Verslag 2000; Jaarverslag over de werkzaamheden van de Algemene Rekenkamer in 2000
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27655, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-03-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27655 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudVOORWOORD1 MISSIE: TOETSEN EN VERBETERENOnafhankelijkBeschaafde waakhondMissieCollegeprogrammaNationaalEuropaInternationaalStrategische heroriëntatieVirtueel discussieplatform2 WERKZAAMHEDEN IN NEDERLAND2.1 Rechtmatigheidsonderzoek bij het RijkEr mag geen schakel missenOok het financieel beheer moet op orde zijnDoel bereiken door controle én overlegSneller verantwoordenEén rechtmatigheidbegrip voor alle bestuurslagenAgentschappen beheren nog niet goed2.2 Rechtmatigheidsonderzoek bij instellingenVerantwoording nog niet wat het moet zijnOnderzoeksprogramma tot 2005Vermogensvorming bij RWT'sHelpende hand voor instellingenZienswijze van de Tweede KamerOntwikkelingen bij de ministeries2.3 Doelmatigheidsonderzoek bij het RijkZuinig, efficiënt en effectiefStap voor stapStap 1: duidelijke doelen, goede informatie?Beleid onderbouwenBetuwerouteStap 2: beleidsprestaties gerealiseerd?FraudebestrijdingStap 3: gewenste effecten bereikt?Evaluatie van het beleid2.4 Doelmatigheidsonderzoek bij instellingenDestructie van dierlijk afvalProvincies en gemeenten2.5 VBTB: nieuwe manier van begroten en verantwoordenMeer en beter verantwoordenMeedenken over benodigde informatieVingeroefeningen beoordeeldVoorbeeldbegrotingenDag van de verantwoording2.6 Rekenkamers bij lagere overhedenKwaliteit vooropGemeentelijke rekenkamersEisen aan een rekenkamerProvinciale rekenkamersOverkill?Algemene Rekenkamer als «expert»2.7 Na 20003 NEDERLANDSE ANTILLEN, ARUBA EN NEDERLAND3.1 Protocol voor samenwerking3.2 Activiteiten3.3 Solidariteitsfonds3.4 Na 20004 HET WERKTERREIN EUROPA4.1 Controle van EU-gelden in NederlandEigen huis op ordeMisbruik en oneigenlijk gebruik van EU-subsidiesMinder oog voor juiste en nuttige bestedingNieuwe bevoegdheden voor Rekenkamer4.2 Samenwerking met nationale rekenkamers in de EUGezamenlijke onderzoeksprojecten in 2000Intercollegiale toetsing4.3 Ondersteuning rekenkamers kandidaat-lidstaten4.4 Na 20005 INTERNATIONALE ACTIVITEITEN5.1 Contact met zusterorganisatiesGood governanceGrensoverschrijdende vraagstukkenWin-winsituatieEngelstalige Afrikaanse landen5.2 Rol binnen de rekenkamergemeenschapIntosai-activiteitenGlobal Working Group-activiteitenF165.3 Externe controleurschappenEPO en WTOUNHCRFAO5.4 Na 2000RwandaIndonesiëNieuwe accenten6 DE VIRTUELE WERELD6.1 Een veranderende overheid6.2 Verkenning van het nieuwe werkterreinOvervloed aan informatieNieuwe beleidsinstrumentenThematische beleidsvelden«Vluchtige» wetten en regels6.3 Controle van geautomatiseerde systemenInformatiebeveiliging bij ministeriesIT-auditors6.4 Informatiehuishouding Rekenkamer6.5 Rekenkamer als digitaal kenniscentrum6.6 Na 20007 BEDRIJFSVOERING7.1 Organisatie van de Algemene RekenkamerSamenstelling managementteamIntern ontwikkelingstraject7.2 Algemene Rekenkamer als werkgeverDoelgroepenbeleidDoelgroepenbeleidWervingBezetting en capaciteitsverdeling ambtelijk apparaat (exclusief
College) LoopbaanontwikkelingMobiliteitArbeidsvoorwaarden7.3 CommunicatieInterne communicatieExterne communicatie7.4 Kwaliteit en betrouwbaarheidKwaliteitBetrouwbaarheidGedragscode7.5 TijdsbestedingTijdsbesteding onderzoeksdirecties Inzet van tijd voor onderzoek bij de onderzoeksdirecties 7.6 De onderzoekenAantal gepubliceerde onderzoeken naar soort van onderzoek7.7 Interne bedrijfsvoering van de RekenkamerKennisbeheersingEnergieInformatiesysteem voor dienstverleningHuisvesting7.8 FinanciënUitgaven (x f 1 miljoen/euro) Personele en materiële uitgaven per fte Integrale kostprijs van directe activiteiten BIJLAGE PUBLICATIE EN PARLEMENTAIRE BEHANDELING VAN REKENKAMERONDERZOEK
IN 2000I Rapporten aan Regering en Staten-Generaal en rapporten
aan ministers, geordend naar behandelende kamercommissieVoorafVaste commissie voor JustitieVaste commissie voor Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesVaste commissie voor Buitenlandse ZakenVaste commissie voor DefensieVaste commissie voor FinanciënVaste commissie voor Economische ZakenVaste commissie voor Sociale Zaken en WerkgelegenheidVaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en WetenschappenVaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en SportVaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en MilieubeheerVaste commissie voor Verkeer en WaterstaatVaste commissie voor Landbouw, Natuurbeheer en VisserijVaste commissie voor Europese ZakenII Overige publicaties
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27655Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 184 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 655Verslag 2000nr. 2VERSLAGInhoud Voorwoord51Missie: toetsen en verbeteren82Werkzaamheden in Nederland102.1Rechtmatigheidsonderzoek bij het
Rijk10 2.2Rechtmatigheidsonderzoek bij instellingen142.3Doelmatigheidsonderzoek bij het
Rijk162.4Doelmatigheidsonderzoek bij instellingen202.5VBTB: nieuwe manier van begroten
en verantwoorden212.6Rekenkamers bij lagere overheden23 2.7Na 200026 3Nederlandse Antillen, Aruba en Nederland273.1Protocol voor samenwerking273.2Activiteiten27 3.3Solidariteitsfonds273.4Na 200028 4Het werkterrein Europa294.1Controle van EU-gelden in Nederland294.2Samenwerking met nationale rekenkamers
in de EU314.3Ondersteuning rekenkamers kandidaat-lidstaten324.4Na 200033    5Internationale activiteiten345.1Contact met zusterorganisaties345.2Rol binnen de rekenkamergemeenschap36 5.3Externe controleurschappen37 5.4Na 200038 6De virtuele wereld396.1Een veranderende overheid396.2Verkenning van het nieuwe werkterrein396.3Controle van geautomatiseerde systemen406.4Informatiehuishouding Rekenkamer41 6.5Rekenkamer als digitaal kenniscentrum42 6.6Na 2000437Bedrijfsvoering447.1Organisatie van de Algemene Rekenkamer44 7.2Algemene Rekenkamer als werkgever46 7.3Communicatie47 7.4Kwaliteit en betrouwbaarheid48 7.5Tijdsbesteding49 7.6De onderzoeken49 7.7Interne bedrijfsvoering van de
Rekenkamer50 7.8Financiën51BijlagePublicatie en parlementaire
behandeling van Rekenkameronderzoek in 200053VOORWOORDDe eerste Hollandse Rekenkamer werd in 1447 opgericht. Ze bestond uit
twee rekenmeesters en een auditeur, die de kunst van het controleren van Vlaamse
collega's hadden geleerd. De Rekenkamer markeerde een vernieuwing in het Hollandse
openbaar bestuur. Bourgondische hertogen hoopten zo greep te krijgen op de
inkomsten binnen de bestuurlijke lappendeken die de graafschappen Holland
en Zeeland toen waren.Of het ook het gewenste resultaat had? Er werd in ieder geval minder gesjoemeld,
zo leren we uit de vuistdikke dissertatie De staat van
dienst van historicus dr. M. Damen.1
En – ook niet onbelangrijk – de burgerij protesteerde heftig toen
in 1463 de opheffing van de Rekenkamer dreigde.Controle van de publieke administratie is door de eeuwen heen de belangrijkste
functie van de Rekenkamer gebleven. Maar was het openbaar bestuur vijfhonderd
jaar geleden al complex, tegenwoordig is het dat nog veel meer. Nationaal
gezien bestaat de overheid voor een groot deel uit een onoverzichtelijk netwerk
van organisaties, instellingen en andere overheden die publiek geld onder
hun hoede hebben: het publieke domein. En in internationaal perspectief heeft
onze overheid te maken met een toenemende invloed van de Europese Unie en
zijn complexe wet- en regelgeving. Bovendien is onze overheid onderdeel van
een grotendeels digitaal netwerk waarbinnen een groeiend aantal nationale
overheden met elkaar verbonden zijn en zoeken naar mogelijkheden om corruptie
te voorkomen, de privacy van de wereldburger te beschermen en controle te
behouden.Hoe geven we als Rekenkamer tegen deze achtergrond van een zich steeds
verder uitdijend publiek domein invulling aan onze missie: het toetsen en
verbeteren van het functioneren van de overheid?Het moge duidelijk zijn dat ons controleterrein veel complexer en minder
doorzichtig is geworden en dat onze werkzaamheden zich daardoor veel verder
uitstrekken dan het puur afvinken van de Rijksrekening. In toenemende mate
zullen we onze methoden moeten aanpassen aan de veranderingen die de informatie-
en communicatietechnologie (ICT) teweegbrengt, en onze aandacht moeten uitbreiden
naar organisaties en instellingen buiten de overheid, naar Europa en verder.Met de inhoud en de vorm van dit verslag laten we zien hoe we in 2000
aan onze missie hebben gewerkt, met meer dan onderzoek alleen.In de eerste plaats in eigen land. Nederland kan trots zijn op de publieke
administratie van het Rijk. De inkomsten zijn voor bijna honderd procent rechtmatig,
de uitgaven voor honderd procent.Wel hebben we dit jaar op basis van verschillende onderzoeken gesteld
dat organisaties en instellingen die publiek geld krijgen, zich beter moeten
verantwoorden over de besteding van dat geld. Departementen moeten daarop
toezien. Een goed voorbeeld zijn de ziekenfondsen. Zij geven publiek geld
uit. Maar wat weten we over de rechtmatigheid? In 2000 hebben we onder meer
het moderniseringstraject van toezichthouders in de zorg gevolgd en hebben
we aanbevelingen gedaan voor de verbetering van het systeem van verantwoording
en toezicht in de zorg.Met ons doelmatigheidsonderzoek proberen we in te spelen op issues van
de tijd. We onderzoeken beleid dat direct gevolgen heeft voor de burger en
zoeken naar die terreinen waar behoefte is aan informatie en opheldering.
Een van de onderzoeken in 2000 ging over de uitvoering van de destructiewet.
We hebben laten zien dat de voedselveiligheid niet altijd gegarandeerd is. De voorbereidingen op de komst van de euro volgen we ook op de voet. Het
laatste onderzoek in een reeks van vier verschijnt tegelijk met dit verslag.
De burger staat daarin centraal. We hebben onderzocht of er problemen te verwachten
zijn op drie terreinen die de burger rechtstreeks raken: de daadwerkelijke
omwisseling van guldens in munten, de bijstandsuitkeringen en de huursubsidie.
De laatste twee onderwerpen waren nog niet op orde. Met ons onderzoek hopen
we te bereiken dat de instanties die verantwoordelijk zijn voor een «soepele
landing van de euro» er tijdig nog net even een schepje bovenop doen.Het Koninkrijk der Nederlanden telt nog twee Algemene Rekenkamers: die
van de Nederlandse Antillen en die van Aruba. In 2000 hebben de drie zusterinstituten
een protocol ondertekend, dat de basis biedt voor samenwerking. Er wordt meteen
een vliegende start gemaakt met een gezamenlijke bijeenkomst van de drie Colleges
in maart 2001.Kijken we naar onze werkzaamheden in Europa. Jaarlijks dragen Nederlandse
burgers zo'n 12 miljard gulden (5,5 miljard euro) af aan de Europese Unie.
Omgekeerd komt er geld uit Europa in de vorm van Europese subsidies voor sociale
projecten, ondersteuning van boerenbedrijven en ontwikkeling van nieuwe technologieën.
Aangezien het om publiek geld gaat, moet ook goed gecontroleerd worden wat
daarmee gebeurt. Dat is een taak voor nationale rekenkamers. Wij hebben het
afgelopen jaar verschillende onderzoeken op dit terrein gedaan. Daarmee hebben
we laten zien dat de Nederlandse regering nog steeds te weinig zicht heeft
op de vraag of Europese subsidies in Nederland wel juist en nuttig worden
besteed. Overigens is dit een probleem dat in meer lidstaten speelt. Samen
met de Europese Rekenkamer streven de nationale rekenkamers van de landen
van de Europese Unie er uiteindelijk naar dat ook de Europese rekening voor
honderd procent klopt.Verleggen we de blik over de grenzen van Europa heen. De Nederlandse regering
beschouwt controle van overheidsfinanciën als een belangrijk element
van ontwikkelingssamenwerking. Vanuit de gedachte van good governance werken ontwikkelingslanden hard aan de oprichting
of versterking van nationale rekenkamers. Er gaat veel geld naar ontwikkelingslanden,
en een goed functionerende rekenkamer is een belangrijk instrument om zicht
te hebben of dat geld wel goed besteed wordt. Instellingen als de Wereldbank
hebben er belang bij dat rekenkamers in ontwikkelingslanden ondersteuning
krijgen. Wij participeren in het ontwikkelingshulpprogramma van Intosai, de
wereldorganisatie van rekenkamers. Het afgelopen jaar hebben we weer verschillende
projecten uitgevoerd met Engelstalige Afrikaanse landen.Het werkterrein van de Algemene Rekenkamer breidt zich nog steeds uit.
Het blijkt in toenemende mate méér te bestrijken dan alleen
haar controleterrein. Zo brengen de ICT-ontwikkelingen ons in «de virtuele
wereld». Juist onze positiebepaling binnen deze wereld zal de komende
jaren veel aandacht en bezinning vragen; een besef dat ongeveer universeel
is. Dat geldt zowel voor onze controlewerkzaamheden als voor onze eigen deelname
aan die virtuele wereld. De ICT verandert namelijk niet alleen ons onderzoeksterrein
en daarmee onze controlemethoden entechnieken. Wij veranderen er zelf ook door. Willen we als Rekenkamer
effectief blijven, dan zullen we ons ook op nieuwe manieren van communicatie
moeten bezinnen.Saskia J. Stuiveling,president Algemene Rekenkamer 1 MISSIE: TOETSEN EN VERBETERENHet is de taak van de Rekenkamer om het functioneren
van de overheid en van organisaties die met het Rijk verbonden zijn te toetsen.
Zo probeert de Rekenkamer bij te dragen aan het verbeteren van de overheid.
In 2000 heeft de Rekenkamer vooral ingezet op het verbeteren van deeffectiviteitvan het onderzoek.OnafhankelijkDe Rekenkamer begint haar werk pas nadat de
regering een beslissing heeft genomen. Ze is dus geen beleidsadviseur. Ze
is ook in andere opzichten onafhankelijk van de regering en het parlement:
ze bepaalt zelf wat ze onderzoekt, hoe ze dat doet en wat ze daarvan op welk
moment in de openbaarheid brengt.Beschaafde waakhondDe meeste Nederlandse burgers zien de Rekenkamer als een beschaafde waakhond
van de democratie. De Rekenkamer past op de portemonnee van de overheid en
zorgt ervoor dat de regering zorgvuldig omgaat met «onze belastingcenten».Met de resultaten van haar onderzoek, de conclusies en aanbevelingen geeft
de Rekenkamer degenen die verantwoordelijk zijn voor het reilen en zeilen
van de onderzochte instantie materiaal in handen om verbeteringen door te
voeren.MissieIn de Comptabiliteitswet – de wet die het beheer van het geld van
de staat regelt – staat omschreven welke taak de Rekenkamer heeft: bij
alle ministeries te controleren of het binnenkomende geld, zoals belastingen,
premies en heffingen, volgens de regels is geïnd en of het uitgaande
geld besteed is aan de doelen waarvoor het volgens de begroting bestemd was.De manier waarop de Rekenkamer aan deze taak inhoud wil geven, heeft zij
tot uitdrukking gebracht in haar missie: De Rekenkamer
heeft als doel het functioneren van het Rijk en de daarmee verbonden organen
te toetsen en te verbeteren. Zij voorziet daartoe de regering, de Staten-Generaal
en degenen die verantwoordelijk zijn voor de gecontroleerde organen van op
onderzoek gebaseerde informatie. Deze informatie bestaat uit onderzoeksbevindingen,
oordelen en aanbevelingen over organisatie, beheer en beleid. Objectiviteit,
betrouwbaarheid en bruikbaarheid ziet de Rekenkamer als belangrijkste kenmerken
van haar producten. Onafhankelijkheid en doelmatigheid ziet zij als belangrijkste
kenmerken van haar productieproces.CollegeprogrammaHet College heeft in 1998 op basis van de missie een strategisch programma
voor een periode van vijf jaar opgesteld. Daarbij zijn de volgende doelen
gesteld:Nationaal– streven naar honderd procent rechtmatigheid van de inkomsten en
uitgaven van de overheid;– onderzoek naar de kwaliteit van begrotingsonderbouwing, beleidsinformatie
en verantwoording;– intensiveren van het doelmatigheidsonderzoek op de terreinen:
veiligheid, inkomen, zorg, onderwijs, wonen en milieu;– inzicht krijgen in de controle op publiek geld in instellingen
buiten de overheid, vooral in de sectoren sociale zekerheid, arbeidsvoorziening,
politie, ziektekosten, onderwijs, omroepbestel.Europa– zicht krijgen op het financieel beheer van Europese geldstromen.Internationaal– bijdragen aan good governance in ontwikkelingslanden;– internationaal toetsen van ideeën van de Rekenkamer.Strategische heroriëntatieWat strategieontwikkeling betreft was 2000 een belangrijk jaar voor de
Rekenkamer. Onder de titel Met het oog op effect: meer
dan onderzoek alleen is er een intern proces op gang gebracht waarbij
alle medewerkers van de Rekenkamer betrokken zijn. Doel van deze strategische
heroriëntatie is het verkennen van de mogelijkheden en onmogelijkheden
om de effectiviteit van de Rekenkamer te vergroten. De organisatie discussieerde
over vragen als «Hoe kan de Rekenkamer langs nieuwe wegen effectiever
zijn in het bijdragen aan verbeteringen van het functioneren van de overheid?»
En: «Hoe kunnen producten en kennis zichtbaarder worden voor burgers
en relevante organisaties van belanghebbenden?»Virtueel discussieplatformNajaar 2000 hebben Rekenkamermedewerkers binnen een virtueel discussieplatform
getiteld «Kamer van de toekomst» met elkaar van gedachten gewisseld
over de toekomst van de Rekenkamer (zie ook hoofdstuk 6). Uit die discussie
komt een ideaalbeeld naar voren van een open, participerende Rekenkamer, die
dichter bij de burger staat. Een Rekenkamer die een brede doelgroep, waarvan
ook belangengroeperingen deel uitmaken, bedient. Een Rekenkamer die niet alleen
oordelen velt maar ook veel informatie beschikbaar stelt en die heel nadrukkelijk
een functie heeft als «transparantmaker» van het openbaar bestuur,
onder meer door middel van internet. Een Rekenkamer die permanent aanwezig
is als hoeder van de publieke zaak en die een factor van belang is binnen
de «lerende overheid». Een Rekenkamer die in internationaal verband
samenwerkt met andere rekenkamers. En een Rekenkamer ten slotte, als wegbereider
op de digitale snelweg. 2 WERKZAAMHEDEN IN NEDERLANDZoals ieder jaar heeft de Rekenkamer in 2000 de financiële
verantwoordingen van de ministeries beoordeeld. De doelen van het rechtmatigheidsonderzoek
lagen dit jaar echter ook op een ander vlak: het realiseren van «de
dag van de verantwoording» op de derde woensdag van mei. Het doelmatigheidsonderzoek
van de Rekenkamer, waarin gekeken wordt in hoeverre het ingezette belastinggeld
bijdraagt aan oplossingen van maatschappelijke problemen, leverde in 2000
twee spraakmakende rapporten op: over de Betuweroute en over de destructie
van dierlijk afval.2.1 Rechtmatigheidsonderzoek bij het RijkIn de Comptabiliteitswet is vastgelegd dat de Rekenkamer ieder jaar moet
controleren of de uitgaven en ontvangsten van het Rijk in het voorafgaande
jaar rechtmatig zijn geweest. «Rechtmatig» wil zeggen dat de inkomsten
(belastingen, premies, heffingen) volgens de regels zijn geïnd en dat
het geld is besteed zoals in de begroting stond aangegeven.Het doel: 100% rechtmatigheid van alle ontvangsten en uitgaven, is de
afgelopen jaren steeds zo goed als gehaald – met een score van 99,8
respectievelijk 99,5%. Aan de hand van haar beoordeling van de financiële
verantwoordingen van ministeries, agentschappen en fondsen komt de Rekenkamer
uiteindelijk tot de goedkeuring van de Rijksrekening. Wanneer ook maar één
onderdeel van een financiële verantwoording niet goedgekeurd kan worden,
moet de goedkeuring van de Rijksrekening worden uitgesteld tot alles in orde
is gebracht. Tot nu toe is dat nog nooit gebeurd, maar in 2000 heeft het weinig
gescheeld.Er mag geen schakel missenDe financiële verantwoording van de Rijksgebouwendienst bleek dit
jaar aanvankelijk te ontbreken. De Rijksgebouwendienst is altijd een onderdeel
geweest van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
(VROM), maar de positie van de dienst is per 1 januari 1999 veranderd in een
agentschap. Bij de oprichting van een agentschap hoort een openingsbalans
te worden gemaakt, zodat de financiële startpositie duidelijk is. Op
zo'n openingsbalans staat onder andere de waarde van alle bezittingen. Voor
de Rijksgebouwendienst betekende dat, dat van alle gebouwen die zij beheert,
de waarde getaxeerd moest worden. Een omvangrijk karwei, dat ten tijde van
het rechtmatigheidsonderzoek van de Rekenkamer nog in volle gang was. Geen
openingsbalans betekende geen financiële verantwoording van de Rijksgebouwendienst,
met als gevolg een onvolledige verantwoording van het Ministerie van VROM
en dus: een «gat» in de Rijksrekening, waardoor de Rekenkamer
haar goedkeuring zou moeten uitstellen. Doordat zowel het Ministerie van Financiën
als het Ministerie van VROM extra mensen inzetten en de Rekenkamer haar controle
in een recordtijd afwerkte, kon de Rijksrekening 1999 in 2000 toch worden
goedgekeurd.Comptabiliteitswet artikel 63: bevoegdheden van de RekenkamerIn artikel 63 van de Comptabiliteitswet is geregeld dat een minister overleg
moet voeren met de Rekenkamer als hij van plan is een wetsvoorstel in te dienen
dat gevolgen heeft voor de bevoegdheden van de Rekenkamer. Bijvoorbeeld over
de instelling van een zelfstandig bestuursorgaan. In deze «artikel 63-overleggen»
gaat het niet alleen over controlebevoegdheden, maar ook over de afstemming
van taken en bevoegdheden tussen de minister en de nieuwe instelling, het
financieel beheer, de doelmatigheid van de taakuitvoering en het inlichtingenrecht
van de minister.In 2000 is 24 keer met de Rekenkamer overlegd, meestal in verband met
de oprichting van een stichting, soms naar aanleiding van een nieuwe wet of
regeling. Vijfmaal werd met het overleg te laat begonnen: de stukken lagen
al bij de Raad van State of de Staten-Generaal.De Rekenkamer heeft voor alle gevallen tussen 1992 en 2000 waarin overleg
met de Rekenkamer verplicht was (100 in totaal) bekeken of het overleg op
tijd werd gevoerd en of de adviezen zijn opgevolgd. Tweederde van de opmerkingen
over de controle- en verantwoordingsstructuur heeft de minister overgenomen.
In 20% van de gevallen verzuimden ministers om met de Rekenkamer te overleggen.
In 40% van de gevallen werden de stukken te laat aan de Rekenkamer voorgelegd.Overigens is er verschil van mening over de noodzaak van overleg voordat
een wet of regeling naar de Raad van State of de Kamer gaat. De Rekenkamer
vindt dat dit moet gebeuren bij iedere regelgeving die haar taken en bevoegdheden
raakt, ook als ze zelf niet in de regeling wordt genoemd. De ministers denken
daar soms anders over. Ook het financieel beheer moet op orde zijnHet gaat er niet alleen om of aan het eind van het jaar de financiële
verantwoordingen kloppen. De Rekenkamer vindt dat ook het financieel beheer
van het publieke geld op orde moet zijn, zodat altijd te volgen is wat er
met het geld gebeurt. Het gaat dan om vragen als: zijn er goede regels, kennen
de mensen die regels, worden de regels aangepast als de situatie verandert,
zijn er controles ingebouwd, werken de geautomatiseerde systemen naar behoren?De Rekenkamer heeft een aantal jaren geleden een inventarisatie gemaakt
van alle punten die volgens haar belangrijk zijn voor een goed financieel
beheer, bij elkaar dertien punten. In het rechtmatigheidsonderzoek van 2000
(over het jaar 1999) zijn de vijf belangrijkste onderzocht. De overige punten
staan nog even in de koelkast, in afwachting van de uitkomsten van de discussie
rondom de verbreding van het begrip «financieel beheer» naar «bedrijfsvoering».
In een «mededeling over de bedrijfsvoering» zouden de ministers
zich dan jaarlijks verantwoorden over de kwaliteit van de bedrijfsvoering
op hun ministeries. Zo'n mededeling geeft aan dat de bedrijfsvoering op een
aantal punten gecheckt en in orde is. Welke punten dat precies zijn, en of
elk ministerie dezelfde punten hanteert, is nu nog in discussie. Vijf onderdelen van het financieel beheerDe vijf onderdelen van het financieel beheer die de Rekenkamer in 2000
onderzocht zijn: –de accountantscontrole;–de beschrijving van
de administratieve organisatie en het actueel houden van die beschrijving;–de automatisering; –de financiële functie; –de
informatievoorziening en kengetallen.Uit de discussies die in 2000 zijn gevoerd, lijkt het beeld naar voren
te komen dat de mededelingen over de bedrijfsvoering per ministerie kunnen
verschillen. De Rekenkamer pleit voor ontwikkeling van algemene kwaliteitseisen.
Binnen deze algemene kwaliteitseisen zou ieder ministerie de ruimte hebben
voor een eigen aanpak van zijn bedrijfsvoering. Dat is meer in overeenstemming
met de oorspronkelijke uitgangspunten voor de verantwoording over de bedrijfsvoering.Doel bereiken door controle én overlegDe Rekenkamer wil het doel, een honderd procent rechtmatige financiële
verantwoording, bereiken door controle áchteraf en overleg vóóraf.Zo overlegt de Rekenkamer met de accountantsdiensten en afdelingen Financieel-Economische
Zaken (FEZ) op de ministeries en met hun overkoepelende overlegorganen, het
Interdepartementaal Overleg van Departementale Accountantsdiensten en het
Interdepartementaal Overleg FEZ. Door de combinatie van controle en overleg
is die honderdprocentscore al bijna een feit: de afgelopen jaren stond van
99,8% van de inkomsten en 99,5% van de uitgaven de rechtmatigheid vast.Sneller verantwoordenOmdat het onderzoek naar rechtmatigheid nu meer een kwestie van «scherp
houden» is, lagen de doelen in 2000 vooral op een ander vlak: de «versnellingsoperatie».Op initiatief van de Tweede Kamer is in 1998 besloten de procedure rondom
de financiële verantwoording van de ministeries te versnellen. Met ingang
van 2000 moeten de financiële verantwoordingen van de ministeries over
het voorgaande begrotingsjaar, en ook de beoordeling daarvan door de Rekenkamer,
niet langer op de derde dinsdag van september (Prinsjesdag) in de Tweede Kamer
behandeld worden, maar op de derde woensdag van mei («Dag van de verantwoording»).Daarvoor moesten zowel ministeries als de Rekenkamer hun werkplanning
drastisch aanpassen. In 1999 is hiermee voor enkele ministeries geëxperimenteerd.
In 2000 was het doel om alle verantwoordingen half mei klaar te hebben. Dat
is gelukt. In 2000 kon de Tweede Kamer voor het eerst een aparte behandeling
wijden aan de verantwoordingen van de ministeries.Eén rechtmatigheidbegrip voor alle bestuurslagenHet oordeel «rechtmatig» moet altijd dezelfde lading dekken,
of dat nu wordt uitgesproken door de accountantsdienst van een ministerie
of door die van een provincie of gemeente. Alleen dan kan een departementale
accountantsdienst het oordeel van een gemeentelijke accountant overnemen.De Rekenkamer pleit al jaren voor duidelijkheid hierover vanuit het rijk.
Ze oefende hierop druk uit door over subsidie-uitgaven waar onduidelijkheid
bestond te melden: onzekerheid over de rechtmatigheid. In 2000 heeft de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) laten weten dat het kabinet
een voorstel zal doen om in de Gemeentewet en Provinciewet expliciet voor
te schrijven hoe het rechtmatigheidsaspect in de accountantsverklaring van
gemeenten en provincies verwerkt moet worden. Daarmee is verzekerd dat het
begrip bij alle drie bestuurslagen: Rijk, provincies, en gemeenten dezelfde
lading dekt. Specifieke uitkering jeugdhulpverleningAl jaren zet de Rekenkamer vraagtekens bij de manier waarop het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de rechtmatigheid van de subsidie
aan provincies voor jeugdhulpverlening vaststelt. De provincies worden geacht
dit geld door te sluizen naar instellingen voor jeugdhulpverlening, maar zij
controleerden niet of deze instellingen het geld rechtmatig besteedden. Zij
vonden dat de rechtmatigheid vaststond op het moment dat de accountant vaststelde
dat het geld aan de juiste instellingen was uitgekeerd. Het ministerie verklaarde
op grond daarvan zijn eigen uitgave ook rechtmatig. De Rekenkamer was het
hier niet mee eens. De minister heeft dit probleem opgelost door in 1999 de
Wet op de jeugdhulpverlening zo te veranderen, dat de minister alleen verantwoordelijk
is voor de uitgave aan de provincies. Het oordeel «rechtmatig»
is daarmee beperkt tot de uitgave die het ministerie doet, ongeacht wat er
daarna met het geld gebeurt. De Rekenkamer zag dit niet als de aangewezen
oplossing, maar moest erkennen dat op grond van de nieuwe wet het oordeel
«rechtmatig» juist was. In 2000 heeft de minister van Binnenlandse
Zaken een betere oplossing in het vooruitzicht gesteld. Agentschappen beheren nog niet goedNet als vorige jaren bleek dat er over bijna alle ontvangsten en uitgaven
van de ministeries de zekerheid was dat ze rechtmatig waren geïnd of
uitgegeven. De Rekenkamer oordeelde somberder over het financieel beheer:
ze constateerde dat er over het onderzoeksjaar 1999 meer fouten in de uitvoering
gemaakt zijn dan in de jaren daarvoor. Wellicht begrijpelijk, vanwege de eerder
genoemde versnellingsoperatie. De Rekenkamer schreef in haar rapportage aan
de ministeries wel dat het financieel beheer voldoende aandacht moet blijven
krijgen, ook al zijn er veelbelovende nieuwe ontwikkelingen gaande.In het algemeen bleek dat vooral de agentschappen vaak flinke problemen
hadden met hun financieel beheer. Agentschappen zijn binnen het ministerie
verzelfstandigde eenheden met een eigen administratie, die nog wel onder de
directe verantwoordelijkheid van de minister vallen. In 1999 waren er in totaal
21. Bij meer dan de helft had de Rekenkamer aanmerkingen op het financieel
beheer en dat terwijl de agentschappen juist mede zijn ingesteld om het beheer
te verbeteren.Maatregelen voor verbetering zijn inmiddels al genomen: zo is bij het
Ministerie van BZK een programma in uitvoering waarin wettelijke en andere
eisen worden vertaald in een normenkader een toezichtvisie voor agentschappen.
Verder worden er voorwaarden vastgelegd waaraan voldaan moet zijn voordat
een agentschap kan worden opgericht. Drie beheeronderzoekenBij de ministeries blijken belangrijke beheerprocessen lang niet altijd
voldoende aandacht te krijgen. Zo bleek het materieelbeheer bij veel ministeries
onvoldoende te zijn: uit een onderzoek hiernaar bleek dat niet altijd wordt
geregistreerd waar de eigendommen van het ministerie zich bevinden. In zo'n
situatie kunnen mensen zich maar al te gemakkelijk uit de voeten maken met
dure draagbare zaken zoals bijvoorbeeld laptops.Ook op het betalingenbeheer had de Rekenkamer aanmerkingen. Uit een onderzoek
bij drie ministeries bleek dat maar éénderde van alle rekeningen
binnen een maand worden betaald. Sinds 1993, toen de Rekenkamer het betalingenbeheer
bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCenW) onderzocht,
is dus geen vooruitgang geboekt. Ook toen was de score: éénderde
van de rekeningen werd binnen dertig dagen betaald.Uit een rijksbreed onderzoek naar Europese aanbestedingen bleek dat van
de 110 onderzochte procedures, er maar twaalf aan alle eisen voldeden. 2.2 Rechtmatigheidsonderzoek bij instellingenDe afgelopen tien à vijftien jaar hebben de ministeries de uitvoering
van taken en regelingen steeds meer «uitbesteed» aan instellingen
buiten het Rijk. Instellingen die publiek geld gebruiken, voeren een in de
wet geregelde taak uit. De Rekenkamer noemt ze daarom «rechtspersonen
met een wettelijke taak», afgekort RWT. Jaarlijks geven zij rond de
f 240 miljard (€ 109 miljard) aan publiek geld uit.Ook voor de RWT's geldt dat het financieel beheer op orde moet zijn en
dat het geld rechtmatig geïnd en uitgegeven moet worden. Ze heeft bij
deze instellingen ongeveer dezelfde onderzoeksbevoegdheden als bij de ministeries. Rekenkamer niet overal zomaar welkomDe bevoegdheid van de Rekenkamer om bij instellingen onderzoek te doen
beperkt zich tot «rechtspersonen met een wettelijke taak» (RWT's).
Een bijkomende voorwaarde is dat de uitvoering van deze wettelijke taak betaald
wordt uit «de opbrengst van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen».
Deze definitie laat ruimte voor discussie. Zo is de Rekenkamer met de minister
van Economische Zaken in discussie over de energiebedrijven: zijn dit RWT's
of niet? De minister vindt van niet, en vindt dus ook dat de Rekenkamer geen
onderzoeksbevoegdheden heeft bij deze bedrijven. De Rekenkamer beschouwt echter
de energiebedrijven wel als een RWT, omdat dat minister invloed heeft op het
tarief dat deze bedrijven in rekening brengen. Daarmee valt dit tarief voor
de Rekenkamer onder het begrip «wettelijke heffing». Verantwoording nog niet wat het moet zijnDe Rekenkamer volgt het geld dus «het land in» en kijkt hoe
het daar wordt beheerd en besteed. Zij vindt dat de jaarlijkse verantwoordingen
van de RWT's hier inzicht in moeten geven. Zij richt dan ook een deel van
haar onderzoek op de verantwoordingen van deze instellingen. In januari 2000
heeft de Rekenkamer de stand van zaken op dit punt geïnventariseerd in
het rapport Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen
met een wettelijke taak.Bij ongeveer 60% van het gemeenschapsgeld dat RWT's uitgeven wordt verantwoording
over de rechtmatigheid afgelegd aan de verantwoordelijke minister. De minister
zou zich hiermee een oordeel moeten vormen over de rechtmatigheid van de uitgaven
en ontvangsten bij instellingen en uiteindelijk bij een hele sector.Uit het onderzoek blijkt dat dit maar mondjesmaat gebeurt. De ministeries
beoordelen ingediende verantwoordingen lang niet altijd. Als ze dat wel doen,
leidt dat vaak niet tot een oordeel van de minister over de rechtmatige besteding
van het geld in een hele sector.Over de organisatie rondom de boekhouding blijken de instellingen zich
op zijn best gedeeltelijk, maar meestal niet te verantwoorden. De ministers
hebben hier dus ook geen inzicht in. RWT's voeren belangrijke taken uitEr zijn ruim 3200 RWT's, waarvan de meeste in de sector onderwijs: ongeveer
2750 schoolbesturen. Maar ook in andere sectoren zijn belangrijke wettelijke
taken aan RWT's opgedragen. Denk aan de uitvoering van de sociale zekerheid
en het toezicht daarop (de uitvoeringsinstellingen, het CTSV, het Lisv), taken
op het gebied van de volksgezondheid (ziekenfondsen, College voor ziekenhuisvoorzieningen),
politietaken (politieregio's), de opvang van asielzoekers (het Centraal Orgaan
Opvang Asielzoekers) en de verdeling van kunstsubsidies (Kunstenfondsen).
Andere voorbeelden van RWT's zijn: de omroepen, de rijksmusea, de HALT-bureaus,
onderdelen van de NS en Staatsbosbeheer.Een RWT kan behalve de wettelijke taak ook nog commerciële activiteiten
hebben, als die twee maar goed gescheiden worden gehouden.Onderzoeksprogramma tot 2005De situatie bij de instellingen én bij de ministeries is nog niet
optimaal, maar er zijn wel allerlei ontwikkelingen in de goede richting. Met
een speciaal op de RWT's gericht onderzoeksprogramma tot 2005 wil de Rekenkamer
hieraan bijdragen. De hierboven genoemde inventarisatie van januari 2000 was
het eerste rapport in de reeks; in maart 2001 komt het tweede rapport uit.Als voorbereiding op het programma tot 2005 voor het onderzoek bij instellingen
is ook in 2000 veel werk verzet om gedachten te ontwikkelen rond sleutelbegrippen
als «ministeriële verantwoordelijkheid», «financieel
beheer» en in relatie daarmee «bedrijfsvoering». Die gedachteontwikkeling
is een continu proces dat het onderzoeksproces begeleidt en stuurt. Daarnaast
zijn er rijksbreed op allerlei niveaus discussies over verantwoording door
en toezicht op RWT's, waaraan de Rekenkamer deelneemt. Zo heeft zij in 2000
reacties geformuleerd op de ontwerp-Kaderwet Zelfstandige Bestuursorganen
en op de handleiding Naar een doeltreffend toezicht bij
regelingen van de Stuurgroep Doorlichting Regelingen op Accountancy-aspecten
van de ministeries van Financiën en Binnenlandse Zaken.Vermogensvorming bij RWT'sIn maart 2000 bracht de Rekenkamer een rapport uit over de vermogens die
RWT's opbouwen met publiek geld. Uit het onderzoek bleek dat er nauwelijks
regels waren voor de vermogensomvang, de verantwoording over vermogens, de
scheiding tussen publiek en privaat geld in vermogens en voor het lenen en
beleggen van publiek geld. De Rekenkamer vond dat die er wel moeten komen.
In reactie hierop heeft het kabinet algemene regels voor het kasbeheer van
RWT's, voor lenen en beleggen en voor de scheiding tussen privaat en publiek
geld voorgesteld.Helpende hand voor instellingenHoe instellingen zich moeten verantwoorden, wat er in zo'n verantwoording
verwerkt moet zijn, is onderwerp van een bredere discussie die bij het Rijk,
in het bedrijfsleven en ook bij RWT's wordt gevoerd over «good governance».
De Rekenkamer heeft als bijdrage aan deze discussie een aantal normen voor
goede en volledige verslaggeving bij elkaar gebracht in de in januari 2000
uitgebrachte Handreiking voor verslaggeving van rechtspersonen
met een wettelijke taak. Iedere instelling of sector kan op basis
van deze handreiking verfijningen aanbrengen, toegespitst op de eigen situatie.
De Rekenkamer heeft hierover twee discussiebijeenkomsten gehouden, met vertegenwoordigers
uit de zorg en uit het sociale-zekerheidsveld. Ook heeft zij aan een aantal
symposia en congressen over toezicht en verantwoording deelgenomen. Deze ervaringen
leren dat instellingen het nut van een goede verslaggeving niet betwisten,
maar dat zij wel vanuit heel verschillende kaders denken. Met als uitersten:
«zich nauwelijks bewust van het feit dat er publiek geld wordt uitgegeven»
en «gewend aan het begrip rechtmatigheid en bekend met de eisen die
daaraan vastzitten».Zienswijze van de Tweede KamerUit de behandeling van het rapport Verantwoording en
toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak in de Tweede
Kamer blijkt dat ook de Kamer vindt dat de instellingen zich moeten verantwoorden
over hun financieel beheer en over de rechtmatigheid van de besteding van
het publieke geld dat zij onder hun hoede hebben.De Kamer drong erop aan zo snel mogelijk minimumeisen voor deze verantwoordingen
vast te leggen in de Kaderwet Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO's), die dan
vervolgens ook voor RWT's zou moeten gelden. Kanttekeningen bij concept van Kaderwet ZBO'sDe Rekenkamer heeft in een brief aan de Tweede Kamer enkele kanttekeningen
geplaatst bij de ontwerp-Kaderwet ZBO's . Allereerst is niet vastgelegd dat
deze wet ook van toepassing moet zijn op RWT's die geen ZBO zijn. In de tweede
plaats is Rekenkamer er voorstander van dat er geen verschil wordt gemaakt
tussen publiekrechtelijke en privaatrechtelijke rechtspersonen. Het gaat immers
in beide gevallen om publiek geld en daar hoort altijd publieke verantwoording
bij. Door onderscheid te maken is de situatie ontstaan dat de privaatrechtelijke
rechtspersonen zich niet altijd hoeven te verantwoorden. Als derde punt vindt
de Rekenkamer dat ministers de mogelijkheid moeten hebben om nadere regels
te stellen aan de verantwoording van ZBO's en RWT's. Behandeling van de wet
in de Tweede Kamer wordt medio 2001 verwacht. De Rekenkamer wacht de resultaten
daarvan met belangstelling af. Ontwikkelingen bij de ministeriesInstellingen kunnen zich pas goed verantwoorden wanneer duidelijk is waarover
zij zich moeten verantwoorden. De Rekenkamer vindt het belangrijk dat ministers
dit vastleggen in een toezichtvisie. Drie ministeries hebben inmiddels zo'n
toezichtvisie: het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCenW),
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De andere ministeries zijn bezig
er een te maken.2.3 Doelmatigheidsonderzoek bij het RijkAls de boekhouding van de rijksoverheid op orde is (rechtmatig), komt
de vraag in beeld of er ook doelmatig met het
geld wordt omgesprongen. Worden de beoogde resultaten wel bereikt? Wordt er
geen geld over de balk gesmeten? Onderzoeken de ministers bijvoorbeeld wel
van tevoren of dure projecten die ze willen uitvoeren echt nodig zijn? En
of er geen andere, goedkopere manier bestaat om hetzelfde te bereiken? De
Rekenkamer besteedt aan dit soort vragen de laatste jaren steeds meer aandacht.
In 2000 heeft zij onder meer het besluit tot de aanleg van de Betuweroute
kritisch tegen het licht gehouden.Zuinig, efficiënt en effectiefDe ministers zijn verantwoordelijk voor een doelmatige besteding van het
overheidsgeld. De Rekenkamer verstaat onder «doelmatigheid» dat
het regeringsbeleid zuinig (tegen zo laag mogelijke
kosten), efficiënt (met zo min mogelijk middelen)
en effectief (met het beoogde resultaat als gevolg)
wordt ontwikkeld en uitgevoerd.Daarbij kijkt de Rekenkamer vooral naar beleid dat voor de burger direct
merkbare gevolgen heeft: beleid op het gebied van veiligheid, inkomen, zorg,
onderwijs, wonen en milieu. In deze sectoren zijn basisvoorzieningen in het
geding. Als de overheid hier steken laat vallen, kunnen de gevolgen voor de
burger zwaar wegen.Stap voor stapHet doelmatigheidsonderzoek van de Rekenkamer kent drie stappen. Beoordeeld
worden:1. de doelen van het beleid en de informatie over het beleid waarover de minister beschikt;
en vervolgens ook:2. de beleidsprestaties die de minister moet
leveren; en in de laatste stap ook nog:3. de effecten (maatschappelijke resultaten)
van het beleid. In 2000 is de Rekenkamer op elk van deze niveaus van doelmatigheidsonderzoek
actief geweest.Stap 1: duidelijke doelen, goede informatie?De Rekenkamer vindt het belangrijk dat de doelen
van het beleid dat een minister voert concreet en toetsbaar zijn geformuleerd.De Rekenkamer gebruikt een aantal normen voor het beoordelen van de wijze
waarop de doelen van beleid zijn geformuleerd. De belangrijkste daarvan zijn
dat de doelen van het beleid volledig beschreven moeten zijn (zowel de gewenste
maatschappelijke situatie als de daartoe te leveren beleidsprestaties moeten
zijn gespecificeerd), tijdgebonden (het tijdstip
waarop de doelen bereikt moeten zijn, moet van te voren expliciet zijn vermeld)
en toetsbaar (de doelen moeten in meetbare termen
zijn geformuleerd).Hectares en horizonnenOp verschillende ministeries wordt hard gewerkt aan het verbeteren van
de manier waarop verantwoording wordt afgelegd over de resultaten van het
gevoerde beleid. Om de ministers hierbij een handje te helpen heeft de Rekenkamer
in 2000 de verantwoordingsgegevens van een aantal beleidsterreinen beoordeeld.
Daarbij heeft de Rekenkamer ook steeds gekeken hoe de doelen van het beleid
waren geformuleerd. In de praktijk bleken die vaak niet toetsbaar. Bij de
«Stimuleringsregeling voor ruimtelijke economische activiteit»
van het Ministerie van Economische Zaken bijvoorbeeld, stelde de Rekenkamer
vast dat de minister wel een richting aangaf waarin bepaalde grootheden zich
moesten ontwikkelen, zonder daarbij echter concrete, kwantitatieve doelen
te noemen.De Tweede Kamer, die natuurlijk wil kunnen beoordelen of zo'n regeling
iets oplevert, heeft specifiekere gegevens nodig. Er werd dan ook een motie
ingediend met het verzoek aan de regering om «uitgedrukt in hectares
aan te geven hoeveel extra ruimte voor bedrijven zij met de ingezette middelen
wil realiseren.»Het is ook van belang dat wordt aangegeven wanneer de gestelde doelen bereikt dienen te zijn. Ook dat bleek bij lang
niet alle beleidsterreinen het geval. De eerder genoemde stimuleringsregeling
bevatte een dergelijke tijdshorizon bijvoorbeeld niet. Beleid onderbouwenEen minister stelt de doelen van beleid vast op basis van informatie. Hij/zij moet weten wat de uitgangssituatie is op het
beleidsterrein in kwestie, anders valt niet te bepalen wat er moet veranderen.
Bovendien moet de minister beschikken over toekomstgerichte informatie zoals
kostenramingen, kosten-batenanalyses en effectrapportages, anders valt niet
te bepalen welk beleid het efficiëntst en het effectiefst zal zijn. Als
dit soort «beleidsinformatie» tekortschiet (bijvoorbeeld niet
volledig is, of niet van goede kwaliteit), wil de Rekenkamer de minister hierop
kunnen aanspreken.De Rekenkamer beschouwt informatie over de mogelijke kosten en effecten
van beleid die verzameld is door bijvoorbeeld universiteiten of brancheorganisaties,
eveneens als beleidsinformatie. Ook als deze informatie onbekend is op het
ministerie. Het wordt de minister aangerekend als hij/zij relevante informatie
niet kent of ongemotiveerd niet gebruikt.Ook de «meetlat» die de Rekenkamer hanteert bij het beoordelen
van de beleidsinformatie bestaat uit een reeks normen. De belangrijkste zijn
dat de informatie relevant moet zijn (nodig voor
de sturing van het beleid), volledig (alle in
de verschillende fasen van het beleid benodigde soorten informatie omvattend), juist (valide en betrouwbaar), actueel (niet verouderd) en tijdig (niet te laat
beschikbaar). BetuwerouteDe Rekenkamer deed in 2000 onderzoek naar de besluitvorming over de aanleg
van de Betuwespoorlijn. Zij plaatste vraagtekens bij de kwaliteit van de prognoses
van de toekomstige vraag naar goederenvervoer die de regering had gebruikt.
Hoewel de meeste prognoses naarmate de tijd vorderde aangaven dat de vraag
steeds minder zou toenemen, richtte de regering zich uitsluitend op prognoses
die steeds hogere vervoersvolumes voorspelden (wat zou betekenen dat de goederenspoorlijn
nodig was). Die prognoses bevatten echter weinig realistische aannames over
een gunstige concurrentiepositie van het spoor.De Rekenkamer vond verder dat de gebruikte informatie over de milieueffecten
van de Betuweroute en van eventuele alternatieven (zoals een intensiever gebruik
van het bestaand spoor, gecombineerd met goederenvervoer over water) onvolledig
was. Een goede milieuafweging tussen de alternatieven had daardoor niet plaats
kunnen vinden.De verantwoordelijke ministers hebben toegezegd de organisatie van de
lopende grote infrastructurele projecten nogmaals te toetsen aan de aanbevelingen
van de Rekenkamer.Stap 2: beleidsprestaties gerealiseerd?Het eigenlijke doel van het doelmatigheidsonderzoek is het toetsen van
de resultaten van gevoerd beleid en het stimuleren
van de verantwoordelijke ministers tot het verbeteren van die resultaten.
Het gaat dan niet alleen over de maatschappelijke effecten van beleid (waarover
straks meer), maar ook over het daadwerkelijk inzetten van instrumenten en
het verrichten van activiteiten om die effecten te bereiken: de zogenoemde beleidsprestaties van de minister. Een beleidsprestatie
kan bijvoorbeeld een subsidie aan een specifieke doelgroep zijn, of wettelijke
regels om een bepaald probleem aan te pakken, of voorlichtingsspotjes en -folders
om een boodschap bij het publiek over te brengen.Het beoordelen of de minister (of de organisatie die de maatregelen van
de minister uitvoert) de bij het beleid horende beleidsprestaties in voldoende
mate heeft gerealiseerd, vormt de tweede stap in het doelmatigheidsonderzoek
van de Rekenkamer. Soms komt daar nog iets bij: dan onderzoekt de Rekenkamer
ook of de beleidsprestaties wel zo efficiënt mogelijk zijn gerealiseerd.Als de beoogde prestaties niet geleverd zijn, of niet op een efficiënte
manier, kan dat duiden op gebreken in de beleidsuitvoering, maar ook op gebreken
van het beleid zelf, of op gebreken in de informatie op grond waarvan de minister
dacht dat de beoogde prestaties wél geleverd konden worden.FraudebestrijdingEind 2000 publiceerde de Rekenkamer een onderzoek naar de opsporing en
vervolging van onder meer belastingfraude en fraude met sociale uitkeringen.
De Rekenkamer beoordeelde de prestaties van fraudeopsporing en de afdoening
van opgespoorde fraude.De belangrijkste conclusie was dat het bij fiscale fraude en sociale zekerheidsfraude
niet duidelijk is of opgespoorde fraude altijd wordt bestraft. De cijfers
waarover de betrokken ministers beschikten lieten zien dat slechts 50 tot
65% van de vervolgingswaardige zaken hadden geleid tot een dagvaarding voor
de strafrechter. Het Openbaar Ministerie en de fiscus hebben echter de afspraak
om 90% van de fraudezaken die de fiscus indient daadwerkelijk te dagvaarden.
Voor sociale zekerheidsfraude bestaan dergelijke prestatieafspraken niet.
De Rekenkamer concludeerde dat dit wel nodig is. De betrokken bewindspersonen onderschreven in hun reactie op het onderzoek
de noodzaak tot betere prestatieafspraken in de fraudeketen van de sociale
zekerheid en het verzamelen van preciezere beleidsinformatie.Stap 3: gewenste effecten bereikt?De Rekenkamer doet ook onderzoek naar de vraag of het beleid van een minister
wel echt wérkt. Deze derde stap is onderzoek naar de doeltreffendheid van het beleid.Een oordeel over het effect van beleid is van belang; voor de burger telt
immers alleen of een maatschappelijk probleem wordt opgelost of niet.Net als bij onderzoek naar beleidsprestaties kijkt de Rekenkamer bij haar
onderzoek naar de effecten van beleid soms ook of de effecten wel zo efficiënt
mogelijk zijn gerealiseerd. Oplossing dankzij of ondanks beleid?In de praktijk is het beoordelen van de doeltreffendheid van beleid lastig
genoeg. Als een bepaald doel niet of in onvoldoende mate bereikt wordt, betekent
dat immers niet automatisch dat het beleid van de minister niet gewerkt heeft.
Oorzaken kunnen buiten de minister liggen en het kan ook voorkomen dat de
situatie zónder het beleid in kwestie nog slechter geweest zou zijn.
Ook het omgekeerde kan: als het doel bereikt is, hoeft dit niet het gevolg
te zijn van het onderzochte beleid. De minister kan het tij mee hebben gehad.
Anders dan bij het onderzoek naar beleidsprestaties heeft de Rekenkamer dus
allerlei aanvullende informatie nodig om het al dan niet realiseren van de
effecten te kunnen toerekenen aan het beleid dat de minister heeft gevoerd. Er lopen op dit moment verschillende onderzoeken waarin wordt geprobeerd
om de tastbare effecten van beleid in kaart te brengen. Zo is in 2000 begonnen
met een onderzoek naar de doeltreffendheid van het beleid om de wachtlijsten
in de zorg terug te dringen, en ook met een onderzoek naar de doeltreffendheid
van het klimaatbeleid van de Nederlandse regering. In dit laatste onderzoek
wordt onder meer nagegaan of in de glastuinbouw de doelen van het klimaatbeleid
worden behaald, en zo ja, of dat gebeurt door de instrumenten die daarvoor
worden ingezet.Evaluatie van het beleidOm de doelmatigheid van beleid te kunnen vaststellen is evaluatieonderzoek
nodig. Sinds 1991 zijn de ministeries verplicht hun beleid eens in de vijf
jaar te evalueren. De Rekenkamer vindt het belangrijk dat dat op tijd en met
de nodige diepgang gebeurt. Zij stimuleert de ministeries om er zelf voor
te zorgen dat ze in staat zijn gedegen en tijdig te evalueren. Een goed voorbeeld
daarvan is het onderzoek Organisatie van beleidsevaluatie dat in maart 2000 is uitgebracht.De Rekenkamer keek rond bij alle ministeries en stelde vast dat vrijwel
nergens goed werd gecontroleerd of alle beleid wel eens in de vijf jaar werd
geëvalueerd. Ook werd op de ministeries niet goed in de gaten gehouden
of de kwaliteit van de evaluatieonderzoeken wel goed gewaarborgd was. De kwaliteit
van de beleidsinformatie zou dus wel eens onvoldoende kunnen zijn.De meeste ministers erkenden in hun reactie het probleem. Er is inmiddels
een interdepartementale werkgroep opgericht die werkt aan een oplossing. Onderzoek op verzoekDe Rekenkamer beslist zelf wat zij wil onderzoeken, maar het komt voor
dat ministers of de Tweede Kamer over een bepaald onderwerp de mening van
de Rekenkamer willen weten. In zo'n geval kunnen zij een verzoek aan de Rekenkamer
doen om iets voor hen te onderzoeken. Wanneer het antwoord op het verzoek
positief is, formuleert de Rekenkamer haar eigen onderzoeksvragen en legt
deze voor aan de indiener van het verzoek, minister of Tweede Kamer. Als hierover
overeenstemming bestaat, gaat de Rekenkamer aan het werk.In 2000 heeft de Rekenkamer op verzoek van de Tweede Kamer een onderzoek
gedaan naar de inburgering van en het taalonderwijs aan allochtonen, en drie
onderzoeken naar het verloop van het zogenoemde «VBTB-proces»
(zie hoofdstuk 2.5). Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
werden voorts twee onderzoeken uitgevoerd naar de controle en het toezicht
op subsidies uit het Europees Sociaal Fonds (zie hoofdstuk 4). 2.4 Doelmatigheidsonderzoek bij instellingenEvenals het rechtmatigheidsonderzoek speelt ook het doelmatigheidsonderzoek
van de Rekenkamer zich niet alleen af bij de departementen. Zo nodig doet
de Rekenkamer ook onderzoek bij organisaties die bij de uitvoering van beleid
betrokken zijn. Bij deze direct of indirect met het rijk verbonden instellingen
kan doelmatigheidsonderzoek plaatsvinden, bijvoorbeeld ter verificatie of
falsificatie van bij de minister aanwezige beleidsinformatie. Zo is de Rekenkamer
in 2000 onder meer langs geweest bij het destructiebedrijf Rendac, dat dierlijk
afval met een hoog risico verwerkt.Destructie van dierlijk afvalDe wetgeving voor de destructie van dierlijk afval is niet sluitend, en
ook de handhaving en het toezicht schieten tekort, zo stelde de Rekenkamer
vast in een onderzoek dat zij in november 2000 publiceerde. De voedselveiligheid
is dus niet honderd procent gegarandeerd. Want de kans bestaat dat met dioxine
of BSE besmet diermeel in het voer van dieren wordt verwerkt. En het materiaal
van deze besmette dieren kan weer in de menselijke voedselketen terechtkomen.Om dit risico te verkleinen had de minister van Landbouw in 1999 bepaald
dat materiaal met een zeer hoog risico voor de gezondheid van mens en dier
voortaan gescheiden bij de boerenbedrijven moest worden opgehaald –
tegen een hoger ophaaltarief, onder het motto «de vervuiler betaalt».
De Rekenkamer wilde weten of deze maatregel werkte, en ging langs bij Rendac,
het enige destructiebedrijf in Nederland dat met hoog-risicomateriaal mag
werken. Het bedrijf vervult in opdracht van de overheid een wettelijke taak
en valt zodoende onder de controlebevoegdheid van de Rekenkamer. Rendac liet
de Rekenkamer weten dat sinds de maatregel van kracht was, er duidelijk minder
kadavers door de boerenbedrijven werden aangeboden. Met andere woorden: de
wet werd ontdoken, met alle gevaren voor de volksgezondheid van dien. De Rekenkamer
heeft er bij de minister op aangedrongen om snel een beter manier te bedenken
om de kosten van de afvoer van kadavers te verrekenen.Het kabinet heeft naar aanleiding van het rapport enkele belangrijke toezeggingen
gedaan ter verbetering van de mogelijkheden van toezicht en handhaving van
de destructiewetgeving. De leemten in wet- en regelgeving voor destructie
worden op dit moment in kaart gebracht. Ook zijn er met Rendac afspraken gemaakt
over de registratie van de materiaalstromen en de rapportage daarover. Provincies en gemeentenHet beleid van de rijksoverheid wordt steeds vaker decentraal uitgevoerd –
niet alleen door de instellingen met een wettelijke taak die hiervoor zijn
genoemd, maar ook door provincies en gemeenten. Het beleid voor jeugdhulpverlening
bijvoorbeeld, is door de minister van VWS «uitbesteed» aan de
provincies. En het drugsoverlastbeleid van de minister van Grote Steden- en
Integratiebeleid (GSI) wordt in de praktijk uitgevoerd op gemeentelijk niveau.Hoewel de Rekenkamer niet de bevoegdheid heeft om onderzoek te doen bij
lagere overheden (deze zijn volgens de wet zelf verantwoordelijk voor de controle
op hun financiën), wil zij soms toch nagaan of een gemeente of provincie
het rijksgeld volgens de bedoelingen heeft besteed. In die gevallen moet de
Rekenkamer de gemeente of provincie in kwestie verzoeken om vrijwillige medewerking.
Instellingen die hun geld ontvangen via de provincie of gemeente kunnen op
die manier soms toch in een onderzoek van de Rekenkamer betrokken worden. Medewerking van de grote stedenIn 2000 voerde de Rekenkamer een onderzoek uit naar de werking van het
grotestedenbeleid. Dit beleid heeft tot doel de stadseconomie te stimuleren
en de problemen rondom drugsoverlast en onveiligheid in de grote steden te
bestrijden. De gemeenten zelf ontwikkelen het beleid en voeren het in de stad
uit – maar er is wel degelijk rijksgeld mee gemoeid, want de minister
van GSI faciliteert de steden door geld, informatie en expertise ter beschikking
te stellen.Hoewel de Rekenkamer geen wettelijke bevoegdheid heeft om onderzoek te
doen bij gemeenten en lokale instellingen, leverde dat in de praktijk geen
problemen op. Vooraf hadden alle partijen toegezegd dat ze medewerking zouden
verlenen aan het onderzoek. Het rapport wordt in 2001 gepubliceerd. 2.5 VBTB: nieuwe manier van begroten en verantwoordenSinds het Ministerie van Financiën in mei 1999 de nota Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording uitbracht, is het
Haagse jargon een nieuwe afkorting rijker: VBTB. De afkorting verwijst niet
alleen naar de nota, maar vooral naar de ontwikkeling die met deze nota in
gang is gezet: naar begrotingen en verantwoordingen die behalve geldbedragen
en bestemmingen ook meer inhoudelijke informatie geven. Het initiatief hiervoor
kwam overigens vanuit de Tweede Kamer.Meer en beter verantwoordenDe «verantwoording-nieuwe-stijl» moet in 2003 een feit zijn.Begrotingen moeten dan voor ieder beleidsterrein antwoord geven op de
vragen «wat willen we bereiken?», «wat gaan we daarvoor
doen?» en «wat mag het kosten?» De verantwoordingen van
de ministeries moeten vervolgens per beleidsterrein niet alleen informatie
geven over hoeveel geld aan welke maatregelen is besteed, maar ook met welk
doel dat is gebeurd, wat er concreet is gerealiseerd en of dat ook het gewenste
effect heeft opgeleverd.De VBTB-planning is als volgt: de nieuwe manier van begroten en verantwoorden
moet worden toegepast met ingang van het begrotingsjaar 2002. Dat betekent
dat in september 2001 de eerste begroting-nieuwe-stijl gerealiseerd zal moeten
zijn. De eerste verantwoording-nieuwe-stijl (over 2002) verschijnt dan in
mei 2003.De Rekenkamer heeft de ministeries het afgelopen jaar op verschillende
manieren ondersteund in het proces naar een betere manier van verantwoorden.
Door bestaande verantwoordingen en begrotingen te beoordelen, en door bij
wijze van handreiking een checklist op te stellen voor de departementen.Meedenken over benodigde informatieDe Rekenkamer heeft in 2000 vast meegedacht over de vraag welke informatie
nodig is voor een goede verantwoording. In het onderzoek Verantwoorden over beleid ging zij voor een aantal beleidsterreinen
na hoe de verantwoording over 1999 eruit zag, en hoe die er in 2003 uit zou
kunnen zien.De verantwoording over 1999 bleek voor de meeste onderzochte beleidsterreinen
nog ver verwijderd van het «ideale model». De Rekenkamer oordeelde
dat het mogelijk moest zijn om al in de verantwoording over 2000 te komen
tot een aanzienlijke verbetering. Daarvoor zou dan wel de gegevensverzameling
uitgebreid moeten worden.In de verantwoording over het bodemsaneringsbeleid bijvoorbeeld, moet
ook informatie over de inspanningen van lagere overheden en particulieren
worden gepresenteerd. Anders krijgt de Tweede Kamer geen compleet beeld van
hoe het er voorstaat met de bodemsanering.Handreiking voor de departementenTegelijk met het onderzoek Verantwoorden over beleid ontwikkelde de Rekenkamer een checklist die alle departementen kan
helpen bij de verdere verbetering van de verantwoording over beleidsresultaten.De checklist, die als «handreiking» aan de departementen is
aangeboden, beschrijft het proces van verantwoorden als een reeks van stappen
die gezet moeten worden. De departementen beschikken daarmee over een modelwerkwijze
om te komen tot een beargumenteerde en weloverwogen keuze van de informatie
die in de beleidsverantwoording opgenomen moet worden. Vingeroefeningen beoordeeldIn 1998 heeft de Tweede Kamer 32 beleidsterreinen aangewezen waarvoor
in de verantwoording over 1999 alvast een verbeterde beleidsmatige verantwoording
gerealiseerd zou moeten worden. Bij wijze van vingeroefening. De Tweede Kamer
heeft vervolgens aan de Rekenkamer gevraagd om de informatie over de beleidsprestaties
in deze verantwoordingen te beoordelen.Het bleek de ministeries gelukt te zijn om voor éénderde
van de geselecteerde beleidsterreinen daadwerkelijk de beleidsinformatie te
geven waarom de Tweede Kamer gevraagd had. Waar dit nog niet gelukt was, vond
de Rekenkamer dat wel uitgelegd moest zijn waarom
het niet gelukt was. Bij éénvijfde van de beleidsterreinen waarover
geen beleidsinformatie werd gegeven, ontbrak ook uitleg over de reden hiervan.
Ook bij navraag gaven de departementen daarover niet thuis.Tweede Kamer: vraag om concrete informatie!«Ten minste één aanbeveling betreft ook uw Kamer:
maak met het kabinet alstublieft afspraken over concrete beleidsdoelen en
vraag de ministers alstublieft om concrete prestatiegegevens. Wij stelden
aan de hand van de gevalsstudies opnieuw vast wat voor u gesneden koek moet
zijn: hoe globaler u uw vragen stelt, hoe algemener de beantwoording van de
zijde van de ministers blijkt.»(Rekenkamerpresident Stuiveling in de Tweede Kamer bij de aanbieding van
de rapporten bij de financiële verantwoording op 17 mei 2000.) VoorbeeldbegrotingenVooruitlopend op de begroting-nieuwe-stijl hebben alle ministeries op
basis van de gegevens uit de begrotingen voor 2000 bij wijze van oefening
«voorbeeldbegrotingen» opgesteld.De Rekenkamer heeft op verzoek van de Tweede Kamer gekeken of deze voorbeeldbegrotingen
voldeden aan de VBTB-uitgangspunten van de regering. De conclusie van de Rekenkamer
was dat de ministeries met hun voorbeeldbegrotingen een goede eerste stap
hadden gezet in de richting van een volwaardige beleidsbegroting. Ze vond
wel dat de politieke prioriteiten duidelijker herkenbaar moesten zijn, zodat
de Tweede Kamer beter zou kunnen sturen en controleren op de beleidsprestaties.De vaste Kamercommissies hebben de voorbeeldbegrotingen in september 2000
behandeld en daarbij in ruime mate gebruikgemaakt van de analyse van de Rekenkamer.Dag van de verantwoordingTot de VBTB-plannen behoort ook wat hiervoor al de «versnellingsoperatie»
is genoemd. Niet langer op Prinsjesdag, maar al op de derde woensdag van mei
wordt gekeken wat er gerealiseerd is van de beleidsplannen uit het voorgaande
jaar. Ook de Rekenkamer komt ruim drie maanden eerder dan voorheen met haar
oordeel over die verantwoordingen.Het afgelopen jaar werd de «dag van de verantwoording» voor
het eerst gehouden. De president van de Algemene Rekenkamer kwam voor deze
gelegenheid op uitnodiging van de Kamervoorzitter de rapporten bij de financiële
verantwoording zelf in de Tweede Kamer aanbieden. Het was een historisch unicum:
nooit eerder sprak een president van de Rekenkamer in de plenaire zaal de
Tweede Kamer toe. AandachtspuntenPresident Stuiveling gaf tijdens haar presentatie in de Tweede Kamer de
volksvertegenwoordigers twee aandachtspunten mee. In de eerste plaats wees
zij op het belang van kwalitatief goede prestatiegegevens. «Het bijeengaren
van prestatiegegevens over de volle breedte van de begroting zal op zichzelf
al veel voeten in de aarde hebben,» aldus Stuiveling, «maar veel
aandacht daarbij zal ook nu al uit moeten gaan naar de betrouwbaarheid en
nauwkeurigheid van die gegevens.»In de tweede plaats vroeg de president aandacht voor de kwaliteit van
zogenaamde «mededeling over de bedrijfsvoering» waarmee de minister
in kort bestek aangeeft in hoeverre hij zijn bedrijfsprocessen op orde heeft.
De Rekenkamer maakt zich zorgen over het verlaten van het aanvankelijk veelbelovende
ambitieniveau van deze verklaring, die ook betrekking heeft op het financieel
beheer. Zonder kwalitatief goede informatie over de bedrijfsvoering is er
ook geen basis voor betrouwbare en nauwkeurige beleidsinformatie, hield Stuiveling
de kamerleden voor.«En dat is toch waar we het allemaal uiteindelijk voor doen: dat
u op termijn uw tijd niet meer hoeft te besteden aan óf er wel beleidsinformatie
is en of die betrouwbaar is, maar dat u als politici in staat wordt gesteld
om te debatteren over wat de beschikbare beleidsinformatie u vertelt over
de maatschappelijke werkelijkheid.» 2.6 Rekenkamers bij lagere overhedenIn de nabije toekomst zal de instelling van gemeentelijke rekenkamers
in de wet worden verankerd – tenminste, als het parlement ermee instemt.
Naar het zich laat aanzien zal hetzelfde gaan gelden voor de provincies. In
2000 heeft de Rekenkamer meegedacht en meegepraat over de komende wetswijzigingen
en over de vormgeving van de nieuw op te richten rekenkamers. Kwaliteit vooropEr is de afgelopen jaren toenemende aandacht voor de controle op de besteding
van publieke middelen door gemeenten en provincies en het afleggen van verantwoording
daarover. Enkele affaires hebben hieraan bijgedragen: de «bankierende»
provincie Zuid-Holland en de «bonnetjesaffaire» rondom het Rotterdamse
College van B&W. De staatscommissie «Dualisme en lokale democratie»,
waarin ook Rekenkamerpresident Stuiveling zitting had, heeft in 2000 een rapport
uitgebracht waarin onder meer de noodzaak van meer democratische controle
bij de lokale overheden aan de orde kwam. Eén van de adviezen van de
commissie aan het kabinet betrof het creëren van de mogelijkheid voor
gemeenten om een eigen rekenkamer in te stellen.Gemeentelijke rekenkamersHet kabinet heeft dit advies overgenomen en gaat zelfs nog een stapje
verder: het stelt voor alle gemeenten bij wet te verplichten een rekenkamer in te stellen. Over de vraag of zo'n verplichting
wenselijk is, zijn de meningen in de politiek verdeeld. De Algemene Rekenkamer
mengt zich niet in dit debat; het is een politieke kwestie. Voor haar staat
de kwaliteit van de rekenkamers-in-wording voorop.Eisen aan een rekenkamerDe Algemene Rekenkamer hecht veel waarde aan de manier waarop een rekenkamer
is vormgegeven. Volgens haar zijn de belangrijkste vereisten:– onafhankelijkheid in de zin dat de rekenkamer zelf beslist wat zij onderzoekt, hoe zij onderzoekt,
wat zij rapporteert en aan wie zij op welk moment rapporteert;– een wijze van benoeming van de leiding van de rekenkamer die belangenverstrengeling
voorkomt;– een toereikend budget voor de rekenkamer dat deze in staat stelt
onder bovengenoemde voorwaarden te werken.Bestaande gemeentelijke «rekenkamers»In een aantal gemeenten bestaan op dit moment al «rekenkamerachtige»
initiatieven. Ze bestaan soms uit maar één of enkele personen.
Vaak heten ze ook niet «rekenkamer» maar bijvoorbeeld «commissie
van de rekening». Zo'n commissie bestaat dan (deels) uit gemeenteraadsleden –
onder wie vaak ook raadsleden van de partijen die het College van burgemeester
en wethouders vormen. Zij doen buitengewoon nuttig werk, maar dragen daarbij
wel «twee petten». De Algemene Rekenkamer vindt dat de onafhankelijkheid,
zorgvuldigheid en professionaliteit van dit soort commissies te weinig is
gewaarborgd en dat we dus eigenlijk niet van «rekenkamers» kunnen
spreken, hoe lovenswaardig deze initiatieven ook zijn. Alleen Rotterdam heeft
op dit ogenblik een echte rekenkamer die zich zo mag noemen, vindt de Algemene
Rekenkamer.Dit betekent overigens niet dat de nieuwe rekenkamers de commissies van
de rekening zouden moeten gaan vervangen; zij kunnen in de toekomst juist
een nuttige gesprekspartner vormen. Provinciale rekenkamersWaarschijnlijk zal het kabinet medio 2001 ook voor provincies een rekenkamer
verplicht gaan voorschrijven. Om die reden heeft het Interprovinciaal Overleg
(IPO) in 2000 alvast de mogelijke opzet, taken en bevoegdheden van provinciale
rekenkamers verkend. De Algemene Rekenkamer heeft hierbij een actieve rol
vervuld: Collegelid A. Havermans maakte deel uit van de commissie-Van Bergen,
die een advies uit moest brengen over de vormgeving van provinciale rekenkamers.
Bovendien heeft de Algemene Rekenkamer substantiële ambtelijke
ondersteuning verleend bij het opstellen van het rapport van de commissie.De commissie-Van Bergen (en ook de Algemene Rekenkamer) vindt het van
belang dat de provinciale rekenkamer onafhankelijk gaat functioneren van zowel
het College van Gedeputeerde Staten als van de Provinciale Staten. Dat is
een voorwaarde om te kunnen komen tot onpartijdige onderwerpkeuze, vraagstelling
en oordeelsvorming.Overkill?Op het werkterrein van de lokale rekenkamer zijn al verschillende andere
partijen actief: de commissie voor onderzoek van de rekeningen, de accountant,
de interne controleafdeling en onderzoeksbureaus die beleidsevaluaties uitvoeren.
Rekenkamers, lokaal of nationaal, moeten zich inderdaad realiseren dat zij
niet in een vacuüm opereren en dat al deze partijen nuttige gesprekspartners
voor hen zijn. Een «echte» rekenkamer heeft echter duidelijke
meerwaarde. Belangrijke voordelen zijn:• zij is niet medeverantwoordelijk voor het beleid, waar Raad en
College van B&W dat wel zijn;• zij is haar eigen opdrachtgever en komt daardoor ook met onderzoeken
naar vraagstukken waarover men liever niet wil horen;• zij staat op enige afstand en heeft daardoor de ruimte om ook de
onderwerpen die niet passen in de «waan van de dag» aan te pakken.Algemene Rekenkamer als «expert»In de aanloopfase naar de instelling van lokale rekenkamers heeft de Rekenkamer
gekozen voor een actieve rol. De wetgevende partijen heeft zij inzichten aangereikt
over onder meer de basisvereisten voor lokale rekenkamers. De gemeenten en
provincies zelf wil de Rekenkamer vooral adviseren. Zij heeft dit in 2000
gedaan door:– te participeren in overleggen en adviescommissies, zoals de commissie
van het IPO;– informatie beschikbaar te stellen; zo heeft de Rekenkamer een
speciale website ontwikkeld over het onderwerp lokale rekenkamers;– presentaties te verzorgen in het land; de Rekenkamer heeft lezingen
en workshops verzorgd in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
en het IPO.Expertmeeting over lokale rekenkamersOp 29 november 2000 heeft de Rekenkamer in Arnhem deelgenomen de tweede
«expertmeeting lokale rekenkamers». Twee medewerkers van de Rekenkamer
verzorgden een workshop in samenwerking met de voorzitter van de rekenkamercommissie
van de gemeente Ede. In de workshop maakten zij een vergelijking tussen het
onderzoeksproces van de Rekenkamer en dat van de rekenkamercommissie uit Ede.
Het onderzoeksproces van beiden leek in eerste instantie niet te verschillen.
Een diepere analyse echter liet duidelijke verschilpunten zien, zoals op het
punt van de onafhankelijkheid. De Algemene Rekenkamer is volkomen onafhankelijk;
in Ede bestaat de rekenkamercommissie uit gemeenteraadsleden, onder wie ook
raadsleden van de partijen die het College van B&W vormen. Dat betekent
dat er sprake kan zijn van strijdige belangen. Een ander verschil is dat de
Algemene Rekenkamer voor onderzoek opgeleide onderzoekers in dienst heeft,
terwijl het in Ede de gemeenteraadsleden zijn die het onderzoek uitvoeren.
Dat kan van invloed zijn op de onderwerpselectie (vermijden van bepaalde onderwerpen)
en op de uitvoering van het onderzoek zelf.De workshop had niet de bedoeling aan te tonen dat de Algemene Rekenkamer
in alles «beter» zou zijn. Wel was het de bedoeling verschillen
en overeenkomsten helder te maken en er over te discussiëren. 2.7 Na 2000Het rechtmatigheidsonderzoek bij het Rijk
zal ook de komende jaren in het teken staan van «bijhouden»: de
zo goed als honderd procent rechtmatigheid op peil houden. Het financieel
beheer blijft een belangrijk punt van aandacht. In 2000 is wel gebleken dat
het financieel beheer op papier vaak klopt, maar dat er in de uitvoering toch
nog belangrijke zaken mis kunnen gaan.De verantwoording over de rechtmatigheid door alle instellingen die publiek
geld uitgeven blijft in ieder geval tot 2005 een belangrijk aandachtspunt.
Van 60% gedekt door een verantwoording nu, naar 100% in 2005: dat vergt nog
heel wat aandacht van alle partijen.Het doelmatigheidsonderzoek was de laatste
jaren vooral gericht op het stimuleren van de ministers om hun beleidsinformatie
op orde te krijgen: stap 1 van de beschreven niveaus van het doelmatigheidsonderzoek.
De komende jaren wil de Rekenkamer langzaam maar zeker wat meer aandacht gaan
schenken aan onderzoek naar de resultaten van beleid: beleidsprestaties en
effecten (de stappen 2 en 3). Beleidsinformatie raakt hiermee geenszins buiten
beeld; het blijft een telkens terugkerend onderdeel van doelmatigheidsonderzoek.Op het VBTB-terrein zal de Rekenkamer haar
aandacht voor de bedrijfsvoering en de beleidsinformatiesystemen van de ministeries
intensiveren. Er lopen sinds begin 2001 al gerichte onderzoeken naar deze
onderwerpen. Verder zal in de rapporten bij de financiële verantwoordingen
die de Rekenkamer in mei 2001 gaat uitbrengen, opnieuw gerichte aandacht worden
gegeven aan de 32 beleidsterreinen waarvan de Tweede Kamer wil dat de verantwoording
daarover prioriteit krijgt in de beoordeling.Bij het thema gemeentelijke en provinciale rekenkamersspeelt na 2000 de vraag welke rol de Rekenkamer wil vervullen als
er eenmaal rekenkamers bij lagere overheden zijn. De Rekenkamer ambieert zelf
geen taak op het provinciale en gemeentelijke niveau.Wel zal zij een actieve ondersteunende rol vervullen; ze zal op verzoek
van een gemeente of provincie ondersteuning geven bij het inrichten van de
rekenkamerfunctie, bij het opzetten van doelmatigheidsonderzoek en bij concrete
onderzoeksvoorstellen. Maar verder dan het bieden van een helpende hand wil
de Rekenkamer hierbij niet gaan.Wel stelt de Rekenkamer zich voor dat gezamenlijk een opleidingsbeleid
ontwikkeld zou kunnen worden. 3 NEDERLANDSE ANTILLEN, ARUBA EN NEDERLANDMet haar zusterinstellingen van de Nederlandse Antillen
en Aruba heeft de Algemene Rekenkamer een bijzondere relatie, omdat Nederland,
de Nederlandse Antillen en Aruba samen het Koninkrijk der Nederlanden vormen.
De drie rekenkamers hebben de afgelopen jaren op verschillende terreinen samengewerkt.3.1 Protocol voor samenwerkingSinds 1997 is eraan gewerkt om de bijzondere relatie van de drie rekenkamers
in Koninkrijksverband uit te werken in een samenwerkingsverband. Dat heeft
eind 2000 geresulteerd in de ondertekening van een gezamenlijk protocol, dat
de basis biedt voor concrete activiteiten.De doelen van het samenwerkingsprotocol zijn:– een bijdrage leveren aan de deugdelijkheid van het bestuur in
alle drie landen;– de onderlinge samenhang in de positie van de drie rekenkamers
binnen het Koninkrijk bevorderen;– onderling standpunten afstemmen over zaken die alledrie de rekenkamers
aangaan.Door structurele samenwerking kan het functioneren van elk van de drie
rekenkamers verbeteren. Daarbij moet niet alleen gedacht worden aan gezamenlijke
activiteiten, maar ook aan het uitwisselen van informatie en ervaring, het
toegankelijk maken van interne opleidingen voor elkaars medewerkers, en de
inzet van medewerkers voor elkaars onderzoekswerkzaamheden.Van belang is dat elke rekenkamer haar eigen onafhankelijkheid behoudt.
Gecoördineerd onderzoek in één van de drie landen gebeurt
dan ook altijd onder verantwoordelijkheid van de rekenkamer in dat land, en
die rekenkamer neemt ook de publicatie van het rapport voor haar rekening.3.2 ActiviteitenIn 2000 heeft de Rekenkamer onder meer ondersteuning verleend aan een
onderzoek op Aruba naar «Grote infrastructuurprojecten». Daarnaast
hebben medewerkers van de Rekenkamer deelgenomen aan een onderzoek naar vergunningen
van de Arubaanse rekenkamer. Naar verwachting zal de Arubaanse rekenkamer
haar rapport hierover in de eerste helft van 2001 publiceren. Verder heeft
de Rekenkamer assistentie verleend bij het becommentariëren van een concept
voor de nieuwe landsverordening voor de Arubaanse rekenkamer.Bij haar zusterinstituut op de Antillen heeft de Rekenkamer meegedacht
over het opzetten van een tijdschrijfsysteem en de verbetering van de organisatie.
Dat laatste heeft een vervolg gekregen in een groot project om achterstanden
in controle van de jaarrekeningen weg te werken. Met de eerste activiteiten
hiervoor is de Rekenkamer in 2000 begonnen. Het project werpt vruchten af:
de Antilliaanse rekenkamer verwacht deze achterstand in de loop van 2001 te
hebben ingelopen.3.3 SolidariteitsfondsNederland, de Nederlandse Antillen en Aruba hebben een gezamenlijk Solidariteitsfonds,
waaruit financiële bijdragen worden betaald aan Bonaire, Saba, Sint Eustatius
en, zolang als nodig, Sint Maarten. Collegelid A.J.E. Havermans
van de Algemene Rekenkamer is op verzoek van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voorzitter van een commissie die zal adviseren
over dit Solidariteitsfonds. De commissie heeft in november 2000 haar eerste
advies uitgebracht. Daarin wordt onder andere geadviseerd om eerst bij de
ontvangers van de bijdragen ontstane schulden te saneren en opgelopen achterstanden
in te lopen; anders kan het Solidariteitsfonds niet goed functioneren. Verder
adviseert de commissie om deugdelijke projectaanvragen die samenhangen met
de achterstandsituatie op de eilanden bij de besteding van de samenwerkingsmiddelen
met prioriteit te honoreren. De ontwerp-rijkswet waarin het Solidariteitsfonds
wordt geregeld kan volgens de commissie beter worden ingetrokken en worden
vervangen door een nieuw ontwerp.3.4 Na 2000In het in 2000 ondertekende protocol is ook vastgelegd dat de Colleges
van de drie rekenkamers elkaar eens in de twee jaar zullen ontmoeten. De eerste
ontmoeting is gepland voor maart 2001. Verder zal het samenwerkingsverband
in 2001 als resultaten opleveren:– een door de Arubaanse rekenkamer te publiceren onderzoek naar
vergunningen, waaraan Rekenkamermedewerkers ondersteuning hebben verleend;– afronding van het project op de Antillen om de achterstanden in
de controle van de jaarrekeningen weg te werken.Er zal overleg worden gestart over een meerjarenprogramma waarin de samenwerkingsactiviteiten
op basis van het protocol met de beide zusterinstellingen worden vastgelegd. 4 HET WERKTERREIN EUROPADe Nederlandse regering heeft nog steeds te weinig
zicht op de vraag of Europese subsidies in Nederland wel juist en nuttig worden
besteed, zo blijkt uit de onderzoeken van de Rekenkamer. Dit is een EU-breed
probleem, waarmee ook de Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten van
de Europese Unie te maken zullen krijgen. Daarom vindt de Rekenkamer het belangrijk
dat daar nú al gewerkt wordt aan een goede opzet van het toezicht op
de gelden die men vanuit Brussel gaat ontvangen.4.1 Controle van EU-gelden in NederlandJaarlijks draagt Nederland rond de 12 miljard gulden (5,5 miljard euro)
af aan de Europese Unie (EU). Dit is publiek geld, opgebracht door de Nederlandse
belastingbetaler. Het beheer en de besteding van dit geld moet dan ook, zowel
bij de Europese Commissie als in iedere lidstaat, goed gecontroleerd worden.
Datzelfde geldt voor de subsidiegelden die Nederland van de EU ontvangt. In 1998 bedroegen deze subsidies in totaal ongeveer 4,5
miljard gulden (2 miljard euro). Deze gelden zijn onder meer bestemd voor
sociale projecten in provincies en gemeenten, voor de ondersteuning van boerenbedrijven
en voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën.De controle op al deze geldstromen is als volgt geregeld. De lidstaten
moeten ervoor zorgen dat de geldstromen die zij van de EU ontvangen, goed
worden beheerd. Ook zijn zij verantwoordelijk voor een goede controle op dat
beheer. Die controle is een taak van de nationale rekenkamers.De controle op «Brussel», waar over de bestemmingen van al
deze in- en uitgaande geldstromen wordt beslist, wordt uitgevoerd door de Europese Rekenkamer. De Europese RekenkamerBehalve de nationale rekenkamers van de vijftien afzonderlijke lidstaten
kent de EU ook een Europese Rekenkamer. De Europese Rekenkamer controleert
de uitvoering van de EU-begroting, waarvoor de Europese Commissie eindverantwoordelijk
is. De Europese Rekenkamer is niet toegerust om de besteding van de EU-gelden
in alle vijftien lidstaten afzonderlijk zelf goed te kunnen controleren. Enerzijds
omdat zij een beperkte personele capaciteit heeft, anderzijds omdat zij met
vijftien lidstaten te maken heeft met grote verschillen in de manier waarop
het financieel management is georganiseerd. Om toch de rechtmatigheid van
de uitvoering van de gehele EU-begroting te kunnen beoordelen, doet de Europese
Rekenkamer steekproefsgewijs onderzoek ter plaatse verspreid over de hele
Europese Unie.Jaarlijks geeft de Europese Rekenkamer bij het jaarverslag een zogenoemde
«Verklaring van Betrouwbaarheid» af. In die verklaring, die gebaseerd
is op de bevindingen uit de steekproef, is het oordeel van de Europese Rekenkamer
opgenomen. Tot op heden (sinds 1995) heeft de Europese Rekenkamer nog geen
positieve verklaring in haar jaarverslag kunnen afgeven. Eigen huis op ordeNederland moet in ieder geval «het eigen huis op orde» hebben,
vindt de Rekenkamer. Daarom doet zij onderzoek naar het financieel beheer
van de Europese subsidies die Nederland ontvangt. Worden de gelden volgens
de regels besteed aan de doelen waarvoor ze bestemd zijn? En zorgen de verantwoordelijke
ministers voor een goed toezicht hierop? Door over haar bevindingen regelmatig
te rapporteren, wil de Rekenkamer regering en Tweede Kamer voorzien
van informatie die zij kunnen gebruiken om het financieel management van het
Europese geld zowel in Brussel als in Nederland te verbeteren.Misbruik en oneigenlijk gebruik van EU-subsidiesBij een groot deel van de werkgelegenheidsprojecten die in 1997 met subsidies
van het Europees Sociaal Fonds (ESF) in Nederland liepen, was sprake van onregelmatigheden.
Nadat de Europese Commissie dit had vastgesteld, heeft de Rekenkamer op verzoek
van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) onderzoek gedaan
naar de controle en het toezicht op de ESF-subsidiegelden. De Rekenkamer bracht
in februari 2000 haar rapport uit en deed de minister van SZW verschillende
aanbevelingen om de controle en het toezicht in de nieuwe subsidieperiode
2000–2006 te verbeteren. Bestrijding misbruik en oneigenlijk gebruik van EU-geld krijgt te weinig
aandachtUit het rapport Controle en toezicht op ESF-subsidiesdat de Rekenkamer in februari publiceerde, bleek dat de meeste administraties
van projecten gefinancierd uit het Europees Sociaal Fonds (ESF) onvoldoende
op orde waren. Daardoor was vaak niet duidelijk wie aan een project hadden
deelgenomen, waaruit de deelname had bestaan of hoeveel een project precies
had gekost. In sommige gevallen had de subsidie volgens de Rekenkamer, wegens
de ernst van de administratieve tekortkomingen, niet eens verstrekt mogen
worden.Als belangrijkste oorzaak van het probleem zag de Rekenkamer het gebrek
aan aandacht bij Arbeidsvoorziening en bij het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid voor de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik
van de gelden. De Rekenkamer stelde vast dat goed toezicht op de 3,8 miljard
gulden (1,7 miljard euro) die de Europese Commissie beschikbaar had gesteld
voor de nieuwe planperiode 2000–2006, nog een grote krachtsinspanning
zou vergen.In december 2000 publiceerde de Rekenkamer – opnieuw op verzoek
van de minister van SZW – een tweede rapport over dit onderwerp. De
nieuwe opzet van het toezicht op ESF-subsidies voor de periode 2000–2006
bleek nog niet af te zijn. De Rekenkamer deed aanbevelingen voor verdere verbetering
van het financieel beheer en voor de ontwikkeling van beleid ter voorkoming
van misbruik en oneigenlijk gebruik van ESF-gelden. De regering is inmiddels
begonnen met de uitvoering van deze aanbevelingen. Ook heeft de minister van
SZW een commissie ingesteld onder leiding van voormalig Rekenkamerpresident
H.E. Koning, die onderzoek gaat doen naar het beheer van ESF-subsidiegelden.Minder oog voor juiste en nuttige bestedingDe Rekenkamer bracht in 2000 ook een rapport uit over het geheel van de
geldstromen in het kader van het Europese structuurbeleid (bedoeld om de verschillen
in ontwikkeling tussen regio's te verkleinen), en een rapport over de geldstromen
in het kader van het Europese technologiebeleid (bedoeld om Europa concurrerend
te maken in wetenschap en technologie).In totaal heeft de Rekenkamer hiermee rond een kwart van het geld dat
in de periode 1994–1999 van Brussel naar Nederland kwam onder de loep
genomen: 6,7 miljard gulden (ruim 3 miljard euro).De Rekenkamer onderzocht of de ministers goed zicht hadden op wat er in
Nederland precies met al dat geld gedaan was. Dat bleek niet het geval. Beide
rapporten hadden dan ook een eensluidende conclusie: Nederland heeft genoeg
aandacht voor het binnenhalen van geld uit Europa, maar veel minder oog voor
juistheid en nut van de besteding in eigen land. Nieuwe bevoegdheden voor RekenkamerRegering en parlement hebben in 2000 besloten dat de controlebevoegdheden
van de Rekenkamer op het werkterrein «Europa» zullen worden uitgebreid.Op dit moment mag de Rekenkamer onderzoek doen bij de ministeries, bij
bedrijven en instellingen waarvan het Rijk aandelen bezit (zoals KLM, Schiphol
en KPN) en bij zelfstandige organisaties die met gemeenschapsgeld een wettelijke
taak uitvoeren (zoals ziekenfondsen, onderwijsinstellingen en energiebedrijven).Waarschijnlijk vanaf medio 2001 mag de Rekenkamer ook onderzoek doen bij
Nederlandse bedrijven, instellingen en natuurlijke personen die een beroep
of bedrijf uitoefenen en direct of indirect een subsidie ontvangen uit de
kas van de Europese Unie. Het kan daarbij gaan om «eindontvangers»,
zoals boeren die een landbouwsubsidie ontvangen vanuit Brussel, of om instanties
die als «tussenschakel» verantwoordelijk zijn voor de financiële
administratie van gesubsidieerde projecten, zoals gemeenten, provincies, streekgewesten,
administratiekantoren, accountantskantoren, stichtingen, enzovoort.De uitbreiding van de bevoegdheden van de Rekenkamer wordt vastgelegd
in de Comptabiliteitswet, die daarvoor zal worden gewijzigd. De gewijzigde
wettekst is in 2000 enkele malen in concept aan de Rekenkamer voorgelegd.
Een belangrijk punt voor de Rekenkamer is, dat het wetsvoorstel ook de aansprakelijkheid
van de ministers vastlegt tegenover de Europese Commissie. Dit betekent tot
op zekere hoogte een formele erkenning van de verantwoordelijkheid die de
ministers dragen voor het toezicht op een juiste besteding van EU-gelden.Handboek voor controle bij EU-subsidieontvangersZodra haar nieuwe controlebevoegdheden bij de ontvangers van EU-subsidies
wettelijk zijn vastgelegd, wil de Rekenkamer ze indien nodig direct kunnen
gebruiken. Met dat doel is de Rekenkamer bezig een handboek te ontwikkelen
waarin alle mogelijke vragen worden beantwoord waarvoor onderzoeksteams zich
geplaatst kunnen zien wanneer zij zich daadwerkelijk bij de «nieuwe»
gecontroleerden aandienen. Het gaat onder meer om richtlijnen omtrent de bejegening
van gecontroleerden. Die zijn nodig, want het zal voor een deel gaan om mensen
(bijvoorbeeld boeren) die geen enkele ervaring hebben met controlebezoeken
door de Rekenkamer en waarschijnlijk geen weet hebben van de rechten en plichten
die voor beide partijen gelden. Het is dus zaak dat de onderzoeksteams zich
correct gedragen en duidelijke informatie verstrekken.In het handboek komen vragen aan de orde als: «Welke juridische
bescherming heeft een subsidieontvanger bij een controleactie van de Rekenkamer?»,
«Tot welk detailniveau kan de Rekenkamer informatie, gelet op de privacywetgeving,
opvragen bij een eindontvanger of tussenschakel?», «Hoe dient
de Rekenkamer te handelen indien tijdens de controle bij een bedrijf, instelling
of persoon strafbare feiten worden geconstateerd?», «Welke informatie
mag de Rekenkamer tijdens haar onderzoek ter plaatse niet opvragen?»Door van tevoren goed stil te staan bij dit soort kwesties, kunnen mogelijke
valkuilen worden gemeden. 4.2 Samenwerking met nationale rekenkamers in de EUHet geld van de Nederlandse belastingbetaler gaat via de EU-begroting
ook naar bestemmingen in andere lidstaten. De Rekenkamer vindt daarom dat
het Europese geld ook in alle andere landen van de Europese Unie goed moet
worden beheerd en gecontroleerd.Om dat te bereiken wil de Rekenkamer samenwerken met andere nationale
rekenkamers in Europa. Wanneer verschillende rekenkamers gezamenlijk tot soortgelijke
bevindingen komen, hebben deze immers meer invloed. Samenwerking met Europese zusterorganisaties wordt overigens vaak wel
bemoeilijkt door het feit dat de nationale rekenkamers binnen Europa niet
dezelfde bevoegdheden en/of dezelfde mate van onafhankelijkheid hebben. Het contactcomité van rekenkamerpresidentenEen belangrijk platform als het gaat om samenwerking is het zogenoemde
contactcomité, waarin de presidenten van de rekenkamers in de EU-landen
en die van de Europese Rekenkamer zitting hebben. Dit comité komt jaarlijks
bijeen om over onderwerpen van gezamenlijk belang te spreken. Het contactcomité
heeft in 2000 verschillende plannen voor de nabije toekomst besproken. De
belangrijkste voornemens waren de uitvoering van een gezamenlijk onderzoek
door vier rekenkamers naar staatssteun aan ondernemingen en de instelling
van een werkgroep structuurfondsen.Ook hebben de presidenten gesproken over vraagstukken rondom de Europese
Rekenkamer en over de toekomstige samenwerking van de rekenkamers van de EU-landen
met die uit Midden- en Oost-Europa. Gezamenlijke onderzoeksprojecten in 2000In 2000 heeft de Rekenkamer aan twee gezamenlijke onderzoeken gewerkt.
Het eerste onderzoek ging over de uitvoering van de Europese subsidieregeling
voor akkerbouwproducten. De rekenkamers van Zweden, het Verenigd Koninkrijk
en Nederland waren in 1999 alledrie met dit onderwerp bezig. Zij spraken af
hun onderzoeken onderling af te stemmen. Dit resulteerde in een gezamenlijk
rapport, uitgebracht in april 2000. In het rapport wordt de efficiency van
de uitvoering van de subsidieregeling in de drie lidstaten vergeleken.Het tweede gezamenlijk uitgevoerde project betreft de aanmelding bij de
Europese Commissie van steunmaatregelen voor bedrijven. De Algemene Rekenkamer
heeft hiernaar samen met de rekenkamers van het Verenigd Koninkrijk, Finland
en Portugal onderzoek verricht. Het onderzoek wordt in 2001 afgerond.Intercollegiale toetsingEen nieuw fenomeen in het contact met zusterinstellingen is de zogenoemde
«intercollegiale toetsing». De ene rekenkamer vraagt een andere
rekenkamer dan om een oordeel over bijvoorbeeld de wijze waarop men onderzoek
doet en daarover rapporteert, of ook over de manier waarop men de eigen organisatie
heeft ingericht.In 1999–2000 verleende de Rekenkamer voor het eerst haar medewerking
aan zo'n project. Op verzoek van de president van de Franse rekenkamer heeft
de Algemene Rekenkamer in 1999–2000 een intercollegiale toetsing uitgevoerd
uitgevoerd bij haar Franse zusterorganisatie. Het Cour
des Comptes wilde graag profiteren van de kennis en ervaring van
de Algemene Rekenkamer, die zelf de afgelopen jaren de nodige aandacht heeft
geschonken aan de formulering van haar missie en aan de ontwikkeling van haar
organisatie, procedures en producten. De eerste fase van deze «expertise
amicale» is in december 2000 afgesloten met een presentatie door Collegelid
P. Zevenbergen. De Franse collega's hebben naar aanleiding van de rapportage
van de Rekenkamer besloten op een drietal terreinen de samenwerking voort
te zetten.4.3 Ondersteuning rekenkamers kandidaat-lidstatenIn 2004 zal de EU worden uitgebreid met enkele landen uit Midden- en Oost-Europa.
De Rekenkamer onderschrijft het belang dat in de kandidaat-lidstaten het beheer
en de controle van de gelden die vanuit Brussel zullen worden
verstrekt, meteen goed wordt opgezet. Zeker ook
gezien de kwaliteit van het financieel management binnen de huidige EU.Daarom heeft de Rekenkamer bij de rekenkamers van verschillende Oost-Europese
landen ondersteunende projecten lopen. In 2000 zijn er contacten geweest met
onder meer de zusterorganisaties in Hongarije, Polen, Estland en Bulgarije. Ondersteuning rekenkamer BulgarijeBulgarije is een van de landen in Oost-Europa die op termijn graag willen
toetreden tot de EU. Daarvoor moet het land aan een aantal voorwaarden voldoen.
Het kandidaat-lid dient onder andere te beschikken over een goed functionerend
nationaal controle-instituut. De Bulgaarse rekenkamer bestaat pas sinds 1996
en voldoet nog niet aan de West-Europese maatstaven voor controle.De Rekenkamer heeft in 1999 enkele medewerkers ingezet om haar Bulgaarse
zusterinstelling bij te staan bij de uitvoering van het strategisch ontwikkelingsplan.
Dit project, dat de Rekenkamer uitvoert onder de paraplu van de Organisation
for Economic Co-operation and Development (OECD), is in 2000 voortgezet.Er zijn in 2000 diverse workshops georganiseerd voor de Bulgaarse collega's.
Onderwerpen waren bijvoorbeeld: controle van EU-gelden, statistische steekproeven,
controle ondersteund door informatietechnologie en kwaliteitsbeheersing van
het onderzoek. 4.4 Na 2000Het onderzoek van de Rekenkamer is tot op heden vooral nationaal georiënteerd:
onderzocht wordt in welke mate de minister verantwoordelijk is als het gaat
om Europese gelden.De volgende stap is het ondernemen van activiteiten gericht op het internationaal op orde krijgen van het financieel management.
Met de uitbreiding van dergelijke activiteiten heeft de Rekenkamer in 2000
al een begin gemaakt. Zij zullen in de komende jaren meer nadruk krijgen.
Zo wil de Rekenkamer nog vaker gaan samenwerken met andere nationale rekenkamers
binnen Europa.Verder wil de Rekenkamer de komende jaren (samen met de ministeries van
Buitenlandse Zaken en Financiën) bezien waar mogelijkheden liggen om
bij te dragen aan verbetering van het beheer en de controle van EU-gelden,
vooral bij regelingen die in gedeeld beheer door de Europese Commissie en
de lidstaten worden uitgevoerd. 5 INTERNATIONALE ACTIVITEITENDoor het overdragen van haar expertise aan zusterinstellingen
probeert de Rekenkamer ook in landen buiten Europa bij te dragen aan het goed
functioneren van het openbaar bestuur. Ze verleent bijvoorbeeld steun aan
het initiatief van de rekenkamers uit Engelstalig Afrika om een eigen trainingsprogramma
op te zetten en uit te voeren. In 2000 zijn hiervoor ook activiteiten in Nederland
georganiseerd.5.1 Contact met zusterorganisatiesDe Rekenkamer steekt veel energie in het onderhouden van contacten met
rekenkamers over de hele wereld, zowel op bestuurlijk niveau als op het niveau
van onderzoekers en beleidsmedewerkers. Zulke contacten zijn om verschillende
redenen van belang.Good governanceDe Rekenkamer wil in haar contacten met zusterorganisaties bijdragen aan
de rol van Nederland in de wereldwijde ontwikkelingssamenwerking. Een belangrijke
overweging daarbij is de good governance-gedachte:
door het overdragen van haar kennis en expertise aan zusterinstellingen ondersteunt
zij het goed functioneren van het openbaar bestuur in ontwikkelingslanden.De Rekenkamer sluit hiermee aan bij het beleid van de Nederlandse regering,
die controle van overheidsfinanciën beschouwt als een belangrijk element
van ontwikkelingssamenwerking. Een rekenkamer kan bij uitstek een rol vervullen
bij het afleggen van verantwoording door steun ontvangende landen. Dit is
een randvoorwaarde voor een goede uitvoering van de begrotingshulp die Nederland
nastreeft.Rekenkamer onderdeel van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid«Er worden naar ontwikkelingslanden grote sommen geld gestuurd en
een goed functionerende rekenkamer ter plaatse is een belangrijk instrument
om zicht te hebben op de vraag of dat geld niet «weglekt» naar
andere bestemmingen dan waarvoor het bedoeld was. Ook financieringsinstellingen
zoals de Wereldbank hebben er dus belang bij dat de rekenkamers dáár
kundige ondersteuning krijgen – bijvoorbeeld van onze Rekenkamer.»
(Minister Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking tijdens bezoek Afrikaanse
rekenkamers aan Nederland, 1 oktober 2000) Grensoverschrijdende vraagstukkenInternationale contacten zijn voor de Rekenkamer ook van belang omdat
de wereld «internationaliseert»: we hebben steeds vaker te maken
met grensoverschrijdende problemen (bijvoorbeeld op het gebied van milieu).
Ook wet- en regelgeving heeft in toenemende mate een internationaal karakter.
De Rekenkamer streeft ernaar om naar dit soort grensoverschrijdende vraagstukken
regelmatig gemeenschappelijke onderzoeken met zusterinstellingen uit te voeren.Rondkijken bij zusterorganisaties levert tegelijkertijd vergelijkingsmateriaal
op. In het buitenland kan de Rekenkamer haar ideeën toetsen. Er zijn
in Nederland geen gelijksoortige instellingen aan wie de Rekenkamer zich kan
spiegelen en met wie ze informatie kan uitwisselen. Win-winsituatieDe Rekenkamer vindt dat er bij buitenlandse activiteiten sprake moet zijn
van een win-winsituatie: tegenover het belang van de zusterinstelling staat
het interne belang van de Rekenkamer.De bijdrage die de Rekenkamer in het kader van haar buitenlandse projecten
levert aan de ontwikkeling van onderzoeksmethoden en -technieken wordt dan
ook mede gebruikt om de eigen kwaliteit te vergroten.Een ander intern belang dat meespeelt in de buitenlandse activiteiten
van de Rekenkamer is de professionalisering van haar medewerkers. Internationale
projecten bieden medewerkers de mogelijkheid om kennis en expertise op te
doen en uit te dragen. Daarom wil de Rekenkamer zoveel mogelijk medewerkers
betrekken bij activiteiten in het buitenland.Engelstalige Afrikaanse landenDe Rekenkamer heeft er in 1997 voor gekozen haar buitenlandse activiteiten
te concentreren, zowel qua regio's als qua soort activiteiten. De redenering
is dat concentratie de effectiviteit ten goede komt.De zogenoemde «targetlanden» van het beleid van de minister
van Ontwikkelingssamenwerking (dit zijn 21 landen, verspreid over Afrika,
Azië, Latijns-Amerika en Oost-Europa) vormen voor de Rekenkamer het belangrijkste
aandachtsgebied. Projecten bij de rekenkamers in deze landen hebben tot doel
de manier van werken daar te professionaliseren.Een dergelijk project heeft de Rekenkamer momenteel onder meer in de ruim
twintig Engelstalige Afrikaanse landen. De Rekenkamer ondersteunt het initiatief
van de zusterinstellingen aldaar om een eigen trainingsprogramma op te zetten
en uit te voeren.Het project vloeit voort uit het ontwikkelingshulpprogramma van de International
Organisation of Supreme Audit Institutions (Intosai), de wereldorganisatie
van rekenkamers waarvan ook de Algemene Rekenkamer lid is. Het project wordt
gesteund door het Ministerie van Buitenlandse Zaken en loopt nu drie jaar.In 2000 zijn voor het eerst ook evenementen in Nederland georganiseerd:
onder voorzitterschap van Collegelid P. Zevenbergen heeft de Rekenkamer samen
met het Ministerie van Buitenlandse Zaken in oktober rond de veertig vertegenwoordigers
van Afrikaanse rekenkamers ontvangen voor een afsluitende cursus doelmatigheidsonderzoek
en een assembleevergadering van de voorzitters van de Afrikaanse rekenkamers
over de toekomst van het programma.Het is de bedoeling dat het project in 2001 een vervolg krijgt voor nog
eens drie jaar. Jemen: professionalisering van manier van werkenDe Rekenkamer heeft in 2000 ondersteuning verleend aan de rekenkamer van
Jemen. Een delegatie van de Rekenkamer heeft in januari deelgenomen aan een
symposium in Jemen over de samenwerking tussen de rekenkamers van beide landen.
Als vervolg hierop hebben medewerkers van de Rekenkamer in juni en juli 2000
trainingen verzorgd voor de Jemenitische collega's, over onder meer de kwaliteitsbeheersing
van het onderzoek en de accountantscontrole op internationale projecten.De professionalisering van de manier van werken bij het zusterinstituut
is in 2000 aldus een stap verder gebracht. Begin 2001 zal met behulp van de
Rekenkamer een «dag van de kwaliteitsbeheersing» worden georganiseerd,
met verschillende workshops. Doel is de betrokkenheid van de medewerkers van
de Jemenitische rekenkamer bij de beheersing van de kwaliteit van het onderzoek
te vergroten, door ze vertrouwd te maken met de criteria en instrumenten die
daarvoor gebruikt kunnen worden. 5.2 Rol binnen de rekenkamergemeenschapDe Rekenkamer is lid van de International Organisation of Supreme Audit
Institutions (Intosai), de wereldorganisatie van rekenkamers.Intosai-activiteitenIn 2000 is de Rekenkamer vooral actief geweest binnen enkele Intosai-werkgroepen.Voor de Working Group on Environmental Auditing,
waarvan de Rekenkamer sinds de oprichting in 1992 voorzitter is, hebben president Stuiveling en het projectteam Environmental
Auditing in april 2000 de zesde bijeenkomst voorbereid en bijgewoond in Kaapstad,
Zuid Afrika. De werkgroep houdt zich bezig met het uitwisselen van informatie
tussen rekenkamers over milieuonderzoek en de ontwikkeling van methoden en
technieken voor dat onderzoek. Het projectteam van de Rekenkamer heeft verschillende
documenten opgesteld ter ondersteuning van het milieuonderzoek door rekenkamers.
Het afgelopen jaar zijn voorts op instigatie van de werkgroep in alle Intosai-regio's
regionale «environmental auditing»-werkgroepen opgericht. Ook
is gewerkt aan de voorbereiding van het Intosai-congres in Seoul, Zuid Korea,
in 2001.De werkgroep heeft al enkele jaren een eigen website, die op dit moment
door de Algemene Rekenkamer wordt beheerd.Voor het Standing Committee on IT Audit (kortweg
IT-Committee) van Intosai, waarvan de Rekenkamer sinds kort ook lid is, hebben
in november 2000 twee medewerkers van de Rekenkamer deelgenomen aan de negende
vergadering, die gehouden werd in Delhi. Ze hebben daar contacten gelegd en
afspraken gemaakt om kennis en ervaring uit te wisselen. Het IT-Committee
heeft als doel nationale rekenkamers te ondersteunen bij de ontwikkeling van
de kennis en vaardigheden die nodig zijn om informatietechnologie (IT) te
benutten en om IT-audits te verrichten.Ook binnen het Internal Control Standards Committee van Intosai is de Rekenkamer in 2000 actief geweest. Een belangrijk
project van dit comité betreft de actualisering van de internal control-richtlijnen
die Intosai in 1992 heeft uitgebracht. De Rekenkamer werkt hieraan mee en
drukt ook een eigen stempel op de richtlijnen: zij zet zich vooral in voor
een goede verankering van de specifieke kenmerken van publieke organisaties. Internal control, wat is dat eigenlijk?Internal control kan worden omschreven als het geheel van processen binnen
organisaties dat redelijke zekerheid moet bieden dat doelstellingen worden
behaald, dat weten regelgeving wordt nageleefd en dat een goede externe verantwoording
plaatsvindt. Het thema mag zich de laatste jaren zowel in de private als in
de publieke sector in een sterk toegenomen belangstelling verheugen, vooral
naar aanleiding van een aantal grote fiasco's bij ondernemingen eind jaren
tachtig en begin jaren negentig. In 1992 kwam in de Verenigde Staten het rapport Internal Control-Integrated Framework uit, beter bekend
als het COSO-rapport. Volgens dit rapport bestaat interne beheersing uit een
vijftal samenhangende elementen, aangeduid als «control environment»,
«risk assessment», «control procedures», «information
and communication» en «monitoring». Het COSO-concept wordt
inmiddels internationaal in brede kring gebruikt. Een voorbeeld van toepassing
in de praktijk is de Wereldbank, alwaar in de afgelopen jaren een intensief
project is doorlopen om het COSO-model binnen de organisatie te implementeren.Intosai heeft zich voorgenomen haar Guidelines for
Internal Control Standards uit 1992 eveneens in de richting van COSO
aan te passen. Omdat de Rekenkamer sinds medio 2000 deel uitmaakt van de Intosai-commissie
die zich hiermee zal gaan bezighouden (het Internal Control Standards Committee),
werkt zij mee aan de herziening van de richtlijnen. Zij streeft er daarbij
naar het eigene van organisaties die naast overheden in strikte zin in de
publieke sector werkzaam zijn goed in de richtlijnen tot uitdrukking te brengen. Global Working Group-activiteitenNaast Intosai bestaat op initiatief van de rekenkamer van de Verenigde
Staten sinds januari 2000 de Global Working Group van veertien presidenten
(auditors general) van toonaangevende rekenkamers in de wereld, te weten die
van de Verenigde Staten, Canada, Australië, Japan, Duitsland, Zweden,
India, Mexico, Nieuw-Zeeland, Frankrijk, Italië, Zuid-Afrika, het Verenigd
Koninkrijk en Nederland. Zij komen eenmaal per jaar samen om ervaringen uit
te wisselen.De Rekenkamer hecht eraan dat de informatie-uitwisseling tussen de «G14»
wordt gestimuleerd. Hiervoor is in 2000 een belangrijke stap voorwaarts gemaakt:
de veertien rekenkamers hebben besloten een interactieve website te gaan opzetten
waarop zij informatie en kennis kunnen uitwisselen. Het websiteproject is
in het najaar van 2000 als proef van start gegaan en zal begin 2001 daadwerkelijk
gaan functioneren.F16Samen met de rekenkamers van Noorwegen, Denemarken, en België, houdt
de Algemene Rekenkamer zich al vele jaren bezig met de financiële controle
op aankoop en onderhoud van F16-vliegtuigen, eerst als voorzitter, nu als
gewoon lid. In 2000 was Collegelid Havermans aanwezig bij de jaarlijkse bijeenkomst
van de vier rekenkamers in Brussel.5.3 Externe controleurschappenPresidenten van rekenkamers zijn aangewezen als externe controleurs voor
een groot aantal aan de Verenigde Naties gerelateerde internationale organisaties.
De Rekenkamer streeft ernaar om altijd enkele van deze controlefuncties te
vervullen. De onderlinge concurrentie voor deze functies is echter groot.EPO en WTOTot het eerste kwartaal van 2000 is de Rekenkamer gedurende enkele jaren
werkzaam geweest als extern controleur van het Europees Octrooibureau (EPO)
te München.Sinds 1997 vervult de Rekenkamer het extern controleurschap bij de World
Trade Organisation (WTO). De Rekenkamer heeft in 2000 de controle van de jaarrekeningen
1999 van de WTO en haar pensioenfonds uitgevoerd. Ook heeft zij doelmatigheidsonderzoek
gedaan naar de wijze waarop de WTO kengetallen heeft geïntroduceerd,
vooral in de sfeer van het personeelsbeleid.UNHCRDe Britse rekenkamer is als lid van de Board of Auditors van de Verenigde
Naties (VN) in 2000 verantwoordelijk voor de externe controle van het Hoge
Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR). Ook de Algemene Rekenkamer ambieert
op termijn een extern controleurschap bij een aan de VN gelieerde organisatie.
Vooruitlopend hierop is de Rekenkamer door haar Britse zusterorganisatie gevraagd
om onder haar verantwoordelijkheid de externe controle van de UNHCR over het
jaar 2000 uit te voeren. Dit biedt de Rekenkamer de gelegenheid om nuttige
ervaring op te doen. In het najaar van 2000 is de Rekenkamer met de werkzaamheden
begonnen.FAODe Rekenkamer heeft zich het afgelopen jaar kandidaat gesteld voor het
extern controleurschap van de Food and Agriculture Organisation (FAO) van
de Verenigde Naties; in 2001 zal blijken of dit wordt toegewezen. 5.4 Na 2000Na 2000 wil de Rekenkamer haar activiteiten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking
verder uitbouwen, onder meer met projecten in Rwanda en Indonesië. Er
liggen echter ook nieuwe aandachtsvelden in het verschiet.RwandaDe komende jaren wil de Rekenkamer in Rwanda de nationale rekenkamer gaan
ondersteunen. In dit land is pas zeer kort geleden een onafhankelijke rekenkamer
opgericht. In juni 1999 heeft de Rwandese regering de Rekenkamer gevraagd
of ze de ontwikkeling van dit nieuwe instituut samen met de Zweedse rekenkamer
zou willen ondersteunen.De beide rekenkamers willen de Rwandese collega's ervaringskennis aanreiken
op het gebied van onderzoeksvaardigheden, het opbouwen en leiden van teams,
het formuleren van beleid, het vestigen en onderhouden van contacten met het
parlement en relaties met de pers. Er is een forse inspanning mee gemoeid:
beide ondersteunende rekenkamers zullen hier in anderhalf jaar tijd samen
zo'n 116 mensweken aan besteden.IndonesiëDe Rekenkamer gaat de komende jaren participeren in een project ter versterking
van de Indonesische rekenkamer. Het project zal worden gefinancierd door de
Wereldbank. De rekenkamers van Frankrijk en Groot-Brittannië doen ook
mee. De Indonesische rekenkamer heeft met behulp van de Wereldbank zelf het
initiatief genomen en zal in de loop van het project de coördinatie op
zich nemen. Het zusterinstituut in Indonesië heeft de Algemene Rekenkamer
gevraagd te helpen bij het reorganiseren van het onderzoeksproces, de herstructurering
van de organisatie en de aanpassing van enkele wettelijke regelingen.Nieuwe accentenVeel van de ontwikkelingssamenwerkingsactiviteiten van de Rekenkamer zijn
erop gericht kennis en expertise over te dragen aan zusterorganisaties. De
komende jaren wil de Rekenkamer nadrukkelijker ook projecten opstarten waarbij
zij kennis kan opdoen bij zusterorganisaties.Ook wil de Rekenkamer de informatie-uitwisseling met buitenlandse rekenkamers
verder intensiveren, onder andere door digitale informatie-uitwisseling op
te zetten. 6 DE VIRTUELE WERELDDoor de groeiende invloed van de informatie- en communicatietechnologie
is de dienstverlening van de overheid aan het veranderen. Voor de Rekenkamer
ligt er de taak om de informatie die de «digitale overheid» aan
de burger verstrekt te toetsen op transparantie en betrouwbaarheid. In 2000
heeft zij de vragen rondom dit nieuwe werkterrein geïnventariseerd en
enkele ICT-projecten uitgevoerd.6.1 Een veranderende overheidDe Nederlandse regering wil bedrijven, burgers en ook de overheid zelf
stimuleren beter gebruik te maken van de mogelijkheden die de informatie-
en communicatietechnologie (ICT) biedt. Met de nota De
Digitale Delta (juni 1999) heeft het kabinet het startschot gegeven
voor een vijfjarenplan.ICT moet bij de overheid vooral leiden tot een betere bereikbaarheid en
een betere beschikbaarheid van overheidsinformatie voor burgers en bedrijven.
Volgens het vijfjarenplan moet in 2002 minimaal een kwart van de publieke
dienstverlening langs elektronische weg plaatsvinden. Beleidsstukken, bestemmingsplannen
en begrotingen zullen in de toekomst op internet beschikbaar komen.Daarnaast kan de administratieve rompslomp waarmee burgers nu nog vaak
te maken hebben, worden verminderd. Authentieke registraties en elektronische
identificatie moeten ervoor gaan zorgen dat men niet steeds opnieuw en voor
elke organisatie dezelfde formulieren hoeft in te vullen.Ook is het de bedoeling dat de overheid de burger door middel van elektronische
consultatie (discussies op lokaal, provinciaal en landelijk niveau) gaat betrekken
bij de vorming van nieuw beleid en de evaluatie van ingevoerd beleid.6.2 Verkenning van het nieuwe werkterreinDe Rekenkamer is in 2000 een zoektocht begonnen naar haar specifieke missie
in de «virtuele wereld». Achterliggende redenering hierbij was:
ICT verandert de overheid, de overheid is het werkterrein van de Rekenkamer,
dus het werkterrein van de Rekenkamer verandert.De Rekenkamer heeft een inventarisatie gemaakt van de verschillende veranderingen
die als gevolg van de ICT binnen het overheidsapparaat optreden. Bij elk van
deze ontwikkelingen heeft zij zich de vraag gesteld wat deze voor het werk
van de Rekenkamer zouden kunnen betekenen.Overvloed aan informatieICT biedt de overheid de mogelijkheid om op eenvoudige manier steeds weer
nieuwe informatie te produceren. Bij een dergelijke overvloed aan informatie
is het voor de burger belangrijk om te weten waar de informatie vandaan komt
en hoe betrouwbaar deze is. Informatie over de lengte van wachtlijsten bij
diverse ziekenhuizen bijvoorbeeld, is nuttig voor de burger, maar alleen wanneer
deze er zeker van kan zijn dat de betreffende informatie objectief, correct
en actueel is.Hier ligt een mogelijke opdracht voor de Rekenkamer. Het is denkbaar dat
zij in de toekomst uitspraken zal moeten doen over de betrouwbaarheid en veiligheid
van de elektronische informatie die departementen en andere overheidsinstellingen
op hun websites verstrekken. Niks nieuws onder de zonVraagstukken rondom de kwaliteit van informatie spelen natuurlijk niet
alleen een rol binnen het domein van de ICT. Van oudsher besteedt de Rekenkamer
veel aandacht aan de vraag of de informatie waarmee de beleidsmakers werken
wel relevant, actueel, duidelijk, volledig en betrouwbaar is. Juist daarom
is het zaak dat de Rekenkamer de boot niet mist en ook de nieuwe digitale
informatiestromen in haar werkzaamheden betrekt. Nieuwe beleidsinstrumentenDepartementen maken bij de uitvoering van beleid steeds vaker gebruik
van ICT – bijvoorbeeld bij de aanpak van misdaad en wetsovertredingen.
Zo zijn gestolen auto's tegenwoordig sneller op te sporen door verbeterd cameratoezicht
en verbeterde informatie-uitwisseling tussen organisaties. Ook het gebruik
van geautomatiseerde systemen bij milieumetingen illustreert hoe de ICT nieuwe
beleidsinstrumenten kan opleveren. Waarschijnlijk zal de kwaliteit, transparantie
en relevantie van dergelijke beleidsinstrumenten steeds meer onderwerp van
Rekenkameronderzoek worden.Thematische beleidsveldenAls gevolg van de ontwikkelingen in de ICT vervagen de grenzen tussen
departementen. Er ontstaan steeds meer autonome netwerken en samenwerkingsverbanden,
die integraal beleid ontwikkelen en verantwoordelijk zijn voor meer thematisch
gerichte beleidsvelden of informatiestromen.Ook deze ontwikkeling heeft consequenties voor de onderwerpkeuze van de
Rekenkameronderzoeken. Een object van onderzoek is straks wellicht niet langer
een organisatie-eenheid, maar een informatiestroom.Een vraag waarvoor de Rekenkamer zich dan geplaatst zal zien, is wie zij
als verantwoordelijke bewindspersoon moet aanspreken.«Vluchtige» wetten en regelsWetten en regels die (zowel in Nederland als in Brussel) ontworpen worden
op het gebied van de ICT, zijn op het moment dat ze in werking treden vaak
al ingehaald door de feiten. ICT-ontwikkelingen gaan nu eenmaal sneller dan
het maken van beleid. Een goed voorbeeld vormen de subsidieregelingen voor
ICT-bedrijvigheid. Toen de regelingen er uiteindelijk kwamen, bleken ze nauwelijks
te worden benut. Reden: de bureaucratie van een subsidieaanvraag duurt te
lang voor bedrijven die steeds «in beweging» zijn, en de subsidies
zijn vaak te gering om erop te wachten. Bovendien moeten bedrijven bij een
subsidieaanvraag bedrijfsgeheimen prijsgeven en ook dat vormt voor menig ICT-bedrijf
een te hoge drempel.De Rekenkamer zal zich moeten bezinnen op de vraag in hoeverre zij op
zinvolle wijze onderzoek kan doen naar de opzet en werking van beleid dat
zozeer aan slijtage onderhevig is. Is toetsing van inmiddels achterhaalde
beleidsdoelen wel zinvol?6.3 Controle van geautomatiseerde systemenMinisteries gebruiken ter ondersteuning van hun bedrijfsvoering complexe,
computergestuurde systemen. Het zijn systemen die alle bedrijfsprocessen,
zoals de financiële en de personeelsadministratie, met elkaar verbinden.In 2000 heeft de Rekenkamer in het kader van het jaarlijkse onderzoek
naar het financieel beheer van de ministeries ook de automatisering van de
departementen onder de loep genomen. Informatiebeveiliging bij ministeriesMinisteries zijn sinds 1997 verplicht een informatiebeveiligingsbeleid
en beveiligingsplannen te hebben. Ook moeten ze concrete maatregelen hebben
getroffen voor de informatiebeveiliging. Als onderdeel daarvan moeten de ministeries
voor alle geautomatiseerde systemen zogenoemde «afhankelijkheids- en
kwetsbaarheidsanalyses» maken. Uit het onderzoek van de Rekenkamer bleek
dat slechts vier ministeries deze analyses hebben afgerond.Bij negen ministeries was bovendien de organisatie rondom de automatiseringssystemen
niet op orde. En bij drie ministeries vertoonden ook begrotingsadministratiesystemen
tekortkomingen. Het systeem van één ministerie vertoonde gebreken
in de toegangsbeveiliging.Bij de personeelsadministratiesystemen waren er nogal wat problemen met
een veelgebruikt mutatieprogramma.De Rekenkamer heeft er bij de departementen op aangedrongen dat zij actie
ondernemen om de geconstateerde tekortkomingen weg te nemen en een adequate
organisatie van de automatiseringsprocessen en geautomatiseerde systemen te
waarborgen.IT-auditorsOmdat de geautomatiseerde bedrijfsvoeringssystemen van de overheid zo
groot en allesomvattend zijn, is het beheer ervan lastig. Er is grote behoefte
aan garanties op het vlak van de betrouwbaarheid en beveiliging van deze systemen.Zogenoemde «IT-auditors» kunnen daarover oordelen en adviseren.
Bij de Rekenkamer werken tien universitair opgeleide IT-auditors. Zij doen
onderzoek naar geautomatiseerde systemen bij de overheid en geven adviezen
over kwaliteitsaspecten van geautomatiseerde systemen, zoals betrouwbaarheid,
beveiliging, continuïteit, vertrouwelijkheid, efficiëntie en effectiviteit.In internationaal verband ondersteunt de Rekenkamer andere nationale rekenkamers
bij de ontwikkeling van de kennis en vaardigheden die nodig zijn om informatietechnologie
te benutten en om IT-audits te verrichten (zie het hoofdstuk «Internationale
activiteiten»).6.4 Informatiehuishouding RekenkamerWat de eigen informatiehuishouding betreft is 2000 een belangrijk jaar
geweest voor de Rekenkamer. Er zijn extra gelden toegevoegd aan de begroting
van de Rekenkamer om het gebruik van de ICT-mogelijkheden naar een hoger niveau
te tillen.De eerste stap was het realiseren van een uniforme digitale infrastructuur.
Dat is in 2000 gebeurd. Alle Rekenkamermedewerkers die gehuisvest zijn op
de departementen hebben daarmee ook toegang gekregen tot het centrale netwerk
van de Rekenkamer, en daarmee tot diverse Rekenkamerinformatiesystemen en
-faciliteiten, zoals de elektronische knipselkrant, het digitale archief van
onderzoeksproducten van de Rekenkamer en verschillende interne media en databanken,
zoals de vacaturedatabank voor de rijksoverheid. Kamer van de toekomstIn 2000 is op het digitale netwerk van de Rekenkamer een discussieplatform
geïnstalleerd onder de titel «De Kamer van de toekomst».
Hier konden alle Rekenkamermedewerkers hun ideeën naar voren brengen
over strategische onderwerpen als het publicatie- en communicatiebeleid van
de Rekenkamer, mogelijke nieuwe producten van de Rekenkamer, informatie- en
communicatietechnologie als onderzoeksobject en als onderzoeksinstrument,
internationale activiteiten enzovoort. Tot half december hebben ongeveer tachtig
medewerkers deelgenomen aan de discussie. Er zijn veel waardevolle ideeën
naar voren gebracht.Belangrijke conclusie is, dat voor de Rekenkamer de effectiviteit van
haar werk centraal staat. De missie is immers niet het uitbrengen van onderzoeksrapporten,
maar het verbeteren van het functioneren van de overheid en de daarmee verbonden
organen en dat kan op vele manieren. Zo zou de Rekenkamer zich meer kunnen
profileren als kennisorganisatie, meer korte onderzoeken gaan doen, deelnemen
aan discussies in het publieke domein en meer communiceren met externe deskundigen
en de organisaties waar ze onderzoek doet. Met de tweede stap in de optimalisering van de eigen informatiehuishouding
is eind 2000 begonnen. Het betreft de ontwikkeling van een aantal organisatiebrede
op elkaar afgestemde informatiesystemen. Deze systemen moeten het primaire
proces en de bedrijfsvoering gaan ondersteunen.De Rekenkamer heeft in 2000 ook nagedacht over toekomstige investeringen
in de informatiehuishouding. Gegeven de eisen die de huidige maatschappij
stelt aan instituten als de Rekenkamer, wil zij «optimaal flexibel»
zijn. Zij wil bijvoorbeeld betere mogelijkheden hebben om korte en snelle
onderzoeken te doen. Daarvoor is nodig dat de Rekenkamer breed en snel toegang
kan krijgen tot gegevensbestanden.6.5 Rekenkamer als digitaal kenniscentrumIn 2000 zijn er vanuit de Rekenkamer veel initiatieven ontplooid waarbij
informatie via de elektronische snelweg is gepubliceerd.Internationaal heeft de Rekenkamer zich geprofileerd met een website over
milieuonderzoek door rekenkamers («environmental auditing»). Deze
website, te vinden op het adres www.environmental-auditing.org, biedt informatie
over onderzoeken op dit terrein van rekenkamers uit alle landen van de wereld.Ook heeft de Rekenkamer een website gemaakt over het thema «lokale
rekenkamers». Hiermee wil de Rekenkamer haar kennis op het gebied van
lokale rekenkamers ontsluiten voor gemeenten en andere belangstellenden. De normenbankDe Rekenkamer heeft in 2000 gewerkt aan een geautomatiseerde «normenbank».
In elk onderzoek van de Rekenkamer wordt de manier waarop de overheid haar
werk doet afgezet tegen bepaalde normen. Soms zijn die normen duidelijk omschreven
in wet- en regelgeving. In andere gevallen – bijvoorbeeld als het gaat
om doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid – is dat minder duidelijk.
Dan komen de normen in een meer creatief proces tot stand. Bij elk onderzoek
overlegt de Rekenkamer van tevoren met de onderzochte organisaties over welke
normen zij zal aanleggen.In de databank die nu in ontwikkeling is, worden de normen die in Rekenkamer
onderzoeken zijn gehanteerd, systematisch vastgelegd, samen met de oordelen
die in deze onderzoeken zijn uitgesproken. Het wordt een soort institutioneel
geheugen dat onderzoekers kunnen gebruiken wanneer ze met een onderzoek beginnen.
De databank zal de consistentie binnen een onderzoek en tussen onderzoeken
onderling en in de tijd ten goede komen. Begin april 2001 zal de digitale
normenbank voor alle onderzoekers beschikbaar zijn. Al deze initiatieven staan los van de «gewone» website van
de Algemene Rekenkamer: www. rekenkamer.nl. Hierop zijn de persberichten van
de Rekenkamer en de samenvattingen van uitgebrachte rapporten te vinden. Sinds
maart 2000 kan ook de volledige tekst van deze rapporten vanaf de site gedownload
worden.Speciale aandacht was er in 2000 op de website voor de resultaten van
het rechtmatigheidsonderzoek van de Rekenkamer over het jaar 1999, en voor
publicaties over de nieuwe opzet van begrotingen en verantwoordingen (VBTB)
die tezelfdertijd zijn uitgebracht.De website heeft een Nederlandstalige en een Engelstalige versie. Vooral
die laatste bevat vele «links» naar buitenlandse zusterinstellingen
en andere organisaties die voor het werk van de Rekenkamer van belang zijn.Gemiddeld werd de Rekenkamerwebsite in 2000 op werkdagen door 85 bezoekers
geraadpleegd; op weekenddagen door 30 bezoekers. Ten tijde van publicaties
waren de bezoekersaantallen het hoogst: circa 115 bezoekers per dag. Een groot
deel van de bezoeken aan de website komt van universiteiten en hogescholen.6.6 Na 2000Het jaar 2001 zal wat de ICT betreft voor de Rekenkamer in het teken staan
van positiebepaling en strategieontwikkeling.Wat gaan de verschillende ontwikkelingen die als gevolg van de ICT binnen
het overheidsapparaat optreden, betekenen voor het onderzoek? Hoe gaat de
Rekenkamer om met het gegeven dat onze overheid op steeds meer gebieden (zoals
corruptiebestrijding en privacybescherming) onderdeel aan het worden is van
een digitaal netwerk waarin nationale overheden met elkaar verbonden zijn?
Hierover zal de Rekenkamer haar standpunt bepalen en op basis daarvan zal
zij een ICT-onderzoeksstrategie ontwikkelen.In 2001 zal ook gewerkt worden aan een nieuw informatiseringsplan, dat
afgestemd is op de eisen van een steeds gevarieerder scala van effectieve
producten.De Rekenkamer ambieert voor het jaar 2001 bovendien een meer systematische
en samenhangende aanpak als het gaat om de inhoud van de interne elektronische
media.Ten slotte zal worden gewerkt aan de centrale website van de Rekenkamer.
Met de vernieuwde website wil de Rekenkamer haar expertise voor de buitenwereld
verhelderen en toegankelijk maken. 7 BEDRIJFSVOERING7.1 Organisatie van de Algemene RekenkamerHet College van de Algemene Rekenkamer telt drie leden, te weten drs.
Saskia J. Stuiveling (president), drs. P. Zevenbergen en mr. dr. A.J.E. Havermans.
Drs. B. Van Nes is lid in buitengewone dienst.Het College opereert vanuit het beginsel van collegiaal bestuur. Dat neemt
niet weg dat elk van de Collegeleden als rapporteur optreedt voor een deel
van de onderzoeksbureaus.Het College wordt bijgestaan door de secretaris, die de ambtelijke leiding
heeft over de ruim driehonderd medewerkers van de Rekenkamer. Ook geeft hij
leiding aan het managementteam, waarin naast de secretaris de directeuren
van de drie onderzoeksdirecties en die van de stafdirecties zitting hebben.
Het managementteam is verantwoordelijk voor de kwaliteit van de ambtelijke
organisatie en het onderzoek.Mr. dr. Tobias Witteveen heeft van oktober 1994 tot maart 2000 de functie
van secretaris vervuld. Hij is in maart benoemd tot voorzitter van het College
van Toezicht Sociale Verzekeringen. Ter gelegenheid van zijn afscheid heeft
de Rekenkamer een symposium georganiseerd over een thema dat hem na aan het
hart ligt: private uitvoering in de sociale zekerheid.Sinds maart 2000 neemt M.J. Winters RA de functie van secretaris waar.
In het najaar van 2000 is begonnen met de werving van een nieuwe secretaris.Samenstelling managementteamSecretaris (wnd.)M.J. Winters RADirectie I (wnd.)Drs. C. VermeerDirectie IIProf. dr. H. de GrootDirectie IIIMr. drs. P.E. MillecamStafdirectie Beleid en CommunicatieMr. drs. H.P. KuipersStafdirectie Bedrijfsvoering O.B. van Nugteren MLDIntern ontwikkelingstrajectDit jaar is bij de Rekenkamer een intern ontwikkelingsproject gestart
onder de naam Met het oog op effect: meer dan onderzoek
alleen. Doel was de mogelijkheden te onderzoeken om de effectiviteit
van het werk van de Rekenkamer bij haar doelgroepen te vergroten. Tot die
doelgroepen behoren behalve de Tweede Kamer en de regering ook de instellingen
waar de Rekenkamer onderzoek mag doen, en de belangengroeperingen die zich
bezighouden met onderwerpen waarover de Rekenkamer rapporteert.Een tweede doel van het project was om alle niet strikt onderzoeksgebonden
activiteiten een volwaardige plaats naast het onderzoek te geven: het werkterrein
van de Rekenkamer is groter dan het controleterrein. In een startbijeenkomst
werden diverse mogelijke rollen voor de Rekenkamer geformuleerd – bijvoorbeeld
de Rekenkamer als kenniscentrum, als netwerkorganisatie, als vraagbaak enzovoort.
Alle medewerkers werden lid van een «toekomstteam» dat zo'n rol
uitwerkte.In een tweede bijeenkomst werden de resultaten gepresenteerd. Een aantal
concrete activiteiten kon al direct worden ingevoerd, zoals het ontwikkelen
van een «lerende organisatie», het inbedden van monitoring in
het onderzoeksproces, en het actief communiceren over onderzoeksbevindingen,
nog voor ze zijn bewerkt tot een compact rapport. Vooral op projectniveau
is daarmee een begin gemaakt. De ideeën zijn ook leidend geweest voor
de opstelling van het werkprogramma 2001, dat meer omvat dan onderzoek alleen. 7.2 Algemene Rekenkamer als werkgeverIn 2000 had de Rekenkamer 318 formatieplaatsen (fte's), evenveel als vorig
jaar. Niet de gehele formatie was opgevuld; gemiddeld 8 fte bleef onbezet.
De overige formatieplaatsen werden verdeeld over 343 medewerkers.DoelgroepenbeleidHet meerjarenbeleidsplan voor Emancipatie, geschreven door het Ministerie
van SZW, noemt voor de Rekenkamer een streefcijfer van 30 tot 35% vrouwen
in de «top» in 2004. Op Collegeniveau is dit cijfer gehaald. In
de regionen daaronder (loonschalen 15–17) ligt het percentage vrouwen
met 11% ruim onder het streefcijfer van 30%. De bezetting van vrouwen in schalen
13–14 ligt op 30% (eigen streefcijfer is 40%) en in de schalen 10–12
op 40% (eigen streefcijfer is 40%).Met 8,4% allochtone werknemers voldoet de Rekenkamer aan de norm die wordt
gesteld in de wet, namelijk minimaal 7%. Het aandeel gehandicapte medewerkers
is in 2000 gelijk gebleven: 3%.DoelgroepenbeleidWervingOm het aantal medewerkers op peil te houden werden er in 2000 39 personeelsadvertenties
geplaatst. Dit leverde 41 nieuwe medewerkers op. In 2000 vertrokken er 44
medewerkers. Achtenvijftig medewerkers (16,7%) stroomden door naar een andere
functie; dat is iets meer dan het streefdoel van 15%.Bezetting en capaciteitsverdeling ambtelijk apparaat (exclusief
College)  1997199819992000Formatie318318318318 Gemiddelde bezetting in fte302309317310 Capaciteit1 onderzoeksdirecties76%76%76%74%Capaciteit1 stafdirecties24%24%24%26%1 Op basis van formatie. LoopbaanontwikkelingDe Rekenkamer heeft aandacht voor loopbaanontwikkeling: met 62% van de
medewerkers zijn functioneringsgesprekken gehouden. Daarnaast is 4% van het
beschikbaar aantal uren en 1,2 miljoen aan opleidingen besteed. Alle medewerkers
hebben een cursus professionalisering gevolgd. In intervisieachtige activiteiten
wordt de opgedane kennis levend gehouden.MobiliteitNet als in eerdere jaren is ook in 2000 een onderzoekersmarkt gehouden. Doel is onderzoekers de gelegenheid te geven op tijdelijke
basis deel te nemen aan een onderzoek bij een ander organisatieonderdeel.
Er werden negentien onderzoeken gepresenteerd. Eenendertig medewerkers waren
geïnteresseerd; zeventien van hen werden uiteindelijk geplaatst.ArbeidsvoorwaardenDe arbeidsvoorwaarden bij de Rekenkamer zijn van deze tijd maar moeten
dat ook blijven. Er bestaat de mogelijkheid om de 36-urige werkweek in te
vullen in vier dagen van negen uur, er is een vervoersplan en een mogelijkheid
voor kinderopvang. De wachtlijst voor kinderopvang die in 1999 nog bestond,
is dankzij een hoger budget weggewerkt.De arbocoördinator heeft alle werkplekken bezocht en waar nodig het
meubilair aangepast. De normen worden ook bij de departementale bureaus toegepast.
Ook is het aantal EHBO'ers uitgebreid.7.3 CommunicatieDe Rekenkamer acht goede contacten met haar belangrijkste gesprekspartners
van groot belang. Maar ook de interne communicatie krijgt bij de Rekenkamer
veel aandacht. De mogelijkheden van inter- en intranet worden in toenemende
mate benut.Interne communicatieTijdens het project Met het oog op effect; meer dan
onderzoek alleen, is de interne communicatie binnen de Rekenkamer
uitgebreid. Zo werd een digitaal discussieplatform
onder de naam «Kamer van de toekomst» geopend (zie het hoofdstuk
«De virtuele wereld»).Het afgelopen jaar zijn er vijf «Forum
Voorhout»-bijeenkomsten geweest. Dit zijn bijeenkomsten waarvoor een
spreker van buiten de Rekenkamer wordt uitgenodigd om over een actueel thema
de discussie los te maken. In 2000 zijn verschillende thema's aangesneden
over relevante ontwikkelingen, die raken aan het werk van de Rekenkamer. De
bijeenkomsten hadden een hoge opkomst (gemiddeld 40 personen). Uitschieter
in opkomst was de bijeenkomst met Paul Frissen (75 personen) in Pulchri. In
deze bijeenkomst stond diens boek De Lege Staat centraal.
Hierin zet hij kanttekeningen bij het idee dat de staat nog steeds de centrale
regisseur is van maatschappelijke processen.In het afgelopen jaar is tevens begonnen met de ontwikkeling van een nieuw
en sneller intranet. De Rekenkamer wil toe naar een papierarme interne communicatie.
Het interne medium Argus is al uitsluitend digitaal
te ontvangen. Ontwikkelaar, een informatieblad
over onderzoek, is zowel op papier als digitaal te ontvangen. Het personeelsblad Reken maar komt maandelijks op papier uit.Externe communicatieDe belangrijkste doelgroepen van de Rekenkamer zijn de Tweede Kamer, de
onderzochte organisaties en de pers. De Tweede Kamer en de betreffende
ministeries worden zowel schriftelijk met rapporten bediend, als mondeling
door persoonlijke briefings geïnformeerd. De pers vroeg zo'n 84 keer
om interviews met Collegeleden; 72 daarvan werden gehonoreerd. Het belangrijkste
onderwerp was het onderzoek en de presentatie daarvan.Het rapport Beleidsinformatie Betuweroute
deed nogal wat stof opwaaien. Er werden meer kamervragen dan gebruikelijk
gesteld. De boodschap uit het rapport Inburgering en taalonderwijs
allochtonen kwam goed over in de media. Het rapport Uitvoering destructiewetgeving kwam toevallig uit op dezelfde dag
dat er een nieuwe «BSE-koe» werd ontdekt. Het oordeel van de Rekenkamer
over het toezicht en de uitvoering van de wetgeving werd breed uitgemeten.
Dat Nederland het in vergelijking met andere landen goed doet, kwam minder
aan de orde. Overigens is de Rekenkamer dit jaar begonnen met het stelselmatig
evalueren van de mediabelangstelling per project.7.4 Kwaliteit en betrouwbaarheidDe Rekenkamer houdt de kwaliteit en de betrouwbaarheid van haar onderzoek
in de gaten door te werken volgens duidelijk omschreven procedures en codes.KwaliteitHet Handboek Algemene Rekenkamer (HANDAR) is intern voor iedereen digitaal
beschikbaar. Alle interne procedures, van onderzoek tot en met personeelszaken,
staan hierin beschreven. Ook een goede codificatie
van het onderzoek is een kwaliteitsaspect. Al vele jaren hanteert de Rekenkamer
in papieren vorm een overzicht van de gehanteerde normen in rapporten. Begin
april 2001 zal een digitale «normenbank» voor alle onderzoekers
beschikbaar zijn (zie ook het hoofdstuk De virtuele wereld).BetrouwbaarheidHet bestaansrecht van de Rekenkamer staat of valt ook met de betrouwbaarheid
van haar werk. Al tijdens het onderzoek passen de onderzoekers hoor en wederhoor
toe. De normen die de Rekenkamer hanteert, worden van tevoren met de onderzochte
organisatie doorgesproken. Zodra een onderzoek afgerond is, wordt de nota
van bevindingen naar de onderzochte partij gestuurd om die de gelegenheid
te geven op het onderzoek te reageren. Het conceptrapport wordt ook nog ter
commentaar naar de minister gestuurd. Na publicatie wordt elk onderzoek intern
geëvalueerd.GedragscodeRekenkamermedewerkers hebben in 2000 samen met het College een gedragscode
ontwikkeld, die een aantal waarden uitdrukt die zij bij de realisatie van
de Rekenkamermissie belangrijk vinden. In een gezamenlijke bijeenkomst werd
de gedragscode gepresenteerd aan de medewerkers. Het gaat dan onder meer om:– professionaliteit;– respect voor de opvattingen en eigenschappen van anderen; openheid
en transparantie;– sociale verantwoordelijkheid (met name het creëren van een
veilig werkklimaat waarin pesten, intimideren, discrimineren en negeren geen
plaats heeft);– zorgvuldigheid met het gemeenschapsgeld waarmee we omgaan;– onafhankelijkheid van anderen (vermijden van neventaken die strijdig
zijn met hoofdtaken, afslaan van geschenken of gunsten die van invloed kunnen
zijn op de oordeelsvorming); – objectiviteit.De gedragscode is een levend document, dat elk jaar wordt geëvalueerd
en eventueel bijgesteld. Medewerkers die geconfronteerd worden met zaken die
strijdig zijn met de gedragscode, kunnen terecht bij een vertrouwenspersoon
Integriteit.7.5 TijdsbestedingDe tijdsbesteding is bekend uit de tijdsregistratie.Tijdsbesteding onderzoeksdirecties In %1997199819992000 Directe activiteiten5048551
(47)56Ontwikkeling2223161
(24)16Beheer28292928 1001001001001 Vanaf 1999 wordt de tijd die is besteed aan ondersteuning
en coördinatie en de tijd die is besteed aan overige activiteiten in
binnen- en buitenland onder «Directe activiteiten» vermeld. Voorheen
werd deze tijd bij «Ontwikkeling» gerekend.Inzet van tijd voor onderzoek bij de onderzoeksdirecties Soort onderzoek Financiële verantwoordingFinancieel beheerDoelmatigheidTotaal 1998    Totaal16%25%59%19 400 dagenRijk16%16539%71%Instellingen en EU-geldstromen0%9%20%29%199920%47%33%21 100 dagenTotaal20%22%24%66%Rijk Instellingen en EU-geldstromen0%25%9%34%2000 Totaal19%39%42%20 500 dagenRijk19%17%30%66%Instellingen en EU-geldstromen0%22%12%34%Met één dag is bedoeld de bestede tijd in eenheden van acht
uur, exclu- sief verlof en ziekte.In 2000 is het aantal dagen besteed aan onderzoek lager geweest door een
lagere bezetting.7.6 De onderzoekenDe uitputtende lijst van onderzoeken en onderzoeksverslagen is opgenomen
in de bijlage van dit verslag. Hieronder volgt een cijfermatig overzicht.Aantal gepubliceerde onderzoeken naar soort van onderzoekIn onderstaande tabel staat tussen haakjes achtereenvolgens vermeld welk
deel van het onderzoek is verricht bij instellingen op afstand van het rijk
(RWT's) en, voor zover van toepassing, op EU-terrein.Soort onderzoek1997199819992000Financiële verantwoording24(–)24(–)25(–)25(–)Beheer (inclusief bezwaaronderzoek)16(2)15(1)21(4)17(8 +1)Doelmatigheid25(9)21(10)16(4)12(2 + 3)Totaal65(11)60(11)62(8)54 (10+4)11 In 2000 lijkt er minder onderzoek te zijn gedaan, maar het
cijfer wordt nadelig beïnvloed door het feit dat dit jaar meer onderzoeken
in één publicatie zijn opgenomen.Deze onderzoeken zijn deels gebundeld in het Rechtmatigheidsonderzoek
(28) en deels als afzonderlijke rapporten deels (23) gepubliceerd als brief.
Drie onderzoeken zijn uitgebracht als rapport aan de minister, met afschrift
aan de Staten-Generaal.De verschuiving die vanaf 1999 is opgetreden van doelmatigheidsonderzoek
naar beheeronderzoek is het gecombineerde gevolg van de onderzoeksstrategie
1999–2004 en een herdefiniëring van deze onderzoekscategorieën.7.7 Interne bedrijfsvoering van de RekenkamerDe directie Bedrijfsvoering heeft het afgelopen jaar gewerkt aan een verdere
professionalisering. Het management is ingevuld, en aan een goede ondersteuning
op secretarieel en beleidsmatig gebied wordt hard gewerkt. Uitgangspunt voor
de directie is effectief en omgevingsgericht werken op de gebieden: Facilitaire
Zaken, Financieel-Economische Zaken, Informatie en Documentatie, Informatisering
en Automatisering en Personeelsmanagement.KennisbeheersingKennisbeheersing is voor de Rekenkamer een essentiële functie. De
Rekenkamer kent een kwalitatief goed Informatie- en Documentatiecentrum (IDC).
Door de ontwikkelingen op het gebied van internet en intranet verandert de
rol van IDC. De kennisvraag is probleemgericht en de aard van de werkzaamheden
ligt meer op informeren en attenderen. Daarop wil het IDC inspelen met de
ontwikkeling van een goed informatie- en kennissysteem. Dat vraagt om een
herkenbare informatiebalie, het stroomlijnen van de administratie en het herindelen
en bewegwijzeren van de bibliotheek. Het IDC kan als informatie-intermediair
optreden tussen alle digitale informatie en de onderzoeker. Het afgelopen
jaar is een begin gemaakt met de nieuwe rol. Er zijn bijvoorbeeld bijeenkomsten
georganiseerd waarin de dienstverlening van het IDC centraal stond.EnergieDankzij een producten- en dienstengids die zowel in papieren vorm als
digitaal beschikbaar is, is nu voor alle medewerkers te achterhalen welke
diensten de afdeling Facilitaire Zaken regelt. Een van die zaken is het opstellen
van een Energiewerkplan met als doel het realiseren van 17% energiebesparing
ten opzichte van 1989. Hierover heeft de Rekenkamer een convenant getekend
met de Rijksgebouwendienst en NOVEM. Dit jaar zijn de klachten over de klimaatbeheersing
op de vierde etage onderzocht. In de zomer lopen de temperaturen daar enorm
op. Er is een ontwerp voor verbetering opgesteld. In 2001 zal daarmee worden
begonnen. Informatiesysteem voor dienstverleningDit jaar is een geautomatiseerd informatiesysteem ingevoerd, dat de dienstverlening
moet optimaliseren. Het gaat dan over zaalreserveringen, inventarisbeheer,
veiligheid enzovoort. Begin 2001 zal worden geëvalueerd of het systeem
voldoet.HuisvestingWat de huisvesting betreft hanteert de Rekenkamer sinds de nieuwbouw in
1996 de filosofie dat niet departementsgebonden werkzaamheden centraal worden
verricht en dat departementsgebonden werkzaamheden op het departement worden
verricht. Dit was dit jaar niet altijd haalbaar omdat er te weinig flexibele
plekken in het centrale gebouw zijn. Dankzij het informatiesysteem facilitaire
zaken is wel veel beter te overzien waar er werkplekken beschikbaar zijn.7.8 FinanciënDe Rekenkamer wordt betaald van gemeenschapsgeld en moet daarover natuurlijk
verantwoording afleggen. De Rekenkamer dient haar ontwerpbegroting in bij
de minister van Binnenlandse Zaken. Samen met alle andere begrotingen dient
het kabinet deze in bij de Staten-Generaal. Deze geeft haar fiat aan het begrotingshoofdstuk
«Hoge Colleges van Staat», waarvan de Rekenkamer deel uitmaakt.Natuurlijk moet ook rijkscontroleur Rekenkamer gecontroleerd worden op
de rechtmatigheid van haar uitgaven. De controlestructuur is als volgt: de
Rekenkamer benoemt een interne accountant, die de jaarrekening en het gevoerde
financieel beheer over een jaar controleert. De interne accountant rapporteert
aan het Audit Committee. De departementale accountantsdienst (DAD) van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken gebruikt deze bevindingen, doet eventueel
aanvullende controle en rapporteert aan de minister. De cirkel is rond als
de Rekenkamer, in het kader van het rechtmatigheidsonderzoek bij alle begrotingshoofdstukken
de controles van de DAD's reviewt en ook die van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken inzake de Hoge Colleges van Staat (waaronder de Rekenkamer zelf).Daarbij zou het kunnen gebeuren dat de Rekenkamer stuit op tekortkomingen
in het financieel beheer, waarover zij vervolgens bericht in haar rechtmatigheidsonderzoek.
De Rekenkamer realiseert zich dat zij een voorbeeldfunctie heeft en probeert
zich daarnaar te gedragen.Uitgaven (x f 1 miljoen/euro)  199819992000Personele uitgaven35,3(16,0)36,3(16,5)37,3(16,9)Wachtgelden 0,7 (0,3) 0,7 (0,3) 0,7 (0,3)Materiële uitgaven 8,4 (3,8) 9,6 (4,4)10,6 (4,8)Incidenteel huisvesting 0,1 (0,0)––Totale uitgaven44,5(20,2)46,6(21,1)48,6(22,1)Ontvangsten 1,3(0,59) 1,1(0,5) 1,3 (0,59)Voor meer dan tweederde deel komen de ontvangsten uit extern gefinan-
cierde projecten. Personele en materiële uitgaven per fte Uitgaven199819992000Gemiddelde personele bezetting (inclusief drie Collegeleden)312 fte320 fte313 fte Personele uitgaven per fte1f 113 000f 114 000f 119 000Materiële uitgaven per fte2f 27 000 (€ 12 250)f 30 000 (€ 13 610) f 34 000 (€ 15 425)1 exclusief wachtgelden2 exclusief bijzondere incidentele uitgaven huisvesting 1998Integrale kostprijs van directe activiteiten  199819992000Totale uitgaven (x 1 miljoen)1f 44,4 (€ 20,1)f 46,6 (€ 21,1)f 48,6 (€
22,1) Aantal directe dagen19 40022 80022 200 Uitgaven per dagf 2 289
(€ 1 038,5)f 2 044 (€
927,5)f 2 190 (€ 995)1 exclusief bijzondere incidentele uitgaven huisvesting 1998;
inclusief CollegeOver de afgelopen jaren is een stijging te zien in de uitgaven per dag.
Deze stijging is te verklaren door loon- en prijsstijging, de invoering van
de 36-urige werkweek, de stijgende gemiddelde bezetting en door een stijging
van de inzet voor indirecte activiteiten en overige projecten in binnenen
buitenland. Daarnaast is de automatisering op een structureel hoger uitgavenniveau
gebracht.Met ingang van 1999 is er een nieuwe tijdreeks ontstaan door herdefinitie
van de directe dagen. BIJLAGE PUBLICATIE EN PARLEMENTAIRE BEHANDELING VAN REKENKAMERONDERZOEK
IN 2000I Rapporten aan Regering en Staten-Generaal en rapporten
aan ministers, geordend naar behandelende kamercommissieVoorafDe commissie voor de Rijksuitgaven fungeert als een belangrijke schakel
tussen Rekenkamer en vakcommissies. Alle Rekenkamerrapporten en -rapportages
gaan via deze Commissie naar de betrokken vakcommissie. De Rekenkamer biedt
bij elk rapport dat zij aan de Tweede Kamer uitbrengt een briefing aan. Dit
gebeurt via de Commissie voor de Rijksuitgaven; deze bekijkt welke vakcommissies
geïnteresseerd zouden kunnen zijn, organiseert de briefing en zit de
briefing voor. Enige tijd na het verschijnen van elk rapport verzamelt deze
Commissie de vragen die kamerleden aan de Rekenkamer willen stellen naar aanleiding
van het rapport en geeft ze door aan de Rekenkamer.Vaste commissie voor Justitie• Integriteitsbeleid bij gevangenissenOnderzoek naar het beleid bij gevangenissen om integriteitsinbreuken door
medewerkers te voorkomen of te bestraffen en naar het toezicht op de uitvoering
van dit beleid door de Dienst Justitiële Inrichtingen en het ministerie.Publicatiedatum: 19 april 2000Aantal onderzoeksdagen: 262ISBN 901209156 xTweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 080nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 lijst van 15 vragen en antwoorden aan de minister van Justitie,
vastgesteld 7 augustus 2000nr. 4 lijst van 1 vraag en antwoord aan de Rekenkamer, vastgesteld7 september
2000http://www.rekenkamer.nl/p101• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Justitie*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 253Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127, nr. 12http://www.rekenkamer.nl/p102• Opsporing en vervolging van fraudeOnderzoek naar fiscale fraude, sociale-zekerheidsfraude en fraude waarvan
bedrijven en instellingen het slachtoffer worden en niet de overheid.Publicatiedatum: 14 december 2000Aantal onderzoeksdagen: 610ISBN 901209207 8Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 555nrs. 1–2 brief en rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p103Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesPublicatiedatum: 17 mei 2000• Aantal onderzoeksdagen: 241http://www.rekenkamer.nl/p104• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van KoninkrijksrelatiesPublicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 45http://www.rekenkamer.nl/p105• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Provinciefonds*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 6http://www.rekenkamer.nl/p106• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Huis der Koningin*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 8http://www.rekenkamer.nl/p107• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Algemene Zaken*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 47http://www.rekenkamer.nl/p108• Rapporten bij de financiële verantwoording
1999 van de Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der KoninginPublicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 26Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127, nr. 16, nr. 4,
nr. 8 en nr. 6http://www.rekenkamer.nl/p109• Inburgering en taalonderwijs allochtonenOnderzoek op verzoek van de Tweede Kamer naar de besteding van budgetten
voor inburgering van nieuwkomers en voor taalonderwijs aan allochtonen die
al langer in Nederland wonen.Publicatiedatum: 31 augustus 2000Aantal onderzoeksdagen: 507ISBN 901209199 3Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 275nrs. 1–2 brief en rapport nr. 3 verslag algemeen overleg 14 september,
vastgesteld 5 oktober 2000http://www.rekenkamer.nl/p110Vaste commissie voor Buitenlandse Zaken• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 234Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 10http://www.rekenkamer.nl/p111• Gedetineerdenzorg buitenlandOnderzoek naar de zorg die het Ministerie van Buitenlandse Zaken verleent
aan Nederlandse gedetineerden in buitenlandse gevangenissen.Publicatiedatum: 5 oktober 2000Aantal onderzoeksdagen: 446ISBN 90 120 9201 9Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 430nrs. 1–2 brief en rapport nr. 3 brief van de minister van Justitie
5 oktober 2000http://www.rekenkamer.nl/p112 Vaste commissie voor Defensie• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Defensie*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 374Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 24http://www.rekenkamer.nl/p113Vaste commissie voor Financiën• Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen
met een wettelijke taak Eerste onderzoek in een reeks onderzoeken
naar:– de verantwoording door rechtspersonen met een wettelijke taak
over de rechtmatigheid en het financieel beheer van het publieke geld dat
zij uitgeven;– het toezicht dat de ministeries houden op de rechtmatigheid, het
financieel beheer en de taakuitvoering bij deze instellingen. Publicatiedatum : 20 januari 2000Aantal onderzoeksdagen: 2022ISBN 903991701 9Tweede Kamer vergaderjaar 1999–2000, 26 982nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 lijst van 22 vragen en antwoorden aan de regering, vastgesteld 26
april 2000nr. 4 lijst van 10 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
1 mei 2000nr. 5 verslag algemeen overleg 30 augustus 2000, vastgesteld20 september
2000http://www.rekenkamer.nl/p114• Organisatie van beleidsevaluatieOnderzoek naar de wijze waarop ministers voldoen aan de wettelijke verplichting
om hun beleid om de zoveel tijd te evalueren, waarbij vooral is gekeken naar
de organisatorische infrastructuur voor de uitvoering van beleidsevaluaties.Publicatiedatum: 30 maart 2000Aantal onderzoeksdagen: 229ISBN 901209154 3Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 065nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 lijst van 7 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
16 juni 2000nr. 4 lijst van 1 vraag en antwoord aan de regering, vastgesteld 19 juni
2000nr. 34 verslag algemeen overleg 29 juni 2000, vastgesteld 10 juli 2000,
verschenen onder kamerstuknummer 26 573http://www.rekenkamer.nl/p115• Vermogensvorming bij instellingen op afstand
van het Rijk (inclusief Handreiking in bijlage)Onderzoek bij 21 instellingen en negen clusters van instellingen naar
de omvang van de eigen vermogens en voorzieningen en de verantwoording daarover
door de instellingen.Publicatiedatum: 30 maart 2000Aantal onderzoeksdagen: 888ISBN 901209155 1Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 066nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 verslag algemeen overleg 6 september 2000, vastgesteld 22 september
2000http://www.rekenkamer.nl/p116 • Rechtmatigheidsonderzoek 1999, algemeen deel*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 3312Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 153nrs. 1–2 brief en rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p117• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Rijk.Publicatiedatum: 17 mei 2000http://www.rekenkamer.nl/p118• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Financiën*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 334 (inclusief dagen voor Rfv «Nationale
Schuld» en Rfv «Gemeentefonds»; zie hieronder)Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 22http://www.rekenkamer.nl/p119• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van de Nationale SchuldPublicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: zie Rfv «Ministerie van Financiën»Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 22http://www.rekenkamer.nl/p120• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het GemeentefondsPublicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: zie Rfv «Ministerie van Financiën»Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 22http://www.rekenkamer.nl/p121• Verantwoorden over beleid (inclusief handreiking)*Onderzoek waarin de Rekenkamer voor acht beleidsterreinen bij vier departementen
aangeeft waaraan de beleidsverantwoordingen in de volgende jaren zouden moeten
voldoen.Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 534Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 573nr. 24 brief inzake aanbiedingnr. 26 rapport Verantwoorden over beleidnr. 28 lijst van 5 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
16 juni 2000nr. 30 lijst van 50 vragen en antwoorden aan regering vastgesteld 19 juni
2000nr. 31 lijst van 9 vragen en antwoorden aan de regering, vastgesteld 19
juni 2000http://www.rekenkamer.nl/p122• Beleidsprioriteiten 1999 en 2000*Beoordeling van de wijze waarop de door de Tweede Kamer gevraagde informatie
over beleidsprioriteiten in de financiële verantwoordingen 1999 is opgenomen,
en inventarisatie van de toezeggingen van ministers over het opnemen van informatie
over aanvullende beleidsprioriteiten in de financiële verantwoordingen
2000.Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 212Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 573nr. 24 brief inzake aanbiedingnr. 25 rapport Beleidsprioriteiten 1999 en 2000http://www.rekenkamer.nl/p123 • VBTB-voorbeeldbegrotingen 2000*Advies van de Rekenkamer op verzoek van het Ministerie van Financiën,
in het kader van de overgang naar beleidsgeoriënteerde begrotingen, over
opzet en inhoud van voorbeeldbegrotingen, aan de hand van de analyse van één
beleidsartikel per begroting.Publicatiedatum: 13 juli 2000Aantal onderzoeksdagen: 321Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 573nr. 32 brief bij aanbieding rapportnr. 33 rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p124• Reactie voortgangsrapportage VBTB*Visie van de Rekenkamer op de voortgang in het proces Van Beleidsbegroting
tot Beleidsverantwoording aan de hand van de voortgangsrapportage van het
Ministerie van Financiën.Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: niet als onderzoeksdagen geteldTweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 573nr. 24 brief inzake aanbiedingnr. 27 rapport Voortgangsrapportage VBTBnr. 29 lijst van 11 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
16 juni 2000nr. 34 verslag bij algemeen overleg 29 juni 2000, vastgesteld 10 juli
2000http://www.rekenkamer.nl/p125Vaste commissie voor Economische Zaken• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Economische ZakenPublicatiedatum: 17 mei 2000Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 32Aantal onderzoeksdagen: 182 (inclusief rfv Fonds Economische Structuurversterking)http://www.rekenkamer.nl/p126• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Fonds Economische Structuurversterking*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: zie rfv «Economische Zaken»Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127, nr. 32http://www.rekenkamer.nl/p127Vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid• Verantwoord verslaggeven over sociale verzekeringenBeoordeling van de verslaggeving van uitvoeringsorganisaties in de sociale
zekerheid en de zorg, aan de hand van een door de Rekenkamer ontworpen set
richtlijnen. Deze richtlijnen zijn apart gepubliceerd in de handreiking Verantwoord verslaggeven door rechtspersonen met een wettelijke
taak.Publicatiedatum: 20 januari 2000Aantal onderzoeksdagen: 851ISBN 903991685 3Tweede Kamer vergaderjaar 1999–2000, 26 981nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 lijst van 50 vragen en antwoorden aan de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, vastgesteld
22 mei 2000 nr. 4 lijst van 19 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
6 juni 2000http://www.rekenkamer.nl/p128• Controle en toezicht op ESF-subsidiesOnderzoek op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
naar de controle en het toezicht op de gelden uit het Europees Sociaal Fonds,
bestemd voor bestrijding van langdurige werkloosheid (ESF3) en behoud van
werkgelegenheid voor kwetsbare groepen(ESF4).Publicatiedatum: 3 februari 2000Aantal onderzoeksdagen: 389ISBN 903991705 1Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 995nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 verslag van een algemeen overleg 10 mei 2000, vastgesteld 24 mei
2000http://www.rekenkamer.nl/p129• Toezicht op Arbeidsvoorziening**Onderzoek naar het toezicht door de Directie Toezicht van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op de rechtmatigheid, het financieel
beheer, de doelmatigheid van de bedrijfsvoering en het bereiken van de beoogde
beleidsresultaten door Arbeidsvoorziening.Publicatiedatum: 13 maart 2000 Aangeboden aan minister van Sociale Zaken
en WerkgelegenheidAantal onderzoeksdagen: 171http://www.rekenkamer.nl/p130• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Sociale Zaken en WerkgelegenheidPublicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 286Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127, nr. 39http://www.rekenkamer.nl/p131• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Spaarfonds AOW*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 280Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127, nr. 39http://www.rekenkamer.nl/p132• Beheer, controle en toezicht ESF 2000–2006**Onderzoek op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
waarin een oordeel wordt gegeven over het systeem van beheer, controle en
toezicht, zoals dat geldt voor subsidies die op grond van het Europees Sociaal
Fonds worden toegekend gedurende de programmaperiode 2000–2006.Publicatiedatum: 16 november 2000Aangeboden aan de minister van Sociale Zaken en WerkgelegenheidAantal onderzoeksdagen: 107http://www.rekenkamer.nl/p133Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen• Kwaliteitszorg hoger onderwijsOnderzoek naar de vraag of het externe-kwaliteitszorgstelsel voor het
hoger onderwijs de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen in staat
stelt om de kwaliteit van het hoger onderwijs te monitoren en of de onderwijsinstellingen
de aanbevelingen die dit stelsel oplevert daadwerkelijk uitvoeren. Publicatiedatum: 17 februari 2000Aantal onderzoeksdagen: 585ISBN 903991707 8Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 010nrs. 1–2 brief en rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p134• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 243Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 18http://www.rekenkamer.nl/p135• Museale collecties van het rijkOnderzoek naar de stand van zaken in de registratie en de conservatie
in voormalige rijksmusea, vergeleken met die in niet-rijksmusea, en het toezicht
hierop door de verantwoordelijke ministers.Publicatiedatum: 2 november 2000Aantal onderzoeksdagen: 390ISBN 901209202 7Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 470nrs. 1–2 brief en rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p136Vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport• Informatievoorziening klachtrecht en medezeggenschap
patiënten zorgsector**Onderzoek naar de informatievoorziening aan de minister over de werking
van twee wetten die de rechtspositie van individuele patiënten versterken,
namelijk de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector en de Wet Medezeggenschap
Cliënten Zorginstellingen.Publicatiedatum: 28 april 2000Aangeboden aan minister van Volksgezondheid, Welzijn en SportAantal onderzoeksdagen: 603http://www.rekenkamer.nl/p137• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 286Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 41http://www.rekenkamer.nl/p138• Planning en indicatie AWBZ-voorzieningenOnderzoek naar de informatie die de Regionale Indicatie Organen aan het
ministerie verstrekken over de zorgbehoeften van cliënten en de rol die
deze informatie speelt in de overgang naar een vraaggestuurde planning van
zorgvoorzieningen.Publicatiedatum: 15 juni 2000Aantal onderzoeksdagen: 292ISBN 901209179 9Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 180nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 lijst van 27 vragen en antwoorden aan de regering, vastgesteld2
oktober 2000nr. 4 lijst van 9 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
31 januari 2001http://www.rekenkamer.nl/p139 • Verantwoorde cijfers in de zorgBeoordeling van de financiële informatie die het Ministerie van VWS
presenteert in het Jaaroverzicht Zorg op relevantie, juistheid en volledigheid.Publicatiedatum: 14 september 2000Aantal onderzoeksdagen: 615ISBN 901209200 0Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 285nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 lijst van 22 vragen en antwoorden aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, vastgesteld 1 december 2000nr. 4 lijst van 16 vragen en antwoorden aan de regering, vastgesteld31
januari 2001nr. 4 lijst van 16 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
31 januarihttp://www.rekenkamer.nl/p140• Bekostiging ziekenhuiszorgOnderzoek naar de wijze waarop budgetten over ziekenhuizen worden verdeeld
en naar de vorderingen in de ontwikkelingen naar een nieuw verdelingssysteem.Publicatiedatum: 9 november 2000Aantal onderzoeksdagen: 726ISBN 901209203 5Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 490nrs. 1–2 brief en rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p141Vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 193Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 26http://www.rekenkamer.nl/p142Vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat• Verdieping WesterscheldeOnderzoek naar de voorbereiding en uitvoering van het verdrag tussen het
Vlaams Gewest en Nederland over de verbetering van de toegankelijkheid van
de haven van Antwerpen, waarvoor de vaarweg in de Westerschelde verruimd moet
worden.Publicatiedatum: 18 januari 2000Aantal onderzoeksdagen: 225ISBN 903991686 1Tweede Kamer vergaderjaar 1999–2000, 26 980nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3, lijst van 32 vragen en antwoorden aan de regering, vastgesteld
27 april 2000nr. 4, lijst van 33 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
8 mei 2000nr. 5, brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat over langetermijnvisie,
15 mei 2000nr. 6, verslag algemeen overleg 6 september 2000, vastgesteld11 oktober
2000nr. 7, brief staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat eerste voortgangsrapport
verdieping Westerschelde, 14 november 2000http://www.rekenkamer.nl/p143 • Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Verkeer en WaterstaatPublicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 279 (inclusief dagen voor rfv Infrastructuurfonds)Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 29http://www.rekenkamer.nl/p144• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Infrastructuurfonds*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 279 (zie rfv «Ministerie van Verkeer en
Waterstaat»)Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 29http://www.rekenkamer.nl/p145• Beleidsinformatie BetuwerouteOnderzoek naar de kwaliteit van de beleidsinformatie die ten grondslag
heeft gelegen aan de besluitvorming over de Betuweroute, en naar de wijze
waarop de beschikbare informatie is gebruikt in de besluitvorming.Publicatiedatum: 22 juni 2000Aantal onderzoeksdagen: 408ISBN 901209180 2Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 195nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 brief minister van Verkeer en Waterstaat 21 juni 2000nr. 4 lijst van 10 vragen en antwoorden aan de Rekenkamer, vastgesteld
27 juni 2000nr. 5 brief van de minister van Verkeer en Waterstaat 28 juni 2000nr. 6 verslag algemeen overleg 28 juni 2000, vastgesteld 21 augustus 2000http://www.rekenkamer.nl/p146Vaste commissie voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij• Toezicht op StaatsbosbeheerOnderzoek naar de sturings- en verantwoordingsrelatie tussen het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en Staatsbosbeheer.Publicatiedatum: 16 maart 2000Aantal onderzoeksdagen: 115ISBN 901209151 9Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 045nrs. 1–2 brief en rapportnr. 3 verslag algemeen overleg 30 mei 2000, vastgesteld 16 juni 2000http://www.rekenkamer.nl/p147• Administration of arable area payments in the
Netherlands, Sweden and England**Onderzoek van drie rekenkamers naar de Europese Akkerbouwregeling, de
grootste regeling uit het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU-landen.Publicatiedatum: 20 april 2000Aangeboden aan de minister van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijAantal onderzoeksdagen: niet geteld als onderzoeksdagenhttp://www.rekenkamer.nl/p148• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijPublicatiedatum: 17 mei 2000 Aantal onderzoeksdagen: 211 (inclusief dagen voor rfv «Landbouw-Egalisatiefonds»
en «Diergezondheidsfonds»)Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 36http://www.rekenkamer.nl/p149• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Landbouw-EgalisatiefondsPublicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 211 (zie rfv «Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij» en «Diergezondheidsfonds»)Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 36http://www.rekenkamer.nl/p150• Rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Diergezondheidsfonds*Publicatiedatum: 17 mei 2000Aantal onderzoeksdagen: 211 (zie rfv Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
en Landbouw-Egalisatiefonds)Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 127 nr. 36http://www.rekenkamer.nl/p151• Uitvoering destructiewetOnderzoek naar de vraag of de wet- en regelgeving voor de destructie van
dierlijk afval de hele destructieketen bestrijkt en goed uitvoerbaar is en
of het toezicht de risico's in de verschillende fasen van de destructieketen
voldoende afdekt.Publicatiedatum: 16 november 2000Aantal onderzoeksdagen: 422ISBN 901209204 3Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 495nrs. 1–2 brief en rapport nr. 3 verslag algemeen overleg 22 november
2000, vastgesteld 19 december 2000http://www.rekenkamer.nl/p152Vaste commissie voor Europese Zaken• EU-technologiesubsidiesOnderzoek naar de uitvoering van het Vierde Kaderprogramma, waarin de
EU-technologiesubsidies voor 1994–1998 worden verdeeld, de rol van ministers
en uitvoeringsorganisaties bij de voorbereiding en uitvoering van de programma's
en het inzicht in de Nederlandse resultaten van deze subsidies.Publicatiedatum: 7 december 2000Aantal onderzoeksdagen: 879ISBN 901209205 1Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 545nrs. 1–2 brief en rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p153• EU-structuurfondsen: geld voor ontwikkeling
en achterstandenOnderzoek naar de uitvoering van het EU-structuurbeleid in de periode
1994–1998 en naar de kwaliteit van de beleidsinformatie over dit beleid,
waarbij de situatie in Nederland is vergeleken met die in andere EU-landen.Publicatiedatum: 7 december 2000Aantal onderzoeksdagen: 478ISBN 901209206 xTweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 546nrs. 1–2 brief en rapporthttp://www.rekenkamer.nl/p154 II Overige publicaties• Verslag 1999 en Onderzoeksprogramma 2000Publicatiedatum: 30 maart 2000ISBN 90 120 91 53 5Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 064nr. 1 briefnr. 2 jaarverslag 1999nr. 3 onderzoeksprogramma 2000http://www.rekenkamer.nl/p155• Handreiking voor verantwoord verslagleggen door
rechtspersonen met een wettelijke taak*Publicatiedatum: 20 januari 2000http://www.rekenkamer.nl/p156• Handreiking Verantwoorden over beleidBijlage in het rapport Verantwoorden over beleid,
17 mei 2000,Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 573, nr. 26http://www.rekenkamer.nl/p157• Handreiking Vermogensvorming door instellingen
op afstand van het rijkBijlage in het rapport Vermogensvorming bij instellingen
op afstand van het Rijk, 30 maart 2000,Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 066, nrs. 1–2http://www.rekenkamer.nl/p158* Deze aanduiding betekent dat het hier gaat om een publicatie die in
eigen beheer is uitgebracht.** Deze aanduiding betekent dat deze rapportage primair aan de betrokken
minister is gezonden. De Eerste en Tweede Kamer ontvangen van deze rapportages
een afschrift.De met een * gemarkeerde publicaties zijn te bestellen bij het Informatie-
en Documentatiecentrum van de Algemene Rekenkamer:telefoon (070) 342 41 18.fax (070) 342 41 30De publicaties die níet zijn gemarkeerd met een * zijn te bestellen
bij de boekhandel of bij Sdu Uitgevers:telefoon (070) 378 98 80fax (070) 378 97 83 XNoot1Damen, M. (2000). De staat van dienst. De gewestelijke
ambtenaren van Holland en Zeeland in de Bourgondische periode (1425–
1482). Hilversum, 2000. ISBN 90-70403-47-1. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27655-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl