordelijkheid. Dit antwoord is echter onvoldoende. De essentie van
het wetsvoorstel is immers dat de rechterlijke macht meer eigen beheersverantwoordelijkheid
zal krijgen voor de rechterlijke organisatie. Daarbij past dat die organisatie
in belangrijke mate zelf de juiste mensen voor de juiste plek uitzoekt, met
inachtneming van een open en eerlijke procedure. Het thans in de wet vastgelegde
adviesrecht van de raad steekt daar schril tegen af. De VVD heeft er de voorkeur
aan gegeven – zij heeft op dit punt gelukkig veel steun ondervonden –
het adviesrecht van de raad de status van aanbeveling te geven. De minister
kan daarvan slechts in uitzonderingen afwijken. Op die manier wordt beter
recht gedaan aan zowel de verantwoordelijkheid van de rechterlijke organisatie
als die van de minister.De heerDittrich(D66)De heer Vos zei dat hij blij is met zoveel steun voor de gedachte dat
de minister de aanbeveling volgt en daarvan bij hoge uitzondering kan afwijken.
Ik moet evenwel zeggen dat de fractie van D66 haar steun heeft verleend, omdat
de minister juist niet meer kan afwijken van de aanbevelingen. Dat staat ook
in de gezamenlijke toelichting. De heer Vos moet derhalve scherp zeggen wat
hij bedoelt, want anders denk ik dat hij steun gaat verliezen.De heerVos(VVD)De opzet is zoals het in het amendement nu is vastgelegd en dat is het
resultaat van de bespreking. Uw interpretatie is inderdaad juist.De heerRouvoet(ChristenUnie)Ik wil dit ook graag scherp hebben. Ik keek zojuist even naar de tekst
van het amendement, omdat ik mij niet kon herinneren dat daar aangegeven werd
in welke gevallen de uitzondering zou kunnen plaatsvinden. Ik begrijp nu van
de heer Vos dat dit niet aan de orde is: geen uitzonderingen. Welnu, dan begrijp
ik het amendement beter.De heerVos(VVD)Voorzitter. De benoemingsprocedure voor leden van de raad voor de rechtspraak
volgt eveneens een zorgvuldig vastgelegd pad, maar de minister houdt op twee
plekken de vinger aan de pols. Aan de kop van de procedure dient de minister
samen met de raad een groslijst te bepalen. Dat biedt de mogelijkheid tot
politieke inbreng. Wat gebeurt er als de raad een rechter voordraagt die bijvoorbeeld
een voor de overheid zeer onwelgevallige uitspraak heeft gedaan? De minister
heeft dan de mogelijkheid zo iemand van de lijst te weren. Langs die weg kan
de groslijst politiek worden ingekleurd. Dat lijkt mij niet de bedoeling.
Hoe dan ook, de minister heeft bij de eindselectie van de drie aanbevolen
kandidaten eveneens een sterke rol. Daar lijkt mijns inziens het accent te
liggen van de ministeriële eindverantwoordelijkheid.Wat is in dit verband het oordeel van de minister? Denkbaar zou kunnen
zijn dat de groslijst door de raad wordt opgesteld. De minister heeft een
algemene maatregel van bestuur aangekondigd omtrent regels voor de procedure.
Daarin zou ook de openbare aard van de procedure beter kunnen worden vastgelegd.
Er moet geput kunnen worden uit een breed sollicitatiereservoir. Ik vraag
daarover het oordeel van de minister.De heerRabbae(GroenLinks)De heer Vos vraagt om het oordeel van de minister, maar wat is het standpunt
van de VVD-fractie?De heerVos(VVD)Ik heb uitgelegd dat ik twijfels heb of de invloed van de minister niet
te sterk is. Ik zou mij heel goed kunnen voorstellen dat uiteindelijk de raad
voor de rechtspraak zelf de aanbevelingslijst, de groslijst opstelt en de
minister de eindselectie heeft.De heerRabbae(GroenLinks)Ik wijs erop dat de minister drie keer een vinger in de pap heeft: bij
de groslijst, bij de benoeming van iemand in de aanbevelingscommissie en bij
de selectie van een van de drie kandidaten.De heerVos(VVD)De voorfase en de eindfase zijn de belangrijkste momenten. Inderdaad heeft
de minister daarnaast invloed op de groep die uiteindelijk de selectie doet.
Maar goed, wij stellen het ter discussie. Ik kan mij een verandering op dit
terrein voorstellen.De duur van de benoeming heeft ontzettend veel pennen in beweging gebracht.
Een lid van het gerechtsbestuur wordt volgens het wetsvoorstel benoemd voor
een periode van zes jaar met de mogelijkheid tot herbenoeming. De leden van
de raad voor de rechtspraak worden benoemd voor zes jaar met een eenmalige
mogelijkheid tot herbenoeming. Het feit dat de president als voorzitter van
het gerechtsbestuur op dezelfde wijze voor bepaalde tijd wordt benoemd en
herbenoemd als de overige leden van het bestuur heeft tot veel kritiek aanleiding
gegeven. Het PVRO-projectteam Bestuur gerechten en de NVVR hebben zich achter
het voorstel opgesteld. De president van en de procureur-generaal bij de Hoge
Raad hebben zich kritisch opgesteld. Daarvoor hebben zij steun ontvangen van
de Nederlandse Orde van advocaten. De afweging die voor dit punt gemaakt moet
worden is bepaald niet eenvoudig. Voor de VVD spelen de volgende argumenten
een rol.In de huidige situatie is de president een man of vrouw die op basis van
natuurlijk gezag in het gerecht optreedt. Hij/zij is de gezichtbepalende rechter
van het gerecht. Dat gezag moet gebaseerd zijn op persoonlijke kwaliteiten
van betrokkene als mens en als deskundig rechter. Hoewel de president nieuwe
stijl in een collegiaal bestuur zal werken, wil de VVD-fractie de positieve
karakteristieken van de president oude stijl behouden. Met betrekking tot
de wettelijke positie van de president heeft de VVD-fractie kennisgenomen
van de attributie van extra taken en bevoegdheden inzake het jaarplan, het
toezicht op de uitvoering daarvan en de besluitvorming daarover. Dat accentueert
onmiskenbaar de positie van de president in gunstige zin. Relevant
blijft of de president nieuwe stijl de gelegenheid behoudt om af en toe spraakmakende
kort gedingen te behandelen. Dat raakt ook de naam van het gerecht en het
gezicht van de hoogste rechter voor de buitenwereld.De functieaanduidingen van de president als voorzitter van het bestuur
en voorzieningenrechter voor de rechtspraak in kort geding lijken gekunsteld.
De VVD-fractie is ervoor om de aanduiding "president in kort geding" te handhaven.
Dit is voor vele burgers een bekend begrip, dat vertrouwen wekt. Hoe staat
de minister tegenover een eventueel amendement waarin de aanduiding "president"
voor de rechtspraak in kort geding wordt gereserveerd en de aanduiding "voorzitter"
voor de bestuurlijke werkzaamheden in het gerechtsbestuur?De heerVan Oven(PvdA)Mag ik dit als steun voor mijn amendement beschouwen?De heerVos(VVD)Volgens mij moeten de bordjes op meer plaatsen worden verhangen. Het is
zo complex dat het amendement ontoereikend is. Vandaar dat ik u niet openlijk
direct de hand gedrukt heb.De heerVan Oven(PvdA)Ik ben toch dankbaar.De heerVos(VVD)Fijn.De president nieuwe stijl zal in toenemende mate manager zijn. In de visie
van de VVD-fractie is het op voorhand niet logisch indien iemand als manager
voor het leven wordt benoemd. Dat staat ook haaks op de huidige praktijk,
waaruit blijkt dat een president dat ambt gemiddeld slechts zesenhalf jaar
uitoefent. De VVD-fractie staat een situatie voor ogen vergelijkbaar met de
universitaire praktijk, waarin hoogleraren hun wetenschappelijke carrière
onderbreken om enkele periodes als decaan of rector magnificus het faculteits-
of universiteitsbestuur voor te zitten. Zij continueren hun wetenschappelijk
werk met enthousiasme na afronding van die periodes.Vanuit de rechterlijke macht heb ik opgetekend dat de president die voor
bepaalde tijd zou worden benoemd, te weinig ordenende instrumenten heeft in
geval van een geschil met een of meerdere sectorvoorzitters. Het wetsvoorstel
meldt dat het bestuur overleg kan voeren met de sectorvergadering of de gerechtsvergadering.
De vraag is evenwel of dat voldoende is indien zich een verschil van mening
voordoet tussen de president respectievelijk het bestuur en een van de sectorvoorzitters.In hoeverre heeft dat soort problemen een rol gespeeld bij de beslissing
om een hoofdofficier van justitie wel voor onbepaalde tijd te benoemen?Onduidelijk blijft het eventuele risico van herverkiezingsgedrag door
de zittende president. Naar ik begrijp, doet zich dat bij de Europese gerechten
in enige mate voor. De VVD deelt op dit punt de zorg van de Hoge Raad. De
enkele mededeling dat een dergelijke aanpassing van het functioneren vanwege
de negatieve gevolgen zich niet zal voordoen, is geen afdoende antwoord. Herverkiezingsgedrag
zal naar alle waarschijnlijkheid subtieler zijn. Waarom zou een rechter-bestuurder
die goed in zijn vel zit, niet zijn termijn willen continueren en enig herverkiezingsgedrag
aan de dag leggen? Hoe denkt de minister hiermee om te gaan? Dit gedrag zou
voorkomen kunnen worden door een éénmalige benoemingstermijn
van bijvoorbeeld acht jaar. Bovendien is de vraag of het verstandig is om
de president in zijn managementfunctie een financiële toeslag te bieden.
Dat zou een stimulans kunnen zijn om manager te blijven, terwijl eigenlijk
het rechterlijke werk en het managementwerk ten minste gelijkwaardig zijn
wat betreft hun gewicht.De heerDittrich(D66)Ik begrijp de zorg die uit uw woorden spreekt op dit punt. Zou herverkiezingsgedrag
evenwel ook niet ten voordele van het gerecht kunnen uitpakken? Als het op
een positieve constructieve manier betekent dat de president van het gerecht
er een schepje bovenop doet, kan ik mij voorstellen dat het uiteindelijk alleen
maar voordelig uitpakt.De heerVos(VVD)Het herverkiezingsgedrag kan zich in gunstige dan wel in negatieve zin
manifesteren. Het zou er bijvoorbeeld toe kunnen leiden dat gunsten gegeven
worden om steun te krijgen en om uitingen van sympathie te krijgen. Als dat
zou gebeuren, lijkt mij dat niet gepast bij de functie van hoogste manager
van het gerecht.De heerDittrich(D66)Het kan een strafbaar feit zijn als een voorzitter van een gerecht gunsten
gaat verlenen.De heerVos(VVD)Maar dat zal dan in heel subtiele zin gebeuren. Ik voorzie in ieder geval
het risico van negatieve vormen van herverkiezingsgedrag. Daar moet mijns
inziens iets aan gebeuren. Ik kan mij voorstellen dat de oplossing gevonden
wordt in het wegnemen van de financiële prikkel om te blijven. Ik vraag
mij heel serieus af waarom het te rechtvaardigen is dat de voorzitter en de
president verschillend verdienen, in de zin dat de managementfunctie beter
gewaardeerd wordt dan de rechterlijke functie.Een ander punt dat nog nadere verheldering behoeft, betreft de disciplinaire
taak van de president. Door de Hoge Raad is opgeworpen dat het alleen maar
zou kunnen gebeuren door rechters die voor onbepaalde tijd benoemd zijn. Dat
geldt dan niet meer voor de president in zijn nieuwe vorm. Ik verzoek de minister
om deze kwestie op te helderen.Samenvattend hecht de VVD aan een helder antwoord op de gememoreerde overwegingen
en kanttekeningen op dit punt, alvorens het standpunt definitief op te maken.De sector is de werkvloer van het gerecht waar het recht wordt gesproken.
De VVD geeft de voorkeur aan hechte, heldere eenheden. Uitbreiding of versnippering
van het aantal sectoren past daarbij niet. De VVD heeft in een eerder stadium
grote waardering uitgesproken voor de snelheid, laagdrempeligheid en toegankelijkheid
van de kantonrechtspraak. Het valt zeer te waarderen dat de sector kanton
wettelijk is verankerd. Bovendien begrijp ik dat alle kantongerechtlocaties
als nevenlocatie op basis van een AMvB openblijven om aldaar kantonzaken te
behandelen. Dat zou voor de VVD in beginsel voldoende kunnen zijn. Onvoldoende
duidelijk is hoe het aanbrengen van kantonzaken zal gaan. Wat gebeurt er indien
per abuis zaken bijvoorbeeld bij de rechtbank te Rotterdam worden aangebracht,
die bestemd zijn voor het kantongerecht te Gouda? Moet niet gedacht
worden aan ontvankelijkheidsdrempels indien zaken bij het verkeerde gerecht
worden aangebracht?De VVD heeft veel positieve signalen ontvangen over de verruiming van
de competentiegrens van ƒ 5000 tot ƒ 10.000. Het lijkt goed
voorstelbaar dat die grens nog verder wordt verhoogd tot ƒ 15.000 of ƒ
20.000 in totaal. Wanneer zal daarvan sprake zijn?De heerDittrich(D66)Zou het in het belang van de burger zijn als die dan niet-ontvankelijk
wordt verklaard of zou het niet beter zijn dat het intern doorgeleid wordt
naar de sector die er over moet gaan?De heerVos(VVD)Dat kan op verschillende manieren gebeuren. Ik voorzie onduidelijkheid
voor de burger over waar hij nu precies moet zijn. De burger zal er in geval
van onduidelijkheid voor kiezen om zijn zaak in Rotterdam aan te brengen,
terwijl wij juist willen dat het recht dicht bij de burger plaatsvindt, dus
in Gouda. De verleiding kan dan bij het gerecht te Rotterdam bestaan om de
zaak daar te gaan behouden. Ik wil het ertoe leiden dat men van tevoren goed
weet dat men naar Gouda moet in plaats van naar Rotterdam.Voorzitter. In de sectoren zal een stevige wissel worden getrokken op
de voorzitter, die veel tijd gaat besteden aan management. Zijn collega's
zullen daardoor extra uitvoerend werk moeten doen. Bestaat er voldoende draagvlak
binnen de gerechten om zoveel mensen vrij te maken? Is dat geen reden om de
personele capaciteit te gaan uitbreiden?Het wetsvoorstel introduceert een fijnmazig stelsel van medezeggenschap.
In eerste instantie is de adviesrol van de gerechtsvergadering relevant. Deze
is betrokken bij de advisering over de juridische kwaliteit en de uniforme
rechtstoepassing. De beoordeling van de werkdruk hoort thuis bij de ondernemingsraad.
Het onderscheid tussen de medezeggenschapsmogelijkheden maakt een wat geforceerde
indruk. De werkdruk heeft immers ook invloed op de kwaliteit van de rechtstoepassing.
In hoeverre deelt de minister de conclusie dat de medezeggenschap het risico
van een oeverloos praatcircuit in zich draagt, waaruit veel verwarring kan
voortvloeien? Er is immers ook nog sprake van een college van afgevaardigden.
Bestaat niet het risico dat de ondernemingsraad mede gaat adviseren over onderwerpen
die het rechterlijk beleid raken?Het is niet onmogelijk dat zich spanningen voordoen tussen de vereisten
van bedrijfsvoering van de gerechten en het rechterlijk beleid. Stel dat de
bedrijfsvoering bepaalt dat een megazaak vijf dagen mag duren. Indien dit
een stringente eis wordt, zal dat invloed hebben op de kwaliteit van de rechtspraak.
Dergelijke spanningshaarden kunnen zich voordoen in de relatie tussen de minister
en de raad, tussen de raad en de gerechtsbesturen, alsmede tussen de gerechtsbesturen
en de individuele rechters. Het is in de visie van de regering aannemelijk
dat de eisen van goede procesvoering en die van goede bedrijfsvoering kunnen
conflicteren. De vraag is hoe deze problemen moeten worden opgelost. De vaststelling
van de regering dat consensus en goed overleg altijd een oplossing zullen
bieden, lijkt mij niet erg reëel. De problemen kunnen zich met name voordoen
indien gebruik wordt gemaakt van de aanwijzingsbevoegdheden. Op grond van
het wetsvoorstel heeft het bestuur immers de gelegenheid om algemene en bijzondere
aanwijzingen te geven. Op grond van het wetsvoorstel kan de minister eveneens
aan de raad algemene aanwijzingen geven. Daar wringt de schoen. Het is niet
ondenkbaar dat de aanwijzing van de minister een politieke lading krijgt die
van invloed is op het rechterlijk beleid.De president van en de procureur-generaal bij de Hoge Raad hebben zich
in dit verband bezorgd getoond. De VVD heeft daar begrip voor, omdat de rechterlijke
onafhankelijkheid maatschappelijk zeer relevant blijft. Dit probleem is ook
het kabinet niet ontgaan. Dat blijkt uit de onthoudingsbepalingen die in het
wetsvoorstel zijn opgenomen. Voor de raad is een dergelijke bepaling vastgelegd
in artikel 2.6.2.6 WRR. Desondanks is het niet ondenkbaar dat zich in de praktijk
problemen zullen voordoen, zeker in de beginfase waarin de posities van gerechtsbestuur,
raad en minister zich nog moeten uitkristalliseren. De weg waarlangs deze
problemen kunnen worden opgelost, is onvoldoende duidelijk. In de memorie
van toelichting is opgemerkt dat het projectteam Bestuur gerechten van het
PVRO zal nadenken over de vormgeving van de rechtsbescherming tegen aanwijzingen.
Voor geschillen tussen de minister en de raad deelt de memorie van toelichting
een oplossende rol toe aan de Tweede Kamer. Voor geschillen in het kader van
de begroting is dat een terechte constatering. De beoordeling van de vraag
of en, zo ja, in hoeverre de onafhankelijkheid van de rechter wordt geraakt,
kan de politiek niet beoordelen. Het komt de VVD voor dat deze mogelijkheden
niet toereikend zijn.Teneinde problemen te voorkomen hecht de VVD in eerste instantie aan een
open benadering van het probleemveld om de raakvlakken van beheer en beleid
inzichtelijk en bespreekbaar te maken. Daarbij kan de VVD zich een bemiddelende
rol van de Hoge Raad voorstellen. Het is te mager om voor deze problematiek
uitsluitend te vertrouwen op de adviserende capaciteiten van de gerechtsvergadering
en/of het college van afgevaardigden. Hoe staat de minister tegenover een
bemiddelende rol van de Hoge Raad op dit punt?De heerVan Oven(PvdA)Voorzitter. Hoe stelt de heer Vos zich dat voor? Doet het geen afbreuk
aan het gezag van de Hoge Raad, wanneer dit college belast wordt met bemiddelingsactiviteiten
die niet noodzakelijkerwijze tot een duidelijke uitspraak hoeven te leiden,
omdat men zich er niets van aan hoeft te trekken?De heerVos(VVD)De essentie is dat zich problemen op het terrein van de aanwijzing kunnen
voordoen, als het gaat om de rechterlijke onafhankelijkheid. Deze problemen
moeten kunnen worden opgelost. Het gaat misschien te ver om daarvoor een aparte
procedure in de wet vast te leggen. Dat kan het risico van juridisering inhouden.
Het heeft mij geïntrigeerd dat de president van en de procureur-generaal
bij de Hoge Raad de mogelijkheid van een vorm van bemiddeling hebben voorgesteld.
Ik zie hier wel wat in, maar ik vraag mij af hoe deze moet worden vastgelegd
in een algemene maatregel van bestuur. Hoe wordt de bemiddelende rol van de
Hoge Raad op het snijvlak van beheer en beleid vormgegeven als
zich een probleem voordoet bij een aanwijzing?Het onderwerp schorsing en ontslag heeft geleid tot zeer sterke reacties.
Op grond van dit wetsvoorstel kan de raad de minister in geval van grove taakverwaarlozing
voorstellen om een of meer leden van het bestuur voor te dragen voor schorsing.
Het initiatief ligt bij de raad en de afronding geschiedt door de minister.
De schorsing en ontslag vinden plaats bij koninklijk besluit.Het is niet onbegrijpelijk dat de mogelijkheid dat de minister bij grove
taakverwaarlozing een of meer leden van de raad kan voordragen voor schorsing
of ontslag, een schokgolf teweeg heeft gebracht bij de rechterlijke macht
en de wetenschap. Het risico bestaat dat de door de minister en de raad gehanteerde
ontslagreden op het grensvlak ligt van bedrijfsvoering en beleid, bijvoorbeeld
bij een fundamenteel verschil van mening tussen raad en minister over de vraag
hoe de door de gerechten gewenste onderverdeling in meervoudige en enkelvoudige
kamers wordt vertaald in gebouwelijke voorzieningen. Als de raad meer meervoudige
kamers wil, terwijl de minister meer enkelvoudige wil, komt dat in de gebouwen
tot uitdrukking en heeft dat ook te maken met de kwaliteit van de rechtspraak.De president van en de procureur-generaal bij de Hoge Raad hebben hierover
een scherp geprofileerd standpunt ingenomen. Zij zijn van mening dat de toezichthoudende
taak van de minister in strijd is met de onafhankelijkheid en dat de grenzen
van een democratische rechtstaat worden overschreden. Deze kritiek is uitermate
zwaar.De VVD-fractie heeft vraagtekens gezet bij de ontslaggrond "grove taakverwaarlozing",
omdat deze voor de leden van de raad en van het gerechtsbestuur nauwelijks
bruikbaar lijkt en om modernisering vraagt. Het is hoogst onwaarschijnlijk
dat de betrokkenen met recht "grove taakverwaarlozing" kan worden verweten.
De kans is veel groter dat zich een onoverbrugbaar verschil van mening voordoet
tussen betrokkenen over de inhoud van beleid of dat er in persoonlijke zin
iets stuk gaat. Ik hoop het niet, maar het is in theorie mogelijk dat zich
tussen de minister en de raad een "Docters van Leeuwen-achtige situatie" voordoet
en dan is oplossingsgericht handelen noodzakelijk. In de gegeven omstandigheden
denkt de VVD aan de ontslaggrond "gewichtige reden, die afbreuk doet aan het
functioneren als lid van het gerechtsbestuur of de raad voor de rechtspraak".
Graag hoor ik hierop een reactie van de minister.Bij de discussie over de ontslaggrond is er reden, zeer veel aandacht
te besteden aan de kritiek van de Hoge Raad op de rol van de minister bij
schorsing of ontslag. Gelet op de mogelijkheid dat deze ontslaggrond niet
alleen betrekking heeft op de rechterlijke bedrijfsvoering maar ook op het
rechterlijk beleid, is er aanleiding de rechtspositie van de betrokken rechters-bestuurders
te versterken. De VVD ziet hierbij een taak voor de Hoge Raad om voorafgaand
aan een rechtspositionele maatregel van schorsing of ontslag advies te geven
of en, zo ja, in hoeverre de feitelijke ontslaggronden te maken hebben met
het functioneren van betrokkene als onafhankelijk rechter.Er is enige discussie geweest over het karakter van dit advies. Ik kan
mij slecht voorstellen dat de minister eroverheen stapt, indien de Hoge Raad
zegt dat de ontslaggrond de rechterlijke onafhankelijkheid raakt. Ik overweeg
het advies van de Hoge Raad in mijn amendement een bindend advies te laten
zijn, zodat het eindoordeel wat betreft de rechterlijke onafhankelijkheid
aan de rechtspraak is.De heerDittrich(D66)Is de heer Vos van mening dat een deel van de problemen voortkomt uit
het feit dat de minister deze rol heeft en de ontslagprocedure niet binnen
de rechterlijke kolom plaatsvindt? Is het niet veel logischer om de Hoge Raad
de bevoegdheid te geven tot ontslag over te gaan, met een veel ruimere ontslaggrond?
Ik heb hierover een amendement ingediend op stuk nr. 22. De heer Vos sprak
over gewichtige redenen als iemand zijn taak niet naar behoren vervult. Dan
kun je aansluiten bij al in de wet gebezigde termen zoals "ongeschiktheid
anders dan wegens ziekte". Is het niet veel logischer om die structuur te
kiezen?De heerVos(VVD)Dat gaat mij net één stap te ver. Een van de kernpunten
van het wetsvoorstel is dat men tracht zoveel mogelijk een onderscheid te
maken tussen de rechterlijke taak en de managementtaak. Ik wil aan dat onderscheid
vasthouden. Wanneer de Hoge Raad ook het eindoordeel zou krijgen over de wijze
waarop het management gevoerd wordt, bestaat het risico dat de rechterlijke
taak en de managementtaak weer verder in elkaar gevlochten worden, verder
dan mij wenselijk lijkt.Wat mij wel wenselijk lijkt, waarbij ik op de steun van de heer Dittrich
hoop, is dat de rechterlijke geleding zelf eindoordeelt over de vraag of een
grond mogelijk de rechterlijke onafhankelijkheid raakt. Dat geeft de minister
de verantwoordelijkheid voor de beheersaspecten en laat aan de Hoge Raad de
verantwoordelijkheid voor de onafhankelijkheidsaspecten. Daarom mag dat advies
over de onafhankelijkheid van mij een bindend karakter krijgen.De heerRabbae(GroenLinks)Bent u het met mij eens dat het advies van de Hoge Raad materieel gezien
sowieso een bindend karakter heeft?De heerVos(VVD)Ik ben met u van mening dat als de Hoge Raad in geval van een voorgenomen
ontslag uitsluitend adviseert over de vraag of de ontslaggrond de rechterlijke
onafhankelijkheid raakt en dit bevestigt, dat een buitengewoon zwaarwegend
advies is. Als wij het voor de toekomst finaal willen verankeren, is het misschien
verstandig het begrip "bindend" te hanteren.De fractie van de VVD staat dus positief tegenover de hiervoor besproken
wetsvoorstellen met inachtname van de geplaatste kanttekeningen en opmerkingen.De heerVan Oven(PvdA)Ik denk nog na over dat advies. Hoe stelt de heer Vos de transparantie
van dat advies voor? Worden het voornemen van de minister en het advies van
de Hoge Raad in zijn gedachtegang openbaar gemaakt of blijven zij besloten?
Dat is namelijk het grote verschil met de beroepsprocedure, waarbij de minister
een besluit neemt dat vervolgens ter toetsing wordt voorgelegd aan de Hoge
Raad.De heerVos(VVD)Zoekend naar een vergelijking – het is natuurlijk altijd een scheve
vergelijking – is het een soort van ontslagvergunning. De minister wil
van een lid van de raad af, voert daarvoor beheersmatige overwegingen
aan en vraagt de Hoge Raad hier een blik op te werpen. De Hoge Raad adviseert
alleen over de vraag of de ontslaggronden mogelijk de rechterlijke onafhankelijkheid
raken. Dat advies moet bij voorkeur gegeven worden in een oordeel dat voor
de openbaarheid beschikbaar is.De heerVan Wijmen(CDA)Wij hebben met grote belangstelling kennisgenomen van de uitvoerige beantwoording
in twee nota's van de minister, waarvoor wij hem bedanken. Ik ga op een aantal
hoofdpunten in, waarbij ik zal aangeven om welke bladzijde van de nota het
gaat. Dat vergemakkelijkt de beantwoording.In enkele zaken die de heer Van Oven heeft gezegd, kan ik mij heel goed
vinden, met name de kwestie van de tijdsorde die van groot belang is. Zijn
amendement over de belastingrechtspraak spreekt mij aan. Over de positie van
de kwartiermakers denken wij iets anders. Het is maar een nuanceverschil,
zodat daarop niet uitvoerig ingegaan behoeft te worden. De heer Van Oven wees
op de formulering onder een brief, maar als je 1 januari 2002 wilt beginnen
met een raad voor de rechtspraak, dan moeten die mensen al aan de slag zijn.
Daarover zal de heer Van Oven wel niet met mij van mening verschillen. Hoe
je ze noemt en hoe wordt geprejudicieerd op de totstandkoming van deze wetsvoorstellen,
is van minder belang. Als het wetsvoorstel geen meerderheid krijgt in de Staten-Generaal,
dan komt die raad er niet en gaan de mensen er weer weg. Het is onmogelijk
eind december, als het wetsvoorstel gepubliceerd wordt in het Staatsblad,
te bepalen dat de raad een week later met vijf man moet draaien.De heerVan Oven(PvdA)Met de noodzaak van kwartiermakers ben ik het eens. Meent de heer Van
Wijmen niet met mij dat het opmerkelijk is dat een kwartiermaker ondertekent
met "voorzitter van de raad voor de rechtspraak", terwijl er nog geen raad
voor de rechtspraak bestaat?De heerVan Wijmen(CDA)Zet er dan de woorden "in oprichting" achter, zoals je in het vennootschapsrecht
veel ziet. Het zijn natuurlijk nuances, maar het staat voor mij niet model
voor de mentaliteit van de betrokkenen. Voorzitter. Ik begin op een heel andere manier. Ik begin met de positie
van de kantongerechten. Mijn eerste algemene opmerking namens de CDA-fractie
is dat de kantonrechtspraak als zichtbare entiteit binnen het geheel van de
gerechten goed overeind is gebleven. De fractie is van mening dat deze herkenbaarheid
in het wetsvoorstel behoorlijk is gewaarborgd. Op één punt wil
ik nog een verduidelijking dan wel een versterking aangebracht hebben en wel
met betrekking tot de aanwijzing van de kantongerechtlocaties als nevenlocaties
van de rechtbanken. Collega Van Oven heeft daar zo-even ook al iets over gezegd.
Deze aanwijzing geschiedt in de nieuwe situatie zoals ook nu bij AMvB. De
bestaande locaties worden gehandhaafd. Het komt ons onwenselijk voor dat het
in de toekomst op een eenvoudige wijze mogelijk zal zijn om die nevenlocaties
kantonrechtspraak op te heffen door die AMvB gewoon te wijzigen. Dan moet
er toch enige tussenkomst van de Kamer mogelijk zijn. Dit betekent dat je
hier in ieder geval de zogenoemde voorhangprocedure zal moeten volgen. Is de
minister bereid om aan die wens tegemoet te komen?Dan kom ik bij het waarborgen van het behoud van de kantonrechtspraak
als zodanig. Dan zijn wij op bladzijde 74 van het betreffende Kamerstuk. In
het verslag heeft de CDA-fractie gevraagd waarom in artikel 2.3.2.1, derde
lid, niet is gekozen voor de constructie dat beslissingen van het bestuur
van het gerecht met betrekking tot de kantonsector alleen genomen kunnen worden
in overeenstemming met het betreffende bestuurslid. Het antwoord van de minister
op bladzijde 75 is niet geheel bevredigend, in die zin dat de minister verwijst
naar de regeling van aanwijzing van nevenlocaties en de verdeling van zaken
over die locaties bij AMvB. Er kunnen nog allerlei andere beslissingen worden
genomen die de gang van zaken in de betreffende nevenlocatie behoorlijk raken.
Daarom is de vraag of wij er niet beter in kunnen voorzien dat de kantongerechten
niet tegen hun wil een heel andere ordening krijgen.Mijn voorgangers hebben al veel gezegd over de tijdelijkheid van de benoeming
van de president en over zijn rechterlijke rang. De hele situatie rond de
figuur van de president komt op de CDA-fractie in hoge mate gekunsteld over
en dat geldt ook voor de uitvoerige argumentatie van regeringszijde. De titel
van president wordt toch wel gehandhaafd voor de voorzitter van het gerechtsbestuur?
Hij ontbreekt in artikel 1.1. Het is natuurlijk duidelijk dat er sprake is
van een hybride situatie. Aan de ene kant is er de bestuurlijke taak en die
zou "tijdelijkheid" vereisen wat de benoeming betreft. Ik kan mij daar wel
iets bij voorstellen, zeker als je kijkt naar het bedrijfsleven en de universiteiten.
Aan de andere kant is er de rechtsprekende taak en die vergt uiteraard een
benoeming voor het leven.Het gevolg is dat de president als bestuurder voor zes jaar wordt benoemd
met mogelijkheid voor herbenoeming, hetgeen dan zijn rechtspraakfunctie uiteraard
onverlet laat. Ik vind dat hybride. Als ik zo'n woord gebruik, dan heb ik
meteen de onwenselijkheid ervan in het oog. Er zijn twee functies in één
persoon verenigd, maar die zijn verschillend van aard. Het maakt niet uit
of je bananen verkoopt of manager bent van een elektronicabedrijf of op een
advocatenkantoor. De manager kan dan voor een deel van zijn tijd ook advocaat
zijn of bananenverkoper, die ook nog eens naar Zuid-Amerika reist om daar
Chiquitabananen te kopen. Zaken als logistiek en ICT kunnen ook verzorgd worden
door iemand die geen rechter is. Het is zelfs de vraag of het wenselijk is.Je wilt natuurlijk geen twee kapiteins op één schip. Die
keuze is althans gemaakt. Daarom is gekozen voor de voorzitter van het bestuur.
De heer Van Oven zet er een amendement op om die persoon bestuursvoorzitter
te noemen, maar hem wel president te blijven noemen als hij kort gedingen
doet. Het argument dat de vice-presidenten dan ook president heten en de sectorkamervoorzitters
ook, vind ik dan niet structureel genoeg. Er treedt verwarring op als een
persoon op plaats A bestuursvoorzitter heet en op plaats B president. Noem
die persoon toch gewoon president en benoem hem voor het leven. Als er manifest
dingen misgaan, is het altijd nog mogelijk om in te grijpen. Dat kan ook nu
al.De minister zegt nu dat dit nooit gebeurt. Ik heb er afgelopen vrijdag
nog uitvoerig over gesproken met betrokkenen in een informeel verband,
onder andere met de PG bij de Hoge Raad. Hij heeft gezegd dat er zo nu en
dan wel degelijk iets wordt gedaan, maar dat gebeurt dan op een informele
wijze. Het had misschien wat vaker moeten gebeuren. Daar was men misschien
wel gelukkiger mee geweest, maar dat is natuurlijk altijd een heel pijnlijke
situatie.De heerVan Oven(PvdA)Bent u het wel met mij eens dat het bij het beoordelen van het functioneren
van een rechter als rechter om een heel ander soort toetsing gaat dan wanneer
het gaat om het functioneren van de rechter in zijn bestuursfunctie?De heerVan Wijmen(CDA)Ja, daar ben ik het volledig mee eens. De minister heeft bij de beoordeling
van het functioneren als bestuurder ook een andere rol dan bij de beoordeling
van het functioneren als rechter. Als je aan de inhoud van uitspraken gaat
raken, heb je de machtenscheiding onder de waterlinie lek geslagen en wordt
het een Titanic-scenario. Punt is hier wel dat beide functies bij één
persoon worden gelegd. Ik zie ook niet hoe dat anders zou moeten, maar hierdoor
komt de nadruk te liggen op de bestuursfunctie in plaats van op de functie
als rechter. In mijn ogen gaat het bij de functie van president echter primair
om een rechtsprekende functie, en pas in de tweede plaats om een bestuursfunctie.
Ik vind ook dat bij het uitoefenen van de bestuursfunctie heel goed gewerkt
kan worden met bepaalde mandaatconstructies. In de nota wuift de minister
die min of meer weg, maar dergelijke constructies zijn volgens mij wel degelijk
mogelijk.De heerVan Oven(PvdA)Ligt het dan voor de hand om het aan de procureur-generaal bij de Hoge
Raad over te laten om een voorstel tot ontslag te doen, en de minister daar
helemaal geen rol bij toe te kennen?De heerVan Wijmen(CDA)Voor dat argument ben ik gevoelig. Ik heb vanmorgen mijn eigen amendement
nog eens overgelezen en ik denk inderdaad dat het bijgesteld zou moeten worden.
Als de inleiding van de eventuele ontslagprocedure gelegd wordt bij de raad
zelf, loop je inderdaad vast als het de hele raad zou betreffen, en wordt
het moeilijk als het zou gaan om één lid van de raad. Door middel
van een bijstelling van het amendement kan de minister hier weer een positie
krijgen, door in staat te zijn om bij de procureur-generaal van de Hoge Raad
een lid voor te dragen voor schorsing of ontslag, waarna de Hoge Raad zelf
deze voordracht toetst.Er kan in dat verband overigens nog een onderscheid worden gemaakt, al
is dat wel iets voor de fijnproevers. Het is nog niet zeker hoeveel leden
de raad krijgt – drie of vijf – want er zijn amendementen op dit
punt ingediend. Voor de eerste tijd voel ik zeker voor vijf leden; later is
het misschien mogelijk om terug te gaan naar drie leden. Bij vijf leden zijn
er in ieder geval twee leden die geen rechtsprekende functie uitoefenen. Voor
de drie leden die wel direct gekoppeld zijn aan de rechtspraak, zou de benoemingsprocedure
via de Hoge Raad kunnen lopen, terwijl de benoeming van de beide andere leden
via de minister zou kunnen lopen, door middel van een KB. Anderzijds wordt
het dan wel erg ingewikkeld, want er ontstaat dan een bestuur waarvan het
ene deel andere benoemings- en ontslaglijnen heeft dan het andere deel. Ik
zou er daarom toch voor kiezen om alles maar in handen van de Hoge Raad te
leggen, met als dragend argument dat het toch om een orgaan van de rechtspraak
gaat.MinisterKorthalsVoor die leden van de raad voor de rechtspraak die niet tot de rechterlijke
macht behoren, geldt dezelfde procedure als voor de andere leden. Ik meende
te beluisteren dat u denkt dat het gaat om verschillende procedures.De heerVan Wijmen(CDA)Ik heb bedoeld te zeggen dat ik er voorstander van ben dat voor alle leden
dezelfde procedure gaat gelden. Ik vind het niet zo aangewezen om voor de
twee groepen leden verschillende procedures vast te leggen in de wet. Op dit
punt is er dus geen verschil van mening tussen ons.De heerVos(VVD)Heeft de heer Van Wijmen er bij zijn overwegingen rekening mee gehouden
dat de leden van de raad voor de rechtspraak en/of de leden van de gerechtsbesturen
straks waarschijnlijk 95% van hun tijd met management bezig zullen zijn? Is
het dan wel logisch om de beoordeling van hun werkzaamheden die vrijwel geheel
op managementvlak liggen, bij de Hoge Raad te leggen?De heerVan Wijmen(CDA)Ja, ik hoorde de heer Van Oven zeggen dat presidenten maar voor 5 of 10%
van hun tijd rechtspraak doen, en de rest van hun tijd met management bezig
zijn.De heerVan Oven(PvdA)Het woordje "maar" heb ik niet gebruikt.De heerVan Wijmen(CDA)Dat klopt, maar ik gebruik het wél en daaruit blijkt al hoe ik
hier tegenaan kijk. Rechtspraak is voor mij het hart van de functie, terwijl
ik het besturen zie als een noodzakelijk kwaad. Ik zou in een ander model
die bestuurstaken, voorzover het om de technische bedrijfsvoeringsaspecten
gaat, graag mandateren aan een andere functionaris. De president wordt er
nu mee opgezadeld, maar ik vind dat dit zijn rechtsprekende functie niet mag
uithollen. Ik ben het niet met de heer Van Oven eens dat de gemiddelde president
maar 5% van zijn tijd aan rechtspraak besteedt. Natuurlijk verschilt het per
rechtbank, maar volgens mij zal het eerder 50% van de tijd zijn en dan wordt
het beeld toch wel heel anders.De heerVos(VVD)Ik dacht dat de essentie van het wetsvoorstel mede is om de proportionaliteit
van bestuur te verbeteren. Hoe dan ook, de betrokken presidenten zullen meer
tijd aan management gaan besteden. Als je je oor in het veld te luisteren
legt, dan verwacht men ook dat men waarschijnlijk vrijwel de volledige dag
zal gaan vullen met managementwerkzaamheden. Ik vind dat daar de rol van de
Hoge Raad als zodanig toch wat minder bij past!De heerVan Wijmen(CDA)In dat model zou je heel principieel moeten kiezen voor een directeur
zonder rechtspraakfunctie. Die moet er gewoon voor zorgen dat het gerecht
goed gerund wordt. Wij spreken toch niet voor niets nog steeds over een hybride
organisatie en zolang wij dat vinden, kunnen wij de Hoge Raad bij de beoordeling
van het functioneren volgens mij heel goed een rol geven. De heer Vos en ik
verschillen op dat punt dan van mening.De heerDittrich(D66)De heer Van Wijmen sprak over de ontslag- en schorsingsgrond voor leden
van de raad voor de rechtspraak en zei dat zijn amendement eigenlijk ietwat
zou moeten worden aangepast om er een betrokkenheid van de minister bij te
krijgen. Ik wijs hem op mijn amendement op stuk nr. 22 over de raad voor de
rechtspraak, waarin staat dat voordat de procureur-generaal bij de Hoge Raad
en de Hoge Raad tot ontslag overgaan, de zienswijze van de minister van Justitie
moet worden ingewonnen. In die zin krijgt de minister van Justitie in mijn
amendement wel degelijk een formele positie, zij het veel minder zwaarwegend
dan in het voorstel van de minister zelf. Hoe staat hij daar tegenover?De heerVan Wijmen(CDA)Op het eerste gezicht niet afwijzend, maar ik wil er nog wel een opmerking
van systematische aard aan toevoegen. Er zijn veel amendementen die op dezelfde
artikelen gericht zijn. Het lijkt mij noodzakelijk om enige activiteiten van
finetuning en overleg te ontplooien, want ik denk dat er heel wat goede verbeteringen
kunnen worden aangebracht die de kern van het ontwerp intact laten. Ik zeg
de heer Dittrich dan ook graag dat ik hierover met hem samen wil nadenken
en dat geldt uiteraard ook voor de andere collega's.Voorzitter. Wat er ook van zij, ik heb moeite met die zesjarentermijn
en velen met mij. Uit vele brieven en uit vele overlegsituaties, recentelijk
maar ook wat langer geleden, blijkt dat velen daar moeite mee hebben. Uit
het veld hoor ik vrij breed dat men die zes jaar betreurt en afwijst. Hoe
dan ook, het is inhoudelijk gezien een moeilijke gang. Wordt men niet herbenoemd,
dan werkt dat beschadigend. Zojuist is gesproken over het herverkiezingsgedrag.
De vergelijking van de heer Van Oven met een burgemeester vind ik niet opgaan,
want bij de president speelt de onafhankelijkheid van de rechterlijke functie
een belangrijke rol. Je kunt natuurlijk nooit helemaal uitsluiten dat een
president onwelgevallige uitspraken doet in de 5% van de tijd die hij dan
nog wel aan rechtspraak kan doen. Daardoor kan hij door het openbaar bestuur
worden gezien als een hinderlijke man. Kijk eens naar het rapport van de heer
Van Kemenade en zijn commissie "Bestuur in geding". Op basis daarvan is het
niet uitgesloten dat een president niet wordt herbenoemd die het openbaar
bestuur zo hinderlijk voor de voeten heeft gelopen, zoals bij de HSL of de
Betuweroute. Daar zijn voldoende voorbeelden van te vinden. Men zal nooit
toegeven dat de president om die reden niet wordt herbenoemd, maar herbenoemd
wordt hij in ieder geval niet. Wellicht wordt hij naar een andere rechtbank
overgeplaatst waar men niets te maken heeft met een HSL of een Betuweroute!MinisterKorthalsUw stelling is dat de minister en de heer van Kemenade zo'n bezwaar hebben
tegen deze mensen, omdat zij verkeerde uitspraken hebben gedaan, dat zij ze
niet in het bestuur willen hebben. Ten eerste zullen de minister en de heer
Van Kemenade zich niet zo opstellen. Als zij dat, ten tweede, wel zouden doen,
hebben die mensen nog meer tijd om zich bezig te houden met de rechtspraak.
Dus dan zullen de minister en de heer Van Kemenade zichzelf wel tegenkomen.
Ik zou haast zeggen: zorg dat die mensen in het bestuur blijven zitten, want
dan kunnen zij geen uitspraken meer doen.De heerVan Wijmen(CDA)Het is maar goed dat de minister een eigen termijn heeft, want met dit
soort interrupties wordt het zo gemakkelijk afgedaan in de sfeer van jijbakken
en demagogie. De president behoort in betekenisvolle mate ook rechtspraak
te doen. Dat is mijn uitgangspunt. Zojuist sprak ik over 50% in plaats van
5%. Ik geef de minister gaarne het volle vertrouwen dat hij en de heer van
Kemenade zich niet zo zullen opstellen. Maar niets menselijks is ons vreemd
en in iemands brein kunnen zaken gebeuren, die wij niet op een politieke en
democratische wijze kunnen controleren.Inzake het argument dat een president, die niet benoemd is in het
bestuur, meer tijd kan besteden aan het uitspreken van hinderlijke vonnissen,
zeg ik "dat dank je de koekoek"! Als die man niet herbenoemd wordt, komt hij
in een moeilijke situatie. Hij moet dan terug naar zijn gerecht. In de stukken
staat beschreven wat er dan kan gebeuren: "Men stelle zich voor dat er bezwaar
komt bij de bestuursrechter tegen zo'n ontslagbesluit". Het is heel merkwaardig
dat dit kan, want dit betreft een andere rechtskolom dan die van de civiele
rechtspraak. Ik vind dat zo'n geschil op zich al uit den boze zou moeten zijn.
Immers, als die zaak door de betrokkene wordt gewonnen, is het moeilijk, maar
als die zaak wordt verloren, is het ook moeilijk. Dat is een klassiek "prisoner's
dilemma". Het wordt nog onwaarschijnlijker als ik verder lees in de nota.
Hier staat dat nu al kan worden vastgesteld dat de gemiddelde zittingstijd
van de president in zijn ambt bij een gerecht zesenhalf jaar is. De heer Van
Oven heeft er al op gewezen dat dit argument volstrekt omkeerbaar is. Als
zij toch na gemiddeld zesenhalf jaar rouleren, waarom moet er dan een constructie
in het leven geroepen worden om de zittingstijd tot zes jaar te beperken?MinisterKorthalsDe verkeerden blijven zitten.De heerVan Wijmen(CDA)Ik denk dat de minister die opmerking niet in de Handelingen wil zien.
Voor dat soort observaties moeten wij waken. De argumenten voor een tijdelijke
benoeming zijn eigenlijk omkeerbaar. In de nota staat verder dat een herbenoeming
na zes jaar het gezag van de president zal versterken. Dat moge dan zo zijn,
maar een niet herbenoeming houdt in dat de persoon gewoon verwijderd wordt.
Er is dan geen gezag meer aanwezig en dat kan dus ook niet meer verzwakt worden.
Hier blijkt weer hoe omkeerbaar die argumenten zijn. Dat is altijd het geval
in dit soort discussies.De heerVan Oven(PvdA)Miskent de heer Van Wijmen nu niet de rol van de raad voor de rechtspraak
bij die herbenoeming? Niet alleen de minister bemoeit zich hiermee, maar de
raad gaat daaraan vooraf. En de raad bestaat voor een meerderheid uit magistraten.
Het is toch ondenkbaar dat de raad voor de rechtspraak om oneigenlijke redenen,
in verband met uitspraken van een bestuursvoorzitter als rechter, zijn herbenoeming
zal tegenhouden?De heerVan Wijmen(CDA)Ik heb wel interesse voor uw amendement op dit punt. Daarin wilt u de
positie van de raad versterken door hem meer te belasten met werving en selectie.
Dat heeft hier duidelijk mee te maken, want die herbenoeming vindt
plaats aan het einde van de rit. Ik kan mij best voorstellen dat die werving
en selectie soelaas bieden. Het zal meestal wel goed gaan en de procureur-generaal
zal meestal niet hoeven in te grijpen. De rechters zullen, ook als bestuurder,
meestal geen verschrikkelijke dingen doen. Maar het gaat mij om de principiële
kant van de zaak.Ik heb nog een opmerking van dezelfde aard. Van de huidige vijf presidenten
van de gerechtshoven is er geen langer dan vijf jaar in functie en van de
achttien rechtbankpresidenten zijn er slechts zes langer dan vijf jaar in
functie. De volgende zin in de nota is onbegrijpelijk. Deze gegevens zouden
geen reden vormen "om aan te nemen dat de tijdelijkheid van de benoeming niet
het voordeel kent dat daardoor de doorstroming in bestuursfuncties bij de
gerechten wordt bevorderd". Hier komt de aap uit de mouw. Dat mogen wij gerust
erkennen. De heer Vos heeft net gesproken over het universitair bestuursmodel.
De wetsvoorstellen komen natuurlijk van de vorige staatssecretaris, die dit
model in belangrijke mate in de praktijk bracht en daarin thuis was. Het gaat
om de beoogde doorstroming. Dat mag gerust op tafel worden gelegd. Bij het
bestuursmodel is dat principe heel zinnig. Tal van statuten kennen een bepaling
waarin een benoemingstermijn van een bepaald aantal jaren met eenmaal herbenoeming
is opgenomen. Verandering is immers soms gewoon wenselijk. Zo'n bepaling voorkomt
de moeilijkheid dat je mensen die je eigenlijk kwijt wilt, met goed fatsoen
niet kwijt kunt raken, omdat een plaatselijke gemeenschap dit als beschadigend
beschouwt. Het gaat dus om de doorstroming. Dat principe staat haaks op de
benoeming voor het leven. De vraag is of je kiest voor het bestuursmodel of
voor het rechtspraakmodel. Mijn keuze is bekend. Ik begrijp dat, als de andere
keuze wordt gemaakt, de tijdelijkheid boven water wordt gehouden. Ik denk
dat zich daarvoor een meerderheid aftekent. Ik bepleit echter, de nadruk te
leggen op de rechtspraakfunctie. Het is nu eenmaal niet mogelijk om in één
figuur bestuurstijdelijkheid te verenigen met rechtsprekende permanentie.
Hoezeer er ook sprake is van twee verschillende functies, in mijn ogen primeert
de rechtspraakfunctie. Vanuit die functie behoren onafhankelijkheidsgaranties
gecreëerd te worden, zoals de benoeming voor het leven. Ook daarover
valt iets te zeggen. Het wil er bij mijn fractie echter niet in dat voor de
bestuurlijke component in het functieprofiel geen nadere voorzieningen mogelijk
zijn, bijvoorbeeld in de vorm van mandaatconstructies. Die worden te gemakkelijk
weggezet.Rond de rechtspraakfuncties zijn er overigens meer verontrustende opvattingen.
Er is bijvoorbeeld een overgangsregeling nodig voor de rechterlijke ambtenaren
die thans het ambt van president vervullen omdat dit ambt zou verdwijnen.
Welnu, dit ambt dient helemaal niet te verdwijnen, zodat ook niet het dwaze
gevolg intreedt dat de betrokken functionaris, de voorzitter van het bestuur
van het gerecht, zodra hij de uitoefening van zijn rechtspraakfunctie ter
hand neemt, geen gebruik kan maken van de titel "president" die hij in de
uitoefening van zijn bestuurlijke functie draagt. Zo wordt het letterlijk
gezegd. Op die manier ontstaat de term "voorzieningenrechter". Ik noem dat
walgelijk! Ik ben ooit lid geweest van een raad van toezicht van een gevangenis,
ook door de minister van Justitie benoemd. Er werd toen de figuur van "bejegeningscoördinator"
geïntroduceerd. Hoe verzinnen wij toch dergelijke begrippen?Ik kom op het beroep tegen de aanwijzing van een gerechtsbestuur. Ik bedoel
niet de aanwijzingen aan de raad voor de rechtspraak. De reactie van de regering
op de suggestie van de CDA-fractie dat een beroep op de rechter mogelijk moet
zijn tegen aanwijzing van de zijde van het bestuur van het gerecht, is niet
overtuigend genoeg. De regering stelt dat voor het oordeel of een specifieke
aanwijzing appellabel is, vastgesteld moet worden of met die aanwijzing de
beoogde sturing door het gerechtsbestuur van dien aard is, dat daarmede wordt
ingegrepen in de rechtspositie van een bij het gerecht werkzame ambtenaar.
Via een procedure rond de rechtspositie wordt een en ander indirect getoetst.
Wat gebeurt er echter als die sturing inhoudelijke gevolgen heeft voor de
rechtspraak zelf? In dat geval dienen er rechtsmiddelen beschikbaar te zijn,
los van een beroep op de rechtspositionele gronden. De tekst van de nota op
bladzijden 80 en 81 is op dit punt niet eenduidig. Voor de CDA-fractie blijft
het een leidend principe dat het altijd mogelijk moet zijn, rechterlijke toetsing
te verkrijgen ten aanzien van vragen over de rechterlijke onafhankelijkheid.
De rechter moet die zelf kunnen beoordelen, zoals hij ook de eigen onbevoegdheid
vaststelt. In dit verband valt het voorbeeld op dat de regering geeft op bladzijde
14 van de nota naar aanleiding van het verslag van het wetsvoorstel over de
raad voor de rechtspraak. De regering stelt dat er sprake kan zijn van een
aanwijzing door het gerechtsbestuur tot bewerkstelliging van een uniforme
lay-out van vonnissen binnen het gerecht die zodanig kan zijn dat er geen
of onvoldoende ruimte overblijft voor de motivering. Op een dergelijke aanwijzing
dient controle uitgeoefend te worden. Ik geloof in dit geval niet in controle
door de Tweede Kamer, want die controleert de bedrijfsvoering, de doelmatigheid
en de ministeriële verantwoordelijkheid ten aanzien van het functioneren
van de rechter. De Kamer controleert niet de vraag of de rechterlijke onafhankelijkheid
in het geding komt. Die vraag moet door de rechtskolom zelf kunnen worden
beoordeeld en getoetst. Om die reden moet een beroep tegen de aanwijzing mogelijk
zijn.Ik kom op het wetsvoorstel over de raad voor de rechtspraak. Ik heb vragen
gesteld over het waarborgen van de rechterlijke onafhankelijkheid. In de nota
staan diepgaande en interessante betogen over de gang van zaken rond de ministeriële
verantwoordelijkheid ten aanzien van het wetsvoorstel. Mijn fractie kan instemmen
met de opvatting van de regering dat de ministeriële verantwoordelijkheid
voor het verstrekken van zodanig voldoende financiële middelen dat de
rechtsprekende macht haar rechtsprekende functie op adequate wijze kan uitvoeren,
gekoppeld dient te zijn aan een verplichting van de zijde van de rechtsprekende
macht tot het afleggen van verantwoording over de doelmatigheid van de uitgaven.
Dat mag nimmer includeren – dat wil de minister ook niet – dat
op de een of andere wijze hoe indirect of oneigenlijk ook, tevens van de zijde
van de verantwoordelijke minister van de rechtsprekende macht zou kunnen worden
gevraagd ook verantwoording af te leggen over de inhoud van de rechterlijke
uitspra ken. Anders gezegd: verantwoording afleggen over de rechtspleging
als zodanig is iets anders dan treden in de inhoud ervan. Het geldt ook voor
de minister in zijn relatie tot de volksvertegenwoordiging. Wij vragen de
minister hierop cordiaal ja te zeggen. Wij moeten echt uit de buurt blijven.
De democratische controle van de Kamer op de inhoud van de rechtspleging kan
nooit plaatsvinden. Wij zouden daarvoor de wet moeten wijzigen. Het gebeurt
regelmatig. In de belastingrechtspraak komt het voor. Men doet een bepaalde
ingreep die ongunstig is voor het verloop. De wet wordt dan gewijzigd. Dan
wordt er om terugwerkende kracht gevraagd. Ik praat maar niet over de Harmonisatiewet,
die rechtstreeks in strijd was met de Grondwet. De huidige staatsraad Vis
heeft dit als Eerste-Kamerlid te kennen gegeven.Ik kom te spreken over het beroep tegen aanwijzingen van de minister aan
de raad dan wel van de raad aan de gerechten tegen beslissingen van de raad
inzake de bedrijfsvoering. Een verwante kwestie betreft de beïnvloeding
van de rechterlijke oordeelsvorming of zelfs binding van de rechter wat betreft
de inhoud van zijn oordeel aan algemene regels. Het is mogelijk door middel
van een aanwijzing van het bestuur van het gerecht of een aanwijzing van de
raad voor de rechtspraak aan de gerechten. De laatste weg zal wat indirecter
verlopen. Vanwege de zuiverheid wil ik uitdrukkelijk pleiten voor de mogelijkheid
van bezwaar en beroep tegen aanwijzing in vorenbedoelde zin. Het gaat om de
onafhankelijkheidsgrond, niet de bedrijfsvoeringsgrond, want dan ben je beleidsmatig
bezig. Het is en blijft immers alleen de rechter, die de grenzen van zijn
eigen onafhankelijkheid bepaalt. Het doet er in dit verband systematisch niet
toe dat de raad voor de rechtspraak een niet met concrete rechtspraak belast
orgaan van de rechterlijke macht is. Het tegendeel is het geval. Juist bij
een dergelijk orgaan van een sui-generiskarakter is het risico van wellicht
onbedoelde bevoegdheidsoverschrijding niet denkbeeldig te achten. Er kan een
geschil over ontstaan. De rechtspraakfunctie zegt: hier word ik belemmerd
of gestuurd, ik wil het geschil beslecht zien, zonder oorlog of ruzie. Er
kunnen allerlei aanwijzingen voorkomen waarover verschillen van interpretatie
mogelijk zijn. Dan moet je een rechterlijke toetsing hebben.De heerVan Oven(PvdA)Ik vind het interessant wat de heer Van Wijmen zegt. Het gaat om een onafhankelijkheidstoetsing,
niet om een toetsing op bedrijfsgronden. Waarom maakt hij dat onderscheid
niet als het gaat om ontslag?De heerVan Wijmen(CDA)Als ik mij dat kan voorstellen, wil ik het overwegen. Als een rechter
wordt ontslagen als rechter, dan ligt er in dit wetsvoorstel een één-op-éénconstructie
dat hij ook wordt ontslagen als lid van de raad. Ik zie de minister nee schudden;
dat is heel merkwaardig. Als iemand als rechter wordt ontslagen – het
heeft niets te maken met de raad voor de rechtspraak – dan zou je kunnen
zeggen: laat de Hoge Raad een regel verder gaan en hem tevens uit bestuursfuncties
ontslaan. Als de onafhankelijkheid wordt geraakt, komt de Hoge Raad in beeld.
Als het bedrijfskundige aspecten betreft, ligt de verantwoordelijkheid bij
de minister. Een dergelijke constructie zal zeer moeilijk zijn.De heerVos(VVD)U heeft mijn amendement op dit punt gelezen?De heerVan Wijmen(CDA)Daar zitten waarschijnlijk mogelijkheden. Als je de Hoge Raad daarin een
positie toekent, is er een belangrijke uitweg. Dan krijg je nog het verschil
in niveau: is het een aanbeveling of een bindend advies? In hoeverre is de
minister daarin vrij? Wij komen er via nader overleg wel uit.Ik vind dus dat beroep mogelijk moet zijn. Ik heb daarvoor een amendement
bedacht.De rechtsbescherming tegen algemene aanwijzingen komt nog een keer terug.
Het gaat om een algemene aanwijzing op het terrein van de bedrijfsvoering.
Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel is die nadrukkelijk aan de orde
geweest. De regering heeft een beroepsmogelijkheid afgewezen, omdat zij de
parlementaire controle op het doen en laten van de minister van Justitie een
voldoende waarborg vindt. Die vindt dan wel achteraf via de begroting plaats.
De instrumenten van mondelinge of schriftelijke vragen kennen wij allen; die
werken zwak. Het gaat om aanwijzingen aan een orgaan van de rechterlijke macht.
Die indirecte controle achteraf vind ik dan niet erg systematisch. De vraag
is dus of niet een beroepsmogelijkheid moet worden overwogen. Dan verval ik
echter in de discussie die wij zojuist voerden, dat de bedrijfsvoering ook
beroepsgevoelig wordt gemaakt. Wij moeten overwegen of wij dat willen en waar
de bevoegdheid dan moet liggen. Je kunt allerlei mogelijkheden bedenken, waarbij
je zelfs uitkomt bij het College van beroep voor het bedrijfsleven. Wat er
ook van zij, de mogelijkheid van rechtsmiddelen tegen een algemene aanwijzing
hoeft niet altijd strijd met de AWB op te leveren. Een aanwijzing kan een
concreet punt betreffen en niet als een algemeen bindend voorschrift worden
aangemerkt. Je kunt ook een voorziening mogelijk maken, waarbij je dit punt
passeert. Ik zeg overigens niet dat er een AWB-beroep moet komen. Het zou
te dol zijn als de Raad van State weer daarover moet oordelen in hoogste ressort
of in enig ressort.Over de benoeming en het ontslag van de leden van de raad voor de rechtspraak
wil ik kort zijn. Als ik het nu fout zeg, is het misschien omdat het verfijnd
of verbeterd is, maar ik wil mij aansluiten bij een voorstel van de PvdA-fractie
om over de door de raad tezamen met de minister op te stellen lijst van zes
kandidaten het advies van de Hoge Raad te vragen. Desnoods kan dit geclausuleerd
worden tot de rechterlijke kandidaten. Een dergelijke bevoegdheid is voor
de Hoge Raad gewenst en geboden in het geval van schorsing of ontslag, al
is het maar omdat het gaat over leden van een tot de rechterlijke macht behorend
orgaan. Dat is het namelijk wel, ook al is de raad sui generis. Wij vinden
dat de ministeriële invloed moet worden beperkt uit een oogpunt van machtenscheiding.
Ik heb zojuist aangegeven dat ik mij wel kan voorstellen dat de minister een
voordracht doet. Hij wil leden uit de raad hebben, omdat hij ze slechte bestuurders
vindt. Hij kan ze niet verwijderen omdat hij vindt dat ze slechte rechters
zijn en slechte vonnissen wijzen. De minister heeft dat al gestipuleerd. Op
bladzijde 45 van de nota gaat de minister in op de suggestie van de fracties
van D66 en het CDA om voor ontslag en schorsing van een lid van de raad voor
de rechtspraak dezelfde regeling te treffen als voor de Algemene
Rekenkamer. Wij begrijpen niet waarom dit niet zou kunnen. Als de Hoge Raad
een functie heeft voor een orgaan dat niet tot de rechtspraak behoort, zijnde
de Algemene Rekenkamer, is het heel raar dat voor een orgaan dat daar wel
deel van uitmaakt, de raad voor de rechtspraak, zij het sui generis, de Hoge
Raad er niet bij wordt betrokken. Dat is niet systematisch. Dat kan ook niet
gelegen zijn in de tijdelijkheid van de benoemingsduur van de leden van de
raad.De heerVan Oven(PvdA)De heer Van Wijmen zei dat de minister wel een voorstel moet kunnen doen.
Iets eerder in zijn betoog reageerde hij enthousiast op het amendement van
de heer Dittrich op stuk nr. 22, waarin staat dat een voorgenomen ontslagbesluit
dat aanhangig wordt gemaakt bij de Hoge Raad, aan de minister ter beoordeling
wordt voorgelegd. Dat zijn verschillende zaken. In het eerste geval heeft
de minister het initiatief, wat naar het oordeel van mijn fractie van groot
belang is. In het tweede geval is hij meer volgend.De heerVan Wijmen(CDA)Ik begrijp dit punt heel goed. Ik zie ook het verschil. Ik zei al eerder
dat over dit soort verschillen nog overleg zal kunnen, mogen en moeten plaatsvinden.
Daardoor zullen zaken zich beter kunnen aftekenen. Er zijn nog meer amendementen.
Wij zullen de antwoorden van de minister afwachten. Dan zal misschien duidelijk
worden welke rol men de minister wil toedelen, een initiële of niet.
Het is mogelijk dat wij elkaar hierin gaan vinden. Het zou dan jammer zijn
als je allemaal net verschillende amendementen hebt die geen meerderheden
behalen, waardoor je het systeem houdt zoals het is, want dit is in onze ogen
niet helemaal een goed systeem. Ik zie de minister overigens al tevreden lachen
over deze mogelijke toekomstsituatie.Wat daar ook van zij, voorzitter, ik vind dat de Hoge Raad hier per definitie
een rol in moet spelen. We hebben ook gezegd waarom dit geval dient te zijn:
het betreft een orgaan van de rechterlijke macht en die rol speelt de Hoge
Raad ook ten aanzien van andere organen die geen orgaan van de rechterlijke
macht zijn: bestuursorganen en bestuurslichamen. Ik denk daarom dat we het
zo moeten regelen, al zullen we er nog wat nader overleg over moeten hebben.
Ik wilde het daar op het ogenblik bij laten. Ik bespreek nu niet afzonderlijk
de amendementen van de andere fracties; dat komt wel in een nadere termijn.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heerDittrich(D66)Mevrouw de voorzitter. De fractie van D66 vindt dat beide wetsvoorstellen
goed in elkaar zitten. Ze zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op voorstellen
die indertijd door de commissie-Leemhuis zijn gedaan. Slechts op onderdelen
hebben wij bedenkingen tegen bepaalde uitwerkingen. Al met al zijn de wetsvoorstellen
een compliment waard voor de minister, de ambtenaren en de leden van de rechterlijke
macht die bij de voorbereiding ervan betrokken zijn. De ingewikkelde materie
is op een goede manier vorm gegeven.Vooraf merk ik op dat er, ondanks de introductie door de raad voor de
rechtspraak, een algemene verantwoordelijkheid bij de minister van Justitie
blijft voor het goed kunnen functioneren van de rechterlijke organisatie in
haar geheel. De Tweede Kamer moet de minister natuurlijk ook kunnen blijven
aanspreken op zijn verantwoordelijkheid. Ik zal straks een aantal amendementen
van mijn hand toelichten, waarvan ik nu reeds zeg dat bij aanneming ervan
de minister zijn verantwoordelijkheid kan blijven uitoefenen.Ik kom op de raad voor de rechtspraak. Mijn fractie is voor een flexibele
benadering. In eerste instantie gaat het om vijf leden, maar als iedereen
is ingewerkt en het proces zijn gang heeft gevonden, zou een aantal van drie
geschikt kunnen zijn. Het voorstel om dit via een algemene maatregel van bestuur
te regelen, heeft uiteindelijk onze voorkeur. Overigens vinden wij het opvallend
dat de regering de positie van de raad niet in de Grondwet wil vastleggen,
terwijl dat in de meeste andere Europese landen wel het geval is of zal zijn.
Ik stel nogmaals voor om dit ook in Nederland te doen. Wil de minister daarvoor
wetgevende initiatieven ontplooien?Kan de raad voor de rechtspraak de Hoge Raad in de wielen rijden bij het
uitoefenen van faciliterende taken om uniforme procesregels te ontwerpen en
straftoemetingscriteria of andere gemeenschappelijke gedragslijnen op te stellen?
Ik acht dat gevaar niet helemaal onwaarschijnlijk. De Hoge Raad waarborgt
de rechtseenheid via inhoudelijke oordelen. De raad voor de rechtspraak heeft
geen bevoegdheden om bindende beslissingen te nemen. De vrees die mijn fractie
enigszins had, is voor een deel weggenomen door de beantwoording in de nota
naar aanleiding van het verslag, waarin de minister nog eens nadrukkelijk
aangeeft dat de raad voor de rechtspraak zich heel erg richt op de bedrijfsvoering.
Expliciet is in de wet verwoord dat de raad niet treedt in de procesrechtelijke
behandeling en evenmin in een inhoudelijke beoordeling van categorieën,
zaken en dergelijke. Er kunnen zich echter nog steeds raakvlakken voordoen.
Ik leg de minister daartoe de volgende vraag voor.Stel dat de raad voor de rechtspraak signaleert dat beroepschauffeurs
die in hun vrije tijd met te veel alcohol op achter het stuur zitten, van
sommige rechters geen rijontzegging opgelegd krijgen, vanwege het risico dat
de chauffeur brodeloos raakt, terwijl andere rechters dat juist wel doen,
omdat een beroepschauffeur ook privé achter het stuur een extra verantwoordelijkheid
heeft. Dan ontstaat er dus rechtsonzekerheid. De mogelijkheid is aanwezig
dat de raad voor de rechtspraak daaraan een eind wil maken en de mening is
toegedaan dat wel degelijk een rijontzegging moet worden opgelegd in dit soort
gevallen. Als de raad dit gaat stimuleren via de straftoemetingscriteria,
dan leidt dat mijns inziens tot een inhoudelijke vinger in de pap. Hoe ziet
de minister dat? Is dat dan niet een indirecte vorm van bemoeienis met de
inhoud van de beslissing? Heeft de rechter dan de volle vrijheid om, ondanks
dat de straftoemetingscriteria zijn opgesteld, in een individuele straf die
naast zich neer te leggen en om wars van wat als bovenaf wenselijk wordt ervaren,
al dan niet te besluiten tot het opleggen van een rijverbod?Een punt van zorg blijft de beslechting van geschillen tussen de minister
en de raad. Indien de minister een bepaald budget toekent en verlangt dat
daarvan bepaalde taken worden uitgevoerd en de raad vervolgens aangeeft dat
die met dat budget niet in staat is om de achterstanden weg te
werken, dan is er in feite een conflict. In de stukken stelt de regering in
alle toonaarden dat door overleg dat conflict zou moeten smoren. Gesteld dat
dit laatste niet zou lukken, dan is de verwijzing die de regering doet naar
het parlement als zou die dan aan zet zijn, wel erg gemakkelijk. Als het het
parlement ook niet lukt om binnen de justitiebegroting extra geld toe te bedelen
aan de raad, dan kan de raad zich op het standpunt blijven stellen dat deze
de taken niet kan uitvoeren voor dat beperkte budget. Ik ben wel met de minister
van mening dat binnen het overlegmodel tot overeenstemming gekomen zou moeten
worden, maar die onderhandelingen kunnen natuurlijk niet eindeloos duren.
Ik zou van de minister dan ook willen horen hoe hij uiteindelijk zo'n conflict
denkt op te kunnen lossen. Ik elk geval krijg ik graag van hem de bevestiging
dat de Tweede Kamer ter voorbereiding van de begrotingsbesprekingen bijvoorbeeld
de voorzitter van de raad voor de rechtspraak kan uitnodigen om de zienswijze
van de raad aan de Kamer te presenteren. Het is toch niet zo dat de minister
dit kan tegenhouden, zoals hij dat bijvoorbeeld formeel wel kan doen bij de
voorzitter van het college van procureurs-generaal?In het verslag heb ik aan de minister gevraagd hoe het staat met de motiveringsplicht
bij de weergave in de memorie van toelichting als er een punt van geschil
is met de raad voor de rechtspraak. In de nota stelt de minister dat hij het
voor de hand vindt liggen dat hij de Kamer meedeelt dat de raad voor de rechtspraak
andere opvattingen heeft dan de regering. Mijn fractie vindt dat antwoord
onvoldoende. Wij willen dat, telkens wanneer het overleg met de raad voor
de rechtspraak op essentiële relevante punten geen resultaat heeft opgeleverd,
dit in elk geval in de memorie van toelichting bij de begroting wordt gemeld
aan de Kamer.Wat betreft het karakter van de financiering van de gerechtskosten in
civiele en bestuursrechtelijke zaken het volgende. Begrijp ik goed dat uit
artikel 6 van het Verdrag van Rome voortvloeit dat de minister garandeert
dat wanneer de raad het budget overschrijdt, door hem middelen zullen worden
toegevoegd? Dat staat ook zo in de stukken. Eigenlijk is dat een soort openeindefinanciering.
Ik zou dan wel van de minister willen horen wat er gebeurt als de overige
leden van de ministerraad hiermee niet akkoord gaan. Hoe gaat het dan verder
met die overschrijding?Vervolgens wil ik stilstaan bij aspecten van het behoud van evenwicht
van staatsmachten, de trias politica. Ik meen dat het bestaande evenwicht
door het wetsvoorstel op sommige punten in gevaar kan komen. Ik noem de volgende
voorbeelden.De minister krijgt in het voorstel van de regering een algemene aanwijzingsbevoegdheid
voor de uitvoering van de taken van de raad met het oog op een goede bedrijfsvoering
van de rechterlijke organisatie. Hiermee wordt de indruk gewekt dat er een
soort hiërarchie bestaat en dat de minister zich inhoudelijk met het
werk van de raad voor de rechtspraak kan bemoeien. De regering stelt in de
stukken dat het in de praktijk bijna nooit zal voorkomen dat een minister
van Justitie een algemene aanwijzing aan de raad moet geven. De vraag is dan
waarom je het expliciet in de wet moet regelen. Ik heb daarom een amendement
ingediend op stuk nr. 23, waarin de algemene aanwijzingsbevoegdheid wordt
geschrapt. Ik zag later dat collega Rabbae op stuk nr. 18 een identiek amendement
heeft ingediend, zij het met een andere toelichting. De minister heeft in
de ogen van D66 voldoende andere mogelijkheden om te beïnvloeden, zodat
de algemene aanwijzingsbevoegdheid niet nodig is.De heerVos(VVD)Als de minister zou voorstellen om op alle gerechten en bij de raad voor
de rechtspraak eenzelfde computersysteem in te voeren, waardoor de gegevens
die worden aangereikt, beter aansluiten op het systeem dat het ministerie
hanteert, mag dat dan in een aanwijzing gebeuren?De heerDittrich(D66)Nee, ik vind dat typisch een taak voor de raad voor de rechtspraak, maar
er moet wel overleg zijn tussen de minister en de raad. Als de raad het met
het voorstel niet eens is, heeft de minister volgens het wetsvoorstel de bevoegdheid
om een beslissing die de raad genomen heeft, te schorsen of te vernietigen.
Hij kan in die zin zijn verantwoordelijkheid doen gelden. Het gaat mijn fractie
echter te ver om van tevoren ook nog eens een algemene aanwijzing te geven.Een ander punt betreft de te grote invloed die de minister heeft bij de
benoeming van de leden van de raad voor de rechtspraak. De minister heeft
in het wetsvoorstel een vetorecht voor de namenlijst van kandidaten voor de
raad. Er staat dat de minister in overeenstemming met de raad de lijst vaststelt.
Er komen maximaal zes personen voor in aanmerking, terwijl de commissie van
aanbeveling daar drie personen uithaalt. De minister heeft invloed op de commissie
voor aanbeveling. Het voorstel komt vervolgens terug bij de minister, die
dan zijn voordracht doet. De minister bepaalt dus wie er op de lijst komen,
wie er in de aanbevelingscommissie zitten en heeft ook nog eens de keuze.
In het amendement op stuk nr. 25 stelt de raad voor de rechtspraak de lijst
vast, na overleg met de minister. Er is dus wel een relatie met de minister,
maar de verantwoordelijkheid ligt na overleg met de minister bij de raad.
De minister wordt dus gehoord, maar het blijft de eindverantwoordelijkheid
van de raad om de lijst op te stellen. De verdere procedure blijft hetzelfde.
De minister heeft uiteindelijk de keuze uit de kandidaten die hem worden voorgedragen.De heerVan Oven(PvdA)Hoe moet het als de leden van de raad allen zijn ontslagen?De heerDittrich(D66)Daar zal dan een aparte voorziening voor getroffen moeten worden.De heerVan Oven(PvdA)Ik heb die in uw amendement niet aangetroffen.De heerDittrich(D66)Dat is juist. Ik vind dat een aparte situatie. Dat vergt wellicht een
amendering van het wetsvoorstel, maar niet in het kader van dit amendement.
Er zou een ander amendement moeten komen om daar een noodvoorziening voor
te treffen. Dat ontkracht echter niet de regeling zoals ik die in het amendement
op stuk nr. 25 naar voren heb gebracht.Er is nog een andere beïnvloedingsmogelijkheid die naar de mening
van mijn fractie te ver gaat bij de benoeming en herbenoeming van de leden van de raad voor de rechtspraak. De duur van zes jaar stuit
bij mijn fractie niet op problemen, maar mijn fractie vindt het onwenselijk
dat iemand bij een herbenoeming weer een periode van zes jaar in de raad voor
de rechtspraak kan zitten. Dat is in totaal twaalf jaar. Het advies van de
commissie-Leemhuis was een benoeming voor vier jaar en een herbenoeming voor
drie jaar. Wij vonden dat aan de korte kant. Ik heb een amendement ingediend
waarin wij een benoeming voor zes jaar hanteren, maar een herbenoeming voor
drie jaar, in verband met mobiliteit, doorstroming, frisse ideeën en
dergelijke. Men kan dan in totaal negen jaar lid van de raad voor de rechtspraak
zijn. Ik zag dat collega Rabbae op stuk nr. 16 een amendement heeft ingediend
om iemand tien jaar in de raad te laten zitten. Dat gaat ons te ver. Wij vinden
het wel goed dat er na zes jaar een moment is voor afweging of er een herbenoeming
moet plaatsvinden of niet.Bij ontslag van de leden van de raad voor de rechtspraak krijgt de minister
in het voorstel de bevoegdheid bij wijze van ultimum remedium een lid van
de raad voor te dragen voor schorsing of ontslag uit de bestuursfunctie, en
niet als lid van de rechterlijke macht. De minister verwacht dat deze situatie
zich in de praktijk niet of nauwelijks zal voordoen.Ik denk dat hiervoor een goede regeling moet worden getroffen. In artikel
2.6.4.3 draagt de minister het lid van de raad of meerdere leden voor ontslag
voor en dat ontslag vindt plaats bij koninklijk besluit. De fractie van D66
vindt dat de macht van de minister hier te groot is. Wij vinden het beter
dat de hele ontslag- en schorsingsprocedure binnen de kolom van de rechtsprekende
macht plaatsvindt. Daarom heb ik een amendement ingediend op stuk nr. 22,
waarbij de Hoge Raad ontslaat of schorst op initiatief van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad, net als bij de leden van de Algemene Rekenkamer.Ik ben het er wel mee eens dat de minister hierbij een zekere zeggenschap
moet hebben. Voordat de procedure in werking treedt, moet de minister zijn
zienswijze kunnen geven. Het oordeel van de minister is in het amendement
verplicht opgenomen in de procedure. Afgezien van dit punt ligt ongeveer dezelfde
gedachtegang ten grondslag aan het amendement van de heer Van Wijmen op stuk
nr. 12.De ontslaggrond is naar de opvatting van D66 veel te terughoudend geformuleerd
in het wetsvoorstel. Als het bij de minister wordt gelaten, is dat logisch,
maar als het wordt geplaatst in de kolom van de rechtsprekende macht, hoef
je veel minder terughoudend te zijn bij de ontslag- of schorsingsgrond. Deze
is in het wetsvoorstel grove taakverwaarlozing, maar volgens ons is dat echt
te beperkt. In het amendement heb ik aansluiting gezocht bij een formulering
verderop in de wet, dat er bij ongeschiktheid anders dan wegens ziekte tot
ontslag of schorsing kan worden overgegaan. Dat geldt voor de rechters in
de raad, maar ook voor niet-rechters.De heerVan Oven(PvdA)In de laatste zin van de toelichting staat dat het voorstel tot deze procedure
bij de procureur-generaal kan worden aangekaart door verschillende partijen,
bijvoorbeeld door de minister van Justitie. Hierover heb ik twee vragen. Wie
zijn die partijen? Kan dat aan iedere burger worden overgelaten? Als het door
de minister van Justitie gebeurt, is het niet erg zinvol dat hij over het
voorgenomen ontslag wordt gehoord.De heerDittrich(D66)Iemand heeft het recht zich in die procedure teweer te stellen tegen het
dreigende ontslag, waarbij argumenten worden uitgewisseld. Het is heel belangrijk
dat de minister wordt gehoord en zijn visie kan geven. Het formele initiatief
ligt in mijn amendement bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad, maar hij
kan worden ingeseind door de minister van Justitie of door de raad voor de
rechtspraak. Het is formeel de procureur-generaal die deze stap moet zetten.De heerVan Oven(PvdA)Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vraag of gewone burgers dat
ook kunnen aankaarten. Dat lijkt mij wel van het grootste belang.De heerDittrich(D66)Het initiatief moet worden genomen door de procureur-generaal. Hoe hij
aan zijn informatie komt dat er een ontslag- of schorsingsprocedure in werking
moet worden gesteld, vind ik niet zo relevant. In de toelichting heb ik expliciet
gezegd dat het ook door de minister van Justitie kan zijn.De heerVan Oven(PvdA)Dat laat de mogelijkheid open dat de minister van Justitie wil dat er
ontslagen wordt en dat dit verlangen de Hoge Raad niet eens bereikt, omdat
de procureur-generaal zelfstandig van mening is dat er geen grond toe is.De heerDittrich(D66)Ja, alles komt via de sluis van de procureur-generaal bij de Hoge Raad.
Als hij van mening is dat het een onredelijk verzoek is, waaraan hij niets
wil doen, komt de Hoge Raad niet in de positie zich te kunnen buigen over
een ontslag of een schorsing. Dat is juist.De heerRabbae(GroenLinks)De heer Dittrich vindt dus dat schorsing en ontslag via de koker van de
rechter moet gaan. In laatste instantie is dat de Hoge Raad. De benoeming
is dan een inbreuk op dit principe. Zou het niet consequenter zijn geweest,
de Hoge Raad als "koker" te kiezen, zowel bij benoeming als bij schorsing
en ontslag?De heerDittrich(D66)Op het eerste gezicht misschien wel. De minister van Justitie heeft veel
te maken met de raad voor de rechtspraak en zal daarmee veel overleg moeten
plegen. Het is daarom van belang dat de minister enige zeggenschap heeft in
wie er in de raad voor de rechtspraak komt te zitten. Bij ontslag moet je
heel formeel handelen. Ik vind het dan logisch dat ontslag alleen in die ene
kolom behandeld wordt en dat de minister daarin geen formele bevoegdheid heeft,
zoals in het wetsvoorstel is geregeld.De voorzitter:Mijnheer Dittrich, wilt u afronden? Dit is een dringend verzoek.De heerDittrich(D66)Ik zal heel snel nog enkele punten bespreken. Ik heb een amendement ingediend
op de regeling voor ontslag en schorsing van leden van het gerechtsbestuur.
Daarvoor geldt hetzelfde als ik zo-even heb gezegd over de raad voor de rechtspraak,
zij het dat de minister wat meer op afstand staat als iemand in een gerechtsbestuur
al dan niet goed functioneert. Daarvoor vind ik de verplichte
zienswijze van de minister niet nodig.Over de positie van een president van een gerecht is al heel veel gezegd.
De fractie van D66 heeft in het verslag vragen gesteld om na te gaan of de
rechterlijke onafhankelijkheid in het gedrang komt als een president van een
gerecht voor zes jaar wordt benoemd. Wij vinden de argumentatie van de minister
intellectueel sterk en zijn er daardoor van overtuigd geraakt dat de benoeming
voor een periode van zes jaar geen slecht idee is. Deze periode kan dus in
het wetsvoorstel blijven staan.Ik kan mij echter goed voorstellen dat collega Van Wijmen daar anders
over denkt. Wij hebben de afweging gemaakt dat het mogelijk is zoals het nu
in het wetsvoorstel staat. Het kan de externe en interne positie van de president
geen ernstige schade toebrengen, temeer omdat in het wetsvoorstel verschillende
extra bevoegdheden aan de president zijn toegekend door de minister. De president
kan zijn gezag wel degelijk laten gelden, ook al is hij benoemd voor een periode
van zes jaar. Het gevaar van verkiezingsgedrag bij herbenoeming achten wij
niet zo groot dat dit de weegschaal de andere kant doet uitslaan.Wij hebben een amendement op stuk nr. 16 ingediend om de term voorzieningenrechter
te wijzigen in kortgedingrechter. De toelichting op het amendement spreekt
voor zichzelf.Het college van afgevaardigden heeft in het wetsvoorstel een zeer magere
positie gekregen. De regeling daarvan wordt doorgeschoven naar een algemene
maatregel van bestuur. Daarmee zijn wij het niet helemaal eens. Onzes inziens
moet er een strenge motiveringsplicht gelden voor de raad als de raad voor
de rechtspraak voorbijgaat aan de zienswijze van het college van afgevaardigden.
Daarom heb ik op dat punt een amendement ingediend. Mijn fractie kan zich
voorstellen dat het college van afgevaardigden tot stand komt door verkiezingen.
Wil de minister van Justitie de mogelijkheid van verkiezingen voor het college
van afgevaardigden uitdrukkelijk aan de klankbordgroep ter overweging meegeven?Collega Van Wijmen heeft een amendement op stuk nr. 13 ingediend, dat
ertoe strekt bij een conflict over een aanwijzing tussen de raad voor de rechtspraak
en het gerechtsbestuur, waarvoor in het wetsvoorstel geen beroepsmogelijkheid
is opgenomen, alsnog beroep bij de Hoge Raad mogelijk te maken. Ik vind dat
een interessant amendement. Ik wacht met belangstelling de reactie van de
regering daarop af.Dan ga ik nog even in op de financiële gevolgen van de wetsvoorstellen
en de amendering. Mijn fractie vraagt zich echt af welke financiële gevolgen
de invoering van beide wetsvoorstellen heeft. Dan denken wij niet alleen aan
de introductie van de raad en het personeel daarvan. Stel dat een aantal amendementen
wordt aanvaard waarin de Hoge Raad een aantal taken krijgt toebedeeld. Wij
begrijpen uit brieven dat de Hoge Raad die toebedeelde taken ook zou willen
en kunnen uitvoeren, maar dat vergt natuurlijk wel extra personeel en aandacht.
Ik vind toch dat de minister in zijn reactie moet ingaan op de manier waarop
het financiële plaatje eruit komt te zien.Tot slot merk ik op dat ik het jammer vind dat die externe klachtenprocedure
nog niet tot een regeling heeft geleid. Mijn fractie denkt dat de raad voor
de rechtspraak daar het best buiten gehouden kan worden, omdat wij die niet
in de positie van tuchtrechter willen brengen. Wij denken dat het beter is
om dit bij de Hoge Raad te laten, maar daar merken wij wel bij op dat daar
in de toekomst handen en voeten aan gegeven zal moeten worden. De rapportage
daarover zal ook openbaar moeten zijn, zodat het voor de burgers inzichtelijk
wordt hoe het allemaal in z'n werk gaat.De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter. Ik zal niet op alle punten ingaan, al is het alleen maar vanwege
de tijd. Ik beperk mij tot een aantal hoofdpunten.Mijn fractie heeft waardering voor de snelheid waarmee de minister te
werk is gegaan, maar dat is ook meteen ons punt van kritiek. Hij heeft de
Kamer, of in ieder geval mijn fractie, gebruuskeerd, omdat hij ons niet van
tevoren op de hoogte heeft gesteld van een aantal punten. Collega Van Oven
heeft daar ook al naar verwezen. Dat vind ik geen stijl.De heerVan Oven(PvdA)Ik heb inderdaad een paar opmerkingen gemaakt over het feit dat de minister
vooruitloopt op de gang van zaken, maar ik wil graag van de gelegenheid gebruik
maken om iets te corrigeren. Wij hebben dit weekeinde allemaal een kopie gekregen
van de brief van de voorzitter van de raad voor de rechtspraak in oprichting.
Ik krijg nu vanuit de zaal het briefpapier uitgereikt van de raad voor de
rechtspraak in oprichting. De woorden "voor de rechtspraak in oprichting"
zijn op de kopie op een of andere manier vervallen. Die zijn bij het kopiëren
als het ware weggesmolten. Ik moet die opmerking dan ook terugnemen.De voorzitter:Dan is dat probleem in ieder geval opgelost.De heerDittrich(D66)Wij hebben verschillende overleggen gehad met de minister van Justitie,
waarin ook over kwartiermakers en dergelijke is gesproken, en de Kamer heeft
de minister de opdracht gegeven om daarmee door te gaan. Ik begrijp dus niet
hoe collega Rabbae kan zeggen dat de minister de Kamer gebruuskeerd heeft
op dat punt.De heerRabbae(GroenLinks)De interruptie van collega Van Oven is goed voor hem, maar niet voor mij.
Ik blijf bij mijn kritiek op de minister. De minister heeft weliswaar het
groene licht gekregen van de Kamer om door te gaan op de ingeslagen weg, maar
dat gold niet voor de definitieve invulling daarvan. Ik heb gezien dat de
kwartiermakers al zijn aangewezen door de minister, terwijl wij vandaag pas
over de invulling van die constructie praten. Ik voel mij als Kamerlid in
ieder geval gepasseerd en dat is in mijn ogen het ergste wat een Kamerlid
kan overkomen.Ook hebben wij waardering voor het feit dat de minister het inhoudelijke
beleid en de organisatie heeft gecombineerd. Dat heet in een mooie term "integraal
management". Ik constateer alleen dat de minister het integraal management
als een soort paard van Troje heeft gebruikt om de zaak aanzienlijk te beïnvloeden.
Dat is toch een merkwaardige tournure. Aan de ene kant streeft de minister
een versterking van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht na, aan
de andere kant wendt hij de genoemde combinatie ook aan om hier en daar toch
met een grote vinger in de pap te gaan zitten. Dat lijkt mij niet gezond
in het kader van de trias politica. Merkwaardig is ook dat het een liberale
minister is die met deze constructie komt. Bij een minister van een andere
signatuur zou ik er nog enig "begrip" voor hebben, maar van een liberale minister
had ik dit niet verwacht.MinisterKorthalsIk wil u niet teleurstellen en vraag u daarom, op welke punten u nu doelt.De heerRabbae(GroenLinks)Daar kom ik nu op; u wordt op uw wenken bediend.Ik noem in de eerste plaats de positie van de raad voor de rechtspraak.
Mijn fractie ziet deze raad als een solide partner van de minister. In overleg
tussen deze raad en de minister kunnen een aantal zaken worden geregeld, al
kan dat natuurlijk ook aanleiding geven tot verschil van mening en conflicten.
De minister ziet deze raad aan de ene kant graag als een orgaan van de rechterlijke
macht, maar aan de andere kant wordt de samenstelling van deze raad toch in
aanzienlijke mate door de minister bepaald. De samenstelling wordt niet eens
gezamenlijk ingevuld, maar voornamelijk door de minister. Dat lijkt mij niet
de juiste constructie. Bij de benoeming van leden is de minister er drie keer
bij betrokken, tot de finale afronding van de benoeming, terwijl de rechterlijke
macht niet die positie bekleedt. Er is dan ook sprake van een grote onevenwichtigheid
in de positie van de minister enerzijds en die van de raad voor de rechtspraak
anderzijds.In Nederland zijn wij af en toe geneigd om wat neerbuigend te kijken naar
de situatie in sommige Zuid-Europese landen, waar het de democratische tradities
betreft. Die landen hebben echter op dit punt de zaken beter geregeld dan
Nederland, waar de democratische tradities toch hoog in het vaandel van een
ieder staan, zeker bij degenen die hier direct bij betrokken zijn.Mijn fractie zit dan ook niet op dezelfde lijn als de minister waar het
de benoemingsprocedure betreft. Wij menen dat de raad voor de rechtspraak
een solide partner van de minister moet zijn en dat daarom benoeming, schorsing
en ontslag van de leden van deze raad binnen de rechterlijke kolom geregeld
moeten worden. Wij hebben op dit punt twee amendementen ingediend.De heerVan Oven(PvdA)Deze stap is wel verrassend, omdat u verwees naar de wijze van benoeming
in Zuid-Europese landen. Daar geldt steeds een gemengd systeem, waarbij zowel
de executieve als de volksvertegenwoordiging een rol heeft. Ik begrijp daarom
niet goed hoe u, na deze verwijzing, kunt concluderen dat alleen de Hoge Raad
de leden van de raad voor de rechtspraak dient te benoemen.De heerRabbae(GroenLinks)Ik heb begrepen dat in Portugal en misschien ook in Spanje de raad door
de rechterlijke macht zelf wordt benoemd. Zelfs als dat anders ligt, vind
ik dat Nederland daar uit een oogpunt van zuiverheid in de relatie tussen
de drie machten toch voor zou moeten kiezen. Het gaat niet om de persoon van
deze minister, maar wetten worden gemaakt voor het geval het slecht gaat.
Ten principale is het dan van groot belang dat de raad voor de rechtspraak
een onafhankelijke positie ten opzichte van de minister heeft en vanuit die
positie zaken met de minister doet, waarvoor dan zowel de minister als deze
raad verantwoordelijkheid draagt.Voorzitter. Ook mijn fractie vindt de benadering van de minister als het
gaat om de president geen juiste, zeker niet omdat die zijn of haar gezag
veel meer ontleent aan de rechtspraak dan aan de bestuurlijke functies. Een
termijn van zes jaar vinden wij wat kort om de vertrouwensrelatie tussen deze
figuur en zijn of haar omgeving te kunnen opbouwen, zoals overigens ook de
Raad van State heeft gestipuleerd.Een algemene aanwijzingsbevoegdheid vinden wij eigenlijk niet nodig. De
minister heeft de mogelijkheid om achteraf door middel van schorsende werking
dan wel het nietig verklaren van besluiten van de raad een aantal zaken terug
te draaien. Dat zou voldoende moeten zijn. Er is volgens ons geen reden om
van tevoren nog een tweede beïnvloedingsmogelijkheid in de handen van
de minister te leggen, nogmaals dit gezien in het kader van een solide partner,
maar wel onafhankelijk!Waar het gaat om de benoemingstermijn van de leden van de raad voor de
rechtspraak, willen ook wij vermijden dat de politieke beïnvloeding storend
kan werken op de werkzaamheden van de raad via de personele invulling, lees
de leden van de raad. In die zin kiezen wij voor één termijn
van tien jaar, dat mag ook twaalf jaar zijn, zonder herbenoeming, zodat betrokkenen
in ieder geval geen politiek zwaard, al dan niet van Damocles, boven het hoofd
zien hangen bij een herverkiezing. Wij weten wat herverkiezingsgedrag in de
politiek kan betekenen!De heerDittrich(D66)Stel nu dat iemand niet echt flitsend functioneert in de raad voor de
rechtspraak zonder dat er een reden voor ontslag of iets dergelijks is, vindt
u het dan niet bezwaarlijk dat je iemand tien jaar lang op zo'n belangrijke
post hebt zitten? Zou het dan niet veel beter zijn om het voorstel van de
regering te volgen, zodat je in ieder geval na zes jaar een natuurlijk moment
hebt om iemands functioneren te beoordelen?De heerRabbae(GroenLinks)Ik bespeur in ieder geval bij de minister toch wel enig wantrouwen, zo
niet scepsis als gaat om de macht van de rechterlijke macht om zichzelf te
zuiveren van disfunctionerende leden. Hij zal dat straks toch moeten aantonen.
Voor mij ligt dat anders. Als je een lange termijn kiest en de verantwoordelijkheid
van de raad om alert te blijven op goed functionerende leden in zijn eigen
handen legt, dan heb ik in ieder geval het vertrouwen dat de raad die verantwoordelijkheid
neemt. Als je zegt dat men na zes jaar weer een nieuwe kans heeft, dan weet
u ook wel hoe dat gaat! Als je ziet dat iemand eigenlijk nauwelijks functioneert,
zegt men al gauw: hij heeft nog maar twee jaar en laat hem voor die tijd maar
zitten, want daarna zal hij wel verdwijnen. Zo ontneem je als het ware de
verantwoordelijkheid van het orgaan zelf om alert en actief mensen te wijzen
op hun functioneren. Ik zie het dus anders dan de minister. Ik bespeur bij
hem in ieder geval scepsis – wantrouwen is wellicht wat te sterk uitgedrukt –
waar het gaat om de vraag of de rechterlijke macht zelf wel in staat is om
niet functionerende elementen uit haar midden naar buiten te brengen.Ik kom bij mijn laatste punt. Het is geen onderwerp van de bespreking
van vandaag, maar en passant wil ik er wel een opmerking over maken. In de
stukken staat dat alleen mensen met de Nederlandse nationaliteit
lid kunnen worden van de rechterlijke macht. Ik heb dat altijd zeer bijzonder
gevonden, om niet te zeggen curieus. Een chirurg, die over het leven van mensen
beslist, mag alle nationaliteiten hebben; dat is geen probleem. Maar een rechter,
die natuurlijk een belangrijke positie in de samenleving heeft, beschikt ook
over het lot van mensen. Soms zijn die beschikkingen van dezelfde zwaarte
als die van een chirurg; vaak zijn ze minder zwaar. Zo'n rechter moet de Nederlandse
nationaliteit hebben. Ik ken uiteraard de historie, maar wij hebben wel vaker
wetten uit de 18de en 19de eeuw veranderd om allochtonen de mogelijkheid te
geven om binnen een aantal maatschappelijke sectoren te kunnen functioneren.
Mij dunkt dat op dit punt de tijd rijp is om daar ook over na te denken. De
minister-president, die met zijn collega's allerlei besluiten neemt die voor
het land van belang zijn, hoeft geen Nederlandse nationaliteit te hebben;
dat is nergens in een wet vastgelegd. Maar een rechter moet die nationaliteit
wel hebben. Ik daag de minister uit om daarover na te denken.De heerRouvoet(ChristenUnie)Voorzitter. Er is mij een indicatieve tijdslimiet toegekend, waardoor
het moeilijk wordt om specifiek op alle bepalingen in te gaan. In dit geval
is daar ook niet zoveel noodzaak voor, omdat de artikelsgewijze behandeling,
die in een wetgevingsoverleg weliswaar meestal centraal staat, vandaag wat
mij betreft relatief beperkt kan zijn. Ik maak een paar algemene opmerkingen
en de rest kan tijdens de plenaire behandeling aan de orde komen.Vooropgesteld kan worden dat mijn fractie zeer positief staat tegenover
de hoofdlijnen van beide wetsvoorstellen. Ik zie ervan af om nader in te gaan
om de ingrijpendheid van de totale moderniseringsoperatie; anderen hebben
daar enige woorden aan gewijd, die ik natuurlijk onderschrijf. Die opmerkingen
waren vooral toegespitst op de positie van de gerechten, de taken en bevoegdheden
inzake bedrijfsvoering en uniforme rechtstoepassing en de raad voor de rechtspraak.
Die raad heeft een aanvullende rol en moet een buffer zijn tussen de rechterlijke
macht en wetgeving en bestuur. Dat vind ik een belangrijk aspect van die raad.
Beide wetsvoorstellen kennen een aantal principiële aspecten: de rechterlijke
onafhankelijkheid, de ministeriële verantwoordelijkheid, maar ook de
maatschappelijke verantwoordingsplicht, ook van de rechterlijke organisatie.
Alle voor- en nadelen zijn buitengewoon zorgvuldig overwogen, maar ik wil
wel gezegd hebben dat mijn fractie bij de beoordeling van deze voorstellen
de huidige situatie wil betrekken. De huidige vormgeving kent natuurlijk ook
nog wel enkele nadelen inzake de afweging van die principiële aspecten.
Wij willen die situaties naast elkaar leggen. Grosso modo zijn wij het met
de regering eens dat de huidige wetsvoorstellen zullen leiden tot een versterking
van de institutionele onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Dat duiden
wij positief.Ik spreek een woord van waardering uit voor de minister inzake dit ingrijpende
wetgevingsproject. Hij hoort ook wel eens iets anders van ons. Ik ben onder
de indruk geraakt van de zorgvuldige voorbereiding en van de verantwoording
van keuzes in de toelichting, mede naar aanleiding van suggesties van de Kamer.
In de nota naar aanleiding van het verslag van beide wetsvoorstellen is daarop
ingegaan. Ik heb waardering voor de betrokkenheid van alle instanties en voor
de uitgebreide verantwoording door de minister van de gemaakte keuzes. Soms
hebben die suggesties geleid tot wijzigingen; soms zijn die suggesties beargumenteerd
niet gevolgd, bijvoorbeeld inzake het zwaarwegend advies van de president
van de Hoge Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad. De regering heeft
op dat punt beargumenteerd een andere visie gevolgd, die wij op hoofdlijnen
kunnen steunen.Amendering door de Kamer is uiteraard gewoon mogelijk en is ook door mijn
fractie overwogen. Maar ik heb mij gerealiseerd dat dit niet lichtvaardig
moet gebeuren na zo'n zorgvuldig voorbereidingsproces. Daarin is immers een
zekere consensus naar voren gekomen. Enkele suggesties die mijn fractie in
de verslagen bij de wetsvoorstellen gedaan heeft, zijn door de minister op
overtuigende wijze weersproken. Ik kom op een enkel punt nog terug. Verder
wacht ik het oordeel van de minister op de 23 amendementen van collega's graag
af. Ik maak van de gelegenheid gebruik om vast te zeggen dat ik dat oordeel
voor een belangrijk deel helaas, vanwege andere verplichtingen, uit het stenogram
zal moeten halen. Ik hoop op begrip hiervoor van de minister.Ik zal in hoog tempo een paar punten langsgaan. Ik sluit mij aan bij de
vraag die gesteld is over de datum van ingang. Is 1 januari haalbaar?Over de raad voor de rechtspraak maak ik staccato de volgende opmerkingen.
Ik vraag mij af of er voor de verhouding tussen de minister en de raad, met
name wat betreft begrotingen en jaarplannen, geen mogelijkheden zijn om de
parallel met de Tweede Kamer scherper door te trekken. Zo ligt de formele
verantwoordelijkheid voor de begroting van de Tweede Kamer bij de minister
van BZK, maar de materiële verantwoordelijkheid – bedrijfsvoering,
efficiënt werken en dergelijke – ligt bij de instantie zelf.Mijn fractie heeft nog de nodige aarzelingen bij de algemene aanwijzingen.
In de memorie van toelichting wordt geschreven dat algemene aanwijzingen wel,
maar bijzondere aanwijzingen niet gegeven kunnen worden. De raad kan wel ingrijpen
in de bestuurssamenstelling als het in een bepaald gerecht fout gaat. Over
de grens tussen algemene en bijzondere aanwijzingen wil ik daarom wat meer
horen. Ze kunnen namelijk gemakkelijk in elkaar overlopen.De raad heeft onder meer de taak om gerechten te ondersteunen op het gebied
van uniforme rechtstoepassing. Dat soort activiteiten van de raad mogen geen
adviezen heten, maar dienen wel gezaghebbend te zijn. Naar mijn gevoel blijft
de taak van de raad op dit punt in de lucht hangen. Kan de minister daar nader
op ingaan? Wat moet ik bijvoorbeeld verstaan onder de gebondenheid op basis
van het vertrouwensbeginsel? Ik begrijp grofweg wel wat de minister bedoelt,
maar de vraag is wat de consequenties zijn als door een individuele rechter
een termijnenrichtlijn in een concrete zaak niet wordt toegepast. Heeft dat
consequenties? Raakt dat in zekere zin niet aan de vrijheid van de individuele
rechter? De verhouding met bijvoorbeeld de Raad van State en de Hoge Raad
is juist op dit punt van belang. De uniformering van termijnen kan bijvoorbeeld
anders zijn dan de uniformering via gezaghebbende wetsuitleg, maar ze kunnen
elkaar ook raken. Ik wijs er overigens op dat de Centrale raad van
beroep in hoogste instantie wetsuitleg geeft, maar – anders dan de Hoge
Raad en de Raad van State – wel binnen het bereik van de bevoegdheden
van de raad voor de rechtspraak ligt. Kan op dit punt botsing optreden?Kan de minister toelichten, beter dan in de nota naar aanleiding van het
verslag bij het wetsvoorstel over de raad, wie bij een eventueel optreden
van de raad in laatste instantie beslist of er sprake is van bedrijfsvoering
of procesrechtelijke aangelegenheden? Op bladzijde 29 van de nota naar aanleiding
van het verslag wordt ingegaan op vragen van mijn fractie. Het is een "enerzijds-anderzijdsverhaal".
Enerzijds heeft de raad bevoegdheden, anderzijds heeft de individuele rechter
dan wel het individuele gerecht het laatste woord. Het is principieel van
belang dat er geen misverstanden ontstaan over de gevallen waarin sprake is
van bedrijfsvoering en de gevallen waarin het gaat om procesrechtelijke aangelegenheden.Ik kan kort zijn over benoeming en ontslag van leden van de raad en de
gerechten. Mijn fractie zal beslissen over haar stemgedrag na dit debat. Als
schot voor de boeg zeg ik dat waar het gaat om de benoeming en ontslag van
leden van het bestuur van de gerechten, ook mijn fractie een versterking van
de positie van de raad gewenst acht. Het amendement dat het recht van aanbeveling
in plaats van advies beoogt, heeft ook onze sympathie. Waar het gaat over
benoeming en ontslag van leden van de raad, zitten ook wij op het spoor, dat
enige rol van de Hoge Raad daarbij gewenst lijkt. Ik kan nog niet helemaal
overzien welke optie van de inmiddels ingediende amendementen de voorkeur
verdient. De heren Vos, Van Wijmen en Rabbae hebben op deze terreinen de rol
van de Hoge Raad in verschillende omvang voorgesteld. Wij zullen dat ook naar
aanleiding van het antwoord van de minister zorgvuldig bekijken. Als het gaat
over het aantal leden van de raad, zijn wij wel stellig. Ik val de heer Van
Oven bij dat het er vijf moeten zijn en geen drie. Het amendement op stuk
nr. 21 zal op onze steun kunnen rekenen.Ook mij is het opgevallen dat er vooruitgelopen wordt op dit debat en
de afhandeling van de wetsvoorstellen. Ik zag een paginagrote advertentie
voor de raad voor de rechtspraak in oprichting. Ik kan mij er iets bij voorstellen
want je kunt niet tot 1 januari wachten. Als je de advertentie goed leest,
is de samenstelling van de raad al bekend. Er wordt gesproken over de beoogde
leden en voorzitter. De belangrijkste functies liggen al vast. Ik vond het
wat vergaand. Gelet op de discussie die nog gaande is over de wijze van benoeming,
vond ik het niet chic en niet voor de hand liggend.Wat de benamingen betreft, houd ik het kruit nog even droog. Ik denk in
het bijzonder aan de functie van president. Op het eerste gezicht heeft de
optie van de heer Van Oven iets aantrekkelijks en logisch om de bestuursvoorzitter
ook zodanig te noemen. De kortgedingrechter wil ik eventueel de naam president
geven. Het nadeel daarvan is dat het uitgerekend de bestuursvoorzitter zal
zijn die het gezicht van het gerecht naar binnen en buiten bepaalt. Het ligt
voor de hand om daar aan de titel van president te denken. Ik ben hier wat
ambivalent.De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. Het doet mij veel genoegen onder uw leiding weer eens een
debat in deze commissie te mogen meemaken. Ik mag de heer Van der Staaij vervangen
die om voor hem heugelijke gezinsomstandigheden enige tijd in het buitenland
moet verblijven. Toen ik van deze stukken kennisnam, vond ik dat ik niet zo
ver van huis was. Ik kwam veel onderwerpen tegen uit discussies die in het
recente verleden in deze commissie zeer indringend hebben gespeeld. Ik denk
aan de discussie over de kantongerechten en de toekomst ervan. Mijn fractie
heeft hier steeds een uitgesproken standpunt ingenomen.In het algemeen kan onze fractie zich wel in deze voorstellen vinden.
Het ziet er beter uit dan het zich in het verleden wel eens leek af te tekenen.
Ook de voorbereiding is goed geweest. Ik wil hiervoor mijn complimenten uitspreken.
Over het algemeen is er toch een vrij breed draagvlak, ook binnen de rechterlijke
macht, voor de voorstellen. Dat is een goede prestatie.Het aantal amendementen is inmiddels zo groot, dat wij ons eerst willen
beraden voordat wij daarover een ultiem standpunt innemen.Gezien alle veranderingen van de laatste decennia, hoeft het geen betoog
dat ook de rechterlijke macht aan een herziening van de structuur toe is.
Een adequaat functionerende rechterlijke macht is in feite een van de belangrijkste
hoekstenen van de rechtsstaat. Daarom moeten wij ervoor zorgen dat die goed
bij de tijd is. Bij deze voorstellen kan niettemin de vraag worden gesteld,
waartoe deze verandering dient en wat de winst van deze voorstellen is. Wat
ons betreft, moet het gaan om de vraag of de kwaliteit van de rechtspraak,
in ruimere zin genomen, door deze veranderingen wordt verbeterd. Zal er beter
en sneller recht worden gedaan, zodat de burger in welke hoedanigheid ook
vertrouwen in de overheid kan hebben? Dat is temeer van belang omdat juist
de relatie burger-bestuur in deze tijd behoorlijk onder druk staat. De burger
roept steeds vaker de rechter te hulp tegen dat bestuur. Een zekere juridisering
wordt mede daardoor veroorzaakt. Veel burgers hebben helaas niet al te veel
vertrouwen in het openbaar bestuur, de wetgevende en uitvoerende macht, maar
hebben nog wel vertrouwen in de rechterlijke macht. Aan de onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht mag daarom geen begin van twijfel ontstaan, juist
vanwege dat belang van die positie van de burger. In elk geval mag de overheid
niet de oorzaak zijn van twijfels aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht. Dat is voor mij een belangrijk punt. Wanneer, al dan niet ten onrechte,
het beeld gaat ontstaan dat het politieke bestuur via een omweg toch weer
greep tracht te krijgen op de rechterlijke macht, kan het vertrouwen in de
onafhankelijkheid van die rechterlijke macht op de proef worden gesteld. Dat
zou averechts werken en ons alleen maar verder van huis brengen. Met de bezwerend
klinkende geruststelling dat het bij deze wetsvoorstellen alleen of in hoofdzaak
gaat om beheersmatige aspecten van de rechtspraak, komen wij er niet. Het
"waartoe" en de winst zijn voor mijn fractie tegelijkertijd de belangrijkste
maatstaf bij de beoordeling van de uitwerking van de voorgestelde structuurveranderingen.
Er zijn in het verleden helaas nogal wat veranderingen tot stand gebracht,
die misschien niet mislukt moeten heten, maar die toch niet hebben opgeleverd
wat er van werd verwacht. Ik noem de DGO (directeur gerechtelijke ondersteuning)
en de HGO (hoofd griffie organisatie) en dergelijke. Daarom zijn
nu voorstellen nodig om een ultieme verbeteringsslag te maken. "Integraal
management" is nu het sleutelwoord. Dat moeten wij toetsen aan de vraag wat
er echt verbetert en of dit zich op termijn vertaalt in betere rechtspraak
in kwalitatieve en kwantitatieve zin.Over de kantonrechtspraak heeft mijn fractie in het verleden steeds vrij
uitgesproken standpunten ingenomen. Zij hecht zeer sterk aan de waarborging
van de essentiële elementen van de kantonrechtspraak die er nu zijn.
Daarom hebben wij steeds gepleit voor handhaving van de kantonrechtspraak.
De kantongerechten worden bestuurlijk ondergebracht bij de rechtbanken. Dit
punt heeft de geesten lang verdeeld gehouden. Wij behoorden tot degenen die
op dit punt steeds hun zorgen hadden. Wetsvoorstel 27181 heeft tot gevolg
dat de kantongerechten als zelfstandige gerechten worden opgeheven, maar er
zijn zeker met de nota van wijziging meer waarborgen dat het eigen karakter
van de kantonrechtspraak behouden kan worden. De onderbrenging in de sector
kanton van de rechtbank zonder nadere regeling was voor ons onvoldoende om
vertrouwen te kunnen hebben in het behoud van de waardevolle aspecten van
de kantonrechtspraak. De nota van wijziging geeft echter wat meer houvast.
Het amendement op stuk nr. 14 van collega Van Oven, die zelfs bij wet wil
vastleggen waar nevenzittingen zullen worden gehouden, zou voor ons een stap
verder in de goede richting zijn. Wij willen ons daarvoor nadrukkelijk uitspreken.
Dat is een belangrijke zaak. Het gaat om die wettelijke garanties. Dat is
nog belangrijker dan de toezegging dat de griffierechten in kantonzaken niet
worden verhoogd naar het niveau van het vastrecht bij de rechtbanken. Dat
soort zaken zijn ook van belang, maar wij willen graag die wettelijke garanties.In het verslag heeft mijn fractie gevraagd of ook op langere termijn,
wat toch ook van belang is, het competentieprofiel van de kantonrechter in
stand blijft. In de nota naar aanleiding van het verslag, op pagina 77, wordt
een onderscheid gemaakt tussen competentieprofiel en takenpakket. Als ik het
goed begrijp, is het tweede een onderdeel van het eerste. Niet erg duidelijk
is voor ons de mededeling dat bij het profiel niet alleen rekening wordt gehouden
met het takenpakket van de desbetreffende functie, "maar ook met zaken als:
de omgeving waarin de functie zich afspeelt, het samenwerken met anderen,
de kritieke situatie waarin een functie zich kan afspelen, etc." Deze voor
ons toch wat mistige aanduidingen vragen om verheldering. Ik hoop die verheldering
hier te krijgen. Wij willen wat de toekomst van de kantonrechtspraak betreft
dat er geen mist blijft hangen.Een ander belangrijk punt betreft de raad voor de rechtspraak. Ik stel
mij bescheiden op omdat ik de discussie hier niet heb meegemaakt, maar ik
was toch enigszins verrast door de paginagrote advertentie over een aantal
functies. Ik heb haar ook uitgescheurd en meegenomen. Het kwam bij mij toch
wat merkwaardig over om dat te doen vlak voor een zo belangrijk debat in de
Kamer. Ik begrijp dat voorbereidingen moeten worden getroffen, maar dit vond
ik wel erg ver gaan, zeker in dit stadium van de parlementaire discussie.
Misschien kan de minister dit toelichten, om alleen maar de schijn weg te
nemen dat wordt vooruitgelopen op besluitvorming door de Kamer. Ook de Eerste
Kamer, die voor dit soort punten nogal gevoelig is, zou zich daarover achter
de oren kunnen krabben.Voorzitter. De relatie tussen de raad voor de rechtspraak en de minister
is voor ons een vrij cruciaal punt in de discussie. Wat is nu precies de formele
positie van de raad? Deze is geen onderdeel van de uitvoerende macht; dat
is helder. Ook is de raad geen zelfstandig bestuursorgaan en geen Hoog College
van Staat. De regering noemt de raad een orgaan van de rechterlijke organisatie
met een beperkte, specifieke taak. Uitgangspunt bij de taakomschrijving is
dat het terrein van de bedrijfsvoering en het rechterlijke scherp te onderscheiden
zouden zijn, maar daar staat of valt in onze ogen de hele constructie mee,
zoals deze verder is uitgewerkt. Juist op dat punt heeft mijn fractie nogal
wat twijfel. Het betekent ook dat wij sympathiek staan tegenover ingediende
amendementen die juist op dat punt verscherping willen aanbrengen. Het mag
natuurlijk niet zo zijn dat de minister via deze raad voor de rechtspraak –
denk aan de aanwijzingsbevoegdheid – de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht als zodanig in gevaar zou kunnen brengen. Die onafhankelijkheid is voor
ons een buitengewoon goed; het betreft staatsrechtelijk gezien één
van onze hoekstenen en zelfs de schijn van het in gevaar brengen daarvan moet
worden vermeden.Ik vind dat de minister nogal wat bevoegdheden heeft: toezichtbevoegdheden,
algemene aanwijzingsbevoegdheden, benoemings- en ontslagbevoegdheden. Wat
dat betreft trof mij een interessant artikel in het Nederlands Juristenblad
over deze wetgeving, waarin geconcludeerd wordt dat de raad voor de rechtspraak
zelfs minder zelfstandig is dan een zogeheten ZBO, een zelfstandig bestuursorgaan.
Nu, de ZBO-discussie voeren wij op dit moment in ander verband, maar ik vind
dit toch een vrij cruciale constatering die mij enige zorgen baart. Zo vraag
ik mij af waarom de algemene aanwijzingsbevoegdheid – daar is een amendement
over ingediend – nodig is en of deze überhaupt wenselijk is. Ook
over de benoemings- en ontslagbevoegdheden bestaan onzerzijds twijfels, als
het gaat om de nu gekozen vormgeving. Op dat punt liggen er echter ook amendementen,
zodat ik daar nu niet al te zeer op inga.De minister begrijpt, zo neem ik aan, waar onze vraagtekens zitten. Wij
willen graag meer helderheid over de positie van de raad voor de rechtspraak,
in relatie tot enerzijds de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en
anderzijds de ministeriële verantwoordelijkheid. In dat spanningsveld
spreken wij er hier over. Wij vinden niet dat met dit voorstel nu de ultieme
goede regeling is getroffen.Voorzitter. Ik maak nog een enkele concrete opmerking naar aanleiding
van de amendementen. Het amendement van de heer Van Oven inzake de belastingrechtspraak
is enigszins achterhaald door de laatste brief van de regering. Ik heb hem
evenwel niet precies horen zeggen wat voor hem de conclusie is en of hij dit
amendement nu handhaaft. Als ik de regering goed begrepen heb, wil zij ook
die kant uit en is zij het er eigenlijk mee eens, maar wil zij de noodzakelijke
uitwerking zelfstandig vormgeven als deze voorstellen tot stand zijn gekomen.
Ik meen dat na het zomerreces daarmee aan de slag zou worden
gegaan. Ik vraag me daarbij af of je dan de datum van 1 januari 2002 haalt,
want dat lijkt me heel sterk. Je kunt dan ook een groot tijdsverschil krijgen.
De heer Van Oven lijkt nu, via amendering, de principebeslissing te willen
vastleggen. Heb ik dat goed gezien? Ik hoor van beiden graag hoe hun positie
is, want ik vond dat zij qua intentie wel op één lijn zaten,
maar niet geheel wat betreft de weg om er te komen. Dat zou in dit debat opgehelderd
dienen te worden.De heerVan Oven(PvdA)Het voorstel van mijn fractie is om het nu qua regeling te regelen en
de daadwerkelijke invulling bij algemene maatregel van bestuur te doen. Ik
heb de brief van de minister als steun in die richting ervaren.De heerVan den Berg(SGP)Ik had begrepen dat de minister nog wat meer in de wet zou willen zetten.
Als de minister ook alles bij AMvB wil regelen, dan kan natuurlijk deze weg
gevolgd worden. Ik hoor dat graag van de minister. Ik ben het op zich met
de intenties eens. Het ging mij nu om de consequenties voor de voorliggende
wetgevingsproducten.Voorzitter. Op de discussie over de president hebben betrekking de amendementen
op de stukken nrs. 11 en 12 van collega Van Wijmen. Daar is al veel over gezegd.
Ik vind de constructie in het wetsvoorstel – ik meen dat het woord "hybride"
door de heer Van Wijmen is gebruikt – inderdaad iets gekunstelds hebben.
Ik zit vooralsnog meer op de lijn van de heer Van Wijmen om de positie van
de president nadrukkelijk te markeren en ook in artikel 1.1 van de wet duidelijk
vast te leggen. Als je vervolgens zegt dat hij ook een bestuurlijke functie
heeft en dat daar andere benoemingseisen voor gelden dan voor de rechterlijke
functie, dan ben ik geneigd om te zeggen dat het toch één functionaris
is die het één niet doet zonder het andere, en die juist benoemd
is op grond van zijn juridische, rechterlijke functie. Ik ben dan geneigd,
vanuit het oogpunt van onafhankelijkheid, dat element het zwaarst te laten
wegen. Ik zit dus een beetje op de lijn van de heer Van Wijmen, maar ik wil
mij graag door de minister laten overtuigen.Ik sluit af met de positie van de leden van de raad voor de rechtspraak.
Voor onze fractie is essentieel dat de raad een orgaan is van de rechterlijke
macht. Dat moet voor ons het zwaarst wegen bij benoemings- en ontslagprocedures.
Wij zouden er dus door rechterlijke organen een zwaarder stempel op willen
laten zetten, maar ik wacht graag de reactie van de minister af. Ik vermoed
dat collega's nog wat amendementen in elkaar zullen schuiven. Ook dat wacht
ik af.De vergadering wordt van 14.28 uur tot 15.15 uur geschorst.Eerste termijn van de zijde van de regeringMinisterKorthalsVoorzitter. De modernisering van de rechterlijke organisatie heeft in
het regeerakkoord van dit kabinet prominent aandacht gekregen. De twee wetsvoorstellen
die vandaag worden besproken, vormen de ruggengraat van die modernisering.
De afgelopen jaren is er door vele betrokkenen, in het bijzonder vanuit de
rechterlijke organisatie, veel gedaan om datgene wat vandaag voorligt mogelijk
te maken. Ik ben er zeer erkentelijk voor dat vanaf het begin duidelijk was,
dat de modernisering van de rechterlijke organisatie in deze kabinetsperiode
haar beslag zou moeten krijgen. Door de inzet van en de eendrachtige samenwerking
tussen vele geledingen van de rechterlijke organisatie en het ministerie bij
alle projecten in het kader van het programma versterking rechterlijke organisatie
zijn beide wetsvoorstellen tot stand gekomen. Daarbij is bij vele gelegenheden
indringend gediscussieerd over de uitgangspunten en de onderdelen van de wetsvoorstellen.
Uiteindelijk werd in december 1999 het groene licht gegeven voor de wettelijk
voorgeschreven instemming in het sectoroverleg.Ook deze Kamer is al geruime tijd intensief betrokken bij de moderniseringsoperatie.
De eerste aanzet hiertoe vormde de motie van de heer Dittrich uit december
1996. Het directe gevolg van de aanvaarding van die motie was de instelling
van de commissie-Leemhuis. Met het rapport van die commissie, getiteld Rechtspraak
bij de tijd, de contourennota en de halfjaarlijkse voortgangsrapportages is
de Kamer voortdurend op de hoogte gehouden van de voortgang van deze ingrijpende
operatie. Daarbij heeft de Kamer op onderdelen uitdrukkelijk aangegeven welke
lijn moest worden gevolgd. Het meest in het oog springende punt was de motie-Vos/Van
Oven van april 1999, over de bestuurlijke onderbrenging van de kantonrechtspraak.
Met de Kamer hecht ook ik sterk aan behoud van de waardevolle elementen van
de kantonrechtspraak. Bij alle overleggen en alle discussies over de wetsvoorstellen
bestond van meet af aan bij alle betrokkenen de vaste overtuiging dat het
voor de rechterlijke macht een kwestie van nu of nooit is. Het is de grote
verdienste van allen betrokken bij het programma versterking rechterlijke
organisatie dat zij dit met veel verve hebben uitgedragen en dat zij daarbij
bereid bleken zich in te zetten voor veranderingen die het directe persoonlijke
belang overstijgen. Ik noem hierbij in het bijzonder de vertegenwoordigers
van de kantonrechtspraak. Het gezamenlijk optrekken van de vertegenwoordigers
van de rechtbanken en de kantongerechten moet als een belangrijke succesfactor
in deze operatie tot nu toe worden aangemerkt. In dit verband roep ik ook
het convenant van Zeist van juli 1999 in herinnering, waarbij afspraken zijn
gemaakt tussen de rechterlijke macht en de kantonrechters. Ik ken intussen
de brief van midden vorige week van de presidenten van de appèlcolleges
en de rechtbanken van de verschillende woordvoerders. In deze brieven worden
nadere voorstellen tot wijziging gedaan. Dat neemt niet weg dat wij in eerste
instantie altijd met de presidenten en dergelijken goed van gedachten hebben
gewisseld.Voordat ik overga tot de beantwoording van de verschillende afzonderlijke
vragen, zeg ik graag nog het volgende over de inhoud en de opbouw van beide
wetsvoorstellen in het algemeen. Beide wetsvoorstellen zijn complementair.
Het ene kan niet zonder het andere. Wijzigingen in het ene moeten steeds worden
bezien in het licht van de gevolgen voor het andere. Om praktische redenen
is gekozen voor twee afzonderlijke wetsvoorstellen, maar het had ook zo kunnen
zijn dat wij vandaag één wetsvoorstel ter behandeling zouden
hebben. Ik zal de naar voren gebrachte voorstellen tot wijziging en heroverweging
nauwgezet bezien en beoordelen in het licht van het onlosmakelijk verband
van de inhoud van beide wetsvoorstellen. De materie die in deze
wetsvoorstellen is geregeld, is complex wat de taken, bevoegdheden en verhoudingen
betreft vanuit juridisch, maatschappelijk en constitutioneel oogpunt. Het
geheel vormt een broos evenwicht. Ik reken het tot mijn taak om dit evenwicht
zo goed mogelijk te bewaken. Ik ben in die zin blij dat er stemmen zijn opgegaan
om van de vele amendementen die zijn ingediend – naar mijn smaak iets
te veel– er minder te laten overblijven door samenwerking van de verschillende
Kamerleden. We gaan niet in een dag alles anders regelen. Ik wil daarmee alles
behalve gezegd hebben dat hierin een beperking gelegen zou zijn in het recht
van de Kamer tot amendering van de wetsvoorstellen. Dat is allerminst het
geval. Zo'n opvatting zou mij als voormalig lid van de Tweede Kamer absoluut
niet passen. De Kamer zal overigens straks uit mijn reactie op verschillende
amendementen merken dat ik positief sta tegenover de voorstellen die naar
mijn mening het geheel van checks and balances van beide wetsvoorstellen duidelijker
tot uitdrukking laten komen. Ik benadruk dit punt niettemin, omdat ik de gedane
voorstellen tot wijziging zal bezien in het licht van de zorgvuldige en unieke
manier waarop deze wetsvoorstellen tot stand zijn gekomen.Ik zal bij de beantwoording van de vragen over de beide wetsvoorstellen
de volgende werkwijze hanteren. Ik zal allereerst ingaan op de onderwerpen
met betrekking tot het wetsvoorstel over organisatie en bestuur bij de gerechten
en daarna op die met betrekking tot het wetsvoorstel inzake de raad voor de
rechtspraak, hoewel ik dat bij nader inzien beter andersom kan doen. Ik ga
eerst op een paar klemmende vragen in die steeds weer zijn gesteld, met name
door de heren Rabbae, Rouvoet en Van den Berg, over de informatie aan de Tweede
Kamer met betrekking tot de kwartiermakers voor de raad voor de rechtspraak.
Ik geef een kort overzicht van de momenten en de wijze waarop de Kamer is
geïnformeerd over de gang van zaken rond de kwartiermakers.De staatssecretaris van Justitie heeft de Kamer per brief van 7 september
2000 geïnformeerd over het voornemen om te komen tot de benoeming van
kwartiermakers ten behoeve van de opbouw van de raad voor de rechtspraak.
In deze brief heeft de staatssecretaris tevens aangegeven dat het in de rede
ligt dat de kwartiermakers in de eerste raad worden benoemd. Ik heb de Kamer
daarna in een overleg op 24 januari 2001 geïnformeerd over de procedure
en de aanwijzing van de kwartiermakers per 1 april 2001. Ik heb de Kamer ook
in dit overleg laten weten dat de kwartiermakers beoogd lid van de eerste
raad zijn. Ten slotte heb ik de Kamer bij brief van 2 maart 2001 schriftelijk
geïnformeerd over de aanwijzingsprocedure en de door mij aangewezen kwartiermakers.
Ik benadruk opnieuw dat het beslist noodzakelijk was dat de kwartiermakers
op 1 april zouden aantreden. Zij zijn onmisbaar bij de voorbereidingen van
de werkzaamheden van de raad. Anders kan deze bij de inwerkingtreding van
de wetten niet operationeel zijn.Wij hebben er bewust voor gekozen binnen deze kabinetsperiode niet alleen
de wetgeving in het Staatsblad te hebben maar ook reeds de uitvoering ter
hand te nemen. Dat betekent dat een groot aantal dingen simultaan moet gebeuren.
De opbouw van het bureau van de raad is de primaire verantwoordelijkheid van
de kwartiermakers. Tevens werken zij zich in deze periode in in de beheersmatige
verantwoordelijkheden die de wet bij de raad legt. De omvang en de gecompliceerdheid
van de hele operatie rechtvaardigen dat de Kamer deze heeft aangewezen als
groot project. Ook langs die weg is de Kamer steeds op de hoogte gehouden.De heerRabbae(GroenLinks)De minister noemde mij ook bij het rijtje collega's dat kritiek had op
de manier waarop hij is omgegaan met het een en ander. De minister heeft gelijk,
als hij spreekt over de brief uit 2000. Ik hoop dat hij ook zo sportief wil
zijn om zich te herinneren dat ik vanaf januari steeds heb gezegd dat de Kamer
erachteraan holde. Dat was volledig voor rekening van mijn fractie.MinisterKorthalsDat aanvaard ik, maar ik wil duidelijk maken dat wij de Kamer voortdurend
op de hoogte hebben gesteld van de stappen die wij hebben gezet bij de kwartiermakers
en de nieuwe raad voor de rechtspraak.De heerVan Oven(PvdA)Het klopt wat de minister zegt, maar ik vraag mij af of het wel nodig
was om die laatste stap te doen. De kwartiermakers zijn niet alleen beoogde
leden van de eerste raad, maar worden automatisch benoemd door de ingediende
nota van wijziging. De benoeming die wij nog moeten regelen, wordt op die
manier via de nota van wijziging omzeild.MinisterKorthalsDe eerste leden van de raad worden van rechtswege benoemd, maar het is
belangrijk dat wij daarvoor heel geschikte mensen krijgen die helemaal in
de materie zitten en erbij betrokken zijn. Het is ondoenlijk om er geschikte
mensen voor te krijgen, als wij zouden zeggen: het is heel mooi dat u dat
wilt doen, maar het is voor zes maanden. Dat is de afweging geweest.De heerVan Oven(PvdA)Wat nu, als de Eerste of de Tweede Kamer dat onderdeel van de wet zou
verwerpen?MinisterKorthalsDat risico heeft er altijd in gezeten. Dan zouden zij geen leden van de
raad voor de rechtspraak worden. Wij kunnen en mogen erop vertrouwen dat de
leden van de Tweede Kamer dat niet doen.De heerVan Oven(PvdA)Dat zal nog moeten blijken.MinisterKorthalsIk hoop dat dit zal blijken.De moderniseringsoperatie ligt op schema en het streven is nog steeds
definitieve invoering per 1 januari 2002. Alles wordt in het werk gesteld
om die datum te halen. Dit geldt zeker voor de drie projecten die de sleutel
tot de operatie vormen: de oprichting van de raad voor de rechtspraak, de
invoering van de bestuursvorm bij de gerechten en de inrichting van een departementale
counterpart.Vooralsnog zijn er geen indicaties dat de beoogde invoeringsdatum niet
wordt gehaald. Er is tussen de kwartiermakers, het kernteam PVRO en het departement
afgesproken dat er op korte termijn basiscondities worden geformuleerd voor
een verantwoorde overdracht, waaraan in november moet zijn voldaan. Momenteel
wordt hard gewerkt aan deze basiscondities, die de leidraad vormen voor een
monitor van de ontwikkelingen in de komende periode.De opdracht tot monitoring van alle processen die moeten leiden tot een
verantwoorde overdracht, is inmiddels verstrekt. De Kamer wordt rond 1 november
geïnformeerd over de stand van zaken. Dan wordt definitief duidelijk
of aan de basiscondities kan worden voldaan. Daar gaan wij vooralsnog wel
van uit. Dan wordt de definitieve beslissing genomen of wij hiermee doorgaan
of niet.De heerVan den Berg(SGP)Houdt de minister voldoende rekening met de positie van de Eerste Kamer?
Deze volgt haar eigen traject, daar gaan wij hier niet over. De Eerste Kamer
is altijd zeer gevoelig wat betreft het respecteren van haar rechten. De minister
kan wel zeggen dat hij de Tweede Kamer heeft geïnformeerd over het punt
waarover wij net spraken, maar de vraag is of de Eerste Kamer er net zo over
denkt.MinisterKorthalsIk hoop dat dit wetsvoorstel na amendering ruim voor het zomerreces door
de Tweede Kamer wordt aanvaard. Vervolgens wordt het onmiddellijk naar de
Eerste Kamer gezonden, die het zomerreces heeft voor het maken van het verslag.
Wij zullen heel snel zijn met de nota naar aanleiding van het verslag. Wij
hopen het wetsvoorstel rond dezelfde periode in de Eerste Kamer te kunnen
behandelen.Voorzitter. Verschillende sprekers, onder wie de heren Vos en Rouvoet,
hebben stilgestaan bij het onderscheid tussen rechtspraak, het echte rechterlijke
werk, en de bedrijfsvoering van een gerecht. Het opheffen van het duale stelsel
waarin rechtspraak en bedrijfsvoering strikt gescheiden kolommen zijn en de
invoering van integraal management op het niveau van de gerechten betekent
niet dat het onderscheid tussen rechtspraak en bedrijfsvoering in beide wetsvoorstellen
nu geheel van de baan is. Integendeel, ook in de nieuwe constellatie is dit
onderscheid nodig en het wordt dan ook in beide wetsvoorstellen gemaakt. Graag
zal ik nog eens trachten te verduidelijken waarom en hoe dit zo is.In de eerste plaats is het onderscheid nodig om de bevoegdheden van de
gerechtsbesturen en de raad voor de rechtspraak af te bakenen ten opzichte
van de organen van de rechterlijke organisatie die zijn belast met de uitoefening
van de rechtsprekende functie. Uitsluitend op het terrein van de bedrijfsvoering
hebben de gerechtsbesturen en de raad dwingende bevoegdheden. Ten aanzien
van het rechterlijke beleid, dat ik kortweg even aanduid als de bevordering
van de rechtseenheid binnen de gerechten, is dat niet het geval. De gerechtsbesturen
hebben op dat terrein slechts een overlegbevoegdheid met een sectorvergadering
of de gerechtsvergadering. De raad voor de rechtspraak vervult daarbij een
faciliterende en ondersteunende rol.In de tweede plaats is het onderscheid tussen rechtspraak en bedrijfsvoering
van belang omdat daarmee ook de positie van de minister ten opzichte van de
rechtsprekende macht kan worden gemarkeerd. De minister is niet verantwoordelijk
voor de inhoud van de rechtspraak, noch voor het rechterlijke beleid. Dat
is nu niet het geval en in de toekomst stellig ook niet. De heer Van Wijmen
heeft om een bevestiging hiervan gevraagd, hetgeen ik bij dezen doe.De minister blijft wel verantwoordelijk voor het goed kunnen functioneren
van de rechterlijke organisatie: voor het stelsel van de rechtspraak derhalve.
Daarom dient hij ook in de toekomst op het terrein van de bedrijfsvoering
over bepaalde bevoegdheden te beschikken. Het feit dat zich situaties kunnen
voordoen waarin rechterlijk beleid en bedrijfsvoering raakvlakken hebben,
is nog geen reden van het onderscheid af te zien. Wij hebben in de toelichting
aan de hand van een aantal concrete voorbeelden laten zien dat ook als er
raakvlakken zijn, in veruit de meeste gevallen helder bepaald zal kunnen worden
tot hoever de bestuurlijke organen bij de uitoefening van hun bevoegdheden
mogen gaan.Die voorbeelden betroffen het realiseren van een uniforme lay-out van
vonnissen binnen een gerecht, de verdeling van afdoeningscapaciteit binnen
een gerecht en beslissingen omtrent het aantal zaken dat op een politierechterzitting
moet worden gehouden. In die voorbeelden komt steeds tot uitdrukking dat de
bedrijfsvoering volgend is ten opzichte van de eisen van een goed proces:
de rechtspraak. Verder zijn er in de wetsvoorstellen waarborgen opgenomen
die erop gericht zijn mogelijke spanningen in dit grensgebied tot een minimum
te beperken.In de eerste plaats is de instelling van de raad voor de rechtspraak,
een orgaan van de rechtsprekende macht, een belangrijke waarborg omdat daardoor
geen rechtstreekse verantwoordingsrelatie meer bestaat tussen de gerechten
en de minister, zoals dat op dit ogenblik wel het geval is. In de tweede plaats
is op verschillende plaatsen expliciet in de wetsvoorstellen tot uitdrukking
gebracht dat de gerechtsbesturen, de raad en de minister bij uitoefening van
hun taken en bevoegdheden niet mogen treden in de onafhankelijkheid van de
rechterlijke taakuitoefening. Ik geloof echt dat de onafhankelijkheid van
de rechterlijke macht daadwerkelijk gebaat is bij de nieuwe wetsvoorstellen,
meer dan wanneer zij voortgaat zoals in het verleden. Ook daarbij kun je alleen
maar vaststellen dat er nooit op enigerlei wijze is getornd aan de onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht.De heerRabbae(GroenLinks)Ik ga ervan uit dat de minister straks ingaat op de amendementen. Kan
hij wel volhouden dat de raad voor de rechtspraak een orgaan is van de rechterlijke
macht, gezien de invloed die de minister uitoefent op de benoeming van de
leden van deze raad?MinisterKorthalsDe meeste leden van de raad komen inderdaad voort uit de rechterlijke
macht. Ik stel ook voortdurend dat de raad voor de rechtspraak een onderdeel
van de rechterlijke macht is. Laten wij eerlijk zijn, rechters worden nu ook
al benoemd door de Kroon. Hetzelfde geldt in de toekomst voor de leden van
de raad voor de rechtspraak. Wat dat betreft verandert er weinig. Ik kom direct
nog terug op het punt dat de minister de leden van de raad voor de rechtspraak
op een gegeven moment zou kunnen ontslaan, omdat deze uitspraken gedaan zouden
hebben die de minister onwelgevallig zijn. Dat is natuurlijk wel een heel
theoretische situatie.De heerRabbae(GroenLinks)De raad bestaat uit drie leden die worden gekozen uit de rechterlijke
macht, maar dat wil volgens mij nog niet meteen zeggen dat de raad een orgaan
is van de rechterlijke macht. Dat is hetzelfde als wanneer u
zegt dat de minister afkomstig is uit de Kamer en in die zin een onderdeel
is van het parlement. Dat zijn twee verschillende zaken.MinisterKorthalsIk moet u zeggen dat ik deze vergelijking wel geestig vind. Uit de positionering
van de raad kunt u gewoon afleiden dat het een onderdeel is van de rechterlijke
macht. Ik heb ook de indruk dat daar over het algemeen niet aan getwijfeld
wordt. Daar komt bij dat de minister eerst een rechtstreekse relatie had met
de gerechten en dat er nu een buffer tussen komt die ook nog eens tot de rechterlijke
macht behoort. Dat kan alleen maar bijdragen aan een grotere onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht.Voorzitter. Zonder nu te willen stellen dat de grenzen tussen bedrijfsvoering
en rechterlijk beleid altijd haarscherp te trekken zijn, meen ik dat daar
in goed overleg altijd wel uit te komen valt, zeker wanneer men bedenkt dat
het eindoordeel over de vraag of de rechterlijke onafhankelijkheid wordt gerespecteerd
aan de rechter zelf zal toekomen. Als de bedrijfsvoering bijvoorbeeld bepaalt
dat er twintig zaken op een zitting van de politierechter moeten worden gehouden,
dan is het uiteindelijk toch de politierechter die beslist hoeveel tijd er
aan elke afzonderlijke zaak dient te worden besteed.Uit het betoog van de heer Vos heb ik begrepen dat hij desondanks vindt
dat het onderscheid tussen beheer en beleid niet erg duidelijk uit de verf
komt. Hij noemt in dat verband zelf het voorbeeld dat een gerechtsbestuur
bepaalt dat een megazaak vijf dagen mag duren. Hij meent dat een dergelijke
eis problemen kan opleveren, omdat deze de kwaliteit van de rechtspraak kan
beïnvloeden. Ook in dit voorbeeld gaat het om de verdeling van de afdoeningscapaciteit.
Dit is in beginsel een aangelegenheid die ligt op het terrein van de bedrijfsvoering.
Die verdeling mag echter niet op een zodanig onevenwichtige manier plaatsvinden
dat de rechters die zo'n megazaak moeten behandelen niet langer in staat zijn
hun wettelijke bevoegdheden uit te oefenen.Het voorbeeld van een megazaak is in zoverre minder realistisch omdat
dit veelal unieke zaken zijn, waarvoor zelfs bij benadering geen richtsnoer
te geven valt, maar waarin per geval van tevoren een inschatting wordt gemaakt
van de tijd die met de behandeling zal zijn gemoeid. Afgezien daarvan geldt
ook in dit voorbeeld dat de individuele rechter, in casu de meervoudige kamer,
uiteindelijk zelf bepaalt hoeveel tijd er aan een megazaak wordt besteed.
De individuele rechter kan immers niet worden beperkt in zijn vrijheid, een
zaak op een bepaalde manier te behandelen en te beslissen.De heerDittrich(D66)Ik kom even terug op het voorbeeld van de politierechter en de twintig
zaken op een zitting. Het gerechtsbestuur gaat ook over de huisvesting. Nu
kan het heel wel zijn dat men bepaalt dat het gebouw om zes uur dichtgaat.
Voor de politierechter wordt bepaald dat er twintig zaken op een zitting zijn.
Dan kunt u wel zeggen dat het aan de politierechter zelf is om uit te maken
hoeveel tijd hij aan zo'n zaak besteedt, maar misschien is die tijd dan wel
zo kort dat een kwalitatief goede behandeling nauwelijks meer mogelijk is.
Via de bedrijfsvoering is er wel degelijk een druk te verwachten op de inhoudelijke
zaaksbehandeling.MinisterKorthalsOp een gegeven moment weet men hoe lang gemiddeld politierechterzaken
duren en dat betekent dat politierechters op een dag een bepaald aantal zaken
moeten kunnen afhandelen. Maar als er heel ingewikkelde bij zitten, dan lukt
dat gewoon niet en dat is vandaag de dag niet anders. Op sommige dagen kunnen
niet alle zaken doorgaan, op andere dagen is men eerder klaar dan werd verwacht,
maar dat komt minder voor dan het eerste.De heerDittrich(D66)Het is dus een richtlijn en niet zozeer een dwingende eis!MinisterKorthalsPrecies, het is een richtlijn!De heerVos(VVD)Nog even terug naar die megazaken. Het voorbeeld is een beetje uit de
praktijk gehaald. Ik begrijp dat in zo'n geval er een inschatting moet worden
gemaakt van het aantal dagen. Wordt dat overschreden, dan moeten er onder
andere voor meer dagen griffiers worden gevraagd en ook zalen. Daarop zal
kunnen worden gereageerd met "dat kost weer zoveel, kun je niet wat sneller?"
Als dat nu al moeilijk is, zal dat in de toekomst alleen nog maar moeilijker
worden omdat dan beheer en beleid in één hand zijn gekomen en
men dan wellicht met een gemiddelde gaat werken. Als zich zo'n geschil voordoet
en het gaat wringen dan moet daar een uitweg voor zijn.MinisterKorthalsDe ene megazaak is de andere nog niet. Het is best mogelijk dat er een
gemiddelde tijd is uitgetrokken voor de ene zaak en dat men op een gegeven
moment met het praktische probleem wordt geconfronteerd dat er bijvoorbeeld
geen griffier of tolk aanwezig is. Dan moet daar een oplossing voor gevonden
worden, maar ik kan mij niet voorstellen dat een rechtbank zich laat opjutten
door degenen die met de bedrijfsvoering zijn belast. Sterker nog, ik denk
dat als dat zou gebeuren, dat recalcitrant gedrag zal oproepen en de rechters
gewoon zeggen dat ze helemaal uiterst zorgvuldig te werk zullen gaan, waardoor
het nog meer tijd zal kosten. Ik heb die zorg dus echt niet. Door middel van
nadere uitwerking en doordenking ben ik ervan overtuigd dat het onderscheid
in de praktijk vrijwel altijd heel helder te maken zal zijn. Ik ben het wel
met de heer Vos eens dat een open benadering in dezen op zijn plaats is. Zeker
de eerste jaren zal het nuttig zijn om de raakvlakken tussen beheer en beleid
inzichtelijk en zoveel mogelijk bespreekbaar te maken. De roep om een geschillenregeling
of zelfs een beroep op de rechter spreekt mij dan ook niet aan. Men moet er
gewoon in onderling overleg uit zien te komen!De heerVan Oven(PvdA)Zou het geen aardige gedachte zijn als de raad voor de rechtspraak in
het jaarverslag aan dit punt specifieke aandacht besteedt? Ik wil niet zover
gaan om een aanwijzing op dit punt te vragen, maar wellicht wil de minister
dit meenemen?MinisterKorthalsBij de bespreking van het jaarverslag zal ik dit zeker onder de aandacht
van de raad brengen, maar zoals gezegd, het is geenszins mijn bedoeling om
de raad welke aanwijzing dan ook te geven. Dat is echt een stok achter de
deur voor heel bijzondere gevallen!De raad is een orgaan van en voor de gerechten. In het wetsvoorstel wordt hij daarom ook gepositioneerd als een orgaan van de rechtsprekende
macht dat zelf niet met rechtspraak is belast. De raad zal immers vooral een
ondersteunende en coördinerende rol ten opzichte van de gerechten vervullen,
niet alleen op het gebied van de bedrijfsvoering, maar ook op het gebied van
de rechterlijke functie, zoals de bevordering van de rechtseenheid van onderop
uit de rechterlijke organisatie. De positionering van de raad als orgaan van
de rechtsprekende macht impliceert logischerwijs dat hij geen deel zal uitmaken
van de uitvoerende macht. Om dat te bewerkstelligen, wordt hij in dit wetsvoorstel
dan ook toegevoegd aan een rijtje met uitzonderingen op het begrip "bestuursorgaan"
in artikel 1.2 van de Algemene wet bestuursrecht. De raad is daarmee geen
bestuursorgaan en derhalve ook geen zelfstandig bestuursorgaan. Ook de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen zal niet op de raad van toepassing zijn. In het
nu voorliggende wetsvoorstel krijgt de raad een geheel eigen regeling. De
raad zal ook niet een hoog college van staat zijn. Het trekken van een parallel
met de Tweede Kamer, zoals de heer Rouvoet wil, lijkt mij daarom niet zo vruchtbaar.De heerRouvoet(ChristenUnie)Misschien kan de minister hier serieus op ingaan als hij straks toekomt
aan zaken als de begroting en het jaarplan. Mijn opmerking had namelijk betrekking
op het houden van toezicht op dat soort zaken en in dat verband heb ik een
vergelijking gemaakt met de Tweede Kamer. Ik denk dat hier meer over te zeggen
valt dan deze ene opmerking van de minister.MinisterKorthalsDaar kom ik nog op terug.De heer Dittrich heeft voorgesteld om ook in Nederland de positie van
de raad voor de rechtspraak in de Grondwet vast te leggen. In het verleden
is al eens aangegeven dat in een later stadium zou kunnen worden bezien of
het wenselijk is de raad voor de rechtspraak in de Grondwet te verankeren.
Noodzakelijk is dat niet. Daarover is in het voortraject van de wetsvoorstellen
zelfs expliciet advies ingewonnen bij de Raad van State. Die oordeelde dat
een voorafgaande wijziging van de Grondwet niet noodzakelijk is voor de raad
zoals die nu wordt voorgesteld. Dat neemt niet weg dat na verloop van tijd
zou kunnen blijken dat het misschien toch verstandig is om de raad voor de
rechtspraak een plaats in de Grondwet te geven.Een enkel woord over de verhouding tussen de Hoge Raad en de raad voor
de rechtspraak. Door de heer Dittrich is gevraagd of de raad voor de rechtspraak
niet de Hoge Raad in de wielen zou kunnen rijden in het kader van zijn rechtseenheidbevorderende
taak. Hij noemt een interessant voorbeeld, waarin de raad voor de rechtspraak
signaleert dat de strafoplegging in de praktijk nogal eens uiteenloopt waar
het gaat om beroepschauffeurs die in hun vrije tijd een verkeersdelict plegen,
waarbij alcohol in het spel is: de ene rechter legt wel een rijontzegging
op, de andere niet. De Hoge Raad zou hier door middel van cassatie meer eenheid
in kunnen brengen, maar gelet op de grote vrijheid die de rechter heeft bij
de straftoemeting, werkt dat zo niet. Natuurlijk kan ook de raad voor de rechtspraak
dit oppakken en stimuleren dat hiervoor straftoemetingscriteria worden opgesteld,
om zo meer uniformiteit te bewerkstelligen. Voor de goede orde: de raad gaat
deze niet zelf opstellen, maar kan alleen stimuleren en faciliteren dat dit
van onderop uit de rechtsprekende macht gebeurt. Die criteria kunnen vervolgens
in een databank worden opgenomen, zodat elke rechter ze gemakkelijk kan vinden.Dat dit zou leiden tot een inhoudelijke vinger in de pap, zoals de heer
Dittrich stelt, ben ik niet met hem eens. Straftoemetingscriteria moeten worden
gezien als praktische handreikingen voor de rechter bij de toepassing van
de strafmaat, niet méér dan dat. De rechter wordt hierdoor op
geen enkele manier in zijn vrijheid beperkt.Ik kom op de relatie tussen de raad en de gerechten. De heer Van Oven
heeft voorgesteld de taken van de raad op het gebied van het personeelsbeleid
meer tot uitdrukking te laten komen in het wetsvoorstel. In het amendement
op stuk nr. 14 stelt hij daarom voor aan de taakopdracht van de raad in artikel
2.6.2.1, eerste lid, een nieuw onderdeel toe te voegen. Ingevolge dat onderdeel
zal de raad ook tot zijn taak moeten rekenen "landelijke activiteiten op het
gebied van werving, selectie, aanstelling, benoeming en opleiding van het
personeel bij de gerechten". Waar het de heer Van Oven om gaat, is als ik
het goed begrijp, dat de raad voor de rechtspraak als gezaghebbend orgaan
van de rechtsprekende macht een verdergaande taak op personeelsgebied zou
moeten hebben dan alleen in het kader van de ondersteuning van de gerechten
op personeelsgebied. De personele taak is daarvoor te belangrijk; die verdient
een zelfstandige opdracht van de raad. Belangrijk in dat verband is ook dat
in de toelichting op het amendement wordt beklemtoond, dat deze zelfstandige
taakopdracht in geen enkel opzicht afbreuk beoogt te doen aan de taken en
verantwoordelijkheden op personeelsgebied van de gerechtsbesturen. Op zich
kan ik een eind in de redenering van de heer Van Oven meegaan: het staat buiten
kijf dat personeelsaangelegenheden een belangrijk aandachtsveld van de raad
zullen zijn. Buiten kijf staat echter ook dat dit aandachtsveld ook in het
huidige wetsvoorstel tot de taakopdracht van de raad behoort. Dat wil zeggen
dat de raad op alle in het amendement genoemde deelterreinen van het personeelsbeleid
activiteiten kan ontplooien, steeds echter in samenspraak met de gerechten
en in het kader van ondersteuning van de bedrijfsvoering bij die gerechten.
Dit neemt niet weg dat voor sommige taakonderdelen in aanvulling daarop kan
gelden dat de raad elders in de wetgeving bepaalde eigen bevoegdheden toegekend
krijgt. Een taak impliceert namelijk niet automatisch een bevoegdheid. In
dat verband wijs ik bijvoorbeeld op de toetsende rol van de raad bij rechtersbenoeming
krachtens het opnieuw voorgestelde artikel 1E van de Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren. Ik ben derhalve van oordeel dat in de huidige omschrijving in
de wet het al tot de taak van de raad voor de rechtspraak behoort. Anderzijds
is het belang van de taak toch het overwegen waard. Ik laat het oordeel over
dit amendement dan ook aan de Kamer over.Er is een vraag gesteld over de bekostiging van de rechtspraak. Met name
de heer Van Oven heeft daar vragen over gesteld. Hij stelt dat het zijns inziens
beter zou zijn, gelet op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, om
de inhoud van het bekostigingssysteem in een formele wet vast
te leggen. Ik onderschrijf dat de inrichting van het stelsel van financiering
van de rechtspraak van dermate groot belang is, dat zij in principe behoort
tot de verantwoordelijkheid van de formele wetgever. Om twee redenen is er
echter voor gekozen om het bekostigingssysteem in een AMvB vast te leggen:
in de eerste plaats vanwege de hoge mate van technische gedetailleerdheid,
die de daarop betrekking hebbende regels kenmerkt, en in de tweede plaats
omdat de regeling regelmatig aanpassing zal behoeven. Het wetsvoorstel geeft
wel aan welke elementen in elk geval in de AMvB moeten worden geregeld. Van
belang is verder dat door middel van een voorhangprocedure – ik zeg
dit met name tegen de heer Van Wijmen – is voorzien in betrokkenheid
van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. De verwachting is bovendien dat het
financieringsmodel, zeker de eerste jaren, het karakter heeft van een model
in ontwikkeling. Niet alleen, omdat een overgang moet worden bewerkstelligd
van historisch bepaalde budgetten naar een vorm van prestatiegerichte financiering,
maar ook vanwege de invoering van een baten-lastenstelsel, naar verwachting
met ingang van het jaar 2004. Als het financieringssysteem verder is uitgekristalliseerd,
kan in de visie van de regering uiteraard opnieuw worden bezien in hoeverre
het mogelijk is om de hoofdlijnen van het financieringsmodel in de wet zelf
op te nemen en de AMvB te reserveren voor de veranderlijke, technische, financiële
voorschriften. Op dit moment is een regeling bij formele wet echter naar ons
oordeel geen werkbare optie.De heerVan Oven(PvdA)De minister moet mij maar niet euvel duiden dat ik de nota over de bekostiging
nog niet heb gelezen, maar als ik het goed heb begrepen worden daar verschillende
financieringsvarianten in genoemd. De begeleidende brief is mij niet geheel
duidelijk, want daarin schrijft de minister over instemming met de gekozen
richting. Kan hij ons schriftelijk laten weten welke richting nu precies gekozen
wordt?MinisterKorthalsEr wordt maar een richting aangegeven. Uw vraag is daarmee eigenlijk beantwoord.De heerVan Oven(PvdA)Dan zal ik die nota nog eens goed bekijken en vervolgens overwegen of
ik nog met een amendement kom om bepaalde elementen toch in de wet vast te
leggen. Ik heb goed geluisterd naar uw uiteenzetting over het experimentele
karakter van het geheel.MinisterKorthalsVoorzitter. De heer Dittrich heeft ervoor gepleit, in de wet een extra
garantie op te nemen voor de positie van de rechtsprekende macht in het begrotingsproces.
Het zou dan gaan om het vastleggen van een motiveringsplicht in de wet in
geval de minister wil afwijken van het door de raad voor de rechtspraak opgestelde
begrotingsvoorstel, bij opneming daarvan in de justitiebegroting. Een dergelijke
motiveringsplicht zal de controle door het parlement vergemakkelijken. Ik
begin met op te merken dat wij het over de rol van het parlement in dezen
waarschijnlijk volledig eens zijn. Ook de regering stelt zich op het standpunt
dat bij een verschil van mening tussen de minister en de raad, het parlement
de gelegenheid moet krijgen om zich daarover uit te spreken. Het ligt dan
ook voor de hand, in een geval zoals is voorgesteld, dat de minister in de
toelichting op het begrotingsvoorstel gemotiveerd op een mogelijk verschil
van inzicht met de raad ingaat. Dit lijkt mij ook een praktische werkwijze
om het parlement in staat te stellen, zijn controlerende taak uit te oefenen.
Het opnemen van een motiveringsplicht in de wet zelf gaat mij echter te ver,
omdat het een inbreuk zou betekenen op het systeem van de Comptabiliteitswet.
Dit punt ligt extra gevoelig bij mijn collega van Financiën. Voor een
motiveringsplicht ten aanzien van begrotingswetsvoorstellen, waarmee inzicht
wordt gegeven in de aan de begroting ten grondslag liggende budgettaire afwegingen,
is in het systeem van de Comptabiliteitswet geen plaats.De heer Dittrich heeft in dit verband ook de vraag voorgelegd of de Tweede
Kamer ter voorbereiding van de begrotingsbespreking de voorzitter van de raad
kan uitnodigen, of dat de minister daartegen bezwaar zou maken. Het lijkt
mij aan de Tweede Kamer om die uitnodiging te doen en aan de voorzitter van
de raad om die al dan niet te aanvaarden. In ieder geval zal ik als minister
van Justitie daar geen bezwaar tegen maken. Naar mijn gevoel zou ik dat niet
eens kunnen.De heerDittrich(D66)Het gaat mijn fractie erom dat de Kamer op de hoogte wordt gesteld van
eventuele essentiële meningsverschillen tussen de minister en de raad.
De minister zegt dat dit punt niet in de memorie van toelichting bij de begroting
kan worden opgenomen vanwege de Comptabiliteitswet, maar ik vind het ook prima
als hij de Kamer per brief erover informeert. De Kamer moet de verschillende
visies helder naast elkaar kunnen leggen, zodat zij haar controlerecht goed
kan gebruiken.MinisterKorthalsIn ieder geval zullen de verschillen worden aangegeven. De minister van
Justitie zal niet in alle gevallen tegenover de raad voor de rechtspraak behoeven
te motiveren waarom hij afwijkt van voorstellen. Als het enigszins mogelijk
is, zal dat echter wel gebeuren.De heerDittrich(D66)Het gaat mij erom dat de Kamer kan proeven waarom de minister een voorstel
van de raad niet volgt, zodat het debat daarover in de Kamer op een serieuze
manier kan plaatsvinden. De Kamer moet die motiveringen dan wel kennen.MinisterKorthalsIk dacht dat het de bedoeling was dat dit in de wet zou worden vastgelegd,
hetgeen naar mijn gevoel niet mogelijk is in verband met de Comptabiliteitswet.
In de memorie van toelichting kan ik het natuurlijk wel doen.Voorzitter. De heer Dittrich heeft gevraagd of de financiering van de
zogenaamde gerechtskosten in het nieuwe financieringsmodel wel verzekerd is.
De gerechtskosten zijn de kosten die de rechtsprekende macht maakt voor voorzieningen
in verband met een zorgvuldige procesgang, zoals het oproepen van getuigen,
het inschakelen van tolken, et cetera. Omdat deze handelingen direct raken
aan de uitoefening van de rechterlijke functie, dient een toereikende vergoeding
van de daarmee gepaard gaande kosten, mede in het licht van artikel 6 EVRM,
te zijn verzekerd. Met het oog daarop zal in de AMvB bekostiging, een aparte
financieringsgrondslag voor de gerechtskosten worden opgenomen.
Deze komt erop neer dat de raad een budget voor de gerechtskosten krijgt dat
is afgestemd op de geplande output van zaken met daarbovenop een buffer waarmee
eventuele afwijkingen van de geraamde kosten in eerste instantie kunnen worden
opgevangen. In het licht van artikel 6 EVRM garandeert ook de minister dat
bij overschrijding van dit budget middelen worden toegevoegd. Het gaat vermoedelijk
over een totaalbudget in de orde van grootte van 10 mln. Hoewel de financiering
van de gerechtskosten in wezen een openeindekarakter heeft, verwacht ik dat
deze kosten net als in de huidige situatie en mede gelet op het geringe budgettaire
beslag goed beheersbaar zijn.De heerDittrich(D66)Ondanks de openeindefinanciering zullen de kosten worden vergoed.MinisterKorthalsJa.De heerVan Oven(PvdA)Hoe wordt de buffer budgettair-technisch verwerkt en wat gebeurt ermee
als die niet wordt gebruikt?MinisterKorthalsDat staat in de algemene maatregel van bestuur inzake de bekostiging die
de Kamer gisteren heeft gekregen. Wij komen nog te spreken over die algemene
maatregel van bestuur.Voorzitter. Ik kom te spreken over planning en bekostiging. De heer Rouvoet
heeft de vraag gesteld of een afzonderlijke begroting van de rechterlijke
macht niet de voorkeur verdient boven de huidige begrotingsconstructie omdat
een afzonderlijke begroting meer waarborgen voor de positie van de rechtsprekende
macht zou inhouden. Dat de begroting van de rechtsprekende macht onderdeel
uitmaakt van het begrotingshoofdstuk van Justitie, vloeit voort uit de Comptabiliteitswet.
Gelet op de totale omvang van publieke middelen die aan de rechtspraak worden
besteed en gelet op de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie,
met name voor het goed kunnen functioneren van de rechterlijke organisatie,
lijkt het dan ook niet gewenst om aan de Comptabiliteitswet te tornen. Ook
de commissie-Leemhuis is er indertijd van uitgegaan dat de bepalingen van
de Comptabiliteitswet zouden blijven gelden. Conform het advies van de commissie-Leemhuis
is wel besloten dat de begroting voor de rechtspraak een afzonderlijk, herkenbaar
onderdeel zal zijn van de justitiebegroting. In het kader van het project
VBTB heeft de Kamer ingestemd met mijn voorstel om de raad voor de rechtspraak
in een apart beleidsartikel zichtbaar te maken. Daarmee is dan ook gewaarborgd
dat de begroting van de raad apart binnen de justitiebegroting te volgen is.De heerRouvoet(ChristenUnie)Ik had al enige moeite om mijn vraag in deze weergave te herkennen, maar
dank voor het betoog. Ik had niet het oog op een apart begrotingshoofdstuk
voor de rechterlijke macht. Ik trok de parallel met de Tweede Kamer die ook
op een departementale begroting staat. De minister heeft een andere houding
ten opzichte van de doelmatigheid en de bedrijfsvoering van de Tweede Kamer
dan bij andere onderdelen het geval is. Ik trok een parallellie met de rechterlijke
macht. Moet op die manier niet worden gekeken naar de begroting van de rechterlijke
macht? De minister als verantwoordelijke voor de begroting heeft dan meer
afstand dan in de normale benadering.MinisterKorthalsDaar moeten wij voor oppassen. U maakt een vergelijking met de Hoge Colleges
van Staat. Wij hebben er bewust voor gekozen om de raad voor de rechtspraak
dat niet te laten zijn. Bij de Tweede Kamer gaat het om een relatief betrekkelijk
bedrag. Het initiatief gaat uit van de raad voor de rechtspraak. Hij heeft
de minister nodig om het bedrag te verdedigen in de ministerraad. De minister
moet wel aan kunnen geven wat de mogelijkheden zijn voor de raad voor de rechtspraak.De heerRouvoet(ChristenUnie)Ik vind de omvang van het budget geen argument voor de principiële
vraag. Je kunt ook zeggen dat het gaat om verschillende staatsmachten. Daarvoor
geldt wel een soortgelijke redenering als voor het parlement. Je kunt het
ook van de andere kant benaderen en zeggen: de rechterlijke macht is ook niet
een ZBO of een afdeling van het departement. Juist omdat het een eigensoortige
organisatie is, zou je aan kunnen haken bij een gewenst model. Ik vind, eerlijk
gezegd, aanhaken bij een vergelijkbare instantie, zij het dat het een Hoog
College van Staat is, namelijk het parlement, meer voor de hand liggen dan
te doen alsof het een gewoon onderdeel van het departement is. Maar misschien
is dit licht gechargeerd.MinisterKorthalsDat is inderdaad gechargeerd, maar ook nu praat de Tweede Kamer in volle
omvang mee over het budget dat naar de zittende magistratuur gaat. Wat dat
betreft verandert er niet heel veel, behalve dat de initiatieven en voorstellen
uitgaan van de raad voor de rechtspraak. Dit geeft alleen maar aan hoezeer
zijn positie is versterkt in dezen. Als je daarbij weet dat wij het zichtbaar
zullen moeten maken in de richting van de Kamer, als er verschillen van inzicht
zijn, is dit toch een goede ontwikkeling.Nagenoeg alle woordvoerders hebben de aanwijzingsbevoegdheden ter sprake
gebracht. Problemen op het grensvlak tussen bedrijfsvoering en rechterlijk
beleid kunnen zich met name voordoen, indien gebruik gemaakt wordt van de
in het wetsvoorstel geregelde aanwijzingsbevoegdheden. De vragen hierover
betreffen beide wetsvoorstellen. Ik neem ze daarom samen in de beantwoording
van het wetsvoorstel over de raad voor de rechtspraak. De vrees van de woordvoerders
is dat aanwijzingen, gezien de raakvlakken tussen bedrijfsvoering en rechterlijk
beleid, op gespannen voet kunnen komen met de rechterlijke onafhankelijkheid.
Voor sommigen van u is dat aanleiding om voor te stellen, in elk geval de
ministeriële bevoegdheid om algemene aanwijzingen aan de raad voor de
rechtspraak te geven, te schrappen. Ik verwijs naar de amendementen op de
stukken nrs. 18 en 23 van respectievelijk de heer Rabbae en de heer Dittrich.
Beiden geven in de toelichting op hun amendement bovendien aan dat zij van
mening zijn dat de minister uit andere hoofde al voldoende instrumenten heeft
om de ministeriële verantwoordelijkheid te kunnen dragen. De heer Dittrich
geeft aan dat een dergelijke aanwijzing volgens de regering niet of nauwelijks
zal voorkomen. Heldere voorbeelden daarvan kunnen overigens niet gegeven worden,
zo stelt hij. Noch het principiële punt noch de ondersteunende argumentatie overtuigen
mij. Ik meen dan ook dat het schrappen van de ministeriële aanwijzingsbevoegdheid
te ver gaat. Ik wijs er bovendien op dat het geven van een algemene aanwijzing
met procedurele waarborgen is omkleed. De minister dient voorafgaand aan het
geven van een aanwijzing de zienswijze van de raad in te winnen. Een verschil
tussen het instrument van de algemene aanwijzing en het instrument van schorsing
en vernietiging van beslissingen van de raad is dat een aanwijzing is gericht
op een positieve beïnvloeding van het handelen van de raad, terwijl met
ingrijpen achteraf, zoals schorsing en vernietiging, alleen ongewenste beslissingen
van de raad ongedaan kunnen worden gemaakt.Illustratief voor de aanwijzing zijn de voorbeelden die in de stukken
zijn genoemd. Zo zou de minister in verband met de noodzakelijke afstemming
tussen het openbaar ministerie en de rechtsprekende macht de raad middels
een algemene aanwijzing kunnen voorschrijven dat een uniforme registratie
van zaaksgegevens plaatsvindt. Ook zou de minister een algemene aanwijzing
kunnen geven dat de raad met het college van procureurs-generaal dient te
komen tot afspraken over een goede doorstroom van zaken. Het gaat met deze
kwesties vooral om de verantwoordelijkheid van de minister voor de rechterlijke
organisatie als geheel. Ook het openbaar ministerie kan immers aanwijzingen
van de minister ontvangen. Dit kunnen, anders dan ten opzichte van de raad,
zelfs bijzondere aanwijzingen zijn. Zie hiervoor bijvoorbeeld artikel 127
van de Wet op de rechterlijke organisatie. In gevallen als deze bieden de
bevoegdheden van de minister op het terrein van de begroting evenmin uitkomst.
Daarom is mijn oordeel dat de minister de bevoegdheid moet hebben om, zij
het incidenteel, algemene aanwijzingen aan de raad te geven voorzover noodzakelijk
met het oog op een goede bedrijfsvoering van de gehele rechterlijke organisatie.
De praktische betekenis van het instrument zal vanzelfsprekend ook bij de
evaluatie van de wet aan de orde komen. Naar aanleiding daarvan kan de vraag
naar handhaving ervan eventueel opnieuw aan de orde komen.De heerVan Wijmen(CDA)Ik vind de verwijzing van de minister naar zijn bevoegdheid ten aanzien
van het openbaar ministerie – deze is heel zinnig en duidelijk –
juist de meest principiële reden om toch waakzaam te zijn tegenover de
aanwijzingsbevoegdheid ten aanzien van de raad voor de rechtspraak. Immers,
daar komt de aap uit de mouw. Wat betreft het openbaar ministerie is de minister
het hiërarchieke hoofd van de hele kolom, behalve als het gaat om de
procureur-generaal bij de Hoge Raad die een eigenstandige positie heeft. Door
dit argument evenwel te gebruiken zegt de minister misschien in wezen dat
hij zich hier eigenlijk ook het hoofd voelt. Dat voelt hij ook zo, als ik
zijn laatste zin juist interpreteer, ten aanzien van de bedrijfsvoering. Daarvan
zeg ik dat het dan om andere instrumenten gaat dan ten aanzien van de rechtspraak.
Als hier sprake is van grensvlakken, raakvlakken of vervloeiingen, zijn we
op glad ijs. Dan kun je wel zeggen dat je het later gaat evalueren, maar ik
vind het openbaar ministerie-argument gevaarlijk in dit verband. Wat vindt
de minister hiervan?MinisterKorthalsWaar het om gaat, is dat het openbaar ministerie en de rechterlijke macht
op een bepaald punt zouden kunnen samenwerken om in ieder geval de gehele
bedrijfsvoering beter en gestroomlijnder te kunnen laten verlopen. Ik denk
dat in de praktijk niet of nauwelijks enig gebruik van die aanwijzingsbevoegdheid
zal worden gemaakt. Dat zou kunnen worden bezien in de evaluatie. We kunnen
ten aanzien van het openbaar ministerie, dat ook een zekere zelfstandige positie
heeft maar bepaald niet te vergelijken is met de raad voor de rechtspraak,
vaststellen dat zelfs daar al nooit gebruik wordt gemaakt van de aanwijzingsbevoegdheid.
Ik denk derhalve dat de angst dat er veelvuldig gebruik van zal worden gemaakt,
niet gerechtvaardigd is.De heerVan Wijmen(CDA)Waarom wordt het hier dan opgenomen, als u het zo zegt?MinisterKorthalsOmdat het in bijzondere gevallen belangrijk is dat er tussen verschillende
geledingen een afstemming komt. Je zou er bijvoorbeeld de politie en de reclassering
bij kunnen halen in het geval dat zij bepaalde informatiesystemen zouden moeten
hebben: dan kan het nuttig zijn dat de minister daar een algemene aanwijzing
geeft.De heerDittrich(D66)De minister zegt dat zo'n aanwijzing van tevoren positief kan werken;
het is een soort positieve prikkel dat men dit en dat moet doen. Echter, dat
argument is toch niet valide? Eerst is er namelijk overleg geweest tussen
de minister en de raad. De minister wil bijvoorbeeld dat er iets gebeurt en
de raad wil dat niet; de minister zegt dan dat hij daar een algemene aanwijzing
voor nodig heeft. Dan kun je evenwel net zo goed zeggen dat deze nu geschrapt
wordt en dat bij de evaluatie wordt bekeken of je hem inderdaad nodig hebt
gehad, waarbij je nu alleen de schorsings- of vernietigingsbevoegdheid hanteert
als de raad uiteindelijk een beslissing neemt waar de minister het niet mee
eens is. Dit is dan achteraf.MinisterKorthalsIk verwacht niet dat het zal voorkomen, maar het kan zijn, zeker bij de
ontwikkeling van de hele rechterlijke organisatie, in samenhang met politie,
openbaar ministerie, reclassering en alles wat daarbij betrokken is, dat juist
in deze periode het wel nodig zou kunnen zijn. Het lijkt mij gewoonweg verstandig
om de aanwijzingsbevoegd, die verder weinig om het lijf heeft omdat deze van
algemene aard moet zijn, te hebben.De heerDittrich(D66)Maar als u een concrete beslissing van de raad vernietigt, betekent dit
dat de raad uiteindelijk toch zal moeten beslissen in de lijn die u wilt,
want anders gaat u weer vernietigen.MinisterKorthalsNee, zij hoeven helemaal geen beslissing te nemen; zij doen niets. Ik
wil op een gegeven moment echter dat men wat doet. Dat kan natuurlijk heel
belangrijk zijn.De heerRabbae(GroenLinks)Wat mij opvalt in de redenering van de minister, is dat de wijsheid wel
aan zijn kant aanwezig is maar aan de overkant niet aanwezig zal zijn. Van
daaruit is er dan de noodzaak om in te grijpen. Ik dacht evenwel dat het model
is gebaseerd op overleg en overtuiging, met uiteindelijk de schorsings- en
vernietigingsmogelijkheid. De minister heeft hier toch te maken
met wijze mensen die hij zelf heeft benoemd, in het kader van deze constructie.
Dat moet dan toch kunnen werken?MinisterKorthalsEr zijn in het verleden wel eens meer wijze mensen benoemd waar men achteraf
spijt van kreeg. In dit geval ben ik er overigens van overtuigd dat dat niet
zal gebeuren. Het gaat niet om de wijsheid, maar om de verantwoordelijkheid
die gedragen moet worden. Soms moet de minister er vertrouwen in hebben dat
iets goed loopt. Daar wordt hij uiteindelijk op aangesproken. Als de minister
iets op generlei wijze tot stand kan brengen, dan is de taak van de Kamer
ook wat verminderd. Ik ben ervan overtuigd dat de heer Rabbae in dat geval
als een van de eersten bij de bel staat te schreeuwen dat de minister niet
optreedt. Dat is dan omdat de minister daartoe de mogelijkheden niet heeft.De heerRabbae(GroenLinks)De raad voor de rechtspraak heeft op een gegeven moment ook met het parlement
te maken. Dat wil de raad ook zelf.MinisterKorthalsDie uitspraak zou ik niet voor mijn rekening willen nemen.De heerRabbae(GroenLinks)De uitspraak komt voor mijn rekening. Ik neem aan dat de raad niet op
een eiland in de Noordzee komt te zitten, maar gewoon midden in de samenleving
komt te verkeren en dus heel goed weet wat de maatschappelijke wensen omtrent
zijn functioneren zijn. Ik ben dus voor het voorstel van collega Dittrich.
Laten wij eerst kijken of het noodzakelijk is. Als de noodzaak met argumenten
wordt aangetoond, ben ik de eerste die ervoor is.MinisterKorthalsIk heb mijn mening gegeven.In het verlengde hiervan is door de heren Van Wijmen, Van Oven en Vos
gepleit voor een afzonderlijke beroepsmogelijkheid tegen aanwijzingen. Het
gaat daarbij niet steeds om dezelfde aanwijzingsbevoegdheid. De heer Van Oven
lijkt vooral de ministeriële aanwijzingsbevoegdheid op het oog te hebben.
Voor een goed begrip geef ik de verschillende aanwijzingsbevoegdheden kort
weer. Het betreft de bevoegdheid van de gerechtsbesturen om algemene en bijzondere
aanwijzingen te geven aan de bij het gerecht werkzame ambtenaren. Ik noem
verder de algemene aanwijzingen van de raad aan de gerechten en de algemene
aanwijzingen van de minister aan de raad. Deze aanwijzingsbevoegdheden zien
uiteraard niet op de inhoud van de rechtspraak. Dat zal niemand betwisten.
De bepalingen waarin de aanwijzingsbevoegdheden worden geregeld, zijn dan
ook telkens strikt geclausuleerd tot bedrijfsvoeringsaangelegenheden. Zo is
voor de raad en de gerechtsbesturen bepaald dat zij alleen aanwijzingen kunnen
geven ter uitvoering van de in de wet aan hen toevertrouwde bedrijfsvoeringstaken.
Voor de minister is bepaald dat hij alleen aanwijzingen kan geven betreffende
uitvoering van bedrijfsvoeringstaken door de raad. Daarnaast is voor zowel
de gerechtsbesturen als de raad en de minister nog eens expliciet vastgelegd
dat zij bij de uitoefening van onder andere deze bevoegdheden niet mogen treden
in de rechterlijke onafhankelijkheid.Toch zijn de eerdergenoemde woordvoerders van mening dat er meer waarborgen
moeten worden gecreëerd voor de rechterlijke onafhankelijkheid. Gelet
op de raakvlakken tussen rechterlijk beleid en bedrijfsvoering kunnen deze
aanwijzingen op gespannen voet komen te staan met de rechterlijke onafhankelijkheid.
De heer Van Wijmen heeft in dit verband aangegeven dat het altijd mogelijk
moet zijn om rechterlijke toetsing te verkrijgen ten aanzien van mogelijke
inbreuken op de rechterlijke onafhankelijkheid. Hij heeft een voorbeeld aangehaald
uit de nota naar aanleiding van het verslag, waarin wordt gesteld dat een
aanwijzing gericht op het bewerkstelligen van een uniforme lay-out van vonnissen
binnen een gerecht niet zodanig mag zijn dat er geen of onvoldoende ruimte
overblijft voor de rechterlijke motivering. Zou dit anders zijn, dan zou op
ongeoorloofde wijze worden getreden in de uitoefening van een rechterlijke
bevoegdheid, te weten de verplichting tot deugdelijke motivering van rechterlijke
uitspraken.Inhoudelijk zijn wij het dan ook volledig eens. De conclusie die wij eraan
verbinden, is echter niet dezelfde. De heer Van Wijmen meent dat dit voorbeeld
bewijst dat zo'n situatie zich kan voordoen. Daarom moet beroep op de rechter
mogelijk zijn. Ik acht met het voorbeeld echter eens temeer bewezen dat de
scheidslijn helder te bepalen is.De heerVan Wijmen(CDA)Maar als het genoemde voorbeeld zich voordoet, dan is de grens overschreden.
De aanwijzing bestaat dan echter wel.MinisterKorthalsDaarom zal ik ze nog eens allemaal nalopen.Het gaat om het beroep tegen de algemene of bijzondere aanwijzingen van
de gerechtsbesturen aan bij het gerecht werkzame ambtenaren. Voor al deze
aanwijzingen geldt dat zodra daarbij het belang van een ambtenaar rechtstreeks
is betrokken, zij voor beroep en eventueel ook bezwaar vatbaar zijn. Dat is
de normale rechtsbescherming op grond van het ambtenarenrecht. Voor rechterlijke
ambtenaren valt ook de bescherming van de rechterlijke onafhankelijkheid daaronder.
Een aanwijzing die tot gevolg zou hebben dat de rechter zijn wettelijke bevoegdheden
niet zou kunnen uitoefenen, zal dan ook altijd aan de ambtenarenrechter kunnen
worden voorgelegd. Voor een aanvullend beroep los van rechtspositionele gronden,
zoals door u bepleit, zie ik dan ook geen directe noodzaak.De heerVan Wijmen(CDA)Ik heb toch nog een vraag over de aanwijzing en de lay-out. De rechter
kan dan naar de sector bestuursrecht van de rechtbank als ambtenarenrechter
gaan. Is dat dan zijn eigen rechtbank? Hij zegt dan dat hij in zijn rechtspositie
is getroffen omdat hij uniforme lay-outvonnissen moet maken, waardoor hij
zijn motivering niet meer kwijt kan. Is hij dan dus ontvankelijk? Het moet
natuurlijk worden vermeden dat er dan wordt gezegd dat hij daar wat betreft
zijn rechtspositie in de zin van honorering, vrije tijd, vakantie etc. niet
moet zijn.MinisterKorthalsHet loopt anders. De desbetreffende rechter begint ermee de aanwijzing
niet uit te voeren, omdat hij het er niet mee eens is. Vervolgens is het aan
degene die de aanwijzing heeft gegeven om te beslissen wat te doen met de
ambtenaar die de aanwijzing niet uitvoert. Dan komt men bij de
ambtenarenrechter.De heerVos(VVD)Dat is dan toch niet de ambtenarenrechter van zijn eigen gerecht? Ik meen
dat te hebben gecheckt. Hopelijk gaat het om een ander gerecht.MinisterKorthalsNaar ik meen, komt men dan bij de Centrale raad van beroep terecht, maar
ik zal dit nog even nagaan voor de zekerheid.Dan het tweede punt, het beroep tegen aanwijzingen van de raad aan de
gerechten op het terrein van de bedrijfsvoering. Mijn standpunt is dat eventuele
verschillen van opvatting tussen de raad en de gerechten binnen de rechterlijke
organisatie zelf door middel van overleg moeten worden opgelost. Het college
van afgevaardigden kan hierin een rol spelen. Desnoods kunnen de raad en het
desbetreffende gerechtsbestuur een derde inschakelen om te bemiddelen. Een
bemiddelende rol voor de Hoge Raad, zoals de heer Vos heeft gesuggereerd,
ligt mijns inziens overigens niet erg voor de hand, maar uitgesloten is het
natuurlijk niet.Interessant is nog de suggestie van de heer Van Wijmen in zijn amendement
op stuk nr. 13 voor het naar verwachting zeldzame geval dat de raad en het
college het oneens blijven. Hij stelt daarin voor, aan het college van afgevaardigden
een beroepsrecht te geven tegen aanwijzingen van de raad en wel op gronden
dat een en ander noodzakelijk is met het oog op een goede bedrijfsvoering
dan wel dat getreden wordt in de rechterlijke onafhankelijkheid. Met deze
laatste grond verwijst hij enigszins omfloerst naar artikel 2.6.2.6 waarin
staat dat het beroep binnen zes weken na ontvangst van de aanwijzing dient
te worden ingesteld bij de Hoge Raad die in eerste en enige instantie recht
doet. Dit voorstel biedt een oplossing die op het eerste gezicht past in de
lijn van het wetsvoorstel, waarin het college van afgevaardigden met het oog
op de rechterlijke onafhankelijkheid een toetsende rol is toegedacht. Het
amendement zou de positie van het college enigszins verstevigen. Anderzijds
heb ik al eerder gesteld dat ik het ook zonder dat niet goed denkbaar acht
dat de raad aan een advies van het college over een kwestie waarin de rechterlijke
onafhankelijkheid in het geding is, voorbij zal gaan.De heerRabbae(GroenLinks)In uw opvatting en die van collega Van Wijmen zou het college dus in dezen
beslechten? Maar het college is in feite een orgaan van de raad.MinisterKorthalsHet beroep bij de Centrale raad van beroep is geregeld in artikel 47 van
de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren. Een steuntje in de rug in de
zin van een beroepsrecht op de Hoge Raad is naar mijn inschatting dus niet
nodig. Overigens heb ik er principieel ook enige moeite mee dat een verschil
van inzicht binnen de rechtsprekende macht via de rechter moet worden opgelost.
Dat zijn mijn bezwaren tegen het amendement op stuk nr. 13.De heerVan Wijmen(CDA)Voorzitter. De minister zei zojuist dat een versterking van het college
van afgevaardigden in het systeem past, maar nu zegt hij weer dat hij er niet
voor te vinden is. Wat is zijn politieke oordeel?Als de minister het eens is met de opvatting dat de rechter zijn eigen
bevoegdheidsgrenzen afbakent, zoals je dat steeds meer ziet in de rechtspraak,
dan is datzelfde heel duidelijk voort te planten op de onafhankelijkheidsgrenzen.
Als je erop vertrouwt dat geschillen niet voorkomen en in overleg worden opgelost,
dan ben ik daarmee akkoord. De minister stelt vervolgens dat hij, als dit
niet mogelijk is, een derde erbij gaat betrekken. Ik begrijp dat, maar laten
we dan het systeem helder houden. Er kan een geschil blijven bestaan. De rechtbanken
en gerechten kunnen met de raad blijven verschillen over bepaalde zaken. Het
college van afgevaardigden heeft daar een positie ingenomen. Vervolgens komt
die derde, die ook de zaak niet boven water houdt. We zitten dan met een open
eind. We moeten dat nu behoorlijk regelen. De minister zegt dat dit gelukkig
nauwelijks voorkomt. Ik geef hem zijn eigen argumenten terug met betrekking
tot de aanwijzing als zodanig. Hij heeft gezegd dat hij hoopt dat hij ze nooit
hoeft te gebruiken, maar dat hij ze wil hebben, omdat hij ze ooit nodig kan
hebben. Dat is hetzelfde argument als ik hanteer.MinisterKorthalsNaar mijn inschatting is een mogelijkheid om een beroep te doen bij de
Hoge Raad niet nodig. Ik kom hier in tweede termijn nog op terug.De heerVan Oven(PvdA)Nu wij de Centrale raad van beroep zelf onder het bereik van deze wetsvoorstellen
hebben gebracht, kan zich ook de situatie voordoen dat het bestuur van de
Centrale raad van beroep een aanwijzing geeft aan een lid van de Centrale
raad van beroep. Wanneer deze dan in beroep wil komen, moet hij wel degelijk
zijn heil zoeken bij zijn eigen college.MinisterKorthalsDat is juist. Ik zal dat punt ook meenemen in de tweede ronde.Voorzitter. Ik kom terug op het beroep tegen aanwijzing van de minister
op het terrein van de bedrijfsvoering. De vraag naar de rechtsbescherming
ligt hier in zoverre anders, dat het niet gaat om een geschil binnen de rechterlijke
organisatie, maar om een geschil tussen de uitvoerende en de rechtsprekende
macht. In mijn opvatting scherpt de mogelijkheid van rechterlijk beroep eerder
mogelijke tegenstellingen aan dan dat deze bijdraagt aan een oplossing van
het geschil. Eventuele geschillen dienen in overleg te worden opgelost. Het
zou in mijn visie niet consistent zijn om, waar de Algemene wet bestuursrecht
in de verhouding tussen overheidsorganen onderling beroep uitsluit, in dit
geval wel beroep open te stellen tegen algemene aanwijzingen van de minister
aan de raad. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht is beroep tegen algemeen
verbindende voorschriften en beleidsregels die op een lijn te stellen zijn
met algemene aanwijzingen, niet mogelijk. Dat blijkt uit artikel 8:2, onder
a. In de gegeven context lijkt het mij in het kader van de checks and balances
het meest passend dat niet de rechter, maar uiteindelijk de Tweede Kamer hierbij
wordt ingeschakeld, want de Tweede Kamer kan de minister te allen tijde ter
verantwoording roepen en om uitleg vragen omtrent door hem genomen beslissingen.
Ook kan de raad voor de rechtspraak zich uit eigen beweging tot de Kamer wenden.
Desgewenst kan de Kamer bij de uitoefening van haar controletaak de raad voor
de rechtspraak of andere instanties binnen de rechtspraak uitnodigen
om hun opvattingen kenbaar te maken.De heerVos(VVD)Als het gaat om het geld dat gevoteerd behoort te worden, kan ik mij wel
een geschilbeslechtende rol voorstellen van de Tweede Kamer, maar niet als
het verwijt komt dat de minister zich te veel met het beleid bemoeit. De vraag
is of de Kamer dat wel behoort te willen, omdat deze taak bij uitsluiting
door de rechter beoordeeld hoort te worden. Hoe ziet de minister de oplossing
hiervan?MinisterKorthalsU vraagt of de rechterlijke onafhankelijkheid op deze manier op enigerlei
wijze wordt aangetast.De heerVos(VVD)Het punt is dat de Tweede Kamer een uitstekende rol kan vervullen in het
proces, met name als het gaat om een geschil in financiële zin. Het is
in theorie mogelijk dat op enigerlei moment van de zijde van de raad het verwijt
komt dat wat de minister doet, hen als rechter raakt. Dan vraag ik mij af
of het mogelijk en verstandig is dat de Tweede Kamer daar een inhoudelijke
rol in heeft.MinisterKorthalsIk zou het mooi vinden als de Kamer een terughoudendheid blijkt te hebben
die ik in sommige gevallen niet ken. Ik neem aan dat de Tweede Kamer de minister
wel degelijk ter verantwoording zal roepen over zo'n geschil en daarover een
oordeel kan geven. Ik zie niet in wat erop tegen is.De heerRabbae(GroenLinks)Het gaat meer om de garantie dat het geen politiek spel wordt. Laten wij
eerlijk zijn. Stel dat een bepaalde coalitie regeert en dat de minister iets
door de strot van de raad voor de rechtspraak wil krijgen. Dat lukt hem niet
en hij komt terug naar de Kamer. Dan is er geen garantie dat de zaak niet
op zuiver politieke gronden wordt beslist in plaats van op grond van inhoudelijke
overwegingen. Zonder de positie van de Kamer te willen kleineren, vraag ik
mij af of het niet zuiverder is om zo'n geschil bij de Hoge Raad neer te leggen
in plaats van bij de Kamer en om af te zien van politieke beïnvloeding
bij dit soort kwesties.De heerVan Wijmen(CDA)Dit is een zeer principieel punt. Een benoeming van zes jaar, de geschillen
tussen rechters, interne aanwijzingen en rechtspositionele remedies zijn van
een heel andere orde. Vanouds is er het beginsel dat de rechter zijn eigen
bevoegdheid afbakent. De jurisprudentie over de onrechtmatige overheidsdaad
vanaf 1924 is hiervan een schoolvoorbeeld. Wij kunnen een parallel trekken
naar het oordeel over de rechterlijke onafhankelijkheid, die verdragsrechtelijk
wordt gesteund.Hoe aantrekkelijk het ook lijkt om te zeggen dat de wetgevende macht intervenieert
in een geschil tussen de uitvoerende macht en de zittende rechtsprekende macht,
dat kunnen wij niet staande houden. De Tweede Kamer is de controlerende macht.
Dan komt er een heteronome onafhankelijkheidstoets, maar die moet autonoom
zijn binnen de rechtskolom. Ik denk dat dit een kwestie is van staatsrecht
en van ordening. Ik zou bijna willen zeggen dat coalitie en oppositie dat
punt niet moeten uitvlakken. Laat er nog even naar gekeken worden. Dat hoeft
niet per se vandaag nog, maar het punt is te belangrijk, omdat het raakt aan
de grondslagen. Misschien mag ik nog even het beeld gebruiken van een schip
met waterdichte schotten voor de trias. Als je onder de waterlijn een lek
schiet, wat nooit mag gebeuren, dan krijg je een Titanic-syndroom. Onze trias
is toch al aan kritiek onderhevig.De heerVos(VVD)De vraag is heel simpel en komt hierop neer: acht de minister de Tweede
Kamer in staat om, als zich een geschil voordoet over de rechterlijke onafhankelijkheid,
daar een oordeel over te geven?MinisterKorthalsIk ben het met de heer Van Wijmen eens dat het een heel belangrijk punt
is dat goed geregeld moet worden. Wij zijn het erover eens dat het op een
bepaald moment noodzakelijk is of kan zijn dat de minister een aanwijzingsbevoegdheid
heeft. Sommige leden hebben gevraagd of, als die aanwijzingsbevoegdheid er
is, daartegen in beroep kan worden gegaan. Daarop heb ik geantwoord dat wij
die kant niet op moeten gaan, omdat in andere situaties ook geen beroep mogelijk
is.Als de stelling is dat de rechterlijke onafhankelijkheid in het geding
is, zoals ik met name in de woorden van de heer Vos beluister, dan lijkt mij
dat de raad voor de rechtspraak die aanwijzing naast zich neerlegt. Als de
aanwijzing wel degelijk te maken heeft met de bedrijfsvoering, waarmee de
raad voor de rechtspraak het niet eens is, dan neem ik aan dat de raad, maar
eventueel ook de minister daarvan de Kamer in kennis kan stellen en dat de
Kamer daarover wel degelijk een oordeel kan geven.De heerDittrich(D66)De minister houdt ons voor dat de raad voor de rechtspraak altijd een
door de minister gegeven aanwijzing naast zich neer kan leggen. Dat betekent
dus dat er geen einde aan het conflict komt. Er is immers een geschil van
mening. De minister zegt hoe dat opgelost moet worden, maar de raad wil dat
niet uitvoeren. En dan?MinisterKorthalsDe raad zegt die aanwijzing niet op te volgen, omdat zij raakt aan de
rechterlijke onafhankelijkheid. De minister blijft dan niets anders over dan
óf dit te accepteren dan wel de leden of een lid van de raad voor de
rechtspraak te ontslaan, al betwijfel ik of dit "grove taakverwaarlozing"
is. De zaak komt dan in ieder geval weer voor de rechter.De heerVan Wijmen(CDA)Dan moet je de hele raad ontslaan en niet één lid.De heerVan Oven(PvdA)Ik stond aanvankelijk op het standpunt van de minister, maar ik krijg
nu sterke aarzelingen. Als hij het zo schetst dat de raad als het ware gedwongen
moet worden om zo'n aanwijzing naast zich neer te leggen met als voorzienbaar
gevolg een vergaande escalatie tussen minister en raad waaruit wellicht een
ontslagprocedure voortkomt waaraan ofwel de bestuursrechter of na amendering
de Hoge Raad te pas komt, dan vraag ik de minister of hij niet wil overwegen
die eerste deëscalerende stap uit te werken zodat beroep tegen die aanwijzing
bij een rechterlijk orgaan – naar mijn mening de Hoge Raad – wordt
opengesteld.MinisterKorthalsIk ben het daar eigenlijk wel mee eens. Ook naar mijn gevoel klopt het
niet helemaal. Ik was al voornemens, voor te stellen op dit punt in tweede
instantie terug te komen, of misschien zelfs een brief naar de
Kamer te sturen. Het is te belangrijk om in het vage te laten.De heer Van Oven heeft aangegeven dat hij meer waarborgen voor de rechterlijke
onafhankelijkheid wil creëren. Een van de manieren waarop dat volgens
hem zou kunnen, is het clausuleren van de bevoegdheden van de minister ten
opzichte van de raad. De vraag is of daar nog veel muziek in zit. Bij het
formuleren van de ministeriële bevoegdheden is steeds geprobeerd de bevoegdheid
strikt te beperken tot het terrein waarvoor de minister verantwoordelijkheid
moet dragen. Zo kunnen algemene aanwijzingen aan de raad alleen gegeven worden
voorzover zij de uitvoering van de bedrijfsvoeringstaken door de raad betreffen
en bovendien noodzakelijk zijn met het oog op een goede bedrijfsvoering van
de rechterlijke organisatie. Voorts kan de minister beslissingen van de raad
ter uitvoering van bedrijfsvoeringstaken slechts voor vernietiging voordragen
bij de regering indien de beslissing kennelijk in strijd is met het recht
of het belang van een goede bedrijfsvoering van de rechterlijke organisatie.
Schorsing of ontslag van leden van de raad is in het wetsvoorstel alleen mogelijk
bij grove taakverwaarlozing. Een nog verdere clausulering laat zich naar mijn
gevoel dan ook moeilijk denken.Eerder is door de CDA-fractie al geopperd om te spreken over eigenlijke
bedrijfsvoering, maar dat lijkt mij geen werkbaar begrip. Het wetsvoorstel
bevat daarom aanvullende waarborgen in de procedurele sfeer. Zo kan een aanwijzing
alleen worden gegeven na voorafgaand advies van de raad en kan vernietiging
van een beslissing alleen plaatsvinden na voorafgaand advies van de Raad van
State.De heer Dittrich heeft opgemerkt dat zijn fractie zich heel goed kan voorstellen
dat voor het college van afgevaardigden verkiezingen plaatsvinden, bijvoorbeeld
per gerecht. Hij heeft mij gevraagd om deze mogelijkheid nadrukkelijk aan
de klankbordgroep ter overweging mee te geven. Het college van afgevaardigden
is in de wet opgenomen op voorstel van de heer Dittrich. Ik zal deze opmerking
van hem dan ook zeker meenemen. Of ik er zelf een voorstander van ben, laat
ik in het midden. Daar zal ik ook geen uitspraak over doen.Dat brengt mij op de omvang en de samenstelling van de raad voor de rechtspraak.
De raad voor de rechtspraak bestaat volgens het wetsvoorstel uit drie of uit
vijf leden. Het precieze aantal zal bij AMvB worden vastgesteld. In de beginperiode
zal de raad in elk geval vijf leden hebben, zo is in de memorie van toelichting
reeds aangegeven. Deze flexibiliteit spreekt in ieder geval de heren Dittrich
en Van Wijmen aan. Met het oog daarop heb ik dan ook vijf kwartiermakers aangewezen.De heer Van Oven heeft kritisch gereageerd op de mogelijkheid dat de raad
uit slechts drie personen zou bestaan. Hij vindt het aantal namelijk niet
in verhouding staan tot de omvang en de zwaarte van de taken en bevoegdheden
van de raad en de heer Rouvoet is hem daar eigenlijk in bijgevallen. Naar
mijn gevoel is bij een aantal van drie leden in mindere mate sprake van kennis
en ervaring van personen van buiten de rechtsprekende macht. Daarom ben ik
nu een voorstander van een raad van vijf personen. Bij een omvang van drie
is er namelijk maar één niet-rechterlijk lid. Bij een omvang
van vijf zijn dat er twee. Dat is de reden waarom ik voorlopig wil vasthouden
aan het aantal van vijf.De heerVos(VVD)Het lijkt alsof het lid dat niet uit de rechterlijke geledingen komt zielig
is, omdat hij alleen is. Ik chargeer het wat, maar het gaat natuurlijk om
een persoon die op grond van zijn kwaliteiten zitting in de raad neemt. Het
gaat bijvoorbeeld om een persoon die alles van cijfers weet en die op grond
daarvan een eigen gezag krijgt.MinisterKorthalsIn dat geval krijg je twee zielenpieten, maar zo noem ik ze niet.De heerRabbae(GroenLinks)Als ik mij vergis, moet u mij corrigeren. Ik meen in de stukken gelezen
te hebben dat de voorzitter bij het staken van de stemmen altijd een doorslaggevende
stem heeft, behalve bij de raad voor de rechtspraak.MinisterKorthalsDat geldt voor de gerechtsbesturen. Daar is geregeld dat de voorzitter
in ieder geval bij de meerderheid moet behoren als het gaat om het jaarplan.
Wanneer de stemmen staken, wat mogelijk is als er bijvoorbeeld iemand ziek
is, is de stem van de voorzitter doorslaggevend. Dat is overigens in vele
besturen het geval; dit is dus niet nieuw.De heerDittrich(D66)In de wet wordt geregeld dat de raad voor de rechtspraak in beginsel uit
vijf leden bestaat. Het kunnen er echter ook drie worden, bij algemene maatregel
van bestuur. De heer Van Oven heeft een amendement ingediend om het aantal
op vijf te bepalen en daar zegt de minister nu van dat ook hij wil dat het
er vijf zijn. Wat betekent dat voor zijn beoordeling van het amendement-Van
Oven?De heerVan Oven(PvdA)Als wij het erover eens zijn dat het er in het begin vijf moeten zijn,
kunnen wij dat aantal toch gewoon in de wet vastleggen? De benoemingstermijn
is zes jaar en na vijf jaar wordt er geëvalueerd. Naar aanleiding van
die evaluatie kan het aantal altijd weer worden aangepast.MinisterKorthalsIk zal niet aftreden als dit amendement wordt aangenomen, maar ik vind
wel dat er een zekere flexibiliteit moet zijn waar het gaat om de samenstelling
van de raad voor de rechtspraak. Wij zien het nu ook bij het college van procureurs-generaal.
Daarbij gaat het in principe ook om vijf leden, maar inmiddels zijn het er
vier geworden en het zou mij niet verbazen als dit aantal nog verder terugloopt
naar drie.De heerRabbae(GroenLinks)Mijn vraag is of het niet verstandig is om ook in de regeling van de raad
voor de rechtspraak de bepaling op te nemen, dat de voorzitter de doorslaggevende
stem heeft wanneer de stemmen staken.MinisterKorthalsDaar kom ik straks op terug. Ik kan nu niet direct nagaan hoe dat in het
wetsvoorstel is geregeld.De wijze waarop de leden van de gerechtsbesturen worden benoemd, is geregeld
in artikel 2.2.1.2 van de Wet op de rechterlijke organisatie. Deze regeling
komt op het volgende neer. Een lid van een gerechtsbestuur wordt benoemd bij
koninklijk besluit, op voordracht van de minister. De minister
doet zijn voordracht pas nadat hij het advies van de raad voor de rechtspraak
heeft ingewonnen. De raad stelt zich op zijn beurt ten behoeve van zijn advisering
op de hoogte van de zienswijze van het betrokken gerechtsbestuur en die van
de ondernemingsraad. In de benoemingsprocedure is derhalve voorzien in een
belangrijke inbreng vanuit de rechtsprekende macht. Dit is uiteraard van groot
belang. Het gaat immers om de benoeming in uiterst belangrijke functies bij
de gerechten. De selectie van kandidaten voor een functie als gerechtsbestuurder
zal onder verantwoordelijkheid van de raad kunnen plaatsvinden. Vacatures
voor deze functies zullen landelijk worden opengesteld. Zowel het bestuur
als de ondernemingsraad van het betrokken gerecht krijgen, zoals gezegd, de
gelegenheid om zich daarover uit te laten. Het advies dat de raad uiteindelijk
uitbrengt over de in een bestuursfunctie te benoemen persoon, zal voor de
minister bij het doen van de benoeming uiteraard zwaar wegen.De heren Vos, Van Oven, Dittrich en Van Wijmen hebben in een gewijzigd
amendement bepleit dat de raad voor de rechtspraak in de benoemingsprocedure
voor gerechtsbestuurders een recht van aanbeveling in plaats van een recht
van advies krijgt. Die aanbeveling zal dan de basis voor de benoemingsvoordracht
door de minister vormen. Ook de heer Rouvoet heeft zich in die zin positief
uitgesproken. Het is zeker van belang dat voor de raad in deze benoemingsprocedure
een belangrijke rol is weggelegd. Het wetsvoorstel voorziet daar dan ook in.
De raad brengt aan de minister advies uit over elke benoeming in een vacature
voor de functie van gerechtsbestuurder. Het advies van de raad zal voor de
minister dan ook uiterst zwaar wegen en doorgaans door hem worden opgevolgd.
Voor het aan de raad toekennen van een recht van aanbeveling bestaat derhalve
naar mijn mening geen directe noodzaak, maar het eindoordeel over dit amendement
laat ik graag aan de Kamer over.De leden van een gerechtsbestuur zullen voor een periode van zes jaar
worden benoemd. Zij kunnen vervolgens voor eenzelfde periode worden herbenoemd.
Met deze tijdelijke benoeming van zes jaar wordt recht gedaan aan belangrijke
uitgangspunten als mobiliteit in bestuursfuncties en vernieuwing van de besturing
van de gerechten. Daarnaast biedt het de mogelijkheid voor bestuurders om
zonder gezichtsverlies terug te treden. Met een kortere termijn van bijvoorbeeld
vier jaar wordt naar mijn oordeel onvoldoende voorzien in bestuurscontinuïteit
bij de gerechten. Ik heb begrepen dat dit ook de algemene opvatting van de
Kamer is. Een benoemingsperiode langer dan zes jaar doet naar mijn mening
weer te weinig recht aan de zojuist genoemde voordelen van een tijdelijke
benoeming. Wel bestaat er, zoals gezegd, de mogelijkheid om na een termijn
van zes jaar te worden herbenoemd.Naar mijn mening dient de mogelijkheid van herbenoeming niet te worden
uitgesloten. Het biedt aan personen die hun waarde als gerechtsbestuurder
hebben bewezen de gelegenheid om hun bestuursfunctioneren nog voor één
termijn te continueren. Dat is zeker ook in het belang van het betrokken gerecht.
Van meer dan één herbenoeming bij hetzelfde gerecht zal in de
praktijk naar verwachting niet vaak sprake zijn.Van sommige kanten is aangevoerd dat herbenoeming van gerechtsbestuurders
bijvoorbeeld het risico kent van een te vergaande beïnvloeding door de
minister. Die beïnvloeding zou bijvoorbeeld tot uiting kunnen komen in
het niet herbenoeming van een bestuurder vanwege de wijze waarop hij daarnaast
zijn rechterlijke taken vervult. Ik denk dat die zorg niet erg hoog kan zijn,
want ik heb zojuist al bij interruptie gezegd dat het belang van een minister
die zo zou denken, er juist in gelegen is om zo iemand wel te herbenoemen,
want dan is hij in ieder geval van die lastige rechtspraak af.De vrees dat de mogelijkheid tot herbenoeming zogenaamd herverkiezingsgedrag
van bestuurders in de hand zou werken, deel ik in ieder geval niet. Ook dat
is naar mijn mening geen reden om van die mogelijkheid af te zien. Een aanpassing
van het bestuursfunctioneren in het laatste deel van de benoemingsperiode
zal immers niet tot voordeel van de betrokkenen strekken. Het zal namelijk
bij de overige bestuursleden en de raad niet onopgemerkt blijven dat een betrokkene
zijn functioneren aanpast en dat dit negatieve consequenties heeft voor de
continuïteit. Dergelijk gedrag zal naar verwachting dan voor de raad
en het gerecht ook een niet onbelangrijke rol spelen bij de beoordeling van
de kandidatuur van de betrokkenen voor herbenoeming in de bestuursfunctie!De heerRabbae(GroenLinks)Ik heb de minister gevraagd om in te gaan op zijn opvatting – bij
hem naar mijn mening wel impliciet aanwezig, maar tot nu toe niet geëxpliciteerd –
dat er weinig reden voor vertrouwen is – dat zijn overigens mijn woorden –
dat de rechterlijke macht, de raad voor de rechtspraak, over onvoldoende zuiverend
vermogen zou beschikken om mensen die niet functioneren de laan uit te sturen
en dat hij daarom wil werken met korte benoemingstermijnen. Dit lijkt mij
nu het geschikte moment voor de minister om daarop te reageren.MinisterKorthalsIk geloof niet dat ik dat ooit gezegd heb. Ik vind die korte benoemingsperioden
wel belangrijk en de redenen daarvoor heb ik zojuist genoemd. In de praktijk
zijn er niet veel voorbeelden van rechters die niet goed functioneren en daarom
uit de rechterlijke macht zijn ontzet. In dergelijke gevallen zou de procedure
via de procureur-generaal bij de Hoge Raad gevolgd moeten worden. Ik ken geen
voorbeelden van die procedure. De reden daarvoor kan zijn dat geen enkele
rechter onvoldoende functioneert.De heerVan Oven(PvdA)Ik kan de redenering goed volgen, maar is de minister niet bang dat de
herbenoeming, waar ook een toetsing van de bestuursrechter bij komt kijken,
tot een soort automatisme verwordt? Het is wel erg lastig om een rechter niet
opnieuw te benoemen, als de beslissing van de bestuursrechter als een schaduw
boven die benoeming hangt. Als iemand niet klaarblijkelijk gedisfunctioneerd
heeft, zal hij normaal gesproken met een kans op succes naar de bestuursrechter
kunnen stappen. En dan heb ik het nog niet eens over de andere bezwaren tegen
de bestuursrechter als toetsende rechter.MinisterKorthalsDe praktijk zal moeten uitwijzen of het tot een automatisme
verwordt. Ik vind dat er in ieder geval van uitgegaan moet worden dat mensen
voor één keer zitten en dat een herbenoeming geen automatisme
is. Het gevaar waar u op wijst, zou ook als argument kunnen gelden voor het
amendement van de heer Dittrich, dat beoogt de tweede termijn niet te lang
te maken. Maar dat heeft alleen betrekking op de raad voor de rechtspraak.
De praktijk zal dit moeten uitwijzen. Ik weet niet hoe het zal uitpakken.
Het hangt ook een beetje af van de manier waarop herbenoemingen plaatsvinden.
Als de zittende persoon vrijwel altijd wordt herbenoemd, wordt het op een
gegeven moment wel moeilijk om iemand die wat minder functioneert, niet opnieuw
te benoemen. Dat ben ik met u eens. Ik heb zelf de neiging om voorzichtig
te zijn met herbenoemingen.De heerVan Wijmen(CDA)Ik heb een open vraag. Als het gerechtsbestuur iemand graag opnieuw benoemd
ziet, terwijl die herbenoeming om valide redenen – waar ik verder niet
in treed – niet doorgaat, heeft het gerechtsbestuur dan een positie
bij de bestuursrechter voor beroep?MinisterKorthalsNee, dat is een puur individuele zaak.De heerVan Wijmen(CDA)Ik kan het beter maar gevraagd hebben, want anders blijkt straks...MinisterKorthalsDan zou iedere belanghebbende dat recht kunnen krijgen.De heerVan Oven(PvdA)Mijn vraag betreft de Centrale raad van beroep. Daar is het probleem bijzonder
prangend. Als de president van de Centrale raad van beroep niet zou worden
herbenoemd, komt hij dus per definitie bij zijn eigen rechter terecht voor
de toetsing van het herbenoemingsbesluit.MinisterKorthalsIk heb u toegezegd dat ik in tweede termijn op dit punt terugkom.Voorzitter. Ik kom bij de leden van de raad voor de rechtspraak. De procedure,
die voorafgaat aan de benoeming van een lid van de raad voor de rechtspraak,
is neergelegd in de artikelen 2.6.1.1 en 2.6.1.2 van de Wet op de rechterlijke
organisatie. Ik meen dat deze procedure uiterst evenwichtig is en ervoor zal
zorgen dat leden van de raad zich verzekerd weten van het benodigde draagvlak
bij de rechtsprekende macht en de steun van de minister. Ik zet de procedure
nog even kort uiteen. De minister en de raad stellen allereerst gezamenlijk
een lijst op van zes kandidaten voor een vacature. Daarna brengt een commissie
van aanbeveling, die voor de meerderheid bestaat uit vertegenwoordigers van
de gerechten, de lijst terug tot een aanbeveling van drie kandidaten. Een
van die kandidaten zal ten slotte door de minister worden voorgedragen voor
benoeming bij koninklijk besluit. Het staat de minister derhalve niet vrij
om een andere kandidaat voor benoeming voor te dragen. Daaraan kan worden
toegevoegd dat ook de ondernemingsraad van de raad geraadpleegd dient te worden.
De voorgestelde procedure voorziet derhalve in een belangrijke inbreng door
de rechtsprekende macht. Ik zie dan ook geen reden voor het laten uitbrengen
van advies door de Hoge Raad of voor een door de raad en de minister op te
stellen lijst met zes kandidaten, zoals de heer Van Wijmen opperde. Met de
voorgestelde benoemingsprocedure wordt recht gedaan aan de ministeriële
verantwoordelijkheid voor het goed kunnen functioneren van de rechterlijke
organisatie, aan inspraak van de raad voor de rechtspraak zelf en aan zeggenschap
voor de gerechten. Dat zou niet gelden als de benoeming van de leden van de
raad bijvoorbeeld zou worden overgelaten aan de raad zelf of aan de gerechten,
en de procedure derhalve niet zou voorzien in een rol voor de minister.De heerVos(VVD)Ik wil nog een vraag stellen over de groslijst.MinisterKorthalsIk kom nog over allerlei punten te spreken, zoals over de zes kandidaten,
de eventuele rol van de Hoge Raad, de openbaarheid bij de benoemingsprocedure,
enzovoort. Je kunt het zo gek niet bedenken of ik kom er nog over te spreken.Met het amendement-Dittrich op stuk nr. 25 wordt beoogd dat de benoemingsprocedure
voor leden van de raad wordt aangepast in die zin, dat de eerste lijst met
zes kandidaten niet door de raad en de minister gezamenlijk wordt opgesteld
maar door de raad alleen, zij het na overleg met de minister. Ook de heer
Vos heeft vragen gesteld over de rol van de minister bij het opstellen van
de lijst met zes kandidaten. De in het wetsvoorstel opgenomen procedure voorziet
naar mijn mening op evenwichtige wijze in de inbreng van de raad, de gerechten
en de minister, zoals ik net heb uiteengezet, en doet daarmee recht aan de
verschillende relevante belangen en verantwoordelijkheden. Dat de minister
in deze procedure een grotere rol heeft dan in de benoemingsprocedure voor
leden van een gerechtsbestuur, lijkt mij overigens begrijpelijk. De raad zal
immers in tegenstelling tot de gerechtsbesturen een directe relatie met de
minister onderhouden. Het is van groot belang dat de kandidaten voor een vacature
van lid van de raad zich vanaf het begin van de procedure verzekerd weten
van voldoende draagvlak bij zowel de rechtsprekende macht als bij de minister.
Het door de raad en de minister gezamenlijk opstellen van de lijst met zes
kandidaten vormt daarvoor dan ook een belangrijke waarborg.De heerVan Wijmen(CDA)De minister heeft straks weliswaar een veto – dat woord viel daarnet –
maar de raad heeft dat omgekeerd evengoed.MinisterKorthalsJa, beide partijen moeten overeenstemmen.Een overleg van de raad met de minister in het beginstadium van de procedure
over de op de lijst te vermelden kandidaten biedt diezelfde waarborg namelijk
niet. De eindverantwoordelijkheid voor de te kandideren personen ligt dan
toch bij de raad alleen, als het na-overleg plaatsvindt.De heerDittrich(D66)Wat is dan het politieke oordeel van de minister over mijn amendement?
Ik heb bij de oorsprong van de benoeming het zwaartepunt gelegd bij de raad,
met de verplichting dat de minister gehoord wordt. De raad stelt echter de
lijst van zes kandidaten op en vervolgens krijgt de minister de mogelijkheden
die al in het wetsvoorstel zijn geregeld.MinisterKorthalsIk was bezig met het bespreken van het amendement van de heer Dittrich.
Ik wil de uitslag wel alvast verklappen: ik ontraad aanvaarding
van dat amendement. Uiteindelijk zal de minister er toch op worden aangesproken
als het niet goed gaat. Hij heeft dus belang bij een goede raad voor de rechtspraak.De heerDittrich(D66)Met mijn amendement wordt natuurlijk hetzelfde beoogd.MinisterKorthalsJa, maar als er zes kandidaten worden neergezet waarmee de minister niets
van doen heeft, is dat niet plezierig.De heer Rabbae heeft een amendement ingediend waarmee een verdergaande
aanpassing van de benoemingsprocedure wordt beoogd. Die aanpassing komt erop
neer dat de in het wetsvoorstel toebedeelde taken en bevoegdheden in deze
procedure worden vervuld door de Hoge Raad. Daarbij gaat het met name om het
gezamenlijk met de raad voor de rechtspraak opstellen van de lijst met zes
kandidaten en om het doen van de benoemingsvoordracht. Ik meen dat het niet
tot deze aanpassingen moet komen. Ten eerste voorziet de procedure reeds in
een belangrijke inbreng vanuit de rechtsprekende macht. Ten tweede kent de
door de heer Rabbae voorgestelde procedure als groot nadeel, dat leden voor
de raad zich geenszins verzekerd weten van draagvlak bij de minister, aangezien
laatstgenoemde op geen enkele wijze bij de benoeming van de leden is betrokken.
Een rol voor de minister in de benoemingsprocedure kan naar mijn mening dan
ook echt niet worden gemist. Om die reden ontraad ik aanneming van het amendement
van de heer Rabbae.De vraag van de heer Vos of in een algemene maatregel van bestuur met
nadere regels omtrent de benoemingsprocedure voor leden van de raad ook de
openbare aard van de procedure kan worden vastgelegd, beantwoord ik bevestigend.
Ik merk nu al op dat de vacatures voor de functies van lid van de raad landelijk
zullen worden opengesteld. Hierdoor zal het zowel voor kandidaten vanuit de
rechtsprekende macht als kandidaten van daarbuiten mogelijk zijn om hierop
te reageren.De heer Van Oven heeft de vraag gesteld of de benoemingsprocedure van
leden van de raad voor de rechtspraak gelijk zou kunnen zijn aan die voor
leden van de Hoge Raad. De voor leden van de Hoge Raad geldende procedure
komt er kort gezegd op neer dat de Hoge Raad een aanbeveling van zes kandidaten
opstelt, dat de Tweede Kamer een voordracht van drie personen opmaakt en dat
op basis daarvan een benoeming bij KB geschiedt. In het voorstel van de heer
Van Oven zou de aanbeveling dan door de raad en de minister worden opgesteld.
In de praktijk wordt de eerste van de voordracht van de Tweede Kamer benoemd.
Een dergelijke procedure verdient in dit geval zeker niet de voorkeur boven
de in het wetsvoorstel inzake de raad voor de rechtspraak opgenomen procedure.
De procedure in het wetsvoorstel voorziet namelijk wel in een belangrijke
inbreng van de gerechten en van de minister. Dat zorgt ervoor dat leden van
de raad zich verzekerd weten van voldoende draagvlak voor hun benoeming bij
zowel de rechtsprekende macht als de minister. Het voorstel van de heer Van
Oven betekent met name dat de gerechten een duidelijk minder grote inbreng
hebben dan in de benoemingsprocedure in het wetsvoorstel. Een belangrijke
rol voor de minister acht ik in dit verband ook meer op zijn plaats dan een
rol voor de Tweede Kamer. De minister is namelijk verantwoordelijk voor het
goed functioneren van de rechterlijke organisatie. Een vergelijking met de
Hoge Raad gaat niet op, want het gaat bij de raad voor de rechtspraak in tegenstelling
tot de Hoge Raad om een raad met vooral specifieke bevoegdheden op het terrein
van de bedrijfsvoering, waarvoor de minister in algemene zin verantwoordelijk
is.De heerVan Wijmen(CDA)Waarom zegt u vooral? Dat woord kan worden weggelaten. Die raad heeft
gewoon specifieke bevoegdheden. Het woord "vooral" suggereert dat er weer
andere bevoegdheden zijn.MinisterKorthalsHet is mij ontschoten.De heerVan Oven(PvdA)De minister zei dat de rol van de rechterlijke macht door de inschakeling
van de Tweede Kamer zou worden beperkt. Dat hoeft niet. Het is mogelijk dat
de aanbevelingslijst op dezelfde manier wordt samengesteld als in het wetsvoorstel
wordt voorgesteld. Het verschil tussen mijn voorstel en het wetsvoorstel is
dat er nog een toetsing door de Tweede Kamer aan de benoeming voorafgaat.
Dat geschiedt ook bij de Hoge Raad. De raad vervult in het systeem van de
drie staatsmachten een bijzonder waarborgende functie. Ligt dan niet inschakeling
van de Tweede Kamer voor de hand?MinisterKorthalsBuiten de zo-even genoemde redenen zijn er nog andere. Bij de benoeming
van een lid van de Hoge Raad heeft de minister niet geweldig veel invloed.
Hij benoemt de nummer één van de lijst van aanbeveling van de
Tweede Kamer.De heerVan Oven(PvdA)Het verschil met het systeem dat nu voorligt, is dat in het geval van
de Hoge Raad de minister niet aan het begin van de rit eraan te pas komt.MinisterKorthalsDat stelt de heer Van Oven niet voor. Ik dacht dat hij voorstelde dat
een zelfde procedure gevolgd wordt als bij de benoeming van leden van de Hoge
Raad. Hij wil dus dat in de voorprocedure de minister van Justitie erbij betrokken
wordt.Ik wil benadrukken dat de minister in dit geval wel heel erg direct verantwoordelijk
is voor hetgeen gebeurt en daarop aangesproken kan worden door de Kamer. Bij
dit soort verantwoordelijkheden vind ik het belangrijk dat je een behoorlijke
invloed hebt, ook op de mensen met wie je werkt en die je gaat benoemen.De heerVan Oven(PvdA)De vraag is of dit niet voldoende gegarandeerd wordt. Ik heb inderdaad
gesproken van een aanbevelingslijst, opgemaakt door de minister in samenwerking
met de rechterlijke macht. Dat zou op dezelfde manier kunnen als nu wordt
voorgesteld in het wetsvoorstel. Het enige verschil is dat voorafgaand aan
de benoeming, de Tweede Kamer nog in staat is om die volgorde te veranderen.
Dat dit niet vaak gebeurt bij de Hoge Raad heeft de minister al meegedeeld.
De laatste keer was in 1870. Het valt dus ook niet meteen te verwachten, maar
dit betekent wel een committering van de Tweede Kamer bij de samenstelling
van de raad voor de rechtspraak. Voor het vertrouwen in die instelling kan
dit wel degelijk van belang zijn.MinisterKorthalsJe kunt ook een tegenredenering volgen. Juist omdat de Kamer op die manier
gecommitteerd is, kan zij minder afstand nemen van wat er allemaal precies
gebeurt. Ik wil ook nog op iets anders wijzen. Er lijken gevoelens te zijn
dat politiek en rechterlijke macht een beetje op elkaars terrein zitten. Of
die gevoelens nu terecht zijn of niet, dit speelt zeker mee. Ik denk dat dit
gevoel nog meer versterkt wordt als de Tweede Kamer hierbij een rol krijgt.In het wetsvoorstel inzake de raad voor de rechtspraak is voor de leden
van de raad gekozen voor een benoemingsduur van zes jaar, met de mogelijkheid
van een eenmalige herbenoeming voor eenzelfde periode. Die eenmalige herbenoeming
moet naar mijn mening niet worden uitgesloten. Een eenmalige herbenoemingsmogelijkheid
stelt namelijk de leden van de raad die in hun eerste termijn hun waarde als
lid van de raad hebben bewezen, nog een keer in de gelegenheid om een tweede
periode dat te doen. Een kortere herbenoemingsperiode dan zes jaar geeft daar
naar mijn gevoel te weinig mogelijkheden voor. Ik ben dan ook niet zo erg
geporteerd voor een verkorting tot drie jaar, zoals voorgesteld door de heer
Dittrich. Ik vind het echter geen amendement dat onoverkomelijke bezwaren
moet hebben, als het wordt aangenomen. Ik heb echter wel een duidelijke voorkeur
voor de eigen bepaling.De heer Rabbae wil één keer voor tien jaar benoemen. Hij
wilde dat ook voor de gerechtsbesturen. In dat verband is al duidelijk gezegd
dat dit voor de flexibiliteit geen goede zaak is. Ik denk dat dit echt een
veel te lange periode is. Daarom meen ik aanvaarding van dat amendement te
moeten ontraden.Op het onderwerp schorsing en ontslag van de leden van het gerechtsbestuur
en de raad voor de rechtspraak zijn de meeste woordvoerders ingegaan en zijn
ook verschillende amendementen ingediend.In de nieuwe constellatie behoudt de minister de verantwoordelijkheid
voor het goed kunnen functioneren van de rechterlijke organisatie en de daarvoor
in te zetten financiële middelen. Om aan deze verantwoordelijkheid inhoud
te kunnen geven, worden hem in de Wet op de rechterlijke organisatie enkele
bevoegdheden toegekend ten opzichte van de raad voor de rechtspraak. Hiertoe
behoort ook de bevoegdheid om één of meer leden van de raad
wegens grove taakverwaarlozing bij de Kroon voor te dragen voor schorsing
of ontslag. Die bevoegdheid is naar mijn oordeel essentieel in verband met
de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie op het terrein van de
bedrijfsvoering van de rechterlijke organisatie.Ter ondersteuning van zijn taken op het terrein van het beheer en de bedrijfsvoering
zal de raad voor de rechtspraak in de nieuwe constellatie over een aantal
wettelijke bevoegdheden ten aanzien van de gerechten gaan beschikken. Daartoe
behoren onder meer het recht om inlichtingen te vragen en te ontvangen en
de mogelijkheid van schorsing en vernietiging van beslissingen van gerechtsbesturen.
Ook zal de raad de bevoegdheid krijgen om ten aanzien van één
of meer gerechtsbestuurders in geval van grove taakverwaarlozing een voorstel
voor schorsing of ontslag aan de minister te doen. Schorsing of ontslag geschiedt
door de Kroon op voordracht van de minister, zij het alleen op initiatief
van de raad. De mogelijkheid van schorsing of ontslag bestaat derhalve alleen
in een geval van grove taakverwaarlozing. Een niet goed functioneren als bestuurder
is op zichzelf onvoldoende. Het zal moeten gaan om een ernstige vorm van taakverwaarlozing.
Daarvan kan sprake zijn, indien activiteiten van één of meer
bestuurders of het uitblijven daarvan tot een ontwrichting van de taakuitoefening
van het gerecht of de raad óf tot ernstig financieel wanbeheer dreigen
te leiden. Schorsing of ontslag is in deze situaties uitdrukkelijk een uiterste
middel.Mocht van taakverwaarlozing bij een gerecht blijken, dan spreekt het voor
zich dat de raad eerst in overleg met het betrokken gerechtsbestuur zal treden
en zal pogen om tot afspraken over concrete verbetering te komen. Datzelfde
geldt voor de minister, als taakverwaarlozing door één of meer
leden van de raad blijkt. Alleen als na verloop van tijd blijkt dat van verbetering
geen sprake is, zal er geen andere mogelijkheid meer zijn om dat op te lossen
dan door het voordragen voor schorsing of ontslag. Dat zal naar verwachting
niet snel het geval zijn. De wet moet naar mijn mening echter wel een voorziening
bevatten voor situaties waarin de taakuitoefening van het gerecht of de raad
echt ontwricht dreigt te worden.De heerDittrich(D66)De minister zei ongeveer een half uur geleden dat als de raad voor de
rechtspraak weigert een door de minister opgelegde algemene aanwijzing uit
te voeren, de minister in het ultieme geval de raad moet kunnen ontslaan.
Nu is het maar helemaal de vraag of een raad die weigert een algemene aanwijzing
van de minister uit te voeren, grove taakverwaarlozing verweten kan worden.
In mijn ogen is dit niet het geval. Het argument dat de minister hiervoor
aanhaalt, klopt dan toch niet?MinisterKorthalsIn dit geval heeft de minister een aanwijzingsbevoegdheid om juist een
mogelijkheid te scheppen dat een bepaald iets wordt gedaan. Wanneer die opdracht
niet wordt nagekomen, zal er voor de minister wel een mogelijkheid tot sanctie
moeten zijn, want anders heeft het geen enkele zin een aanwijzingsbevoegdheid
te geven.De heerVan Oven(PvdA)Dat lijkt mij een reden temeer om tegen zo'n aanwijzing apart beroep open
te stellen.MinisterKorthalsDaar kom ik nog op terug.De heerVos(VVD)Ik begrijp dat de minister sterk blijft hechten aan de term "grove taakverwaarlozing",
maar ik wil hem voorhouden dat de mogelijkheid geenszins denkbeeldig is dat
het op een bepaald ogenblik niet meer gaat en dat er een intermenselijk probleem
ontstaat tussen een lid van een gerechtsbestuur of de voorzitter van een gerechtsbestuur
en de raad en/of tussen de minister en iemand die deel van de raad uitmaakt.
Neem de Docters van Leeuwen-casus; het is een geenszins denkbeeldige optie.
Welnu, dan kun je alleen maar door zeer creatief met "grove taakverwaarlozing"
om te gaan, proberen schorsing of ontslag te bewerkstelligen.MinisterKorthalsDat betreft de gronden voor het ontslag. Daar zijn ook amendementen
op ingediend en daar kom ik nog op terug.De heerRabbae(GroenLinks)Ik kan de minister in dezen niet volgen. Aan de ene kant streeft hij naar
modernisering van de rechterlijke organisatie en ziet hij graag mogelijkheden
ontstaan om mobiliteit en flexibiliteit in het systeem in te pluggen. Aan
de andere kant komt hij met een zeer traditionele motivering in verband met
het hanteren van het begrip "zware taakverwaarlozing". Ik begrijp dat als
een soort geruststelling voor de omgeving van de minister: hij zal echt zorgvuldig
met dit soort zaken omgaan. Het gaat echter om situaties die weinig voorkomen.
Iemands disfunctioneren hoeft geen extreme dimensie aan te nemen. Het hoeft
niet te gaan om iemand die echt zit te slapen. Meestal gaat het om een aantal
etappes daarvoor. Als die worden verwaarloosd, is de minister in strijd met
zijn eigen beleid bezig. Kan de term "disfunctioneren" niet ook een basis
zijn om over te gaan tot maatregelen?MinisterKorthalsDus u wilt ook een verruiming van de gronden voor de minister om leden
van de raad voor de rechtspraak te ontslaan?De heerRabbae(GroenLinks)Ik denk dat de minister mij wel begrijpt. Ik ben het niet eens met zijn
inmenging bij een aantal situaties binnen de rechterlijke macht. Als het echter
gaat om het bestrijden van disfunctioneren, laat hij het heel ver gaan voordat
hij ingrijpt. Dat lijkt mij geen moderniseringsoperatie.MinisterKorthalsDit wordt allemaal gevoed door het vermijden van alleen maar de schijn
dat de minister daartoe te gemakkelijk overgaat, waarmee hij in strijd zou
handelen met de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Vandaar dat ik
nog wel enig begrip heb voor de amendementen die terzake zijn ingediend. Misschien
moet er wel enige verruiming komen.De heerDittrich(D66)In de visie van de fractie van D66 moet er verruiming komen binnen de
kolom van de rechterlijke macht. De minister heeft al een vinger in de pap.
Een verruiming daarbij lijkt mij geen verbetering van het wetsvoorstel.De heerVan Oven(PvdA)Vreest de minister niet dat hij hiermee in een uiterst onaangename situatie
terecht kan komen? Ik denk aan bestuurders die weliswaar hun taak niet op
grove wijze verwaarlozen, maar van wie ook niet gezegd kan worden dat zij
behoorlijk functioneren. Vanwege de afstand die de minister in zijn eigen
wetsvoorstel onderhoudt, mede gevoed door de afwezigheid van een rechterlijke
toetsing, wordt de minister dan als het ware gedwongen om lijdelijk toe te
zien dat er te weinig actie binnen de raad wordt ontplooid of dat het op een
andere wijze niet zo gaat als hij zou willen. Daarmee kan de minister weinig
inhoud geven aan zijn verantwoordelijkheid voor de rechtspleging.MinisterKorthalsDat is precies de reden waarom ik vind dat de minister van Justitie een
mogelijkheid moet hebben. Daarover verschil ik niet van mening met de heren
Van Oven en Vos, maar wel met de heren Dittrich en Rabbae. Hoe dat met de
heer Van Wijmen ligt, weet ik niet. De heren Dittrich en Rabbae vinden dat
de minister op dit punt nauwelijks een taak heeft. Hij mag slechts zijn zienswijze
geven en moet maar afwachten of de procureur-generaal bij de Hoge Raad het
initiatief neemt om tot ontslag over te gaan. Gezien de verantwoordelijkheid
van de minister, waarop hij door de Kamer voortdurend zal worden afgerekend,
moet hij de mogelijkheid hebben om op dit gebied zelf het initiatief te nemen.
Als ik zou moeten kiezen tussen de verschillende amendementen, dan ben ik
het meest geporteerd van het amendement van de heer Vos. Als men vindt dat
de minister dit niet alleen kan doen, dan kan een advies van de Hoge Raad
er een rol bij spelen. Stel dat de minister vindt dat de Hoge Raad zou moeten
ontslaan, maar dat noch de procureur-generaal noch de Hoge Raad het initiatief
daartoe neemt. Wat is dan nog het machtsmiddel dat de minister heeft? Ik denk
dus echt dat wat u voorstelt, een foute benadering is. Zo er al een second
opinion over moet komen, dan zou dat in de vorm van een openlijk advies van
de Hoge Raad moeten geschieden.De heerDittrich(D66)Indien noch de Hoge Raad noch de procureur-generaal wil meewerken aan
het ontslag, dan zal men binnen de rechterlijke kolom oordelen dat het desbetreffende
lid van de raad voor de rechtspraak niet disfunctioneert en er dus geen ontslag
zal moeten plaatsvinden. Men kijkt er dan dus anders tegenaan dan de minister.
Dat is juist ook de reden waarom wij het binnen de kolom van de rechterlijke
macht willen houden.MinisterKorthalsMaar het verschil is dat de minister wel verantwoordelijk is voor alles
wat er gebeurt. De minister van Justitie zal in de Tweede Kamer aangesproken
worden op het reilen en zeilen met betrekking tot de bedrijfsvoering van de
rechterlijke macht.De heerDittrich(D66)U heeft een vernietigings- en een schorsingsbevoegdheid waar het gaat
om besluiten die door de raad worden genomen. Dat staat ook in het wetsvoorstel.
Bovendien heeft u nog een beïnvloedingsmogelijkheid bij de begroting.De heerRabbae(GroenLinks)Zou de minister het met de door de heer Dittrich en mij voorgestelde afhandelingsprocedure
eens kunnen zijn als een bepaling opgenomen wordt waarin staat dat het initiatief
onder anderen bij de minister ligt in de richting van de procureur-generaal?MinisterKorthalsHet gaat erom wie er daadwerkelijk schorst en ontslaat. In het voorstel
dat u doet, is dat de Hoge Raad. Volgens het wetsvoorstel is dat de minister,
waarbij uiteraard nog toetsing door de rechter kan plaatsvinden. Ik vind het
heel belangrijk dat men in dit debat oog heeft voor de ministeriële verantwoordelijkheid
in dezen.De heerVan Wijmen(CDA)Er kan sprake zijn van een niet goed functioneren vanwege problemen rond
de rechterlijke onafhankelijkheid. Dat is de eerste mogelijkheid. De tweede
is dat er sprake is van een slechte bedrijfsvoering. In het laatste geval
is het duidelijk dat de minister er direct op wordt aangesproken en dat hij
het ontslag verleent. Het is ook een ander type geschil dan het eerste. De
minister zei zo-even dat zijn besluit nog getoetst kan worden door de rechter.
Dan is het de vraag welke rechter dat doet. Als er sprake is van een situatie
waarbij er een geschil is wat betreft de aanwijzing, dan heb
je mijns inziens de Hoge Raad nodig. In dat licht zal het amendement-O.P.G.
Vos toch in ieder geval meegewogen moeten worden.MinisterKorthalsIk heb best begrip voor het feit dat men bang is dat een minister op de
een of andere manier toch ongewild de rechterlijke onafhankelijkheid wil aantasten
en dat men wil dat ook anderen er naar kijken. Dat kan al gebeuren via het
beroep via de Centrale raad van beroep in het geval van ontslag. Je kunt nog
een extra waarborg inbouwen door een advies van de Hoge Raad. Als het advies
bindend is, dan is het geen advies meer maar een beslissing. Dus de minister
houdt zelf de bevoegdheid om het advies al dan niet op te volgen. Als het
advies negatief is en de minister het daar niet mee eens is, ontstaat er staatsrechtelijk
een heel vervelende situatie.De heerVan Oven(PvdA)Daarom heb ik mijn suggestie in eerste termijn gedaan. De minister is
het eens met de redenering dat een onafhankelijkheidstoets van het ontslagbesluit
gerechtvaardigd kan zijn en dat een bindend advies in wezen geen advies is.
Bovendien is een advies van de Hoge Raad waarvan kan worden afgeweken niet
erg chic in de richting van ons hoogste rechtscollege. Kunnen we niet uitkomen
op een systeem waarbij de minister een besluit neemt, maar waarbij beroep
op onafhankelijkheidsgronden openstaat bij de Hoge Raad? Op die manier kan
de hele procedure in alle duidelijkheid en openheid plaatsvinden. De verantwoordelijkheden
blijven dan in iedere kolom liggen waar ze horen. Is de minister bereid om
een nota van wijziging in die zin te overwegen?MinisterKorthalsVoorzitter. Ik vind mijn eigen systeem natuurlijk het mooiste, maar het
gaat erom waarmee ik kan leven. Ik vind dit voorstel een gedachte waard. Voordat
ik echter expliciet zeg dat ik het overneem, moeten we het nog eens goed bekijken.
Deze benadering spreekt mij echter op het eerste gezicht aan.De heerVos(VVD)Voorzitter. Ik wil even ingaan op de status van het advies. Stel dat de
Hoge Raad op het punt van onafhankelijkheid geadviseerd heeft en de minister
zou daar toch tegenin willen gaan, dan ontstaat er een heel vervelende situatie.
Dat kan natuurlijk niet. Zou het dan toch niet een oplossing zijn wanneer
op dit onderdeel bindend door de Hoge Raad geadviseerd wordt? De Hoge Raad
bemoeit zich dan niet met het ontslag als zodanig, maar heeft alleen de vraag
voorliggen of de gronden die genoemd zijn, ongeacht welke dat zijn, de rechtsonafhankelijkheid
raken.MinisterKorthalsDat is een beetje dezelfde benadering als die van de heer Van Oven. De
heer Van Oven stelt alleen voor om dit achteraf te doen, terwijl u voorstelt
om het vooraf te doen.De heerVos(VVD)Ik doe dat omdat het niet past als er achteraf zo'n fundamenteel geschil
ontstaat. Je kunt dat beter in de ontslagvergunningsfeer zien. Dat is voor
de staatsrechtelijke zuiverheid een stuk voorzichtiger. Je moet het niet tot
geschillen achteraf laten komen. Er ontstaat dan gezichtsverlies. Stel u voor
dat er een geschil over bestaat met de voorzitter van de raad op een bepaald
ogenblik. De minister gaat dan af en de raad ook. De minister moet dat te
allen tijde voorkomen.MinisterKorthalsWe zien in ieder geval met elkaar dat er heel wat problemen zijn. Een
meerderheid in de Kamer vindt misschien dat het voorstel, zoals het nu in
het wetsvoorstel staat, een beetje te rigide is en de minister zelf te veel
mogelijkheden geeft. Ik kan me voorstellen dat de Kamer onderling overlegt
over een amendement in de zin van de heer Vos of de heer Van Oven. Ik ben
absoluut geen voorstander om het geheel uit handen te geven aan de Hoge Raad
of een andere instantie.De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter. Het is een wetgevingsoverleg. Ik wil graag begrijpen wat de
minister bedoelt. In navolging van collegae Van Oven en Vos zegt de minister
dat hij wel iets voelt voor de lijn van een advies van de Hoge Raad, maar
beperkt tot de onafhankelijkheidskwestie. Ik weet niet of dat een goede weg
is. Het kan betekenen dat de minister bij het beoordelen van de component
"functioneren als bestuurder" altijd gelijk heeft. De Hoge Raad hoeft alleen
maar te toetsen of het onderdeel van de onafhankelijkheidskwestie aan de orde
is. Dat is niet de bedoeling van de minister. Hij wil de man of vrouw in kwestie
ontslaan omdat deze als bestuurder niet functioneert in zijn opvatting.MinisterKorthalsDat is waar. Als ik dat op die gronden doe en het wordt achteraf gehonoreerd
door de rechter, dan is er geen probleem. Als de rechter achteraf echter van
oordeel is dat de rechterlijke onafhankelijkheid mede in het geding is bij
deze schorsing of dit ontslag, dan gaat het dus niet door.De heerRabbae(GroenLinks)Dat betekent dat de adviesaanvrage aan de Hoge Raad het complete dossier
betreft en niet alleen de vraag of de kwestie van de onafhankelijkheid aan
de orde is.MinisterKorthalsDat moet u aan de heer Vos vragen, want hij heeft een amendement met deze
strekking ingediend.De voorzitter:Ik stel voor dat de onderlinge raadpleging in de schorsing plaatsvindt.
Na het spel van vraag en antwoord van de laatste minuten is er niet meer duidelijkheid
dan wij al hadden, dus ik verzoek de minister om zijn betoog voort te zetten.De heerVan Oven(PvdA)Erkent de minister dat er een verband bestaat tussen die ontslagronde
en de vraag of er rechterlijke toetsing is van het ontslag?MinisterKorthalsDaar komen wij nog op terug.Ik denk dat mijn opvatting helder is dat ik geen behoefte heb aan welk
amendement dan ook op dit punt. Als ik moet kiezen wat betreft het gevoelen
van de Kamer dat door de rechter wordt geoordeeld over de rechterlijke onafhankelijkheid,
dan heb ik een voorkeur voor de adviesaanvraag aan de Hoge Raad of achteraf,
zoals de heer Van Oven voorstelt.Dan kom ik nu op de president, en de tijdelijke benoeming. Voor alle duidelijkheid,
het voorstel om de leden van het gerechtsbestuur tijdelijk te benoemen, is
afkomstig van het projectteam Bestuur gerechten en dus van de rechterlijke macht zelf. Het projectteam is met dit voorstel gekomen met het oog
op mogelijkheden van vernieuwing in het bestuur van het gerecht en van mobiliteit
in de bestuursfuncties. Deze argumenten spreken de regering aan en passen
in het beeld dat verschillende sprekers hebben gegeven.De positie van de voorzitter past bij zijn taak bij de interne verantwoording
en de externe vertegenwoordiging. De taken en bevoegdheden die met het oog
daarop aan hem zijn toegekend, passen nog steeds in de opzet van collegiaal
bestuur. Dit zou anders zijn bij een verdergaande uitbouw van zijn positie,
zoals bij een benoeming voor onbepaalde tijd, waar de heer Van Wijmen voor
pleit. Indien daarvan sprake is, wordt in feite de collegiale bestuursvorm
losgelaten. Dan is er sprake van ongelijke posities en van een presidentieel
bestuursmodel. Het zwaartepunt van de zeggenschap ligt dan bij de president.
Het bestuur krijgt dan meer het karakter van een managementteam onder de president.
Voor het presidentiële bestuursmodel was geen draagvlak. Ook om andere
redenen is een versterking van de positie van de president bezien vanuit het
bestuursmodel niet wenselijk.Dan kom ik op de positie van de voorzitter binnen het collegiale sectorbestuur
bij geschillen tussen de voorzitter en de overige bestuursleden. Heeft de
voorzitter wel genoeg ordenende instrumenten, vraagt de heer Vos, waarbij
hij verwijst naar de positie van de hoofdofficier van justitie.Over de vraag wat te doen bij een geschil in het bestuur, merk ik allereerst
op dat het wetsvoorstel geen regeling kent voor geschillen tussen bestuursleden
onderling. De bedoeling is dat verschillen van inzicht door overleg worden
opgelost. Als er verschillende opvattingen leven, wordt uiteindelijk beslist
door middel van een stemming. Het bestuur beslist bij meerderheid van stemmen.
Staken de stemmen, dan geeft de stem van de voorzitter de doorslag. De voorzitter
moet ook tot de meerderheid behoren bij de vaststelling van het jaarplan.
Een andere besluitvormingsprocedure waarbij bijvoorbeeld een vetorecht wordt
gegeven aan de president, doet afbreuk aan het idee van collegiaal bestuur.
Dit zou in feite leiden tot de keuze voor een presidentieel bestuursmodel,
zoals ik zojuist heb uiteengezet.De heer Vos heeft verder gevraagd of het, in geval van een geschil tussen
de president of één van de sectorvoorzitters, voldoende is dat
het bestuur kan overleggen met de sectorvergadering of de gerechtsvergadering.
Hij noemt in dat verband artikel 2.2.2.1, derde lid van de WOBG. In dat artikel
is bepaald dat het bestuur overleg voert met de sectorvergadering of de gerechtsvergadering
over de bevordering van de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing.
Dat overleg is echter bedoeld om te overleggen over de in dat artikellid genoemde
onderwerpen en niet om verschillen van inzicht over die onderwerpen tussen
een sectorvoorzitter en de overige bestuursleden te bespreken. Dat is meer
iets dat binnen het bestuur zelf door overleg moet worden opgelost. Ook in
deze situatie geldt dat een stemming uiteindelijk de doorslag zal geven en
dat de meerderheid dus beslist.De heer Vos vraagt hierbij in hoeverre deze vraagstukken een rol hebben
gespeeld bij de beslissing om een hoofdofficier van justitie wel voor onbepaalde
tijd te benoemen. Deze vraagstukken hebben geen rol gespeeld bij de bepaling
van de benoemingsduur van de hoofdofficier van justitie. Alle officieren van
justitie zijn voor onbepaalde tijd benoemd, dus ook de hoofdofficier van justitie.
Dat volgt uit hun rechtspositie. Zoals alle rechterlijke ambtenaren die met
rechtspraak zijn belast, voor het leven zijn benoemd, geldt dat ook voor degenen
die daarnaast een bestuursfunctie uitoefenen.De heer Van Wijmen vroeg of de positie van de president binnen het bestuur
niet te zwak is en of daarom niet gekozen moet worden voor een benoeming voor
onbepaalde tijd, dat wil zeggen voor het leven. Daarop ben ik al uitvoerig
ingegaan. Ik ben daar volstrekt geen voorstander van.De heerVan Wijmen(CDA)U ontraadt aanvaarding van het amendement waarschijnlijk?MinisterKorthalsDat mag u wel zeggen.Datzelfde geldt voor het amendement van de heer Rabbae op stuk nr. 17
dat strekt tot de benoeming voor onbepaalde tijd van de voorzitter van het
bestuur.Er is gesproken over de functiescheiding van de president en de voorzieningenrechter.
Het gaat om de aanduiding van de voorzitter van het gerechtsbestuur versus
de aanduiding van rechter in de enkelvoudige kamer die in spoedeisende en
andere zaken voorzieningen treft. Met de heer Van Wijmen ben ik van oordeel
dat hybride situaties moeten worden vermeden. Om die reden heeft de regering
ervoor gekozen een strikte scheiding aan te brengen tussen rechtsprekende
en bestuurlijke functies door ook de benaming van die functies te onderscheiden.Er zijn met andere woorden geen functies waarin zowel bestuurlijke taakelementen
als rechtsprekende taakelementen verenigd zijn. Ik wil nogmaals benadrukken
dat dit is gedaan om te vermijden dat een functie een samenstel van andersoortige
elementen bevat en dus hybride is. Dit onderscheid is noodzakelijk omdat in
de nieuwe constellatie van een gerecht een nieuw orgaan wordt ingevoerd. Naast
de rechtsprekende organen, de enkelvoudige en meervoudige kamers, komt er
een bestuurlijk orgaan, namelijk het bestuur.Het bestuur krijgt taken en bevoegdheden die thans niet binnen het gerecht
liggen en waarover externe verantwoording wordt afgelegd. Diegene die de taak
heeft, de externe contacten te onderhouden en de externe verantwoording af
te leggen, is de voorzitter van het bestuur. Deze taak is expliciet aan hem
toegekend. Het bestuur en de taakuitvoeringen ervan moeten goed zichtbaar
en dus herkenbaar worden afgescheiden van de rechtsprekende organen waarin
de rechtspraak tot stand komt. Daarin mag geen inmenging zijn, noch vooraf,
noch achteraf. Over die taakuitvoering wordt geen verantwoording afgelegd,
althans niet anders dan in de motivering van de uitspraak die in hoger beroep
of cassatie kan worden getoetst. Dit onderscheid dient duidelijk te zijn,
zowel voor degenen die in de organisatie werkzaam zijn als voor degenen die
belast zijn met het toezicht op de uitvoering van de bedrijfsvoeringstaak.
Het geldt niet in de allerlaatste plaats voor de burger die in aanraking komt
met gerecht en de rechter. Het is vanuit dat perspectief, dat ook in de functie benaming een strikt onderscheid wordt gemaakt; voor zowel de interne
werking als de externe werking naar de samenleving.De regering heeft ervoor gekozen, de voorzitter van het bestuur president
te noemen. De voorzitter van de enkelvoudige kamer, die in spoedeisende zaken
en andere zaken voorzieningen treft, heet dan voorzieningenrechter. Deze enkelvoudige
kamer krijgt de rechterlijke taken die in de wet nu nog aan de president zijn
toegekend. Waar gaat het om? Het gaat om allerlei voorzieningen. Dat is de
gemeenschappelijke noemer. Ik geef een indicatie: in de conceptaanpassingswet
die nu bij de Raad van State ligt, zullen 45 wetten worden aangepast. Het
gaat om allerlei beslissingen in een civielrechtelijk kort geding. Het gaat
ook om spoedeisende voorzieningen in bestuursrechtelijke zaken. Het gaat ook
om allerlei bevoegdheden in het executie- en beslagrecht, maar ook om andere
zaken. De zaken zijn dus zeer uiteenlopend en niet alleen civielrechtelijk,
maar ook bestuurs- en strafrechtelijk.Deze taken hebben gemeen dat het voorzieningen zijn en ook dat zij in
de praktijk momenteel niet of niet alleen door de president worden uitgevoerd,
maar ook door andere rechters. De regering heeft vanuit dat perspectief gekozen
voor een functionele benaming, namelijk de voorzieningenrechter. Achter die
keuze van de betiteling in het wetsvoorstel staat de regering nog steeds.
Er is echter begrip voor een eventuele keuze voor een andere benaming. Er
kan, zoals in het amendement van de heer Van Oven is voorgesteld, worden gekozen
om de voorzitter van het gerechtsbestuur "bestuursvoorzitter" te noemen en
de rechter in de voorzieningenkamer "president". Dat betekent dat het vertrouwde
"president" behouden blijft voor specifieke rechterlijke taken. Dit voorkomt
dat er een groot aantal wetten gewijzigd moeten worden. De heer Vos vraagt
eigenlijk ook om een dergelijke wijziging. De heer Dittrich stelt voor, de
voorzitter van het gerechtsbestuur de presidentstitel te laten en de rechter
in de voorzieningenkamer de titel "kortgedingrechter" te geven. Als het gaat
om spoedeisende voorzieningen, dekt dat de lading van de taken, al zal het
wennen zijn om de rechter in bestuursrechtelijke spoedvoorzieningen zo te
noemen. Alleen als het gaat om de andere voorzieningen, lijkt deze benaming
niet op zijn plaats. Ook hier geldt, net als bij de voorzieningenrechter,
dat het na enige tijd wel zal wennen. Ik laat het aan het oordeel van de Kamer
over, hierin een keuze te maken. Men kent de voorkeur van de regering.Er ligt tevens de kwestie van de rechterlijke rang van president en, in
samenhang daarmee, de bezoldiging van de voorzitter van het bestuur. Er liggen
amendementen van de heer Van Wijmen en de heer Rabbae. Deze heren hebben in
hun amendement gepleit voor het herintroduceren van de rechterlijke rang van
president. Ik meen dat daarvoor geen reden is, met name ook aangezien hierdoor
verwarring zal ontstaan omdat geen onderscheid wordt gemaakt tussen de rechterlijke
rang van president enerzijds en de rechter die voorzieningen behandelt anderzijds.
Ik zou deze amendementen dan ook willen ontraden.De heer Vos vraagt naar de president en de disciplinaire maatregelen.
In artikel 116, vierde lid, van de Grondwet is inderdaad neergelegd dat het
toezicht op de ambtsvervulling door met rechtspraak belaste leden van de rechterlijke
macht moet geschieden door andere leden van de rechterlijke macht met rechtspraak
belast. Dit heeft dus ook betrekking op het aan rechtsprekende ambtenaren
opleggen van de disciplinaire maatregel van een schriftelijke waarschuwing.
De voorzitter van het gerechtsbestuur zal, zoals bekend, een rechterlijke
ambtenaar met rechtspraak belast zijn. Dat betekent dat hem wel degelijk de
bevoegdheid tot het schriftelijk waarschuwen van andere rechtsprekende ambtenaren
kan worden toevertrouwd. De aanvankelijke tekst van artikel 46d van de Wet
rechtspositie rechterlijke ambtenaren was in dit verband overigens niet geheel
duidelijk. Daarom is in de eerste nota van wijziging op het wetsvoorstel Organisatie
en bestuur gerechten beter tot uitdrukking gebracht dat de president de waarschuwingsbevoegdheid
uitoefent in zijn hoedanigheid van rechterlijk ambtenaar met de rechtspraak
belast.De heerVos(VVD)Ik blijf het een beetje hybride vinden. De president is de man die als
voorzitter van het gerechtsbestuur bepaalde management- en bedrijfsvoeringstaken
heeft, maar bij een disciplinaire straf moet hij opeens de jas van de rechter
aantrekken. Dan functioneert hij opeens volledig als rechter.MinisterKorthalsIk zie dat bezwaar eerlijk gezegd niet. Het is namelijk iemand die uit
de rechterlijke macht voortkomt en het is ook niet uitgesloten dat hij nog
enige rechterlijke functies bekleedt. De heer Van Wijmen raakte daar zelfs
opgewonden van. Hij vindt eigenlijk dat dit moet gebeuren.De heerVan Oven(PvdA)Laat ik de vraag anders stellen. Wat is nu de bijzondere reden om deze
magistraat met de disciplinaire bevoegdheid te bekleden?MinisterKorthalsHij is voorzitter van het gerecht.De heerDittrich(D66)Het is juist voor het interne gezag van belang dat de voorzitter van het
bestuur, de president, dat soort disciplinaire maatregelen kan nemen.De voorzitter:Dat was geen vraag, maar een onderstreping van het standpunt van een aantal
woordvoerders.MinisterKorthalsOp het punt van de aanwijzing van nevenlocaties en de verdeling van zaken
over die locaties is het wetsvoorstel inmiddels herzien. In de eerste nota
van wijziging wordt voorgesteld dat alle nevenlocaties, dus zowel de nevenvestigingen
als de nevenzittingsplaatsen, bij AMvB worden aangewezen. Het kabinet is bij
nader inzien tot de conclusie gekomen dat de aanwijzing van nevenvestigingsplaatsen
of nevenzittingsplaatsen niet op lokaal niveau zou moeten plaatsvinden, maar
dat het een aangelegenheid betreft die op landelijk niveau moet worden beoordeeld.
Op die manier wordt afdoende gewaarborgd dat het aspect van de bereikbaarheid
voor de rechtzoekende altijd zal worden meegewogen. Deze nieuwe regeling betekent
dat het bestuur zelf geen nevenzittingsplaatsen zal kunnen aanwijzen. Verder
kan het bestuur alleen zaken verdelen over de nevenlocaties met inachtneming
van hetgeen daarover in de algemene maatregel van bestuur is geregeld. In
de praktijk betekent dit dat het bestuur op het gebied van kantonzaken
in ieder geval geen bevoegdheden heeft.Op het ogenblik wordt hard gewerkt aan de vormgeving van het conceptbesluit
nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen. Dat gebeurt in overleg met vertegenwoordigers
van de rechterlijke macht, waaronder ook een vertegenwoordiger van de kantonrechters.
Het besluit wordt opgesteld in de lijn van wat ik zojuist heb aangegeven.
Met deze nieuwe regeling wordt volgens mij de vrees weggenomen die aanvankelijk
bestond bij een aantal fracties op dit punt. Op centraal niveau zal niet lichtvaardig
worden besloten tot sluiting of opheffing van nevenlocaties. Bij een zodanig
besluit zullen alle relevante belangen in acht worden genomen en tegen elkaar
worden afgewogen. Tot die belangen behoort niet in de laatste plaats het belang
van de rechtzoekende.De heer Van Oven heeft een amendement op stuk nr. 14 ingediend strekkende
tot een wijziging van het tweede lid van artikel 2.3.1.2. Hij stelt voor,
de nevenvestigingsplaatsen van de rechtbanken in een bijlage in de wet op
te nemen.De heerVan Oven(PvdA)Ik heb inmiddels een amendement op stuk nr. 18 ingediend ter vervanging
van het amendement op stuk nr. 14.MinisterKorthalsDe heer Van Oven wil dus dat de nevenvestigingsplaatsen in de wet worden
aangewezen en de heer Van den Berg lijkt daar ook voorstander van te zijn,
maar daar ben ik om verschillende redenen geen voorstander van. De regeling
is dan versnipperd: de nevenvestigingen zijn in de wet te vinden, de nevenzittingsplaatsen
in een lagere regeling, namelijk een algemene maatregel van bestuur. De rechtzoekende
moet dan dus in twee regelingen gaan kijken. In de tweede plaats bevatte het
oorspronkelijke amendement-Van Oven een aantal wetstechnische onvolkomenheden,
maar ik ga ervan uit dat die nu verholpen zijn.Verder worden alle kantongerechtlocaties volgens het amendement zonder
meer aangewezen als nevenvestiging. In de nevenvestigingen wordt volgens de
toelichting geregeld recht gedaan. Uit de toelichting blijkt verder dat de
gebouwen van de nevenvestigingen, met het oog op de toegankelijkheid van de
rechtspraak, ook buiten de zittingen om toegankelijk moeten zijn. Dat impliceert
dat de griffie op elke nevenvestiging elke dag en gedurende de hele dag geopend
moet zijn. De heer Van Oven sprak vanmorgen ook over "permanent dienst doen
van nevenvestigingen". De toenmalige staatssecretaris van Justitie, de heer
Cohen, en ik hebben echter in een aantal brieven aan de Kamer aangegeven dat
wij kunnen instemmen met sluiting van het kantongerechtsgebouw in een aantal
kantons. Voorwaarde daarbij was en is wel dat elders in het kanton vervangende
zittingruimte wordt gevonden. Deze kantongerechtlocaties fungeren feitelijk
al als nevenzittingsplaats. Het gaat hierbij in ieder geval om de kantongerechten
Sneek, Beetsterzwaag, Oud-Beijerland, Gorinchem, Wageningen, Zierikzee, Harderwijk,
Sommelsdijk en Den Helder. Bezien wordt of hetzelfde komt te gelden voor Meppel.
Het kantongerecht Meppel zal blijven bestaan, maar feitelijk fungeert Meppel
al als nevenzittingsplaats. Over de kantongerechten Groenlo en Terborg vindt
nog nader overleg plaats. Het ligt niet voor de hand deze kantongerechten
weer aan te wijzen als nevenvestigingsplaats.Aanvaarding van het amendement van de heer Van Oven zou ertoe leiden dat
er heel veel geld bij moet om de gebouwen en griffies in deze plaatsen constant
geopend en bezet te houden, terwijl het zaakaanbod dat niet rechtvaardigt.
Ik neem aan dat de heer Van Oven dit niet bedoeld zal hebben. Kern van de
zaak is volgens mij dat een kantonrechtspraaklocatie voor de burger behouden
blijft. Juist in verband met deze niet-permanent geopende kantongerechtlocaties
zou het handig zijn om onderscheid te maken tussen nevenvestigingen en nevenzittingsplaatsen.
Het amendement van de heer Van Oven bevat dit onderscheid echter niet.De heerVan Oven(PvdA)Ik wil daar nog wel eens over nadenken. Ik heb nu wel de vraag of het
onderscheid tussen nevenvestigingsplaatsen en nevenzittingsplaatsen in de
visie van de minister veel minder groot is dan het nu bestaande onderscheid
tussen kantongerechten en nevenzittingsplaatsen. Betekent het dus toch niet
een achteruitgang van de toegankelijkheid van de rechtspraak?MinisterKorthalsNee, want er blijkt geen behoefte aan te zijn. Het onderscheid is overigens
inderdaad minder groot.De heerVan Oven(PvdA)De discussie over Meppel heeft aangetoond dat er verschil van mening kan
bestaan tussen regering en volksvertegenwoordiging over de wenselijkheid van
het al dan niet openhouden van een bepaald kantongerecht. De oplossing die
nu in het wetsvoorstel is gekozen, komt daar niet aan tegemoet, want volgens
het wetsvoorstel nemen regering en rechterlijke macht samen het besluit over
het al dan niet openhouden van nevenvestigingsplaatsen. De Kamer komt daar
niet meer aan te pas.MinisterKorthalsDe Kamer wordt er wel tevoren van op de hoogte gesteld, zodat de Kamer
desgewenst kan ingrijpen.De heerVan Oven(PvdA)De Kamer kan dan niet amenderen.De heerVan Wijmen(CDA)Wordt het een echte voorhangprocedure?MinisterKorthalsJa.De heerVan Wijmen(CDA)Sentu stricto?MinisterKorthalsJa.De heerVan Oven(PvdA)Maar wordt het dan een AMvB die wordt voorgehangen per nevenvestigingsplaats
of gaat het om een aantal nevenvestigingsplaatsen? Is dat laatste het geval,
dan blijft daaraan toch het gebrek kleven dat de Tweede Kamer dat niet kan
amenderen!MinisterKorthalsPer wijziging van de AMvB!De voorzitter:De vraag was per vestigingsplaats of niet!MinisterKorthalsJa, als er een wijziging komt in een nevenvestigingsplaats, moet dus de
AMvB worden gewijzigd en is er dus sprake van een voorhangprocedure.De heerVan Oven(PvdA)Als ik het goed heb begrepen, wordt in de eerste AMvB een
hele serie voormalige kantongerechten als nevenzittingsplaats aangewezen!MinisterKorthalsHet wetsvoorstel kent nu inderdaad geen voorhangprocedure en is aangeboden
om het eerste concept aan de Kamer voor te leggen, maar in mijn gedachten
wordt het een AMvB waarvoor een voorhangprocedure geldt. Dat moet dus alsnog
bij nota van wijziging in de wet worden opgenomen. Als die AMvB vervolgens
op een bepaald moment wordt gewijzigd, wordt die wederom voorgehangen. Dat
geldt dus voor iedere kleine wijziging!De heer Vos vroeg hoe het zit met het aanbrengen van kantonzaken. Er zijn
op dit punt voorzieningen getroffen om problemen te voorkomen. De griffie
van het gerecht is in de eerste plaats gevestigd op de hoofdvestigingsplaats,
zodat daar in elk geval stukken kunnen worden ingediend. Daarnaast is voor
zaken die op een nevenlocatie moeten worden behandeld, ook op die nevenlocatie
een griffie gevestigd. Voor verzoekschriftprocedures betekent dit bijvoorbeeld
dat in een arbeidszaak die behandeld moet worden in Amersfoort, het verzoekschrift
zowel kan worden ingediend bij de griffie te Utrecht, de hoofdvestigingsplaats,
als bij de griffie te Amersfoort, de nevenvestigingsplaats. Binnen de griffie
zal men verzoekschriften die moeten worden behandeld op een nevenvestigingsplaats
binnen het arrondissement, zo nodig moeten doorsturen. Niet veel anders ligt
het als een verzoekschrift per abuis wordt ingediend in het verkeerde arrondissement.
Een verzoekschrift dat in Gouda, het arrondissement Den Haag, moet worden
behandeld, kan in beginsel niet in Rotterdam worden ingediend. Maar als dat
toch gebeurt, zal de Rotterdamse kantonrechter de zaak moeten verwijzen naar
de kantonrechter te Den Haag, zie artikel 3.2.8 nieuw Wetboek van Rechtsvordering.De heerVan Wijmen(CDA)Met sauvering van de termijn?MinisterKorthalsMet sauvering van de termijn!De heer Vos vroeg naar een verhoging van de competentiegrens van de kantonrechtspraak
tot bijvoorbeeld ƒ 20.000. Nog niet zo lang geleden is die grens verhoogd
tot ƒ 10.000. De resultaten daarmee zijn positief. Het wordt geëvalueerd
en dan wordt bezien of de grens verder kan worden verhoogd tot bijvoorbeeld ƒ
15.000 of ƒ 20.000. Het mooiste zou zijn om van die ƒ 10.000
dan &euro;10.000 te maken.Volgens mij is wettelijk gezien duidelijk geregeld welke functie en taken
de ondernemingsraad, de gerechtsvergadering, onderscheidenlijk het college
van afgevaardigden hebben. Ik merk in dat verband nog wel op dat met de invoering
van de WOR bij de rechterlijke macht en de integratie van de medezeggenschap
van rechters en gerechtsambtenaren wordt voorkomen dat er twee overlegstructuren
bestaan. Of de ondernemingsraad, de gerechtsvergadering en het college van
afgevaardigden desalniettemin tot een oeverloos praatcircuit zullen leiden,
hangt af van de gesprekspartners in de desbetreffende gremia. Ik heb er echter
alle vertrouwen in dat zij wijs zullen omgaan met de overlegvoorzieningen.De heer Van Oven stelde de openbaarheid van uitspraken aan de orde naar
aanleiding van een recente uitspraak aan het Amsterdamse hof. Hij vroeg zich
af of wij niet in de wet moeten vastleggen dat uitspraken in hun geheel openbaar
moeten zijn. Ik ben het met de heer Dittrich eens dat artikel 2.1.4 van de
nieuwe Wet op de rechterlijke organisatie een volstrekt adequate vertaling
bevat van de grondwettelijke waarborg, die in artikel 121 van de Grondwet
is vervat en dat wij niet naar aanleiding van een uitspraak daar weer aan
moeten sleutelen. Over de uitspraak van het hof in Amsterdam met betrekking
tot Mink K. zelf vindt overmorgen een algemeen overleg plaats. Intussen hebben
wij dan ook een uitspraak in hoger beroep in kort geding, dus dan zal alles
duidelijk zijn.De heer Van den Berg heeft gevraagd naar de precieze betekenis van een
passage over het competentieprofiel van de rechterlijke functies op pagina
77 van de nota naar aanleiding van het verslag. Deze passage houdt in dat
bij het opstellen van het competentieprofiel niet alleen wordt gekeken naar
de inhoudelijke taken van de functie, maar ook naar de eisen die aan de functie
gesteld kunnen worden in verband met de plaats van die functie binnen de organisatie.
Concreet kan daarbij gedacht worden aan het vermogen van iemand om met anderen
samen te werken, stressbestendigheid et cetera.De heer Dittrich kwam terug op het extern klachtrecht. Ik ben het met
hem eens dat dit er moet komen, maar het lukte niet om dit tegelijk te laten
verlopen met de huidige wetsvoorstellen. Daarom is dan ook een overgangsregeling
getroffen in de nota van wijziging. Daardoor blijven de bestaande regelingen
gelden, hetgeen wil zeggen dat klachten tegen rechters door de Hoge Raad worden
behandeld en klachten tegen gerechtsambtenaren door de Nationale ombudsman.
Wij zullen zo snel mogelijk proberen te komen tot een externe klachtenregeling.Ik kom bij het amendement van de heer Van Oven over de belastingrechtspraak
op stuk nr. 9. Ik heb overigens in het debat van 13 maart al toegezegd dat
wij in de nota Derde fase herziening rechterlijke organisaties hierop terug
zouden komen. Ik vermoedde toen al dat wij ook zouden pleiten voor rechtspraak
in twee instanties, maar toen moest het nog aan allerlei adviesorganen worden
voorgelegd. Dat is inmiddels gebeurd. Er moet evenwel nog een heleboel worden
uitgezocht. Hoe duur is het? Welke taken krijgt men? Hoe moet het worden opgezet?
Er wordt een werkgroep ingesteld, die na het zomerreces aan de slag gaat.
Ik kan niet precies overzien wanneer die met een rapport komt. Wij hebben
vastgesteld dat het standpunt van de regering is om te komen tot twee feitelijke
instanties. Uw amendement zou onvoldoende kunnen zijn om dit allemaal te regelen,
dus dan zou het beter gezamenlijk in de toekomst kunnen worden gedaan. Maar
u zou ook kunnen constateren dat het beginsel reeds vastligt en dat u het
amendement wilt handhaven. Ik voel er zelf meer voor om het allemaal in een
keer te regelen, maar als het amendement wordt aangenomen, heb ik er ook geen
bezwaar tegen.De heerRabbae(GroenLinks)Kan de minister aangeven of de werkgroep vóór de komende
formatie kan rapporteren, zodat er voor dat moment al een duidelijke lijn
is van dit kabinet met het oog op de toekomst?MinisterKorthalsHet zou inderdaad mooi zijn als die werkgroep voor het volgende kabinet
klaar is. Aanvankelijk was het voorstel dat de werkgroep per 1 januari a.s.
zou beginnen, om de doodeenvoudige reden dat de werkbelasting op het ogenblik,
in verband met deze wetsvoorstellen en alles wat ermee samenhangt, erg groot
is. Ik heb van die datum afgezien omdat het toch om een prangende kwestie
gaat. Ik weet niet wat er allemaal bij komt kijken, maar ik zou het rapport
graag klaar hebben voor het regeerakkoord van een volgend kabinet.De heerVan Oven(PvdA)Heeft de minister begrip voor het standpunt dat het van belang is dat
de wetgever, die door de bepaling in het wetsvoorstel gedwongen is om zich
over de bevoegdheden te buigen, een signaal afgeeft – in de richting
van het comité in het kader van het internationaal verdrag en in de
richting van de rechtzoekende – dat die ontwikkeling ons binnen afzienbare
tijd staat te wachten?MinisterKorthalsIk heb altijd het standpunt ingenomen dat de huidige situatie niet in
strijd is met de uitspraak. Ik erken dat twijfel mogelijk is, maar het gaat
mij te ver om daarover een expliciet signaal af te geven.De heerVan den Berg(SGP)In dit verband kom ik terug op de vraag die ik in eerste termijn stelde:
hoe verhoudt dit amendement zich tot hetgeen uiteindelijk in de wet nodig
is? Ik begreep uit de brief van de minister dat er heel wat meer bepalingen
nodig zijn en dat een en ander nog anders kan uitpakken. De vraag is dan of
het verstandig is om deze bepaling nu al in de wet vast te leggen. Misschien
kan de minister toch een explicieter standpunt in dezen innemen?MinisterKorthalsMijn standpunt is als volgt. Het amendement van de heer Van Oven past
in het kabinetsbeleid. Invoering van belastingrechtspraak in twee feitelijke
instanties lukt naar mijn stellige overtuiging niet in het jaar 2002. Het
kan wel verder uitgewerkt worden in een regeerakkoord. Er moet nog veel uitgezocht
en voorbereid worden. De concrete invulling vergt aanpassing van wetgeving
en mogelijk aanpassing op ondergeschikte punten van het voorstel van de heer
Van Oven, bijvoorbeeld als het gaat om de concentratie van rechtsmacht. Ik
vraag ruimte voor het kabinet om een en ander nader in te vullen en uit te
werken. Na het zomerreces start ik in overleg met de staatssecretaris van
Financiën met die werkgroep. Ik kan mij voorstellen dat de heer Van Oven
zich in dat licht afvraagt of hij zijn amendement moet handhaven. De eerlijkheid
gebiedt evenwel te zeggen dat er geen ernstige ongelukken gebeuren als het
amendement wel wordt aangenomen.De heer Rabbae sprak over de Nederlandse nationaliteit van rechters. Over
meerdere nationaliteiten hebben wij wel vaker gediscussieerd. Het is waar
dat de minister-president geen Nederlander behoeft te zijn. Overigens verbaasde
mij dat ook. Het is een complexe materie. Vooralsnog ben ik niet geneigd om
een niet-Nederlander tot rechter te benoemen, maar ik wil de zaak best eens
onderzoeken.Ik heb geen bezwaar tegen het amendement dat handelt over de woorden "zo
mogelijk".De voorzitter:Ik verzoek de leden de dinerpauze te benutten voor het in elkaar schuiven
van amendementen.De vergadering wordt van 18.20 uur tot 19.45 uur geschorst.Tweede termijn van de zijde van de commissieDe heerVan Oven(PvdA)Voorzitter. Ik zeg de minister dank voor de uitgebreide beantwoording.
Ik wilde niet meer terugkomen op het tempo en ook niet op de derde fase, met
uitzondering van de belastingrechtspraak. Te dien aanzien meen ik, na de discussie
in eerste instantie, dat het toch verstandig is het amendement op stuk nr.
9 (27181) te handhaven. De praktische invoering kan dan op een later ogenblik
bekeken worden, ook aan de hand van de uitwerking van de kant van de regering.
De overige woordvoerders zullen dit amendement met mij ondertekenen.Ik kom dan op het amendement op stuk nr. 13 (27181), waar het gaat om
de titel van president en die van bestuursvoorzitter. Het blijft een lastig
punt, maar er zijn feitelijk drie systemen naast elkaar denkbaar en daarin
moet domweg een keuze worden gemaakt. Ik geloof dat het voorstel dat ik heb
gedaan, wel een aantal voordelen heeft. Nu heeft de minister er nog het praktische
voordeel aan toegevoegd dat allerlei wetten niet hoeven te worden gewijzigd.
Ik zal dit amendement handhaven, dat nu mede gesteund wordt door de heren
Vos en Van Wijmen.Ten aanzien van het amendement over de nevenvestigingsplaatsen, thans
op stuk nr. 18 (27181), wil ik nog even afwachten met welke nota van wijziging
de minister precies komt. Daarbij is, wat mijn fractie betreft, vooral van
belang hoe de uitgangssituatie is – de situatie waar we als het ware
mee beginnen – en voorts hoe de regeling zal zijn van de voor te hangen
AMvB's.Het amendement op stuk nr. 15 (27181) handhaaf ik; het wordt nu ondertekend
door alle woordvoerders.Ik kom vervolgens op de schorsing of het ontslag van de leden van het
gerechtsbestuur en van de raad voor de rechtspraak. Het betreft het amendement-O.P.G.
Vos op stuk nr. 9 (27182) en het amendement-Van Wijmen op stuk nr. 12 (27182).
Ik heb namens mijn fractie duidelijk gemaakt dat ik daar wel een rol van de
Hoge Raad bij zou willen hebben en dat ik het liefst van de bestuursrechter
af zou willen. Feitelijk is dat een situatie die niet ver afwijkt van het
amendement dat de heer Vos heeft ingediend op stuk nr. 9, maar het is ons
in ieder geval nu nog niet gelukt om dit helemaal in elkaar te schuiven. Het
is technisch wel zo ingewikkeld dat wij daar wellicht ambtelijke ondersteuning
bij nodig hebben, maar wij zullen in ieder geval een uiterste poging doen
om dit voorstel en het amendement in elkaar te schuiven.Dan kom ik op het amendement op stuk nr. 14 (27182), betreffende de activiteiten
van de raad op het gebied van werving, selectie, aanstelling, benoeming en
opleiding. Dit amendement zal ik handhaven. Het wordt nu ook door alle woordvoerders
gesteund.Het amendement op stuk nr. 19 (27182) is het spiegelbeeld van het amendement
op stuk nr. 13 (27181). Het wordt thans ook door de heren Vos en Van Wijmen
ondertekend.Met betrekking tot het amendement op stuk nr. 20 (27182) deel ik mee dat nog een poging zal worden gedaan om tot ineenschuiven te komen.Het amendement op stuk nr. 21 (27182) handhaaf ik, ook in het licht van
datgene wat is gezegd over de evaluatie over vijf jaar. De overige woordvoerders
hebben het amendement inmiddels medeondertekend.Ik ben nog niet geheel overtuigd op het punt van de wijze van benoeming
van de leden van de raad voor de rechtspraak. De minister heeft redelijke
argumenten op tafel gelegd. Ik zal derhalve niet met een amendement komen,
maar gewoon de evaluatie afwachten.Wat de bekostigingsmethodiek betreft hou ik een slag om de arm, omdat
ik eerst de nota wil bekijken.Ik zou nog graag het standpunt van de minister vernemen over de publicatie
van een extern jaarverslag door de raad voor de rechtspraak. Datgene wat de
minister heeft gezegd over de publicatie van uitspraken, acht ik juist.De heerVos(VVD)Voorzitter. Ik begin met het wetsvoorstel Organisatie en bestuur gerechten.
Op stuk nr. 9 (27181) heeft de heer Van Oven een gewijzigd amendement ingediend.
De minister heeft gezegd dat ook hij bezig is met de belastingrechtspraak.
Ik deel de sympathie die hij toonde voor het gewijzigde amendement. Stel dat
in de wet bepaald wordt dat de rechtspraak in twee instanties plaatsvindt,
terwijl er nog twijfels leven over hoe dat juridisch precies ligt. Wat zijn
dan de gevolgen als er nog geen tweede instantie is, terwijl het al wel in
de wet staat? Leidt dat niet tot schadeclaims of extra aansprakelijkheid van
de overheid?De amendementen op de stukken nrs. 11 en 12 (27181) van de heer Van Wijmen
zullen niet door de VVD-fractie worden gesteund.Het is zeer positief dat de voorzitter van het gerechtsbestuur straks
met het predikaat "voorzitter" zal worden aangeduid. Zodra betrokkene rechtspreekt,
zal hij de tooi van president aannemen.Ik kom op het wetsvoorstel inzake de raad voor de rechtspraak. Over het
amendement op stuk nr. 9 (27182) zal ik nog met collega Van Oven spreken.
De minister heeft gezegd dat hij zich een toets achteraf kan voorstellen.
Stel dat een lid van de raad voor de rechtspraak volgens de minister de financiën
niet goed beheert en door de minister wordt ontslagen, waarop achteraf controle
plaatsvindt. Dan is de vraag wie de onafhankelijkheidsgrond beoordeelt en
wie de inhoudelijke grond. Gaat de minister ook akkoord met twee procedures
waarbij de Hoge Raad naar de onafhankelijkheid kijkt en de bestuursrechter
naar de vraag of de man of de vrouw al dan niet terecht het verwijt krijgt
dat de financiën niet goed beheerd zijn? Ik kan mij voorstellen dat het
verstandig is dat er één rechter oordeelt over zowel de feitelijke
ontslaggrond als de onafhankelijkheidsgrond. Ik blijf een lichte voorkeur
houden voor de toets van onafhankelijkheid vooraf en de inhoudelijke toets
van de ontslaggrond achteraf.Ik heb mij al eerder akkoord verklaard met het aantal van vijf leden waaruit
de raad zal worden opgebouwd. Dat betreft het amendement op stuk nr. 21.De minister heb ik horen uitleggen dat hij weinig risico's ziet in het
herverkiezingsgedrag. Ik blijf daar toch bedenkingen bij houden. Ik kan mij
nog steeds goed voorstellen dat er een president is die goed in zijn vel zit
en die probeert op een subtiele manier herverkiezingsgedrag te vertonen. Ik
heb de minister nog niet een goed antwoord horen geven op de vraag of die
prikkel niet kan worden weggenomen door de president en de voorzitter gelijkelijk
te honoreren, zodat het in ieder geval geen financieel voordeel meer geeft.Verder vraag ik nog aandacht voor het punt van beleid en beheer, met name
waar het gaat om aanwijzingen van de minister naar de raad. De minister heeft
erkend dat er een onafhankelijkheidslek in zit en heeft toegezegd met initiatieven
op dat punt te komen. Ik zou het zeer op prijs stellen wanneer hij aangeeft
wat hij van plan is om op dat punt te doen.Verder verneem ik graag in hoeverre het projectteam Bestuur gerechten
van het PVRO bezig is met het ontwikkelen van een soort van rechtsbescherming
tegen aanwijzingen met betrekking tot individuele rechters.De heerVan Wijmen(CDA)Voorzitter. Het zal op zichzelf geen verwondering wekken dat ik mijn eigen
amendementen op tafel houd. Ik doel onder andere op de idee om de president
wel een rechterlijke rang te laten houden. Dat ik ook hecht aan de levenslange
benoeming, moge duidelijk zijn uit hetgeen ik daarover in eerste termijn heb
gezegd. Dat is voor mij een heel principieel punt.Met de benoemingsprocedure van de leden van de raad en van de gerechtsbesturen
zit het naar mijn indruk wel goed. De minister heeft daarin in ieder geval
een belangrijke rol. Ik blijf evenwel van oordeel dat wat betreft de ontslagprocedure
een rechterlijke toetsing dient plaats te vinden door alléén
de Hoge Raad en dus niet door de Afdeling bestuursrechtspraak of de Centrale
raad van beroep. Ik heb dan liever een principiële toetsing dan een toetsing
vooraf over de onafhankelijkheid en een toetsing achteraf over de doelmatigheid
van de bedrijfsvoering.De heerVan Oven(PvdA)Heeft u ook behoefte aan een toetsing door de Hoge Raad als betrokkene
zelf genoegen neemt met de beslissing?De heerVan Wijmen(CDA)Nee. Als betrokkene genoegen neemt met de beslissing, is het in orde.
Betrokkene vindt dan blijkbaar dat er geen sprake is van een conflict rond
de onafhankelijkheid. Je krijgt anders een prejudiciële vraag. Dat is
een ander model, zoals je dat in het Europese recht wel ziet. Ik heb daar
wel eens aan gedacht. Er ligt dan een besluit in de vorm van een aanwijzing.
Ik heb daar mijn eigen gedachten over. Ik vind dat aanwijzingen toetsbaar
moeten zijn. Als partijen elkaar niet vinden, handhaaf ik mijn eigen lijn,
misschien samen met de heren Dittrich en Rabbae. Ik wil echter niet op hun
stoel gaan zitten. We hebben een subafstemming. We kijken eerst of bepaalde
zaken haalbaar zijn met een afgetekende meerderheid. Zo niet, dan gaan we
met z'n drieën nog eens om de tafel zitten. Ik vind dat bij de aanwijzingen
van de raad een oordeel mogelijk moet zijn over de vraag of er sprake is van
grensoverschrijding op het gebied van de onafhankelijkheid. Bij de aanwijzing
van de raad naar de gerechten is er nog een andere complicatie. In mijn amendement
staat dat het college van afgevaardigden beroepsgerechtigd is. Bij verder
doordenken rijst de vraag of dat de juiste keuze is. Het oogt aardig, maar
misschien moet je zeggen dat de gerechten beroep moeten instellen. De gerechten worden door de raad in hun onafhankelijkheid getroffen door
een dergelijke aanwijzing. De rechter moet dan maar uitmaken in hoeverre het
beroep gerechtvaardigd is. Die rechter kan alleen de Hoge Raad zijn. Je moet
geen doorsnijding in de kolommen maken.Voorzitter. De heer Van Oven heeft een amendement ingediend op stuk nr.
18 (27181). Ik voel er nog steeds voor om die lijn te blijven volgen, in die
zin dat ik met de voorhangprocedure niet helemaal uit de voeten kan. Het is
mooi als het de eerste keer goed geregeld wordt in de voorhangprocedure. Bij
vervolgsituaties kun je daar echter niets mee beginnen. Je kunt als Kamer
een AMvB niet wijzigen. Dat moet de minister doen, de Kamer gehoord hebbende.
Ik vraag me af of dit niet in beginsel bij wet geregeld dient te worden. Als
straks bij de evaluatie blijkt dat het heel goed anders kan, kan het bij AMvB
geregeld worden of in overleg met de raad. Ik houd daar voorlopig nog iets
open. Ik laat daarbij het voortouw aan de heer Van Oven. Hij heeft het amendement
ingediend.Voorzitter. Ik vergat nog te zeggen dat ik de minister dank voor zijn
zeer uitvoerige en adequate beantwoording.De heerDittrich(D66)Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Collega Van Oven heeft een
amendement ingediend over de belastingrechtspraak. Wij hebben een paar maanden
geleden samen met de heer Rabbae een motie ingediend. Deze heeft het na twee
hoofdelijke stemmingen niet gehaald in de Kamer. D66 is altijd een voorstander
geweest van twee instanties bij de belastingrechtspraak. Daarom hebben wij
het amendement van de heer Van Oven medeondertekend.Ik heb in eerste termijn gezegd dat ik vind dat de raad voor de rechtspraak
in de Grondwet een plaats behoort te krijgen, omdat het zo'n belangrijk nieuw
orgaan is. De minister heeft dat niet geheel uitgesloten, maar hij heeft op
dat punt ook geen toezegging gedaan. Ik dien daarom de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging, overwegende dat de raad voor de rechtspraak een belangrijk orgaan is binnen
de rechtsprekende macht;spreekt als haar mening uit dat de raad voor de rechtspraak een plaats
verdient in de tekst van de Grondwet;verzoekt de regering, wetgevende initiatieven daartoe te ondernemen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dittrich, Van Wijmen en Rabbae.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (27181).De heerDittrich(D66)Een ander punt is hoe de Kamer wordt geïnformeerd wanneer er meningsverschillen
zijn tussen de raad voor de rechtspraak en de minister. Er was wat onduidelijkheid
in de beantwoording van de minister, die ik in tweede termijn scherp wil krijgen.
Als er belangrijke meningsverschillen zijn tussen de minister en de raad voor
de rechtspraak, moet de Kamer daarvan op de hoogte worden gebracht, wil zij
de controlefunctie goed kunnen uitoefenen. Ik heb voorgesteld dat hierover
opmerkingen worden gemaakt in de memorie van toelichting op de justitiebegroting.
De minister was eerst heel afhoudend, maar later zei hij dit wel toe. Ik wil
concreet horen dat de minister de Kamer hierover volledig informeert in de
memorie van toelichting. Dat heeft volgens mij niets met de Comptabiliteitswet
te maken. Als het na de begrotingsbehandeling gebeurt, kan er ook een aparte
brief van de minister van Justitie aan de Kamer worden gestuurd over zo'n
geschilpunt. Daarover hoor ik graag iets meer.De heerVan Oven(PvdA)Is de heer Dittrich het met mij eens dat een aanwijzing zo'n ingrijpende
zaak is dat zij sowieso meteen aan de Kamer gemeld moet worden, zoals ook
gebeurt bij informele aanwijzingen?De heerDittrich(D66)Ik vind nog steeds dat de algemene aanwijzingsbevoegdheid van de minister
aan de raad geschrapt moet worden. Hierover zijn amendementen van de heer
Rabbae en mij die wij gaan samenvoegen. Dat is onze inzet. Gehoord de discussie
zal dat amendement het niet halen. Dan komt de vraag wat second best is.De heerVan Oven(PvdA)Het pleidooi van de heer Dittrich over de begroting en een andere wijze
van melding was subsidiair, omdat hij ervan uitgaat dat de aanwijzingsbevoegdheid
in stand blijft. Als dat zo is, behoort er meteen gemeld te worden aan de
Kamer.De heerDittrich(D66)Het kan ook voorkomen dat er geen aanwijzing komt, als formeel ultimum
remedium van de minister dat bijna nooit wordt toegepast, terwijl er toch
een fors meningsverschil is tussen de minister en de raad. Ik vind dat de
Kamer daarover geïnformeerd moet worden bij de begroting en misschien
ook wel bij aparte brief.De heerVan Oven(PvdA)Hoe moet de minister beoordelen of het verschil van mening van dien aard
is dat de Kamer daarover geïnformeerd moet worden, hoewel het niet tot
een aanwijzing heeft geleid?De heerDittrich(D66)Omdat daarover overleg is tussen de raad en de minister van Justitie.
Misschien vindt dat overleg plaats in een paar zittingen waaruit heel duidelijk
blijkt dat men niet tot elkaar komt. Dat kun je in een overlegsituatie heel
makkelijk herkennen en onderkennen.Dan de naamgeving. Ik vind nog steeds dat degene die voorzitter is van
het bestuur van een gerecht, de president moet zijn. Dat is het meest logisch.
De minister heeft in het wetsvoorstel geregeld dat hij de primus inter pares
is. Waar het mij om gaat, is dat het woord "voorzieningenrechter" moet worden
veranderd. Ik heb hierop amendementen ingediend die ik samen met collega Rabbae
zal herschrijven. Als deze niet worden aanvaard, vind ik het amendement van
collega Van Oven verkieslijker dan het voorstel van de minister.De voorzitter:Welke amendementen gaat u herschrijven?De heerDittrich(D66)Het gaat om de amendementen op de stukken nrs. 18 en 23 op het wetsvoorstel
over de raad voor de rechtspraak. Het amendement op stuk nr. 27 gaat over een wat zwaardere rol voor het
college van afgevaardigden. Als er een advies is gegeven aan de raad voor
de rechtspraak, moet de raad een schriftelijke motivering geven als hij daarvan
wil afwijken. Dat amendement wordt nu ook gesteund door de andere woordvoerders
en wordt dus gehandhaafd.Het amendement op stuk nr. 26 betreft de benoemingsduur van de leden van
de raad voor de rechtspraak. Volgens het wetsvoorstel is dat zes jaar met
een herbenoemingsmogelijkheid van eveneens zes jaar. Het amendement strekt
ertoe, de tweede benoemingsperiode te halveren, zodat het totaal op negen
jaar komt. Ik handhaaf dat amendement, omdat ik twaalf jaar te lang vind voor
zo'n belangrijke positie in de raad voor de rechtspraak.Ik sluit mij aan bij opmerkingen van collega Van Oven over herziening
van amendementen waarbij ik betrokken ben.De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn reactie. Op een aantal principiële
punten heeft hij mij niet overtuigd en ik hem niet. Een aantal collega's heeft
al aangegeven welke amendementen door ons in elkaar worden geschoven en welke
amendementen wij zullen steunen. Ik hoef dat niet te herhalen.Ik wil wel iets zeggen over de indruk die het betoog van de minister bij
mij heeft achtergelaten. Zijn omschrijving van de relatie van de raad voor
de rechtspraak tot de minister doet mij wat samenstelling en verantwoordelijkheid
betreft denken aan een extramurale directie van het ministerie van Justitie.
De minister zegt verantwoordelijkheid te dragen voor de bedrijfsvoering en
moet daarom weten wie de raad bestuurt. Hij wil daarop invloed hebben. Mijn
indruk is dat de raad meer in de invloedsfeer van de minister komt dan van
de rechterlijke macht.Wil de minister alsnog ingaan op mijn voorstel om bij het staken van de
stemmen de voorzitter van de raad voor de rechtspraak dezelfde positie te
geven als in andere gremia?De heerDittrich(D66)Mevrouw de voorzitter. Ik ben een vraag vergeten te stellen. Ik heb deze
vraag ook in eerste termijn gesteld, maar daarop geen antwoord gekregen. Wat
zijn de financiële consequenties als beide wetsvoorstellen worden aanvaard?
De minister heeft daar niets over gezegd. Ik kan mij voorstellen dat het ontstaan
van de raad voor de rechtspraak veel geld kost. De minister zal iets meer
moeten ingaan op die financiën. Als de Hoge Raad wordt versterkt door
aanvaarding van bepaalde amendementen, wat zijn daarvan dan de financiële
gevolgen?Tweede termijn van de zijde van de regeringMinisterKorthalsMevrouw de voorzitter. De heer Van Oven heeft heel overzichtelijk de verschillende
amendementen langsgelopen. Ik zal dat ook doen, hoewel voor sommige al een
meerderheid bestaat.Bij het wetsvoorstel Organisatie en bestuur gerechten is op stuk nr. 9
een amendement ingediend over de invoering van belastingrechtspraak in twee
instanties. Ik heb al gezegd met dit amendement te kunnen leven. Het is echter
zo dat er nog ongelofelijk veel uitgewerkt moet worden. Er moet waarschijnlijk
toch een wetswijziging komen. Er is dan ook wat voor te zeggen om alles bij
één wetsvoorstel te regelen. Ik moet zeggen dat in de motie
van de heer Van Oven indertijd in een van de overwegingen stond dat het dictum
mede voortkwam uit een uitspraak over een Spaanse zaak. Daardoor zouden wij
genoopt zijn om te komen tot belastingrechtspraak in twee instanties. Dat
was een van de belangrijkste redenen om te zeggen dat wij daarmee niet akkoord
konden gaan. Het oordeel over dit amendement laat ik dus aan de Kamer.Het amendement van de heer Van Wijmen op stuk nr. 11 vraagt om handhaving
van de rechterlijke rang van president. Ik heb reeds gezegd dit amendement
te ontraden.Het amendement van de heer Van Wijmen op stuk nr. 12 betreft de benoeming
van de president voor onbepaalde tijd. Dit amendement wil ik ernstig ontraden.
Dat is geen goed voorstel. Ik heb dat ook in eerste instantie gezegd.De heer Van Oven wil een andere aanduiding van de bestuurlijke rechtsprekende
functies. Ik heb een lichte voorkeur voor het eigen systeem uitgesproken.
Als een meerderheid van de Kamer de heer Van Oven wil volgen, heb ik daar
echter weinig moeite mee.Wat betreft het amendement op stuk nr. 18, over de nevenvestigingsplaatsen
in de wet en nevenzittingsplaatsen bij algemene maatregel van bestuur, ben
ik blij dat de heer Van Oven zegt erover na te willen denken of hij dit amendement
wil handhaven. Ik hoop niet dat hij het amendement alleen handhaaft omdat
hij reeds steun van de heer Van Wijmen krijgt. Ik ben er geen voorstander
van, omdat het de flexibiliteit erg in het gedrang brengt. Ik ben daar in
eerste termijn uitvoerig op ingegaan.De benoemingsprocedure Hoge Raad wordt behandeld in het amendement op
stuk nr. 15. De heer Van Oven heeft steun gekregen voor het schrappen van
de woorden "zo mogelijk".Het amendement van de heer Dittrich op stuk nr. 16 vervangt de term voorzieningenrechter
voor kortgedingrechter. Ook hierbij laat ik het oordeel aan de Kamer. Wij
moeten zien hoe dit zich verhoudt tot het amendement van de heer Van Oven.De heerDittrich(D66)Deze twee amendementen verhouden zich niet tot elkaar. Het zijn twee systemen
die ook in de amendering blijven doorgaan. Als het ene amendement het niet
haalt, wordt het daarmee automatisch het andere amendement.MinisterKorthalsBetekent dit dat het amendement wordt ingetrokken zodra het amendement
van de heer Van Oven is aangenomen?De heerVan Oven(PvdA)Wij moeten bezien welk amendement het meest verstrekkend is en daarover
vervolgens het eerst stemmen.MinisterKorthalsU heeft toch al een meerderheid voor dat amendement?De heerVan Oven(PvdA)Ik verheug mij over uw conclusie!MinisterKorthalsDe heer Vos en de heer Van Wijmen hebben toch steun toegezegd? Als zij
niet door hun fracties worden teruggefloten, betekent dit dat er sprake is
van een meerderheid.Het amendement van de heer Rabbae over het handhaven van de rechterlijke
rang van president heb ik ernstig ontraden.Ik ben niet zo'n voorstander van het amendement van de heer Vos op stuk
nr. 11 over het recht van aanbeveling voor de raad voor de rechtspraak bij
benoeming van leden van gerechtsbesturen. Onoverkomelijk is het echter niet.Het amendement op stuk nr. 9, over de rol van de Hoge Raad, wordt nader
uitgewerkt. Het gaat over een toetsing achteraf door de Hoge Raad, uitsluitend
op het punt van de rechterlijke onafhankelijkheid. Ik wacht het nieuwe amendement
af.De heer Van Wijmen heeft een amendement op stuk nr. 12 ingediend met betrekking
tot schorsing en ontslag door de Hoge Raad op voorstel van de PG. Daar ben
ik echt sterk tegen.Ook moet ik aanneming van het amendement op stuk nr. 13 ontraden.De heer Van Oven heeft een amendement op stuk nr. 14 ingediend. Ik heb
al gezegd dat het in feite in het wetsvoorstel staat. Als de heer Van Oven
dat expliciet wil noemen, laat ik het oordeel daarover aan de Kamer over.De heer Rabbae heeft een amendement op stuk nr. 15 ingediend over de benoeming
van de leden van de raad voor de rechtspraak op voordracht van de Hoge Raad.
Aanneming daarvan moet ik de Kamer ontraden.Het amendement op stuk nr. 16 strekt tot een benoemingsduur van de leden
van de raad voor de rechtspraak van tien jaar in plaats van zes jaar. Aanneming
daarvan moet ik ook ernstig ontraden. Dat is gewoon te lang. Ik ben daar al
uitgebreid op ingegaan.Het amendement op stuk nr. 17 van de heer Rabbae strekt ertoe de rol van
de minister te vervangen door de Hoge Raad. Hij kan zich voorstellen dat mij
dit überhaupt niet aanspreekt. Aanneming daarvan moet ik dus ontraden.Ik zou in tweede termijn nog iets zeggen over de aanwijzingsbevoegdheid.
Ik heb al gezegd dat de raad voor de rechtspraak niet gehouden kan worden
een aanwijzing op te volgen wanneer die aanwijzing inbreuk maakt op de rechterlijke
onafhankelijkheid. Als de raad de minister er in zijn voorafgaande advies
over de aanwijzing niet van heeft weten te overtuigen, is er inderdaad sprake
van een patstelling. Dit zou inderdaad een zeer ongelukkige situatie zijn.
Ik denk dan ook dat het zover nooit zou moeten komen, eenvoudigweg omdat de
minister nooit een aanwijzing zal doorzetten bij een negatief advies van de
raad op het punt van de rechterlijke onafhankelijkheid. Hij moet wel heel
erg zeker in zijn schoenen staan om te kunnen zeggen dat het niets te maken
heeft met de rechterlijke onafhankelijkheid. Daar komt nog bij dat die aanwijzing
gemeld wordt aan de Tweede Kamer. Voor het overige wordt in de memorie van
toelichting niet van elk geschilpunt met de raad voor de rechtspraak verslag
gedaan, maar er zal wel een transparant overzicht komen van de punten die
hebben gespeeld. Maar goed, misschien moeten wij dat wat nadrukkelijker neerleggen
in het wetsvoorstel, in plaats van een beroep op de Hoge Raad of de Raad van
State Afdeling bestuursrecht.De voorzitter:Bent u van plan met een nota van wijziging te komen?MinisterKorthalsDat is inderdaad een mogelijkheid. Als deze gedachte de leden aanspreekt,
dan valt dat te overwegen.Ik zou ook nog ingaan op de positie van de Centrale raad van beroep. Voor
rechterlijke ambtenaren geldt dat de Centrale raad van beroep de bevoegde
instantie is bij rechtspositionele beslissingen, zoals bij de niet-herbenoeming
als lid van het gerechtsbestuur. Een lid van het gerechtsbestuur van een CRB
zou dus ook bij de Centrale raad van beroep uitkomen. Echter, dit geldt nu
ook al voor rechtspositionele beslissingen ten aanzien van deze leden. Hetzelfde
geldt in zekere zin ook voor leden van de Hoge Raad. Zij kunnen alleen door
de Hoge Raad worden ontslagen. Je hebt altijd ergens een punt waar het moeilijk
zit. Daar moet je dan maar mee zien te leven. Ik zou daar ook niet direct
de oplossing voor weten.De heerVan Oven(PvdA)Ik geef toe dat het niet altijd uit te sluiten valt, maar het aantal gevallen
wordt natuurlijk wel met één uitgebreid door de herbenoeming
van de gerechtsbestuursvoorzitter.MinisterKorthalsDat zou weer beperkt worden als wij de Hoge Raad ook onder dit stelsel
brengen. Bij rechtspositie van leden van de Hoge Raad is de Centrale raad
van beroep de bevoegde instantie. Niets is uitgesloten.De heerVan Oven(PvdA)U brengt ons misschien wel op een gedachte.MinisterKorthalsDat brengt mij op de omvang van de raad voor de rechtspraak. Men wil gewoon
het vaste aantal van vijf in de wet vastgelegd hebben. Het zijn er nu ook
vijf. Ik denk dat het een goed aantal is. Ik zou zelf graag na verloop van
tijd nog eens bezien of het er misschien toch beter drie kunnen zijn. Maar
goed, ik begrijp dat de heer Van Oven al een meerderheid voor dit amendement
heeft.De heerDittrich(D66)Temeer omdat is gezegd dat bij de evaluatie het aantal opnieuw bekeken
kan worden.MinisterKorthalsHet omgekeerde is ook waar. Wij beginnen trouwens met vijf leden. Overigens
staat uw handtekening niet onder het amendement.De heerDittrich(D66)Jawel. De heer Van Oven is hier overtuigend in geweest.MinisterKorthalsHet amendement op stuk nr. 22 over schorsing of ontslag van leden van
de raad voor de rechtspraak ontraad ik.Om dezelfde redenen ben ik ook tegen het amendement op stuk nr. 24 over
schorsing of ontslag van gerechtsbestuurders door de Hoge Raad.Op het amendement op stuk nr. 25 over benoeming van leden van de raad
ben ik al uitvoerig ingegaan. Ik vind het belangrijk dat de minister van Justitie
hier toch enige invloed op heeft.De heerDittrich(D66)Maar ontraadt u dit amendement nu?MinisterKorthalsJa, dit amendement ontraad ik.Bij het amendement op stuk nr. 26 ben ik soepeler. Ik geef de voorkeur
aan het voorstel in het wetsvoorstel, maar ik kan ermee leven als dit amendement
zou worden aangenomen.Ook bij het amendement op stuk nr. 27 laat ik het oordeel aan de Kamer
over. Ik kom vervolgens op de specifieke vragen, in de eerste plaats de vraag
van de heer Van Oven over publicatie van het externe jaarverslag van de raad.
Ik kan daar bevestigend op antwoorden. Bij eerste nota van wijziging is overigens
al in het wetsvoorstel opgenomen dat de raad het jaarverslag en de jaarrekening
aan de Tweede Kamer toezendt.De heer Vos heeft een vraag gesteld over het amendement-Van Oven inzake
belastingrechtspraak. Aanvaarding van dit amendement leidt niet tot aansprakelijkheid
van de overheid. In het amendement is immers aangegeven dat de inwerkingtreding
op een later moment wordt bepaald. Het wordt op dit moment dus nog niet bij
wet vastgelegd.De heer Vos heeft vervolgens een vraag gesteld over de situatie waarin
een lid van de raad voor de rechtspraak wordt ontslagen op grond van het niet
goed beheren van de financiën en betrokkene meent dat de onafhankelijkheid
in het geding is. Kan niet één rechterlijke instantie de onafhankelijkheidstoets
uitvoeren, zo heeft de heer Vos gevraagd. Dat hangt af van de vraag of het
betreffende amendement wordt aanvaard. Ik heb nog steeds geen behoefte aan
wijziging op dit punt, maar als de Kamer hier een wijziging wenst, zal zij
ook zelf moeten aangeven hoe dat precies moet. Als de Kamer daarbij kiest
voor toetsing door de Hoge Raad, moet zij dat ook regelen in het amendement.Gevraagd is verder hoe het staat met het rapport van de werkgroep-Allewijn
over aanspreekbaarheid van rechters. Dit rapport zal in het najaar van 2001
worden besproken op een door het projectteam Bestuur gerechten te organiseren
conferentie voor de rechterlijke macht.De heerVos(VVD)Kan dat dan nog invloed hebben op het wetsvoorstel? Ik kan mij voorstellen
dat er ideeën naar voren komen die eigenlijk in de wet verwerkt zouden
moeten worden.MinisterKorthalsNaar ik hoop en verwacht, is tegen die tijd het wetsvoorstel zowel door
de Tweede als de Eerste Kamer aanvaard. Ideeën die alsnog naar voren
komen, kunnen dus op z'n vroegst bij de evaluatie worden betrokken.De heerVos(VVD)Ik wil mij daar nog even op beraden, want wat heeft die commissie nog
voor zin als niets meer met haar resultaten kan worden gedaan? Het gaat toch
om de rechtsbescherming van rechters als ze met aanwijzingen worden geconfronteerd.MinisterKorthalsWij weten natuurlijk nog niet wat de bevindingen van die commissie zijn.
Dat zullen wij toch moeten afwachten alvorens wij daarover een oordeel kunnen
vellen.De heerVos(VVD)Jawel, maar wij zijn op dit moment toch met het stelsel bezig. Het gaat
nu om algemene en bijzondere aanwijzingen, om de vraag in hoeverre de onafhankelijkheid
in het geding is en in hoeverre de gerechtsbestuurders dan wel de rechters
in dezen rechtsbescherming krijgen? Ik heb er een lichte voorkeur voor om
hen in ieder geval ten dele die bescherming te bieden.De heerVan Oven(PvdA)Als er op basis van het rapport van de commissie een duidelijke consensusgedachte
wordt ontwikkeld die noopt tot aanpassing van het wetsvoorstel, dan is het
toch niet strikt noodzakelijk om daarmee vijf jaar te wachten?MinisterKorthalsNeen, maar ik denk dat de grote bulk van eventuele wijzigingen toch moet
plaatsvinden na de evaluatie. Als het zeer belangwekkend is en wij er echt
behoefte aan hebben, hoeft dat natuurlijk niet op de evaluatie te wachten.
Inderdaad gaat het om rechtsbescherming bij disciplinaire maatregelen.De heerDittrich(D66)Die externe klachtenregeling zal ook nog tot aanvulling c.q. aanpassing
van de wet leiden. Daarmee zal niet vijf jaar worden gewacht en dan kan dit
onderdeel daarbij worden meegenomen, want het raakt elkaar natuurlijk wel
enigszins.MinisterKorthalsIk ben het daarmee eens!De heerVos(VVD)Ik had nog een wezenlijke vraag liggen, namelijk of de honorering van
de voorzitter-manager en de president niet gelijk kan zijn.MinisterKorthalsIn het wetsvoorstel is een tijdelijke toeslag voorzien voor de voorzitter
van het gerechtsbestuur, maar die zal niet zodanig zijn dat die leidt tot
zogenaamd verkiezingsgedrag. De vraag of de managementfunctie zwaarder is
dan die rechtersfunctie, is vooralsnog dus positief beantwoord, met name gelet
op de verantwoordelijkheid van de bestuurder voor de gehele gang van zaken
in het gerecht. Deze vraag wordt ten principale tegen het licht gehouden bij
de integrale herziening van het loon- en functiestelsel die in de komende
jaren – 2004-2005 – zal plaatsvinden.In een motie verzoekt de heer Dittrich de raad voor de rechtspraak een
plaats in de Grondwet te geven. Ik heb al gezegd dat ik nog wil bezien of
dat wel noodzakelijk is. Vooralsnog ben ik dus niet zo voor zijn motie. Bovendien
zal ik dit moeten opnemen met mijn collega van Binnenlandse Zaken want die
gaat toch primair over grondwetsaangelegenheden.De heerDittrich(D66)De motie spreekt over de regering en die is ook op dit punt een en ondeelbaar!MinisterKorthalsJawel, maar ik heb het in ieder geval nog niet met mijn collega van Binnenlandse
Zaken opgenomen, dus kan ik u nog geen definitief antwoord geven. Eerlijk
gezegd denk ik dat het op korte termijn in ieder geval nog niet nodig is.Het amendement van de heer Dittrich op stuk nr. 27 strekt ertoe dat de
raad in de motivering van de aanwijzing aangeeft op welke wijze hij de zienswijze
van het college in zijn beoordeling heeft betrokken. Ik heb daar al op geantwoord.
U vroeg naar de kosten. Ik heb u al op de hoogte gesteld van de financiering
van de wetsvoorstellen. In de voortgangsrapportage, behorende bij de contourennota,
heb ik u geïnformeerd over alle financiële gevolgen van de moderniseringsoperatie.
De verwachting is dat wij vanaf 2004 binnen de 130 mln gulden van de contourennotabegroting
zullen blijven.Dan kom ik nu bij de kosten van eventuele amendementen, met name het amendement
van de heer Van Oven inzake de belastingrechtspraak. Die kosten kunnen wij
gewoon niet overzien. Dat wordt onderzocht door de werkgroep. Van de andere amendementen kan ik ook niet zeggen wat de eventuele kosten zullen
zijn, maar over het algemeen denk ik dat zij niet erg hoog zullen zijn, anders
zou ik mij daar niet zo soepel tegenover hebben opgesteld. Het amendement
inzake de belastingrechtspraak zal wel veel kosten.Ik zie dat de heer Rabbae nog iets wil vragen. Gaat dat over die extramurale
directie?De heerRabbae(GroenLinks)Nee, ik heb u om iets gevraagd wat helemaal geen cent kost. Ik heb gevraagd
of de voorzitter van de raad voor de rechtspraak bij het staken van de stemmen
een doorslaggevende stem kan krijgen.MinisterKorthalsDat staat nu niet in de wet. Over het algemeen zullen het vijf mensen
zijn en wij kiezen natuurlijk mensen die niet vaak ziek zullen zijn. Dus de
stemmen zullen bijna nooit staken. Maar ik geef toe dat dit kan gebeuren.De heerRabbae(GroenLinks)Komt u met een nota van wijziging of zal ik een amendement indienen?MinisterKorthalsWij komen toch al met een nota van wijziging, dus dan kan dit punt inderdaad
wel worden meegenomen.De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het eind van de tweede termijn van de zijde van de
regering. Ik constateer dat er pogingen zullen worden ondernomen om een aantal
amendementen in elkaar te schuiven. In wisselende samenstelling zal daaraan
worden gewerkt. Ik begrijp dat er nog een nota van wijziging komt op meerdere
punten: de aanwijzingsbevoegdheid en de doorslaggevende stem van de voorzitter
van de raad voor de rechtspraak. Ook word nog gekeken naar het punt van de
nevenvestigingsplaatsen. De motie op dit punt wordt door de indieners gehandhaafd.Dit wetgevingsoverleg zal dus een vervolg krijgen in een kort plenair
debat. Ik verzoek de leden om de gewijzigde amendementen en de minister om
de nota van wijziging op korte termijn gereed te hebben, zodat wij ons bij
de voorzitter van de Kamer kunnen melden voor de plenaire afronding van dit
belangrijke onderwerp, dat in deze twee wetsvoorstellen is neergelegd.Ik dank iedereen voor zijn inbreng, in het bijzonder de minister en zijn
medewerkers.Sluiting 20.40 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Swildens-Rozendaal (PvdA), voorzitter, Van de Camp (CDA), Biesheuvel
(CDA), Scheltema-de Nie (D66), Zijlstra (PvdA), Apostolou (PvdA), Middel (PvdA),
Van Heemst (PvdA), Dittrich (D66), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks), Van
Oven (PvdA), Kamp (VVD), Rouvoet (ChristenUnie), O.P.G. Vos (VVD), Passtoors
(VVD), Van Wijmen (CDA), De Wit (SP), Ross-van Dorp (CDA), Niederer (VVD),
Nicolaï (VVD), Halsema (GroenLinks) Weekers (VVD), Van der Staaij (SGP)
en Wijn (CDA). Plv. leden: Wagenaar (PvdA), Balkenende (CDA), Verhagen (CDA), Van Vliet
(D66), Duijkers (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Barth (PvdA), Hoekema
(D66), Karimi (GroenLinks), Santi (PvdA), Luchtenveld (VVD), Slob (ChristenUnie),
Van den Doel (VVD), Rijpstra (VVD), Rietkerk (CDA), Marijnissen (SP), Buijs
(CDA), Van Baalen (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
De Vries (VVD), Van Walsem (D66), De Pater-van der Meer (CDA) en Arib (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27181-22.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl