Vaststelling begroting van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2000; Verslag algemeen overleg op 18 november 1999 over de evalutatie van de Winkeltijdenwet (kamerstuk 26200 XIII, nr. 54)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-XIII, nr. 41

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

28-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-XIII nr. 41

17-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de ministerOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-XIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 XIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2000nr. 41VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 17 december 1999De vaste commissie voor Economische Zaken1
heeft op 18 november 1999 overleg gevoerd met minister Jorritsma-Lebbink van
Economische Zaken over de evaluatie van de Winkeltijdenwet (26 200-XIII, nr. 54).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van Walsem (D66) constateerde dat
zich sinds de invoering van de wet geen calamiteiten hebben voorgedaan en
dat vrijwel iedereen erg tevreden is over deze wet.Van verschillende kanten is de winkelopenstelling op zondag uit een oogpunt
van het trekken van toeristen bepleit. Hoe oordeelt de minister hierover?
Wat is haar mening over de klacht dat werkgevers te weinig rekening houden
met mensen die gewetensbezwaren hebben tegen het op zondag werken?Uit onderzoek blijkt dat 62% van de consumenten gebruik maakt van de uitgebreide
openingstijden op de avond en de zondag en dat de werkgelegenheid met ongeveer
7 000 banen is toegenomen. Weliswaar betreft het deeltijdbanen, maar
er blijkt ook sprake te zijn van doorstroming naar voltijdbanen.Hij was van mening dat rust aan het winkeltijdenfront gewenst is en dat
het huidige regime gehandhaafd moet worden.Het was hem uit de uitkomsten van de evaluatie gebleken dat er een lichte
tendens is naar grootschaligheid, maar hij vond niet dat onherstelbare dingen
op dit vlak gebeuren.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA) meende dat de resultaten
van de evaluatie wat gerelativeerd moeten worden, omdat andere onderzoeken
tot andere resultaten kunnen leiden. Als politica nam zij in algemene zin
onderzoeken niet zo serieus, omdat haar bekend was dat iedereen zijn eigen
onderzoeksresultaat kan krijgen.Zij beoordeelde het positief dat de verruiming van de winkeltijden heeft
geleid tot flexibilisering. Zorg is vooral geuit ten aanzien van het werken
op zondag. Er is een zwaardere last op de sociale partners komen te liggen
om dit punt goed te regelen in de onderhandelingen over CAO's, maar zij had
niet de indruk dat deze last te zwaar was. Zij meende dat de plannen van Rotterdam niet tot rampzalige ontwikkelingen
zullen leiden en ging ervan uit dat het gemeentebestuur verstandige afwegingen
maakt. Passen deze plannen binnen de huidige wet?Wat de positie van de gewetensbezwaarden betreft, blijkt vooral in de
detailhandel slecht overleg te worden gevoerd. Is de minister bereid een gesprek
hierover te voeren met MKB Nederland?Gebleken is dat de winkels gemiddeld acht zondagen per jaar open zijn,
terwijl het er twaalf zouden mogen zijn. Van misbruik leek haar derhalve geen
sprake te zijn. Al voordat de wet van kracht was, golden toeristische regimes,
terwijl hooguit in de grote steden enige uitbreiding heeft plaatsgehad. Dat
leek haar niet meer te zijn dan een trend. Toen zij het desbetreffende amendement
opstelde, wist mevrouw Van Zuijlen dat daarin de beleidsvrijheid lag voor
gemeenten om op een ruime manier gebruik te maken van het toeristische regime.
Daarvan is in zeer bescheiden mate gebruik gemaakt.Zij had al meermalen aangedrongen op een verbetering van de dienstverlening
door de overheid op minder traditionele tijdstippen. Tot welke resultaten
hebben de gesprekken van de bewindslieden van Economische Zaken en van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties met de VNG geleid?De heer Blok (VVD) was blij met de overwegend
positieve uitkomsten van de evaluatie. Schadelijke effecten zijn uitgebleven,
het is beter mogelijk gebleken in te spelen op de gewijzigde voorkeuren van
consumenten en het is ook beter mogelijk gebleken in te spelen op de gewijzigde
gezinssamenstelling in Nederland. Hij ging ervan uit dat met het oog op voortschrijdende
ontwikkelingen meer maatregelen genomen moeten worden.De Internethandel kent geen openingstijden. Het zou heel wrang zijn via
internet op ieder tijdstip producten te kunnen bestellen, terwijl de detailhandel
door wettelijke beperkingen niet in staat wordt gesteld daarop te reageren.
Hij riep de lagere overheden op, meer flexibiliteit te tonen qua openingstijden
van de gemeentehuizen en wees erop dat de opening op zaterdag een breed geuite
wens is.De VVD-fractie had eerder aandacht gevraagd voor de positie van achterstandswijken.
Zij vond het een interessante optie na te gaan of de zondagsopenstelling die
nu mogelijk is in toeristische gebieden kan worden verruimd naar wijken met
een zwakke sociaal-economische structuur. Op veel fronten is actie nodig,
waarbij de Winkeltijdenwet een extra kans kan bieden voor het ondernemerschap
in dergelijke wijken. Het gaat vaak om wijken, gelegen tegen stadscentra welke
ruime zondagsopenstellingstijden kennen; wijken, die een sterk multiculturele
bevolking hebben waardoor er een zeer gevarieerd en daardoor aantrekkelijk
winkelaanbod is; en wijken, die een bevolking hebben die van nature weinig
binding heeft met de zondag en daarom met enige verbazing aankijkt tegen het
verbod om winkels op zondag te openen. Naar de mening van de heer Blok zou
voor allochtonen en autochtonen de mogelijkheid moeten bestaan hun winkel
op zondag open te hebben, hetgeen niets te maken heeft met een relativering
van de Nederlandse cultuur.De heer Wijn (CDA) was van oordeel dat dit
onderwerp niet alleen moet worden besproken in de vaste commissie voor EZ,
maar ook in die voor SZW en voor OCW. Per slot van rekening gaat het in de
samenleving om meer dan alleen statistieken en economische getallen. Voor
het CDA gaat de Winkeltijdenwet een stap te ver en is flexibilisering nodig.
Hij vond het een goede ontwikkeling dat gezinnen arbeid en zorg veel meer
gelijk over de partners verdelen. Deze combinatie creëert enige behoefte
aan winkeltijden die afwijken van de reguliere werktijden. De gemiddelde openstelling blijkt tot acht uur 's avonds te zijn en niet
tot tien uur, wat volgens de wet mogelijk is. Dit geeft aan dat de wet erg
ruim is. Uit de evaluatie blijkt dat 62% van de consumenten redelijk tevreden
is. De prijs die de consument ervoor betaalt, zoals de verdere afkalving van
speciaalzaken ten voordele van het grootwinkelbedrijf, is echter niet onderzocht.
Hij vond het gehouden onderzoek eenzijdig, omdat de baten wel en de lasten
niet in ogenschouw zijn genomen.Van de consumenten is slechts 9% voor uitbreiding van de zondagsopenstelling,
vindt de helft het huidige gemiddelde van acht zondagen per jaar prima en
wil bijna 39% het aantal koopzondagen verminderen. Het CDA vindt het aantal
van twaalf ook te veel. Voor het CDA is de zondag een bijzondere dag. In de
eerste plaats uit religieus oogpunt: er zit een ritme in de schepping. In
de tweede plaats uit universeel oogpunt: de zondag heeft een zeer belangrijke
functie als rustdag. Het is goed als men na een drukke werkweek tijd heeft,
aan zichzelf en anderen toe te komen. Daarbij is het ritme van groot belang.
Individuele rust gedijt alleen in collectieve rust, samenleven doe je niet
alleen. Juist in een steeds complexere en jachtigere maatschappij is er behoefte
aan een collectief rustpunt. Er wordt steeds minder in teamverband gesport.
Vrijwilligerswerk door jongeren neemt hand over hand af en steeds vaker worden
arbeidstijden als reden daarvoor aangewezen. Binnen gezinnen wordt meer en
meer de agenda getrokken om elkaar nog te kunnen zien. In het onderwijs komt
gezamenlijk ontbijten bijna niet meer voor. Voor veel mensen vormen regelmaat
en een geordende dagindeling binnen het gezin een voorwaarde om een behoorlijk
leven te kunnen leiden. Er is sprake van een verlies aan geborgenheid. Onder
scholieren is meer en meer sprake van een materialistische cultuur. Twaalf-
tot veertienjarigen verdienen in winkels gemiddeld f.60 in de week. Bij Albert
Heijn werken veel kinderen van twaalf en dertien jaar. De heer Wijn wilde
niet zeggen dat dit allemaal het gevolg is van de Winkeltijdenwet, maar wel
dat er sprake is van een trend die wordt bevestigd en versterkt door deze
wet. In het CDA-verkiezingsprogramma is het aantal zondagen waarop de winkels
open mogen zijn gemaximeerd op twaalf. De CDA-achterban heeft gezegd dat dit
aantal sterk moet worden verminderd en de heer Blok was het daarmee eens.
Dit wil echter niet zeggen dat het aantal moet worden bepaald op nul.De minister heeft gezegd: zo is het mooi genoeg geweest. Dit lijkt positief,
maar is ook een afleidingsmanoeuvre. Er is een trend gezet en die mag niet
leiden tot ernstige ontsporingen. KPMG heeft geconcludeerd dat de langetermijntrend
in de detailhandel door deze verruiming wordt versneld en versterkt: het grootwinkelbedrijf
boekt marktwinst ten koste van de speciaalzaken, ook door de opgeschroefde
huurprijzen en het feit dat ondernemers soms alleen een huurcontract krijgen
van vastgoedbeheerders als zij op zondag opengaan. De MKB-detaillist is dus
het haasje.De uitbreiding van het aantal personen dat werkzaam is in supermarkten
blijkt in relatie tot de totale werkgelegenheid in de detailhandel ongeveer
1% te zijn. Daarbij gaat het om een gemiddelde arbeidsduur van achtenhalf
uur per week. De contracten vallen niet onder een CAO en worden door de vakbonden
bestempeld als pulpcontracten. Er is weinig of geen zeggenschap over roosters
en werk- en rusttijden, de zondag wordt er doorheen gedrukt en dit heeft een
toename van de werkdruk voor het vaste personeel tot gevolg. Het CNV heeft
duidelijke aanwijzingen dat de bereidheid om op zondag te werken een selectiecriterium
is geworden. In CAO's worden toeslagen voor de avonduren en de zaterdagmiddag
afgeschaft. De heer Wijn vreesde dat binnen een paar jaar de toeslag voor
de zondag ook wordt afgeschaft, waarmee de zondag een gewone dag wordt. Er
zijn 150 000 vacatures in de detailhandel. Is het gezien het geschetste
zo gek dat het niet in trek is, daarin te werken? Een gemeentebestuur kan delen van de gemeente aanwijzen als toeristisch
gebied, hetgeen impliceert dat de winkels alle zondagen per jaar open mogen
zijn. Officieel kan een toeristisch regime worden ingesteld, indien de aantrekkingskracht
van het toerisme geheel of nagenoeg geheel is gelegen buiten de verkoopactiviteiten
die door de ontheffing van de zondagssluiting mogelijk worden gemaakt. De
praktijk lijkt de zaak om te draaien. De toeristische functie wordt gecreëerd
door de winkelopenstelling.– In Utrecht-Zuid is toestemming gegeven voor 38 zondagen; geen
toeristische omgeving en 26 keer vanwege feestdagen lijkt niet aan de orde.
Wie controleert dat? Wie geeft opdracht aan de controleurs? Hoe werkt de handhaving
in de praktijk?– In Den Haag is sprake van 52 koopzondagen per jaar in een steeds
groter wordend gebied. Is dit de wens van de consument? Nee, er is sprake
van een ordinaire deal tussen het grootwinkelbedrijf dat de claim wegens overlast
van de tramaanleg inruilt tegen een zondagopenstelling.– In Rotterdam wordt het aantal koopzondagen uitgebreid. Voorgesteld
wordt de winkels af en toe tot drie uur 's nachts open te laten zijn.Dit zijn voorbeelden van glijdende schalen die wijzen in de richting van
een 24-uurseconomie. Deze voorbeelden en het argument van de minister dat
het gaat om funshopping geven aan dat het toeristische regime ruimhartig wordt
ingesteld. Dat was niet de intentie van de CDA-fractie toen zij instemde met
het amendement-Van Zuijlen. Het CDA is voor een strikt regime. Het toerisme
moet geënt zijn op het winkelgebied, het toerisme moet permanent en niet
incidenteel van aard zijn en het toeristische karakter dient van voldoende
belang te zijn om openstelling te rechtvaardigen. De heer Wijn verzocht de
minister de gang van zaken in de praktijk en de bij gemeenten aanhangige voorstellen
via een onderzoek in kaart te brengen en de Kamer om een uitspraak te vragen.
Naar de mening van de CDA-fractie behoeft de instelling van een toeristisch
regime per geval de goedkeuring van de minister van EZ.Het lijkt erop dat elk aanbod zijn eigen vraag schept en dat het grootwinkelbedrijf
bewust het aanbod creëert door open te gaan op zondagen of door prijsstunten
op zondagen en aldus het midden- en kleinbedrijf buitenspel zet. De belangrijkste
reden voor veel winkeliers om hun winkels op zondag open te stellen is het
volgen van de concurrentie en niet de wens van de klant. De belangrijkste
reden voor gemeenten om ruimere openingstijden te kiezen, is ook het volgen
van de concurrentie. Het is een uitbreidende olievlek. Gelukkig zijn er steeds
meer signalen tegen de trend waarin alleen het economische de norm lijkt te
worden. Meer dan 800 000 handtekeningen zijn ingezameld, de kerken voeren
actie, evenals de vakbonden en gedeelten van werkgeversorganisaties.Het was hem bekend dat minister Jorritsma een groot fan is van Paul de
Leeuw. Hij hoopte dat zij ook een fan is van het liedje «Zondag»
op de nieuwste CD van Paul de Leeuw. Daarin staat onder meer:Je was het je geen ogenblik bewustHet was de dag der dagenZonder jakkeren en jagenDe wereld was een hele dag op rustEr is geen zondag meerEr is alleen lawaai en snelverkeerEn alles racet en haastEr is klandizie en parkeerbeheerEr is geen zondag meerEn alles wat ik zieDat is de 24-uurseconomieIk wil de zondag terugPrecies als vroeger met de warenhuizen dichtWant ik wil eens per week de eeuwigheid op zicht. De heer De Wit (SP) vond dat de tevredenheid
van de minister over de verruimde winkeltijden is gebaseerd op een selectieve
benadering van de werkelijkheid. Opvallend is dat de uitbundige economische
groei van de laatste jaren en de effecten daarvan op de omzet niet worden
vermeld in de evaluatie. Het is zeer de vraag of de gestegen omzetten zijn
toe te schrijven aan de gewijzigde winkeltijden. De modedetailhandel realiseert
een omzetstijging, terwijl in die sector nagenoeg geen gebruik wordt gemaakt
van de verruimde openstelling.In de evaluatie wordt toegegeven dat de trend naar grootschaligheid enigszins
is versterkt, maar dat er geen grote verschuiving is opgetreden. Wellicht
is die trend gedempt door de economische groei. De SP-fractie is niet blij
met deze trend. Het verdwijnen van de kleine winkels is niet goed voor het
winkelaanbod en de leefbaarheid van de wijken. Vooral oudere mensen, van wie
er steeds meer komen, missen de winkel op de hoek.FNV en CNV zeggen dat de werkgelegenheid in jaren niet of nauwelijks is
gestegen. De banenmotor waarover de minister spreekt, betreft baantjes die
worden ingenomen door studenten en scholieren. Supermarktwerkgevers geven
toe dat meer dan de helft van het personeel inmiddels bestaat uit goedkope
jongeren met een arbeidsovereenkomst van minder dan twaalf uur per week en
volgens de FNV zit meer dan de helft van de werknemers exact op het minimumloon.
Betrokkenen zijn vaak in dienst op oproepbasis en vrijwel rechteloos. Zij
verdringen de vaste krachten, hetgeen tot uiting komt in de stijging van de
werkloosheid in de detailhandel.Door deze ontwikkeling staan de arbeidsvoorwaarden voortdurend onder druk.
De nog overgebleven vaste krachten in de winkelsector hebben vaak een dagtaak
aan het telkens opnieuw inwerken van flexkrachten. De toeslagen voor het werken
in de avonduren, op zaterdag en op zondag staan ter discussie. De werkgevers
willen ervan af en de bonden vrezen dat zij die slag zullen verliezen. Daarmee
worden de werknemers twee keer gestraft: én vaker werken op onaangename
uren én afbraak van hun arbeidsvoorwaarden.Meer dan 50% van de werknemers in de detailhandel wil niet op zondag werken
en helemaal niet op feestdagen. De heer De Wit bepleitte een beperking van
het aantal winkelopenstellingen op zondag tot acht. Hij merkte op dat de detailhandel
voor 98% bestaat uit zelfstandige ondernemers die de zondagsrust uit sociale
of religieuze overwegingen als een waardevol en groot goed ervaren.Uit de evaluatie blijkt dat steeds meer vooral grote gemeenten zichzelf
als toeristische attractie zien. Naar de mening van de SP-fractie is een grondig
onderzoek op zijn plaats. Het lijkt erop dat het feit dat elke zondag de winkels
open zijn als een toeristische attractie wordt gezien. Dit is echter niet
de bedoeling van de wet. Om oneigenlijk gebruik te voorkomen, zou de normstelling
van het toeristisch regime moeten worden aangescherpt. Hoe kijkt de minister
daartegenaan?De indruk wordt gewekt alsof 72% van de huishoudens gebruik maakt
van de verruimde openstellingstijden. De grootste groep hiervan bestaat uit
tweeverdieners die niet beiden fulltime werken. Voor hen is het dus helemaal
niet nodig, de winkels tot 22.00 uur open te houden. Met een beperkte verruiming
komt men al een heel eind.Als de regering zich opwerpt als belangenbehartiger van de moderne consument
wordt iets te gemakkelijk vergeten dat de Winkeltijdenwet destijds in het
regeerakkoord van Paars I is gekomen na een zware lobby van het grootwinkelbedrijf,
Shell en Bovag. Vervolgens hebben de Kamerleden hun afweging gemaakt. Daaruit
blijkt wie het best gelobbyd hebben. De belangen van genoemde bedrijven wegen
kennelijk zwaarder dan die van de kleine winkelier en de werknemer. Bovendien
had de voormalige minister van EZ, Wijers, de 24-uurseconomie voor ogen. De
breekijzers daarvoor waren de Winkeltijdenwet en de uitholling van de arbeidstijden.
Sinds die tijd staan de toeslagen voor het werken op onaangename
uren, op zaterdag en op zondag ook in andere bedrijfstakken voortdurend ter
discussie.De heer De Wit wilde zeker niet gaan in de richting van een 24-uurseconomie,
omdat zoiets nadelige effecten heeft op sociale verbanden en het verenigingsleven.
Hij pleitte voor het volgen van het SER-advies uit 1995, voor een beperking
van de avondopenstelling tot 20.00 uur door de week en 18.00 uur op zaterdag,
en voor een beperking van het aantal koopzondagen tot acht. Verder moet heel
nadrukkelijk worden gekeken naar toepassing van het toeristische regime en
moet worden bezien of er niet veel duidelijker criteria moeten komen. Hij
vroeg aandacht voor de positie van de gewetensbezwaarden en had weinig fiducie
in verdere flexibilisering. Degenen die willen opkomen voor de benarde positie
van de consument komen op deze manier ook aan hun trekken.De heer Van Dijke (RPF) merkte, mede sprekend
namens de fractie van het GPV, op dat blijkens de evaluatie wordt voorondersteld
dat in een markteconomie de behoeften van de consument het uitgangspunt vormen
voor alle economische activiteiten. Hij zou graag hebben gezien dat «de
behoeften van de consument» nader waren gedefinieerd. De markt schept
voor een belangrijk deel zelf de behoeften, waarvan de waarde sterk moet worden
gerelativeerd. Bedoelde vooronderstelling achtte hij een onacceptabele versmalling
van het afwegingskader.Naar zijn mening waren de woorden van de heer Van Walsem over de trend
naar grootschaligheid in strijd met diens motie, erop gericht om de kleine
winkelier meer ruimte te gunnen. Wat staat de heer Van Walsem voor ogen? Vindt
de regering de trend naar grootschaligheid gewenst? Zo nee, wat wordt dan
gedaan om zulks tegen te gaan?Uit de brief van de minister blijkt dat nog maar 20% van de huishoudens
kostwinnersgezinnen zijn en dat het aantal tweeverdieners sterk is toegenomen.
De heer Van Dijke wees erop dat het leeuwendeel van de tweeverdieners bestaat
uit kostwinnersgezinnen plus een kleine, aanvullende deeltijdbaan en dat beperkingen
om binnen de begrensde openingstijden inkopen te doen derhalve niet bestaan.
Voor de groeiende groep eenpersoonshuishoudens zou de verruiming tot 20.00
uur ruim voldoende zijn geweest. Het feit dat de zondagopenstelling voornamelijk
wordt gebruikt voor funshopping geeft aan dat van een noodzaak tot zondagopenstelling
helemaal geen sprake is.De minister wijst elke suggestie dat de ruimere winkeltijden de komst
van een 24-uurseconomie stimuleren van de hand. Niemand beweert dat de Winkeltijdenwet
de 24-uurseconomie brengt, maar wel wordt beweerd dat deze wet mede daartoe
bijdraagt. Het feit dat de activiteiten buiten de traditionele winkeltijden
zijn toegenomen is daarvan een onderbouwing. De fracties van RPF en GPV vinden
het belangrijk dat de zondag een dag van collectieve rust, bezinning, kerkgang
en ontspanning kan zijn. Dit is heilzaam voor de samenleving. De Winkeltijdenwet
maakt dit alleen maar moeilijker en daarom moet de zondagopenstelling ongedaan
worden gemaakt.De minister heeft gemeld dat werken op zondag op weerstand stuitte bij
het personeel, maar dat goede afspraken over werkroosters deze weerstand hebben
overwonnen. Waaruit leidt de minister dit af? Is zij er zich van bewust dat
die afspraken zich vaak vertalen in het vertrek van mensen die op zondag niet
willen werken of indiensttreding belemmeren? Een belangrijke minderheid van
de samenleving wordt op deze wijze het werken in de detailhandel onmogelijk
gemaakt. De minister lost dit probleem op door te verwijzen naar de verantwoordelijkheid
van de sociale partners. Zij wast haar handen in onschuld en gaat voorbij
aan de toezeggingen die door haar voorganger op dit punt zijn gedaan.In de evaluatie wordt niet ingegaan op het feit dat vastgoedondernemers
potentiële ondernemers in de winkelcentra openingstijden voorschrijven. Ondernemers die bezwaar hebben tegen openstelling op zondag worden
categoraal uitgesloten van participatie in het winkelbedrijf. Waarom gaat
de minister hieraan voorbij? Werknemers hebben met betrekking tot het aantal
uren dat zij werken enige bescherming van de Arbeidstijdenwet, maar de kleine
middenstander wordt geheel aan zijn lot overgelaten. Kennelijk verstaat het
kabinet dit onder het werken aan de kwaliteit van de samenleving. Wil de minister
dit toelichten?Gedeelten van industrieterreinen zijn aangewezen als toeristisch gebied.
Toetst de minister dergelijke aanwijzingen? Welke criteria worden gehanteerd?
Of vindt zij het allemaal wel best?De heer Van Dijke vond het opmerkelijk dat in het evaluatierapport zo
goed als niets staat over de positie van de werknemers. Hij nodigde de minister
uit daar nader onderzoek naar te doen en de Kamer over de bevindingen te berichten
Met de Winkeltijdenwet heeft de detailhandel als het ware de openingstijden
herontdekt als concurrentiemiddel, staat in de brief. Dat «herontdekt»
duidt erop dat dit eertijds de praktijk was die door te grote beperkingen
de detaillist zou zijn ontnomen. Dit achtte hij geschiedvervalsing. De Winkelsluitingswet
beoogde aan de destijds bestaande concurrentiemogelijkheden kaders te bieden
vanuit sociale motieven. De minister gaat eraan voorbij dat die herontdekking
leidt tot winkeltijden waarnaar niemand terugverlangt. De minister suggereert
dat de detaillist de vrijheid heeft om van deze concurrentiemogelijkheid gebruik
te maken, terwijl deze vrijheid in de praktijk niet bestaat. Het is de vrijheid
van degenen die zitten in een stadion: als de voorsten gaan staan, moeten
de anderen ook gaan staan, willen zij wat zien.De heer Van Dijke was van mening dat de zondagsopenstelling in de Winkeltijdenwet
van de baan moet. De consequenties voor de kleine middenstander moet helder
worden onderzocht, zowel qua arbeidstijden als qua mogelijkheden om zich te
onttrekken aan de bepalingen die vorderen om op zondag open te zijn. De consequenties
voor de werknemers in de detailhandel moeten worden onderzocht en in kaart
gebracht. Afhankelijk van de uitkomst van dat onderzoek moet aanpassing van
de Winkeltijdenwet op dit punt allerminst worden uitgesloten. Daarom pleitte
hij ervoor vaker te evalueren, met name om de langetermijntrend in beeld te
krijgen.De heer Van der Staaij (SGP) constateerde
dat het KPMG-rapport al op 23 juni 1998 bij de Kamer lag, terwijl de minister
pas op 20 augustus 1999 het kabinetsstandpunt meedeelde. Wat is de oorzaak
van deze trage procedure?De minister gaat voorbij aan de negatieve effecten van de verruimde winkeltijden,
kijkt met tevredenheid terug op de eerste jaren en zegt velen te kennen die
het heerlijk vinden op zondag te kunnen winkelen in plaats van voor dichte
luiken te staan. Het kabinetsstandpunt over de evaluatie is doortrokken van
geloof in de zegeningen van economische groei en consumptief gedrag en stelt
de SGP-fractie dan ook teleur. De economische argumentatie staat voorop en
de individuele vrijheid om te consumeren staat centraal. Weinig aandacht wordt
besteed aan het belang van collectieve waarden die een begrenzing moeten vormen
van de individuele vrijheid. Met de schaarse tijd moet veel voorzichtiger
worden omgegaan. Deze tijd moet niet aan de trend van economisering prijs
worden gegeven.Hij had ernstige bezwaren tegen de zondagopenstelling van winkels en vond
dat deze afgeschaft moet worden. Voor hem was de zondag een paleis in de tijd,
een dag die niet alleen een belangrijke godsdienstige functie heeft, maar
die ook een sociale functie vervult. De spirituele waarde van de zondag mag
niet worden onderschat, evenmin als het belang voor de samenleving. Het was
hem opgevallen dat in allerlei commentaren zorg is geuit over de commercialisering
van de zondag en dat de behoefte aan een collectief rustmoment breed wordt
gedeeld. De heer Van der Staaij vond dat te gemakkelijk voorbij is gegaan aan het
manifest van de gezamenlijke kerken en de 800 000 handtekeningen tegen
de 24-uurseconomie. Is er geen sprake van een faciliëring van een ontwikkeling
naar de 24-uurseconomie? Heeft de verruiming van de winkeltijden in dit opzicht
geen olievlekwerking? Raakt de mens het ritme van de zevende dag als rustdag
en het ritme van dag en nacht niet steeds meer kwijt? Telt elk uur van het
etmaal niet steeds meer als economisch uur?De minister is zeer positief over de verruiming van de winkeltijden als
banenmotor. Dat betreft veelal banen van een dag in de week. In hoeverre is
er sprake van een reële, kwalitatieve banengroei?In het KPMG-rapport wordt geconstateerd dat het verruimde winkeltijdenregime
aan de kleine zelfstandige voldoende bestaanskans biedt. Commentaren van RMU
en CNV schetsen een ander beeld. Wat is de mening van de minister hierover?
Is de kleine zelfstandige bij de evaluatie wel serieus in beeld geweest? De
Winkelsluitingswet beoogde ook de ondernemer tegen lange werktijden te beschermen.
Van de Winkeltijdenwet gaat nauwelijks een beschermende werking uit. Wie komt
er nog op voor de belangen van de kleine ondernemer?Hij vond de triomfalistische toonzetting van de brief misplaatst. De vrijheid
van de consument leidt tot gebondenheid van de ondernemer. De sociale gevolgen
van de verruimde winkeltijden worden onderschat.Uit een commentaar van FNV Bondgenoten blijkt dat, hoewel in verschillende
CAO's is geregeld dat het werken op zondag in beginsel vrijwillig geschiedt,
in de praktijk veelal weinig van vrijwilligheid sprake blijkt te zijn, terwijl
de zeggenschap over werk- en rusttijden eerder afgenomen dan toegenomen is.
Wat is de mening van de minister hierover?De conclusie dat de verruimde winkeltijden geen bijzonder effect hebben
op het verenigingsleven blijkt te zijn gebaseerd op een rapport, opgesteld
in opdracht van NOC*NSF en beperkt zich tot de sport. Waarom wordt dit rapport
als representatief beschouwd voor het totale verenigingsleven?Volgens een RMU-rapport eist 27% van de bedrijven die op zondag actief
zijn van sollicitanten dat zij op zondag werken, denkt nog eens 23% dit in
de toekomst te doen en geeft 24% aan geen overleg gepleegd te hebben met ondernemingsraad,
personeelsvertegenwoordiging of individuele werknemers over de inzet van werknemers
op zondag. Wat is de reactie van de minister hierop?Exploitanten van winkelcentra eisen in toenemende mate van winkeliers
dat zij hun deuren op zondagen openen. Vooral in nieuwe winkelcentra wordt
met standaardcontracten gewerkt waarin staat dat alle winkels dezelfde openingstijden
moeten aanhouden. Hoe kan in dit geval het belang van de individuele winkelier
worden beschermd? Is hierbij geen sprake van indirecte discriminatie uit een
oogpunt van godsdienstige overtuiging?Ten aanzien van het toeristische regime blijkt de regeling onduidelijk
te zijn. De minister heeft gezegd: van misbruik is geen sprake. Wat verstaat
zij onder «misbruik»? Is een sterk toenemend gebruik al geen teken
aan de wand? Het gaat om een ontheffing en die kan alleen maar serieus worden
genomen als in incidentele gevallen invulling eraan wordt gegeven.De heer Rabbae (GroenLinks) merkte op dat
zijn fractie destijds alles afwegende voor de Winkeltijdenwet heeft gestemd.
Gezien de ontwikkelingen kon hij zich niet voorstellen dat het evaluatierapport
de werkelijke positie van de kleine ondernemers schetst. Die ontwikkelingen
gaan ten koste van de leefbaarheid van delen van dorpen en steden.De zondag is de zuurstof van de samenleving. Wat zich in binnensteden
op zondagen voordoet, achtte hij een slechte ontwikkeling. Is het de rijksoverheid
mogelijk om, als de lokale democratie daartegen niet wil optreden, te interveniëren?
Hij verzocht de minister na te gaan hoe de VNG hierover denkt. Aangezien hij
verwachtte dat deze trend niet is tegen te houden, legde hij zich
neer bij een winkelopenstelling op acht zondagen per jaar. Daarbij zou de
winkelopenstelling niet beperkt moeten blijven tot de binnensteden, maar zich
ook moeten kunnen uitstrekken tot achterstandswijken.Het antwoord van de ministerDe minister constateerde dat een aantal woordvoerders
een principieel betoog hebben gehouden over de Winkeltijdenwet, terwijl zulks
nu niet aan de orde is. Op de agenda staat de evaluatie van de effecten van
de verruiming van de winkeltijden.De evaluatie voldeed aan haar verwachtingen. Gebleken is dat door de verruiming
van de winkeltijden gezinnen iets meer ruimte hebben voor hun inkopen. Wellicht
is het een trend in de maatschappij om niet meer gezamenlijk te kunnen ontbijten.
De Winkeltijdenwet heeft de mogelijkheid opgeleverd, samen 's avonds boodschappen
te doen en vervolgens samen te dineren. De bedoeling van de wet was om de
consument beter te bedienen. Gezien het gebruik dat wordt gemaakt van de verruimde
mogelijkheden is dit door de consument goed ontvangen.Er zijn zo'n 11 000 nieuwe banen gecreëerd in de detailhandel,
waarvan zo'n 7 000 samenhangen met de verruiming van de winkeltijden.
De rest heeft te maken met de economische groei. Volgens de CBS-cijfers stijgt
de geregistreerde werkloosheid in de detailhandel niet.Er is een impuls tot vernieuwing opgetreden. Er worden andere producten
aangeboden. Er heeft geen kaalslag onder kleine winkels plaatsgevonden. De
24-uurseconomie is er bepaald niet door ontstaan en ook niet bevorderd. Er
blijkt enige groei te zijn in onregelmatigheid. In 1992 was het aantal regelmatige
banen in alle sectoren van de economie in Nederland 52%. In 1998 was dat 50%.
Wat het weekend aangaat, is er geen groei te constateren. Voor de avond geldt
een groei van 2%. Dit begon al in 1993, dus niet pas nadat de winkeltijden
zijn verruimd.De bedoeling was om de behoefte van de consument aan passende openingstijden
van winkels centraal te stellen. De Winkeltijdenwet houdt in dat grenzen worden
gesteld aan die openingstijden. De Winkelsluitingswet die daarvoor gold, was
gebaseerd op de behoefte van een andersoortig gezin, een gezin dat nu nauwelijks
meer bestaat. Sommige consumenten kiezen niet meer alleen op grond van productassortiment,
maar ook op grond van winkeltijden. Dit geeft een extra vorm van concurrentie,
hetgeen inhoudt dat de winkelier gestimuleerd wordt om nog scherper op de
behoeften van zijn klanten te letten, waardoor de klant nog meer koning is
geworden. In feite ondersteunt de nieuwe Winkeltijdenwet het moderne gezin.
Dit was ook het oordeel van de Emancipatieraad.De minister vond het een interessante optie om gemeenten in de gelegenheid
te stellen, achterstandswijken aan te wijzen als gebieden waarin hetzelfde
regime geldt als in toeristische gebieden. Het betreft de bevoegdheid van
de lokale democratie. Zij wilde nagaan of een en ander zodanig geformuleerd
kan worden dat helder is dat de gemeenten daarvoor kunnen kiezen en hoorde
daarover graag de mening van de verschillende fracties. Zij zou met minister
Van Boxtel via de VNG bezien of de gemeenten hieraan behoefte hebben en of
zoiets uitvoerbaar is, waarna de Kamer van het resultaat op de hoogte wordt
gesteld. Als op deze manier erin geslaagd kan worden, achterstandswijken op
te krikken, kan niemand daartegen zijn.Te vaak wordt gesuggereerd dat een groot aantal steden misbruik maakt
van de toerismebepaling. Deze bepaling is uit de Winkelsluitingswet overgenomen
in de Winkeltijdenwet. Veel van de gemeenten die van deze bepaling gebruik
maken, deden dit al voor 1995. Slechts een paar doen dit sinds 1995. Dit zijn
wat grotere gemeente. Hiermee samenhangt het groeiende stadstoerisme, het
soort toerisme waarvoor veel beleid ontwikkeld is. De minister
had het volste vertrouwen in het werk van de gemeenteraad. Dat is ook de plek
waar de toetsing thuishoort. Indien een gemeenteraad een besluit op dit punt
neemt, kunnen belanghebbenden of hun vertegenwoordigers die bezwaren hebben
tegen de manier waarop de criteria zijn gehanteerd naar de rechter stappen.
Zij vond die criteria heel helder en constateerde dat nog nooit iemand bij
de rechter hierover een zaak aanhangig had gemaakt.In de wet is vastgelegd dat de toeristische aantrekkingskracht niet uit
de openstelling van de winkels voort mag komen. Er moet dus al sprake zijn
van toerisme. De winkelopenstelling kan daarbij ondersteunend zijn.Zij weersprak dat in Den Haag sprake is van een inruil van de claim wegens
overlast door de aanleg van een tramtunnel tegen zondagopenstelling van winkels.
Bovendien is het toeristische gebied van Den Haag veel groter dan dit tunnelgebied.
Het desbetreffende voorstel moet nog door de gemeenteraad worden behandeld
en zij ging ervan uit dat die zal bezien of er sprake is van ondersteuning
van de toeristische functie.In Rotterdam gaat het om een zeer incidentele nachtopenstelling en op
zondag om een openstelling van 10.00 uur tot 20.00 uur. Dit past binnen de
gemeentelijke beleidsvrijheid. Zij ging ervan uit dat hiermee heel verstandig
wordt omgegaan.De minister kon zich voorstellen dat als gevolg van de grote aantallen
toeristen die Amsterdam op zondag bezoeken veel Amsterdammers de stad op zondag
verlaten, maar vond dit typisch een zorg voor de lokale democratie.Normaal gesproken, zou iemand die gewetensbezwaren heeft tegen het op
zondag werken gehoor moeten kunnen vinden bij zijn werkgever. Bedacht moet
worden dat het overgrote deel van de winkels op zondag niet open is. In de
foodsector is het percentage winkels dat op zondag open is vrijwel nul. In
de non-foodsector is bij de kledingzaken sprake van een omzetverhoging. Veel
van deze zaken zijn op zondag open, 38% niet. Bij wit- en bruingoed is 68%
op zondag dicht en bij bouwmarkten bijna alle winkels gesloten. Van gewetensbezwaarden
kan verwacht worden dat zij zoeken naar een werkgever die op zondag de zaak
niet open heeft. Voor werknemers die al bij zo'n zaak werken, ligt het natuurlijk
anders. In een krappe arbeidsmarkt hebben werknemers iets meer mogelijkheden
om de zondagsrust af te dwingen bij hun werkgever, maar een gewetensbezwaarde
kan een winkelier niet het recht ontnemen, zijn winkel op zondag te openen.
De minister was bereid MKB Nederland te verzoeken de branches erop opmerkzaam
te maken dat werkgevers zich fatsoenlijk horen te gedragen ten opzichte van hun
werknemers met gewetensbezwaren. Gewetensbezwaarden kunnen zich beroepen op
het Burgerlijk Wetboek, maar problemen in deze sfeer zouden binnen de normale
arbeidsverhoudingen opgelost moeten worden. Voorzover het gaat om personen
die geen gewetensbezwaren hebben om op zondag te werken, maar toch niet op
zondag willen werken, is er sprake van een kwestie die thuishoort in het overleg
tussen werkgever en werknemer.De heer De Wit (SP) wees erop dat het RMU-rapport
aangeeft dat 32% van de werknemers in de winkelbranche gewetensbezwaren heeft
tegen het werken op zondag en vroeg of de minister dit een aanzienlijk percentage
vindt.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA) merkte op dat er
op zichzelf weinig gewetensbezwaren zijn dat slechts een klein percentage
van de winkels op zondag opengaat, dat maar eenderde deel van betrokkenen
bezwaren heeft tegen het werken op zondag en dat de minister heeft toegezegd
dat zij over de positie van deze gewetensbezwaarden met MKB Nederland gaat
praten. Wat wil men nog meer? De minister voegde daaraan toe dat dit niet
over de Winkeltijdenwet gaat, maar over de Arbeidstijdenwet. Indien er sprake
is van normale arbeidsverhoudingen hoort met gewetensbezwaren rekening te
worden gehouden. Wanneer dat niet wordt gerespecteerd, kan een beroep worden
gedaan op het BW. Zij was bereid via MKB Nederland het signaal aan de detailhandel
te geven dat men problemen in de normale arbeidsrelatie hoort op te lossen
en zegde toe de Kamer over het resultaat te rapporteren. Tevens wilde zij
bezien hoe groot dit probleem werkelijk is en zei de RMU daarbij te betrekken.De concurrentie zal toenemen als gevolg van Internet, ofschoon velen gewoon
willen winkelen en producten in hun handen willen houden. De minister hoopte
dat de zich nogal terughoudend opstellende detailhandel op korte termijn goed
nadenkt over wat Internet voor die handel kan betekenen. In Amerika blijken
kleine winkels het gehele land als markt te krijgen.Wat het overheidsloket betreft, zijn wat resultaten geboekt. Een flink
aantal gemeenten heeft een avondopenstelling voor de afgifte van paspoorten
en dergelijke, maar in dit opzicht is nog veel te verbeteren. Er loopt nog
een project om tot betere toegankelijkheid van de overheidsdiensten te komen,
waarbij onder meer gedacht kan worden aan elektronische toegankelijkheid.
Minister Van Boxtel tracht via uitvoerig overleg stimulansen te bieden, maar
gemeenten en provincies zijn wat dit betreft autonoom.Het evaluatierapport laat zien dat er al heel lang voor de inwerkingtreding
van de Winkeltijdenwet sprake was van schaalvergroting. Deze wet heeft gezorgd
voor een lichte versnelling maar niet voor een schokgolf.Collectieve regelingen over openingstijden in winkelcentra en dergelijke
mogen niet worden opgelegd, omdat zoiets in strijd is met de Mededingingswet.
Dergelijke regelingen kunnen worden voorgelegd aan en getoetst door de NMA.
De minister was nog geen geval bekend van een potentiële winkelier die
met zo'n regeling was geconfronteerd, maar indien het zover komt, was zij
ervan overtuigd dat die regeling onderuit wordt gehaald.Zij merkte op dat volgens de Arbeidstijdenwet twaalfjarigen niet mogen
werken en dat, indien dit toch gebeurt de werkgever een fikse boete krijgt.
Dertien- en veertienjarigen mogen wel op zaterdag werken, maar niet op zondag,
en dan onder een aantal zeer beperkende voorwaarden die in de Arbeidstijdenwet
zijn opgenomen.Het mogelijk verdwijnen van loontoeslagen is een zaak van sociale partners.
Het blijkt in deze tijd dat werkgevers om aantrekkelijk te willen blijven
juist toeslagen geven, ook aan jongeren.Haar uitspraak dat goede afspraken over de werktijden de weerstand tegen
het werken op zondag wegneemt, is gebaseerd op een KPMG-onderzoek en een onderzoek
van het hoofdbedrijfschap detailhandel, waaraan ook de vakbonden hebben meegewerkt,
onder het personeel. Dat de FNV daar andere opvattingen over heeft, doet daaraan
niets af.Telkens laait de discussie over de 24-uurseconomie weer op. Daarbij gaat
het om najagen van een spook. Met groot respect had de minister ervan kennis
genomen dat 800 000 handtekeningen zijn opgehaald, maar die waren gericht
tegen de 24-uurseconomie die niet bestaat en die er naar haar mening nooit
zal komen. Daartegenover staan 4,3 miljoen andersdenkenden, mensen die blijkbaar
graag af en toe op zondag winkelen. Zij begreep niet waar de suggestie vandaan
komt dat de rijksoverheid tot doel heeft de 24-uurseconomie te bevorderen.De heer Van der Staaij (SGP) wees erop dat
in de nota elektronische snelweg staat: Een belangrijk doel is dynamiek, gericht
op het flexibeler maken van de economie, onder andere door stappen ter facilitatie
van de 24-uurseconomie. De minister merkte op dat langs de elektronische
snelweg internationaal 24 uur gewerkt kan worden, dat wil zeggen: acht uur
in Nederland aan de ontwikkeling van een product, vervolgens acht uur in de
VS (want dat is ongeveer het tijdsverschil) en daarna acht uur in Australië
(want dat komt daar weer acht uur achteraan), waarna Nederland weer aan de
beurt is. Dat is een geheel andersoortige 24-uurseconomie, namelijk de elektronische
24-uurseconomie en die heeft geen invloed op de sociale omstandigheden in
een land.Zij releveerde dat altijd al veel mensen op zondag hebben moeten werken:
in ziekenhuizen, in de horeca en in de commerciële dienstverlening. Zij
geloofde niet dat de meeste mensen de zondag als rustdag geheel willen weggooien
en merkte op dat, als de meeste mensen dat niet willen, het niet gebeurt.Voorzover haar bekend, was er van werkgeverskant geen enkele aandrang
om het geven van toeslagen voor zondagsarbeid teniet te doen. In de discussie
over de mogelijke vierdaagse werkweek is van werkgeverskant hoogstens de suggestie
gedaan om van de zaterdag een normale werkdag te maken. Zij vreesde dat op
dit punt dreigingen worden geopperd die maatschappelijke helemaal niet aan
de orde zijn.De minister stelde dat NOC*NSF een zwaar wetenschappelijk onderzoek heeft
laten verrichten door de Katholieke universiteit Brabant naar de invloed van
de verruiming van de winkeltijden op het verenigingsleven. Op dit terrein
bestaan verder nauwelijks gedegen onderzoeksrapporten. Voorzover die er zijn,
geven zij aan dat er sprake is van een teruglopende belangstelling in het
algemeen, een trend die weinig te maken heeft met de verruimde winkeltijden.
Bovendien sluiten de winkels over het algemeen om acht uur 's avonds en is
dat de tijd waarop het verenigingsleven door de bank genomen begint.De voorzitter van de commissie,BiesheuvelDe griffier van de commissie,Tielens-TripelsXNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (RPF),
M. B. Vos (GroenLinks), Van Zuijlen (PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Hofstra
(VVD), Van Walsem (D66), Wagenaar (PvdA), Stroeken (CDA), De Boer (PvdA),
Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Verburg (CDA), Bos (PvdA), Blok (VVD) en
Hindriks (PvdA).Plv. leden: Verbugt (VVD), Atsma (CDA), Kalsbeek (PvdA), Wijn
(CDA), Klein Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), Kamp (VVD), Van den Berg
(SGP), Poppe (SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Van der Steenhoven
(GroenLinks), Schoenmakers (PvdA), Bakker (D66), Van Baalen (VVD), Schimmel
(D66), Herrebrugh (PvdA), Van der Hoeven (CDA), Smits (PvdA), De Haan (CDA),
Van Beek (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Koenders (PvdA), Udo (VVD) en Hamer
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-XIII-41.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl