Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Verslag algemeen overleg op 14 maart 2002
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-02, nr. 428

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

21501-02 nr. 428

17-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de bewindsliedenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-02Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 21501-20Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-02Algemene Raad21 501-20Europese Raadnr. 428VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 17 april 2002De algemene commissie voor Europese Zaken1
en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken2
hebben op 14 maart 2002 overleg gevoerd met minister-president Kok, minister
van Algemene Zaken, minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken en staatssecretaris
Benschop van Buitenlandse Zaken over:– het verslag van de Algemene Raad van
11 en 12 maart 2002 (21 501-02, nr. 425);– de agenda van de Europese Raad van vrijdag 15 en zaterdag 16 
maart 2002 te Barcelona (21 501-20, nr. 188);– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d. 15
februari 2002 houdende het Nederlandse standpunt voor de Europese Raad van
Barcelona (21 501-20, nr. 182);– de brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d. 4  maart 2002 ten
behoeve van de Europese Raad te Barcelona over een gezamenlijk paper van Nederland
en Tsjechië over pensioenen (21 501-20, nr. 185);– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d. 11
maart 2002 ten behoeve van de Europese Raad te Barcelona over het gezamenlijke
paper van Nederland en Zweden over duurzaamheid (21 501-20, nr. 186);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 11 maart
2002 over de actuele situatie in het Midden-Oosten (BuZa-02-107).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Timmermans (PvdA) merkt op dat er
door de Europese Raad krachtig moet worden geprotesteerd tegen de huidige
acties van Israël in de bezette gebieden. Er is namelijk niet langer
sprake van legitieme zelfverdediging of een gerechtvaardigde strijd tegen
het terrorisme. Dat laat natuurlijk onverlet dat de Palestijnse aanslagen
evenzeer onacceptabel zijn. Welke mogelijkheden zien de bewindslieden voor
de Europese Raad om op basis van de Veiligheidsraadsresolutie 1397 daadwerkelijk
tot actie over te gaan? Moet hierbij wellicht de mensenrechtenclausule uit
de Associatieovereenkomst met Israël worden betrokken? Concrete acties
van de EU zijn belangrijk, omdat de VS daartoe vooralsnog niet lijken te willen
besluiten.De doelen die de Europese Raad zich in Lissabon heeft gesteld, worden
waarschijnlijk niet gehaald, omdat het onmogelijk is gebleken om een economische
groei van 3% per jaar te realiseren. Het is dan ook te betreuren dat de arbeidsmarkt
onvoldoende is geflexibiliseerd, de bevordering van de arbeidsmobiliteit achterblijft
en de liberalisering binnen de EU stagneert. Een ander groot probleem is dat
men er nog niet in is geslaagd, de financiering van de pensioenstelsels zodanig
in te richten dat men voorbereid is op de vergrijzing. De heer Timmermans
noemt het daarom een belangrijke verdienste van de regering dat zij dit onderwerp
op de agenda heeft weten te zetten en in het gezamenlijke paper met Tsjechië
naast aandacht voor de financiering ook aandacht heeft gevraagd voor de kwaliteit
van de pensioenstelsels.De voorbereiding van de Europese Raad is rommelig verlopen. Zo hebben
de noodzakelijke stukken de Kamer zeer laat bereikt, omdat het Spaanse voorzitterschap
zijn brief over de Europese Raad pas op het laatste moment heeft verstuurd.
Is de regering bereid, op de Europese Raad haar zorgen over de werkwijze van
het Spaanse voorzitterschap uit te spreken?Economische coördinatie binnen Europa is dringend noodzakelijk. Het
ligt niet helemaal voor de hand dat de Ecofin-raad deze rol op zich heeft
genomen, maar nu hem die rol is toebedeeld, is het zaak dat deze raad de noodzakelijke
hervormingen van het economische bestuur van de EU daadkrachtig ter hand neemt.Liberalisering is belangrijk voor het versterken van de Europese economie.
Hiervoor mag echter alleen worden gekozen als het toezicht zodanig is dat
deze liberalisering eerlijk verloopt. De liberalisering van de energiemarkt
is in dit verband een schrijnend voorbeeld van hoe het niet moet. Het instandhouden
van de staatsmonopolies op de Franse energiemarkt en de steun van de Franse
regering aan deze sector leiden er immers toe dat de landen die hun energiemarkten
al wel hebben geliberaliseerd, hun concurrentiepositie sterk hebben zien verslechteren.
Verder wordt het hierdoor ook heel moeilijk om allerlei «groene doelstellingen»
te realiseren, aangezien landen geen invloed kunnen uitoefenen op het groene
gehalte van de energie die uit andere lidstaten hun land binnenkomt.De heer Solana heeft interessante ideeën gelanceerd voor de hervorming
van de Raad die ongetwijfeld in zijn gesprek met de vertegenwoordigers van
de Benelux aan de orde zullen komen. De heer Timmermans wijst erop dat het
een zorgelijke ontwikkeling is dat de Raad zijn eigen hervorming buiten de
bredere hervorming van de hele Unie lijkt te willen houden. De toekomstige
organisatie van de Raad moet immers mede worden bepaald door de ontwikkelingen
bij de andere instellingen, zeker als wordt gekozen voor een versterking van
het communautaire karakter van de Unie. Is de regering bereid om haar vertegenwoordiger
bij de Conventie in deze lijn te laten opereren?De buurlanden van Zimbabwe hebben gematigd positief gereageerd op de uitslag
van de presidentsverkiezingen in dit land. Deze houding wordt vermoedelijk
ingegeven door angst voor destabilisering van de regio. De Europese landen
en de VS stellen zich terecht wel kritisch op, omdat deze verkiezingen
niet vrij en eerlijk zijn verlopen en de wankele basis van Mugabe op termijn
een veel groter gevaar is voor de stabiliteit van de regio. De heer Timmermans
vraagt met het oog hierop of de regering bereid is om op de Europese Raad
te streven naar een duidelijke veroordeling van deze verkiezingen.De heer Hoekema (D66) wijst erop dat de komende
Europese Raad op een cruciaal moment plaatsvindt. Het Lissabonproces is immers
gestart in een periode van hoogconjunctuur, terwijl de economische vooruitzichten
nu, ondanks het voorzichtige herstel in de VS en Europa, veel minder rooskleurig
zijn. Om die reden is het van groot belang dat men resultaten boekt en gedane
beloften gestand worden gedaan.Het Spaanse voorzitterschap maakt vooralsnog geen al te sterke indruk.
Zo is het enigszins buiten de orde dat het Spaanse voorzitterschap trans-Iberische
netwerken en spoorlijnen als agendapunt heeft opgevoerd en zorgelijk dat in
de pers wordt geschreven dat sociale onderwerpen de franje van de top dreigen
te worden. Deze reactie is zeker te begrijpen, nu het Spaanse voorzitterschap
vervoer, communicatie, energie, vrije financiële markten, volledige werkgelegenheid
en onderwijs als prioriteiten opvoert. De sociale onderwerpen zijn daarbij
immers in de minderheid. Is de regering bereid om tegenwicht te bieden aan
deze liberaliseringsagenda?De organisatie van de Europese Raad laat te wensen over. Zo is er wel
een sociale top georganiseerd op de dag voorafgaand aan deze Raad, maar is
er geen vervolg gegeven aan het initiatief van premier Verhofstadt om ook
de ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit te nodigen.Nederland heeft ter voorbereiding van deze Europese Raad in samenwerking
met andere lidstaten en kandidaat-lidstaten een aantal papers gepubliceerd.
Kan de minister-president ingaan op de partnerkeuze voor deze papers? Kan
hij verder aangeven waarom er geen papers in Benelux-verband zijn opgesteld?In de pers wordt gesuggereerd dat de Nederlandse regering de lat voor
deze Raad niet te hoog wil leggen, omdat er binnenkort verkiezingen worden
gehouden in Duitsland en Frankrijk. Kunnen de bewindslieden deze suggestie
ontkrachten en bevestigen dat er daadwerkelijk invulling zal worden gegeven
aan de afspraken die in Lissabon zijn gemaakt over de liberalisering van de
energiemarkt en het gemeenschapsoctrooi?De heer Hoekema benadrukt vervolgens dat het van belang is dat de Europese
Raad succes en dynamiek uitstraalt om de laffe smaak bij de burgers weg te
spoelen over het geruzie over de instellingen op de Top van Laken. Wordt op
deze raad formeel of informeel gesproken over de instellingen?Aan de doelstelling van Lissabon dat de economie van de EU in 2010 de
meest dynamische en innoverende economie van de wereld moet zijn, wordt terecht
vastgehouden. Daardoor mag echter niet de aandacht verslappen voor het flankerende
beleid dat hiervoor nodig is. Het is dan ook goed dat de regering in Barcelona
zal inzetten op de sociale dimensie en de milieudimensie. Zo vraagt de regering
terecht aandacht voor de betaalbaarheid en de kwaliteit van het Europese pensioenstelsel.Er is slechts één indicator voor de armoedebestrijding.
Wellicht is het nodig om met meer indicatoren te werken om te garanderen dat
de doelstellingen worden gehaald.Het is de ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid niet gelukt om
overeenstemming te bereiken over kinderopvang. Is de regering bereid om dit
punt en de normen voor de sociale zekerheid en de arbeidsparticipatie aan
de orde te stellen?De milieudimensie lijkt geheel uit het zicht verdwenen te zijn. Is dit
een juiste constatering of wordt hieraan nog steeds aandacht besteed?De heer Solana heeft geschreven dat de Europese Raad wordt gebruikt voor
«inappropriate exercises in self-congratulation». Dit openhartige
en prikkelende document wordt op de Top in Sevilla behandeld, maar wellicht
is een van de ministers bereid om nu al op dit document te reageren?Minister Herfkens heeft zich sterk gemaakt voor de 0,7%-norm. Het is nu
zaak om meer landen dan alleen Zweden achter het Nederlandse standpunt te
krijgen. Welke strategie zal daarvoor worden gebruikt?De regering wijst terecht het voorstel af om te komen tot een Euromediterrane
bank. Het is inderdaad veel beter om te kiezen voor een filiaal bij de investeringsfondsen.
Is hier met een blokkade gedreigd?Noorwegen en een aantal Afrikaanse landen hebben waarnemers gezonden naar
de verkiezingen in Zimbabwe. Zijn de rapporten van deze waarnemers inmiddels
beschikbaar? De heer Hoekema pleit voor handhaving van de sancties als bewezen
wordt dat de verkiezingen niet vrij en eerlijk zijn verlopen.De desastreuze situatie in het Midden-Oosten vereist ingrijpen door de
VS en Europa. Hoe zal deze samenwerking tussen Europa en de VS vorm worden
gegeven? De heer Hoekema wijst er verder op dat de kansen voor succesvolle
bemiddeling iets zijn toegenomen nu president Sharon toch ook enkele hoopgevende
maatregelen heeft durven nemen. Bovendien ligt er een initiatief van Saoedi-Arabië
dat op de komende Arabische top zal moeten worden ingevuld. Hiervoor is echter
wel de aanwezigheid van Arafat vereist. Het politieke momentum dat is gecreëerd,
wordt versterkt door de belangrijke Veiligheidsraadsresolutie 1397, waarin
voor het eerst wordt gesproken over een Palestijnse staat.De heer Verhagen (CDA) verbaast zich erover
dat de minister-president en de minister van Buitenlandse Zaken in hun meest
recente uitlatingen over het Midden-Oosten de aanslagen op Israëlische
staatsburgers niet hebben veroordeeld. Een dergelijke veroordeling is volstrekt
op zijn plaats, ook al lijkt president Sharon een volstrekt heilloze weg ingeslagen
te zijn. Kunnen zij verder aangeven waarom zij Arafat niet hebben aangesproken
op de vermeende betrokkenheid bij enkele aanslagen van de Tanzim, een organisatie
die direct aan hem is gelieerd?Hij merkt vervolgens op dat het aannemen van Veiligheidsraadsresolutie
1397 voor de regering reden moet zijn om in Barcelona te pleiten voor een
veroordeling van de herbezetting door Israël en de zelfmoordaanslagen.
Hoe denkt de minister-president overigens dat er druk op Arafat kan worden
uitgeoefend? Hoe beoordeelt hij verder de positie van Syrië, nu dit land
niet voor deze resolutie heeft gestemd?De reactie van het Spaanse voorzitterschap op het voorstel van de regering
op vrijdag 8 maart voor een gezamenlijk optreden van de VS en de EU, laat
zien dat de afstemming met het Spaanse voorzitterschap te wensen heeft overgelaten.
Het ontbreken van deze afstemming laat echter onverlet dat de minister van
Buitenlandse Zaken lof verdient voor zijn poging om een gezamenlijk optreden
van de VS en de EU te bewerkstelligen. De Veiligheidsraadsresolutie 1397 biedt
daartoe namelijk wel degelijk mogelijkheden.De sancties tegen Zimbabwe moeten worden gehandhaafd. De verkiezingen
zijn immers niet eerlijk verlopen. Hij wijst verder op de opmerkelijke reactie
van Zuid-Afrika. De waarnemers van dit land stellen namelijk dat de verkiezingen
niet eerlijk zijn verlopen, maar tegelijkertijd ook dat de uitslag moet worden
gerespecteerd. Is de regering bereid te pleiten voor continuering van het
Cotonou-proces? Een en ander laat onverlet dat de hulp van de NGO's aan de
onschuldige burgerbevolking natuurlijk gewoon doorgang moet vinden.De heer Verhagen constateert met instemming dat de regering in de stukken
wijst op een aantal zorgwekkende ontwikkelingen bij het Lissabonproces. Zo
wordt er terecht aandacht voor gevraagd dat de neergang van de economie en
het niet halen van deadlines ertoe zal leiden dat de hoofddoelstelling van
het Lissabonproces waarschijnlijk niet zal worden gehaald. Een en ander roept
de vraag op of «benchmarking» zonder harde deadlines
en concrete doelstellingen een strategie is die kan leiden tot het beoogde
resultaat. Zo is het bijvoorbeeld zeer de vraag of Frankrijk op deze manier
kan worden bewogen om zijn binnenlandse energiemarkt open te stellen. Overigens
blijft het natuurlijk vreemd dat door de liberalisering van de energiemarkt
kernenergie in Nederland mag worden ingevoerd, terwijl hier kerncentrales
worden gesloten.De CDA-fractie heeft gepleit voor het als eis opnemen in het Stabiliteitspact
van kapitaaldekking voor pensioenstelsels. De staatssecretaris heeft echter
aangegeven meer te verwachten van flexibilisering van de pensioengerechtigde
leeftijd. De heer Verhagen zegt dat dit waarschijnlijk onvoldoende zal blijken
te zijn en dat hij daarom vasthoudt aan het opnemen van verplichte kapitaaldekking
naast het omslagstelsel.Er zijn door de regering goede initiatieven ontwikkeld, zoals het gezamenlijk
initiatief van minister-president Kok en premier Blair op het terrein van
«research and development». De hoogste prioriteit moet op dit
moment echter wel worden gegeven aan de implementatie van de gemaakte afspraken.De heer Weisglas (VVD) maakt de regering een
compliment voor de toegezonden stukken en de in bilateraal verband ondernomen
initiatieven. Hij herhaalt wel zijn hartenkreet dat het de voorkeur heeft
om dergelijke stukken in telegramstijl aan te bieden. Wat is overigens het
standpunt van de regering over de opmerkingen van de heer Solana over het
karakter van de Europese Raad? Hij merkt vervolgens op dat het zaak is dat
de regeringsleiders de Conventie alle ruimte geven om haar werk te doen.De VVD-fractie heeft altijd benadrukt dat de EU samen met de VS moet optrekken
bij het zoeken naar een oplossing voor de problemen in het Midden-Oosten.
De heer Weisglas zegt dat de minister van Buitenlandse Zaken en de minister-president
waardering verdienen voor de inspanningen die zij zich hiervoor in de afgelopen
week hebben getroost.Het is goed dat premier Sharon na het als zelfverdediging begrijpelijke,
maar buitenproportionele geweld van de afgelopen tijd, bereid lijkt te zijn
om een meer constructieve positie in te nemen. Daarentegen is het een zorgelijke
ontwikkeling dat steeds meer zelfmoordaanslagen worden opgeëist door
groeperingen die zeer dicht bij Arafat staan. Arafat zal daar dan ook hard
op moeten worden aangesproken.Het plan van Saoedi-Arabië verdient de steun van de Europese Raad.
Een voorwaarde hierbij is wel dat het plan niet wordt aangepast aan de wensen
van derde landen. Ten slotte is het van groot belang dat er wordt aangesloten
bij Veiligheidsraadsresolutie 1397.De laconieke reactie van enkele Afrikaanse landen op het verloop van de
verkiezingen in Zimbabwe is bedroevend, zeker omdat Europa en met name Nederland
in de persoon van minister Herfkens zo'n constructieve houding heeft ingenomen
ten opzichte van de Afrikaanse landen.Nederland spant zich ervoor in om Europese landen die daaraan nog niet
voldoen, te bewegen de 0,7%-norm voor ontwikkelingssamenwerking over te nemen.
De heer Weisglas zegt het teleurstellend te vinden dat dit na dertig jaar
nog steeds niet is gebeurd.De liberalisering van de energiemarkt is terecht genoemd als een van de
belangrijkste punten voor de Europese Raad van Barcelona. Een ander belangrijk
onderwerp is het gemeenschapsoctrooi. Omdat het zo nauw luistert, geldt voor
dit onderwerp echter wel: beter geen besluit, dan een compromis.Over de financiering van de pensioenstelsels in Europa zullen nu echt
afspraken moeten worden gemaakt.De heer Weisglas zegt dat op eerdere toppen en nu ook in Barcelona in
feite afspraken worden gemaakt die erop neerkomen dat de lidstaten afspreken
om goed nationaal beleid te voeren. Dat geldt voor de flexibilisering van
de arbeidsmarkt, maar ook voor de hervorming van de sociale zekerheid en de
kennisinfrastructuur. Stagnatie van het Lissabonproces wordt dan
ook voor een groot deel veroorzaakt door het beleid dat met name Frankrijk
en Duitsland op deze terreinen voeren. Dit beleid leidt er overigens ook toe
dat de economische groei in deze landen achterblijft.Het Spaanse voorzitterschap zegt zich sterk te willen maken voor liberalisering
en flexibilisering. De heer Weisglas zegt dat dit inderdaad belangrijke punten
zijn en vraagt de regering daarom Frankrijk en Duitsland te bewegen hun verzet
hiertegen te staken.De belangrijkste oorzaak voor de tegenvallende resultaten van het Lissabonproces
is de geringe economische groei. Het is dan ook te betreuren dat de EU gedurende
de afgelopen tien jaar slechts een keer een groei heeft gerealiseerd van meer
dan 3%, het streven van Lissabon, terwijl de VS in dezelfde periode slechts
een keer onder dit groeipercentage zijn uitgekomen.Mevrouw Karimi (GroenLinks) merkt op dat in
de stukken geheel voorbij lijkt te worden gegaan aan de verwachtingen die
de burgers voor de Europese Raad in Barcelona koesteren. Zo is het teleurstellend
dat er blijkens de agenda niet gesproken zal worden over de dreigende aanval
van de VS op Irak, het nieuwe beleid van de VS voor kernwapens, de transatlantische
relatie en het Midden-Oosten. Zijn de bewindslieden het niet met haar eens
dat de burgers van hun regeringsleiders verwachten dat zij zich nadrukkelijker
dan ooit bezighouden met een toekomstvisie en actuele problemen?De huidige ontwikkelingen in het Midden-Oosten rechtvaardigen dat alle
instrumenten die de EU ter beschikking staan, worden ingezet om de Palestijnen,
maar vooral de regering van Sharon duidelijk te maken dat inmiddels alle grenzen
zijn overschreden. Zo zal er nu eindelijk een einde moeten worden gemaakt
aan de import van Israëlische producten die afkomstig zijn uit de illegaal
bezette gebieden. Een dergelijke boycot mag niet langer worden tegengehouden
door te verwijzen naar technische problemen. Verder zal artikel 2 van de Associatieovereenkomst
met Israël moeten worden geactiveerd. De Commissie van Advies inzake
Volkenrechtelijke Vraagstukken heeft bevestigd dat artikel 4 van de Geneefse
Conventie van toepassing is op de bezette gebieden. De verantwoordelijken
voor de oorlogsmisdaden die in de bezette gebieden zijn en worden begaan,
moeten dan ook ter verantwoording worden geroepen en zo mogelijk worden berecht.
Ziet de regering mogelijkheden om concreet invulling te geven aan dit hoofdstuk
van het internationaal recht?In het verslag van de Algemene Raad wordt Afghanistan niet genoemd. Dat
roept de vraag op of de EU Afghanistan aan zijn lot overlaat, nu de aandacht
verschuift naar onder meer Zimbabwe. Een en ander geldt ook voor Tsjetsjenië,
want ook over dit land wordt niets gemeld in het verslag. Kan de minister-president
aangeven of en, zo ja, welke stappen de EU zal nemen tegen Rusland? Wordt
hieraan nog wel aandacht besteed in de VN-Mensenrechtencommissie?Tot het Lissabonproces is besloten toen er nog veel geloof werd gehecht
aan de mogelijkheden van de zogenaamde nieuwe economie. De verwachtingen die
men koesterde, zijn inmiddels achterhaald, hetgeen overigens ook geldt voor
de resultaten van de liberalisering. Mevrouw Karimi zegt dat het daarom de
hoogste tijd is dat de EU zich bereid toont om echte sociale politiek te voeren
en bijvoorbeeld nadenkt over de herverdeling van werk. Deelt de minister-president
deze analyse en zal hij zich sterk maken voor zo'n sociaal beleid?De regering schrijft dat de liberalisering van de energiemarkt gepaard
moet gaan met een energieheffing. De Spaanse regering heeft de invoering van
een dergelijke heffing echter altijd geblokkeerd en dat roept de vraag op
of het nu wel mogelijk is om deze heffing in te voeren. Spanje kan als voorzitter
immers moeilijk een veto uitspreken als deze heffing op een meerderheid kan
rekenen. Als dit niet mogelijk blijkt, is de regering dan bereid om de Commissie
te vragen om een kopgroepbenadering? Het antwoord van de bewindsliedenDe minister-president benadrukt dat de Europese
Raad in Barcelona tot doel heeft, de voortgang te bespreken die is geboekt
in het Lissabonproces. Verder zal er worden gesproken over eventueel noodzakelijke
aanvullende initiatieven. Op de Top van Lissabon is ervoor gekozen om de Europese
Raad hiermee te belasten. Hierdoor heeft de Europese Raad een belangrijke
functie gekregen, aangezien de vakraden deze Raad aangrijpen voor de interne
afstemming van hun werkzaamheden.De Europese Raad wordt op een belangrijk moment gehouden. De economische
groei is ondanks de succesvolle invoering van de euro en de opwaartse beweging
in de VS nog steeds beperkt en juist daarom is het van groot belang dat de
voortgang van het Lissabonproces wordt bewaakt. Zo zal moeten worden bezien
of de afspraken zijn nagekomen en het wellicht nodig is om nieuwe doelen te
stellen en nieuwe deadlines af te spreken voor bijvoorbeeld de liberalisering
en de energienetwerken. Verder is de verbetering van de interne markt nog
steeds een belangrijke prioriteit.De minister merkt op dat een ander deel van de werkzaamheden van deze
Europese Raad gericht zijn op de ontwikkelingen op middellange en lange termijn.
Daarbij valt voor de middellange termijn te denken aan de kennisinfrastructuur
en «research and development» en voor de lange termijn aan de
vergrijzing. Beleid voor de vergrijzing bestaat overigens uit meer dan alleen
het pensioenvraagstuk, want ook arbeidsparticipatie en gezondheidszorg zijn
hierbij belangrijke aspecten.Al met al is de Europese Raad in Barcelona een heel belangrijke. Dat er
op dit moment andere belangrijke internationale problemen spelen doet niets
af aan het belang dat deze Raad ervoor zorgt dat het Lissabonproces doorgang
vindt en de afspraken die daar zijn gemaakt, worden nagekomen. Verder moet
natuurlijk ook worden beseft dat het onmogelijk is om de toch al overvolle
agenda uit te breiden met zeer belangrijke punten als het Midden-Oosten, omdat
de duur en de omvang van de top dat eenvoudigweg niet toestaan. Zo nemen er
maar liefst twintig delegaties van zowel de lidstaten als de kandidaat-lidstaten
deel aan het plenaire gedeelte van de Raad op vrijdagmiddag. Zimbabwe en het
Midden-Oosten zullen overigens wel worden besproken op de informele zitting
op vrijdagavond.Veel van wat op de Raad in Barcelona zal worden besproken, betreft terreinen
waarvoor de lidstaten een eigen verantwoordelijkheid dragen. Op die terreinen
kan dan ook worden gewerkt met «benchmarking» en «best practices».
Er zijn echter ook beleidsterreinen, bijvoorbeeld het functioneren van de
interne markt, waarover committerende afspraken, inclusief deadlines, moeten
worden gemaakt.Er zal een betere balans moeten worden gevonden tussen economie, sociaal
beleid en milieubeleid. Zo is gebleken dat het niet gemakkelijk is om milieubeleid
te incorporeren in andere beleidsterreinen, zie de problemen rond de energieheffing.
De minister zegt vervolgens een voorstander te zijn van de kopgroepgedachte
voor een energieheffing als op de Europese Raad een dergelijke heffing niet
wordt overgenomen. Er doen zich inderdaad fricties voor tussen de economische
doelen en het streven het sociale karakter van Europa te versterken. De minister
benadrukt dat het zijn opvatting is dat sociaal beleid een eigen plaats moet
hebben. Sociaal beleid is immers een gelijkwaardig element in de drie-eenheid
economie, sociaal beleid en milieubeleid. Nederland heeft zich daarom ingespannen
om een aantal praktische sociale problemen op de agenda te krijgen.Door de Nederlandse inspanningen zijn de pensioenstelsels en de houdbaarheid
daarvan een belangrijk agendapunt geworden. De problemen die zich hierbij
op langere termijn kunnen voordoen, zijn echter geen reden om de lidstaten
voor te schrijven hoe zij hun pensioenstelsels moeten organiseren.
De duurzaamheid van de pensioenstelsels zal echter wel een onderdeel moeten
worden van de convergentieprogramma's voor de duurzaamheid en de soliditeit
van de overheidsfinanciën. Dat dit inmiddels breed wordt onderkend, is
de reden dat het mogelijk is gebleken, dit punt te agenderen. Verder ligt
het wellicht in de rede om de Europese Commissie en/of de Ecofin-raad hierbij
een signalerende rol toe te kennen.De minister benadrukt dat hij nimmer heeft verzuimd om zowel Palestijnen
als Israëli's op een evenwichtige manier aan te spreken op hun bijdrage
aan de huidige geweldsspiraal. Het is immers volstrekt onaanvaardbaar dat
er onschuldige burgerslachtoffers moeten worden betreurd. Het evenwichtige
optreden van de Nederlandse regering maakt verder de opmerking ongepast dat
de afkeuring van de regering zich te eenzijdig zou richten op de Israëlische
bijdrage aan het geweld.Het optreden van de regering op vrijdag 8 maart was gericht op het doorbreken
van de huidige geweldsspiraal. Veiligheidsraadsresolutie 1397 biedt daartoe
mogelijkheden en het was de bedoeling van de regering om daaraan een bijdrage
te leveren. De Nederlandse regering verkeert overigens in een positie die
deze poging rechtvaardigt, omdat zij een bijzondere band onderhoudt met zowel
Israël als de Palestijnen. De minister vult dit aan met de opmerking
dat eventuele boycotmaatregelen of maatregelen die materieel als sancties
uitwerken, contraproductief zijn.De minister van Buitenlandse Zaken wijst erop
dat door sancties of andere maatregelen die Israël isoleren, de positie
van minister Peres van Buitenlandse Zaken binnen het kabinet van Sharon wordt
ondermijnd. Dergelijke maatregelen zouden op dit moment dan ook averechts
uitwerken. Hij benadrukt vervolgens dat het juist de Nederlandse regering
is die binnen Europa, bijvoorbeeld in de Algemene Raad, werkt aan het weren
van de Europese markt van Israëlische producten uit de bezette gebieden.
Het is echter zeer moeilijk om hiervoor medestanders te vinden.Op 8 maart is door de EU en de VS een duidelijk signaal aan Israël
gegeven. In reactie op de grootschalige Israëlische invallen in de vluchtelingenkampen
is Israël nadrukkelijk in overweging gegeven dat dergelijke invallen
niet het gewenste effect hebben en dat hiermee een heilloze weg wordt ingeslagen.
Overigens is in een algemeen overleg op 7 maart dieper ingegaan op de analyse
van de regering dat de gebeurtenissen in de voorafgaande dagen tot een impasse
en meer geweld zullen leiden.De minister merkt op dat president Sharon in reactie op de interventie
van 8 maart zijn eis heeft laten varen dat er zeven dagen van absolute rust
moeten zijn, voordat er enig overleg kan plaatsvinden. Dat is een belangrijk
positief besluit, omdat hierdoor de missie van generaal Zinni, die op 14 
maart in de regio zal arriveren, meer kans van slagen krijgt.Een andere positieve ontwikkeling in het weekend van 9 en 10 maart is
de bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de Arabische Liga,
omdat zij hebben aangegeven dat zij het idee van Abdullah zien als een belangrijke
bijdrage. Een en ander neemt niet weg dat op Arabische top in Beiroet nog
wel moet blijken dat men dit idee in zijn geheel accepteert. Zo is voortgang
alleen mogelijk als men zich inderdaad bereid toont om op termijn te komen
tot normalisering van de betrekkingen met Israël.In het weekend van 9 en 10 maart heeft minister Peres toestemming gekregen
van president Sharon om te onderhandelen met Abdullah. Zijn plan is een belangrijke
schakel na het Mitchell-rapport en het Tenet-plan en een noodzakelijk stap
om de partijen zover te brengen dat zij weer met elkaar aan de onderhandelingstafel
plaats willen nemen.Deze positieve ontwikkelingen en de Veiligheidsraadsresolutie 1397 zijn
voor de EU aanleiding te proberen een bijdrage te leveren aan het vredesproces
in het Midden-Oosten. Voorwaarde hierbij is wel dat de EU en de VS gezamenlijk
optrekken. De minister benadrukt vervolgens dat het niet van belang
is op welke manier deze samenwerking vorm wordt gegeven als er maar resultaten
worden geboekt.De Syrische regering heeft er niet voor gekozen om Veiligheidsraadsresolutie
1397 te blokkeren. Zij heeft zich van stemming onthouden en dat is een winstpunt,
gezien de positie die dit land tot nu toe in het conflict heeft ingenomen.
Een en ander neemt natuurlijk niet weg dat de Syrische regering er door de
internationale gemeenschap op gewezen zal moeten worden dat haar opstelling
verplichtingen met zich brengt, onder andere voor haar positie in Libanon.In de VN-Mensenrechtencommissie zal een resolutie over het Midden-Oosten
worden behandeld. De EU zal daar haar beleid ter zake continueren.Oppositieleider Tsvangirai accepteert terecht de verkiezingsuitslag niet.
Hij wordt daarin gesteund door de VS en de EU. Zo hebben de VS de verkiezingen
onwettig genoemd en gezinspeeld op de mogelijkheid van een uitbreiding van
de sancties. De Noorse waarnemers, de lokale oppositie en de Nederlandse ambassade
hebben gerapporteerd dat er fraude is gepleegd en dat de verkiezingen ondoorzichtig
zijn verlopen. De waarnemers van Zuid-Afrika en Nigeria daarentegen spreken
over relatief eerlijke verkiezingen en een op zichzelf legitieme uitslag.Samen met de VS en de SADC-landen zal de EU moeten nadenken over de vraag
hoe president Mugabe tot rede kan worden gebracht. Duidelijk is al wel dat
de huidige sancties zullen worden gehandhaafd. Bij een eventuele uitbreiding
van het sanctieregiem moet worden voorkomen dat de bevolking wordt getroffen.
Verder zal de regering van het VK op de Europese Raad in Barcelona waarschijnlijk
meer kunnen mededelen over de positie die de Common Wealth in zal nemen en
de maatregelen die zullen worden genomen. Overigens is het natuurlijk ook
belangrijk om te vernemen welke mogelijkheden Zuid-Afrika en Nigeria zien
om de afschuwelijke situatie in Zimbabwe te verbeteren.De minister merkt op dat de ministers van Buitenlandse Zaken zich op korte
termijn zullen buigen over de situatie in Afghanistan, omdat het mandaat voor
ISAF op 22 juni afloopt. Nederland en Duitsland hebben het initiatief tot
overleg hierover genomen. Waar deze bijeenkomst precies zal plaatsvinden is
echter nog niet bekend. Verder zal Afghanistan, inclusief de ontwikkelingen
rond operatie «Enduring freedom» en de gevangenen in Guantanamo
Bay, aan de orde kunnen komen tijdens de Algemene Raad in april.De inzet van de Nederlandse regering bij de vergadering van de VN-Mensenrechtencommissie
over Tsjetsjenië is een gemeenschappelijke verklaring van het voorzitterschap
met medewerking van Rusland en als dat niet mogelijk is, het indienen van
een resolutie door de EU.De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
merkt op dat een aantal deadlines die in Lissabon zijn afgesproken, eind 2001
zijn verstreken. Het is op de Europese Raad van Barcelona dus voor het eerst
mogelijk om te bezien welke afspraken en deadlines wel of niet zijn gehaald.
Dit levert een gemengd beeld op. Zo zijn er wel afspraken gemaakt over een
Europees vennootschap, een pakket voor de telecom en de liberalisatie van
de postmarkt, maar is er nog geen overeenstemming bereikt over het gemeenschapsoctrooi,
het vervolg op de richtlijn voor openbare aanbestedingen en de ontwikkeling
van een interne markt voor financiële diensten. Het is de taak van de
Europese Raad in Barcelona om de achterstanden niet verder te laten oplopen
en een datum vast te stellen waarop wel over deze dossiers zal worden besloten.
Zo zal Nederland voorstellen om nog tijdens het Spaanse voorzitterschap een
besluit te nemen over het gemeenschapsoctrooi.Gezien het huidige economische klimaat is het van belang dat in Barcelona
de afspraken van Lissabon worden waargemaakt. Dat is de reden dat de Nederlandse
regering zich actief heeft opgesteld in de aanloop naar de Europese
Raad in Barcelona. Zo heeft Nederland zich ten zeerste ingespannen om de afspraken
van Lissabon na te komen en een aantal papers het licht te doen zien. De partnerkeuze
bij deze papers is ingegeven door voorkeuren van de partners, bijvoorbeeld
innovatie voor het VK en duurzaamheid voor Zweden. Verder is er gekozen voor
een kandidaat-lidstaat, omdat de kandidaat-lidstaten op termijn te maken krijgen
met de werkelijkheid van de EU, die nogal eens uit het zicht dreigt te verdwijnen
door de toetredingsonderhandelingen en de onderhandelingen over het acquis
communautaire. Voor Griekenland is gekozen, omdat dit land de voorjaarstop
van 2003 voorbereidt.Nederland spant zich actief in voor een aantal onderwerpen, waarover nog
geen afspraken zijn gemaakt. Daarbij moet gedacht worden aan innovatie en
kennis en in het verlengde daarvan de Europese positie tegenover biotechnologie.
De besprekingen hierover bevinden zich in een impasse die zeer ongewenst is,
gezien de mogelijkheden die deze technologie de industrie biedt en de randvoorwaarden
die hieraan moeten worden verbonden. De staatssecretaris zegt dat het daarom
een goede zaak zou zijn als het rapport van de Commissie hierover in Barcelona
zou worden omarmd en de nodige aandacht wordt besteed aan consumentenbelangen
en ethische randvoorwaarden.De rapportages van de lidstaten over de gevolgen van de vergrijzing voor
hun land beginnen nu binnen te komen. De staatssecretaris zegt dat het verder
een goede zaak zou zijn als zij in aanvulling daarop nog dit jaar een nationale
pensioenstrategie presenteren. In een dergelijke strategie moet worden aangegeven
met welke instrumenten men dit probleem zal aanpakken. Aan de hand van deze
strategieën kan natuurlijk worden gediscussieerd over de vraag wat de
beste instrumenten zijn. Dat laat echter onverlet dat het niet aan Europa
is om voor te schrijven welk pensioensysteem een lidstaat zou moeten hanteren.
Het staat echter wel als een paal boven water dat de pensioensystemen en dus
de pensioenstrategieën zowel in financieel als in sociaal opzicht duurzaam
moeten zijn.In de discussie over de vergrijzing wordt ook de nodige aandacht besteed
aan de arbeidsparticipatie. Die participatie is immers van groot belang voor
de toekomstige verhoudingen tussen werkenden en niet-werkenden. Middelen die
daarbij kunnen worden gebruikt, zijn flexibilisering van de pensioenleeftijd
en uitbreiding van de kinderopvang.Het Lissabonproces kan en moet worden aangescherpt door de prestaties
van de lidstaten te vergelijken. De Commissie speelt hierbij een belangrijke
rol, want zij kan aangeven wat een lidstaat heeft bereikt, waar de knelpunten
zitten en waar goede dan wel slechte prestaties zijn geleverd. Dat is zeker
nodig om de Lissabondoelstellingen voor 2010 te realiseren. Een dergelijke
vergelijking kan worden vereenvoudigd door eenvoudiger kaders vast te stellen
dan die tot nu toe worden gebruikt, zie bijvoorbeeld de kaders die zijn vastgelegd
voor het Cardiffproces voor de globale richtsnoeren en voor de werkgelegenheid.
Verder zal het aantal indicatoren moeten worden verminderd. Een te groot aantal
indicatoren leidt immers tot onoverzichtelijkheid.In het syntheserapport van de Commissie zijn per lidstaat gegevens opgenomen
over doelstellingen als arbeidsparticipatie en werkgelegenheid. Daarnaast
is voor de sociale dimensie een scoreboard in het leven geroepen. De eerste
gegevens van dit scoreboard zijn in februari gepubliceerd. Desgevraagd beaamt
de staatssecretaris dat het aanbeveling verdient om al deze gegevens op een
overzichtelijker manier aan te bieden.De staatssecretaris zegt vervolgens dat het evenwicht in het Lissabonproces
tussen de economische, de sociale en de duurzaamheidsdimensie moet worden
bewaard. Het is daarom een goede zaak dat er een sociale top is georganiseerd,
waaraan drie ministers van Sociale zaken deelnemen. Overigens is de enige
reden voor de afwezigheid van de ministers van Sociale Zaken
op de Europese Raad dat zij geen lid zijn van deze Raad. Alleen de minister-president
en de minister van Buitenlandse Zaken zijn hiervan lid.Het is de verwachting dat op de Europese Raad een afspraak kan worden
gemaakt over de liberalisering van de energiemarkt. Deze afspraak zal worden
toegespitst op bedrijven; er zal geen datum worden vastgesteld voor de huishoudens.
Een dergelijke afspraak zou een stap voorwaarts zijn. Overigens is er geen
sprake van dat de huidige situatie in zou gaan tegen de communautaire besluitvorming,
hetgeen natuurlijk niet wegneemt dat alle energiemarkten op zo kort mogelijke
termijn opengesteld moeten worden.De Nederlandse regering zal zich er verder voor inspannen dat nog dit
jaar afspraken worden gemaakt over een Europese energiebelasting. Die afspraken
zijn van belang voor zowel de vergroening als de concurrentieverhoudingen
binnen Europa.De staatssecretaris zegt niet te zullen streven naar de oprichting van
een Euromediterrane bank, omdat de oprichting van een dergelijke bank financieel
bezwaarlijk is en wellicht zou kunnen gaan concurreren met de African Development
Bank. Het is de hoop van de regering dat er aansluiting zal worden gezocht
bij de Europese Investeringsbank, bijvoorbeeld door de oprichting van een
loket binnen die bank.Luxemburg, Denemarken, Zweden en Nederland voldoen aan de 0,7%-norm voor
ontwikkelingssamenwerking. Een aantal andere lidstaten, waaronder België
en Ierland, hebben aangeven dat zij ernaar zullen streven om op termijn aan
deze norm te voldoen. Dit is met het oog op de conferentie van Monterrey een
positieve ontwikkeling, aangezien daar zeker kritisch zal gekeken worden naar
de positie die de EU op dit punt inneemt. Of het mogelijk is om af te spreken
op welk moment alle EU-lidstaten aan deze norm voldoen, is overigens de vraag.
Een aantal landen heeft namelijk wel de wil, maar niet de financiële
mogelijkheden.Overigens is het een goede zaak dat de EU een belangrijke rol heeft kunnen
spelen bij de discussie in het kader van «everything but arms»
over het toelaten van de minst ontwikkelde landen tot de wereldmarkten. Verder
moeten zeker ook de inspanningen van de EU worden genoemd voor een nieuwe
wereldhandelsronde.Het rapport over het functioneren van de Raad zal door de heer Solana
kort worden toegelicht. Vervolgens zal een procedureafspraak worden gemaakt
over de verdere behandeling van dit rapport. De Kamer zal hierover voor de
Top van Sevilla worden geïnformeerd. Deze discussie is geen belemmering
voor de Conventie om zich met dit onderwerp bezig te houden.De voorzitter van de algemene commissie voor Europese Zaken,Te VeldhuisDe voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De Hoop SchefferDe griffier van de algemene commissie voor Europese Zaken,Mattijssen XNoot1Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), voorzitter, Weisglas (VVD), Scheltema-de
Nie (D66), Van Middelkoop (ChristenUnie), Van Oven (PvdA), ondervoorzitter,
Voûte-Droste (VVD), Hessing (VVD), Hoekema (D66), Marijnissen (SP),
Verhagen (CDA), Rouvoet (ChristenUnie), De Haan (CDA), Koenders (PvdA), Van
den Akker (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Bussemaker (PvdA),
Timmermans (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Weekers (VVD), Albayrak (PvdA), Eurlings
(CDA), Van Baalen (VVD) en Molenaar (PvdA).Plv. leden: Verbugt (VVD), Blaauw (VVD), Dittrich (D66), Van den Berg
(SGP), Valk (PvdA), Wilders (VVD), Remak (VVD), Ter Veer (D66), Van Bommel
(SP), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), De Graaf (D66), Van der Hoeven (CDA),
Waalkens (PvdA), Balkenende (CDA), Çörüz (CDA), M. B. Vos
(GroenLinks), Feenstra (PvdA), Zijlstra (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Geluk
(VVD), Visser-van Doorn (CDA), Örgü (VVD), Gortzak (PvdA) en Crone
(PvdA).XNoot2 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), De Hoop Scheffer
(CDA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van Middelkoop (ChristenUnie), Apostolou
(PvdA), Valk (PvdA), Hessing (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Hoekema
(D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), M. B. Vos (GroenLinks), Dijksma (PvdA),
Van 't Riet (D66), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA), Timmermans (PvdA),
ondervoorzitter, Verburg (CDA), Karimi (GroenLinks), Remak (VVD), Wilders
(VVD), Molenaar (PvdA) en Çörüz (CDA).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), Van den Akker (CDA), De
Graaf (D66), Rouvoet (ChristenUnie), Belinfante (PvdA), Zijlstra (PvdA), Cherribi
(VVD), De Haan (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Van Bommel (SP), Eurlings (CDA),
Harrewijn (GroenLinks), Gortzak (PvdA), Ter Veer (D66), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Albayrak (PvdA), Bussemaker (PvdA), Visser-van Doorn (CDA), Rosenmöller
(GroenLinks), Rijpstra (VVD), Balemans (VVD), Duivesteijn (PvdA) en Van Oven
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-02-428.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl