Informatie- en communicatietechnologie; Verslag algemeen overleg op 29 juni 2000 over onder meer de brief van 25 mei 2000 over deltawerkers voor digitale delta (26643, nr. 5)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26643, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

08-08-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26643 nr. 9

26-07-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26643Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 21501-20Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 643Informatie- en communicatietechnologie21 501-20Europese Raadnr. 9VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 26 juli 2000De vaste commissies voor Economische Zaken1
en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen2 hebben
op 29 juni 2000 overleg gevoerd met minister Jorritsma-Lebbink van Economische
Zaken en minister Hermans van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over:– de brief van 21 april 2000 inzake concurreren
met ICT-competenties (26 643, nr. 4);– de brief van 11 mei 2000 inzake het voortgangsoverleg
actieplan e-Europe (21 501-20, nr. 123);– de brief van 25 mei 2000 inzake deltawerkers
voor digitale delta (26 643, nr. 5).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Wagenaar (PvdA) benadrukte dat de
overheid vooral dient te investeren in de verbetering van de kwaliteit van
het onderwijs in en het onderzoek naar ICT. Hierbij is een afwachtende houding
uit den boze. Zij betreurde het daarom dat in de brieven het beeld oprijst
dat het bedrijfsleven de verantwoordelijkheid bij de overheid en de overheid
de verantwoordelijkheid bij het bedrijfsleven legt. Het schadelijke gevolg
hiervan is dat er een pas op de plaats wordt gemaakt. Het is dan ook van belang
dat de overheid bereid is een inspanning te leveren om een doorbraak te forceren.Het kabinet heeft een groot aantal initiatieven ontplooid. Als deze echter
worden afgemeten aan de criteria doelgerichtheid en doeltreffendheid, valt
het op dat het kabinet geen speerpunten heeft geformuleerd. Hierdoor ontstaat
het gevaar dat het gevoel van urgentie verdwijnt. Mevrouw Wagenaar adstrueerde
haar opvatting door te verwijzen naar de brief inzake het concurreren met
ICT-competenties. Deze brief bestaat namelijk voor een te groot deel uit versnipperde
plannen zonder flankerend beleid. Hopelijk leidt de motie over het innovatieactieplan
ertoe dat er alsnog duidelijke keuzes worden gemaakt en dat het ICT-beleid
in het bredere innovatiebeleid wordt ingepast.Mevrouw Wagenaar wees erop dat financiële sturing nodig is om te
komen tot substantiële verbeteringen. Dergelijke sturing kan wellicht
voorkomen dat ICT-bedrijven uit Nederland verdwijnen. Dit is een probleem,
zoals blijkt uit een artikel in Time over het vertrek van ICT-bedrijven uit
Nederland naar Beieren. Is de minister van deze ontwikkeling op de hoogte
en wat wordt gedaan om het vertrek van deze bedrijven tegen te gaan?In onderzoeken hiernaar worden verschillende opvattingen gedebiteerd over
het al dan niet bestaan van een digitale tweedeling. Duidelijk is wel dat
maar liefst de helft van het bedrijfsleven geen gebruik maakt van de mogelijkheden
van het internet en dat vooral het MKB sterk achterblijft. Mevrouw Wagenaar
meende dat directe stimulans hiervoor een betere oplossing is dan mediacampagnes
en Postbus-51-spotjes. Is de regering met het oog hierop bereid, een evaluatie
te laten uitvoeren van de campagne Nederland gaat digitaal? Kan verder worden
aangegeven welke regionale acties door, bijvoorbeeld, de kamers van koophandel
worden ontplooid? Kunnen de ministers ingaan op de resultaten die zijn geboekt
op de conferentie van 7 juni?De regering schrijft een rol voor de overheid als «launching customer»
te zien weggelegd. In de praktijk kiest zij echter vooral voor technologie
die zich heeft bewezen. Verder is er te weinig expertise op de departementen
aanwezig om een sparringpartner te kunnen zijn van de bedrijven waarmee wordt
onderhandeld over innovatieve aanbestedingen. Is het niet beter om streefcijfers
of percentages te noemen?Mevrouw Wagenaar was verheugd dat Nederland duidelijke speerpunten heeft
aangegeven voor het actieplan e-Europe. Een en ander kan echter niet verhelen
dat Europa nog steeds sterk achterloopt bij de VS en Japan. Om die achterstand
in te lopen moeten op korte termijn concrete acties worden ondernomen. De
brief van 11 mei heeft hiervoor echter een te sterk politiek-filosofisch karakter.De Kamer heeft eerder aangedrongen op spoed bij het omzetten van de voorstellen
van de taskforce Werken aan ICT in concrete plannen. Omdat investeringen in
een kenniseconomie in het bijzonder op de opleiding van mensen moeten zijn
gericht, ligt hier een belangrijke taak voor de regering. In de nota De digitale
delta wordt gewag gemaakt van een plan om te komen tot een topopleidingsstructuur
voor ICT-onderzoekers en ICT-deskundigen. Is inmiddels bekend wanneer die
structuur zal zijn gerealiseerd? Op dit moment wordt verder geëxperimenteerd
met de integratie van informatica in niet-informaticaopleidingen. Wanneer
kan de Kamer de resultaten van deze experimenten tegemoet zien? Om deze integratie
te realiseren is een aanzienlijke inspanning noodzakelijk, aangezien hiervoor
de starre universitaire cultuur moet worden doorbroken. Is het wellicht mogelijk
om de universiteiten door middel van streefcijfers te prikkelen?Ten slotte zei mevrouw Wagenaar in te stemmen met de keuze van de projecten
voor de taskforce, maar dat zij zich wel gedwongen ziet om vraagtekens te
plaatsen bij de wijze waarop deze projecten worden gefinancierd. Kunnen deze
projecten in de begroting 2001 worden voorzien van een adequate financiering?
Verder zal de regering zich moeten inspannen om meer vrouwen en allochtonen
bij de ICT te betrekken. Het project Color IT zal dan ook alle ruimte moeten
worden geboden.Mevrouw Voûte-Droste (VVD) wees erop
dat ICT-gerelateerde bedrijvigheid verantwoordelijk is voor 25% van de economische
groei, terwijl maar 5% van de totale economie ICT-gerelateerd is. Deze discrepantie
dient te verdwijnen en het is dan ook goed dat de regering de nota De digitale
delta in een aantal concrete plannen heeft omgezet. Om de economische groei
van Nederland veilig te stellen zal verder moeten worden gewerkt aan de integratie
van ICT in de oude economie, omdat alleen zo een vernieuwende netwerkeconomie
kan worden gerealiseerd.Nederland neemt de zevende plaats in op de ICT-top-10. Dat is geen slechte
prestatie, maar een en ander mag niet de aandacht afleiden van het feit dat
slechts 28% van de bedrijven gebruikmaakt van e-commerce.Verder
is het gebruik van ICT door deze bedrijven dikwijls eenzijdig en aanbodgericht.
Dit is een probleem, omdat het vernieuwende van ICT nu juist ligt in de interactieve
mogelijkheden van deze technologie. Nederland zal met het oog hierop bereid
moeten zijn om een inspanning te leveren op het terrein van software- en applicatieontwikkeling.
Het project GigaPort is hiervoor belangrijk. Wat is hier de stand van zaken?Het is verheugend dat de universiteiten worden betrokken bij het onderzoek
naar softwareontwikkeling. Mevrouw Voûte vroeg zich in dit verband wel
af wat precies moet worden verstaan onder de vernieuwingsimpuls voor het fundamentele
onderzoek op de universiteiten. Hoe wordt een en ander gefinancierd? Zij wees
er verder op dat ook de nodige aandacht uit zal moeten gaan naar toegepast
onderzoek. De resultaten van het onderzoek van de universiteiten zullen immers
in het bedrijfsleven moeten neerslaan, omdat het uiteindelijke de bedoeling
is dat de hele Nederlandse samenleving kan profiteren van de ontwikkelingen
op het terrein van ICT.Het kennisnet is voor het onderwijs van groot belang, want ook hier geldt:
wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Mevrouw Voûte merkte hierbij
wel op dat de inhoud van het kennisnet moet verbeteren als men de jeugd hiervoor
wil enthousiasmeren. Een en ander geldt ook voor andere delen van de samenleving.
Er zal daarom de nodige aandacht moeten worden besteed aan het concretiseren
van de doelen die worden genoemd in de brief inzake het concurreren met ICT-competenties.Een groot deel van de beschikbare financiële middelen wordt niet
besteed aan investeringen in nieuwe ICT-ontwikkelingen, maar aan het onderhoud
van de steeds complexer wordende systemen. Dit geldt overigens niet alleen
voor de overheid, maar ook voor het bedrijfsleven. Kan de regering aangeven
hoeveel geld de overheid besteedt aan ICT en welke resultaten met dit geld
zijn geboekt? De regering ziet voor zichzelf een rol weggelegd als «launching
customer». Kunnen de ministers aangeven wat zij onder dit begrip verstaan
en hoe hieraan door de regering invulling wordt gegeven?In de brieven wordt een groot aantal doelen en acties genoemd. Deze zullen
echter op zo'n manier moeten worden geconcretiseerd dat zij na verloop van
tijd kunnen worden geëvalueerd. Mevrouw Voûte vroeg in dit verband
of het mogelijk is deze evaluaties op een zodanig moment aan de Kamer voor
te leggen dat zij in het kader van de derde woensdag van mei kunnen worden
besproken.Er wordt 70 mln. ingezet om het tekort aan informatici te bestrijden.
Dit geld wordt niet alleen verdeeld over het hoger onderwijs, maar ook over
het MBO en projecten gericht op vrouwen en allochtonen. De Federatie Nederlandse
brancheverenigingen voor informatietechnologie (FENIT) heeft gevraagd om een
verhoging van dit bedrag. Vooraleer aan deze wens wordt tegemoetgekomen, moeten
de projecten echter wel zijn geëvalueerd en zal de FENIT moeten aangeven
welke inspanning het bedrijfsleven zelf heeft geleverd en levert. Als hieraan
is voldaan, kan worden overwogen om meer geld ter beschikking te stellen.De Netwerkacademie is een goed initiatief. Zal deze academie echter samenwerken
met het Telematica-instituut? Samenwerking ligt voor de hand, omdat het allebei
virtuele organisaties zijn. Mevrouw Voûte merkte verder op dat de overheid
10 mln. ter beschikking heeft gesteld voor de Netwerkacademie, maar dat het
bedrijfsleven nog niet met een bijdrage over de brug is gekomen. Hoe wordt
het bedrijfsleven geprikkeld om zijn bijdrage te leveren en wat gebeurt er
als het niet over de brug komt?ICT is een belangrijk hulpmiddel om de administratieve lasten terug te
brengen. Een brief over dit onderwerp is toegezegd, maar nog niet ontvangen.
Wanneer zal deze brief naar de Kamer worden gezonden?Het Software actieplan 1996–2000 (SWAP 2000) is een goed initiatief.
Is er voorzien in een evaluatie van dit plan? Deze evaluatie kan namelijk
informatie opleveren die kan worden gebruikt bij toekomstige projecten
voor de ontwikkeling van software.Mevrouw Voûte wees vervolgens op het belang van ICT voor het MKB.
Door het MKB wordt een aanzienlijke inspanning geleverd, maar stimulansen
van de regering zijn nog steeds noodzakelijk. Kan de regering hieraan aandacht
besteden in de Miljoenennota?Ten slotte zei mevrouw Voûte het een goede zaak te vinden dat mede
door de inspanningen van de Nederlandse regering op de top van Lissabon de
nodige aandacht is besteed aan e-Europe. Een en ander is echter nog niet vertaald
in concrete initiatieven. Kan de regering aangeven hoe en wanneer dit zal
gebeuren?De heer Wijn (CDA) zei in de brief inzake
concurreren met ICT-competenties een concrete uitwerking van de voornemens,
voorzien van een gedegen financiële onderbouwing, te missen. Een dergelijke
concrete uitwerking ontbreekt overigens ook voor het kennisnet.De internationale concurrentie op het raakvlak van ICT-ontwikkeling en
ICT-toepassing zal de eerstkomende jaren sterk toenemen. De Nederlandse inspanning
op deze gebieden is momenteel niet groot genoeg en het is dan ook de vraag
of Nederland zijn redelijk goed uitgangspositie kan vasthouden. Voor e-Europe
is een sterkte-zwakteanalyse gemaakt. Die analyse heeft echter niet geleid
tot duidelijke keuzes, terwijl dit wel mogelijk is, want duidelijk is dat
Nederland bij de infrastructuur voor ICT wel in de pas loopt met Europa maar
bij de ontwikkeling van software en het fundamenteel onderzoek niet.Vorig jaar was het nog maar bij een handjevol gemeentes mogelijk om via
internet een boete te betalen of een adreswijziging door te geven. Om burgers
het nut duidelijk te maken van ICT-competenties moet hieraan zeker meer aandacht
worden besteed. Verder zal ook een concrete invulling moeten worden gegeven
aan de taak van de overheid als «launching customer».Nog steeds staan heel veel mensen wantrouwend tegenover internet, omdat
zij zich afvragen of internet een veilig medium is. De heer Wijn zei dat de
overheid hier haar verantwoordelijkheid dient te nemen en er in ieder geval
voor moet zorgen dat het betalingsverkeer via internet veilig is. Met het
oog hierop vroeg hij wat de stand van zaken is rond de «trusted third
parties».De helft van de bedrijven in het MKB is inmiddels aangesloten op het internet,
maar slechts 20% van het MKB maakt gebruik van e-commerce. Hieruit blijkt
dat de softwareontwikkeling in Nederland moeizaam van de grond komt. Een aantal
brancheorganisaties heeft voorstellen gedaan voor projecten op het gebied
van e-commerce en m-commerce. Zij hebben aan het ministerie van Economische
Zaken om een bijdrage van 3 mln. gevraagd. Aangezien zij zelf 15 mln.
financieren is het verbazingwekkend dat het ministerie slechts 1,5 mln. wil
bijdragen. De heer Wijn vond dit teleurstellend, omdat het zo heel moeilijk
wordt om het MKB bij deze ontwikkelingen te betrekken.De taskforce Werken aan ICT heeft projectvoorstellen gedaan voor een totaal
bedrag van 500 mln. De overheid komt echter maar met 50 mln. over de brug.
De heer Wijn vond dit bedrag teleurstellend, ook als er de 20 mln. voor de
digitale trapveldjes bij wordt opgeteld.De integratie van informatica in niet-informatica opleidingen is van groot
belang. Voorkomen moet dan ook worden dat men in goede bedoelingen blijft
steken. Iets dergelijks geldt ook voor het MBO. Hier moeten namelijk de komende
jaren ongeveer 12 500 mensen worden opgeleid, terwijl de overheid een
hoeveelheid extra geld ter beschikking heeft gesteld die voldoende is voor
het opleiden van 600 ICT-ers. Vindt de regering dat doel en middel hier nog
met elkaar in overeenstemming zijn? De heer Van Walsem (D66) merkte op dat zowel
de Kamer als de regering overtuigd zijn van het belang van ICT. De discussie
moet zich dan ook niet richten op de vraag of maar hoeveel aandacht aan ICT
moet worden besteed. Met het oog hierop vroeg hij of op de top van Lissabon
een ambitieniveau is afgesproken dat hoger ligt dan in Nederland. Hij had
de indruk dat dit met name voor het onderwijs geldt. Kan de minister van OCW
ingaan op hetgeen in Lissabon op dit punt is afgesproken?Het is een veeg teken dat de universiteiten zoveel moeite hebben om de
mensen aan te trekken die nodig zijn om Nederland een hoogwaardig kennisland
te laten zijn. Als oplossing hiervoor is een grotere investering in het fundamentele
onderzoek naar ICT geopperd. De heer Van Walsem meende dat dit niet genoeg
is en dat er ook aandacht moet worden besteed aan de fysieke omgeving waarin
de medewerkers van een universiteit moeten werken.In Europa gaat 30% van het «venture capital» naar de ICT-sector,
terwijl dit percentage in de VS 70% bedraagt. De heer Van Walsem meende dat
hieruit wel blijkt dat de inspanningen om investeringen in deze sector te
bevorderen nog steeds onvoldoende zijn.Er wordt door de regering de nodige aandacht besteed aan het MKB. Dit
neemt niet weg dat er hier sprake is van een ontwikkelingsachterstand. Het
is dan ook een goede zaak dat een aantal brancheorganisaties concrete voorstellen
heeft gedaan. Is het mogelijk om tegemoet te komen aan het verzoek van deze
organisaties om 3 mln. ter beschikking te stellen?Er is een flink bedrag uitgetrokken voor Color IT en projecten die de
participatie van vrouwen in de ICT-sector bevorderen. Dit bedrag staat echter
in geen verhouding tot de bedragen waarover de arbeidsvoorziening beschikt.
De heer Van Walsem vroeg daarom of het niet mogelijk is, de arbeidsvoorziening
een financiële bijdrage te laten leveren aan het oplossen van deze arbeidsmarktproblemen.
Het geld dat de ministeries van EZ en OCW daardoor besparen, kan worden besteed
aan andere doelen op ICT-gebied.De heer Rabbae (GroenLinks) vond het opmerkelijk
dat de minister-president Nederland vanaf de top van Lissabon toesprak over
het belang van ICT, terwijl hij er enkele jaren geleden nog blijk van gaf
onbekend te zijn met de mogelijkheden van de computermuis. Hieruit blijkt
wel dat de regering het belang van ICT inmiddels onderkent. De vertaling van
de ambities van de regering in concrete plannen met een gedegen financiële
onderbouwing, is echter nog steeds onvoldoende.De brieven maken duidelijk dat de regering bereid is de nodige aandacht
te besteden aan het betrekken van allochtonen bij de ontwikkelingen in de
ICT-sector. Hij betreurde het daarom dat het ministerie van EZ slechts bereid
is een bijdrage van 3,5 mln. te leveren aan het plan van de Hogeschool van
Amsterdam om maar liefst 5000 mensen klaar te stomen voor de ICT-sector. Overigens
is voor dit plan slechts 60 mln. nodig, een gering bedrag gezien het aantal
mensen dat men naar de arbeidsmarkt wil brengen. Is dit project niet een goede
gelegenheid voor het kabinet om het woord bij de daad te voegen?De heer Rabbae wees erop dat in de VS en Canada, die samen 50% van alle
internetgebruikers ter wereld tellen, sprake is van een maatschappelijke tweedeling
op ICT-gebied. Ook daar heeft namelijk een aanzienlijke groep mensen uit de
lagere inkomensgroepen geen toegang tot het internet. Een en ander geldt ook
voor Nederland en het is dan ook de vraag hoe deze kloof kan worden gedicht.
Hij verbaasde zich in dit verband over de afwijzende reactie van de sociaal-democratische
minister-president op zijn voorstel om via de bijzondere bijstand computers
ter beschikking te stellen. Het is daarom goed dat de liberale minister van
OCW nu heeft voorgesteld om de scholen geld ter beschikking te stellen om
kinderen uit arme gezinnen te voorzien van een computer. De heer Rabbae vroeg de minister van OCW of dit geld zodanig is geoormerkt
dat het niet voor een ander doel kan worden gebruikt. Overigens wordt met
dit geld maar een deel van de samenleving bereikt. Als het dan ook de intentie
van de regering is om de hele bevolking gebruik te laten maken van het internet,
is het wellicht beter een pc-privéprogramma voor de minima in het leven
te roepen. Hij vroeg of de creativiteit van de regering hier niet tekortschiet.
Het moet in deze tijd van economische voorspoed immers mogelijk zijn, iedereen
bij de informatierevolutie te betrekken.Ten slotte herinnerde de heer Rabbae aan de fiscale regeling die door
voormalig staatssecretaris Vermeend in het leven is geroepen. Deze regeling
behelsde een fiscale aftrek voor de aanschaf van al dan niet tweedehandse
computers. Kan de regering aangeven waarom deze regeling niet langer van kracht
is? Wordt deze regeling soms vervangen door een gelijksoortige regeling? Zo
niet, dan zal in deze lacune moeten worden voorzien, want vooral kleine welzijnsorganisaties
en buurthuizen zijn voor hun functioneren afhankelijk van een dergelijke regeling.Antwoord van de regeringDe minister van Economische Zaken merkte op
dat in de nota De digitale delta de ambities van de regering voor de ICT worden
geschetst. In de brief inzake het concurreren met ICT-competenties wordt concrete
invulling gegeven aan een van de pijlers uit deze nota, te weten «kennis
en innovatie». Aandacht voor deze pijler is noodzakelijk, omdat de situatie
hier nog steeds niet geruststellend is. In de nota wordt verder een analyse
gemaakt van de zwakke punten van Nederland op ICT-gebied. Zo constateert men
dat te weinig bedrijven zich bezighouden met ICT-vernieuwing; dat de ICT-kennisinfrastructuur
onvoldoende is ontwikkeld en dat men nog steeds kampt met een tekort aan ICT-deskundigen.
De remedie voor deze problemen wordt gezocht in projecten waarin ICT-bedrijven,
hoogwaardige gebruikers en kennisinstituten samenwerken, het geven van impulsen
aan de vergroting van de kennis van ICT en projecten gericht op verbetering
van de situatie op de arbeidsmarkt.Op de startconferentie van 7 juni is gesproken over het concurreren met
ICT-competenties. Op deze conferentie waren 350 sleutelfiguren aanwezig uit
het bedrijfsleven en organisaties die zich bezig houden met de kennisinfrastructuur.
Wat de precieze resultaten zullen zijn, moet nog worden afgewacht, maar de
eerste indruk is dat deze conferentie wel degelijk een aantal samenwerkingsprojecten
zal opleveren.Tijdens de voorbereiding van de begroting van het ministerie van Economische
Zaken wordt rekening gehouden met de middelen die de komende jaren nodig zijn
voor de uitvoering van de nota Concurreren met ICT-competenties. Precieze
bedragen zei de minister niet te kunnen noemen, omdat binnen het kabinet is
afgesproken dat hierover pas na prinsjesdag mededelingen mogen worden gedaan.
De uitvoering zal hierdoor geen vertraging oplopen, omdat de kosten die hiervoor
dit jaar moeten worden gemaakt, uit de lopende begroting kunnen worden gefinancierd.Het rapport van de taskforce Werken aan ICT is eind oktober openbaar geworden.
De indruk dat men vervolgens lang heeft moeten wachten op de concrete uitwerking
van dit rapport noemde de minister onterecht. Het schrijven van businessplannen
vergt immers veel tijd. Een en ander wordt nog gecompliceerd door het feit
dat de eerste verantwoordelijkheid hier niet bij de overheid maar bij het
bedrijfsleven en opleidingsinstellingen ligt, aangezien samenwerking tussen
deze partijen het doel is. Omdat het schrijven van de businessplannen zo voortvarend
is aangepakt, is de verwachting gerechtvaardigd dat ook de uitvoering daadkrachtig
ter hand zal worden genomen.De minister zei verheugd te zijn dat e-Europe tijdens de top van Lissabon duidelijk op de kaart is gezet. Er zal hier nog veel moeten worden
gedaan, maar de commissarissen lijken voortvarend met e-Europe aan de slag
te zijn gegaan. Zo komt commissaris Bolkestein binnenkort met een voorstel
om het intellectueel eigendom te regelen. Hierbij moet wel in het oog worden
gehouden dat de Europese besluitvorming door het grote aantal betrokken partijen
nog al eens moeizaam verloopt en dat het daarom niet is te voorspellen wanneer
zijn voorstel in wetgeving zal zijn omgezet.De campagne Nederland gaat digitaal is onlangs van start gegaan en richt
zich vooralsnog vooral op het MKB. Een evaluatie is nog niet mogelijk, omdat
het op dit moment nog te vroeg is om de effecten van de campagne te kunnen
meten. Zodra de eerste effecten kunnen worden gemeten, zal een evaluatie worden
uitgevoerd. De minister tekende hierbij aan dat de eerste tekenen positief
zijn. Zo hebben 20 000 mensen de website bezocht en hebben vele honderden
bedrijven inmiddels vragen gesteld. Zij merkte verder op dat er ook de nodige
aandacht is geschonken aan een regionale aanpak. Dit mag geen verwondering
wekken, omdat de campagne uitgebreid is opgezet en vergezeld gaat van workshops
en spreekuren voor ondernemers. Wil een en ander een succes worden, is echter
ook de actieve betrokkenheid van VNO/NCW, MKB Nederland en de brancheverenigingen
vereist.Het belang dat aan de overheid als «launching customer» wordt
gehecht, mag niet de aandacht afleiden van het feit dat de overheid zorgvuldig
om dient te gaan met publieke middelen. De overheid mag dan ook geen onverantwoorde
risico's nemen. De minister antwoordde desgevraagd dat het niet gemakkelijk
is om streefcijfers te hanteren bij het innovatief aanbesteden door de overheid,
omdat het onduidelijk is welke criteria hiervoor moeten worden gehanteerd.
Zo kan met een op zichzelf conventionele aanbesteding ook een innovatief proces
op gang worden gebracht.Een en ander neemt niet weg dat gezocht moet worden naar innovatieve ICT
die het functioneren van de overheid ten goede komt. Om dit mogelijk te maken
is inmiddels een projectgroep in het leven geroepen die moet zorgen voor een
professioneel inkoop- en aanbestedingsbeleid. Overigens verloopt de aanbesteding
op dit moment al via het internet en zal voor de follow-up van de commissie-Slechte
gebruik worden gemaakt van de in de markt aanwezige creativiteit op ICT-gebied.
De Kamer zal hierover binnenkort een brief ontvangen. Door het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zullen verder twee pilots worden
uitgevoerd naar de beveiliging van internet en systemen die participatieprocessen
ondersteunen.De minister zei veel te verwachten van de discussie die wordt gevoerd
naar aanleiding van de nota Contract met de toekomst van minister Van Boxtel.
Deze nota waarin wordt ingegaan op de relatie tussen de elektronische overheid
en de burger, is zo belangrijk omdat het informatieaanbod van de overheid,
afgezien van onder meer de belastingdienst, grotendeels aanbodgestuurd is.
Om hierin verandering te kunnen brengen zullen nieuwe interactieve systemen
moeten worden ontwikkeld.Het is niet geheel duidelijk hoeveel en waarom ICT-bedrijven uit Nederland
vertrekken. Een reden hiervoor kunnen de specifieke strategische overwegingen
van een bepaald bedrijf zijn, maar ook de huidige krapte op de Nederlandse
arbeidsmarkt. Dat er bedrijven uit Nederland vertrekken, neemt niet weg dat
er in Nederland per saldo nog steeds ICT-bedrijven bijkomen. Nederland zal
wel alert moeten blijven op de wensen van bedrijven en de activiteiten van
onder meer GigaPort zijn en blijven dan ook van belang. In het kader van GigaPort
zijn inmiddels zes projecten gestart, hetgeen wel laat zien dat het bedrijfsleven
ook steeds meer overtuigd raakt van het nut van GigaPort en bereid is om een
bijdrage te leveren.De ministeries van Justitie, Economische Zaken en Verkeer en Waterstaat
werken samen met marktpartijen aan de ontwikkeling van de infrastructuur die
nodig is om te komen tot «trusted third parties». Een en ander verloopt zeer voorspoedig. Zij verwachtte daarom dat nog dit jaar de
eerste concrete resultaten te zien zullen zijn.De minister meldde dat het ministerie van Economische zaken tot volle
tevredenheid van beide partijen met het Hoofdbedrijfschap detailhandel (HBD)
overeenstemming heeft bereikt over het bedrag van 1,5 mln. Dat dit bedrag
lager uitvalt dan de oorspronkelijk gevraagde 3 mln., mag de aandacht niet
afleiden van het feit dat het ministerie van Economische Zaken nog meer activiteiten
ontplooit die op het MKB gericht zijn. Zo heeft Syntens in opdracht van het
ministerie een actie opgestart voor het geven van spoedadviezen. Verder staat
het project van de HBD inmiddels zo dicht bij de markt dat het de vraag is
of hier nog een taak voor de overheid ligt. Het bedrag van 1,5 mln. is verantwoord
en hoeft zeker niet te worden verhoogd nu de beginfase is afgerond en het
project rendabel blijkt te zijn.De taskforce Werken aan ICT heeft aangegeven dat ICT-deskundigen efficiënter
moeten worden ingezet. Dat is zeker nodig nu is gebleken dat 60% van de middelen
beschikbaar voor ICT wordt besteed aan onderhoud, 50% van de ICT-projecten
het beschikbare budget overschrijdt of langer duurt dan vooraf voorzien en
30% van de projecten nooit wordt opgeleverd. Het spreekt vanzelf dat deze
situatie moet worden verbeterd. De overheid alleen is daartoe echter niet
in staat. Opdrachtgevers zullen hiervoor samen met de betrokken ICT-bedrijven
een oplossing moeten zoeken. De initiatieven die hiertoe zijn ontwikkeld,
zijn versnipperd. De reden hiervoor is dat het een complex probleem betreft
met zowel ingewikkelde technologische als organisatorische aspecten. Een en
ander neemt niet weg dat het ministerie bereid is om initiatieven te steunen
gericht op het ontwikkelen van gereedschappen en «best practices».De marktpartijen en de opleidingsinstellingen zijn zelf verantwoordelijkheid
voor het uitvoeren van de voorstellen van de taskforce Werken aan ICT. De
bijdrage van de overheid is dan ook bedoeld als een aanjaagpremie, waarmee
grotere financieringsstromen moeten worden losgemaakt. De minister meende
met het oog hierop dat de overheid niet meer geld hoefde te investeren dan
de 50 mln. die ter beschikking is gesteld.De minister gaf aan dat de Netwerkacademie zowel met het Telematica-instituut
als met de Open universiteit samenwerkt. Voor de activiteiten van de Netwerkacademie
bestaat grote belangstelling van zowel aanbieders van onderwijsdiensten als
potentiële afnemers. De financiële bijdrage van het bedrijfsleven
is voor het slagen van deze academie essentieel, zeker omdat de academie veel
aandacht zal besteden aan het postinitiële onderwijs. Deze vorm van onderwijs
behoort door het bedrijfsleven en niet door de overheid te worden gefinancierd
en het bedrijfsleven zal dan ook zijn verantwoordelijkheid moeten nemen.Het businessplan van Color IT omvat 60 mln. Een groot gedeelte van dit
bedrag is bedoeld voor een coördinerend projectbureau. Verder is de meerwaarde
van de voorgestelde projecten niet altijd even groot. Al met al heeft dit
tot de conclusie geleid dat slechts enkele projecten door de overheid zullen
worden gesteund. De projecten die worden gesteund, richten zich vooral op
flankerende ondersteuning van allochtonen bij reguliere opleidings- en scholingstrajecten.
Overigens zal Echo, een overheidsorganisatie die zich richt op flankerende
onderwijsactiviteiten, 1 mln. ter beschikking stellen aan Color IT. De
overige gelden zullen door Color IT bij het bedrijfsleven moeten worden gevonden.Ten slotte merkte de minister op dat de arbeidsvoorziening een niet geringe
financiële bijdrage levert aan het project voor het MBO en ICT.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen meende dat zeker niet gesteld mag worden dat te weinig aandacht
wordt besteed aan de introductie van ICT in het onderwijs. Uit onderzoek is
namelijk gebleken dat Nederland een grote voorsprong heeft op landen als Frankrijk
en Duitsland en op de wereldranglijst alleen de VS, Canada en de Scandinavische
landen voor zich moet dulden. Verder wordt er 1,2 mld. geïnvesteerd in
ICT voor het onderwijs en is de verwachting gerechtvaardigd dat hiervoor bij
de begroting voor 2001 extra middelen zullen worden vrijgemaakt. Al met al
is het dan ook zeker niet uitgesloten dat Nederland aan het einde van deze
kabinetsperiode enkele plaatsen op de wereldranglijst zal zijn gestegen, zeker
nu er zoveel aandacht wordt besteed aan mogelijkheden om het innovatieve vermogen
van bedrijven te betrekken bij de ontwikkeling van ICT voor het onderwijs.De universiteiten en de hogere beroepsopleidingen zullen in de toekomst
steeds meer te maken krijgen met competitie vanuit het buitenland. Het is
dan ook goed dat de universiteit van Twente de Netwerkacademie heeft opgericht.
Om de internationale en nationale concurrentie te kunnen weerstaan zullen
echter alle Nederlandse universiteiten gebruik moeten maken van de nieuwe
ontwikkelingen op het gebied van de ICT. De eerste tekenen wijzen er overigens
op dat het beleid dat door de overheid is geïnitieerd, zijn vruchten
begint af te werpen.De minister wees erop dat de overheid relatief veel geld, 4,2 mld. per
jaar, investeert in fundamenteel onderzoek. Omdat dit geld voor een groot
deel besteed wordt aan langjarige programma's en jonge onderzoekers hier vaak
maar moeizaam toegang toe kunnen krijgen, is ervoor gekozen om ook het onderzoek
door «jonge creatieve dwarsliggers» te stimuleren. Het geld dat
hiervoor door de regering ter beschikking wordt gesteld, wordt overigens door
zowel het NWO als de universiteiten met een even hoog bedrag aangevuld. De
investering van de regering van 25 mln. komt in de praktijk dus neer op een
investering van 75 mln. Ook hier is het de bedoeling dat op de begroting voor
2001 meer geld beschikbaar komt voor dergelijk onderzoek. Om de problemen
van het wetenschappelijk onderwijs op de arbeidsmarkt op te lossen is verder
structureel 40 mln. ter beschikking gesteld.De universiteiten en het hoger onderwijs kennen een hoge mate van autonomie.
Het gevolg hiervan is dat de overheid beleid niet dwingend kan opleggen en
dat zij zich moet concentreren op het stimuleren van ontwikkelingen. In de
brief inzake concurreren met ICT-competenties wordt daartoe een aanzet gegeven.
Hiervoor was ook de conferentie van 7 juni belangrijk, want hier waren veel
mensen uit de universitaire wereld aanwezig die bereid bleken te zijn om bij
het onderzoek en het onderwijs op hun universiteiten een relatie te leggen
met ontwikkelingen in het bedrijfsleven. De minister zei dat hij deze gelegenheid
had aangegrepen om in zijn toespraak te wijzen op de mogelijkheid dat hoogleraren
niet alleen op de universiteit maar ook in het bedrijfsleven werkzaam zijn.De minister benadrukte dat in het MBO goede voortgang is geboekt. Zo volgden
in het studiejaar 1998/1999 8000 leerlingen een ICT-opleiding en zijn
dat er in het studiejaar 1999/2000 12 000. Deze cijfers laten echter
niet zien dat ook binnen de technische en economische opleidingen van het
MBO steeds meer aandacht wordt besteed aan ICT. Steeds meer mensen leren tijdens
hun opleiding de waarde van ICT en het internet kennen. Het gevolg hiervan
zal zijn dat de bedrijven waar deze mensen komen te werken, min of meer gedwongen
zullen worden aan te haken bij ontwikkelingen als het internet.Op het informele gedeelte van de top van Lissabon is door de ministers
voor wetenschapsbeleid gediscussieerd over de rol van de universiteiten bij
de bescherming van intellectueel eigendom. De conclusie van deze discussie
is dat de universiteiten er goed aan zouden doen om in de arbeidsvoorwaarden
van de onderzoekers duidelijk aan te geven wie de eigenaar van het octrooi
wordt. Op dit moment is dat vrijwel altijd de universiteit, maar het is goed
denkbaar dat de universiteiten ervoor kiezen om hun competitieve positie te
verbeteren door het eigendom van een octrooi aan de wetenschapper zelf toe
te kennen.De minister tekende hierbij aan dat het onderzoek op een universiteit
uit publieke middelen wordt gefinancierd en dat er dus sprake kan zijn van oneerlijke concurrentie met onderzoeksinstituten uit het bedrijfsleven.
Dit probleem kan worden ondervangen door het onderwijsinvesteringsfonds, omdat
bij dit fonds zowel de overheid als het bedrijfsleven zijn betrokken. Hij
betreurde het dan ook dat er een amendement in stemming zal worden gebracht
dat de oprichting van dit fonds onmogelijk maakt.Op de informele top in Lissabon is verder besloten om zo snel mogelijk
in Europees verband te regelen dat een patent of octrooi dat in een van de
lidstaten is aangevraagd, voor de hele EU geldt. De Europese Commissie zal
voor het einde van dit jaar met voorstellen terzake komen. De minister merkte
in dit verband op dat deze regelingen voor het octrooi- en patentrecht tot
een zodanige schaalvergroting binnen de EU zullen leiden dat de Europese concurrentiepositie
ten opzichte van de VS aanmerkelijk sterker zal worden.Het ministerie heeft geld ter beschikking gesteld voor de aanvangskosten
van de stichting Furby. Hierover is geklaagd door een aantal commerciële
bemiddelingsbureaus voor tweedehands computers. Deze klachten zijn gegrond
verklaard en vervolgens is besloten om de 14 mln. die hiervoor beschikbaar
was, aan de scholen ter beschikking te stellen. Dit geld wordt nu gebruikt
om kinderen uit achterstandswijken in de gelegenheid te stellen, ook thuis
met een computer te werken.Ten slotte benadrukte de minister dat het van groot belang is dat zowel
de regering als de Kamer de vinger aan de pols houden. Als de ontwikkelingen
in het onderwijs aan snelheid verliezen zullen de betrokkenen partijen immers
met additionele regelingen moeten worden gestimuleerd.Nadere gedachtewisselingMevrouw Wagenaar (PvdA) wees op het belang
dat gemeentes door middel van flankerend beleid ICT-bedrijven aan hun gemeente
proberen te binden. Is het mogelijk dat de regering hieraan enige aandacht
besteed?Zij erkende verder dat de universiteiten zelfstandig zijn en zelf de nationale
en internationale concurrentie moeten aangaan. Het gevaar bestaat echter dat
niet alle universiteiten even doortastend op de nieuwe ontwikkelingen bij
de ICT inspelen. Met het oog hierop vroeg mevrouw Wagenaar, de universiteiten
te blijven stimuleren. Verder moet worden voorkomen dat de «jonge creatieve
dwarsliggers» binnen de universiteiten een wereld op zich gaan vormen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD) vroeg om
een concrete financiële onderbouwing van de actieplannen die in de brief
inzake concurreren met ICT-competenties worden genoemd. Is het verder mogelijk
om deze actieplannen volgend jaar te evalueren?De heer Wijn (CDA) wees erop dat de overheid
bereid moet zijn, zich actief voor het MKB te blijven inzetten. Het is immers
zorgelijk dat in het MKB slechts 20% van de bedrijven zich bezighoudt met
e-commerce.De toename van het aantal ICT-studenten op het MBO is verheugend, maar
deze groei is niet groot genoeg om de openstaande vacatures op te vullen.
Er zal dan ook meer aandacht moeten worden besteed aan de voorstellen van
de taskforce Werken aan ICT voor omscholing en bijscholing, omdat bij het
ontwikkelen van lesmateriaal ook een taak voor de overheid ligt.Ten slotte merkte de heer Wijn op dat de overheid er zorg voor dient te
dragen dat de kennis die bij de proefprojecten voor de verspreiding van informatica
in niet-informaticaopleidingen wordt opgedaan, over het hele onderwijsveld
wordt verspreid.De heer Van Walsem (D66) benadrukte nogmaals
het belang dat de werkomgeving van de universiteiten wordt verbeterd. Dit
is namelijk een voorwaarde om de concurrentiepositie van de Nederlandse
universiteiten op peil te houden.Wat is overigens het precieze beleid voor de immigratie van werknemers
ten behoeve van ICT-bedrijven?De heer Rabbae (GroenLinks) verbaasde zich
erover dat vreemdelingen die een ICT-opleiding hebben genoten, door het Nederlandse
vreemdelingenbeleid gedwongen worden Nederland te verlaten, terwijl er tegelijkertijd
mensen in het buitenland worden geworven die een soortgelijke opleiding hebben
genoten. Hij vroeg de ministers samen met staatssecretaris Cohen een oplossing
te zoeken voor deze paradoxale situatie.De minister van Economische Zaken zei dat
zij zal bezien welke rol gemeentes hebben bij het ontwikkelen van flankerend
beleid ten behoeve van een gunstig vestigingsklimaat voor ICT-bedrijven. Hiervoor
zal ook een vergelijking worden gemaakt met het lokale flankerend beleid in
het buitenland.Zij wees er verder op dat is afgesproken dat over de voortgang van de
actieplannen jaarlijks zal worden gerapporteerd.FENIT heeft inmiddels een voorlichtingsbrochure uitgebracht over het aantrekken
van buitenlandse ICT-deskundigen. De regelgeving voor het aantrekken van buitenlandse
werknemers geldt natuurlijk ook voor ICT-deskundigen. De minister merkte verder
op dat speciale regelgeving voor mensen met een ICT-opleiding die Nederland
moeten verlaten, tot rechtsongelijkheid leidt, omdat mensen uit meer gangbare
beroepen dan, gedwongen door de Vreemdelingenwet, nog steeds gedwongen zouden
worden om Nederland te verlaten.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen benadrukte dat de relatie tussen markt en onderwijs niet langer
moet worden gezien als een strijd tussen «bad guys» en «good
guys». De samenwerking tussen markt en onderwijs kan immers leiden tot
een extra krachtige ontwikkeling van de ICT.Het vernieuwingsbeleid van het ministerie van OCW is er nu juist op gericht
om het onderwijs en dus ook zeker de universiteiten krachtdadig te laten inspelen
op de ontwikkeling in de ICT-sector. Hij herhaalde dat de universiteiten autonoom
zijn en hiervoor dus als eerste verantwoordelijk zijn. Door de aantrekkingskracht
van het bedrijfsleven zal vermoedelijk een groot aantal onderzoekers de universiteiten
verlaten. Dit is echter niet louter een slechte ontwikkeling, omdat hierdoor
jonge onderzoekers een kans krijgen die zich meer dan de oudere generatie
bewust zijn van de mogelijkheden van ICT.De minister onderkende het belang van een goede werkomgeving op de universiteiten.
Het besef dat hieraan moet worden gewerkt, bestond echter al eerder en er
is dan ook het nodige beleid opgestart.De groei van het aantal ICT-studenten op het MBO is nog niet groot genoeg.
Een oplossing voor de arbeidsmarktproblemen moet worden gezocht in het inschakelen
van de arbeidsreserve van 900 000 mensen, omdat voorkomen moet worden
dat het werven van ICT-studenten ten koste gaat van andere opleidingen. Het
tekort aan bijvoorbeeld verpleegkundigen is immers even nijpend. Ten slotte wees hij erop dat door bedrijven steeds vaker onderhoudscontracten
worden afgesloten met het MBO en het HBO. Deze activiteiten in het kader van
een leven lang leren, kunnen er wellicht voor zorgen dat een deel van de openstaande
vacatures wordt opgevuld.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,BiesheuvelDe voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,Van der HoevenDe griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,Tielens-TripelsXNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Van Zuijlen
(PvdA), M. B. Vos (GroenLinks), Rabbae (GroenLinks), Marijnissen (SP),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Crone (PvdA), Van Dijke (RPF/GPV), Van Walsem
(D66), Hofstra (VVD), Wagenaar (PvdA), De Boer (PvdA), Verburg (CDA), Stroeken
(CDA), Ravestein (D66), Geluk (VVD), Van den Akker (CDA), Blok (VVD), Hindriks
(PvdA) en Dijsselbloem (PvdA).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Atsma (CDA), Kalsbeek
(PvdA), Wijn (CDA), Klein Molekamp (VVD), Schoenmakers (PvdA), Van der Steenhoven
(GroenLinks), Vendrik (GroenLinks), Poppe (SP), De Swart (VVD), Van den Berg
(SGP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (RPF/GPV), Schimmel (D66), Van Baalen
(VVD), Herrebrugh (PvdA), Smits (PvdA), Schreijer-Pierik (CDA), Van der Hoeven
(CDA), Bakker (D66), Van Beek (VVD), De Haan (CDA), Udo (VVD), Hamer (PvdA)
en Koenders (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Schutte (RPF/GPV), Van de Camp
(CDA), Van der Hoeven (CDA), voorzitter, De Vries (VVD), Van Zuijlen (PvdA),
Rabbae (GroenLinks), Lambrechts (D66), Dittrich (D66), Cornielje (VVD), Dijksma
(PvdA), Cherribi (VVD), Rehwinkel (PvdA), ondervoorzitter, Passtoors (VVD),
Wijn (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Örgü (VVD), Nicolaï (VVD),
Kortram (PvdA), Halsema (GroenLinks), Eurlings (CDA), Belinfante (PvdA), Van
Bommel (SP), Barth (PvdA) en Hamer (PvdA).Plv. leden: Schimmel (D66), Stellingwerf (RPF/GPV), Mosterd (CDA), Atsma
(CDA), Van Baalen (VVD), De Cloe (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Bakker (D66),
Ravestein (D66), E. Meijer (VVD), Valk (PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA),
Blok (VVD), Verhagen (CDA), Schreijer-Pierik (CDA), Rijpstra (VVD), Voûte-Droste
(VVD), Middel (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Visser-van Doorn (CDA), Gortzak
(PvdA), Poppe (SP), Arib (PvdA) en Spoelman (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26643-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl