Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid; Notitie over de voortgang van de werkzaamheden van het Comité voor de sociale bescherming (SPC) en de Nederlandse inzet daarbij
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-18, nr. 148

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-06-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

21501-18 nr. 148

05-06-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNotitie aan de Tweede Kamer over het Comité voor
de sociale bescherming (SPC)1. Inleiding2. Bestrijding armoede en sociale uitsluiting.2.1. Context2.2.Voortgang werkzaamheden2.3. Bestrijding van armoede en sociale uitsluiting –
van Lissabon en Nice naar Stockholm, Laken en verder: Nederlandse prioriteiten3. Veilige en houdbare pensioenen3.1. Context3.2. Voortgang werkzaamheden3.3. Van Stockholm naar Laken en Barcelona: Nederlandse
prioriteitena. de houdbaarheid van de pensioenstelselsb. armoede en sociale uitsluitingsrisico's voorkomenc. gelijke behandelingd. betrouwbaarheide. mobiliteitBijlagen:BIJLAGE I Rapportage over het Nederlandse pensioenbeleid aan de hand
van door het Comité voor de sociale bescherming opgestelde vragenlijstVraag 1Antwoord op vraag 1InleidingDe eerste pijler (wettelijk basispensioen)SysteemVergrijzingTweede pijler (arbeidsgerelateerde aanvullende pensioenen)InleidingPensioen- en SpaarfondsenwetWet toezicht Verzekeringsbedrijf (WTV 1993)Fiscale wetgevingPensioensystemenTabel 1 Percentage deelnemers per type pensioenregeling
in 1999 DeelnamegraadVergrijzingDe derde pijler (individuele oudedagsvoorzieningen)SysteemFiscale behandelingRegelingen voor vervroegde uittredingDe ontwikkeling van het inkomensniveau van gepensioneerdenVraag 2Antwoord op vraag 2Eerste pijlerTweede pijlerDerde pijlerVraag 3Antwoord op vraag 3InleidingFiscale voorzieningenHuursubsidieZorgvoorzieningenZiektekostenverzekering.Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten.Gemeentelijke voorzieningen.Vraag 4Antwoord op vraag 4InleidingToekomstige ontwikkelingenDemografieArbeidsparticipatieOverheidsfinanciënTabel 2 Bruto-pensioenuitkeringen en belastinginkomsten
op inkomen uit pensioen (% BBP) Vraag 5Antwoord op vraag 5InleidingDe toekomstige belastingclaim op aanvullende pensioenenVraag 6Antwoord op vraag 6InleidingBeleidsrichtingenBevordering van de arbeidsdeelname van oudere werknemersDe rol van de overheid en de sociale partnersDe omzetting van VUT-regelingen in prepensioen- en flexibele
pensioenregelingenHerziening van de arbeidsverplichtingen voor oudere werknemersFinanciële stimulansen voor werkgeversHet wettelijk recht op een knipbepalingVraag 7Antwoord op vraag 7InleidingEerste pijlerTweede pijlerVraag 8Antwoord op vraag 8Vraag 9Antwoord op vraag 9Het Nederlandse «poldermodel»De rol van convenanten
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-18Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 94 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-18Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleidnr. 148BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 juni 2001Tijdens het Algemeen Overleg met de Vaste Kamercommissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid op 23 november 2000 deed ik de toezegging om
de Kamer voor de zomer 2001 een notitie te doen toekomen over de voortgang
van de werkzaamheden van het Comité voor de sociale bescherming en
de Nederlandse inzet daarbij.Bijgaand zend ik u mede namens Staatssecretaris Hoogervorst deze notitie.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,W. A. F. G. Vermeend Notitie aan de Tweede Kamer over het Comité voor
de sociale bescherming (SPC)1. InleidingOp 6 juni 2000 bereikte de Raad Werkgelegenheid en Sociaal beleid een
politiek akkoord over de oprichting van een Comité voor de sociale
bescherming.1 Rechtsbasis voor dit besluit vormde
artikel 202 EG Verdrag. In december volgde dit Comité de begin 2000
tijdelijk in het leven geroepen groep op hoog niveau «sociale bescherming»
op. Het Verdrag van Nice bevat een zelfstandige rechtsbasis voor de oprichting
van een Comité voor de sociale bescherming (artikel 144 nieuw).De volgende ontwikkelingen vormen de context waarbinnen de oprichting
van het Comité voor de sociale bescherming dient te worden geplaatst:• Met het Verdrag van Amsterdam (juni 1997) zette de Unie een cruciale
nieuwe stap richting Europese integratie op sociaal economisch terrein. Naast
de belangrijke nieuwe titel over werkgelegenheid bevatte het ook een nieuwe
rechtsgrondslag voor de bestrijding van sociale uitsluiting.2• Met haar daaropvolgende mededeling «Een gemeenschappelijke
strategie voor de modernisering van de sociale bescherming» (juli 1999)
bepleitte de Europese Commissie de noodzaak om dit beleidsterrein met voortvarendheid
tot een gezamenlijke Europese verantwoordelijkheid te maken.3 Als gevolg van de voortschrijdende integratie op economisch en monetair
terrein, zijn gezonde overheidsfinanciën en arbeidsmarkt hervormingen
gedeelde prioriteiten geworden. Deze ontwikkelingen maken ook de bevordering
van sociale cohesie en de modernisering van de stelsels van sociale bescherming
tot een zaak van gemeenschappelijk belang voor de lidstaten. Geconstateerd
kan worden dat, hoewel de welvaart de laatste decennia aanzienlijk is gegroeid,
niet iedereen daarvan heeft kunnen profiteren. Nog te veel mensen staan aan
de kant, hebben geen werk, lage inkomens of leven in armoede. De Commissie
benoemde de volgende vier hoofddoelstellingen voor de gemeenschappelijke strategie:1. werk lonend maken en een vast inkomen bieden2. pensioenen veilig stellen en de stelsels betaalbaar maken3. sociale integratie bevorderen4. betaalbare en kwalitatief hoogwaardige gezondheidszorg garanderen.• De door de Europese Raad van Lissabon (maart 2000) afgekondigde
strategie om het komende decennium «de meest concurrerende en dynamische
kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische
groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang» weerspiegelde
de noodzaak tot een integrale aanpak van economisch, werkgelegenheids- en
sociaal beleid.• Ieder voorjaar zal de Europese Raad de voortgang bij de verwezenlijking
van deze integrale strategie bespreken aan de hand van een synthese verslag
van de Commissie dat zij baseert op een set structurele indicatoren, waaronder
7 op sociaal terrein.• De Europese Raad riep de Commissie daarnaast op tot het ontwikkelen
van een toekomstvisie op sociaal beleid, die moest uitmonden in een tijdens
de Europese top in Nice vast te stellen sociale beleidsagenda.• De Europese Raad van Lissabon bepaalde voorts, op basis vaneerder genoemde Commissie mededeling1,
de eerste prioriteitstelling van de groep op hoog niveau «sociale bescherming»
te weten:• het veiligstellen van pensioenen en het betaalbaar maken van de
pensioenstelsels• bestrijding van armoede en sociale uitsluiting• De Europese Raad van Nice (december 2000) hechtte zijn goedkeuring
aan de Europese sociale agenda2, droeg de Commissie
op om ten behoeve van iedere Voorjaarstop een scorebord van de vooruitgang
op te stellen en belastte de Raad Werkgelegenheid en Sociaal beleid met de
uitvoering van deze agenda.• De sociale agenda benadrukt de tweeledige rol van het sociaal beleid:
als factor om het concurrentievermogen van de Unie te versterken maar ook
als eigenstandige factor. Een doeltreffender sociaal beleid is nodig om de
bescherming van individuen te waarborgen, om sociale ongelijkheden te verminderen
en om de sociale samenhang te bevorderen en te versterken. Een samenleving
met kansen voor iedereen, meer sociale samenhang en minder sociale uitsluiting
legt de basis voor een krachtiger economie. Met betrekking tot de vier hoofddoelstellingen
voor de gemeenschappelijke strategie voor sociale bescherming bepaalde de
sociale agenda de volgende aanpak:1. werk lonend maken en een vast inkomen bieden –
analyse van gerealiseerde en nog te maken vorderingen (2002)2. pensioenen veilig stellen en de stelsels
betaalbaar maken – voorleggen, mede op basis van nationale rapportages,
van een studie door de Raad (Werkgelegenheid en Sociaal beleid) aan de Europese
Raad van Göteborg (juni 2001) die de volgende fasen voor de strategie
op pensioen terrein zal vaststellen3. bestrijding armoede en sociale uitsluiting –
opstellen van tweejarige nationale actieplannen ter bestrijding van armoede
en sociale uitsluiting vóór juni 2001 waarin de lidstaten hun
streefdoelen alsmede de voor de beoordeling van de resultaten gehanteerde
indicatoren presenteren; op basis hiervan dient vanaf 2001 te worden
gewerkt aan het onderling afstemmen en vaststellen van gemeenschappelijke
indicatoren.4. betaalbare en kwalitatief hoogwaardige
gezondheidszorg garanderen – afronden vóór 2003 van het
beraad hoe deze doelstelling, met inachtneming van de solidariteitseisen en
rekening houdend met het effect van de vergrijzing (langdurige zorg), dient
te worden gerealiseerd.• Met het Verdrag van Nice werd het beleidsterrein «modernisering
van de stelsels voor sociale bescherming» toegevoegd aan artikel 137
(punt k). Voor dit terrein bestaat na ratificatie, in navolging van «bestrijding
van sociale uitsluiting», een rechtsbasis voor het nemen van maatregelen
gericht op samenwerking (uitwisseling van ervaringen en goede praktijken)
door de lidstaten (met uitsluiting van harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen).Deze notitie is verder toegespitst op de huidige twee prioriteiten van
het Comité voor de sociale bescherming te weten «bestrijding
armoede en sociale uitsluiting» en «pensioenen veilig stellen
en het betaalbaar maken van de stelsels». 2. Bestrijding armoede en sociale uitsluiting.2.1. ContextDe Europese Raad van Lissabon (maart 2000) plaatste de bestrijding van
armoede en sociale uitsluiting hoog op de agenda met zijn constatering dat
het aantal mensen dat in de EU onder de armoedegrens leeft en sociaal is uitgesloten
onaanvaardbaar hoog is. Er moeten stappen worden gezet om de armoede definitief
uit te roeien. Voor het eind van 2000 diende de Raad daartoe als eerste actie
gemeenschappelijke doelstellingen vast te stellen. Lissabon riep op tot toepassing
van de open coördinatie methode en droeg de lidstaten op om voor juni
2001 nationale actieplannen op te stellen.2.2.Voortgang werkzaamhedenOp 17 oktober stelde de Raad Werkgelegenheid en Sociaal beleid de volgende
door de groep op hoog niveau «Sociale bescherming» voorbereide
gemeenschappelijke doelstellingen vast1:1. Deelneming aan het arbeidsproces bevorderen, evenals toegang voor eenieder
tot hulpmiddelen, rechten goederen en diensten2. Uitsluitingsrisico's voorkomen3. Optreden ten behoeve van de meest kwetsbaren4. Alle actoren mobiliserenDe Europese Raad van Nice hechtte zijn goedkeuring aan deze doelstellingen
die als uitgangspunt gelden voor de nationale actieplannen. Lidstaten dienen
in hun actieplannen hun strategie voor de komende twee jaar uiteen te zetten
en indicatoren te benoemen waarmee de vooruitgang kan worden gemeten.De Europese Raad van Stockholm benadrukte het belang om voortgang te boeken
bij het realiseren van de door de Europese Raad van Nice overeengekomen gemeenschappelijke
doelstellingen en bevestigde dat deze via in onderling overleg vastgestelde
indicatoren geëvalueerd dienen worden.In de eerste doelstelling (deelneming aan het arbeidsproces bevorderen,
evenals toegang voor eenieder tot hulpmiddelen, rechten goederen en diensten)
wordt conform Nederlandse wens de samenhang met het Europese Werkgelegenheidsbeleid
gewaarborgd. De beste bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting is
een baan. Activerend arbeidsmarktbeleid en activerend sociaal beleid dienen
nauw op elkaar aan te sluiten en elkaar wederzijds te versterken. De opgave
van de lidstaten is om een werkende balans te realiseren in hun stelsels van
sociale bescherming: enerzijds bescherming voor hen die dat behoeven en anderzijds
adequate prikkels om de stap naar betaald werk te maken.Ongeveer tegelijkertijd met deze notitie ontvangt de Kamer het Nederlandse
actieplan ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Ter voorbereiding
van het actieplan heeft op 8 maart jl. een bilaterale ontmoeting met
de Europese Commissie plaatsgevonden waaraan naast overheden van de verschillende
niveaus door sociale partners en maatschappelijke organisaties is deelgenomen.
Deze organisaties zijn in een later stadium uitgenodigd voor een bijeenkomst
ter bespreking van het concept-actieplan. Grote waardering gaat uit naar hun
getoonde betrokkenheid en constructieve bijdragen. 2.3. Bestrijding van armoede en sociale uitsluiting –
van Lissabon en Nice naar Stockholm, Laken en verder: Nederlandse prioriteitenDe Europese Raad van Lissabon heeft met zijn oproep aan de lidstaten om
armoede en sociale uitsluiting te bestrijden via de open coördinatie
methode een belangrijke dynamiek op gang gebracht waarvan de eerste resultaten
binnenkort zichtbaar zullen zijn. Deze methode houdt in dat lidstaten aan
de hand van gemeenschappelijke doelstellingen, indicatoren en aanbevelingen
hun beleid vergelijken en elkaar aanspreken op de resultaten («bench
marking» en «peer pressure»). In het najaar verschijnt het
gezamenlijk rapport van Raad en Commissie met aanbevelingen. Nederland onderschrijft
het belang van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting via de open
coördinatie methode. Ondanks de toegenomen welvaart in de afgelopen decennia
staan in Europa nog steeds te veel mensen aan de kant. Dit vereist een krachtig
activerend sociaal beleid gecombineerd met een afdoende sociaal beschermingsniveau
voor hen die niet meer of nog niet beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt.
Voor hen die kunnen werken mogen de stelsels voor sociale bescherming geen
belemmeringen opwerpen om de stap naar betaald werk te maken.Nederland meent dat het ingezette proces niet mag vervallen in een technocratische
exercitie waarbij de resultaten van ondergeschikt belang raken en waarvan
de Europese burgers nauwelijks weet hebben laat staan dat zij er iets van
merken. Om dit te voorkomen dient de komende tijd prioriteit gegeven te worden
aan het concretiseren en het zichtbaar maken van de resultaten van het ingezette
beleid, zowel op nationaal niveau via het nationale traject «van beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording» als op Europees niveau. Heldere indicatoren
waarmee de prestaties van de lidstaten tegen een kritisch gezamenlijk afgesproken
licht gehouden kunnen worden zijn daarbij van cruciaal belang. Nederland hecht,
met inachtneming van de huidige beperkingen, groot belang aan het sociale
cohesie luik in de set structurele indicatoren op basis waarvan de Commissie
haar jaarlijkse synthese rapport over de voortgang in de Lissabon strategie
opstelt1. Nederland staat dan ook positief tegenover
het voornemen van het Comité voor de sociale bescherming om voor het
eind van 2001 met voorstellen voor verbetering van dit luik te komen. De Lissabon
ambitie om de sociale samenhang in Europa te versterken kunnen alleen worden
waargemaakt als de komende tijd belangrijke progressie wordt geboekt.Het Comité voor de sociale bescherming dient daarnaast, conform
de in Nice overeengekomen sociale agenda alsmede de opdracht van de Europese
Raad van Stockholm, gericht te werken aan een set beleidsindicatoren ter meting
van de in Nice vastgestelde gemeenschappelijke doelstellingen ter bestrijding
van armoede en sociale uitsluiting. Deze doelstellingen zijn vooralsnog kwalitatief
van aard hetgeen begrijpelijk is aangezien de thans beschikbare Europese statistieken
in vergelijking met de nationale statistieken de nodige beperkingen kennen.
Dit belemmert het vaststellen van kwantitatieve streefdoelen. Onder Belgisch
voorzitterschap dient het werk van het Comité voor de sociale bescherming
tot de eerste concrete resultaten te leiden. De door de lidstaten in hun nationale
actieplannen aangedragen indicatoren vormen daarbij belangrijk uitgangspunt.
Op deelterreinen waar concrete resultaten nog niet haalbaar zijn dienen de
regeringsleiders tijdens de Europese Raad van Laken overeenstemming te bereiken
over de vraag of en zo ja wèlke indicatoren ontwikkeld moeten worden:
welke doelen dienen meetbaar te worden gemaakt en welke gegevens van de lidstaten
zijn daarvoor nodig. Nederland verwelkomt de Belgische ambities op dit terrein
en zal constructief bijdragen aan de realisering ervan. Het gebruik van één Europese methode om armoede te meten
illustreert de eenheid binnen de Europese Unie en past in de traditie van
de Europese verzorgingsstaten. De verschillen in verschijningsvormen van armoede
en sociale uitsluiting in Europa alsmede in de mate waarin deze zich voordoen
zijn echter groot. Na de aanstaande uitbreiding van de EU met nieuwe lidstaten
zullen deze verschillen naar verwachting verder toenemen. De lidstaten erkennen
dat een doeltreffende aanpak van armoede zich vooral ook kenmerkt door maatwerk:
beleid dient op zo kort mogelijke afstand van de mensen voor wie het bedoeld
is gemaakt en uitgevoerd te worden. Naast nationale overheden spelen derhalve
lokale overheden een zeer belangrijke rol. Op Europees niveau vast te stellen
indicatoren dienen dus steeds voldoende ruimte te laten om per gemeente, regio
en lidstaat eigen accenten te leggen en prioriteiten te stellen. Om die reden
vindt Nederland het van belang om nu geen eenzijdige discussie over het belang
van één Europese armoedenorm te voeren maar gericht te werken
aan indicatoren waarbij bovengenoemde belangen met elkaar in evenwicht zijn,
te weten:• het belang om de prestaties van de lidstaten met elkaar vergelijkbaar
te maken• het belang om te kunnen differentiëren al naargelang de aard
en de mate waarin de problematiek zich in een lidstaat of regio voordoet.Er zijn diverse methoden om de inkomensposities op Europees niveau onderling
te vergelijken. Een veel gebruikte methode is het meten van armoede onder
gebruikmaking van een relatieve armoedelijn, uitgedrukt als een percentage
van het mediaan inkomen.1 Deze indicator maakt
de inkomensverdeling in landen zichtbaar maar biedt geen inzicht in de effectiviteit
van armoedebeleid. Nederland vindt deze indicator dan ook geen afdoende richtpunt
voor het vergelijken van de effectiviteit van armoedebeleid. Teneinde een
genuanceerd beeld te scheppen waarbij rekening wordt gehouden met bovengenoemde
verschillen in en tussen lidstaten alsmede tussen de verschillende regio's
dienen in Europa meerdere indicatoren ter meting van de financiële aspecten
van armoede ontwikkeld te worden die naast elkaar gebruikt zullen worden.
Voorts vraagt Nederland aandacht voor het duuraspect.
Dat iemand op een bepaald moment is aangewezen op het minimum inkomen geeft
een indicatie van iemands sociaal economische positie. Het betekent niet per
definitie dat iemand daarmee arm is en daar de negatieve gevolgen van ondervindt
zoals bijvoorbeeld het niet kunnen leven onder menswaardige omstandigheden
en het verkeren in sociaal isolement. Naarmate deze inkomenssituatie zich
langer voordoet wordt echter de kans dat hier negatieve gevolgen uit voortvloeien
steeds groter. Daarnaast heeft het onverminderd prioriteit om de activerende
werking van sociale zekerheid, armoedeval risico's, in kaart te brengen.Voorts is het van belang om goed in het oog te houden dat sociale kwetsbaarheid
niet uitsluitend door de hoogte van het inkomen bepaald wordt. Armoede en
sociale uitsluiting zijn meerdimensionale problematieken. Een samenloop van
sociale, culturele, demografische en economische factoren bepaalt de mate
waarin mensen het risico lopen om (inkomensgedefinieerde) armoede te lijden
en sociaal uitgesloten te raken. Dit noodzaakt tot het ontwikkelen van indicatoren
die al deze factoren afzonderlijk inzichtelijk maken maar ook de onderlinge
verbanden hiertussen.Nederland is van mening dat het streven moet zijn om voor het verschijnen
van de tweede reeks actieplannen in 2003 een completere set indicatoren gereed
te hebben. Een dergelijke aanpak maakt het mogelijk om in de toekomst naast
kwalitatieve, ook gemeenschappelijke kwantitatieve targets vast te stellen. 3. Veilige en houdbare pensioenen3.1. ContextDe Europese Raad van Stockholm heeft het vraagstuk van de houdbaarheid
en kwaliteit van de pensioenstelsels in het licht van de vergrijzing, hoog
op de Europese agenda gezet en opgeroepen om de samenwerking tussen de lidstaten
nader vorm te geven via de open coördinatie methode. Oplopende publieke
uitgaven aan pensioenen kunnen in de komende decennia de overheidsfinanciën
van de lidstaten onder druk zetten met mogelijke effecten voor de andere lidstaten.
Onder meer op aandringen van Nederland zullen de effecten van de vergrijzing
op de overheidsfinanciën i.h.b. op pensioenstelsels, gezondheidszorg
en langdurige zorg voor ouderen getoetst en geëvalueerd worden in de
context van de globaal economische richtsnoeren en het Stabiliteits- en Groeipact.Als gevolg van de vergrijzing kan daarnaast de sociale houdbaarheid van
de pensioenstelsels van de lidstaten in het gedrang kan komen. De Europese
Raad bepleit daarom de ontwikkeling van een «duidelijke strategie»
ten behoeve van een dubbele doelstelling: «toereikende pensioenstelsels
en stelsels voor gezondheids- en ouderenzorg garanderen en tegelijk de overheidsfinanciën
gezond te houden en de solidariteit tussen de generaties te handhaven».3.2. Voortgang werkzaamhedenTen behoeve van de Europese Raad van Göteborg op 15 en 16 juni aanstaande
heeft het Comité voor Sociale Bescherming (SPC) op verzoek van de Europese
Raden van Lissabon, Santa Maria da Feira en Nice het rapport «Toereikende
en houdbare pensioenen» opgesteld.1Het eerdere voortgangsrapport aan de Europese Raad van Feira (juni 2000)
bepleitte de noodzaak om een heldere visie te ontwikkelen hoe pensioen systemen
zodanig kunnen worden aangepast dat hun doelstellingen ook in de komende decennia
gerealiseerd kunnen worden. De fundamentele doelstelling van pensioensystemen
blijft zoals altijd: het verlenen van een solide gefinancierd, toereikend
inkomen na pensionering.Het voortgangsrapport ten behoeve van de Europese Raad van Nice (december
2000) benadrukte het belang van een brede aanpak waarbij houdbaarheid en kwaliteit
van de pensioenstelsels van de lidstaten in hun onderlinge samenhang dienen
te worden onderzocht. Het bevat tevens langetermijnvoorspellingen over de
ontwikkeling van de uitgaven voor pensioenen op basis van economische en demografische
scenario's. Deze analyse, uitgevoerd door het Comité voor economisch
beleid, heeft betrekking op de oploop in uitgaven van met publieke middelen
gefinancierde pensioenstelsels, voor diverse lidstaten de enige vorm van pensioen
financiering. In een vervolg analyse richting de Europese raad van Barcelona
zal nader worden ingaan op welke manier de te verwachten oploop in pensioen
uitgaven gefinancierd zou kunnen worden. De analyse van het Comité
voor het economisch beleid zal worden uitgebreid met informatie over het sparen
als onderdeel van de tweede pijler, voor Nederland een belangrijke pijler
van het geheel pensioensysteem.Verhoging van de arbeidsparticipatie, in het bijzonder van vrouwen en
ouderen, is het belangrijkste instrument om de pensioenstelsels van de lidstaten
ook in de toekomst financieel en sociaal houdbaar te laten zijn. Andere belangrijke
methoden zijn verlaging van de staatsschuld, waardoor vrijvallende rentelasten
kunnen worden gebruikt om de oplopende kosten van de vergrijzing te financieren
en hervorming van de pensioenstelsels zelf: bijvoorbeeld door
spreiding van pensioenvoorzieningen over verschillende pijlers en door het
inbouwen van prikkels in de stelsels die leiden tot een hogere participatiegraad
van ouderen. Naast de demografische uitdaging waar Europa voor staat dient
een aantal sociale uitdagingen te worden aangegaan zoals het wegnemen van
witte vlekken in de stelsels en bestrijding van armoede onder ouderen.Ter voorbereiding van het rapport ten behoeve van de Europese Raad van
Göteborg zijn door de lidstaten nationale rapportages opgesteld over
hun huidige en toekomstige beleid inzake hervormingsstrategieën op het
terrein van pensioenen in het licht van de vergrijzing.1Op basis van de nationale rapportages heeft het Comité voor de
sociale bescherming een voorontwerp van het rapport voor de Europese Raad
van Göteborg van juni 2001 opgesteld. In de Raad2 bleek groot draagvlak te bestaan voor een brede benadering van het
vraagstuk van de houdbaarheid van pensioenstelsels. Op pensioen terrein is
een geïntegreerde aanpak nodig waarbij de sociale en de financieel-economische
dimensie op een evenwichtige wijze met elkaar verbonden worden. Dat impliceert
nauwe samenwerking tussen de betrokken raadsformaties te weten Werkgelegenheid
en Sociaal Beleid en Ecofin.Vanwege de verschillen tussen de pensioenvoorzieningen van de lidstaten
en het op dit terrein geldende subsidiariteitsbeginsel vindt de Raad de methode
van open coördinatie het aangewezen instrument voor de verdere uitwerking
van de Europese samenwerking op dit terrein. Pensioenhervormingen zullen nodig
zijn op het terrein van de pensioenen met inachtneming van het principe van
financiële stabiliteit. Vergroting van de arbeidsparticipatie, met name
van vrouwen en ouderen, is een belangrijk middel om het draagvlak voor de
stelsels te vergroten. Het Zweedse voorzitterschap riep het Comité
voor de sociale bescherming op om door te gaan met de ontwikkeling van gemeenschappelijke
doelstellingen.In de conclusies van de Europese Raad van Stockholm worden deze elementen
bevestigd.Het rapport van het Comité voor de sociale bescherming ten behoeve
van de Europese Raad van Göteborg3, stelt
dat alleen door middel van een breed pakket aan maatregelen, gericht op de
houdbaarheid van pensioenstelsels op de lange termijn, het vertrouwen in de
pensioenstelsels van de lidstaten kan worden behouden en verder versterkt.
In de visie van het Comité voor de sociale bescherming is het belangrijkste
doel van haar rapport dan ook dat de elementen van een dergelijk breed pakket
aan maatregelen naar voren worden gebracht, waarbij de mogelijkheden worden
aangegeven om werkgelegenheidsbeleid, economisch beleid en hervormingen in
het kader van sociale bescherming op een positieve wijze te integreren.3.3. Van Stockholm naar Laken en Barcelona: Nederlandse
prioriteitenHet is aan de lidstaten zelf om te bepalen hoe zij hun pensioenstelsels
willen inrichten. De uitdaging hoe zij hun stelsels bestand kunnen maken tegen
de vergrijzing zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van deze stelsels
delen zij echter met elkaar. In de komende decennia zullen steeds meer mensen
afhankelijk worden van pensioenvoorzieningen. Door de toegenomen levensverwachting
zal ook de gemiddelde duur van deze afhankelijkheid toenemen. Momenteel werkt
slechts 36% van de Europese 55–65 jarigen.4
De lage arbeidsdeelname van deze groep doet zich voor in combinatie met een
toenemende behoefte aan vrije tijd: mensen willen tijdig stoppen met werken
om zich te kunnen wijden aan zaken waaraan zij tijdens hun werkzame
leven niet of slechts in beperkte mate toekwamen.Nederland vindt het van belang om vanuit een breder perspectief dan uitsluitend
de demografische ontwikkelingen een Europese visie te ontwikkelen op de toekomst
van de pensioenvoorzieningen. Pensioenvoorzieningen kunnen een positieve invloed
hebben op de arbeidsparticipatiegraad naarmate zij meer en flexibel inspelen
op maatschappelijke veranderingen zoals de behoefte aan moderne arbeid- en
zorgcombinaties en de keuze voor- en het ontstaan van andere samenlevingsvormen
dan die van het traditionele gezin. Voorts dienen zij de carrière-
en geografische mobiliteit op de Europese arbeidsmarkten te bevorderen c.q.
niet in de weg te staan. Als het doel is om mensen langer te laten werken
dan moeten daar in de stelsels de mogelijkheden voor gecreëerd worden.
Dat betekent naast life long learning bijvoorbeeld ook het scheppen van flexibele
pensioenvoorzieningen die het voor ouderen aantrekkelijk maken om langer door
te werken. Pensioenvoorzieningen dienen zo te zijn vormgegeven dat zij reïntegratie
bevorderend werken indien oudere werknemers onverhoopt werkloos raken. Het
bewerkstelligen van een positieve invloed op de arbeidsparticipatie graad
betekent ook dat, als mensen in de laatste fase van hun arbeidzame leven hun
oorspronkelijke baan vervangen door een baan die beter past bij hun fysieke
en mentale mogelijkheden, deze keuze beloond moet worden en niet gepaard mag
gaan met negatieve repercussies voor hun pensioen opbouw. Hierbij dienen de
grenzen van de mogelijkheden goed in de gaten te worden gehouden. Het perspectief
van een chirurg of hoogleraar die het einde van hun arbeidzame leven naderen
is wezenlijk anders dan dat van iemand die vijfendertig jaar aan een lopende
band heeft gestaan.De pensioenhervormingen die nodig zijn om op adequate wijze in te spelen
op al deze ontwikkelingen kunnen alleen gerealiseerd worden indien hiervoor
voldoende draagvlak bestaat bij de Europese burgers. Afspraken op Europees
niveau over de kwaliteitscriteria waaraan pensioenen nu en in de toekomst
dienen te voldoen kunnen hieraan een belangrijke bijdrage leveren.Op basis van de door de Europese Commissie geformuleerde uitgangspunten1 en het rapport ten behoeve van de Europese Raad van Göteborg
dient het Comité voor de sociale bescherming ten behoeve van de Europese
Raad van Laken een «kwaliteitsmeetlat» te ontwikkelen aan de hand
waarvan gestart kan worden met benchmarking van de hervormingsstrategieën
van de lidstaten. Nederland verwelkomt derhalve van harte een opdracht van
de Europese Raad van Göteborg aan het Comité voor de sociale bescherming
tot het uitwerken van een dergelijke meetlat.Een beknopt aantal doelstellingen zal de basis leggen voor een verantwoorde
modernisering van de pensioenstelsels in het licht van de vergrijzing. Het
streven zal erop gericht moeten zijn om aan de hand van indicatoren, op een
aantal facetten, die ontleend dienen te worden aan bovengenoemde meetlat,
de prestaties van de lidstaten met elkaar te vergelijken en goede praktijken
voor het voetlicht te brengen. De komende tijd zal derhalve gestart worden
met de uitwerking van indicatoren.De kwaliteitsmeetlat dient in de Nederlandse optiek in het bijzonder in
te gaan op het resultaat van de pensioenvoorzieningen in de eerste en in de
tweede pijler. Beide pijlers zijn immers in onderlinge samenhang essentieel
in de inkomenswaarborg voor de oudedag. Zoals reeds is aangegeven in de brief
van Staatssecretaris Hoogervorst aan de Tweede Kamer van 7 maart jl.2 zijn bij het bepalen van dat resultaat voor Nederland
de volgende criteria van essentieel belang. a. de houdbaarheid van de pensioenstelselsEen pensioenstelsel is pas een sociaal stelsel als de belofte tot het
voorkomen van armoede en sociale uitsluiting daadwerkelijk kan worden gefinancierd.
In een kwalitatief hoogwaardig stelsel zijn financiële en sociale houdbaarheid
met elkaar in evenwicht en oefenen een wederzijds versterkende invloed op
elkaar uit. Een verhoging van het werkgelegenheidsniveau leidt tot een toename
van het aantal premiebetalers en tot meer financiële middelen voor de
pensioenstelsels; terwijl een aanpassing van het pensioenstelsel met het oog
op verbetering van arbeidsmarktgerichte prikkels wederom bijdraagt aan verhoging
van het werkgelegenheidsniveau. De houdbaarheid van elk stelsel wordt derhalve
belangrijk bepaald door de mate waarin de regelingen eraan bijdragen dat de
arbeidsmarktparticipatie in het algemeen en die van ouderen (55–65 jarigen)
in het bijzonder wordt gestimuleerd.Een financieel houdbaar stelsel is een voorwaarde om een sociaal pensioenstelsel
te kunnen hebben. Voor het waarborgen van financiële houdbaarheid is
een aantal elementen van belang. Zo is een evenwichtige verdeling tussen het
aantal betalende deelnemers en het aantal ontvangende deelnemers gewenst.
Een pensioenstelsel bestaande uit een effectieve mix van de drie pensioen
pijlers (publiek, sociale partners, privaat) kan eveneens in belangrijke mate
bijdragen aan de houdbaarheid.Bij de financiële houdbaarheid zijn ook de consequenties voor de
overheidsfinanciën van belang. Lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor
hun eigen financieringsproblemen en het opvangen daarvan binnen de budgettaire
regels die in het kader van de Europese Monetaire Unie zijn afgesproken. Het
Stabiliteits- en groeipact sluit uit dat de pensioenkosten worden gefinancierd
door het oplopen van begrotingstekorten.b. armoede en sociale uitsluitingsrisico's voorkomenEen sociaal rechtvaardig stelsel voorkomt dat mensen na het bereiken van
de pensioengerechtigde leeftijd terecht komen in armoede dan wel te maken
krijgen met sociale uitsluitingsrisico's. De pensioenvoorzieniningen in de
eerste en de tweede pijler desgewenst aangevuld met individueel getroffen
arrangementen in de derde pijler moeten mensen in staat stellen op hun oudedag
financieel zelfstandig te blijven en waarborgen, binnen redelijke grenzen,
dat zij over de tijdens hun beroepsleven verworven levensstandaard kunnen
blijven beschikken. In dit kader verdient de positie van oudere vrouwen bijzondere
aandacht.c. gelijke behandelingOp de Top van Lissabon is afgesproken dat bij de noodzakelijke aanpassing
van de stelsels voor sociale bescherming ook rekening wordt gehouden met het
waarborgen van «gendergelijkwaardigheid». Gelijke behandeling
van mannen en vrouwen bij alle soorten van beloning voor en na pensioen en
bij alle soorten van pensioen beantwoordt allereerst aan overwegingen van
rechtvaardigheid. Daarnaast stimuleert dit de toetreding van vrouwen tot-
en de verbetering van hun positie op de arbeidsmarkt met alle indirecte gevolgen
voor het draagvlak van het pensioenstelsel van dien.d. betrouwbaarheidKenmerk van een goed stelsel is dat er een breed draagvlak voor bestaat.
Burgers moeten er vertrouwen in kunnen hebben en zekerheid over hun toekomst
aan kunnen ontlenen. Dat vertrouwen wordt in belangrijke mate bepaald door
de mate waarin een stelsel aantoonbaar structureel financierbaar is. Werknemers
moeten er voorts van op aan kunnen dat hun pensioen afdrachten
op adequate wijze worden beschermd. Goedtoezicht
op de wettelijke waarborgen ter bescherming van hun pensioentoezeggingen levert
hieraan een belangrijke bijdrage.e. mobiliteitPensioenstelsels dienen de mobiliteit op de arbeidsmarkt te bevorderen
c.q. niet in de weg te staan. Dit betekent ook dat nieuwe voorzieningen die
in pensioenstelsels worden aangebracht en die leiden tot verbetering in de
positie van bepaalde groepen deelnemers niet zo worden vormgegeven dat ze
vervolgens weer belemmerend werken ten aanzien van de arbeidsmobiliteit binnen
de Europese Unie.De geloofwaardigheid van gemeenschappelijke doelstellingen op pensioenterrein
staat of valt met de mate waarin toereikendheid en betaalbaarheid daarbij
met elkaar in balans zijn. Indien de nadruk eenzijdig komt te liggen op het
beheersen van de publieke uitgaven schaadt dit het vertrouwen van de burgers
dat zij tijdens hun oudedag over een toereikend inkomen kunnen beschikken.
Hetzelfde doet zich voor indien gemeenschappelijke doelstellingen zich eenzijdig
richten op instandhouding van de sociale verworvenheden van de Europese pensioenstelsels
zonder daarbij te anticiperen op het gegeven dat de komende decennia belangrijke
verschuivingen zullen optreden in de verhouding werkenden–inactieven.Uitwerking van de open coördinatie methode op pensioenterrein dient
derhalve op integrale wijze, langs drie lijnen, te geschieden:• Waarborgen van de financiële houdbaarheid van de stelsels
via het groei en stabiliteitspact conform de door de regeringsleiders in Stockholm
gemaakte afspraken.• Vergroting draagvlak en waarborgen houdbaarheid van pensioenstelsels
door verdere toename van de arbeidsparticipatie – in het bijzonder van
vrouwen en ouderen – via de Europese Werkgelegenheidsstrategie• Het waarborgen van de kwaliteit van pensioenstelsels aan de hand
van de hierboven aangegeven doelstellingen ter meting van de kwaliteit van
de pensioenstelsels («kwaliteitsmeetlat»).Een aspect waar Nederland uitdrukkelijk aandacht voor vraagt is de afstemming
tussen de Raad Werkgelegenheid en Sociaal beleid en de Raad Ecofin op pensioen
terrein. Voor het realiseren van een integrale aanpak langs de drie bovengenoemde
lijnen is een nauw gezamenlijk optrekken van deze Raden en hun ambtelijke
voorportalen (naast het Comité voor de sociale bescherming het Werkgelegenheidscomité
en het Comité voor economisch beleid) van belang. Een sturende taak
is daarbij weggelegd voor de Europese Raad die middels heldere, op de taken
van de respectieve Raden toegesneden opdrachten, dient zorg te dragen voor
evenwicht en wederzijdse verrijking. Nederland verwelkomt een heldere aanwijzing
van de Europese Raad van Göteborg m.b.t. de wijze waarop het Comité
voor de sociale bescherming en het Comité voor economisch beleid hun
opdracht van de Europese Raad van Stockholm dienen uit te voeren om een pensioen
rapportage op te stellen ten behoeve van de volgende voorjaarstop in 2002
te Barcelona.De discussie in Europa is momenteel sterk gericht op de pensioenen in
de eerste pijler. Aangezien voor de meeste lidstaten de financiering van de
pensioenvoorziening (vooralsnog) via een omslagstelsel plaatsvindt is dit
ook begrijpelijk: de effecten van de vergrijzing zullen zich hier in de sterkste
mate voordoen. Voor landen met een sterk ontwikkelde tweede pijler, zoals
Nederland, waar 91 procent van de werknemers deelneemt aan een
pensioenregeling, is het evenwel van belang dat in de nadere analyse van de
houdbaarheid van de stelsels die voor de Europese Raad van Barcelona moet
zijn afgerond de volledige pensioenvoorziening in ogenschouw wordt genomen.Bijlagen:• De Nederlandse rapportage «pensioenen» die in februari
jl. aan het secretariaat van het Comité voor de sociale bescherming
is toegestuurd• Het rapport «The social situation in the European Union 2001»
van de Europese Commissie en Eurostat.1BIJLAGE I Rapportage over het Nederlandse pensioenbeleid aan de hand
van door het Comité voor de sociale bescherming opgestelde vragenlijstFebruari 2001Vraag 1Op de Europese Raad in Nice is goedkeuring gehecht aan het plan van de
Raad om een globale evaluatie te maken van het vraagstuk van de overlevingskansen
en de kwaliteit van de pensioenstelsels. Het pensioenbeleid van de lidstaten
heeft in het algemeen tot doel om, met inachtneming van het gewenste evenwicht in de overheidsfinanciën en aanvaardbare lasten
voor de komende generaties, vanuit het rechtvaardigheids- en solidariteitsbeginsel
gepensioneerden een vast en redelijk inkomen te verschaffen. Welke concrete
invulling wordt in uw land aan deze doelstelling gegeven?In het bijzonder:– Is er over dit onderwerp cijfermateriaal voorhanden waarvan gewoonlijk
gebruik wordt gemaakt (bijvoorbeeld cijfers over de inkomensvervanging, het
absolute pensioenniveau en het relatieve inkomensniveau van gepensioneerden
ten opzichte van de inkomens van werkenden, cijfers over ouderen die onder
de armoedegrens leven, cijfers over de dekking van de verschillende pijlers,
de hoogte van de verplichte premies en/of de ontwikkelingen daarin)?– Wat voor expliciete of impliciete garanties worden aan gepensioneerden
gegeven en door wie (door de overheid, werkgevers, enz.): gegarandeerd minimuminkomen
voor gepensioneerden, vervangingspercentage pensioenen en inkomen uit werk,
indexatieregelingen voor pensioenen, enz.?– Op welke wijze dragen de verschillende pijlers van het pensioenstelsel
(1ste, 2de en 3de pijler) bij aan de verwezenlijking van de genoemde doelstelling,
gelden deze pijlers voor alle verschillende bevolkingsgroepen en wat zijn
de belangrijkste economische en sociale kenmerken van de pijlers (het relatieve
gewicht van de verschillende pijlers in het inkomen van de gepensioneerden,
dekkingsniveau, effecten op de overheidsfinanciën, uitvoeringskosten,
garantie- en controlemechanismen)? Met welke instrumenten wordt het relatieve
gewicht van de verschillende pijlers vastgesteld (dekkingsplafond voor de
1ste pijler, belastingprikkels, rechtstreekse steun, wettelijke verplichting
of cao-verplichting om deel nemen aan de tweede pijler)? Zijn er nog bijkomende
doelstellingen waarop de 2de en 3de pijler inhaken (bijvoorbeeld, de ontwikkeling
van financiële markten, ondernemingsbeleid dat erop gericht is om bepaalde
categorieën personeel aan te trekken of te behouden)? Hoe worden de economische,
sociale en financiële effecten van de verschillende pijlers door uw regering
ingeschat?– Zijn er in verband met de te verwezenlijken doelstellingen tekortkomingen
in het pensioenstelsel van uw land vastgesteld? Over welke belangrijke punten
is momenteel een discussie gaande als het om de beoogde doelstellingen van
het pensioenstelsel gaat ? Hoe passen de hervormingen op het gebied van de
pensioenen in het economische en sociale beleid? Antwoord op vraag 1InleidingHet Nederlandse pensioenstelsel is een driepijlersysteem. De eerste pijler
omvat een basis-oudedagsvoorziening voor de gehele bevolking in Nederland,
gegarandeerd door de overheid. De tweede pijler zijn de (aanvullende) arbeidsgerelateerde
pensioenvoorzieningen in de relatie tussen werkgevers en werknemers. De derde
pijler heeft betrekking op de oudedagsvoorzieningen, die op individuele basis
kunnen worden getroffen.Het Nederlandse pensioenstelsel wordt gekenmerkt door een gemengd financieringssysteem
van omslag (eerste pijler) en kapitaaldekking (tweede en derde pijler). Doordat
in Nederland de pensioenpijlers verschillende financieringssystemen kennen,
kan het pensioenstelsel relatief solide waarborgen bieden tegen het risico
van inflatie enerzijds (door omslagfinanciering in de eerste pijler) en vergrijzing
(door kapitaaldekking in de tweede pijler) anderzijds.De eerste pijler (wettelijk basispensioen)SysteemDe eerste pijler in Nederland is de Algemene Ouderdomswet (AOW). Deze
wet regelt een algemene, de gehele bevolking omvattende, verplichte verzekering
van het ouderdomspensioen. Iedereen die in Nederland woonachtig is, is in
beginsel verzekerd voor de AOW. Tot aan het bereiken van de pensioengerechtigde
leeftijd (65 jaar) is men tevens premieplichtig, indien sprake is van een
premieplichtig inkomen. Als verzekerden worden aangemerkt alle ingezetenen
van 15 tot 65 jaar. Daarbij speelt de nationaliteit geen rol. Ingezetene is
degene die in Nederland woont. Niet-ingezetenen die in Nederland loonbelasting
betalen, zijn ook verzekerd.De AOW heeft een individueel karakter. Mannen en vrouwen van 65 jaar en
ouder hebben een zelfstandig recht op een AOW-pensioen. In het geval dat een
AOW-gerechtigde een partner heeft die jonger dan 65 jaar is, bestaat aanspraak
op een toeslag indien deze partner zelf niet of onvoldoende inkomen uit arbeid
genereert. De AOW-uitkering geeft recht op een vast bedrag per maand. De hoogte
van dat bedrag is gekoppeld aan het wettelijke nettominimumloon. Dit minimumloon
is een wettelijk vastgesteld minimum arbeidsinkomen dat voor iedereen geldt
die in Nederland werkzaam is. In 2001 bedraagt het wettelijk minimumloon 14 961
Euro bruto per jaar. Uitgaande van een volledige AOW-opbouw ontvangt een gehuwde
of samenwonende persoon 50 procent van het netto minimumloon. Een alleenstaande
persoon ontvangt 70 procent van het netto minimumloon en een alleenstaande
persoon met kinderen onder de 18 jaar ontvangt 90 procent van het netto minimumloon.
Een echtpaar met beide een AOW-uitkering ter hoogte van 50 procent van het
netto minimumloon, zonder een aanvullend pensioen, heeft vanaf 1 januari
2001 maandelijks een AOW-uitkering van 1144,50 Euro netto per maand.Het volledige AOW-pensioen wordt opgebouwd in de periode tussen 15 en
65 jaar. Voor elk verzekerd jaar wordt 2 procent aan AOW-rechten opgebouwd.
Op het moment van introductie van de AOW op 1 januari 1957 kregen alle
65-plussers aanspraak op een volledig AOW-pensioen. Om die reden werd tevens
een overgangsregeling in het leven geroepen omdat alle personen boven de 15
jaar als gevolg van te weinig verzekeringsjaren geen of geen volledig AOW-pensioen
zouden krijgen. Deze overgangsregeling is nog van kracht tot 1 januari
2007, zodat iedere AOW-gerechtigde verzekerd is van een wettelijk
gegarandeerd pensioen op het niveau van het Nederlandse sociaal minimum. Na
2007 kan iedereen 50 verzekeringsjaren hebben opgebouwd, en is de overgangsregeling
dus niet langer noodzakelijk. Bij een tekort aan verzekeringsjaren wordt de
AOW alsnog aangevuld met bijstand tot het niveau van het sociaal minimum (op
grond van de Algemene Bijstandswet – ABW).VergrijzingDe AOW wordt gefinancierd op basis van een omslagstelsel. De in enig jaar
ontvangen premies worden in dezelfde periode aangewend om aan de lopende uitkeringsverplichtingen
te kunnen voldoen. Met het oog op het voorkomen van de voorziene oploop van
de AOW-premie als gevolg van de vergrijzing is de AOW-premie met ingang van
1998 gemaximeerd. De AOW-premie mag maximaal 18,25 procent bedragen (momenteel
bedraagt de AOW-premie 17,90 procent) en wordt alleen betaald door niet-65-plussers.
Indien de premie-inkomsten ontoereikend zijn om de AOW-uitgaven volledig te
financieren, zal het deel dat nodig is boven het gemaximeerde percentage worden
gefinancierd uit de algemene middelen. Op deze wijze wordt het draagvlak voor
de financiering van de AOW verbreed, omdat dan ook ouderen op indirecte wijze
gaan bijdragen aan de instandhouding van de AOW. Ouderen betalen weliswaar
geen AOW-premie, maar wel belastingen die ten goede komen aan de algemene
middelen.Gelijktijdig met de invoering van de premiemaximering AOW is er een tweede
instrument om de verwachte toekomstige oploop van de AOW-uitgaven te financieren;
het AOW-spaarfonds. Door de wettelijke verplichte jaarlijkse stortingen en
de rentebetalingen loopt het vermogen in dit fonds naar verwachting op tot
circa 135 miljard Euro in 20201. Deze stortingen
en rentebetalingen worden eveneens uit de algemene middelen gefinancierd.
Vanaf 2020 kunnen de in het fonds aanwezige middelen worden aangewend
voor de medefinanciering van de AOW. Bij hantering van een behoedzaam scenario
ten aanzien van de economische groei, zal op het moment dat de vergrijzing
een piek bereikt, rond 2030, circa 12% van de AOW-uitgaven kunnen worden gefinancierd
uit het Spaarfonds AOW. Met de premiemaximering AOW en de middelen die via
het AOW-spaarfonds worden geleid, zijn nu al waarborgen ingebouwd om de voorziene
oploop van de AOW-uitgaven in Nederland te financieren.Tweede pijler (arbeidsgerelateerde aanvullende pensioenen)InleidingTot de tweede pijler behoren de arbeidsgerelateerde, aanvullende pensioenen.
Het terrein van de aanvullende pensioenen is in Nederland de primaire verantwoordelijkheid
van de sociale partners. Aanvullende pensioenregelingen komen als onderdeel
van de arbeidsvoorwaarden tot stand door onderhandelingen tussen werkgevers(vertegenwoordigers)
en werknemers(vertegenwoordigers). Er bestaat geen wettelijke verplichting
voor werkgevers om een aanvullende pensioenregeling voor werknemers te treffen,
maar indien eenmaal een pensioentoezegging is gedaan, bestaan een aantal wettelijke
vereisten waaraan iedere aanvullende pensioenregeling in Nederland moet voldoen.
Op deze vereisten wordt hieronder nader ingegaan.Pensioen- en SpaarfondsenwetOm de pensioenaanspraken van de werknemer te beschermen, zijn daartoe
in de Pensioen- en Spaarfondsenwet (PSW) een aantal wettelijke randvoorwaarden
geformuleerd. De belangrijkste van deze voorwaarden is dat de werkgever de
pensioentoezegging buiten de risicosfeer van de onderneming dient te brengen,
in combinatie met de eis dat voor de financiering van de pensioenverplichtingen
in de tweede pijler het kapitaaldekkingsstelsel gevolgd moet worden. Het buiten
de risicosfeer onderbrengen van het pensioen kan door middel van toetreding
tot een bedrijfstakpensioenfonds dat een pensioenregeling uitvoert voor een
gehele bedrijfstak, het oprichten van een ondernemingspensioenfonds dat voor
de daaraan verbonden onderneming of groep van ondernemingen de pensioenregeling
uitvoert of het treffen van voorzieningen bij een particuliere verzekeraar.
Andere onderwerpen die in de Pensioen- en Spaarfondsenwet zijn geregeld, zijn
bijvoorbeeld een wettelijk recht op waardeoverdracht bij verandering van werkgever,
de wettelijke verplichting tot indexatie van slapersrechten indien ook ingegane
pensioenen worden geïndexeerd en de verplichting in alle gevallen, dus
ook bij beschikbare premieregelingen, mannen en vrouwen een gelijke pensioenuitkering
te geven. Bovendien worden in de PSW eisen gesteld aan de samenstelling van
het bestuur van een pensioenfonds, wordt de medezeggenschap van gepensioneerden
geregeld, worden informatievoorschriften voor pensioenfondsen en verzekeraars
gegeven en wordt het materiële toezicht op pensioenuitvoerders door de
Pensioen- en Verzekeringskamer geregeld. In dat kader is aan de Pensioen-
en Verzekeringskamer een scala aan wettelijke instrumenten van verschillende
zwaarte gegeven.Naast het materiële toezicht is in de PSW tevens het financiële
toezicht op pensioenfondsen geregeld. Op grond van de PSW moet de belegging
van de beschikbare gelden van een pensioenfonds op een solide wijze geschieden.
Voor de beleggingen van pensioenfondsen geldt het prudent person principe.
Er worden aan pensioenfondsen geen wettelijke solvabiliteitseisen gesteld,
maar door de Pensioen- en Verzekeringskamer worden wel eisen gesteld aan de
actuariëleen bedrijfstechnische opzet van pensioenfondsen. Deze eisen
zijn in 1997 neergelegd in de «Actuariële Principes Pensioenfondsen».
Op basis daarvan worden de beleggingen van een pensioenfonds bezien tegen
de achtergrond van de financiële, de actuariële en de bedrijfstechnische
opzet van het betreffende fonds, de aard van de door het fonds aangegane verplichtingen
en de financiële toestand van het fonds.Wet toezicht Verzekeringsbedrijf (WTV 1993)Het financiële toezicht op verzekeraars is geregeld in de WTV 1993.
Deze wet is in belangrijke mate gebaseerd op de EU verzekeringsrichtlijnen.
De hoofdlijn in de WTV 1993 is dat de technische voorzieningen toereikend
moeten zijn om aan de bestaande en toekomstige verplichtingen jegens de polishouders
te kunnen voldoen. Op grond van de WTV 1993 wordt een opsomming gegeven van
de actuariële principes die verzekeraars bij het berekenen van hun technische
voorzieningen in acht moeten nemen. De technische voorzieningen moeten door
voldoende vorderingen en beleggingen zijn gedekt. Daarnaast worden beleggingsvoorschriften
gegeven die tot doel hebben een voorzichtig en prudent beleggingsbeleid te
garanderen. Daartoe is op grond van de WTV 1993 een lijst van toegestane beleggingscategorieën
opgesteld die ter dekking van de technische voorzieningen mogen worden aangehouden.
Ook ten aanzien van de te hanteren solvabiliteitsmarge zijn voor verzekeraars
nadere regels opgesteld.Hoewel de regelgeving op het terrein van het financiële toezicht
voor verzekeraars omvangrijker is dan voor pensioenfondsen, bestaan in de
praktijk veel minder verschillen dan op grond van deze regelgeving zou kunnen worden geconcludeerd. De grotere beleidsvrijheid die de Pensioen-
en verzekeringskamer bij de uitoefening van het financiële toezicht op
pensioenfondsen heeft, is zodanig ingevuld door de Actuariële Principes
Pensioenfondsen dat dit toezicht feitelijk weinig afwijkt van het financiële
toezicht op verzekeraars.Fiscale wetgevingOp grond van de fiscale wetgeving in Nederland is de premie voor een aanvullende
pensioenregeling in principe aftrekbaar en wordt de latere pensioenuitkering
belast. Om voor de toepassing van deze «omkeerregel» in aanmerking
te komen, moet een pensioenregeling, uitsluitend of nagenoeg uitsluitend ten
doel hebben:– een levenslang ouderdomspensioen;– (niet levenslang) nabestaandenpensioen;– wezenpensioen (kinderen en pleegkinderen);– overbruggingspensioen;– nabestaanden overbruggingspensioen;– (een redelijk) arbeidsongeschiktheidspensioen.Daarnaast moeten aanvullende pensioenregelingen passen binnen de fiscale
begrenzingen die daarvoor zijn gesteld. Voor eindloonregelingen geldt een
maximaal opbouwpercentage van 2 procent per jaar, gericht op een eindresultaat
van 70 procent bij 35 opbouwjaren. De minimale leeftijd waarop dit percentage
mag worden gehanteerd is 60 jaar; de maximale pensioenleeftijd is 70 jaar.
Bij eerdere pensionering moet het pensioen op actuariële basis worden
gekort. Voor middelloonregelingen mag een maximaal opbouwpercentage van 2,25
procent worden gehanteerd. Op de ingangsdatum van het ouderdomspensioen, maar
uiterlijk 65 jaar, vindt een beoordeling plaats of het pensioen niet meer
bedraagt dan 100 procent van het laatstverdiende loon. Is dat het geval, dan
wordt het meerdere tegen het progressieve tarief van de inkomstenbelasting
belast. Bij de opbouw van het ouderdomspensioen dient rekening te worden gehouden
met een bedrag dat gelijk is aan een evenredig deel van de uitkeringen ingevolge
de Algemene Ouderdomswet. De exacte vormgeving van de manier waarop met de
AOW rekening moet worden gehouden is niet wettelijk voorgeschreven. Hiervoor
bestaan in de praktijk diverse mogelijkheden. Het minimale bedrag waarmee
in aanvullende pensioenregelingen rekening mag worden gehouden om nog voor
fiscale faciliëring in aanmerking te komen is de gehuwden-AOW, die 50
procent van het wettelijk minimumloon bedraagt bij volledige opbouw.PensioensystemenNaast het feit dat het treffen van een aanvullende pensioenregeling niet
wettelijk is voorgeschreven, is ook de vorm waarin dit gebeurt niet wettelijk
voorgeschreven. Er bestaan dan ook verschillende pensioensystemen in Nederland.
De twee hoofdvormen die daarbij kunnen worden onderscheiden, zijn enerzijds
salaris/diensttijdregelingen en anderzijds beschikbare premieregelingen. Kijkend
naar het totale aantal werknemers met een aanvullende pensioenregeling is
de rol van beschikbare premieregelingen in de tweede pijler van het Nederlandse
pensioenstelsel zeer bescheiden. Binnen de groep van de salaris/diensttijdregelingen
nemen eindloonregelingen, waarbij de hoogte van het pensioen is gebaseerd
op het laatstverdiende inkomen, met een aandeel van meer dan 60 procent van
alle deelnemers aan een pensioenregeling, in Nederland een belangrijke plaats
in. Tabel 1 Percentage deelnemers per type pensioenregeling
in 1999 Type pensioenregelingactieve deelnemerspercentage Salaris/diensttijdregelingen  – eindloon 3 171 06763 – middelloon1 281 14225 Beschikbare premieregelingen41 2901Combinatieregelingen*513 43610Overig49 4381Totaal5 056 373100* Pensioenregelingen die uit twee of meer pensioensystemen zijn samengesteld,
bijvoorbeeld eindloon en middelloon of eindloon en beschikbare premie.bron: Sociaal-Economische Raad, Pensioenkaart Nederland, Leiden 2000.Voor eindloonregelingen is het gangbare ambitieniveau 70 procent van het
laatstverdiende inkomen bij een volledig aantal opbouwjaren (over het algemeen
40 opbouwjaren met een opbouwpercentage van 1,75% per jaar), waarbij rekening
gehouden wordt met het AOW-pensioen dat reeds voor een basispensioen op het
niveau van het sociaal minimum zorgt. In de praktijk bereikt echter niet iedereen
het maximale aantal opbouwjaren, waardoor het feitelijke pensioenresultaat
lager uit kan komen.DeelnamegraadDe deelnamegraad in de tweede pijler van het Nederlandse pensioenstelsel
bedraagt momenteel 91 procent. Een instrument dat hieraan in belangrijke mate
heeft bijgedragen, is de verplichtstelling, die in meerdere bedrijfstakken
van kracht is. Op verzoek van een representatieve vertegenwoordiging van werkgevers
en werknemers in een bedrijfstak kan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
de deelname in een bedrijfstakpensioenfonds verplicht stellen. De werkgevers
in de betreffende bedrijfstak zijn dan verplicht aan het bedrijfstakpensioenfonds
deel te nemen. Bovendien betalen zij allemaal dezelfde pensioenpremie per
werknemer, ongeacht zijn leeftijd. Hiermee wordt een bedrijfstakbrede solidariteit
tot stand gebracht tussen alle werkgevers in een verplichtsgestelde bedrijfstak.
Deze solidariteit zorgt ervoor dat werkgevers met een relatief oud, dus duur,
personeelsbestand niet gedwongen zijn om uit concurrentie-overwegingen een
kwalitatief mindere aanvullende pensioenregeling te treffen dan werkgevers
die lagere pensioenkosten hebben.VergrijzingVoor het veilig stellen van de pensioenaanspraken in de tweede pijler
wordt in het Nederlandse pensioenstelsel het kapitaaldekkingsstelsel wettelijk
voorgeschreven. Voor iedere werknemer moeten er in principe voldoende reserves
aanwezig zijn om, samen met de contante waarde van de nog te verwachten premies
en de te verwachten interest, op de pensioendatum het dan noodzakelijke vermogen
bereikt te hebben. De tweede pijler, die een relatief belangrijk onderdeel
vormt van het Nederlandse pensioenstelsel, is om die reden minder gevoelig
voor demografische ontwikkelingen dan de op omslag gebaseerde stelsels. Pensioenfondsen
beschikken momenteel vaak over enige buffers, die onder andere kunnen worden
ingezet om premieverhogingen als gevolg van de vergrijzing in hun deelnemersbestanden
in meer of mindere mate te stabiliseren.Het Nederlandse kabinet heeft in 1997 met de sociale partners afspraken
gemaakt om te komen tot verdere modernisering en kostenbeheersing bij de aanvullende
pensioenen. Aan de hand van een aantal indicatoren (franchise,
opbouwpercentage, type regeling, wel of geen collectief nabestaandenpensioen
en de uitruilmogelijkheid van nabestaandenpensioen voor een hoger of eerder
ingaand ouderdomspensioen) zal worden getoetst in hoeverre de genoemde doelstellingen
in voldoende mate zijn gehaald. Deze evaluatie zal in de loop van 2001 zijn
afgerond. Bij de modernisering van aanvullende pensioenregelingen speelt de
verlaging van de franchise in aanvullende pensioenregelingen een belangrijke
rol. De derde pijler (individuele oudedagsvoorzieningen)SysteemIn de derde pijler van het Nederlandse pensioenstelsel zijn de individuele
pensioenregelingen ondergebracht. Het gaat dan om toekomstvoorzieningen in
de privé-sfeer, buiten de arbeidsrelatie om. De belangrijkste verzekeringsvormen
in de derde pijler zijn lijfrenteverzekeringen, die aanspraak geven op een
vaste, gelijkmatige en periodieke uitkering, unit-linked producten waarbij
de periodieke uitkering kan fluctueren met de waarde van de onderliggende
beleggingselementen en kapitaalverzekeringen gekoppeld aan de financiering
van een huis, waarbij voor het risico van overlijden of lang leven een bedrag
in één keer wordt uitgekeerd. De pensioenvoorzieningen die tot
de derde pijler behoren, kunnen alleen worden ondergebracht bij verzekeraars.
Ook voor de derde pijler geldt het kapitaaldekkingsstelsel.Fiscale behandelingDe premie voor lijfrenteverzekeringen is aftrekbaar voor de inkomstenbelasting.
Er geldt een vaste basisaftrek van 1036 Euro. Voorts worden lijfrentepremies
fiscaal gefacilieerd, voorzover bedoeld voor de aanvulling van een hiaat in
de pensioenopbouw (tweede pijler), waarin reeds afgesloten lijfrenteverzekeringen
(derde pijler) niet voorzien.Regelingen voor vervroegde uittredingNaast afspraken over de arbeidsgerelateerde oudedagspensioenregelingen
zijn in de meeste bedrijfstakken of individuele ondernemingen in het verleden
tevens afspraken gemaakt over regelingen voor vervroegde pensionering. In
de jaren tachtig zijn in dat kader de zogenaamde VUT-regelingen tot stand
gekomen. Deze regelingen hadden tot doel om oudere werknemers vervroegd te
laten uittreden, zodat zij plaats konden maken voor jongeren, die op dat moment
dreigden buiten de arbeidsmarkt te blijven staan. Naarmate deze regelingen
echter langer bleven bestaan, hebben zij in de beleving van werknemers, en
soms ook werkgevers, het karakter van een tijdelijke regeling verloren. VUT-regelingen
werden, en worden soms nog steeds, beschouwd als een verworven recht.In het licht van de komende vergrijzing zijn de omslaggefinancierde VUT-regelingen
voor het Nederlandse kabinet echter geen structurele optie. Dit is inmiddels
ook door de sociale partners onderkend – veel VUT-regelingen worden
momenteel omgezet in kapitaalgedekte prepensioen- of flexibele pensioenregelingen –,
maar naar de mening van de Nederlandse regering, nog niet in voldoende mate.
Met name de overgangstermijnen die bij de omzetting worden gehanteerd, zijn
nog te lang, veelal tot ongeveer 2035 à 2040. Juist op het moment dat
de vergrijzing in Nederland haar hoogtepunt begint te bereiken, rond 2020,
moeten alle regelingen voor vervroegde uittreding structureel kapitaalgedekt
zijn. Daartoe heeft het Nederlandse kabinet beleid ingezet om de fiscale faciliëring (aftrekbaarheid van de premies) van de omslaggefinancierde VUT-regelingen
rond dit tijdstip volledig te laten vervallen.De ontwikkeling van het inkomensniveau van gepensioneerdenIn 1995 bedroeg het bruto pensioenresultaat voor mannen naar schatting
gemiddeld 45 procent van het laatstverdiende loon. Voor vrouwen ligt het bruto
pensioenresultaat relatief veel hoger, namelijk op 79 procent van het laatstverdiende
inkomen1. Dit komt doordat het huidige eindloon
van vrouwen veel lager is dan van mannen, terwijl de AOW, die een onderdeel
vormt van het totale pensioenresultaat, voor mannen en vrouwen gelijk is.
Vanwege de gunstige verhouding in Nederland tussen het bruto en netto inkomen
voor AOW-gerechtigden (65-plussers) ten opzichte van de groep beneden de 65
jaar zijn de pensioenresultaten in netto termen aanzienlijk gunstiger dan
in bruto termen. Het netto-pensioenresultaat, gerelateerd aan het laatstverdiende
inkomen vóór pensionering, is in Nederland in de afgelopen 15
jaar substantieel verbeterd met gemiddeld 1 procentpunt per jaar.In de afgelopen 15 jaar blijkt het feitelijke inkomensniveau van ouderen
dan ook meer te zijn gestegen dan het inkomen op het niveau van het sociaal
minimum. In 1985 lag het gemiddelde inkomen van ouderen uit de AOW en aanvullend
pensioen gemiddeld 37 procent boven het sociaal minimum, in 2000 is dit opgelopen
tot circa 64 procent. Naar verwachting zal het inkomen van ouderen in Nederland
in 2015 verder gestegen zijn tot 85 procent boven het Nederlandse sociaal
minimum. Ook is het gemiddeld inkomen van ouderen meer gestegen dan het inkomen
van een gemiddelde werknemer (modaal) onder de 65 jaar. Als gevolg van deze
stijging is het aandeel van de AOW in het totale pensioeninkomen van ouderen
in Nederland in de afgelopen jaren afgenomen. Wanneer de ouderen in Nederland
zouden worden gerangschikt naar de hoogte van hun pensioeninkomen uit de eerste
en tweede pijler (AOW en arbeidsgerelateerd aanvullend pensioen), en deze
groep vervolgens zou worden opgesplitst in drie gelijke groepen, maakt de
AOW voor het derde deel van de ouderen met het hoogste aanvullend pensioen
nog steeds 48 procent van het totale inkomen uit. Naar verwachting zal het
aandeel van de AOW in de totale pensioenvoorziening in de komende 15 jaar
afnemen. Voor dezelfde groep ouderen zal het aandeel van de AOW in het totale
pensioeninkomen naar verwachting dalen tot ongeveer gemiddeld 40 procent.Vraag 2In hoeverre wordt in het pensioenstelsel van uw land aan het beginsel
van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen voldaan?Antwoord op vraag 2Eerste pijlerIn de eerste pijler wordt geen onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen.Tweede pijlerIn de tweede pijler is de gelijke behandeling van mannen en vrouwen geregeld
conform de eisen van de vierde EG richtlijn en de jurisprudentie van het Europese
Hof.Met de onlangs aangenomen wet waarin het recht van keuze voor ouderdomspensioen
in plaats van nabestaandenpensioen en gelijke behandeling van
mannen en vrouwen is geregeld (Wet van 21 december 2000, Stb. 2000, 65),
heeft Nederland een verdere stap gezet op het terrein van de gelijke behandeling
van mannen en vrouwen in de aanvullende pensioenen. Deze wet regelt dat de
pensioenuitkeringen voor mannen en vrouwen in alle gevallen gelijk moeten
zijn. Verschillen in levensverwachting mogen in de toekomst niet meer leiden
tot verschillen in uitkering tussen mannen en vrouwen, zowel bij keuzemogelijkheden
binnen de regeling als bij de uitkering van een pensioenregeling, ongeacht
of dit regelingen op basis van defined benefit of defined contribution zijn.
Voor defined contribution-regelingen zal de nieuwe wet gaan gelden vanaf 2005.Derde pijlerOp de pensioenen in de derde pijler is de Algemene wet gelijke behandeling
van toepassing. Op grond hiervan is onderscheid tussen mannen en vrouwen verboden,
tenzij het geslacht bepalend is. Hiervan is sprake bij een verzekering van
een risico dat afhankelijk is van het leven van een persoon tegen een van
het geslacht van die persoon afhankelijke premie, voorzover het verschil in
levensverwachting tussen mannen en vrouwen het verschil in premie redelijkerwijs
meebrengt.Vraag 3Voor de meting van de relatieve levensstandaard van gepensioneerden en
werkenden is een onderzoek naar de pensioenstelsels alléén niet
voldoende. Welk specifiek beleid wordt in uw land voor de verbetering van
de levensomstandigheden van gepensioneerden gevoerd (gratis gezondheidszorg
en verzorging in het geval van hulpbehoevendheid, huisvestingsbeleid, enz.)?
Zijn er specifieke regelingen voor gepensioneerden in de belastingsfeer of
op het gebied van de sociale zekerheid (zoals voordelen op belastinggebied
of in de sociale zekerheid of specifieke premieheffingen)? Is er momenteel
een discussie over dergelijke kwesties gaande?Antwoord op vraag 3InleidingOp een aantal terreinen zijn speciale voorzieningen voor ouderen getroffen.
Deze terreinen zijn de fiscale behandeling, huursubsidie en de zorg. Daarnaast
worden veelal op gemeentelijk niveau specifieke voorzieningen voor ouderen
getroffen. Gemeenten in Nederland zijn wat dat betreft autonoom in hun beleid.Fiscale voorzieningenOuderen vanaf 65 jaar, met een bruto inkomen tot 27 704 Euro,
hebben recht op een korting op de te betalen belasting. De korting bedraagt
in 2001 236 Euro. Voor alleenstaande ouderen wordt deze verhoogd met 248 Euro.In Nederland is de premieheffing voor de AOW (wettelijk ouderdomspensioen)
geïntegreerd in de belastingheffing (onderdeel van het tarief in de eerste
en tweede schijf). Ouderen vanaf 65 jaar behoeven geen AOW-premie te
betalen. Daarom is voor hen het tarief eerste en tweede schijf 17,9%
(in 2001) lager dan voor jongeren.Voor ouderen met een laag inkomen geldt een extra grote vrijstelling in
de belastingheffing op vermogensinkomsten. HuursubsidieMensen met een huurhuis kunnen in Nederland aanspraak maken op subsidie.
Deze huursubsidie is afhankelijk van het inkomen en van de hoogte van de huur.
Voor ouderen is de subsidieregeling gunstiger dan voor beneden 65-jarigen.Bij hogere huurniveaus wordt nog 50% van de huur gesubsidieerd, terwijl
voor beneden 65-jarigen de subsidie niet meer toeneemt. Bovendien wordt voor
ouderen een groter bedrag aan vermogen vrijgelaten bij het bepalen van het
recht op subsidie.ZorgvoorzieningenZiektekostenverzekering.Ouderen worden bij een lager inkomen toegelaten tot de ziekenfondsverzekering
dan werknemers jonger dan 65 jaar. De kosten van de oververtegenwoordiging
van ouderen in het ziekenfonds worden afgewenteld op de particulier verzekerde
personen jonger dan 65. Zij betalen de wettelijke zogenaamde MOOZ-bijdrage.
Ouderen zijn een lagere bijdrage verschuldigd.Ouderen die boven de inkomensgrens voor toelating tot het ziekenfonds
blijven, worden verzekerd door een particuliere verzekeringsmaatschappij tegen
een door de overheid vastgestelde maximumpremie. Deze standaardpakketpolis
dekt het ziekenfondspakket. De gestelde premie is voor ongeveer 50 % kostendekkend.
De overige kosten worden wettelijk via een poolingssysteem op particulier
verzekerden afgewenteld (de zgn. WTZ-omslagbijdrage).Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten.Op grond van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten is een ieder verzekerd
tegen risico's waarvan de kosten zo hoog zijn dat zij door vrijwel niemand
zonder hulp van de overheid of derden kunnen worden gedragen. De uitvoering
van de wet wordt gefinancierd uit door een ieder te betalen, wettelijk vastgestelde
en inkomensafhankelijke premies.Personen die langdurige zorg of verpleging behoeven kunnen gebruik maken
van thuiszorg of worden opgenomen in een verpleeghuis of een verzorgingshuis,
ongeacht hun inkomen. De daarbij verschuldigde eigen bijdrage is gerelateerd
aan het inkomen, echter niet verschillend voor ouderen en anderen. Om die
reden kan niet worden gezegd dat het een speciale voorziening voor ouderen
betreft. Wel doen ouderen uiteraard relatief gezien een groot beroep op deze
regeling omdat zij veel gebruik maken van thuiszorg, verzorgingshuiszorg en
verpleeghuiszorg.Gemeentelijke voorzieningen.Vele gemeenten stimuleren de deelname van ouderen aan maatschappelijke
en culturele voorzieningen door het aanbieden van een zogenaamde «65+pas»
aan ouderen. Bezitters van een dergelijke pas kunnen korting krijgen, bij
voorbeeld in het openbaar vervoer. Gemeenten zijn op dit terrein trouwens
autonoom, waardoor er grote lokale verschillen bestaan. Bij het in aanmerking
komen voor gebruik van gemeentelijke voorzieningen speelt overigens in de
meeste gevallen het inkomen een rol, in mindere mate de leeftijd.Vraag 4Welke belangrijke ontwikkelingen zullen in de nabije toekomst doorwerken
in het pensioenstelsel van uw land? – demografische ontwikkelingen (levensverwachting, leeftijdsopbouw
van de bevolking, migratie, vruchtbaarheid);– percentages werkende mannen en vrouwen, vormen van werk (met name
deeltijdwerk, uitzendwerk, arbeidscontracten voor bepaalde tijd, enz.), loopbaanonderbrekingen,
periodes van activiteit in de loop van het leven, arbeidsmobiliteit en geografische
en met name grensoverschrijdende mobiliteit;– ontwikkelingen in de gezinsstructuur.Antwoord op vraag 4InleidingBelangrijke ontwikkelingen die de pensioenvoorziening nu en in de toekomst
raken, zijn in onderlinge samenhang beschreven in de studie Ageing in the Netherlands van het Centraal Planbureau (CPB). Deze
studie vormde belangrijke input voor het rapport Een verkenning
van de schuldpolitiek op lange termijn van een ambtelijke werkgroep
samengesteld uit de leden van de Studiegroep Begrotingsruimte1. Beide rapporten bepaalden vervolgens de Nederlandse inbreng in het EPC Report on the impact of ageing populations on public pension
systems dat in oktober 2000 is gepubliceerd.Toekomstige ontwikkelingenHoewel ook de focus van de CPB-studie is gericht op de budgettaire gevolgen
van de vergrijzing, is de studie breed opgezet met in begrip van ontwikkelingen
die van invloed zijn op de pensioenvoorziening van de eerste en tweede pijler.
De studie bevat tevens een min of meer expliciete verantwoording van de gehanteerde
veronderstellingen voor de projectieperiode tot 2080. Deze veronderstellingen
betreffen onder meer:DemografieVergrijzing hangt niet alleen samen met het ouder worden van de babyboom
generatie maar ook met afnemende vruchtbaarheid en toenemende levensverwachting.
In die zin vormt de vergrijzing niet alleen een tijdelijk maar ook een structureel
probleem.Op basis van de bevolkingsprognose van het Centraal bureau voor de statistiek
(CBS) is aangenomen dat de levensverwachting bij geboorte ook in de toekomst
verder blijft toenemen en bij mannen stijgt van 75 jaar in 2000 tot 80 jaar
in 2050. Bij vrouwen stijgt de levensverwachting in deze periode van 81 tot
83 jaar. De vruchtbaarheid is in de toekomst vrijwel constant gehouden op
het huidige historisch gezien lage kindertal van 1,7 per gezin. Een en ander
draagt bij aan een stijging van de elderly dependency ratio van 22% in 2000
tot een piek van 43% rond 2040. Na een kleine daling volgt een stabilisatie
van de elderly dependency ratio op een niveau van circa 40%.Met betrekking tot de immigratie is aangenomen dat deze in netto termen
geleidelijk daalt van 38 000 personen in 2000 tot 24 000 in 2040.ArbeidsparticipatieVerondersteld is dat de trendmatige stijging van de arbeidsparticipatie
ook de komende twintig jaar doorzet en zorgt voor een additionele stijging
van 5 à 6 procentpunt, waarbij voor de leeftijdsgroep van 20 tot 65
jaar een niveau wordt bereikt van 77 à 78%. Gemiddeld genomen neemt
de arbeidsparticipatie van mannen in de projectie overigens niet verder toe.
De stijging van 5 à 6 procentpunt is dus volledig het gevolg van een
voortgaande stijging van de arbeidsparticipatie van vrouwen.
Door de eveneens veronderstelde voortgaande stijging van deeltijd blijft de
stijging van de arbeidsparticipatie in voltijdequivalenten beperkt tot circa
2 procentpunt. Voorts is verondersteld dat de standaard werkweek de komende
twintig jaar afneemt met circa 6%.Ten aanzien van de werkloosheid is verondersteld dat deze structureel
uitkomt op 4% van de beroepsbevolking. Het gebruik van de vervroegde uittredingsregelingen
neemt in deze periode toe van 2½ tot 3½%.OverheidsfinanciënMet behulp van leeftijdsprofielen van publieke uitgaven en ontvangsten
wordt inzicht geboden in de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Daarbij
wordt niet alleen aandacht besteed aan de publieke pensioenuitkeringen die
in de ramingen gelijk opgaan met de gemiddeld verdiende lonen, maar bijvoorbeeld
ook aan de zorguitgaven. De private pensioenvoorziening vormt eveneens onderwerp
van analyse waarbij mede in beeld wordt gebracht in hoeverre de hier verwachte
stijging (onder andere door rijping) zorgt voor een stijging van de belasting
ontvangsten. Niet alleen omdat over het aanvullend pensioen belasting moet
worden betaald, maar ook omdat de toenemende consumptieve bestedingen van
de gepensioneerden zorgen voor stijgende ontvangsten bij de indirecte belastingenTabel 2 Bruto-pensioenuitkeringen en belastinginkomsten
op inkomen uit pensioen (% BBP)  200120202040Bruto-pensioenuitkeringen       eerste pijler4.76.89.0 tweede en derde pijler4.17.312.9     totale pensioenvoorziening8.814.11.9    belastinginkomsten uit pensioen       directe belastingen op inkomen uit pensioen1.82.94.9 indirecte belastingen op inkomen uit pensioen1.52.33.5     totale belastingen op inkomen uit pensioen3.35.28.4bron: Ageing in the Netherlands, Netherlands Bureau for Economic Policy
Analysis, The Hague, 2000, pag. 53.Vraag 5Welke belangrijke problemen brengen deze ontwikkelingen met zich mee?
Hoe zullen het pensioenstelsel van uw land en de onderdelen daarvan zich tegen
de achtergrond van deze ontwikkelingen en de kenmerken van het stelsel tendentieel
op de middellange en lange termijn ontwikkelen, als daarbij gekeken wordt
naar de doelstellingen waaraan het stelsel moet beantwoorden? In welk opzicht
kunnen deze ontwikkelingen de tekortkomingen van het pensioenstelsel in uw
land te niet doen of juist tot tekortkomingen leiden en/of die nog verergeren?
Zijn er cijfermatige scenario's over deze ontwikkelingen voorhanden die een
beeld geven van de kosten en van de effecten voor de overheidsfinanciën,
de levensstandaard van de gepensioneerden en het niveau van de premies? Antwoord op vraag 5InleidingDoor de combinatie van een omslagstelsel in de eerste pijler en kapitaaldekking
in de tweede pijler is het Nederlandse pensioenstelsel in een relatief hoge
mate bestand tegen de gevolgen van de vergrijzing in de komende decennia.
Bovendien kunnen de financiële gevolgen van de vergrijzing in belangrijke
mate worden opgevangen door de toekomstige belastingclaim die op de huidige
pensioenaanspraken ligt. Een punt van zorg is wel de relatief lage arbeidsdeelname
van, met name, ouderen. Momenteel werkt slechts 1 op de 3 van de 55- tot 65-jarigen.
Om het economische draagvlak, en daarmee onder meer de houdbaarheid van het
pensioenstelsel, op de lange termijn verder te versterken, is daarom beleid
in gang gezet om de arbeidsdeelname van oudere werknemers structureel op een
hoger niveau te brengen. Aan de realisatie van deze doelstelling zullen de
sociale partners in Nederland een belangrijke bijdrage moeten leveren. Een
aantal belangrijke maatregelen, zoals leeftijdsbewust personeelsbeleid, scholing,
arbeidsomstandighedenbeleid en mogelijkheden tot deeltijdarbeid, zullen met
name in ondernemingen zelf gestalte moeten krijgen. Bij de beantwoording van
vraag 6 zal nader op de inhoud van het Nederlandse kabinetsbeleid ter verhoging
van de arbeidsdeelname van oudere werknemers worden ingegaan.De toekomstige belastingclaim op aanvullende pensioenenHet feit dat de toekomstige belastingclaim een belangrijke rol speelt
bij de problematiek die hier aan de orde wordt gesteld, kan als volgt worden
geïllustreerd. De pensioenuitkeringen stijgen in de projectie van het
CPB van 8,8% BBP thans tot 21,9% in 2040 (zie tabel 2). De gevolgen voor de
overheidsfinanciën worden in belangrijke mate gemitigeerd door de stijging
van de belastingontvangsten die de stijging van de pensioenuitkeringen met
zich meebrengt. Tegenover de stijging van de publieke pensioenuitkeringen
ad 5,3% BBP staat een stijging van de belastingen opgebracht door gepensioneerden
van in totaal 5,1% BBP.Bij de aanvullende pensioenen kan de premiestijging beperkt blijven van
6,8% van de lonen nu tot 7,2% in 2040. Verwacht wordt dat het belegd vermogen
van de pensioenfondsen dat in 2001 circa 120% BBP bedraagt, nog zal doorgroeien
tot 195% BBP in 2040. De toenemende beleggingsinkomsten vormen dan een toenemende
financieringsbron voor de aanvullende pensioenuitkeringen. Cruciaal in deze
ramingen is dan onder andere het verwachte rendement van 5,75% bij een loonstijging
van 1,75% per jaar. Ook is van belang dat de beleggingsinkomsten in belangrijke
mate afkomstig zijn van beleggingen in het buitenland. Het netto belegd vermogen
in het buitenland neemt in de projectie toe van 2% BBP in 2000 tot 178% BBP
in 2040. De beleggingsinkomsten uit het buitenland bedragen dan 10% BBP tegen
1% nu.Vraag 6Welk effect kan de stijging van het werkgelegenheidscijfer (met name de
stijging die is vastgelegd in de conclusies van de Top te Lissabon) hebben
op het functioneren van het pensioenstelsel? Welk stijgingspercentage kan
als realistisch worden beschouwd en hoe kan deze stijging worden bereikt (vermindering
van de werkloosheid, stijging van het percentage werkende vrouwen en oudere
werknemers, enz.)? Welke aanpassingen in het pensioenstelsel zouden een bijdrage
kunnen leveren aan een hoog werkgelegenheidspeil en hoe kan met name het aantal
werkende ouderen worden verhoogd (pensioenleeftijd en/of aantal jaren waarin
premie moet worden betaald om een volledig pensioen te verkrijgen, flexibele
pensionering, combinatie inkomen en pensioen, enz.)? Welke aanpassingen
zullen tegelijkertijd in het arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid moeten
worden aangebracht (maatregelen voor vervroegde uittreding, een beleid voor
levenslang leren; aanpassingen op de arbeidsplaats; combinatie van betaald
werk en gezinstaken, enz.)?Antwoord op vraag 6InleidingMede op basis van de CPB-studie zijn in genoemd rapport van de Studiegroep
Begrotingsruimte twee beleidsuitdagingen geformuleerd:• Hoe kan in het kader van de schuldpolitiek op lange termijn de
budgettaire houdbaarheid van de collectieve voorzieningen worden gewaarborgd?• Hoe kan de inrichting van de collectieve sector bijdragen aan een
bredere economische houdbaarheid, dat wil zeggen een gezonde groei van welvaart,
participatie en productiviteit? Daarbij gaat het ook om vergroting van innovatievermogen
en versterking van concurrentiekracht.BeleidsrichtingenHet rapport ontleent daaraan een viertal robuuste beleidsrichtingen voor
de komende tien jaar:1. Vrijspelen van rentebetalingen door reductie van overheidsschuld.2. Lastenverlichting gericht op structuurversterking en bevordering van
arbeidsparticipatie.3. Vergroting van arbeidsparticipatie is ook nodig voor de verbreding
van het draagvlak van de collectieve sector en het terugdringen van de collectief
gefinancierde inactiviteitsregelingen.4. Structuurversterkende hervormingen.In het licht van de participatiedoelstelling van Lissabon kan het potentieel
voor een verdergaande stijging van de participatiegraad in Nederland verhoudingsgewijs
groot worden genoemd. Nederland kent immers nog steeds een relatief lage netto
participatiegraad gemeten in voltijdequivalenten. Uit de CPB-studie blijkt
dat een stijging van de participatiegraad met per saldo 100 à 150 000
personen toereikend kan zijn om de budgettaire houdbaarheid van de bestaande
collectieve voorzieningen te waarborgen. Het nog onbenut arbeidspotentieel
kan worden aangeboord door een arbeidskorting die werken met name aan de onderkant
van de arbeidsmarkt financieel aantrekkelijker maakt en/of door een reductie
van de collectief betaalde inactiviteit. Dit laatste bijvoorbeeld door intensiveringen
op het gebied van de «sluitende aanpak», waarbij mensen die werkloos
worden en niet op eigen kracht een andere baan kunnen vinden binnen een jaar
een passend aanbod wordt gedaan om weer aan het werk te komen; een effectievere
uitvoering van de sociale zekerheid, waaronder een verbetering van het keuringsproces
in de arbeidsongeschiktheidsregeling; het sanctiebeleid en de bestrijding
van de armoedeval.Bevordering van de arbeidsdeelname van oudere werknemersHet Nederlandse werkgelegenheidsbeleid heeft de afgelopen jaren belangrijke
successen geboekt. Ook de arbeidsdeelname van oudere werknemers is in de laatste
jaren toegenomen, maar ligt nog steeds op een te laag niveau. Er stromen nog
te veel mensen voor hun vijfenzestigste, de leeftijd vanaf wanneer in principe
in Nederland recht op AOW bestaat, uit het arbeidsproces. In de jaren tachtig
paste een dergelijke situatie in een beleid dat erop gericht
was om ruimte voor jonge mensen op de, toen ruime, arbeidsmarkt te creëren.
Met het oog op de vergrijzing van de potentiële beroepsbevolking en de
momenteel al krappe arbeidsmarkt, is de huidige lage participatiegraad van
oudere werknemers echter ongewenst.De rol van de overheid en de sociale partnersOm deze reden heeft de Nederlandse regering in mei 1999 aan de Sociaal-Economische
Raad (SER) gevraagd hoe de arbeidsdeelname van ouderen verder kan worden bevorderd.
In december 1999 is door de SER advies over dit onderwerp uitgebracht. De
SER heeft daarbij aangegeven dat zij de visie van het kabinet deelt dat sprake
is van een structureel probleem dat om een structurele aanpak vraagt. De Nederlandse
regering heeft daarbij zowel het belang voor de sociale partners bij een vergroting
van de arbeidsdeelname van oudere werknemers benadrukt, als de eigen verantwoordelijkheid
die de sociale partners voor het succes van het beleid op dit terrein hebben.
Het voeren van een leeftijdsbewust personeelsbeleid, de omzetting van de regelingen
voor vrijwillige vervroegde uittreding (VUT) in prepensioen- of flexibele
pensioenregelingen, het bieden van mogelijkheden tot deeltijdpensionering,
scholing ter verbetering van de employability en een goed arbeidsomstandighedenbeleid
zijn voorbeelden van instrumenten die de sociale partners zelf kunnen inzetten
ter bevordering van de arbeidsdeelname van oudere werknemers. In het voor-
en najaarsoverleg tussen het kabinet en de sociale partners wordt de voortgang
ten aanzien van bovengenoemde onderwerpen besproken, zodat hierover eventueel
nadere afspraken kunnen worden gemaakt.Naast de instrumenten die primair door de sociale partners gehanteerd
zullen moeten worden, heeft het Nederlandse kabinet zelf een samenhangend
pakket van maatregelen aangekondigd om de uitstroom van oudere werknemers
te beperken en de instroom te bevorderen. Op een aantal onderdelen is de ondersteunende
taak van de overheid al in wetgeving omgezet. In dat kader kunnen bijvoorbeeld
worden genoemd de fiscale faciliteiten in het kader van scholing, de «sluitende
aanpak, wetgeving ter voorkoming van leeftijdsdiscriminatie bij arbeid en
het vervallen van de vrijstelling voor 57,5- tot 65-jarigen van de verplichting
tot inschrijving bij het arbeidsbureau en van de verplichting om passende
arbeid te aanvaarden.Op een aantal terreinen is een verdere intensivering van de beleidsinspanningen
gewenst. De Nederlandse regering heeft daarbij aangegeven te streven naar
een evenwichtig pakket van maatregelen dat onderling versterkend werkt en
zowel bij de aanbod- als de vraagzijde van de arbeidsmarkt aangrijpingspunten
heeft.De omzetting van VUT-regelingen in prepensioen- en flexibele
pensioenregelingenEen belangrijke maatregel ter bevordering van de arbeidsdeelname van oudere
werknemers is het stimuleren van de omzetting van de op omslagbasis gefinancierde
regelingen voor vervroegde uittreding (VUT) naar de op kapitaaldekkingsbasis
gefinancierde prepensioen- of flexibele pensioenregelingen. De Nederlandse
overheid geeft daarmee uiting aan het feit dat zij de omslaggefinancierde
VUT-regelingen in een vergrijzende samenleving structureel geen optie acht.
Hiervoor zijn twee redenen. Enerzijds zullen de VUT-regelingen als gevolg
van hun financieringssysteem steeds duurder worden naarmate de vergrijzing
toeneemt; anderzijds geven deze regelingen geen enkele financiële prikkel
om langer te blijven werken, omdat later uittreden over het algemeen
geen hogere VUT-uitkering oplevert. Indien langer doorwerken wel een hogere
VUT-uitkering oplevert, is deze verhoging meestal niet zo hoog dat de prikkel
tot uittreden in voldoende mate wordt weggenomen. In prepensioen- of flexibele
pensioenregelingen vindt daarentegen een actuariële verrekening van de
uitkering plaats, indien vroeger of later dan de pensioenrichtleeftijd wordt
uitgetreden.Het beleid van het Nederlandse kabinet is erop gericht om de fiscale faciliëring
van VUT-regelingen op het moment dat de gevolgen van de vergrijzing hun hoogtepunt
beginnen te bereiken, volledig te hebben afgeschaft. Voor nieuwe VUT-regelingen,
die nog na 1 juli 2002 tot stand komen, zal geen fiscale faciliëring
meer worden gegeven. Bestaande VUT-regelingen zullen alleen nog na 2009 fiscaal
worden gefacilieerd, indien uiterlijk op dat moment met de omzetting naar
prepensioen- of flexibele pensioenregelingen is begonnen. Vanaf 1 juli
2022, het moment dat de vergrijzing in Nederland op een hoogtepunt begint
te komen, zal geen enkele omslaggefinancierde regeling voor vervroegde uittreding
nog fiscaal worden gefacilieerd.Herziening van de arbeidsverplichtingen voor oudere werknemersHet Nederlandse kabinet is gezien de geleidelijke verbetering van de arbeidsmarktpositie
van oudere werknemers voornemens om vanaf 1 juli 2002 geen vrijstelling
van de sollicitatieplicht meer te verlenen voor werklozen van 57,5-jarigen
en ouder op het moment dat zij werkloos worden. Voordat definitief tot eventuele
invoering wordt besloten, zullen eerst de kansen van oudere werknemers op
de arbeidsmarkt nader worden onderzocht.Financiële stimulansen voor werkgeversDaarnaast zal de reikwijdte van het overheidsinstrumentarium ter bevordering
van de reïntegratie van ouderen in het arbeidsproces worden uitgebreid.
Als gevolg van deze uitbreiding komen werkgevers die een werkzoekende met
een leeftijd van 50 jaar of ouder in dienst nemen tegen een loon van maximaal
150 procent van het Nederlandse wettelijk minimum loon in aanmerking voor
een vermindering van hun werknemerslasten van 2215 Euro voor een periode van
maximaal 4 jaar.Het wettelijk recht op een knipbepalingTen slotte zal wettelijk worden geregeld dat demotie op latere leeftijd
geen gevolgen mag hebben voor de pensioenaanspraken die voor die tijd zijn
opgebouwd: een wettelijk recht op een knipbepaling. Zonder een dergelijk recht
zou bij de in Nederland veel voorkomende eindloonregelingen, waarbij het pensioen
wordt gebaseerd op het laatstverdiende salaris, een stap terug in de loopbaan
tot gevolg kunnen hebben dat reeds opgebouwde pensioenrechten worden aangetast.
Dit zou het financieel zeer onaantrekkelijk kunnen maken om op latere leeftijd
een minder betalende functie te gaan vervullen bij dezelfde werkgever. Zonder
deze mogelijkheden neemt het risico toe dat oudere werknemers op een bepaald
moment volledig buiten het arbeidsproces komen te staan.Vraag 7Welke andere aanpassingen zijn in het pensioenstelsel van uw land nog
nodig om ervoor te zorgen dat de beoogde doelstellingen verwezenlijkt worden
en er een oplossing wordt gevonden voor de belangrijkste problemen die in
het kader van vraag 5 in kaart zijn gebracht: wijziging van de
berekeningswijze van de pensioenen (indexatieregelingen voor pensioenen, prorataberekening
van pensioenen, enz.), wijziging van de financieringswijze (uitbreiding van
het aantal financieringsbronnen, oprichting van een reservefonds, enz.), een
gewijzigd gewicht van de verschillende pijlers (in dit geval eventuele begeleidende
maatregelen ten aanzien van de dekking, de administratiekosten, de portabiliteit,
de geboden garanties, verbeteringen in de regelgeving en controlevoorschriften)?Antwoord op vraag 7InleidingHet gemengde Nederlandse pensioenstelsel van omslag en kapitaaldekking
biedt een solide financieringsbasis. Dat geeft enerzijds aanleiding om de
toekomst met vertrouwen tegemoet te zien, maar is anderzijds geen reden om
aanpassingen achterwege te laten, indien deze een bijdrage kunnen leveren
aan een nog betere houdbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel. Om die
reden heeft het Nederlandse kabinet de volgende stappen gezet.Eerste pijlerMet ingang van 1998 is de premie voor de AOW gemaximeerd. Indien de premie
boven het wettelijke maximum uitkomt, wordt het deel boven dat maximum uit
de algemene middelen gefinancierd. Dit betekent een verbreding van het financiële
draagvlak, omdat de AOW-premie in Nederland alleen wordt opgebracht door niet-65-plussers.
Daarnaast is tegelijkertijd het AOW-spaarfonds opgericht, waarmee de basis
voor de financiering van het basispensioen in de eerste pijler verder is versterkt
(zie vraag 1).Tweede pijlerIn 1997 heeft het Nederlandse kabinet aangegeven het wenselijk te vinden
om op het terrein van de aanvullende pensioenen te streven naar kostenbeheersing,
modernisering en een verdere verhoging van de deelnamegraad in de tweede pijler.
In dat kader heeft de Sociaal-Economische Raad geadviseerd dat er een convenant
tussen de sociale partners en de Nederlandse regering zou worden gesloten.
Dit convenant is in december 1997 gesloten tussen de Nederlandse regering
en de sociale partners in de Stichting van de Arbeid. De afspraken die in
het kader van het convenant zijn gemaakt, hebben onder meer betrekking op
de beheersing van de lasten van aanvullende pensioenregelingen, het wegnemen
van knelpunten wat betreft de arbeidspensioenen in relatie tot de participatie
van ouderen en het verder verbeteren van de toegang tot aanvullende pensioenregelingen.
In het kader van het onderwerp kostenbeheersing is afgesproken dat het ambitieniveau
van collectieve pensioenregelingen in de tweede pijler gedurende de convenantsperiode
niet gestegen mag zijn. De mate waarin de gemaakte afspraken zijn gerealiseerd
zullen in de loop van 2001 worden geëvalueerd.Onder meer ter versterking van het toezicht op aanvullende pensioenregelingen
door de Pensioen- en Verzekeringskamer, is de Pensioen- en Spaarfondsenwet,
per 1 januari 2000 gewijzigd. Het bestaande instrumentarium voor het
toezicht op pensioenfondsen en verzekeraars is daartoe aanzienlijk uitgebreid.
Bovendien is een systeem van bestuurlijke boeten en dwangsommen ingevoerd
als extra middel om de naleving van wetgeving op het terrein van de aanvullende
pensioenen te bewerkstelligen. Bij deze wetswijziging is tevens het systeem
van kapitaaldekking, zoals dat voor de aanvullende pensioenen
in Nederland wettelijk is voorgeschreven, met nadere waarborgen omkleed. Elementen
van uitstel in de financieringssystematiek van aanvullende pensioenregelingen
zijn toen bij wet verboden.Ter vergroting van het draagvlak voor de financiering van het sociale
zekerheidsstelsel, en het pensioenstelsel in het bijzonder, is het beleid
van de Nederlandse overheid gericht op de verdere bevordering van de arbeidsparticipatie.
Met name bij de groep uitkeringsgerechtigden (voornamelijk (gedeeltelijk)
arbeidsongeschikten), minderheden, vrouwen en ouderen is in dat opzicht in
Nederland nog ruimte om meer mensen op de arbeidsmarkt te laten participeren.
Daartoe is door het Nederlandse kabinet een plan van aanpak gepresenteerd
ter bestrijding van de huidige knelpunten op de arbeidsmarkt. De sociale partners
hebben een belangrijke verantwoordelijkheid bij deze aanpak. De arbeidsdeelname
van oudere werknemers kan worden bevorderd door middel van leeftijdsbewust
personeelsbeleid, scholing van werkenden en de preventie van arbeidsuitval.
Daarnaast zullen sociale partners het beschikbare arbeidspotentieel moeten
mobiliseren. De Nederlandse overheid biedt daarbij ondersteunende maatregelen
in de vorm van bijvoorbeeld investeringen in scholing, arbeidsomstandighedenbeleid
en beleid op het terrein van reïntegratie.Met het oog op de vergrijzing zijn specifieke maatregelen aangekondigd
om de arbeidsdeelname van oudere werknemers te bevorderen. Momenteel werkt
van de 55- tot 65-jarigen slechts één op de drie personen. Hier
kan dus nog belangrijke vooruitgang worden geboekt. Voor de beleidsmaatregelen
die in het kader van het beleid ter bevordering van de arbeidsdeelname van
oudere werknemers zijn aangekondigd wordt verwezen naar het antwoord bij vraag
6.Vraag 8Welke hervormingen op het gebied van het pensioenstelsel zijn reeds doorgevoerd,
lopen momenteel nog en welke hervormingen zijn op de middellange termijn gepland
(rol van de verschillende pijlers, uitkeringsniveau, nieuwe financieringsbronnen,
pensioenleeftijd, enz.)? Zijn de effecten van deze maatregelen ten opzichte
van de algemene doelstelling van de pensioenstelsel in cijfers vertaald (effecten
voor de overheidsfinanciën, voor het relatieve en absolute pensioenpeil,
voor de inkomensverschillen)?Antwoord op vraag 8Op de maatregelen die reeds zijn doorgevoerd of nog lopen, dan wel voor
de middellange termijn zijn gepland, is bij de beantwoording van vraag 7 reeds
gewezen. Voor de eerste pijler zijn dat de invoering van het AOW-Spaarfonds
en de premiemaximering AOW. Voor de tweede pijler zijn dat de afspraken die
met sociale partners zijn gemaakt in het kader van het Pensioenconvenant en
de aanpassingen die zijn doorgevoerd bij de herziening van de Pensioen- en
Spaarfondsenwet. Daarnaast is de fiscale wetgeving ten aanzien de tweede en
derde pijler op een aantal belangrijke onderdelen recentelijk gemoderniseerd.
Hiervoor wordt verwezen naar de beantwoording bij vraag 1.In het kader van maatregelen die zijn gericht op de houdbaarheid van het
pensioenstelsel speelt ook het beleid ter bevordering van de arbeidsparticipatie,
in het bijzonder van ouderen, een belangrijke rol. Door middel van dit beleid
kan het draagvlak voor de toekomstige economische ontwikkeling en voor het
stelsel van sociale zekerheid beter worden gewaarborgd op het
moment dat de vergrijzing zich in volle omvang begint af te tekenen. Voor
de inhoud van het beleid ter bevordering van de arbeidsparticipatie van oudere
werknemers wordt verwezen naar het antwoord bij vraag 6.Vraag 9Welke weg zal bewandeld worden om tot een zodanige consensus te komen
dat de hervormingen kunnen worden doorgevoerd en er vertrouwen wordt gewekt?
Hoe worden de verschillende actoren (met inbegrip van de sociale partners
en niet-regeringsinstanties) met het oog op een solide basis voor de politieke
beslissingen en het hervormingsproces bij de strategie betrokken? Hoe wordt
er voor helderheid in de discussie gezorgd?Antwoord op vraag 9Het Nederlandse «poldermodel»Aan belangrijke beslissingen op maatschappelijk terrein, zoals aanpassingen
aan het pensioenstelsel, gaat in Nederland overleg tussen de overheid en de
sociale partners vooraf. Hiertoe bestaat in Nederland een netwerk van instituties
als de Stichting van de Arbeid (een landelijk overlegorgaan van centrale werkgevers-
en werknemersorganisaties) en de Sociaal-Economische Raad (een adviesorgaan
op sociaal-economisch terrein, samengesteld uit vertegenwoordigers van centrale
werkgevers- en werknemersorganisaties en als derde partij onafhankelijke,
door de Nederlandse regering benoemde, deskundigen). Bij belangrijke beleidskwesties
kan voorafgaande aan eventuele beleidsaanpassingen eerst schriftelijk advies
aan de Sociaal-economische Raad worden gevraagd. Dit advies speelt een belangrijke
rol bij het overheidsbeleid dat wordt gevoerd, maar de uiteindelijke verantwoordelijkheid
daarvoor ligt altijd bij de Nederlandse regering. Daarnaast spelen op het
terrein van de pensioenen in Nederland belangenorganisaties van pensioenuitvoerders
en ouderen/gepensioneerden een belangrijke rol. Deze organisaties kunnen hun
advies uitbrengen aan regering en parlement over zaken die in hun optiek belangrijk
zijn, en ze worden soms ook betrokken bij de evaluatie van ingezet beleid
op het terrein van de pensioenen.De eerste pijler die betrekking heeft op het van overheidswege gegarandeerde
basispensioen behoort tot de verantwoordelijkheid van de overheid. Op dit
terrein is over het algemeen wetgeving het instrument om beleidswijzigingen
door te voeren. De tweede pijler, die betrekking heeft op de arbeidsgerelateerde
aanvullende pensioenen, behoort tot de primaire verantwoordelijkheid van de
sociale partners. Sociale partners kunnen door middel van aanbevelingen op
centraal niveau onderwerpen nadrukkelijk onder de aandacht van onderhandelende
partijen op het decentrale niveau brengen. De overheid heeft op het terrein
van de tweede pijler inhoudelijke bemoeienis met pensioenregelingen indien
zij daarvoor een noodzaak aanwezig acht. In dat kader kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan de wettelijke verplichting om de pensioentoezegging buiten de
risicosfeer van de onderneming te brengen. Daar waar de overheid haar verantwoordelijk
voor de tweede pijler inhoud wil geven, is wetgeving, met de daarvoor noodzakelijke
parlementaire procedure, een instrument. In Nederland wordt ook gebruik gemaakt
van een ander instrument, het convenant.De rol van convenantenDaar waar wetgeving in eerste instantie als een te zwaar middel wordt ervaren, wordt in het Nederlandse overlegmodel ook gekozen voor het
sluiten van convenanten tussen het kabinet en de sociale partners. Zo is er
in 1997 een convenant gesloten tussen de Nederlandse regering en de Stichting
van de Arbeid over de modernisering en kostenbeheersing ten aanzien van aanvullende
pensioenen. XNoot1Vide de aan de Kamer toegestuurde geannoteerde agenda voor deze Raad (21 501-18,
nr. 125) van 24 mei 2000 en het fiche over het voorstel van de Commissie tot
oprichting van een Comité voor de sociale bescherming (22 112
nr. 157).XNoot2Dit artikel 137 vormt bijvoorbeeld de rechtsbasis voor het voorstel voor
een actieprogramma ter bestrijding van sociale uitsluiting dat momenteel,
mede naar aanleiding van een oproep van de Europese Raad van Lissabon in maart
2000, bij Raad en Europees Parlement in behandeling is.XNoot3Mededeling van de Commissie d.d. 14 juli 1999; COM(1999) 347 def.XNoot1Vide noot 3.XNoot2Vastgesteld tijdens de zitting van de Raad Werkgelegenheid en Sociaal
beleid op 27 en 28 november 2000; vide het kabinetsstandpunt over de
sociale agenda (21 501-18, nr. 134) van 17 november 2000 en het
verslag van deze Raad (21 501-18, nr. 138) van 18 december 2000.XNoot1Vide de geannoteerde agenda ten behoeve van deze Raad (geen Tweede Kamer
nummer) van 5 oktober 2000 en het verslag (Soza-00971) van 7 november
2000; Vide het Publicatieblad van de EG voor de doelstellingen ter bestrijding
van armoede en sociale uitsluiting, Pb C82 d.d. 13 maart 2001.XNoot1Vide kabinetsstandpunt bij de Commissie mededeling over structurele indicatoren.XNoot1Deze indicator gebruikt de Europese Commissie in haar jaarlijkse syntheserapport
ten behoeve van de Voorjaarstop over sociaal en economisch beleid.XNoot1Deze rapportage zal de Kamer toegaan ter voorbereiding van de Informele
Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid op 6, 7 en 8 juli a.s. die onder
meer zal gaan over het vervolg van de Europese samenwerking op pensioen terrein.XNoot1Vide in bijlage bij deze notitie de Nederlandse rapportage.XNoot2Vide het verslag aan de Kamer van de Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid
op 6 maart 2001 (21 501-18, nr. 145).XNoot3Vide de aan de Kamer gestuurde geannoteerde agenda ten behoeve van de
Raad op 11 juni 2001.XNoot4Vide in bijlage bij deze notitie het rapport «The social situation
in the European Union 2001» van de Europese Commissie en Eurostat.XNoot1Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het
Economisch en Sociaal Comité inzake de ontwikkeling van de sociale
bescherming op lange termijn: veilige en houdbare pensioenen, d.d. 11 oktober
2000; COM (2000) 622 def.XNoot2Kamerstukken II, 2000–2001, 25 694, nr. 9.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1De omvang van het vermogen in het Spaarfonds AOW is afhankelijk van de
gemiddelde toekomstige rentevoet. Voor de berekeningen is hier uitgegaan van
een gemiddelde rentevoet van 6%.XNoot1Sociale Nota 2001, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.XNoot1Samenvatting en conclusies van dit rapport zijn ook in het Engels beschikbaar. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-18-148.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl