Rijkswet openbare ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba; Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133895
 2008-2009
 
 32 018 
 (
 R 1885
 )
 Regeling van de inrichting, de organisatie en het beheer van de openbare
ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Saba en Sint
Eustatius en de samenwerking daartussen (Rijkswet openbare ministeries van
Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba)
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 I. ALGEMEEN DEEL
 1. Inleiding
 Dit voorstel van rijkswet heeft betrekking op de inrichting, organisatie
en het beheer van de openbare ministeries van Curaçao, Sint Maarten
en van Bonaire, Saba en Sint Eustatius en de onderlinge samenwerking tussen
deze openbare ministeries. Het voorstel is een onderlinge regeling in de vorm
van een consensusrijkswet in de zin van artikel 38, tweede lid, van het Statuut
en strekt tot uitvoering van de afspraken over de opsporing en vervolging
van strafbare feiten en over grensoverschrijdende criminaliteit in de Slotverklaring
van het bestuurlijk overleg over de toekomstige staatkundige positie van Curaçao
en Sint Maarten van 2 november 2006.
 
 De eilandgebieden Curaçao en Sint Maarten zullen landen binnen
het Koninkrijk der Nederlanden worden en Bonaire, Sint Eustatius en Saba zullen
als openbare lichamen binnen het Nederlandse staatsbestel verder gaan. Het
Land Nederlandse Antillen zal ophouden te bestaan. Dit voorstel is één
van de rijkswetten die ten behoeve van de nieuwe staatkundige positie van
Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba tot stand
worden gebracht. Er is om praktische redenen voor gekozen de organisatie van
het openbaar ministerie en die van de rechtspraak in afzonderlijke rijkswetten
neer te leggen. Die praktische redenen zijn onder meer gelegen in het feit
dat de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie de rechtspraak in alle
Caribische delen van het Koninkrijk regelt, terwijl het onderhavige voorstel
van rijkswet geen betrekking heeft op het openbaar ministerie van Aruba. Deze
keuze impliceert niet dat het openbaar ministerie geen deel zou uitmaken van
de rechterlijke organisatie. De verschillende onderdelen van het openbaar
ministerie van de nieuwe landen en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba blijven
overeenkomstig de huidige situatie in de Nederlandse Antillen gelieerd aan
de gerechten. De leden van het openbaar ministerie worden zowel in Curaçao,
als in Sint Maarten en Nederland beschouwd als lid van de rechterlijke macht.
 
 Rechtshandhaving en rechtspleging en dus ook de regeling van het openbaar
ministerie behoren tot de autonome taken van de toekomstige landen.
De juridische grondslag van dit voorstel van rijkswet is dan ook artikel 38,
tweede lid, van het Statuut dat de mogelijkheid biedt autonome taken en bevoegdheden
op basis van onderlinge overeenstemming te regelen in een rijkswet. Een goede
rechtshandhaving en rechtspleging is niet mogelijk zonder een op zijn taken
berekend openbaar ministerie in de nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten
en op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het is de verantwoordelijkheid van
de nieuwe landen en van Nederland ten behoeve van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba, te zorgen voor een adequaat functionerend openbaar ministerie. Uitgangspunten
daarbij zijn dat de opsporing en vervolging van strafbare feiten als regel
geworteld moeten zijn in de samenleving van het desbetreffende land. Dit is
het niveau waarop de democratische controle op beleid en uitvoering plaatsvindt.
De justitiële taken met inbegrip van het vervolgingsbeleid, van elk land
vallen onder de verantwoordelijkheid van de eigen Minister van Justitie. Om
verantwoording af te kunnen leggen aan de eigen volksvertegenwoordiging zal
de verantwoordelijke minister in staat gesteld moeten worden het openbaar
ministerie aan te sturen. Met inachtneming van deze uitgangspunten is dit
voorstel voorbereid.
 
 De verbondenheid van de landen binnen het Koninkrijk brengt echter ook
met zich dat samenwerking en onderlinge ondersteuning wenselijk is, onder
meer bij de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Er is sprake van
een ongedeelde Nederlandse nationaliteit en veelvuldig personenverkeer tussen
de verschillende delen van het Koninkrijk. Het koninkrijksverband vergt een
zekere harmonisatie in het opsporingsbeleid, samenwerkingsafspraken en naleving
daarvan. Deze onderlinge regeling kan daaraan een bijdrage leveren.
 
 Bij de totstandkoming van dit voorstel is er naar gestreefd de lokale
inbedding van het openbaar ministerie in de drie landen te waarborgen en een
kader te scheppen voor samenwerking tussen de openbare ministeries. Met het
oog op de lokale inbedding zal er in elk van de landen een eigen openbaar
ministerie zijn. Het openbaar ministerie valt onder de ministeriële verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie van het desbetreffende land. Zij zijn ieder bevoegd
de procureur-generaal aanwijzingen te geven met betrekking tot opsporing en
vervolging van strafbare feiten in hun land. De samenwerking krijgt onder
andere gestalte door de regeling dat de drie openbare ministeries worden geleid
door één gezamenlijke procureur-generaal. Daarnaast is er voor
gekozen in enkele bepalingen samenwerkingsafspraken neer te leggen onder andere
op het gebied van grensoverschrijdende criminaliteit en onderlinge inzetbaarheid
van officieren van justitie.
 
 Het vervolg van deze memorie is als volgt opgebouwd. In § 2
wordt ingegaan op de voorbereiding van dit voorstel. Paragraaf 3 beschrijft
de inrichting van de openbare ministeries. De gezagsverhouding tussen de procureur-generaal
en de hoofdofficieren komt aan de orde in § 4. Paragraaf 5
besteed aandacht aan de zichtbaarheid van de ene procureur-generaal in de
landen en zijn betekenis in elk van de landen. Vervolgens komt in § 6
de positie van het openbaar ministerie ten opzichte van het landsbestuur aan
de orde. Hierin wordt onder andere aandacht besteed aan de aanwijzingsbevoegdheid
van de Ministers van Justitie. De rol van de rechter bij bijzondere aanwijzingen
komt aan de orde in § 7. In globale zin wordt ingegaan op de taken
en bevoegdheden van de openbare ministeries in § 8. De samenwerking
tussen de landen, onder meer op het terrein van de grensoverschrijdende criminaliteit,
wordt toegelicht in § 9. Voorafgaand aan de artikelsgewijze toelichting
volgen dan nog § 10 over beheer en bekostiging en § 11
over de rechtspositie van de leden van het openbaar ministerie.
 2. Voorbereiding van dit wetsvoorstel
 Een aantal belangrijke elementen van deze rijkswet vloeit als gezegd voort
uit eerdergenoemde Slotverklaring. De eilandsraden van Sint Maarten en Curaçao
hebben op 15 november 2006 respectievelijk op 6 juli 2007 ingestemd
met de Slotverklaring.
 
 Het onderhavige voorstel van rijkswet is grotendeels voorbereid in de
Projectgroep rechtspleging, rechtshandhaving en constitutionele zaken (PRRC).
De PRRC is bij het overgangsakkoord van 12 februari 2007 in het leven
geroepen en belast met de voorbereiding van de uitvoering van de afspraken
in de Slotverklaring over rechtshandhaving en rechtspleging. Deze ambtelijke
projectgroep bestaat uit afgevaardigden van de Nederlandse Antillen, Sint
Maarten, Curaçao en Nederland.
 
 In het bestuursakkoord houdende de toetreding van Curaçao tot het
overgangsakkoord van 28 augustus 2007 is bepaald dat de PRRC bij zijn
werkzaamheden het besluit van de eilandsraad van Curaçao van 6 juli
2007, nr. 2007/31 313 zal betrekken en deskundigen kan inschakelen om
te adviseren over de gezamenlijke procureur-generaal en de aanwijzingsbevoegdheid
van de Minister van Justitie in zijn hoedanigheid van lid van de rijksministerraad.
Deze laatste bevoegdheid is uiteindelijk niet in het voorstel opgenomen.
 3. De inrichting van de openbare ministeries
 Uitgangspunt in dit voorstel is dat ieder land een eigen openbaar ministerie
heeft dat onder leiding staat van een gezamenlijke procureur-generaal. De
kern van dit uitgangspunt is geregeld in artikel 2 dat bepaalt dat het openbaar
ministerie in elk van de landen bestaat uit het parket in eerste aanleg en
het parket van de procureur-generaal. De gezamenlijke procureur-generaal staat
aan het hoofd van de openbare ministeries.
 a. Het parket in eerste aanleg
 Het voorstel bevat enkele regels over de inrichting van het parket in
eerste aanleg van elk van de landen. De inrichting komt overeen met hetgeen
thans is geregeld in de Samenwerkingsregeling Nederlandse Antillen en Aruba
(SWR) en de Eenvormige landsverordening op de rechterlijke organisatie (ELRO).
 
 Op grond van artikel 7 van het voorstel staat het parket in eerste aanleg
onder leiding van een hoofdofficier van justitie. Hij draagt zorg voor de
aansturing van de werkzaamheden van zijn parket, zoals de verdeling van taken
onder de leden van zijn parket en de ondersteuning en de zorg voor het personeel
van het parket. Ook onderhoudt hij de relaties met de korpschef. In de wetgeving
van de landen worden nadere bevoegdheden toegekend aan het openbaar ministerie.
Alle leden van het openbaar ministerie kunnen deze bevoegdheden gelijkelijk
uitoefenen (artikel 10). Zij doen dit echter wel in ondergeschiktheid aan
hun leidinggevenden. De leden van het parket in eerste aanleg – die
allen officier van justitie zijn, zij het in verschillende rangen –
zijn ambtelijk ondergeschikt aan de hoofdofficier en zijn gehouden zijn instructies
uit te voeren.
 
 De hoofdofficier voert zijn werkzaamheden op zijn beurt uit onder leiding
van de procureur-generaal. De gezagsverhouding tussen de procureur-generaal
en de hoofdofficieren komt aan de orde in de volgende paragraaf.
 
 Op grond van artikel 7, tweede lid, staat vast in welke rangen officieren
van justitie bij het parket in eerste aanleg werkzaam kunnen zijn. Bepaald is dat zij allen op gelijke wijze lid zijn van het openbaar ministerie.
Dit is van belang in verband met artikel 10 waarin is geregeld dat de taken
en bevoegdheden van de openbare ministeries van de landen worden uitgeoefend
door de leden van de openbare ministeries. De mogelijke samenstelling van
de parketten in eerste aanleg komt overeen met de huidige regeling in de ELRO
(artikel 4, eerste lid). Bij de parketten kunnen als lid van het openbaar
ministerie werkzaam zijn officieren van justitie, sub-stituut-officieren van
justitie en plaatsvervangend officieren van justitie. Daarnaast kunnen er
andere ambtenaren werkzaam zijn. Daarbij kan onder andere gedacht worden aan
parketsecretarissen en ander ondersteunend personeel. Het is niet uitgesloten
dat parketsecretarissen tevens substituut of plaatsvervangend officier van
justitie zijn. In dat geval zijn ze tevens lid van het openbaar ministerie
in het land van aanstelling.
 
 Evenals nu het geval is, zijn de parketten in eerste aanleg belast met
opsporing van strafbare feiten en vervolging in eerste aanleg. Het overgrote
deel van de werkzaamheden van het openbaar ministerie wordt bij deze parketten
uitgeoefend. De hoofdofficier van justitie speelt als hoofd van dit parket
een sleutelrol bij het openbaar ministerie in de landen.
 b. De gezamenlijke procureur-generaal
 Een bijzonder aspect in dit voorstel is de regeling van een gezamenlijke
procureur-generaal voor Curaçao, voor Sint Maarten en voor Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.
 
 De procureur-generaal is belast met de leiding over het openbaar ministerie
in elk van de landen. Met het oog daarop stelt hij onder meer de jaarplannen
voor het parket in eerste aanleg op. Deze plannen bevatten de voorgenomen
activiteiten van dat parket voor het komende jaar, gebaseerd op het beleid
van de landen. Bovendien is hij belast met de organisatie en de bedrijfsvoering
van de openbare ministeries. Zijn hoofdschap komt verder tot uitdrukking in
het feit dat hij de leden van het openbaar ministerie aanwijzingen kan geven
over de uitoefening van hun bevoegdheden. Daarnaast verdient vooruitlopend
op § 9 vermelding dat de procureur-generaal een belangrijke rol
speelt bij de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, waarbij
de drie landen nauw samenwerken.
 
 De procureur-generaal oefent op grond van artikel 5 het openbaar ministerie
bij het Hof uit ten behoeve van Curaçao, Sint Maarten en Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Dit betekent in de eerste plaats dat hij is belast met
de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde in tweede lijn. Hij is op
grond van artikel 6 expliciet bevoegd tot het instellen (en dus ook intrekken)
van hoger beroep. Ook de officieren van justitie werkzaam bij het parket in
eerste aanleg zijn evenals thans bevoegd hoger beroep in te stellen. Deze
bevoegdheid ontlenen zij aan de Wetboeken van Strafvordering van de landen.
Dat de procureur-generaal de hogerberoepszaken behandelt vloeit voort uit
het bepaalde dat de procureur-generaal het openbaar ministerie bij het Hof
uitoefent. In praktijk kan hiermee evenals nu het geval is vooral de advocaat-generaal
zijn belast. Ook kan de behandeling namens de procureur-generaal plaatsvinden
door een ander lid van het openbaar ministerie zoals ook thans wel gebeurt.
 Voorts is de procureur-generaal belast met de opsporing en vervolging
van strafbare feiten waarvan de berechting in eerste aanleg bij het Gemeenschappelijk
Hof van Justitie is neergelegd. Tenslotte is in het voorstel neergelegd dat
de procureur-generaal toezicht houdt op een behoorlijke opsporing en vervolging
van strafbare feiten. Deze taak is thans voor de procureur-generaal van de
Nederlandse Antillen neergelegd in het Wetboek van Strafvordering.
 
 Het hoogste ambtelijke gezag over de opsporing en vervolging komt in alle
landen dus toe aan de gezamenlijke procureur-generaal. De procu-reur-generaal
is werkzaam onder ministeriële verantwoordelijkheid van de Minister van
Justitie van elk van de drie landen. De positie van het openbaar ministerie
ten opzichte van het landsbestuur komt in § 6 nader aan de orde.
 
 Voor de uitoefening van zijn taken heeft de procureur-generaal ondersteuning
nodig. De regeling daarover in de artikelen 3 en 4 van het voorstel biedt
ruimte om op basis van ervaringen in praktijk, de behoefte van de landen en
de procureur-generaal tot een optimale samenstelling van het openbaar ministerie
in tweede lijn te komen. Slechts de benoeming van een advocaat-generaal naast
de procureur-generaal en de aanwezigheid van een medewerker van de procureur-generaal
bij zijn kantoor op Sint Maarten zijn dwingend voorgeschreven. Ook thans wordt
de procureur-generaal van de Nederlandse Antillen ondersteund door een advocaat-generaal,
daargelaten ondersteunend personeel dat geen lid is van het openbaar ministerie.
Het voorstel regelt dat ook andere leden van het openbaar ministerie direct
voor de procureur-generaal werkzaam kunnen zijn. De procureur-generaal kan
daartoe op grond van artikel 16, vijfde lid, leden van het openbaar ministerie
van elk van de landen aanwijzen. Genoemde bepaling biedt overigens ook de
mogelijkheid andere medewerkers van het openbaar ministerie een zodanige aanwijzing
te geven. Een en ander biedt samen met de bepaling dat officieren van justitie
inzetbaar en bevoegd zijn in elk van de landen, de mogelijkheid optimaal gebruik
te maken van in een openbaar ministerie van een land aanwezige deskundigheid
te behoeve van elk van de landen. Het spreekt voor zich dat dit niet ten koste
mag gaan van een voldoende toegerust openbaar ministerie in elk van de landen
afzonderlijk.
 
 Medewerkers van de procureur-generaal zullen zoals gezegd werkzaam bij
zijn kantoor op Sint Maarten. In § 5 wordt hierop nader ingegaan.
 
 In het algemeen is het wenselijk de taken in eerste en tweede lijn duidelijk
van elkaar te scheiden met het oog op checks and balances binnen de organisatie.
In beginsel verricht een lid van het openbaar ministerie die op aanwijzing
van de procureur-generaal werkzaam is bij zijn parket, geen taken voor een
parket in eerste aanleg.
 4. De gezagsverhouding tussen de procureur-generaal
en de hoofdofficieren
 De hoofdofficier voert zijn werkzaamheden uit onder leiding van de procureur-generaal
en dient eventuele instructies van zijn kant uit te voeren. De ondergeschiktheid
van de hoofdofficier aan de procureur-generaal is neergelegd in artikel 7,
eerste lid, van het voorstel (vergelijk artikel 4, tweede lid ELRO). Artikel
5, vierde lid, kent de procureur-generaal de bevoegdheid toe algemene en bijzondere
aanwijzingen te geven over de uitoefening van alle taken en bevoegdheden van
het openbaar ministerie. Het gaat hier om alle taken van het openbaar ministerie.
Het doet er niet toe bij welke wet of landsverordening deze taken aan het
openbaar ministerie zijn toegekend. Algemene aanwijzingen zijn beleidsmatig
van aard en zien bijvoorbeeld op een hele categorie van zaken of de werkwijze
van het openbaar ministerie in het algemeen. Een voorbeeld daarvan is de instructie
gevoelige zaken aan de procureur-generaal te melden. Een bijzondere aanwijzing
heeft betrekking op een individueel geval. Een voorbeeld is de aanwijzing
een zaak aan een andere officier over te dragen. De aanwijzingsbevoegdheid
komt de procureur-generaal van de Nederlandse Antillen ook thans toe. Deze
bevoegdheid dient uiteraard te worden uitgeoefend met inachtneming van de
hiërarchische verhouding van de procureur-generaal tot de
minister van Justitie van elk van de landen en de bijzondere positie van het
Hof. Een aanwijzing van de procureur-generaal dient niet in strijd te komen
met bijvoorbeeld een aanwijzing van de minister van Justitie van dat land.
Evenmin kan een aanwijzing van de procureur-generaal een bevel van het Hof
doorkruisen.
 
 In praktijk zal de verhouding tussen procureur-generaal en hoofdofficier
van een land vooral worden bepaald door onderling overleg en het wederzijds
informeren over relevante aangelegenheden. Zij zullen vooral samen moeten
zorgdragen voor een goed draaiend openbaar ministerie en een behoorlijk niveau
van opsporing en vervolging in het desbetreffende land. In overeenstemming
met elkaar stellen zij, vanzelfsprekend onder goedkeuring van de minister
van Justitie, het jaarplan en de ontwerp-begroting op voor het parket in eerste
aanleg.
 5. De zichtbaarheid van de procureur-generaal in
de landen
 a. Het kantoor van de procureur-generaal in de landen
 Als hoofd van de openbare ministeries van Curaçao, Sint Maarten
en Bonaire, Sint Eustatius en Saba geeft de procureur-generaal leiding aan
en houdt toezicht op de uitoefening van het openbaar ministerie in drie landen.
Hij dient dus drie Ministers van Justitie. Aan alle drie ministers legt hij
verantwoording af.
 
 De procureur-generaal moet gezien zijn leidinggevende positie in drie
landen goed op de hoogte zijn van het reilen en zeilen van de parketten in
eerste aanleg van de onderscheiden landen. Hij moet kunnen bezien of afgesproken
resultaten over bijvoorbeeld doorlooptijden en aantallen zaken worden gehaald.
Alleen zo kan hij voldoen aan zijn verplichting aan de minister van Justitie
van het desbetreffende land verantwoording af te leggen. Het is belangrijk
dat de functie van het openbaar ministerie in tweede lijn zichtbaar aanwezig
is in elk van de landen. Het voorstel bepaalt daarom dat de procureur-generaal
in elk land kantoor houdt. Het spreekt voor zich dat de procureur-generaal
niet in eigen persoon dagelijks aanwezig kan zijn in elk van de landen. Zijn
dagelijkse kantoor is in Curaçao, waar ook de (hoofd)vestiging van
het Hof is. Met behulp van moderne communicatietechnieken is de procureur-generaal
ook in persoon bereikbaar voor betrokkenen in Sint Maarten en op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.
 
 Het enkele voorschrift een kantoor te hebben biedt echter onvoldoende
waarborgen voor een zichtbare en actieve tweede lijn in Sint Maarten. Om daadwerkelijk
voeling te houden met de officieren van justitie daar en om de taken van de
procureur-generaal in Sint Maarten van dag tot dag invulling te kunnen geven,
dient ten minste één medewerker van de procureur-generaal in
Sint Maarten werkzaam te zijn. Artikel 3, tweede lid, schrijft dit daarom
voor. Het derde lid bepaalt welke ondersteunende taken de medewerker in Sint
Maarten in ieder geval verricht. Het gaat om ondersteuning bij de beheertaken
van de procureur-generaal, de voorbereiding van het beleidsprogramma voor
de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit en het toezicht op een
behoorlijke opsporing en vervolging van strafbare feiten. Wat het beleidsprogramma
voor de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit betreft hebben
de ondersteunende taken betrekking op de die delen van dat programma die met
name voor Sint Maarten relevant zijn. Ingevolge artikel 34 van het voorstel
zal er sprake zijn van één omvattend beleidsprogramma voor zowel
Curaçao als Sint Maarten en Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Daaraan
doet deze bepaling niet af.
 
 Het voorstel schrijft niet voor dat ook het kantoor op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba permanent is bemand. Op de eilanden is de situatie gezien de geringe
omvang van de bevolking en daarmee van het parket in eerste aanleg tamelijk
overzichtelijk. Aangenomen kan worden dat de procureur-generaal vanuit Curaçao
respectievelijk Sint Maarten in combinatie met regelmatige bezoeken aan de
eilanden voldoende zicht kan hebben op wat daar gebeurt.
 
 Het voorgaande laat onverlet dat het van eminent belang is dat de procureur-generaal
als hoofd van het openbaar ministerie regelmatig in eigen persoon met de hoofdofficieren
contact heeft, onder andere over de uitvoering van de jaarplannen. Dat laatste
is voorgeschreven in artikel 30.
 b. De betekenis van de gezamenlijke procureur-generaal
voor de kwaliteit van het openbaar ministerie
 De taken van het parket in eerste aanleg beslaan een breed scala aan werkzaamheden
De gezamenlijke procureur-generaal kan, mits goed bestaft, bij gebleken behoefte
een bijdrage leveren aan de professionaliteit van de organisatie van het openbaar
ministerie in elk van de landen. Hij kan zorgdragen voor een kenniscentrum
ten behoeve van officieren van justitie in elk van de landen, bijvoorbeeld
door jurisprudentie te verzamelen en toegankelijk te maken. Daarnaast kan
hij het uitwisselen van ervaringen ondersteunen en ervoor zorgen dat de officieren
van justitie op de hoogte zijn van behandeling van zaken in hoger beroep,
ook als ze betrekking hebben op een ander land. Aldus kunnen de drie openbaar
ministerie op elkaar steunen, van elkaars ervaringen leren en krachten bundelen.
 
 De procureur-generaal kan een rol spelen bij de bevordering van de integriteit
van het openbaar ministerie zelf. Een tweedelijnsvoorziening op enige afstand
van de dagelijkse werkvloer kan ook in dit opzicht de kwaliteit van de drie
openbaar ministeries ten goede komen.
 
 De minister van Justitie van elk van de betrokken landen moet kunnen rekenen
op een professionele organisatie die effectief is in zijn optreden en in staat
is het voorgenomen opsporings- en vervolgingsbeleid daadwerkelijk uit te voeren.
Na een periode van vijf jaar zal de werking van dit wetsvoorstel in de praktijk
worden geëvalueerd en worden bezien hoe de in dit voorstel neergelegde
organisatiestructuur in praktijk uitpakt.
 6. De positie van het openbaar ministerie ten opzichte
van het landsbestuur
 Staatsrechtelijk bezien is de positie van het openbaar ministerie in de
betrokken landen van het Koninkrijk dezelfde. In zowel Curaçao, Sint
Maarten als in Nederland is het openbaar ministerie een taak van de landsregering.
De minister van Justitie van elk van de landen is politiek verantwoordelijk
voor het openbaar ministerie. De leden van het openbaar ministerie werken
onder ministeriële verantwoordelijkheid.
 
 De minister van Justitie van elk van de landen legt in het eigen parlement
verantwoording af over de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Daartoe
moet hij over bevoegdheden beschikken om het openbaar ministerie aan te sturen.
Artikel 13 van dit voorstel kent aan de ministers van Justitie de bevoegdheid
toe de procureur-generaal algemene en bijzondere aanwijzingen te geven met
betrekking tot de opsporing en vervolging in hun land. Het gaat om aanwijzingen
met betrekking tot de uitvoering van taken en bevoegdheden die de wet rechtstreeks
aan de procureur-generaal of andere leden van het openbaar ministerie toekent.
De procureur-generaal is verplicht een aanwijzing op te volgen
of te doen opvolgen door een ander lid van het openbaar ministerie.
 
 Evenals thans in de Nederlandse Antillen zal echter het Hof in de nieuwe
landen en op Bonaire, Sint Eustatius en Saba een bijzondere positie innemen
ten behoeve van een behoorlijke opsporing en vervolging van strafbare feiten.
Deze positie beïnvloedt de verhouding tussen openbaar ministerie en landsregering
voor zover het beslissingen in individuele strafzaken betreft. De procureur-generaal
van de Nederlandse Antillen is thans bevoegd een bijzondere aanwijzing waarvan
hij meent dat deze in strijd is met het recht, ter toetsing voor te leggen
aan het Hof. In dit voorstel is geregeld dat de Minister van Justitie een
voornemen om een bijzondere aanwijzing te geven voorlegt aan het Gemeenschappelijk
Hof van Justitie ter toetsing aan het recht. In § 7 komt dit nog
nader aan de orde.
 
 Daarnaast blijft gelden dat het Hof toeziet op de behoorlijke vervolging
van strafbare feiten. De procureur-generaal moet desgevraagd informatie verstrekken
aan het Hof over het vervolgingsbeleid en het Hof kan de procureur-generaal
opdragen een vervolging in te stellen of voort te zetten. Het Hof kan dit
ambtshalve doen. Het is dus niet afhankelijk van een klacht over niet-vervolging.
Hierdoor is, zoals de toelichting op de Samenwerkingsregeling stelt, de procureur-generaal «wat
betreft de strafvervolging in belangrijke mate onderworpen aan de aanwijzingen
van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie en dus aan die van de minister
van Justitie onttrokken».
 
 De instelling van een gezamenlijke procureur-generaal heeft geen gevolgen
voor de omvang van de verantwoordelijkheid van de onderscheiden ministers
van Justitie. Zij zijn verantwoordelijk voor het openbaar ministerie in hun
eigen land, zij het dat hun rol in individuele strafzaken een andere is dan
in de totstandkoming van beleid. Dat het hoofd van dat openbaar ministerie
tevens leiding geeft aan andere openbaar ministeries is niet relevant, met
dien verstande dat deze vorm van samenwerking uiteraard betekent dat men rekening
met elkaar zal moeten houden. De ministers van Justitie van de landen zullen
afspraken moeten maken met elkaar en met de procureur-generaal over de omvang
van de werkzaamheden per land en de omvang van de taken die ten behoeve van
de drie landen gezamenlijk worden uitgevoerd (bijvoorbeeld de kennisfunctie).
De inhoud van die afspraken en het toezicht op de naleving daarvan is onderwerp
van parlementaire controle in het eigen land.
 7. De rol van de rechter bij toetsing van de aanwijzingen
 Bijzondere aanwijzingen van de Ministers van Justitie van de landen zijn
onderworpen aan rechterlijke toetsing.
 
 Voor bijzondere aanwijzingen geldt dat het bezien vanuit de democratische
rechtsstaat belangrijk is dat de bevoegdheden van ministers zijn begrensd
door het recht. Om dit te waarborgen is aangesloten bij het Antilliaanse recht
waarbij het Hof een aanwijzing kan toetsen aan het recht. Anders dan thans
toetst de rechter een aanwijzing niet op verzoek van de procureur-generaal,
maar legt de minister van Justitie die het voornemen heeft een aanwijzing
te geven, dit voor aan het Hof. Als het Hof heeft uitgesproken dat de aanwijzing
in overeenstemming is met het recht, kan de minister de bijzondere aanwijzing
geven, Niet is voorgesteld ook algemene aanwijzingen aan de rechter te kunnen
voorleggen. Algemene aanwijzingen die op grond van artikel 13 worden gegeven
hebben betrekking op beleid (en zullen veelal terug te voeren zijn tot uitvoering
van vastgestelde beleidsplannen van de landsminister). Toetsing door de rechter ligt in deze gevallen niet voor de hand en is ook minder noodzakelijk.
De rechter oordeelt wel over de toepassing van een algemene aanwijzing in
een concreet geval als dat in een aan hem voorgelegde strafzaak aan de orde
komt. Feitelijk kan het oordeel van de rechter in een concreet geval betekenen
dat de richtlijn in alle gevallen buiten toepassing moet blijven.
 
 Door de mogelijkheid de bijzondere aanwijzing te laten toetsen door de
rechter zijn de in een democratische rechtsstaat passende checks and balances
gegarandeerd. De rechter kan voorkomen dat een onrechtmatige aanwijzing wordt
gegeven. Het bestaan van deze bevoegdheid kan er bovendien toe bijdragen dat
bij de uitoefening van de bevoegdheid een aanwijzing te geven grote zorgvuldigheid
zal worden betracht. De mogelijkheid van toetsing van de aanwijzing door het
Hof is weliswaar anders vormgegeven maar ontleend aan hetgeen het Hof heeft
overwogen in zijn beschikking van 8 mei 1996 (NJ1997/12). Het betreft
een toetsing aan het recht. Hieronder is begrepen de wet, de beginselen van
behoorlijk bestuur en de beginselen van een behoorlijke procesorde. Het Hof
komt niet de bevoegdheid toe te toetsen aan doelmatigheid of andere gronden
die van belang zijn voor de toepassing van het opportunititeitsbeginsel. Het
Hof toetst dus niet de politieke of beleidsgronden die ten grondslag kunnen
liggen aan een bijzondere aanwijzing. De beschikking van 8 mei 1996 was
een beschikking in een strafzaak. Uitgangspunt is dat het procesrecht voor
dergelijke beschikkingen wordt gevolgd bij de toetsing van de voorgenomen
aanwijzing.
 Vereiste van schriftelijkheid
 Uit artikel 13 volgt dat aanwijzingen steeds op schrift worden gesteld.
Voor de algemene aanwijzing die kan worden gegeven zonder voorafgaande procedure
bij de rechter is dit expliciet bepaald. Voor bijzondere aanwijzingen vloeit
uit de voorgeschreven procedure bij de rechter voort dat de aanwijzing op
schrift is gesteld. In dit verband wordt opgemerkt dat een aanwijzing de rechtsbescherming
van een verdachte niet aantast. Dat betekent bijvoorbeeld dat een verdachte
die in verzekering is gesteld, binnen de in het Wetboek van Strafvordering
van het desbetreffende land geregelde periode moet worden voorgeleid aan de
rechter om de rechtmatigheid van de inverzekeringstelling te toetsen. Een
aanwijzingsbevoegdheid van een minister kan een dergelijke eis niet doorkruisen.
 8. Taken en bevoegdheden van de openbare ministeries
 Dit wetsvoorstel beperkt zich tot een algemene beschrijving van de kerntaak
van het openbaar ministerie – de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde – en werkt dit uit in een viertal meer specifiek aangeduide
taken: de handhaving van wettelijke regelingen, de opsporing en vervolging
van strafbare feiten, het doen uitvoeren van vonnissen en beschikkingen en
het toezicht op de naleving van de rechterlijke beslissingen in tuchtzaken
(vergelijk artikel 3 ELRO). Elk van de landen zal onder andere in hun Wetboek
van Strafvordering, bevoegdheden aan het openbaar ministerie toekennen. Het
zwaartepunt ligt wat dit betreft dus in de landelijke wet- en regelgeving.
 
 De zorg voor de politie in de uitoefening van haar justitiële taken
is evenals thans in de Nederlandse Antillen een taak van de procureur-generaal.
Artikel 11 van het voorstel ziet hierop. Op grond van het eerste lid is de
procureur-generaal bevoegd aan ambtenaren die met de politie zijn belast alle
aanwijzingen te geven tot voorkoming en opsporing van en onderzoek naar strafbare
feiten die hij nodig acht. Hij kan politieambtenaren dus direct aansturen
bij de uitoefening van hun justitiële taken. De procureur-generaal kan
dwingend medewerking vorderen van de justitiële politie.
Deze bevoegdheden van de procureur-generaal doen geen afbreuk aan de bevoegdheden
van de officieren van justitie op grond van de Wetboeken van Strafvordering
terzake van opsporing van strafbare feiten. Een opsporingsonderzoek wordt
doorgaans onder gezag van een officier van justitie verricht. Voorts is de
procureur-generaal bevoegd aan elk van de ministers van Justitie voorstellen
te doen over de uitoefening van de justitiële taken van de politie. In
het algemeen zal hij dit doen in nauw overleg met de hoofdofficieren van justitie
die immers als hoofd van het parket in eerste aanleg direct verantwoordelijk
zijn voor een belangrijk deel van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
in de landen en dagelijks met de politie hebben te maken.
 9. Samenwerking tussen de openbare ministeries
 Naast de institutionele samenwerking door middel van een gezamenlijke
procureur-generaal, zijn in het voorstel verschillende bepalingen opgenomen
ter bevordering en vereenvoudiging van de samenwerking.
 De inzetbaarheid en bevoegdheid van officieren van justitie
in een ander land
 In de eerste plaats betreft dit artikel 8 waarin is geregeld dat de officieren
van justitie bevoegd en inzetbaar zijn in elk van de landen. Dit maakt het
mogelijk om zonder dat twijfel hoeft te rijzen over zijn bevoegdheid, een
officier van justitie werkzaam bij bijvoorbeeld het parket in eerste aanleg
van Bonaire, Sint Eustatius en Saba een zaak op Sint Maarten te laten behandelen
of omgekeerd. Dit kan wenselijk zijn in verband met bijzondere expertise die
in het ene land wel aanwezig is en in het andere land niet of omdat het goed
is dat een zaak wordt behandeld door een officier «van buiten».
Ook is het bijvoorbeeld mogelijk dat twee officieren tijdelijk van plaats
wisselen om elders ervaring op te doen voor een langere periode zonder dat
formeel in een aanstelling bij een ander land behoeft te worden voorzien.
Een officier van justitie die wordt ingezet in een ander land functioneert
onder verantwoordelijkheid van de hoofdofficier van justitie van dat andere
land.
 
 Het spreekt voor zich dat inzet van officieren in een ander land niet
ten koste mag gaan van de uitoefening van het openbaar ministerie in het land
waar de officieren hun aanstelling hebben. De hoofdofficieren en de procureur-generaal
zullen daarop moeten toezien. Over de inzetbaarheid van elkaars officieren
van justitie maken de Ministers van Justitie nadere afspraken. In het tweede
lid van artikel 8 is voorgeschreven dat deze afspraken in ieder geval zien
op de betrokkenheid van de procureur-generaal, de vergoeding van de kosten,
onderlinge informatieverstrekking en evaluatie van de afspraken.
 Onderlinge rechtshulp
 Evenals de ELRO (artikel 35) bevat dit voorstel een onderlinge rechtshulpverplichting
(artikel 15). Ten opzichte van de ELRO is deze uitgebreid tot Nederland. Ook
thans vindt desgevraagd onderlinge rechtshulp plaats tussen Nederland en de
Nederlandse Antillen. Vastgelegd is dat de ministers hierover nadere afspraken
kunnen maken. Wellicht is het op termijn wenselijk onderlinge regelingen te
treffen. Het ligt voor de hand dat daarbij dan ook Aruba is betrokken.
 Grensoverschrijdende criminaliteit
 In de Slotverklaring zijn verschillende afspraken gemaakt over samenwerking
bij de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit. Deze af-spraken
zijn voor zover nodig verwerkt in dit wetsvoorstel. Bepaald is dat de Ministers
van Justitie overleg voeren over de opsporing en vervolging van grensoverschrijdende
criminaliteit. Zij maken onder meer afspraken over de personele
en materiële inzet voor dat beleid. De afspraken die voortvloeien uit
dat overleg worden vastgesteld door de rijksministerraad.
 
 In artikel 34 zijn bevoegdheden voor de procureur-generaal opgenomen ter
uitvoering van de afspraak in de Slotverklaring dat in de consensusrijkswet
aan de procureur-generaal voldoende bevoegdheden en middelen worden toegekend
om grensoverschrijdende criminaliteit adequaat aan te pakken. In opdracht
van de drie Ministers van Justitie stelt de procureur-generaal vierjaarlijks
een beleidsprogramma op. Dit beleidsprogramma wordt vastgesteld door de rijksministerraad.
Het beleidsprogramma en de afspraken genoemd in artikel 34, derde lid, kunnen
feitelijk hetzelfde document betreffen. De korpschefs zijn verplicht ten behoeve
van de bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit politieambtenaren
en middelen ter beschikking te stellen overeenkomstig de hierover gemaakte
afspraken in de rijksministerraad. Daarnaast is de procureur-generaal bevoegd
officieren van justitie aan te wijzen die worden belast met de opsporing en
vervolging van grensoverschrijdende criminaliteit.
 Inzet rijksrecherche
 Bij de opsporing en vervolging van ambtsdelicten en het onderzoek naar
integriteitschendingen kan de procureur-generaal een belangrijke functie vervullen.
In de Slotverklaring is neergelegd dat hij op grond van de consensusrijkswet
over voldoende middelen en personeel beschikt om integriteitschendingen en
corruptie adequaat aan te pakken. Artikel 35 van het voorstel bevat ter uitwerking
van deze afspraak enkele voorschriften.
 
 In het algemeen verdient het de voorkeur dat onderzoeken naar integriteitschendingen,
bijvoorbeeld een onderzoek naar het lekken van gevoelige overheidsinformatie
en de opsporing van ambtsdelicten gebeurt door politiediensten van het Caribische
deel van het Koninkrijk. De procureur-generaal kan dan ook in de eerste plaats
medewerking van de korpsen vorderen en daarbij aangeven welke ambtenaren hem
ter beschikking moeten worden gesteld voor dergelijke (opsporings)onderzoeken.
 
 Het kan echter voorkomen dat het wenselijk is voor de opsporing van ambtsdelicten
en andere strafbare feiten die de integriteit van de overheid kunnen aantasten
ondersteuning te vragen van buiten de eigen relatief kleine eilandsgemeenschappen.
Daarom is bepaald dat de procureur-generaal op grond van artikel 35, eerste
lid, een verzoek kan doen om bijstand door de rijksrecherche. Hij zal dat
verzoek kunnen doen aan de voorzitter van het Nederlandse college van procureurs-generaal.
De procureur-generaal handelt bij de toepassing van artikel 35 onder verantwoordelijkheid
van de desbetreffende minister van Justitie. Een verzoek om bijstand kan de
procureur-generaal niet doen dan na overleg met de minister van Justitie.
Artikel 35, derde, lid, bepaalt dat ambtenaren van de rijksrecherche bevoegd
zijn onderzoek te verrichten. Zij beschikken over de bevoegdheden van de ambtenaren
van politie van het land waarin zij worden ingezet. Zij zullen in het land
waar zij werkzaam zullen zijn, beëdigd worden.
 
 Enkele keren per jaar spreken de procureurs-generaal van het Europese
en het Caribische deel van het Koninkrijk met elkaar. Hierin kan onder meer
de inzet van de rijksrecherche aan de orde komen.
 Overleg over het opsporings- en vervolgingsbeleid
 Naast bovengenoemde vormen van samenwerking bevat het voorstel de verplichting
over het opsporings- en vervolgingsbeleid afspraken te maken in een overleg
dat minstens eens per jaar wordt gehouden tussen de Ministers van Justitie
en de procureur-generaal (artikel 36). Het beleid ter bestrijding
van kort gezegd de zware en georganiseerde criminaliteit dienen zij onderling
af te stemmen.
 10. Beheer en bekostiging
 Het beheer van het openbaar ministerie van elk van de landen is in handen
gelegd van de gezamenlijke procureur-generaal als hoofd van het openbaar ministerie
in de landen. Daartoe bepaalt artikel 28 van het voorstel in algemene zin
dat de procureur-generaal is belast met de organisatie en de bedrijfsvoering
van de openbare ministeries in de landen. In het vervolg van dit artikel is
deze taak nader vorm gegeven door een vijftal aspecten hiervan expliciet te
benoemen, namelijk de zorg voor:
 a. de kwaliteit en de bestuurlijke en organisatorische werkwijze van de
openbare ministeries;
 b. de voorbereiding van de begrotingen van de parketten in eerste aanleg
en het parket van de procureur-generaal;
 c. het toezicht houden op de uitvoering van de begrotingen;
 d. het afleggen van verantwoording aan de minister van Justitie van het
desbetreffende land over de uitvoering van de begroting van het openbaar ministerie,
dat wil zeggen van het parket in eerste aanleg van het desbetreffende land
en van het parket van de procureur-generaal;
 e. de automatisering, de bestuurlijke informatievoorziening, de huisvesting,
de beveiliging, personele en materiële voorzieningen bij de openbare
ministeries.
 
 De procureur-generaal verricht deze taken in ondergeschiktheid aan de
drie ministers van Justitie. Dit komt onder meer tot uitdrukking in de bepaling
dat het jaarplan, waarin in beginsel alle voorgenomen activiteiten van het
openbaar ministerie worden opgenomen, worden vastgesteld door de onderscheiden
ministers. Door middel van het jaarverslag legt hij aan elk van de ministers
verantwoording af.
 
 In aanvulling op de aan hem toegekende beheertaken in artikel 28, bepaalt
artikel 30 dat hij bevoegd is zelfstandig privaatrechtelijke rechtshandelingen
te verrichten die voortvloeien uit het beheer van de begroting van het parket
van de procureur-generaal en van de parketten in eerste aanleg. Dit betekent
dat hij niet afhankelijk is van een minister voor het doen van uitgaven die
binnen de kaders van de begroting vallen. Een reden om dit te regelen is dat
dit voorkomt dat de procureur-generaal afhankelijk is van drie ministers voor
het doen van uitgaven. Aangenomen mag worden dat de procureur-generaal zijn
permanente vertegenwoordigers in de landen of de hoofdofficieren van justitie
zal machtigen namens hem privaatrechtelijke overeenkomsten aan te gaan voor
zover die direct samenhangen met het beheer van de begroting van de parketten
in eerste aanleg en bijvoorbeeld een bepaald bedrag niet te boven gaan.
 Het beheer en de bekostiging van het parket in eerste
aanleg
 De gezagsmatige ondergeschiktheid van de hoofdofficieren aan de procureur-generaal
krijgt mede gestalte in hoofdstuk 5 van het wetsvoorstel. Artikel 30 schrijft
voor dat de hoofdofficieren van elk van de landen samen met de procureur-generaal
jaarlijks een jaarplan maken. Dit plan bevat een omschrijving van de voorgenomen
activiteiten, doelstellingen en prestatieafspraken van het parket voor het
komende jaar. Het jaarplan zal zijn gebaseerd op het landelijke beleidsplan.
Het plan kan ook een inschatting van de benodigde politiecapaciteit bevatten.
Het ligt in de reden dat ook de korpschef bij de opstelling van het plan betrokken
wordt evenals eventuele bijzondere opsporingsdiensten. Het is belangrijk dat
ook de beoogde resultaten in dit plan worden neergelegd, zoals doorlooptijden
en te verwachten aantallen afgedane zaken.
 
 De procureur-generaal ziet toe op de uitvoering van het jaarplan in elk
van de landen. Het dagelijkse toezicht en overleg over de uitvoering van het
jaarplan zal in Sint Maarten in handen zijn bij de medewerker van de procureur-generaal
bij zijn kantoor in Sint Maarten. Dit neemt niet weg dat het van groot belang
dat de procureur-generaal als hoofd van het openbaar ministerie van tijd tot
tijd een persoonlijk onderhoud heeft met de hoofdofficieren en zich daarbij
laat zien in de landen. Daarom is voorgeschreven dat hij ten minste vier keer
per jaar in persoon overleg voert met de hoofdofficier in het land van standplaats
van de betrokken hoofdofficier. Buiten dit overleg zal er veel meer contact
zijn met de hoofdofficieren en niet alleen over beheerzaken maar ook over
zaken dit rechtstreeks te maken hebben met de uitoefening van bevoegdheden
van het openbaar ministerie, bijvoorbeeld over politiek gevoelige opsporingsonderzoeken.
Het is zeer goed denkbaar dat de procureur-generaal de hoofdofficieren door
middel van een richtlijn (algemene aanwijzing) verplicht hem opsporings- en
vervolgingszaken te melden die belangrijke politieke, bestuurlijke of maatschappelijke
gevolgen kunnen hebben, zoals zaken met een bijzonder procesrisico, zaken
waarbij schendingen van de integriteit aan de orde kunnen zijn of zaken waarbij
grote media-aandacht kan worden verwacht.
 
 Een jaarplan ligt ten grondslag aan de begroting van het parket in eerste
aanleg en de middelen die een land ter beschikking zal stellen voor de werkzaamheden
van dat parket. De begrotingsvoorbereiding is een zaak van de afzonderlijke
landen. Wel bepaalt artikel 31 dat en op welke wijze de procureur-generaal
verantwoording aflegt over het beheer van de begroting. Het tweede lid van
dit artikel verplicht hem tot indiening van een jaarverslag waarin de jaarrekening
is opgenomen. Deze wordt gecontroleerd door de accountantsdiensten van de
landen. De ministers leggen hierover verantwoording af in hun volksvertegenwoordiging.
 De bekostiging van het parket van de procureur-generaal
 De kosten van het openbaar ministerie in de landen bestaan gedeeltelijk
uit de kosten van het parket van de de procureur-generaal. Over het totaal
van de hiervoor beschikbaar te stellen middelen zullen de drie betrokken ministers
overeenstemming moeten bereiken. Ter voorbereiding van hun overleg dient de
procureur-generaal een jaarplan in met een ontwerpbegroting en een meerjarenraming.
Een deel van dit plan zal betrekking hebben op activiteiten die ten behoeve
van alle landen worden verricht. Bijvoorbeeld taken met betrekking tot de
ontwikkeling van personeelsbeleid, juridische infrastructuur en kennisbevordering.
Een aanzienlijk deel van de activiteiten zal kunnen worden onderscheiden per
land, zoals te verwachten aantallen hoger-beroepszaken. Omdat de activiteiten
voor de landen in balans zullen moeten zijn, dienen de ministers over het
plan als geheel en de daarmee in totaal gemoeide kosten overeenstemming bereiken.
 
 De landen dragen gezamenlijk de kosten van het parket van de procureur-generaal.
In een algemene maatregel van rijksbestuur zal een verdeelsleutel worden vastgelegd.
In beginsel draagt elk van de landen de kosten die voor dat land worden gemaakt.
Bij de toedeling van de kosten aan de landen zal uitgangspunt zijn dat kosten
die samenhangen met toekenning van extra taken aan de procureur-generaal door
een land, door het desbetreffende land worden gedragen. Dit kan in de regeling
van de verdeelsleutel tot uitdrukking worden gebracht.
 
 Over de uitvoering van de begroting en het jaarplan legt de procureur-generaal
aan elk van de ministers van Justitie verantwoording af door middel van een
jaarverslag dat een jaarrekening bevat. Dit moet voldoende basis bieden voor
elk van de ministers om verantwoording af te leggen aan hun parlement.
Dit betekent dat de presentatie zo moet zijn dat duidelijk is op welke wijze
de bijdrage van de onderscheiden landen is besteed.
 11. De rechtspositie van de leden van het openbaar
ministerie
 Dit voorstel bevat enkele kernbepalingen met betrekking tot de rechtspositie
van de leden van het openbaar ministerie die minimumgaranties bieden voor
de kwaliteit van het openbaar ministerie en ertoe bijdragen dat de leden van
het openbaar ministerie hun taken en bevoegdheden kunnen uitoefenen. Hierbij
is nauw aangesloten bij de artikelen 60 tot en met 65 van de SWR. De niet
in dit voorstel opgenomen aspecten van de rechtspositie worden geregeld bij
of krachtens consensus algemene maatregel van rijksbestuur.
 Benoemingsvereisten en onverenigbare betrekkingen
 In de eerste plaats regelt de wet de opleidingsvereisten die een minimumgarantie
bieden voor een in kwalitatief opzicht op zijn taken berekend openbaar ministerie.
In de Slotverklaring is overeengekomen dat er gemeenschappelijke opleidings-
en kwaliteitseisen zullen worden vastgesteld. Die zijn in verband met de beoogde
samenwerking tussen de openbare ministeries en de uitwisselbaarheid van officieren
van justitie belangrijk. Voorgeschreven is dat alle leden van het openbaar
ministerie over een voltooide juridische opleiding beschikken. Het opleidingsvereiste
is daarmee gelijk aan die van de leden van het Hof. Tevens is voorgeschreven
dat de leden van het openbaar ministerie Nederlander moeten zijn. Ook nu gelden
deze eisen in de Nederlandse Antillen en in Nederland.
 
 Evenals thans is de mogelijkheid opgenomen ook plaatsvervangend officieren
van justitie aan te stellen die geen afgeronde juridische opleiding hebben.
Dit heeft niet de voorkeur maar kan om praktische redenen nodig zijn om ervoor
te zorgen dat ook op de kleinste eilanden er steeds iemand is die bevoegd
is in een noodgeval op te treden. Een voorstel daartoe zal moeten worden gedaan
door de procureur-generaal. Van een dergelijke benoeming zal alleen sprake
kunnen zijn als het niet goed mogelijk is op andere wijze te voorzien in de
uitoefening van de taken en bevoegdheden van het openbaar ministerie. Het
ligt in de rede dat de procureur-generaal een dergelijke plaatsvervangend
officier van justitie zal belasten met een beperkt takenpakket.
 
 Voorst bevat dit voorstel conform afspraken in de Slotverklaring enkele
met het lidmaatschap van het openbaar ministerie onverenigbare betrekkingen.
Deze lijst is ruimer dan thans is bepaald in artikel 29, eerste lid, ELRO.
Bovendien is daar uitsluitend voor de procureur-generaal voorzien in onverenigbare
betrekkingen. De keuze voor een wat ruimere lijst met onverenigbare functies
is evenals in het wetsvoorstel Hof gedaan in verband met de specifieke omstandigheden
van de samenleving in de betrokken gebieden. Voor de nieuwe landen en Bonaire,
Sint Eustatius en Saba geldt dat er sprake is van kleine gemeenschappen waarin
meer nog dan in grotere, de officier van justitie een kwetsbare positie inneemt.
Het is belangrijk elke schijn van belangenverstrengeling te vermijden. Het
is de bedoeling in de algemene maatregel van rijksbestuur waarin de rechtspositie
wordt geregeld een regeling voor melding van nevenfuncties op te nemen.
 Benoeming van de procureur-generaal en de advocaat-generaal
 Evenals thans wordt de procureur-generaal benoemd bij koninklijk besluit.
In de Slotverklaring is afgesproken dat ook de advocaat-generaal voortaan
bij koninklijk besluit zal worden benoemd. Het voorstel voor de benoeming
van de procureur-generaal en de advocaat-generaal wordt gedaan door
de drie ministers samen. De procedure van benoeming is ontleend aan de huidige
procedure voor benoeming van de procureur-generaal in de SWR. Daaruit is ook
overgenomen het recht van aanbeveling van het Hof en de procureur-generaal
gezamenlijk.
 Benoeming leden openbaar ministerie bij het parket in
eerste aanleg
 Ook de hoofdofficieren van justitie zullen voortaan worden benoemd bij
koninklijk besluit. Zij zijn echter anders dan de procureur-generaal slechts
lid van het openbaar ministerie van één van de landen. Het voorstel
voor hun benoeming wordt dan ook gedaan door de Minister van Justitie van
het desbetreffende land alleen. Daartoe doet de procureur-generaal onder wiens
gezag zij zullen komen werken een aanbeveling. Voorgeschreven is dat het Hof
over de aanbeveling wordt gehoord.
 
 De overige leden van het openbaar ministerie werkzaam bij het parket in
eerste aanleg van Curaçao of Sint Maarten worden benoemd bij landsbesluit,
zij die werkzaam zijn bij het parket van Bonaire, Sint Eustatius en Saba bij
koninklijk besluit. In alle gevallen vindt benoeming plaats op een daartoe
strekkende aanbeveling van de procureur-generaal. Het is mogelijk bij landsverordening
of wet nadere regels te stellen over de be-noemingsprocedure van de leden
van het openbaar ministerie werkzaam bij de parketten in eerste aanleg.
 Caribisering van de openbare ministeries
 Het beleid om meer leden van het openbaar ministerie afkomstig te laten
zijn uit het Caribische deel van het Koninkrijk zal worden voortgezet. Bij
de benoeming van leden zal hiermee terdege rekening worden gehouden. In de
memorie van toelichting bij de consensusrijkswet Hof is al aandacht besteed
aan het belang ook bij de instroom van rechterlijke ambtenaren in opleiding
rekening te houden met dit beleid. 
 Schorsing en ontslag
 Vanwege de bijzondere positie van het openbaar ministerie is er voor gekozen
de gronden voor schorsing en ontslag neer te leggen in de wet. Gezien de bijzondere
functies is gekozen voor een limitatief stelsel van ontslaggronden. De gronden
komen in belangrijke mate overeen met die voor rechters en zijn ontleend aan
de SWR en de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren. Het orgaan dat is
bevoegd tot benoeming is ook bevoegd tot schorsing en ontslag.
 Aanstelling ondersteunend personeel
 Het voorstel bevat geen bepaling over de benoeming van ondersteunend personeel
bij de parketten in eerste aanleg. Dit is een zaak van de landen. De Minister
van Justitie van het land waar betrokkene voornamelijk werkzaam zal zijn,
benoemt het ondersteunend personeel bij het parket van de procureur-generaal.
Hij doet dit op voorstel van de procureur-generaal. Een dergelijke benoeming
moet passen binnen het voor het parket beschikbare budget.
 Rechtsbescherming en overige aspecten rechtspositie leden
openbaar ministerie
 De overige aspecten van de rechtspositie zullen worden geregeld bij of
krachtens consensus algemene maatregel van rijksbestuur (amvrb). Daarbij zal
moeten worden bezien welke aspecten regeling in de amvrb behoeven en welke
aspecten kunnen worden overgelaten aan de landen c.q. in hoeverre het materieel
ambtenarenrecht van de landen van toepassing kan zijn. Wel is het wenselijk
op het niveau van de wet de rechtsbescherming tegen rechtspositionele besluiten
te regelen. Daarin voorziet artikel 25.
 
 Er is voor gekozen de geschillen te laten beslechten door de gewone rechter
die in alle landen dezelfde is. De rechtspositionele geschillen zijn bestuursrechtelijk
van aard. In het gehele gebied waar het Hof rechtsmacht heeft, derhalve alle
landen van het Koninkrijk en wat Nederland betreft op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba, zal evenals thans het geval is in de Nederlandse Antillen altijd
ten minste één lid van het Hof betrokken zijn bij de afdoening
van bestuursrechtelijke geschillen. De afdoening van bestuursrechtelijke zaken
zal in de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie zijn opgedragen aan
de rechterlijke macht, i.c. de Gerechten in eerste aanleg en het Hof, ofwel
aan een bijzonder gerecht waar in ieder geval een lid van het Hof deel van
uitmaakt (zie artikel 4 van het voorstel van Rijkswet Gemeenschappelijk Hof
van Justitie). De leden van het Hof zijn dus bekend met de behandeling van
bestuursrechtelijke geschillen.
 
 De keuze van het Gerecht in eerste aanleg wordt bepaald door de woonplaats
van belanghebbende. Indien de belanghebbende niet in Aruba, Curaçao,
Sint Maarten of op Bonaire, Sint Eustatius of Saba woont, is het Gerecht in
eerste aanleg van Curaçao bevoegd. Doorgaans zal de belanghebbende
overigens in één van de landen wonen omdat de regeling primair
betrekking heeft op de leden van de openbare ministerie van de landen. De
plaats van behandeling van het beroep bepaalt welke regels van procesrecht
van toepassing zijn. Deze regels van procesrecht gelden dan eveneens in hoger
beroep. Het Hof is bekend met deze regels en gewend ze toe te passen.
 12. Evaluatie, wijziging en beëindiging van
de wet
 In de Slotverklaring is afgesproken dat de nieuwe staatkundige structuur
vijf jaar na haar inwerkingtreding zal worden geëvalueerd. Deze rijkswet
hangt direct samen met die nieuwe structuur. Voorzien is daarom in een evaluatiebepaling.
Bij de evaluatie worden de parlementen van de drie landen betrokken.
 
 De evaluatie kan aanleiding geven tot wijziging van de rijkswet. Dat gebeurt
op dezelfde wijze als de totstandkoming van een rijkswet op grond van artikel
38, tweede lid, van het Statuut. Dat betekent dat de regeringen van de landen
over een wijziging consensus moeten bereiken. Een wijziging wordt neergelegd
in een voorstel tot wijziging van deze rijkswet.
 
 Artikel 41, tweede lid, voorziet in de mogelijkheid van beëindiging
van deze rijkswet in onderlinge overeenstemming naar aanleiding van de evaluatie.
Indien hiertoe wordt besloten dan moet de rijkswet worden ingetrokken. Indien
twee van de drie landen wel samen verder willen dan is het mogelijk de rijkswet
zodanig te wijzigen dat ze nog slechts betrekking heeft op die twee landen.
 II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
 Artikel 2
 Deze consensusrijkswet veronderstelt de aanwezigheid van een openbaar
ministerie in elk van de landen. Artikel 2 bevat de kern van de inrichting
van de openbare ministeries in de landen. Het bepaalt dat het openbaar ministerie
van elk van de landen bestaat uit het parket van de procureur-generaal en
het parket in eerste aanleg. Aan het hoofd van de openbare ministeries van
de landen staat een gezamenlijke procureur-generaal. Uit dit artikel vloeit
voort dat daar waar in het vervolg van het wetsvoorstel gesproken wordt van
het openbaar ministerie, gedoeld wordt op het openbaar ministerie
van elk van de landen, tenzij nadrukkelijk anders is bepaald. Dat laatste
is alleen gebeurd in artikel 17, derde en vierde lid.
 Artikel 3
 Op grond van het eerste lid is het parket van de procureur-generaal gevestigd
in Curaçao en houdt de procureur-generaal in elk land kantoor. Voor
het kantoor in Sint Maarten schrijft het tweede lid voor dat een door de procureur-generaal
aangewezen medewerker van zijn parket werkzaam is als hoofd van dat kantoor.
De wet laat in het midden of dit een lid van het openbaar ministerie is of
een andere medewerker. Artikel 16, vijfde lid, biedt de procureur-generaal
de mogelijkheid medewerkers van het openbaar ministerie van de landen aan
te wijzen om voor zijn parket werkzaam te zijn. Het tweede lid sluit niet
uit dat er meer medewerkers van het parket van de procureur-generaal werkzaam
zijn in Sint Maarten, noch dat ook het kantoor op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba permanent is bemand. Vooralsnog is er geen directe aanleiding tot
het laatste over te gaan.
 Het derde lid bepaalt bij welke taken het hoofd van het kantoor in Sint
Maarten de procureur-generaal in ieder geval ondersteunt. De taken onder a
en b (zorg voor de kwaliteit van de bestuurlijke en organisatorische werkwijze
van het openbaar ministerie en de voorbereiding en uitvoering van het jaarplan
en de begroting van het parket in eerste aanleg) verwijzen naar enkele van
de in artikel 28 geregelde taken van de procureur-generaal. De onder c genoemde
taak is de procureur-generaal toegekend in artikel 34. De ondersteuning door
de medewerker in Sint Maarten zal betrekking hebben op onderdelen van het
beleidsprogramma die voor Sint Maarten relevant zijn. De onder d genoemde
taak (toezicht op een behoorlijke opsporing en vervolging) is de procureur-generaal
opgedragen in artikel 6, derde lid.
 Artikel 4
 In het tweede lid is vastgelegd dat de procureur-generaal in ieder geval
wordt ondersteund door één advocaat-generaal. Daarnaast kunnen
andere leden van het openbaar ministerie en andere ambtenaren werkzaam zijn
voor het parket van de procureur-generaal. Op grond van artikel 16, vijfde
lid, kan de procureur-generaal daartoe medewerkers van het openbaar ministerie
van de landen aanwijzen. In het algemeen deel van de toelichting is reeds
opgemerkt dat het onderscheid tussen eerste- en tweedelijns openbaar ministerie
mede ten doel heeft checks and balances binnen de organisatie van het openbaar
ministerie in te bouwen. Daarom is uitgangspunt dat leden van het openbaar
ministerie niet werkzaam zijn voor zowel het parket in eerste aanleg als voor
het parket van de procu-reur-generaal.
 Artikel 5
 Het eerste lid expliciteert dat het openbaar ministerie bij het Hof wordt
uitgeoefend door of namens de procureur-generaal en is ontleend aan artikel
60, eerste lid, SWR en artikel 5, eerste lid, ELRO. Dat het openbaar ministerie
ook namens de procureur-generaal kan worden uitgeoefend betekent dat onder
zijn verantwoordelijkheid en in zijn naam ook andere leden van het openbaar
ministerie hoger beroepszaken kunnen behandelen bij het Hof.
 Het tweede lid voorziet in de vervanging van de procureur-generaal en
is thans geregeld in artikel 5, tweede lid, ELRO. Evenals nu is geregeld dat
bij ontstentenis van de procureur-generaal voor langere duur bij koninklijk
besluit in zijn vervanging wordt voorzien (artikel 5, derde lid, ELRO). Aldus
wordt voorkomen dat de advocaat-generaal langdurig wordt belast met een dubbele
taak.
 Volgens het vierde lid kan de procureur-generaal de hoofdofficieren van
justitie algemene en bijzondere aanwijzingen geven betreffende de uitoefening
van de taken en bevoegdheden van het openbaar ministerie. Hiermee is de hiërarchische
ondergeschiktheid van de leden van de drie openbaar ministeries aan de procureur-generaal
in de uitoefening van hun bevoegdheden gegeven. Ook thans oefenen de leden
van het openbaar ministerie hun taken en bevoegdheden uit in ondergeschiktheid
aan de procureur-generaal.
 Artikel 6
 Dit artikel werkt de algemene bepaling dat de procureur-generaal het openbaar
ministerie bij het Hof uitoefent verder uit. Deze bepaling beoogt niet afbreuk
te doen aan de bevoegdheid van de officieren van justitie van de landen hoger
beroep in te stellen. Deze bevoegdheid is geregeld in de Wetboeken van Strafvordering.
De bevoegdheid een hoger beroep in te stellen impliceert de bevoegdheid het
hoger beroep in te trekken. Op grond van het derde lid kunnen de landen de
procureur-generaal andere taken opdragen en bijbehorende bevoegdheden toekennen.
Thans heeft de procureur-generaal van de Nederlandse Antillen ook andere taken
dan strafvorderlijke. Zo heeft hij ambtshalve zitting in de Raad van toezicht
en advies geregeld in de Landsloterijverordening en is hij bevoegd de ontzetting
van een notaris uit zijn ambt te vorderen.
 Artikel 7
 Het tweede lid bepaalt in welke rang officieren van justitie bij de parketten
in eerste aanleg werkzaam kunnen zijn. De Minister van Justitie van een land
zal in overleg met de procureur-generaal en de hoofdofficier moeten beoordelen
wat de wenselijke omvang van het parket in eerste aanleg is.
 De overige leden van het parket in eerste aanleg zijn op grond van het
derde lid ondergeschikt aan de hoofdofficier (vergelijk artikel 4, tweede
lid, ELRO).
 Het vijfde lid biedt de landen de mogelijkheid bij landsverordening of
wet nadere regels te stellen over de inrichting van het parket in eerste aanleg.
 Artikel 8
 Op grond van het eerste lid van dit artikel zijn de officieren van justitie
werkzaam bij het parket in eerste aanleg bevoegd en inzetbaar in elk van de
landen. Deze bepaling betekent dat indien een officier van justitie van het
ene land als officier van justitie optreedt in een ander land, hij beschikt
over alle bevoegdheden waarover een officier van justitie in dat andere land
beschikt zonder dat hij in dat land behoeft te worden aangesteld als officier
van justitie. Het spreekt voor zich dat een officier van justitie niet zelf
kan beslissen in een ander land als officier op te treden. De Ministers van
Justitie moeten afspraken maken over het inzetten van elkaars officieren van
justitie en de procedure die daarvoor wordt gevolgd. Het tweede lid bepaalt
op welke aspecten de afspraken in ieder geval betrekking hebben.
 Artikel 9
 Artikel 9, eerste lid, bevat een beschrijving van de kerntaak van het
openbaar ministerie in elk van de landen. De omschrijving is ruim en algemeen.
Deze kerntaak is nader ingevuld in het tweede lid dat is overgenomen uit artikel
3 ELRO. De toekenning van specifieke taken en bevoegd-heden waardoor de kerntaak
in de landen gestalte krijgt, geschiedt in landsverordeningen en wetten. De
omschrijving van de taken is niet uitputtend. De landen kunnen bij landsverordening
c.q. wet andere taken aan het openbaar ministerie toekennen,
bijvoorbeeld de vordering tot ontbinding van rechtspersonen.
 Artikel 10
 Volgens artikel 10 worden de taken en bevoegdheden van de openbare ministeries
van de landen, op de wijze bij of krachtens wet of landsver-ordening bepaalt,
uitgeoefend door de leden van het openbaar ministerie. Uit de artikel 4, tweede
en derde lid, en 7, tweede lid, volgt dat tot de leden van het openbaar ministerie
behoren: de procureur-generaal, de advocaten-generaal alsmede de hoofdofficieren
van justitie, de officieren van justitie, de substituut-officieren van justitie
en de plaatsvervangende officieren van justitie. Deze bepaling is een samenvoeging
van artikel 60 SWR en artikel 4 ELRO.
 Artikel 11
 In de Slotverklaring is afgesproken dat de procureur-generaal voor de
uitoefening van zijn verantwoordelijkheden op dwingende wijze medewerking
kan vorderen van een politiekorps op het terrein van de opsporing van strafbare
feiten. Dit is geen wijziging ten opzichte van de huidige mogelijkheden van
de procureur-generaal van de Nederlandse Antillen. Het eerste lid van artikel
11 bepaalt dat de procureur-generaal bevoegd is aan de ambtenaren die met
de politie belast zijn, zodanige instructies te geven tot voorkoming, opsporing,
en nasporing van strafbare feiten als hij in het belang van een goede justitie
nodig oordeelt. Het voorschrift is ontleend aan artikel 65, eerste lid, SWR.
 Het tweede lid is gebaseerd op artikel 65, tweede lid, SWR.
 Onder het begrip politie worden bijzondere opsporingsdiensten begrepen.
De veiligheidsdiensten, die niet zijn belast met de opsporing en vervolging
van strafbare feiten, vallen hier nadrukkelijk niet onder.
 Artikel 12
 Dit artikel legt de bijzondere positie van het Hof ten opzichte van het
openbaar ministerie vast, zoals is beschreven in § 6 van het algemeen
deel van deze toelichting. Het eerste lid bepaalt dat wanneer het aan het
Hof voorkomt dat de vervolging van een strafbaar feit in een van de landen
be-hoort te worden ingesteld of voortgezet, de procureur-generaal verplicht
is te voldoen aan een bevel van het Hof om de gevraagde informatie te verstrekken.
Volgens het tweede lid is de procureur-generaal verplicht om op bevel van
het Hof te vervolgen of te doen vervolgen. Artikel 12 is ontleend aan artikel
66, eerste en tweede lid, SWR. De wijzigingen ten opzichte van de SWR betreffen
een tekstuele vereenvoudiging. Artikel 12 impliceert dat het Hof toezicht
houdt op een behoorlijke vervolging en opsporing van strafbare feiten. Deze
bevoegdheid is opgenomen in het voorstel van Rijkswet Gemeenschappelijk Hof
van Justitie. De bevoegdheid van het Hof doet geen afbreuk aan het feit dat
in de landen het openbaar ministerie is belast met de opsporing en vervolging
van strafbare feiten waarbij de procureur-generaal als hoofd van het openbaar
ministerie een bijzondere, ook toezichthoudende rol vervult. De bevoegdheid
van het Hof om ambtshalve een strafvervolging te bevelen dient daarom slechts
in uitzonderlijke gevallen te geschieden wanneer het openbaar ministerie ten
onrechte een strafvervolging achterwege laat of achterwege heeft gelaten.
 Artikel 13
 Volgens het eerste lid kunnen de Ministers van Justitie van de landen
de procureur-generaal algemene aanwijzingen geven betreffende de taken en
bevoegdheden van het openbaar ministerie van het eigen land. Het tweede lid
geeft de bevoegdheid ook voor concrete gevallen aanwijzingen te geven nadat
de rechter heeft geoordeeld dat de voorgenomen aanwijzing rechtmatig is.
 
 Door toekenning van de aanwijzingsbevoegdheid wordt duidelijk tot uit-drukking
gebracht dat de door de wet aan het openbaar ministerie toegekende bevoegdheden
worden uitgeoefend onder ministeriële verantwoordelijkheid. Artikel 66,
derde lid, SWR, bepaalt dat ambtenaren van het openbaar ministerie verplicht
zijn de bevelen na te komen die hun in hun ambtsbetrekking door of vanwege
de regering van een land gegeven worden. Uit jurisprudentie van het Hof blijkt
dat de minister van Justitie op grond van deze bepaling de bevoegdheid heeft
zelfstandig aanwijzingen te geven. Door de nieuwe formulering van artikel
13, eerste lid, is duidelijk dat de aanwijzingsbevoegdheid toekomt aan de
Minister van Justitie.
 
 Artikel 13 biedt de mogelijkheid om algemene aanwijzingen te geven, maar
als gezegd ook een aanwijzing inzake de opsporing of vervolging van strafbare
feiten in een concreet geval. De bevoegdheid tot vervolging is door de wetgever
als zelfstandige bevoegdheid geattribueerd aan het openbaar ministerie. In
het algemeen deel is reeds ingegaan op de bijzondere positie van het openbaar
ministerie ten opzichte van het landsbestuur. In aanvulling daarop wordt het
volgende opgemerkt. Het openbaar ministerie zal in geval van een vervolging
aan de rechter verantwoording dienen af te leggen over de afwegingen die hebben
geleid tot vervolging. Cruciaal is in dat verband het vertrouwen dat de rechter
moet kunnen stellen in de objectiviteit en integriteit van het openbaar ministerie.
Daarom dient de minister met bemoeienis op dit punt grote terughoudendheid
te betrachten. Uitzonderingen daargelaten zal een minister pas een aanwijzing
geven nadat hij over zijn voornemen de procureur-generaal heeft geraadpleegd.
 
 Een aanwijzing door de minister geschiedt steeds aan de procureur-generaal.
Ten opzichte van het huidige Antilliaanse recht beschikt de procureur-generaal
niet meer over de bevoegdheid om een aanwijzing voor te leggen aan het Hof.
Dit is niet meer nodig omdat een bijzondere aanwijzing al is getoetst voordat
deze is gegeven.
 Artikel 14
 Op grond van dit artikel zijn de openbaar ministeries van de landen en
van Nederland onderling verplicht gevolg te geven aan verzoeken om rechtshulp.
Het voorschrift is ontleend aan artikel 35 ELRO, toegespitst op het openbaar
ministerie. Toegevoegd is dat het verplicht gevolg geven aan interregionale
rechtshulpverzoeken van Curaçao of Sint Maarten ook geldt voor het
openbaar ministerie in Nederland en omgekeerd. Thans wordt aan onderlinge
rechtshulpverzoeken reeds gevolg gegeven. Het artikel biedt nadrukkelijk de
mogelijkheid aan de ministers van Justitie hierover afspraken te maken.
 
 In het Wetboek van Strafvordering van de Nederlandse Antillen worden verzoeken
om rechtshulp aangemerkt als verzoeken tot het verrichten van handelingen
van onderzoek of het verlenen van medewerking daaraan, het toezenden van documenten,
dossiers of stukken van overtuiging of het geven van inlichtingen, dan wel
het betekenen of uitreiken van stukken of het doen van aanzeggingen
of mededelingen aan derden. Hoewel in de voorgestelde bepaling geen sprake
is van internationale rechtshulp aan vreemde staten, maar van interregionale
rechtshulpverzoeken binnen landen van het Koninkrijk, wordt met de term rechtshulp
hetzelfde bedoeld als in het Wetboek van Strafvordering van de Nederlandse
Antillen. Overigens kunnen op grond van artikel 40 van het Statuut vonnissen
door de rechter in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba gewezen, en
bevelen door hem uitgevaardigd, in het gehele Koninkrijk ten uitvoer worden
gelegd, met inachtneming van de wettelijke bepalingen van het land, waar de
tenuitvoerlegging plaats vindt.
 Artikel 15
 Het eerste lid, dat bepaalt dat het openbaar ministerie van elk van de
landen verplicht is bericht en advies te geven, wanneer dit door de regering
van het betrokken land wordt gevraagd is ontleend aan artikel 34, eerste lid,
ELRO. Deze verplichting geldt dus voor elk van de openbare ministeries ten
opzichte van de eigen regering. Dit is een voorwaarde om de verantwoordelijkheid
voor het openbaar ministerie te kunnen dragen en daarover verantwoording af
te leggen in de parlementen.
 
 De in het tweede lid neergelegde inlichtingenplicht van de leden van het
openbaar ministerie ten opzichte van de procureur-generaal is wenselijk om
de procureur-generaal in staat te stellen de leiding over het openbaar ministerie
adequaat uit te oefenen. Het derde lid komt overeen met artikel 34, tweede
lid, ELRO.
 Artikel 16
 In het eerste lid is geregeld dat de procureur-generaal en de advocaat-generaal
bij koninklijk besluit worden benoemd, geschorst en ontslagen. De procedure
is overeenkomstig de in de Slotverklaring gemaakte afspraken. In geval van
een vacature vangt de procedure aan met een aanbeveling van Hof en procureur-generaal.
De betrokkenheid van Hof hangt samen met het feit dat de procureur-generaal
het openbaar ministerie bij het Hof uitoefent en de bijzondere functie van
het Hof bij het toezicht op opsporing en vervolging. De drie ministers van
Justitie doen vervolgens een voorstel voor benoeming waarbij zij de aanbeveling
zoveel mogelijk in acht nemen. Indien ze van de aanbeveling willen afwijken,
dan stellen ze Hof en procureur-generaal in de gelegenheid daarop te reageren.
De raad van ministers van het Koninkrijk beslist op basis van een daartoe
aan de raad gezonden voordracht.
 Het vijfde lid regelt op welke wijze andere leden en andere ambtenaren
van het openbaar ministerie voor het parket van de procureur-generaal werkzaam
kunnen zijn, namelijk door aanwijzing van de procureur-generaal. Wat betreft
ondersteunende ambtenaren is het daarnaast mogelijk deze op voorstel van de
procureur-generaal bij zijn parket te be-noemen. Dit is geregeld in de artikelen
4 en 27.
 De procureur-generaal is het hoofd van het openbaar ministerie in drie
landen. Bij zijn aanstelling zijn daarom steeds alle landen betrokken door
middel van een gezamenlijk voorstel voor benoeming en besluitvorming daarover
in de rijksministerraad. Ook bij zijn schorsing of ontslag zijn uiteraard
steeds de drie landen betrokken omdat ook hierover besluitvorming in de rijksministerraad
plaatsvindt. In het algemeen mag worden aangenomen dat indien het onmogelijk
is de procureur-generaal te handhaven in één van de landen,
er een gezamenlijk gedragen voorstel voor ontslag volgt. Het kan echter voorkomen
dat een minister van Justitie die van opvatting is dat de procureur-generaal
niet geschikt is gebleken voor zijn functie, geen gehoor vindt bij zijn collega-ministers
van de andere landen. In dat geval kan hij een voorstel voor
schorsing of ontslag op grond van artikel 24 aanmelden voor agendering in
de rijksministerraad. 
 Artikel 17
 Het eerste en tweede lid regelen de benoeming van de hoofdofficier. Overeenkomstig
afspraak in de Slotverklaring wordt de hoofdofficier benoemd bij koninklijk
besluit. Een aanbeveling daartoe wordt gedaan door het hoofd van het openbaar
ministerie, de procureur-generaal. Het voorstel voor benoeming komt van de
minister van Justitie van het desbetreffende land. Ook hier beslist de raad
van ministers van het Koninkrijk op basis van een toegezonden voordracht.
Op grond van het derde lid worden de overige leden van het openbaar ministerie
werkzaam bij het parket in eerste aanleg van Curaçao of Sint Maarten
benoemd, geschorst en ontslagen bij landsbesluit. De leden van het openbaar
ministerie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden benoemd bij koninklijk
besluit. Over de benoemingsprocedure kunnen de landen op grond van het vijfde
lid nadere regels stellen.
 Artikel 18
 In de Slotverklaring is afgesproken dat bij of krachtens consensusrijkswet
gemeenschappelijke opleidings- en kwaliteitseisen worden gesteld. Dit ligt
ook voor de hand gezien de beoogde samenwerking tussen de landen en de uitwisselbaarheid
van de officieren van justitie. Het voorschrift is vergelijkbaar met artikel
6 ELRO. Leden van het openbaar ministerie dienen kort gezegd te beschikken
over een afgeronde universitaire juridische opleiding. De voorgestelde wijzigingen
ten opzichte van de ELRO hangen samen met de bachelor-master-structuur. Wel
is in verband met de eilanden Saba en Sint Eustatius de mogelijkheid gehandhaafd
plaatsvervangend officieren van justitie aan te stellen die geen juridische
opleiding hebben. Dit kan alleen aan de orde zijn indien het niet mogelijk
is een geschikte jurist als zodanig te benoemen. De rechterlijke ambtenaren
in opleiding zijn geregeld in het voorstel van rijkswet Gemeenschappelijk
Hof.
 
 Het vijfde lid bevat de onverenigbare betrekkingen. Doel hiervan belangenverstrengeling
en de schijn daarvan te vermijden. Het is de bedoeling daarnaast in de rechtspositieregeling
een regeling van vermelding van nevenfuncties op te nemen. Ook kan daarin
worden voorzien in een regeling inzake verboden familiebetrekkingen.
 Artikel 19
 Dit voorschrift regelt de eedsaflegging. Het eedformulier is een bijlage
bij het wetsvoorstel. Afhankelijk van het land waar betrokkene lid is van
het openbaar ministerie zal men de eed afleggen voor de Gouverneur van Curaçao,
van Sint Maarten of de rijksvertegenwoordiger van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Indien men voor alle drie de openbaar ministeries werkzaam is ligt
het voor de hand dat de eed wordt afgelegd in handen van de daartoe bevoegde
functionaris in het land van standplaats. Het voorstel van rijkswet Gemeenschappelijk
Hof bevat een soortgelijke bepaling.
 Artikel 20 tot en met 22
 De gronden voor schorsing en ontslag zijn in deze artikelen limitatief
geregeld. Zij beschermen de leden van het openbaar ministerie tegen ontslag
op oneigenlijke gronden. De gronden komen in belangrijke mate overeen met
de gronden voor schorsing en ontslag van rechters en zijn in de
gebruikelijke gronden voor schorsing en ontslag van functionarissen die in
belangrijke mate onafhankelijk moeten kunnen functioneren. In vergelijking
tot het Hof is niet voorzien in de mogelijkheid van ontslag na het niet opvolgen
van een waarschuwing bij overtreding van bepaalde voorschriften. Dit impliceert
niet dat een lid van het openbaar ministerie niet kan worden ontslagen indien
hij waarschuwingen van het bevoegd gezag niet opvolgt. In dat geval kan, uiteraard
afhankelijk van de precieze omstandigheden, ontslag gerechtvaardig zijn op
grond van artikel 22, aanhef en onder d of artikel 21, eerste lid onder e.
Welke waarschuwingen in het bevoegd gezag kan geven zal worden geregeld in
de rechtspositieregeling. Dit kan bijvoorbeeld een waarschuwing zijn die verband
houdt met overtreding van eventueel te regelen verboden familiebetrekkingen.
 Artikel 23
 Op grond van dit artikel dient het betrokken lid van het openbaar ministerie
de mogelijkheid te krijgen zijn zienswijze over een voorgenomen besluit tot
schorsing of ontslag naar voren te brengen, tenzij de grond van schorsing
of ontslag geen ruimte laat voor discussie over de vraag of die grond van
toepassing is.
 Artikel 24
 Dit artikel verzekert dat elk van de ministers een voorstel voor schorsing
of ontslag bij gebleken ongeschiktheid voor zijn functie anders dan wegens
ziekte of gebreken, kan aanmelden voor agendering in de rijksministerraad
(zie ook de toelichting bij artikel 16). Daarbij gelden de gewone procedureregels
zoals opgenomen in het reglement van orde. Dit betekent in praktijk dat het
voorstel wordt geagendeerd in de eerste vergadering van de rijksministerraad
na tijdige aanmelding voorafgaand aan die vergadering. In voorkomende gevallen
kan de spoedprocedure worden gevolgd die het mogelijk maakt ook kort voor
de vergadering aangemelde onderwerpen te agenderen. De rijksministerraad oordeelt
over het voorstel en beslist of schorsing of ontslag moet volgen. Daartoe
zal een voordracht voor het koninklijk besluit moeten worden opgemaakt.
 Artikel 25
 Dit artikel regelt de mogelijkheid van beroep tegen rechtspositionele
besluiten betreffende de leden van de openbare ministeries van de landen.
In het algemeen deel is hier reeds in algemene zin op in gegaan.
 
 Het eerste lid regelt dat beroep kan worden ingesteld tegen rechtspositionele
beschikkingen en handelingen ten aanzien van ieder die lid is of is geweest
van het openbaar ministerie in één van de landen. Dit kan bij-voorbeeld
een besluit tot schorsing zijn. Maar ook kan worden gedacht aan rechtspositionele
beschikkingen die zullen worden genomen op basis van de bij of krachtens amvrb
geregelde rechtspositie. Ook kan gezien het vijfde lid tegen een weigering
te handelen of te beschikken beroep worden ingesteld. Met de begrippen beschikking
en handeling is aangesloten bij de Antilliaanse Regeling ambtenarenrechtspraak
die in beginsel door de nieuwe landen zal worden overgenomen. Op grond van
het tweede lid kan tegen de uitspraken van een Gerecht in eerste aanleg hoger
beroep worden ingesteld bij het Hof.
 Het beroep kan worden ingesteld door iedere belanghebbende. Op grond van
het derde lid, aanhef en onder a, kan een beroep tegen een besluit tot benoeming
of een aanstelling alleen worden ingesteld door betrokkene zelf of zijn nagelaten
betrekking of rechtverkrijgende. Een sollicitant voor een functie bij het
openbaar ministerie in een land kan dus geen beroep instellen tegen een besluit
tot benoeming of aanstelling, indien de keus niet op hem is gevallen.
Degene die reeds werkzaam is bij het openbaar ministerie en solliciteert op
een vacature bij het openbaar ministerie kan wel beroep instellen als hij
als zodanig rechtstreeks in zijn belang wordt getroffen. Dit is bijvoorbeeld
het geval als de sollicitatie past in de loopbaan van betrokkene. Hij kan
dan in beroep gaan tegen de weigering hem te benoemen zoals er ook beroep
open staat tegen de weigering tot bevordering.
 Het vierde lid regelt welke regels van procesrecht van toepassing zijn.
Gekozen is voor het ambtenarenprocesrecht van het land waar de zaak in eerste
aanleg speelt. Dit is derhalve het procesrecht van het land van woonplaats
van belanghebbende, tenzij hij niet in één van de landen woont.
In dat geval geldt het procesrecht van Curaçao.
 Het vierde lid bevat de uitzonderingen op de mogelijkheden van beroep.
Dit kwam hiervoor reeds aan de orde.
 Het vijfde lid waarin een weigering te beschikken en te handelen gelijkt
wordt gesteld met een beschikking c.q. handeling sluit aan bij het Antilliaanse
ambtenarenrecht.
 Artikel 26
 In het voorstel zijn slechts enkele rechtspositionele voorschriften opgenomen.
De rechtspositie van de leden van het openbaar ministerie (en van de rechtsprekende
macht) wordt overigens in een aparte algemene maatregel van rijksbestuur geregeld.
Hierin zal ook worden voorzien in aanvullende regels van rechtsbescherming
bij schorsing of ontslag (vergelijk artikel 5a ELRO). De rechtspositieregeling
kan geen nieuwe ontslaggronden creëren.
 Artikel 27
 De ondersteunende ambtenaren bij het parket van de procureur-generaal
worden op voorstel van de procureur-generaal benoemd door de minister van
Justitie van het land van standplaats. De ondersteunende ambtenaren van het
parket van de procureur-generaal zijn dus evenals de leden van de parketten
in eerste aanleg en het ondersteunend personeel van die parketten landsambtenaar.
 Artikel 28
 De procureur-generaal is verantwoordelijk voor het beheer van het openbaar
ministerie in elk van de landen. Artikel 28 belast hem in het algemeen met
de organisatie en de bedrijfsvoering van de openbare ministeries in de landen.
Een vijftal taken wordt hem met het oog hierop in het bijzonder opgedragen.
Dit is nadrukkelijk niet bedoeld als een limitatieve opsomming
 Artikel 29
 De kosten van het parket van de procureur-generaal worden door de landen
gezamenlijk gedragen. Daartoe zal moeten worden vastgesteld welk bedrag door
de landen gezamenlijk in totaal beschikbaar zal worden gesteld. Dit moet gebeuren
op een zodanig tijdstip dat alle ministers in staat zijn het bedrag op hun
begroting op te voeren. Hiertoe regelt het eerste lid dat jaarlijks voor vijftien
april overleg wordt gevoerd. Om dit overleg goed te kunnen voeren regelt het
tweede lid dat de procureur-generaal een maand voordat het overleg plaatsvindt
een jaarplan met bijbehorende ontwerp-begroting opstelt. In verband met de
verantwoordelijkheid van de onderscheiden ministers zal in jaarplan en ontwerp-begroting
tot uitdrukking moeten komen aan welk van de landen bepaalde kosten kunnen
worden toegerekend.
 Voor de verdeling van de kosten zal op grond van het vierde lid bij amvrb
een verdeelsleutel worden vastgesteld. Uitgangspunt daarbij is dat elk van
de landen de kosten draagt die aan dat land kunnen worden toegerekend. Het
is denkbaar deze algemene maatregel van rijksbestuur te combineren met de
algemene maatregel van rijksbestuur die met het oog op de bekostiging van
het Hof en de verdeling van die kosten moet worden gemaakt op grond van de
Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie.
 Artikel 30
 Artikel 30 is een uitwerking van de in artikel 28 aan de procureur-generaal
toegekende taak met betrekking tot jaarplan en ontwerp-begroting van het parket
in eerste aanleg. Samen met de hoofdofficier van justitie bereidt hij de begrotingsstukken
voor die door de minister van Justitie van het desbetreffende land worden
vastgesteld. De minister neemt de kosten voor het parket op in zijn begroting
overeenkomstig de daarvoor in zijn land geldende regels.
 Het derde lid van artikel 30 verplicht de procureur-generaal ten minste
vier keer per jaar in persoon in elk van de landen overleg te voeren met de
hoofdofficier over de uitvoering van het jaarplan.
 Artikel 31
 Dit artikel regelt de verantwoording door de procureur-generaal aan elk
van de ministers van Justitie voor wat betreft het beheer van het parket in
eerste aanleg en het parket van de procureur-generaal. De landen delen de
kosten voor de procureur-generaal en zijn ondersteuning. Ten behoeve van het
afleggen van verantwoording door de drie onderscheiden ministers aan hun eigen
parlement, dient aan elk van de ministers verantwoording te worden afgelegd.
Dit impliceert niet dat er drie jaarverslagen moeten zijn. Dat ligt ook niet
voor de hand omdat sommige posten betrekking hebben op drie landen en er ook één
begroting is. Wel zal inzichtelijk moeten zijn waaraan de begrotingsgelden
van de drie onderscheiden landen zijn besteed. Het derde lid is opgenomen
om een drievoudige accountantscontrole te voorkomen. Het vierde lid biedt
elk van de ministers gelegenheid de controlewerkzaamheden door een eigen accountant
te laten onderzoeken.
 Artikel 32
 Op grond van deze bepaling is de procureur-generaal bevoegd in grote mate
van zelfstandigheid zijn begroting te beheren. Dit is van belang vanwege het
feit dat hij het beheer voert ten behoeve van het openbaar ministerie in drie
landen. In het algemeen deel van de toelichting is hierop al ingegaan.
 Artikel 33
 Het eerste lid is een uitwerking van de afspraak uit de Slotverklaring
dat ter bevordering van de effectiviteit van opsporing en vervolging er met
betrekking tot bepaalde strafrechtelijke aangelegenheden die een internationaal
of interregionaal karakter dragen, specifieke afspraken tussen de landen worden
gemaakt. In de Slotverklaring is afgesproken dat bij het vaststellen van het
beleid inzake grensoverschrijdende criminaliteit de rijksministerraad bindende
afspraken maakt over de personele en materiële inzet voor dit beleid.
Dit is geregeld in het derde lid.
 Het tweede lid geeft een omschrijving van grensoverschrijdende criminaliteit,
die overeenkomt met de omschrijving in de Slotverklaring. Uit de niet limitatieve
opsomming blijkt dat het vooral gaat om de aanpak van internationale of interregionale
georganiseerde criminaliteit.
 Artikel 34
 Dit artikel kent de procureur-generaal een aantal bevoegdheden toe die
hem in staat stellen de leiding te nemen bij de opsporing en vervolging van
grensoverschrijdende criminaliteit in elk van de landen en ter uitvoering
van de samenwerkingsafspraken hierover.
 
 Op grond van het eerste lid wordt een beleidsprogramma vastgesteld voor
de drie landen samen. Hierin kunnen uiteraard per land verschillende aandachtspunten
worden opgenomen. Van dit plan kunnen de in artikel 33 genoemde afspraken
integraal deel uitmaken. Over het plan moeten de ministers van Justitie overeenstemming
bereiken, waarna het wordt vastgesteld in de rijksministerraad (tweede lid).
Het derde en vijfde lid garanderen de procureur-generaal dat hij kan beschikken
over de afgesproken hoeveelheid personeel voor de uitvoering het beleidsplan.
Voor een goede samenwerking bij de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit
is goede registratie en onderlinge uitwisseling van gegevens noodzakelijk.
Op grond van het vierde lid kunnen de ministers regels geven over de wijze
waarop gegevens met betrekking tot grensoverschrijdende criminaliteit kunnen
worden geregistreerd, verwijderd dan wel worden verstrekt.
 Artikel 35
 In de Slotverklaring is afgesproken dat de procureur-generaal bevoegd
is bij de opsporing en vervolging van in ieder geval ambtsdelicten gebruik
te maken van de rijksrecherche. In beginsel worden ambtsdelicten bestreden
door de politie en de landsrecherche van de landen zelf. Het vierde lid regelt
dat de procureur-generaal daarvoor een beroep op de korpsen kan doen. Zo nodig
kan echter een beroep worden gedaan op inzet van de rijksrecherche. Gelet
op het tweede lid staat vast dat de ambtenaren van de rijksrecherche bevoegd
zijn in de landen. Zij functioneren op grond van het tweede lid onder het
gezag van de procureur-generaal. De procureur-generaal dient hierover wel
overleg te plegen met de minister van justitie van het betrokken land. Uit
het derde lid vloeit voort dat de ambtenaren van de rijksrecherche die worden
ingezet in de landen beschikken over de bevoegdheden van ambtenaren van politie
in het desbetreffende land. Deze bevoegdheden behoeven dus niet te worden
toegekend door middel van aanstelling als buitengewoon ambtenaar van politie.
 Artikel 36
 Dit artikel bevat een overleg en afstemmingsverplichting. Het eerste lid
schrijft voor dat ten minste een keer per jaar een overleg plaatsvindt tussen
de ministers van Justitie en de procureur-generaal waarin ze afspraken maken
over het opsporings- en vervolgingsbeleid. Het beleid ter bestrijding van
kort gezegd de zware en georganiseerde criminaliteit dienen zij op grond van
het tweede lid onderling af te stemmen. Daarnaast bevat de consensusrijkswet
openbare ministeries de verplichting tot een gezamenlijk beleidsprogramma
voor de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit.
 Artikel 37
 Artikel 37 is een uitwerking van de afspraak in de Slotverklaring dat
voorzover het aanwijzingen betreft over gezamenlijk beleid van de landen van
Koninkrijk, het bevel ter toetsing kan worden voorgelegd aan het overleg van
de ministers van Justitie van de landen van het Koninkrijk. Indien de andere
ministers van opvatting zijn dat de aanwijzing in strijd is met het gezamenlijk
beleid dan kunnen ze de andere minister daarop aanspreken en hem vragen de
aanwijzing in te trekken of de wijzigen.
 Artikel 38
 Dit artikel voorziet in de overgang van de leden van het openbaar ministerie
van de Nederlandse Antillen naar dat van de nieuwe landen. De procureur-generaal
en advocaat-generaal van de Nederlandse Antillen worden procureur-generaal
en advocaat-generaal in Curaçao, Sint Maarten en op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba gezamenlijk. De overige leden volgen het land van standplaats. Op
deze wijze is verzekerd dat elk van de landen beschikt over bevoegde officieren
van justitie op het moment van overgang. In het kader van de ontmanteling
van het Land Nederlandse Antillen zullen afspraken moeten worden gemaakt over
de rechtspositie van de overige ambtenaren die werkzaam zijn voor het openbaar
ministerie van de Nederlandse Antillen.
 Artikel 39
 Dit artikel beoogt te regelen dat alle zaken die onder handen zijn bij
het openbaar ministerie van de Nederlandse Antillen probleemloos kunnen worden
voortgezet door het openbaar ministerie van één van de landen.
Doorgaans zal direct duidelijk zijn welk van de drie openbare ministeries
de zaak voortzet. Zo zal voortzetting van een opsporingsonderzoek op Sint
Maarten gebeuren door het openbaar ministerie van Sint Maarten. Indien er
toch onduidelijkheid bestaat beslist de procureur-generaal.
 Artikel 40
 Dit artikel bevat een evaluatieverplichting voor de drie ministers van
Justitie gezamenlijk. De verplichting sluit aan bij de afspraak in de Slotverklaring
dat na vijf jaar de werking van de nieuwe structuur wordt geëvalueerd.
Het artikel komt overeen met de evaluatieverplichting in de Rijkswet Gemeenschappelijk
Hof van Justitie. Dit betekent dat ruim voor het verstrijken van de termijn
van vijf jaar de ministers van Justitie van de landen de voorbereiding van
de evaluatie moeten aanvangen.
 Artikel 41
 Dit artikel biedt de mogelijkheid onderhavige rijkswet in onderlinge overeenstemming
te wijzigen of, indien de evaluatie geregeld in artikel 40 daartoe aanleiding
geeft, te beëindigen. Wijziging en beëindiging van de rijkswet dienen
nu niet is voorzien in een andere procedure, te geschieden op de wijze waarop
het voorstel tot stand is gekomen. Wijziging en beëindiging geschieden
dus bij rijkswet en er is onderlinge overeenstemming nodig.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten