Justitiële inrichtingen; Brief van de Staatssecretaris van Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134006
 2008-2009
 
 24 587
 Justitiële Inrichtingen
 
 
 
 
 Nr. 
 359
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 17 augustus 2009
 1. Inleiding
 Hierbij doe ik u het themaonderzoek «Rechtspositie arrestanten gevangeniswezen»
van de Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) toekomen. De ISt heeft van maart tot en met mei 2009 onderzoek gedaan naar de
rechtspositie van arrestanten in het gevangeniswezen. Onder arrestanten verstaat
de ISt:
 • personen die voor het ondergaan van een vrijheidsstraf vermeld
staan in het opsporingsregister, worden aangehouden en aansluitend worden
ingesloten in een penitentiaire inrichting (p.i.);
 • personen die, omdat zij zich niet hebben gehouden aan de bij een
opgelegde sanctie verbonden voorwaarden, zijn aangehouden en aansluitend worden
ingesloten in een p.i.;
 • personen die gegijzeld zijn in het kader van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (Lex Mulder) of vanwege een opgelegde ontnemingsmaatregel.
 
 Hoewel arrestanten op jaarbasis in 2008 een kleine 15% van de capaciteit
van het gevangeniswezen bezetten, vormden zij 52% van de totale instroom
in die sector. De gemiddelde verblijfsduur van de in 2008 geplaatste arrestanten
was 42 dagen.
 
 In april 2008 heeft de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) het beleid
ten aanzien van arrestanten gewijzigd en werd het Bureau capaciteitsbenutting
en logistiek (BCL) verantwoordelijk voor de landelijke plaatsing van arrestanten.
Het uitgangspunt werd voortaan dat arrestanten geplaatst worden in een gevangenis
met een regime van algehele gemeenschap. Ook worden arrestanten, mits daarvoor
voldoende capaciteit beschikbaar is, bij een strafrestant van 4 maanden of
minder, geplaatst in of nabij de regio van vestiging.
 
 Het onderzoek geeft antwoord op de volgende vragen:
 • Hoe heeft de DJI het plaatsingsproces georganiseerd en hoe houdt
het BCL bij de plaatsing rekening met de regio van vestiging?
 • Onderkennen de p.i.’s beheers- en gezondheidsrisico’s
van arrestanten en hoe gaat de p.i. daar mee om?
 • Krijgen arrestanten een volwaardig regime van algehele gemeenschap
aangeboden en is er aandacht voor maatschappelijke reïntegratie?
 • Welke knelpunten hebben zich in de p.i.’s voorgedaan met
de wijziging van het regime en/of de gewijzigde doelgroep?
 2. Bevindingen ISt
 De ISt is van mening dat beleid, uitvoering en borging op veel punten
niet voldoen. Desondanks blijken de tijdens het onderzoek geïnterviewde
arrestanten zelf zich in het algemeen wel tevreden te tonen.
 
 De ISt oordeelt dat aan de plaatsing van arrestanten in een gevangenisregime
geen op de doelgroep toegesneden beleidsuitgangspunten ten grondslag liggen,
en constateert dat in lang niet alle inrichtingen waar arrestanten zijn ondergebracht
sprake is van een volwaardig regime van algehele gemeenschap.
 
 De meeste geïnterviewde arrestanten lijken behoefte te hebben aan
een of andere vorm van maatschappelijke ondersteuning maar ontberen de aanloop
daartoe bij (kort) verblijf.
 
 Voorts wordt een zorgvuldiger en selectiever plaatsingsbeleid aanbevolen,
gebaseerd op meer persoonsgebonden criteria. Ook maakt het onderzoek volgens
de ISt duidelijk dat arrestanten voortaan gezien moeten worden als een specifieke
doelgroep.
 
 Ten aanzien van het onderkennen van beheers- en gezondheidsrisico’s
van arrestanten maakt het onderzoek duidelijk dat daarover, voorafgaande aan
de plaatsing in een p.i., weinig bekend is maar dat de p.i’s over voldoende
routine beschikken om dit op te vangen.
 
 De beleidswijziging is in de p.i.’s niet zonder slag of stoot doorgevoerd
en vergde enige tijd. De ISt meent dat de door te voeren organisatieaanpassingen
niet zijn gebaseerd op weldoordachte beleidsuitgangspunten die anticiperen
op relevante organisatorische consequenties van het besluit om arrestanten
voortaan in een gevangenisregime te plaatsen.
 3. Beleidsreactie
 Het rapport van de ISt geeft een grondig inzicht in de specifieke positie
van arrestanten. Niettegenstaande het feit dat de geinterviewde arrestanten
zich in het algemeen tevreden tonen, zie ik aanleiding terdege rekening te
houden met de kritische opmerkingen en suggesties van de ISt met betrekking
tot deze doelgroep. Ook ik ben van mening dat binnen het gevangeniswezen nog
enkele verbeterslagen voor arrestanten te maken zijn. Op veel van de punten
die de ISt aandraagt, zijn daarom al eerder beleidsontwikkelingen in gang
gezet in het kader van de programma’s Modernisering Gevangeniswezen
(MGW) en Sluitende aanpak nazorg.
 
 De beleidswijziging van de DJI van april 2008 ten aanzien van arrestanten
loopt vooruit op de hervormingen in het gevangeniswezen in het kader van MGW.
Het programma MGW voorziet in de indeling van de gedetineerdenpopulatie in
zes doelgroepen. Arrestanten vallen afhankelijk van hun verblijfsduur onder
de doelgroep kortverblijvenden of langverblijvenden. Slechts 5%
van alle in 2008 geplaatste arrestanten valt onder de doelgroep langverblijvenden.
De overige 95% valt onder de doelgroep kortverblijvenden.
 
 In het kader van MGW wordt gewerkt aan herinrichting van het dagprogramma,
met een basisactiviteitenprogramma voor alle gedetineerden dat mede in het
teken staat van reïntegratie. Bovendien zal arbeid worden aangeboden
aan alle gedetineerden, ook aan kortverblijvenden. In 2010 dient het nieuwe
dagprogramma te zijn geïmplementeerd.
 In het kader van MGW wordt tevens landelijk een gestandaardiseerd screeningsproces
ingevoerd, waarmee elke gedetineerde na binnenkomst op uniforme wijze zal
worden gescreend. Hiervoor wordt in elke p.i. een inkomstenafdeling of inkomstenprogramma
gerealiseerd. Het nieuwe screeningsproces moet zorgen voor een betere informatiestroom
in en naar de penitentiaire inrichting op het moment dat een gedetineerde
wordt ingesloten. Risicoprofiel, zorgbehoefte en inventarisatie van de noodzakelijke
nazorgactiviteiten worden tijdens dit proces vastgesteld. Bij de vorming van
het detentie- en reïntegratieplan wordt informatie van de gemeente en
relevante partners betrokken. De invoering van dit screeningsproces is landelijk
voorzien per 1 januari 2010.
 
 Het besteden van aandacht aan maatschappelijke reïntegratie tijdens
en na het verblijf in een p.i. is van belang voor alle gedetineerden, ook
voor kortverblijvenden. Een van de uitgangspunten van het programma Sluitende
aanpak nazorg is dat nazorgactiviteiten zich richten op alle gedetineerden
die problemen hebben op het terrein van identiteitsbewijs, huisvesting, inkomen,
schulden of geestelijke gezondheidszorg dan wel verslavingszorg behoeven.
Regionale plaatsing is mede bedoeld om dit uitgangspunt te verwezenlijken.
Op 19 mei jl. heb ik u het Masterplan Gevangeniswezen 2009–2014
toegezonden. Het Masterplan geeft uitdrukking aan het uitgangspunt van regionale
plaatsing van gedetineerden. De indeling in doelgroepen en het regionaal plaatsen
dienen uiterlijk in 2012 gerealiseerd te zijn.
 4. Aanbevelingen
 Hieronder volgt een toelichting op de wijze waarop de aanbevelingen van
de ISt door de DJI ter hand worden genomen.
 Aanbeveling 1
 
 Formuleer in nauw overleg met stakeholders criteria
op grond waarvan de plaatsing van arrestanten tot stand komt en borg de eenduidige
toepassing van deze criteria.
 
 
 De plaatsing van arrestanten vindt momenteel plaats op basis van een convenant
dat is ondertekend door de bij de plaatsing betrokken ketenpartners en wordt
uitgevoerd aan de hand van de werkinstructie «plaatsing arrestanten».
 
 Het huidige uitgangspunt is dat de arrestant door het BCL in een gevangenis
in de regio van arrestatie wordt ondergebracht. Indien er geen capaciteit
beschikbaar is, wordt de arrestant geplaatst in een huis van bewaring binnen
de regio of een gevangenis buiten de regio.
 
 Zoals hierboven reeds is aangegeven, zullen alle kortverblijvenden, na
voltooiing van het Masterplan, regionaal worden geplaatst. Zij zullen worden
ondergebracht in het arrondissement van vestiging of het aanpalende arrondissement.
 Aanbeveling 2
 
 Analyseer relevante gegevens rond het plaatsingsproces
en gebruik deze gegevens bij de evaluatie en eventuele aanpassing van beleid.
 
 
 Het plaatsingsproces zal periodiek worden geëvalueerd en afhankelijk
van de uitkomsten van de evaluatie, worden bijgesteld.
 Aanbeveling 3
 
 Stel, in overleg met stakeholders, een informatieprotocol
vast met daarin opgenomen eisen ten aanzien van de mate waarin een arrestant
gedocumenteerd is alvorens tot plaatsing in een p.i. kan worden overgegaan.
 
 
 Naast de bij aanbeveling 1 genoemde werkinstructie en het convenant, wordt
momenteel gewerkt met een landelijk vastgesteld protocol waarbij de procedure
ten aanzien van veroordeelden en voorlopig gehechten met medische problemen
ingesloten op een politiecel wordt beschreven. De werkwijze die in deze documenten
beschreven wordt geldt ook voor arrestanten.
 
 Bij ketenpartners zal nogmaals onder de aandacht worden gebracht dat het
van groot belang voor de plaatsing is om alle beschikbare relevante informatie
over een arrestant zo snel mogelijk aan het BCL over te dragen. Overigens
is in veel gevallen nog geen informatie beschikbaar over de arrestant, gezien
het korte tijdsbestek tussen arrestatie en doorplaatsing naar een inrichting.
De DJI heeft namelijk een resultaatsverplichting om arrestanten die vóór
13.00 uur zijn aangemeld, dezelfde dag nog te plaatsen.
 Aanbeveling 4
 
 Stel, in overleg met de p.i.’s, een uniforme
procedure vast met betrekking tot de medische screening bij plaatsing in een
p.i. voorafgaande aan het weekeinde.
 
 
 In alle inrichtingen is er een 24-uurs bereik- en beschikbaarheid van
artsen. Bovendien wordt in enkele inrichtingen al gewerkt met een late verpleegkundigendienst
tot 21 uur op de vrijdagavond.
 
 Er zal per inrichting worden geïnventariseerd hoe de verpleegkundigendienst
en de medische screening op vrijdagavond zijn georganiseerd. Aan de hand van
de uitkomsten van deze inventarisatie zal worden beoordeeld of en zo ja welke
passende maatregelen nodig zijn om tegemoet te komen aan deze aanbeveling.
 Aanbeveling 5
 
 Expliciteer beleid met betrekking tot hoe het regime
van arrestanten vorm dient te krijgen en betrek daarbij hoe het gedrag en
de aanwezigheid van arrestanten zich verhoudt tot de aanwezigheid van andere
doelgroepen binnen een regime van algehele gemeenschap.
 
 
 Zoals ik eerder in mijn brief heb aangegeven, zullen de arrestanten onder
MGW grotendeels vallen onder de doelgroep kortverblijvenden. De arrestanten
zullen niet als specifieke doelgroep worden benoemd. De gedetineerden worden
per doelgroep in de inrichtingen geplaatst, waardoor kortverblijvenden en
langverblijvenden niet meer op dezelfde afdeling zullen verblijven.
 Aanbeveling 6
 
 Betrek bij het beleid de mate waarin en wijze waarop
er sprake is van effectieve activiteiten gericht op nazorg.
 
 
 Met het oog op de veelal korte verblijfsduur bij arrestanten is aansluiting
op reeds lopende gemeentelijke trajecten van belang. Daarom is inbreng van
gemeentelijke informatie kort na binnenkomst van een arrestant juist bij deze
doelgroep belangrijk. Om informatie en de vraag vanuit gemeenten actief te
betrekken bij het detentie- en reïntegratieplan wordt in de loop van
2009 het Digitaal Platform Nazorg aangepast met een «gemeenteblad».
De MMD’er meldt de naam van de gedetineerde arrestant binnen twee dagen
na inkomst aan de gemeente van vestiging. Met het «gemeenteblad»
kan de gemeente binnen vijf werkdagen de bij hen bekende relevante informatie
delen met de MMD’ers en gericht gewenste acties met oog op reïntegratie
aangeven. De MMD’er brengt deze informatie in ten behoeve van het persoonlijk
detentie- en reïntegratieplan. Deze werkwijze wordt vanaf 1 januari
2010 ingevoerd.
 Aanbeveling 7
 
 Doordenk, in samenhang met het regiobeginsel, de schaal,
de doorstroomsnelheid en de wenselijkheid van een effectieve screening door
de mmd’er, de mogelijkheid van een interne differentiatie voor arrestanten.
 
 
 In overleg met externe partners wordt nagegaan in hoeverre zij een aandeel
kunnen leveren bij de uitvoering om reïntegratie een deel van het persoonlijk
detentieen reïntegratieplan te laten zijn. De aanbeveling zal ik betrekken
bij de verdere uitwerking van MGW en programma sluitende aanpak nazorg.
 Aanbeveling 8
 Voor p.i. Ooyerhoek (Zutphen)
 
 
 Plaats arrestanten bij binnenkomst niet rechtstreeks
op een mpc maar hanteer een redelijke observatieperiode alvorens het mpc-besluit
te nemen.
 
 
 In overleg met de p.i. Ooyerhoek wordt bepaald hoe de uitvoering van deze
aanbeveling kan worden gerealiseerd.
 Aanbeveling 9
 Voor de p.i.’s
 
 
 Ga na in hoeverre het aan arrestanten geboden regime
voldoet aan de eisen van een regime van algehele gemeenschap op basis van
de richtlijn van de sectordirecteur Gevangeniswezen dat het activiteitenprogramma
wekelijks tenminste 45 uur omvat en het dagprogramma de mogelijkheid
tot 59 uur verblijf in gemeenschap biedt. Stel het regime zonodig bij
om te voldoen aan de richtlijn.
 
 
 Zoals ik hierboven in mijn beleidsreactie heb aangegeven, wordt begin
2010 voor alle doelgroepen een nieuw dagprogramma geïntroduceerd. Naast
de vaste onderdelen als onder meer sport, bezoek en luchten, omvat het dagprogramma
een individueel variabel onderdeel met meer ruimte voor activiteiten gericht
op de reïntegratie van de gedetineerde. Daarnaast wordt in 2010, om in
het dagprogramma meer ruimte te maken voor reïntegratieactiviteiten
en bezoekmogelijkheden, voor twee avonden per week het avondprogramma weer
ingevoerd en worden de weekendactiviteiten verruimd.
 
 De staatssecretaris van Justitie,
 N. Albayrak
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.