Afrika-beleid; Verslag algemeen overleg op 29 juni 2005 over de situatie in Sudan
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29237, nr. 22

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-08-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29237 nr. 22

18-08-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29237Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 22831Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 237Afrika-beleid22 831De Hoorn van Afrikanr. 22VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 18 augustus 2005De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
en de vaste commissie voor Defensie2 hebben op
29 juni 2005 overleg gevoerd met minister Bot van Buitenlandse Zaken,
minister Van Ardenne-van der Hoeven voor Ontwikkelingssamenwerking en minister
Kamp van Defensie over:– de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
d.d. 18 april 2005 houdende het verslag van haar reis naar Sudan van
31 maart tot 4 april 2005 en de Oslo-donorconferentie over Sudan
van 11 en 12 april 2005 (22 831, nr. 50);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken,
mede namens de minister van Defensie, d.d. 25 april 2005 inzake de aan
Nederland gedane verzoeken om assistentie voor de VN-missie in Sudan (29 237,
nr. 19).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Brinkel (CDA) beschrijft het menselijke
drama in Sudan: honderdduizenden doden, miljoenen ontheemden en een regering
die de mensenrechten schendt. De regering heeft zich terecht bijzonder betrokken
getoond bij en heeft vele inspanningen gedaan om bij te dragen aan een duurzame
vrede in het land. De miljoenen ontheemden zijn hun huizen ontvlucht, hebben
hun bezit moeten achterlaten, leven in kampen en zijn overgeleverd aan raids
van milities zoals de Janjaweed. Vooral vrouwen en meisjes worden daarvan
het slachtoffer. De Sudanese regering ruimt her en der kampen op en stuurt
mensen weg.Wereldwijd zijn er meer dan 20 000 000 ontheemden; deze slachtoffers
van oorlogen en conflicten verdienen blijvende aandacht. De heer Lubbers heeft
ervoor gepleit om het mandaat van de United Nations High Commissioner for
Refugees (UNHCR) uit te breiden tot mensen die in eigen land op de vlucht
zijn (IDP's). De minister voor Ontwikkelingssamenwerking steunt terecht het
pleidooi van VN-secretaris-generaal Kofi Annan om de internationale gemeenschap
verantwoordelijk te maken voor ontheemden. Wat zijn de ambities van de regering?
Hoe denkt de regering over uitbreiding van het mandaat van de UNHCR naar IDP's?
Is zij bereid om zich daarvoor samen met EU-partners in te zetten? In het
overleg van december vorig jaar heeft de regering een halfjaarlijkse rapportage
toegezegd over ontwikkeling en migratie en de positie van ontheemden. Wanneer
krijgt de Kamer deze voortgangsrapportage? De rapportage zou zodanig moeten
zijn dat de Kamer deze kan gebruiken voor een nadere gedachtewisseling over
de internationale bescherming van ontheemden.Een belangrijke stap voor de bescherming van de slachtoffers in Sudan
is het bestrijden van de straffeloosheid van oorlogsmisdaden. Het Internationaal
Strafhof (ICC) bereidt zich voor op vervolging en berechting in Sudan, wat
een uitstekende ontwikkeling is. De Sudanese regering in Khartoum moet daar
niets van hebben. Het is belangrijk dat zij blijvend onder druk wordt gezet
om mee te werken aan de berechting van oorlogsmisdadigers. Zij verdient overigens
steun voor het zelf (willen) berechten van oorlogsmisdadigers. Wat valt hiervan
te verwachten, mede in het licht van de reputatie van de Sudanese regering?
Kunnen Sudanese rechtbanken onafhankelijk opereren? Kunnen zij personen uit
regeringskringen vervolgen? Oefent de internationale gemeenschap druk uit
op het verloop van dit interne Sudanese proces en op het samenwerken van de
Sudanese regering met het ICC?Vrede is een voorwaarde voor de terugkeer van de ontheemden. Belangrijk
daarbij is het welslagen van het vredesakkoord tussen noord en zuid. Steun
aan de opbouw van een goed bestuur in Zuid-Sudan is in dat kader zeer belangrijk.
Goed bestuur is noodzakelijk om de steunfondsen goed te verwerken en aan te
wenden en de terugkerende ontheemden op te vangen. Is er voldoende geld beschikbaar
om de 3 000 000 tot 4 000 000 ontheemden op te vangen?
Goed bestuur is gebaat bij de opbouw van een maatschappelijk middenveld. Hoe
denkt de Sudanese People's Liberation Movement (SPLM) over de rol van het
maatschappelijk middenveld? Wordt het maatschappelijk middenveld – daarbij
gaat het ook om kerkelijke organisaties – ingeschakeld door het multi
donor trust fund (MDTF)? Kunnen de benchmarks van het MDTF publiek worden
gemaakt zodat ngo's zich daarop kunnen richten?Continue pressie op alle bij het conflict betrokken partijen door de internationale
gemeenschap is belangrijk om het politieke proces in Sudan op gang te houden.
Vredesonderhandelingen zijn nodig om te komen tot duurzame oplossingen. Hoe
staat het met die vredesonderhandelingen? Werken de rebellen voldoende mee?
In resolutie 1591 van de Veiligheidsraad wordt gevraagd om sancties tegen
individuele personen die het vredesproces in de weg staan. Daarbij kan het
gaan om het bevriezen van banktegoeden en reisbeperkingen. Hoe staat het met
de oprichting van de expertgroep, in consultatie met een comité van
alle Veiligheidsraadleden?De Afrikaanse Unie (AU) heeft de eerste verantwoordelijkheid op zich genomen
voor het toezien op de naleving van de wapenstilstand in Darfur. De NAVO en
de EU zijn bereid om de AU daarin bij te staan, bijvoorbeeld bij planning,
logistiek, uitrusting en luchttransport. De NAVO neemt een belangrijke stap
door nu ook Afrika tot haar werkingsgebied te rekenen.De luchtbrug van duizenden militairen van de AU zal binnen enkele dagen
operationeel zijn. Hoe staat het met de samenwerking tussen de NAVO en de
EU in dat verband? Onenigheid tussen deze twee organisaties mag er niet toe
leiden dat de luchtbrug niet totstandkomt. Hoe wordt voorkomen dat
twee gescheiden circuits ontstaan? Wat stelt Nederland in dit kader beschikbaar?
Volgens krantenberichten zou het gaan om Herculestransporttoestellen en KDC-10-toestellen.
Wordt de Kamer hiervan nog nader op de hoogte gesteld, zodat zij het niet
in de krant hoeft te lezen? Doet Nederland mee in het kader van de EU of van
de NAVO?De minister van Buitenlandse Zaken heeft in zijn brief aangekondigd dat
hij een verzoek voor een bijdrage aan de United Nations Mission in Sudan (UNMIS)
voor het sturen van politiefunctionarissen onderzoekt. Hoe staat het daarmee?
Dergelijke bijdragen moeten worden bezien in het licht van het toetsingskader.
De veiligheidsgaranties moeten voldoende solide zijn; terughoudendheid is
daarom gepast.De heer Van Bommel (SP) vindt dat de regering
de Kamer de afgelopen maanden onvoldoende op de hoogte heeft gehouden van
(haar visie op) de ontwikkelingen in Sudan. Het is ongewenst als de Kamer
de benodigde informatie zelf van de website van Defensie moet halen of zich
via andere bronnen op de hoogte moet stellen van de situatie. Op de website
van Defensie staat een persbericht van 10 juni waaruit blijkt dat de
NAVO een aantal vluchten zal uitvoeren voor de vredesmissie van de AU. Nederland
stelt in dat kader transporttoestellen ter beschikking. Waarom wordt dit bericht
wel via de media verspreid maar wordt de Kamer er niet over geïnformeerd?
Wanneer zal deze operatie plaatshebben? Hoelang zal die duren? Hoe vaak moeten
de Nederlandse toestellen vliegen? Is alles al geregeld? Kan de regering dit
zomaar besluiten, gezien de afspraken in het verkeer tussen Kamer en regering?
Uit de persberichten valt ook op te maken dat de NAVO en de EU ruziën
over wie wat moet gaan doen. Frankrijk zou niet willen dat de NAVO een groot
deel doet en geeft er de voorkeur aan dat de EU het uitvoert. Kan de regering
deze competentiestrijd tussen NAVO en EU bevestigen?Uit de brief van de minister van Buitenlandse Zaken van 25 april
spreekt weinig vertrouwen in de Standing High Readiness Brigade for UN Operations
(SHIRBRIG). De VN hadden toen nog geen duidelijk mandaat; dat is er later
wel gekomen. In de brief wordt de indruk gewekt dat de regering kiest voor
samenwerking in EU-verband boven de VN. Is dit nog steeds het geval? Waarop
is dat gebaseerd?In januari is een alomvattend vredesakkoord getekend tussen de Sudanese
regering en de rebellen in Zuid-Sudan; gezien de langdurige geschiedenis van
het conflict is dit een prestatie van formaat. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
heeft de verwachting uitgesproken dat het vredesproces zeker zes jaar maar
waarschijnlijk nog langer zal duren. Hoe schat de regering de kansen in op
een succesvol verloop? Zijn de betrokken partijen in staat en bereid om de
akkoorden uit te voeren? Daar lijken vraagtekens bij te kunnen worden gezet.
De internationale gemeenschap heeft zich aan de uitvoering van het akkoord
verplicht, maar op de keper beschouwd rammelt het aan alle kanten. Er zijn
capaciteitsproblemen, er moet meer ondersteuning worden geboden en de nieuwe
Sudanese regering is nog niet aan de macht. Deelt de regering de conclusie
dat de huidige Sudanese regering te weinig doet om het vredesakkoord uit te
voeren?De Sudanese bevolking is speelbal van hoog- en laaggeplaatste leiders.
Zij wordt enerzijds door de opstandelingen tegen de regering tot opstand opgezet
en anderzijds door de regeringstroepen en hun handlangers verkracht, gedood
en verjaagd. Er wordt onderhandeld maar ondertussen is de bevolking het slachtoffer
van een machtsstrijd tussen de regering en guerrillastrijders. De resultaten
van de onderhandelingen zijn voorlopig van beperkte politieke en humanitaire
betekenis. Niet alleen in Darfur maar ook in andere delen van het land heeft
de bevolking zwaar te lijden. Aan welke voorwaarden moet worden voldaan voordat
de gevluchte bevolking kan terugkeren?De internationale gemeenschap behandelt de Sudanese regering te coulant.
Het instellen van de rechtsstaat moet de hoogste prioriteit krijgen. De noodtoestand
moet worden opgeheven, de grondwet moet zodanig worden hervormd dat de mensenrechten
worden gewaarborgd en de speciale rechtbanken moeten worden opgeheven. Heeft
de regering er vertrouwen in dat verdachten van misdaden worden berecht? In
hoeverre werkt de Sudanese regering samen met het ICC?De uitkomst van het proces om te komen tot een nieuwe Sudanese staat is
zeer onzeker; de omstandigheden zijn precair. De internationale gemeenschap
legt de nadruk op veiligheid. Nederland doet veel moeite om Afrikaanse landen
hiervoor in te schakelen en te voorzien van een goede uitrusting. Hoe staat
de AU tegenover een pleidooi voor het instellen en politiek mede mogelijk
maken van een rechtsstaat? Zijn grote Afrikaanse landen zoals Nigeria, Zuid-Afrika
en Egypte daartoe bereid? Wil de regering dit punt aan de orde stellen?De minister van Buitenlandse Zaken heeft gesteld dat de militaire AU-operatie
tot successen heeft geleid. Maakt de Sudanese regering nog steeds gebruik
van de luchtmacht? Hebben milities van de Janjaweed recentelijk nog operaties
uitgevoerd? Wil de regering er met kracht op aandringen dat dit niet meer
gebeurt? Is het juist dat er vorige week bombardementen zijn uitgevoerd in
het oosten van Sudan? Wat wil de regering doen om een nieuwe oorlogshaard
en geweldsspiraal te voorkomen? Hoe staat het met de verlening van noodhulp
aan de honderdduizenden vluchtelingen, onder andere in de hoofdstad en in
buurland Tsjaad? Zal de komende AU-conferentie in Khartoum worden gehouden?
Zal deze worden bijgewoond door een gezant van Nederland of de EU?Het algemene beeld lijkt te zijn dat Sudan het zelf moet uitzoeken. De
politieke bewegingen zijn zwak en houden elkaar in de greep, wat ervoor zorgt
dat er weinig gebeurt. De keiharde regering in Khartoum treedt genadeloos
op. De hulporganisaties zijn onmisbaar, maar spelen onbedoeld een rol in het
conflict. Het zwartepieten tussen de VN, de AU, de EU en de NAVO maakt het
er niet beter op. De AU wil militaire missies uitvoeren maar bemoeit zich
in politieke zin nauwelijks met de ondemocratische gang van zaken in Sudan.
Ook de regering biedt wel geld en ondersteuning, maar onthoudt zich van directe
bemoeienis. Waar zal dat op termijn toe leiden?De heer Szabó (VVD) wijst erop dat
er na de conflicten in Zuid-Sudan en Darfur ook in Oost-Sudan iets aan de
hand lijkt te zijn. Kan de minister van Buitenlandse Zaken een duidelijk beeld
geven van wat er gaande is in dit gebied?Het vredesproces in Zuid-Sudan verloopt erg langzaam. De minister voor
Ontwikkelingssamenwerking heeft terecht gesteld dat de internationale gemeenschap
de implementatie van de Comprehensive Peace Agreement (CPA) moet blijven steunen.
De situatie in Darfur beschrijft zij als rustiger maar blijvend onveilig.
De Arabische milities hebben minder geweld nodig omdat zij het pleit in hun
voordeel hebben beslecht. De zwarte landbouwers zijn grotendeels verdreven
naar vluchtelingenkampen, meestal over de grens. Deze mensen moeten kunnen
terugkeren om weer een zelfstandig bestaan op te bouwen. Wat wil de regering
doen om hen zo snel mogelijk daartoe in staat te stellen? Naast een vredesmacht
is commitment van de Sudanese regering daarbij noodzakelijk. Het opleggen
van sancties aan de Sudanese regering vanwege de gebeurtenissen in Darfur
verkleint de kansen op een blijvende vrede in Zuid-Sudan; dit is een moeilijk
dilemma. Hoe gaat de regering daarmee om?De veiligheidssituatie is zeer slecht. Vluchtelingen worden met veel geweld
en verkrachtingen geconfronteerd. Ook het geweld tegen hulpverleners is verontrustend.
De arrestatie van twee medewerkers van Artsen zonder Grenzen maakt duidelijk
dat de Sudanese regering kritische hulpverleners hard aanpakt. Het stabiliseren
van de toestand in Darfur lijkt voorlopig het maximaal haalbare.
Daartoe moet haast worden gemaakt met VN-missies en het verder ondersteunen
van de AU. De AU moet volwassener worden gemaakt, zodat zij ook in de toekomst
effectief kan optreden bij het beheersen en oplossen van conflicten.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie) benadrukt
dat intensieve internationale druk nodig is om de zorgelijke situatie in Sudan
te verbeteren en een spoedige en volledige implementatie van de CPA te bewerkstelligen.
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking zegt in haar brief terecht dat
de Sudanese regering alleen buigt voor uniformen en internationale druk.Voormalig minister Pronk, die nu in een andere functie betrokken is bij
Sudan, heeft benadrukt dat gezien de toenemende spanning rond de resoluties
en het strafhof de effectiviteit van de AU-missie (AMIS) moet worden vergroot.
Hoe vat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking dit op? Slaat het alleen
op het verdubbelen van het aantal troepen en het verbeteren van het materieel,
of gaat het ook om een efficiëntere manier van werken?De veiligheid van mensen in vluchtelingenkampen is onvoldoende gewaarborgd.
Zij lopen daar nog steeds het gevaar om te worden verkracht of vermoord. PerspectieF,
de organisatie van ChristenUniejongeren, heeft een handtekeningenactie gevoerd
om hiervoor aandacht te vragen en op te roepen tot het vergroten van de veiligheid
van vluchtelingen. Ziet de minister voor Ontwikkelingssamenwerking mogelijkheden
om dat te bereiken? Denkt zij vooral aan het versterken van AMIS of is er
ook een rol weggelegd voor UNMIS?De heer Pronk heeft gezegd veel waarde te hechten aan Europese betrokkenheid.
Er is onder andere verzocht om het beschikbaar stellen van militaire waarnemers
en civiele politie voor UNMIS. In zijn brief van 25 april zegt de minister
van Buitenlandse Zaken dat de regering bij het Luxemburgs EU-voorzitterschap
heeft bepleit om deze verzoeken te agenderen voor bespreking in EU-verband.
Zijn de verzoeken inderdaad besproken? Is er besloten tot een gezamenlijke
EU-bijdrage? In de brief van 25 april staat dat de regering onderzoekt
of het mogelijk is om politiefunctionarissen ter beschikking te stellen voor
UNMIS. In hoeverre heeft zij ondertussen al een standpunt bepaald?De minister voor Ontwikkelingssamenwerking verdient waardering voor haar
inzet op de donorconferentie voor Sudan in Oslo.De heer Koenders (PvdA), die ook het woord
voert namens de GroenLinksfractie, vindt het een goede zaak dat alle aanwezige
bewindslieden Afrika hebben bezocht. Aandacht voor dit continent dient niet
alleen morele maar ook buitenlandspolitieke en veiligheidspolitieke belangen.Het is belangrijk dat in Sudan een regering van nationale eenheid wordt
geïnstalleerd. Wanneer en hoe zal dit gebeuren? De aard van het huidige
Sudanese regime zorgt voor problemen in het binnenland, maar ook met de buurlanden.De omstandigheden voor de vluchtelingen in Khartoem zijn dramatisch. Zijn
er in het zuiden voldoende opvangmogelijkheden om terugkerende vluchtelingen
op te vangen?Er zijn voorwaarden verbonden voor het verstrekken van 170 mln. aan de
SPLM. Wat zijn de precieze voorwaarden? Hoe verlopen de benchmarking en de
donorharmonisatie? Op welke wijze doen de Amerikanen hieraan mee? Het gevaar
bestaat dat zo een twee- of driedeling van het land wordt gefinancierd, waarbij
het zuiden een corrupte, geïsoleerde staat kan worden.Er zijn grote problemen bij de integratie van de soldaten van het Sudan
People's Liberation Army (SPLA) en de politie. Deze hangen samen met de financiering
en de betaling. Hoe wordt daarmee omgegaan?De Sudanese regering voert een verdeel-en-heersbeleid. De problemen in
de verschillende regio's lijken daardoor steeds meer door elkaar te gaan lopen.
Hoe schat de regering de situatie in?Sudan is een goed voorbeeld van het beginsel dat veiligheid een voorwaarde
is voor ontwikkeling. Het is daarom goed dat de AU-missie wordt versterkt.
De AU is echter op het moment nog steeds erg zwak. Wat is nog meer nodig om
de AU-missie tot een succes te maken? Is het mandaat ruim genoeg om te verzekeren
dat mensen worden beschermd? Is er goed overlegd met de Sudanese regering
over de rol van de politie en de no-flyzone?Het is eigenlijk niet relevant dat de EU en de NAVO onenigheid hebben
over de taakverdeling; het gaat erom er iets gebeurt. Als Nederland luchtsteun
levert, maakt het niet uit of er een NAVO- of EU-sticker op zit.De regering neemt te weinig initiatief in het bijdragen aan de waarnemersmissie
in Sudan, zeker gezien het positieve oordeel dat zij eerder gaf over de VN-resolutie
en het mandaat. De speciale vertegenwoordiger van de VN wil dat 250 van de
750 waarnemers uit westerse landen komen. Dit is essentieel om de missie te
laten slagen. De fracties van het CDA en de VVD lijken echter een Nederlandse
bijdrage te blokkeren, ondanks een aantal VN-verzoeken daartoe. Het gaat om
een relatief overzichtelijke missie die van vitaal belang is voor het vredesproces.
In dat licht zou de regering positief moeten reageren op het verzoek en dit
aan de Kamer moeten voorleggen. Hoe verhoudt het zenden van waarnemers zich
in de ogen van de regering tot het toetsingskader? De heer Koenders is overigens
zelf van mening dat het zenden van waarnemers niet op gespannen voet staat
met het toetsingskader; andere landen hebben daartoe inmiddels al wel besloten.
Overweegt de regering het sturen van een artikel-100-brief of het beginnen
van een notificatieprocedure? Het Department of Peacekeeping Operations (DPKO)
van de VN heeft op 7 januari en 31 januari gevraagd om het beschikbaar
stellen van civiele politie. Hoe is daarmee omgegaan in EU-verband?Het antwoord van de bewindsliedenDe minister van Buitenlandse Zaken refereert
aan zijn gesprekken met SPLA-leider Garang en de Nigeriaanse president Obasanjo,
de voorzitter van de AU, over de situatie in Sudan. Het gaat om een groot
land met immense problemen. De AU probeert het nodige te doen, binnen haar
beperkte mogelijkheden.De rechtspleging in Sudan kan op drie manieren plaatsvinden: een internationaal
tribunaal, het nationale special criminal court en de lokale traditionele,
op verzoening gerichte rechtspraak. De aanklager van het ICC wordt in de VN-resolutie
nadrukkelijk opgeroepen, versterking van het nationale rechtssysteem te bevorderen.
Het ICC zal zich beperken tot de hoofdschuldigen, en kan daarom geen vervanger
zijn van de nationale rechtspleging. De tijd zal moeten leren of het special
criminal court leidt tot een goede rechtspleging op nationaal niveau. Aan
de beslissing van de Veiligheidsraad om het ICC in te schakelen lag immers
de overtuiging ten grondslag dat het Sudanese rechtssysteem onvoldoende ontwikkeld
en te gepolitiseerd is.De op 10 juni hervatte besprekingen tussen de rebellen in Darfur
en de Sudanese regering verlopen niet goed. De verdeeldheid binnen de delegaties
van de Sudan Liberation Movement/Army (SLM/A) en de Justice and Equality Movement
(JEM) blijkt steeds duidelijker. De betekenis van de onderhandelingen moet
echter niet worden onderschat. Het is belangrijk dat het proces op gang is
gekomen en dat de partijen zich bezighouden met het gezamenlijk uitwerken
van een declaration of principles. Op die manier zijn zij zich aan het warmlopen
voor echte onderhandelingen en ontstaat wederzijds vertrouwen. Zowel de regering
als de rebellen dragen verantwoordelijkheid in dit proces om te komen tot
een vredesovereenkomst. Een probleem daarbij is dat de (voormalige)
rebellen niet beschikken over een in onderhandelingen getraind kader. Nederland
is als waarnemer in Abuja aanwezig en ondersteunt met de VS, het VK, Noorwegen,
Frankrijk en Canada het onderhandelingsteam van de AU. Ook oefenen deze internationale
partners druk uit op de buurlanden van Sudan om een constructieve opstelling
te kiezen. Helaas heeft de internationale gemeenschap nauwelijks middelen
om de rebellen onder druk te zetten tijdens de onderhandelingen. Sancties
zijn vooral een middel om regeringen te treffen. In de praktijk zal moeten
worden bezien in hoeverre VN-resolutie 1591 kan worden toegepast op de rebellen.
Alle partijen moeten ervan worden overtuigd dat het belangrijk is dat er een
duurzame vrede komt in dit gebied, dat erg heeft geleden.De praktische samenwerking tussen NAVO en EU verloopt goed. De staven
van beide organisaties overleggen regelmatig over hun bijdrage aan AMIS, waarbij
vooral aandacht wordt besteed aan het luchttransport. Bovendien zijn de EU
en de NAVO gezamenlijk vertegenwoordigd in de coördinatiecel van de AU
in Addis Abeba. De verhalen over slechte samenwerking tussen EU en NAVO zijn
dan ook zwaar overdreven. Beide organisaties weten wat er op het spel staat,
ze zitten beide in Brussel en er zijn veel contacten in het kader van het
Europees veiligheids- en defensiebeleid.Het onderzoek naar het mogelijk uitzenden van Nederlandse politiefunctionarissen
of waarnemers is nog gaande. De grondhouding van de regering is positief,
maar er zijn nog te veel onzekerheden om een besluit te kunnen nemen, mede
in het licht van artikel 100 van de Grondwet. De VN hebben het operatieplan
nog niet gereed. Er is daardoor nog onvoldoende duidelijkheid over de commandostructuur,
de deelname van andere landen, de veiligheidsrisico's, de locatie en de eventuele
inzet, zodat het toetsingskader niet kan worden toegepast. Zolang er nog veel
onduidelijkheden zijn, is het onverantwoord om Nederlanders bloot te stellen
aan de gevaarlijke situatie in Sudan. Dit onderwerp is ook besproken in EU-verband;
er bleek weinig animo bij de lidstaten voor deelname aan de waarnemersmissie.
De minister gaat ervan uit dat met zijn brief van 25 april en zijn uitspraken
in dit overleg de notificatie heeft plaatsgevonden, maar hij toont zich bereid
om tegemoet te komen aan de wens van de heer Koenders om dit nog eens in een
brief aan de Kamer uit te spreken.De implementatie van de CPA verloopt op alle terreinen moeizaam. Daarbij
gaat het om machtsdeling, welvaartsdeling en veiligheid. Het capaciteitsprobleem
bij de SPLM vormt een groot probleem bij de machtsdeling. Bovendien hebben
niet alle rebellengroepen aan de onderhandelingen over de CPA meegedaan, waardoor
sommige zich er niet aan gebonden voelen. De Sudanese burgers hopen dat het
akkoord leidt tot meer welvaart. De regering, de SPLM en de donororganisaties
moeten samenwerken om ervoor te zorgen dat het vredesdividend de bevolking
daadwerkelijk bereikt. Daarnaast zal de SPLM hard moeten werken aan het verbeteren
van de ontvangststructuren voor internationale financiële steun. Tijdens
haar bezoeken aan Sudan heeft de minister voor Ontwikkelingssamenwerking gesprekken
gevoerd met de regering en de SPLM. Daarbij heeft zij benadrukt dat de implemenatie
van de CPA de hoogste prioriteit moet krijgen. De vooruitgang op alle dossiers
is daarvan immers afhankelijk. De door Nederland bij de donorconferentie in
Oslo toegezegde steun wordt beschikbaar gesteld aan de nieuwe regering op
basis van internationaal overeengekomen benchmarks. De monitoring van deze
benchmarks zal geschieden in de assessment and evaluation commision (AEC),
die zal toezien op de implementatie. Nederland oefent dus druk uit door de
uitkering van middelen afhankelijk te maken van het goed verlopen van het
proces.De aanklager van het ICC heeft opdracht gekregen van de VN/VR om te onderzoeken
op welke wijze de hoofdschuldigen kunnen worden aangeklaagd. De
afgelopen weken heeft hij voorbereidend onderzoek verricht naar de situatie
in Darfur. In de persverklaring van 6 juni staat dat hij de documenten
van de VN-onderzoekscommissie heeft bestudeerd. Daarnaast heeft zijn bureau
informatie ingewonnen bij een groot aantal bronnen en zijn ongeveer vijftig
onafhankelijke experts geïnterviewd. Dit heeft de aanklager doen concluderen
dat aan de statutaire verplichtingen voor het beginnen van een onderzoek is
voldaan. Mocht de aanklager stuiten op tegenwerking van Sudanese kant, dan
kan hij in het uiterste geval een beroep doen op de Veiligheidsraad, waar
hij op 29 juni is uitgenodigd voor een tussenrapportage over zijn onderzoek.
De aanklager zal conform het mandaat onder het Romestatuut onderzoek doen
naar de individuen die de grootste stafrechtelijke verantwoordelijkheid dragen
voor de misdaden. Conform VN-resolutie 1593 ligt er bij de Sudanese autoriteiten
een grote verantwoordelijkheid om verdachte individuen op te sporen en eventueel
te berechten. Het is aan de aanklager om aan te geven welke ondersteuning
hij nodig heeft om eventuele problemen op te lossen.In de gebieden waar de AU-missie aanwezig is, is het relatief rustig.
Volgens waarnemers vinden er geen bombardementen plaats. Er zijn nog wel rooftochten
van de Janjaweed, die gepaard gaan met verkrachtingen. De situatie in Oost-Sudan
is onrustig sinds de rellen in Port Sudan in januari. De Sudanese regering
heeft om de rebellen tegemoet te komen in mei verklaard $88 mln. uit te trekken
voor de ontwikkeling van Oost-Sudan. Dit heeft niet kunnen voorkomen dat het
Eastern Front rond Tokar een aanval heeft uitgevoerd. De berichten over de
slagkracht van de rebellen zijn tegenstrijdig, maar het lijkt geen grootschalige
militaire operatie te zijn geweest. De meeste veroverde militaire faciliteiten
waren onbeheerd en er is slechts een kleine hoeveelheid materiaal buitgemaakt.
Met het oog op de lopende onderhandelingen in Abuja is het verontrustend dat
JEM-strijders en Eritrea mogelijk betrokken zijn bij de opstand in Oost-Sudan.
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft contact opgenomen met de
Eritrese overheid en haar opgeroepen om een constructieve rol te spelen.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
betoogt dat de situatie in Sudan er op papier goed uitziet, maar de praktijk
is minder duidelijk. Na een burgeroorlog van tientallen jaren tussen het islamitische
noorden en het christelijke zuiden is nu een vredesakkoord getekend. Hierin
worden zaken geregeld als de machtsdeling, de veiligheidsstructuren, het opzetten
van een gezamenlijk leger, een monetaire unie en uiteindelijk de invoering
van een gezamenlijke munt. Er is op korte termijn een overgangsperiode van
zes maanden en op langere termijn van zes jaar. Daarna mogen de zuiderlingen
zelf kiezen of zij zich wel of niet afscheiden.Het vormen van één regering in Sudan blijkt ontzettend moeilijk.
Het guerrillaleger in het zuiden is namelijk niet gewend om mee te besturen.
Ook het vormen van een eigen regering in het zuiden is daardoor een probleem.
De transformatie van een guerrillaleger in een politieke beweging, een bestuurlijke
autoriteit en een normaal leger vraagt tijd. De SPLM is van oorsprong een
marxistische beweging, die niet gewend is om om te zien naar de bevolking.
De hiërarchische structuur zal moeten worden ingeruild voor een democratische.
Clingendael traint oud-guerrillaleiders zodat zij in de toekomst een rol kunnen
spelen in het bestuur en de diplomatie. Het ziet er nog steeds naar uit dat
Garang op 9 juli als vice-president zal worden geïnstalleerd. Een
overgangsregering neemt de lopende zaken op zich. Waarschijnlijk zal in augustus
de nieuwe, gemengde regering aantreden. Bij de inauguratie van Garang als
vice-president van het land, zal hij ook worden beëdigd als president
van het zuiden. Nederland zal bij de inauguratie op het hoogst mogelijke niveau
worden vertegenwoordigd.De zuidelijke regering zal moeten worden opgetuigd met ministeries, ambtenaren
en voldoende financiële middelen. Op de donorconferentie is geld toegezegd,
dat zal worden uitgekeerd als de nieuwe regeringen zijn geïnstalleerd.
Op korte termijn kan de capaciteitsopbouw worden betaald uit het VN-werkprogramma.
Het geld voor de lange termijn zal Nederland niet rechtstreeks verstrekken
maar storten in het MDTF. De € 150 mln. die Nederland beschikbaar
stelt, wordt gelijk verdeeld over het noorden en zuiden. De behoeften in het
zuiden zijn groter, maar het noorden is groter in oppervlakte en in Darfur
is wederopbouw nodig. De Verenigde Staten hebben helaas nog geen bijdrage
geleverd aan het MDTF, Noorwegen, Zweden en de EU al wel. Er moet nog veel
gebeuren om het conflict tussen het noorden en het zuiden definitief op te
lossen, zowel in politieke als in instrumentele en juridische zin. Het proces
verloopt relatief goed, maar het is een tegenvaller dat elders in het land
veel onrust is, met name in Darfur en Oost-Sudan. Het is belangrijk dat alle
partijen een perspectief zien zodat zij blijven meedoen aan het vredesproces.
Daarom moet de SPLM worden geholpen bij het opbouwen van de maatschappij in
het zuiden.Het terugkeren van IDP's en vluchtelingen uit het buitenland kan zorgen
voor conflicten. De opvang moet goed worden geregeld. Om dit te bevorderen
heeft de minister overlegd met de UNHCR en de VN. Doordat de situatie in het
hele land onzeker is, verwachtte men dat vluchtelingen in hun kampen zouden
blijven. De terugkeer is nu echter massaal op gang gekomen. Indien deze mensen
niet goed worden opgevangen, ontstaan er spanningen, met name in de grote
steden in het zuiden. De UNHCR werkt samen met het United Nations Development
Programme (UNDP) en andere organisaties om de opvang zo goed mogelijk te regelen.
De discussie over het verschil in behandeling van IDP's en ontheemden is nog
niet uitgemond in een besluit; deze discussie zal de komende tijd nog doorgaan.
De UNHCR heeft tot nu toe alleen een mandaat om vluchtelingen op te vangen
en terug te begeleiden naar hun eigen land. In Darfur is dit mandaat echter
verbreed naar de opvang van IDP's.De eerste halfjaarlijkse voortgangsrapportage over ontwikkeling en migratie,
waaraan ook de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie meewerkt, zal
de Kamer op korte termijn bereiken. De minister weet niet in hoeverre hierin
veel aandacht wordt besteed aan de bescherming van ontheemden. De discussie
daarover kan echter altijd worden gevoerd.De infrastructuur in Sudan is heel slecht; deze moet worden verbeterd.
In het zuiden wordt geprobeerd om de belangrijkste steden met elkaar te verbinden.
Een ander probleem is de grote hoeveelheid mijnen. Het is noodzakelijk om
die te ruimen, hoewel dat veel tijd en geld kost.De aanwezigheid van de AU in Darfur is positief voor de humanitaire situatie
en de veiligheid. Met name de Nigeriaanse eenheden spelen een uitstekende
rol, maar zij zijn met te weinig en met te weinig materieel. Zij slagen er
op dit moment goed in om de kampen te beschermen, maar de dorpen zijn nog
te onveilig om de IDP's te laten terugkeren. Daarom is het belangrijk dat
er meer troepen, materieel en een navigatie- en communicatiestructuur komt.
De AU heeft besloten om de troepenmacht te verdubbelen; dat is voorlopig voldoende.
Later volgt waarschijnlijk nog een verdubbeling tot 12 000 man. Nederland
en andere landen zullen moeten helpen met materieel en transport.Twee medewerkers van Artsen zonder Grenzen zijn vastgehouden vanwege het
publiceren van een rapport over verkrachtingen. Het heeft een paar weken geduurd
voordat de aanklacht is ingetrokken en Artsen zonder Grenzen werd gezuiverd
van alle blaam. De hulpverleners kunnen hun werk in Darfur redelijk goed doen.
Zij worden niet zozeer gehinderd door de Sudanese overheid maar wel door rondtrekkende
milities die zaken proberen te roven.De noodwetten in Sudan zijn nog steeds van kracht. Deze kunnen worden
ingetrokken als de nieuwe regering aantreedt. Die nieuwe regering zal ook het probleem van de rondtrekkende troepen van het Lord's Restistance
Army (LRA) moeten aanpakken. Elementen in de huidige Sudanese regering steunen
het LRA, hoewel moeilijk valt te achterhalen wie dat precies zijn. Fundamentalistische
delen van de huidige regering proberen met man en macht te verhinderen dat
de situatie verandert en een nieuwe gemengde regering aan de macht komt. Zo
worden de aanvallen in het oosten aangestuurd door de JEM, die rechtstreekse
lijnen heeft met de meest fundamentalistische beweging in Khartoum. In dat
licht moeten de donoren politieke druk blijven uitoefenen zodat het CPA-proces
doorgaat.Eritrea speelt geen constructieve rol bij de onrust in Darfur en Oost-Sudan.
De minister heeft daarom contact opgenomen met een adviseur van de Eritrese
president. Daarbij heeft zij verzocht om een constructieve opstelling van
de Eritrese overheid in het vredesproces en het voorkomen van onrust in Sudan.
Eritrea heeft directe lijnen met de rebellenbewegingen. De meeste oppositie-
en rebellenleiders bevinden zich in Asmara. Hopelijk onthoudt Eritrea zich
in de toekomst van het aanmoedigen van aanvallen en draagt het bij aan de
noodzakelijke deëscalatie. Het land heeft toegezegd, een positieve rol
te willen spelen in de vredesonderhandelingen. Gezien de Eritrese afkeer van
de Sudanese regering heeft de minister daarover echter haar twijfels. Daarom
is het noodzakelijk dat de internationale gemeenschap druk blijft uitoefenen.
Nederland kan daarin een belangrijke rol spelen omdat het nog een van de weinige
landen is die bilaterale relatie onderhouden met Eritrea, en zo toegang heeft
tot de regering. Overigens gaat het daarbij niet om een bilaterale ontwikkelingsrelatie
maar om het verlenen van noodhulp via de UNHCR, Unicef en het UNDP; andere
programma's zijn bevrorenDe minister van Defensie benadrukt dat er
altijd een zorgvuldige afweging plaatsvindt bij besluiten over Nederlandse
deelname aan crisisbeheersingsoperaties. Dat geldt uiteraard ook voor Sudan.
Hij refereert aan zijn bezoek aan Afrika met zijn collega voor Ontwikkelingssamenwerking,
waarbij zij Liberia, Kenia en Sudan hebben bezocht. In Sudan valt vanuit het
oogpunt van Defensie veel te doen, maar er zijn ook veel problemen te overwinnen.
Het land is anderhalf keer zo groot als West-Europa, terwijl er maar één
fatsoenlijke doorgaande weg is. Het eventueel uitzenden van ongewapende militaire
waarnemers naar zo'n land, in verband met het beëindigen van het conflict
tussen het noorden en het zuiden, moet dan ook weloverwogen gebeuren. Deze
waarnemers zouden voor hun bescherming afhankelijk zijn van de AU-missie,
die bestaat uit eenheden van landen als Gambia, Senegal en Nigeria. Deze troepenmacht
vraagt op allerlei terreinen steun van Nederland en andere landen. In dat
licht is het weinig aannemelijk is dat deze militairen de veiligheid van de
waarnemers, die verspreid over het land zullen opereren, zelfstandig kunnen
garanderen. Er bevinden zich nu 127 waarnemers in Sudan. De minister weet
niet zeker of zich hieronder ook Europeanen bevinden. Hij zegt toe, dit na
te gaan en de Kamer daarover te informeren. Indien andere landen ervoor kiezen
om ondanks het ontbreken van een operatieplan waarnemers te sturen, dan is
dat hun verantwoordelijkheid. De regering en het parlement maken echter een
eigen, zorgvuldige afweging. In andere landen, zoals Groot-Brittannië,
is de rol van het parlement bij dit soort beslissingen bovendien veel kleiner.Het is goed dat de internationale gemeenschap bijdraagt aan het vredesproces
in Sudan. Met de brieven van 11 maart en 25 maart heeft de regering
genotificeerd en uitgesproken waarnemers te willen uitzenden, mits de veiligheid
in voldoende mate is gegarandeerd. Daarvoor is nodig dat er een solide en
concreet operatieplan komt; Nederland dringt daarop aan. Zolang het operatieplan
er nog niet is, kan het toetsingskader niet worden toegepast en kan er dus
geen besluit worden genomen. De regering wil graag bijdragen aan het oplossen
van het Sudanese conflict, maar zal kritisch kijken naar de omstandigheden
omdat zij een grote verantwoordelijkheid draagt voor Nederlanders die worden
uitgezonden.Nederland heeft de eerste uitzending van Rwandese troepen naar Darfur
gefinancierd. Bovendien worden Rwandese soldaten in Nederland getraind, waarna
ze met bepaalde materiële middelen naar Darfur worden gevlogen. Verder
zal in de periode tussen 20 en 29 september een Zuid-Afrikaans versterkt
bataljon naar Darfur worden gebracht met een KDC-10. De minister zegt toe,
de Kamer te informeren als hij meer duidelijkheid kan geven over de wijze
waarop dit alles wordt georganiseerd. Hoewel er Nederlanders worden ingezet
en worden gestationeerd op de vliegvelden, moet deze hulp bij het transport
niet worden beschouwd als deelname aan een crisisbeheersingsoperatie of het
uitzenden van troepen. In dat licht vindt de minister dat de regering kan
volstaan met een mededeling aan de Kamer over de wijze waarop dit vorm wordt
gegeven. Dit onderwerp is aan de orde geweest bij een NAVO-vergadering, wat
is medegedeeld aan de Kamer in het schriftelijke verslag daarvan. Bij deze
operatie worden Nederlanders ingezet omdat Defensie het graag in eigen hand
houdt, zodat alles goed verloopt.Het instellen van de no-flyzone is opgenomen in de akkoorden van Ndjamena,
die in 2004 zijn gesloten. De no-flyzone is niet vastgelegd in VN-resoluties,
maar in de praktijk voert de Sudanese regering geen vluchten meer uit in het
gebied. Dit onderwerp zal worden besproken bij de onderhandelingen in Abuja.Nadere gedachtewisselingDe heer Koenders (PvdA) is verrast door de
opmerking van de minister van Defensie dat er nog geen operatieplan is. Volgens
de informatie waarover de heer Koenders beschikt, is op 20 mei een operationeel
plan getekend en goedgekeurd ten aanzien van de militaire waarnemers. Inmiddels
heeft een groot aantal landen een memorandum of understanding (MoU) getekend,
waaronder Duitsland, Noorwegen, Zweden, Australië, Canada en Oostenrijk.
Dit valt moeilijk te rijmen met hoe de regering de situatie heeft geschetst.
Zij had de Kamer al voor dit overleg beter moeten informeren.De minister van Defensie benadrukt dat hij
geen semantische discussie wil voeren over wat een «operatieplan»
is. Hij is ervan op de hoogte dat er een «concept of operations»
bestaat voor de ongewapende militaire waarnemers, maar dat is niet het solide
operatieplan dat nodig is voor het toepassen van het toetsingskader. Een operatieplan
is een uitgewerkt plan waarin precies staat hoe de zaak is georganiseerd en
welke middelen en troepen beschikbaar zijn. Voorzover de minister weet, is
er geen operatieplan en heeft hij de Kamer correct geïnformeerd. Aangezien
de heer Koenders daar echter twijfels over heeft, zegt hij toe om na te gaan
in hoeverre zijn informatie juist en volledig is en de Kamer daarover met
een brief te informeren.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De HaanDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,AlbayrakDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Van ToorXNoot1Samenstelling:Leden: Rijpstra (VVD), Dijksma (PvdA), De Haan (CDA), voorzitter, Koenders
(PvdA), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), ondervoorzitter, Van Bommel
(SP), Albayrak (PvdA), Geluk (VVD), Wilders (Groep Wilders), Van Baalen (VVD),
Van As (LPF), Herben (LPF), Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Duyvendak (GroenLinks),
Huizinga-Heringa (ChristenUnie), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich
(CDA), Van Dijk (CDA), Fierens (PvdA), Tjon-A-Ten (PvdA), Eijsink (PvdA),
Van der Laan (D66), Brinkel (CDA), Szabó (VVD), Jonker (CDA), Nijs
(VVD).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Dubbelboer (PvdA), Van Fessem (CDA),
Samsom (PvdA), Vos (GroenLinks), Arib (PvdA), De Wit (SP), Leerdam (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Hirsi Ali (VVD), Varela (LPF), Van den Brink (LPF),
Haverkamp (CDA), Rambocus (CDA), Halsema (GroenLinks), Van der Staaij (SGP),
Kant (SP), Eski (CDA), Çörüz (CDA), Wolfsen (PvdA), Duivesteijn
(PvdA), Waalkens (PvdA), Dittrich (D66), Van Winsen (CDA), Veenendaal (VVD),
Kortenhorst (CDA) Oplaat (VVD).XNoot2Samenstelling:Leden: Klaas de Vries (PvdA), Bakker (D66), Koenders (PvdA), Van Beek
(VVD), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Albayrak (PvdA),
voorzitter, Balemans (VVD), Van Baalen (VVD), Snijder-Hazelhoff (VVD), Van
Winsen (CDA), Van den Brink (LPF), Mastwijk (CDA), Herben (LPF), ondervoorzitter,
Duyvendak (GroenLinks), Kortenhorst (CDA), Huizinga-Heringa (ChristenUnie),
Van Velzen (SP), Algra (CDA), Haverkamp (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Straub (PvdA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Brinkel (CDA), Szabó
(VVD).Plv. leden: Van Dam (PvdA), Van der Laan (D66), Waalkens (PvdA), Cornielje
(VVD), Halsema (GroenLinks), Fierens (PvdA), De Ruiter (SP), Adelmund (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Visser (VVD), Oplaat (VVD), De Haan (CDA), Nawijn (LPF),
Smilde (CDA), Hermans (LPF), Vendrik (GroenLinks), Bruls (CDA), Van der Staaij
(SGP), De Wit (SP), Jan de Vries (CDA), Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Van Heemst
(PvdA), Tichelaar (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Jonker (CDA), Veenendaal
(VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29237-22.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl