Het Nederlandse MKB op de Europese markt; Brief staatssecretaris over het toekomstig beleid gericht op activering van het onbenutte exportpotentieel onder het MKB
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26022, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

11-05-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

26022 nr. 1

22-04-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHandhaven van de huidige groei vergt technologische, maar
ook marktinnovatie......Veel, vooral kleinere, bedrijven laten export kansen
onbenut......en zijn daardoor ook op de thuismarkt kwetsbaar......kansen die vooral op de nabije Europese markt gerealiseerd
kunnen worden......De interne markt biedt het kader dat met de komst van
de Euro verder wordt versterkt......en ook de IT-revolutie doet de laatste grenzen vervagen......Toch zijn er ook op de ongedeelde Europese markt nog
veel verschillen......en andere factoren die ondernemers afhouden van exporteren......of concrete knelpunten die bedrijven ondervinden......Publieke en private instrumenten voor deze knelpunten
zijn voorhanden......maar de afstand tussen vraag en aanbod is vaak te groot......of de aanloopkosten drukken te zwaar op het bedrijfsbudget......Een gezamenlijke publiek/private marktinnovatiestrategie
is geboden......met een pro-actief netwerk......dat bedrijven helpt bij hun marktinnovatiestrategie......en een versterkt Programma Starters Buitenlandse markten......ondersteund door een toegankelijke digitale infrastructuur......en vanzelfsprekend ook een sterk economisch buitenlandnetwerk... ...dit alles binnen de politieke en financiële kaders...OndertekeningBIJLAGE1. Het belang van de Europese markt voor het Nederlandse
MKB 1.1 Enkele cijfersFiguur 1: Regionale spreiding Nederlandse goederenuitvoer
(1997) 1.2 Exportgroei naar nabije markten1.3 De belangrijkste nabije markt: DuitslandFiguur 2: Nederlandse goederenuitvoer naar Duitsland 1.4 Key-regio's in de Europese UnieTabel 2: Key-Regio's naar gerealiseerde exporttoename
in 1994 t.o.v. 1993 1.5 Midden-Europa2 De Europese markt als nieuwe thuismarkt 2.1 De integratie van de Europese Markt2.2 De werking van de Europese Markt2.3 Klachtenmechanisme2.4 De Euro3 Internationalisering van het MKB3.1 Enkele cijfers over MKB en exportTabel 3. Aantal MKB-bedrijven, exporterende MKB-bedrijven
en deelnamepercentage export van het MKB, naar grootteklasse, 1996 Tabel 4. aantal MKB-bedrijven, aantal exporterende MKB-bedrijven
alsmede het deelnamepercentage export van het MKB, naar 12 sectoren, 1996 Tabel 5. Exportomzetaandeel MKB in enkele open Europese
landen (%), 1995 3.2 Exportpotentie3.3 Profiel van het onbenutte exportpotentieel3.4 Exportpotentieel industriële sectorenTabel 6. Onbenutte exportruimte van het middenbedrijf
in de industrie per sector in 1997 3.5 Kansen voor groei/toenemende concurrentie op de thuismarkt4 Knelpunten voor startende exporteursTabel 1. Exportknelpunten niet-exporterende bedrijven
industriële middenbedrijf 1997 5 De rol van de overheid6 Een samenhangend instrumentarium 6.1 Marktinnovatiestrategie en Exportkoffer6.2 Kennis en vaardigheden6.3 Gerichte marktinformatie6.4 Marktverkenningen6.5 Missies/zakenreizen6.6 Match-making6.7 Beurzen en overige promotionele activiteiten6.8 Betalingsrisico's7 Een proactief binnenlandnetwerk7.1 Acquisitie en begeleiding: de KvK's en de overkoepelende
brancheorganisaties7.2 Acquisitie en doorverwijzing: Syntens en de commerciële
dienstverleners7.3 Uitvoering van het stappenplan: alle spelers in het
binnenlandnetwerk8 Economisering van het postennetwerk8.1 Kwalitatieve versterking8.2 Voldoende capaciteit, ook in de regio8.3 Gedecentraliseerde budgetten8.4 Kamers van Koophandel in het buitenland en andere
private instellingen9 De spilfunctie en thuishavenfunctie van de EVD9.1 Veranderende omgeving9.2 Kernproducten9.3 Eisen aan de EVD-organisatie10 Verdere uitwerking en budgettaire consequenties
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26022Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 127 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 022Het Nederlandse MKB op de Europese marktnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 22 april 1998Het Nederlandse MKB laat, zo blijkt uit recent onderzoek, nog veel kansen
op nabije markten onbenut. In deze brief reik ik aan de hand van mijn ervaringen
de afgelopen jaren en veelvuldig overleg met betrokkenen, suggesties aan voor
wat betreft het toekomstige beleid gericht op activering van het onbenutte
exportpotentieel onder het MKB. In de bijlage treft u een nadere toelichting
en onderbouwing van een en ander aan. Handhaven van de huidige groei vergt technologische, maar
ook marktinnovatie...De uitdaging, ook voor het economisch buitenlandbeleid, is te zorgen dat
Nederland een duurzaam pad van hoge economische groei kan blijven volgen.
Buitenlandse handel, investeringen en andere vormen van internationale samenwerking
tussen bedrijven zijn een onlosmakelijk onderdeel van de groeistrategie. De
Nederlandse goederenuitvoer, dit jaar mogelijk stijgend naar een recordniveau
van 420 miljard gulden, is een belangrijke indicator van de huidige hoogconjunctuur.
Juist in conjunctureel gunstige tijden is het belangrijk nog eens kritisch
te kijken naar de achterliggende structuur. Is er voldoende dynamiek en innovatief
vermogen bij het bedrijfsleven voor het verkennen en ontwikkelen van nieuwe
buitenlandse markten? Is er naast een goed exportproduct ook voldoende gereedschap
om de markt te bewerken? Welke stimulerende en faciliterende rol kan de overheid
daarbij spelen? ...Veel, vooral kleinere, bedrijven laten export kansen
onbenut...Weinig MKB-bedrijven nemen deel aan het internationaliseringsproces. Zonder
meer positief is dat het aandeel van het MKB in de totale export de afgelopen
jaren is gestegen tot bijna 25%, maar het aantal bedrijven dat hiervoor verantwoordelijk
is neemt niet of nauwelijks toe. Van de ongeveer 450 000 bedrijven met
minder dan 100 werknemers in Nederland zijn er zo'n 50 000 actief op
buitenlandse markten. Gemeten naar geleverde producten en diensten
zou deze groep ruim twee keer zo groot kunnen zijn. Daarnaast doen veel MKB-bedrijven
die al wel opereren op een buitenlandse markt dit zonder duidelijke exportstrategie.
Kansen blijven hierdoor onbenut. Het Nederlandse MKB realiseerde de afgelopen
jaren een kleine 15% van haar omzet op buitenlandse markten. Veelzeggend is
dat dat behoorlijk hoger is in vergelijkbare open economieën als Denemarken
(18%) en België (19%). ...en zijn daardoor ook op de thuismarkt kwetsbaar...Het is niet alleen een kwestie van onbenutte kansen. In veel sectoren
zal sprake zijn van verder toenemende buitenlandse concurrentie op de thuismarkt.
Bedrijven die opereren zonder een duidelijke marktinnovatiestrategie zullen
kwetsbaar blijken. De gezamenlijke publiek/private aanpak voor de komende
jaren (1999–2002) zou kunnen zijn juist op dit punt starters op buitenlandse
markten op pro-actieve wijze tegemoet te treden. De ambitie hierbij zou moeten
zijn een substantieel deel van het huidige onbenutte exportpotentieel te mobiliseren:
15 000 extra bedrijven internationaal actief. Het realiseren van deze
ambitie vereist een forse inspanning van bedrijfsleven, overheid en intermediaire
organisaties. ...kansen die vooral op de nabije Europese markt gerealiseerd
kunnen worden...Nieuwe, opkomende markten bieden kansen, ook voor delen van het Nederlandse
MKB. Ook de meer toegankelijke markten op afstand, zoals de VS en Canada,
bieden mogelijkheden. Voor het overgrote deel van het bedrijfsleven is de
nabije Europese markt de markt bij uitstek voor eerste stappen over de «grens».
Ook voor MKB-bedrijven die al exporteren naar enkele landen zal in de meeste
gevallen de belangrijkste volumegroei op de Europese markt gerealiseerd kunnen
worden (zie paragraaf 1 van de toelichting). Kansen voor groei liggen er in
o.a. de regio Hamburg, Zuid-Duitsland, Noord-Frankrijk, Vlaanderen en, iets
verder gelegen, Catalonië. Ook de nabije markten van de nieuwe toetreders
in Midden-Europa bieden aanknopingspunten voor het MKB. Het is niet zonder
reden dat deze landen zijn opgenomen in het huidige Programma Starters Buitenlandse
markten (PSB). ...De interne markt biedt het kader dat met de komst van
de Euro verder wordt versterkt...Het wordt in Europa meer en meer ongepast te spreken van nabije, buitenlandse
markten. Grensbelemmeringen en technische barrières zijn door de interne
markt grotendeels geslecht. De komst van de Euro, wettig betaalmiddel per
1 januari 2002 in Nederland en tien andere EU-landen die ruim 65% van onze
exportmarkt vertegenwoordigen, is een belangrijke stap in het proces van marktintegratie.
De transparantie van de markt neemt verder toe. Een van de belangrijkste knelpunten
voor het MKB, dat van het valutarisico en de daaraan verbonden kosten verdwijnt,
althans voor de Euro-landen. De Euro brengt echter ook voor concurrerende
Europese bedrijven de Nederlandse markt meer nabij. Een snelle omschakeling
naar de Euro in de bedrijfsvoering kan een belangrijk concurrentievoordeel
betekenen. ...en ook de IT-revolutie doet de laatste grenzen vervagen...Versnelling van de internationalisering treedt op door de IT-revolutie
op het gebied van informatiediensten en elektronisch handelsverkeer en zal
de begrippen nabije of verre markten in een of twee decennia verder doen vervagen.
De achterstand die Europa op de VS heeft op IT-gebied moet snel
worden ingelopen. Een voortrekkersrol van Nederland kan in Europa tot concurrentievoordeel
leiden. Meer MKB-bedrijven zullen daarom aangesloten moeten worden op het
net, respectievelijk zullen actief gebruik van het medium moeten kunnen gaan
maken voor exportdoeleinden. ...Toch zijn er ook op de ongedeelde Europese markt nog
veel verschillen...Ondanks al deze ontwikkelingen blijven er behoorlijke verschillen op de
Europese markt die juist voor kleinere bedrijven aanzienlijke hindernissen
op kunnen werpen. De cultuur van het zakendoen en taalbarrières zijn
daarbij de meest in het oog springende, die vooral in de contacten met zuidelijke
lidstaten tot nogal wat koudwatervrees leiden. Ook ogenschijnlijk cultureel
meer nabije markten als Vlaanderen en Duitsland vergen evenwel de nodige voorbereiding
voor de startende exporteur. Consumentenvoorkeuren en kwaliteitseisen zijn
ook verre van uniform op de nabije markten. Een degelijke marktverkenning
en/of -oriëntatie is in de meeste gevallen geen overbodige luxe. Voor
veel kleinere bedrijven geldt dat alleen de meest nabije markten rechtstreeks,
zonder tussenkomst van een agent of vertegenwoordiger, vanuit Nederland kunnen
worden onderhouden. ...en andere factoren die ondernemers afhouden van exporteren...Alle kansen en bedreigingen ten spijt, kunnen er goede redenen zijn voor
bedrijven die nog nooit exporteerden zich te blijven richten op een lokaal,
regionaal of nationaal afzetgebied. Te hoge transportkosten (door 26% van
de niet-exporterende industriële bedrijven genoemd) kan zo'n factor zijn.
Een aantal andere door ondernemers genoemde factoren geeft daarentegen aanleiding
voor nadere oriëntatie. Zo zal een deel van de 76% van de niet-exporterende
MKB-ers die de Nederlandse markt nu nog groot genoeg vindt zich af moeten
vragen of deze stelling ook in 2002 nog houdbaar is. Hetzelfde kan gelden
voor de stelling dat het product of de dienst zich niet leent voor export.
Binnen de doelgroep (onbenut exportpotentieel) vormt de categorie bedrijven
die op grond van een strategische keuze besluit niet internationaal actief
te worden een kleine minderheid. Veel is terug te voeren op de kwaliteit van
het ondernemerschap. Uit EIM-onderzoek blijkt dat de exportpotentie van kleine
en middelgrote bedrijven in hoge mate bepaald wordt door de houding van het
management t.a.v. internationalisering en de kwaliteit van de (export)medewerkers
(zie paragraaf 3 van de toelichting). ...of concrete knelpunten die bedrijven ondervinden...Uit genoemd EIM-onderzoek blijkt ook dat de groep bedrijven die wel overweegt
internationaal actief te worden een aantal knelpunten ondervindt. Vrijwel
alle bedrijven hebben problemen bij het vinden van partners en/of agenten
die naast marktbewerking ook after sales services voor rekening kunnen nemen.
De meeste bedrijven hebben ook problemen met het vinden van relevante informatie
over de markt in kwestie. Vooral de kleinste bedrijven zien betalings- en
valutarisico's nog steeds als een van de grootste knelpunten. Opvallend blijft
dat bedrijven die wel al eerste stappen op buitenlandse markten hebben gezet
ook het probleem signaleren van te weinig ervaring en een gebrek aan vaardigheden
en/of kennis van o.a. handelsgebruiken, wet- en regelgeving. Exporteren is
een vak. De opleidingsprofielen van het (export)beroeps- onderwijs zullen
vanwege de toenemende internationale oriëntatie in overleg met het veld
moeten worden geëvalueerd en zonodig worden bijgesteld. ...Publieke en private instrumenten voor deze knelpunten
zijn voorhanden...Overheid, intermediaire organisaties en het bedrijfsleven zelf bieden
tal van instrumenten die het MKB kunnen ondersteunen bij het opdoen van exportkunde
of het opheffen van andere gesignaleerde knelpunten. Zo voorziet de EVD in
informatie over kansen op buitenlandse markten en tal van promotionele activiteiten
op nabije markten. Met het PSB kom ik startende exporteurs tegemoet in de
kosten van marktverkenningsonderzoeken en aansluitende oriëntatiebezoeken.
Deelname aan missies en vakbeurzen kan eenzelfde doel dienen. De afgelopen
vier jaar heb ik een flink aantal van deze missies naar nabije markten geleid.
Exportconsulenten van Kamers van Koophandel staan in de regio klaar voor het
MKB en organisaties als NCH en de bilaterale Kamers vervullen ook waardevolle
vraagbaakfuncties. Fenedex en andere organisaties bieden opleidingen en trainingen
ter verwerving van kennis en vaardigheden en met de Subsidieregeling Exportmedewerkers
Midden en kleinbedrijf voorzie ik in de mogelijkheid tot het tijdelijk binnenhalen
van externe deskundigheid op dit gebied. ...maar de afstand tussen vraag en aanbod is vaak te groot...Ondanks, of wellicht juist vanwege, de veelheid van aanbieders van ondersteunende
diensten weten veel MKB-ers de weg naar het instrumentarium niet te vinden.
Opvallend is dat die ondernemers die de weg naar de instrumenten wel hebben
weten te vinden, over het algemeen tevreden zijn. Fragmentatie van aanbod
en ontoegankelijk benamingen zijn voor de hand liggende oorzaken. Er is behoefte
aan een duidelijk aanspreekpunt. De ondernemer moet op een herkenbaar punt
in zijn of haar regio terecht kunnen voor het hele palet aan publieke (regionaal,
nationaal of Europees) en private instrumenten. ...of de aanloopkosten drukken te zwaar op het bedrijfsbudget...Diensten op het gebied van exportbevordering betreffen vaak maatwerk en
zijn dus kostbaar. De meestal bescheiden schaal van eerste exporttransacties
voor startende exporteurs maken in de aanloopfase de terugverdientijd van
de investeringen relatief lang. Dit heeft nogal eens tot gevolg dat startende
exporteurs besparen op het voorwerk (verkenningen, oriëntaties, voorbereidingen)
en daardoor kansen laten liggen of onnodig grote risico's nemen. Ook ten aanzien
van de betalingsrisico's worden als knelpunt ervaren. Met inzet van relatief
bescheiden budgetten kan door private en publieke organisaties een steuntje
in de rug van deze starters gegeven worden en kan de commerciële specialistische
(zoals consultancy) (tweedelijns) dienstverlening worden aangezwengeld. De
eerstelijns voorlichtings-, adviserings- en drempelverlagende promotionele
diensten kunnen als een (blijvende) overheidstaak worden beschouwd, waarvan
de uitvoerende werkzaamheden overigens waar mogelijk zullen moeten worden
uitbesteed aan private organisaties. Uitgangspunt blijft dat de overheid terugtreedt
als de marktimperfecties oplossen. ...Een gezamenlijke publiek/private marktinnovatiestrategie
is geboden...Private en publieke organisaties zullen samen moeten werken om de «Europeanisering»
van het Nederlandse MKB te vergroten. Op 31 maart jl. heb ik met MKB-NL, VNO/NCW
en de andere belangrijkste spelers uit het veld, vertegenwoordigd in de exportraad
MKB, de basis kunnen leggen voor een gemeenschappelijk strategie. Een strategie
die zich zowel richt op de starters op buitenlandse markten als op die bedrijven
die hun horizon op basis van een marktinnovatiestrategie willen
verbreden (doorstarters). De exportconsulenten van de Kamers van Koophandel
en de (overkoepelende) brancheorganisaties zouden hier nauwer kunnen samenwerken
met de EVD, die een spilfunctie heeft voor de overheidsdiensten ten behoeve
van het internationaliserende MKB. Dit binnenlandnetwerk moet een vanzelfsprekend
en herkenbaar aanspreekpunt voor starters op buitenlandse markten zijn (zie
ook paragraaf 7 van de toelichting). Vanuit dit binnenlandnetwerk wordt dan
ook nauw samengewerkt met private intermediaire organisaties als Fenedex,
NCH, NEC en bilaterale buitenlandkamers, ieder met zijn eigen specialisme. ...met een pro-actief netwerk...Van het binnenlandnetwerk, waarvan EVD en Kamers van Koophandel de ruggengraat
vormen, zou naast de loketfunctie een pro-actievere benadering van starters
op buitenlandse markten kunnen worden verwacht. Aan de hand van de uitkomsten
van het EIM-onderzoek naar het profiel van nog niet exporterende (industriële)
bedrijven, kan de doelgroep nader worden gedefinieerd. Aan KvK's en ook (overkoepelende)
brancheorganisaties zou opdracht kunnen worden verleend deze doelgroep actief
tegemoet te treden met de exportkoffer. De regionale vertegenwoordigingen
van Syntens (voorheen de InnovatieCentra's en de IMK's) is reeds gevraagd
internationalisering als een van de hoofdthema's voor de komende jaren mee
te nemen en waar nodig door te verwijzen naar het binnenlandnetwerk van EVD,
KvK's en branchekoepels. Ook de regionale ontwikkelingsmaatschappijen zouden
in dit netwerk betrokken kunnen worden. Het binnenlandnetwerk zou ook commerciële
dienstverleners als banken en accountants/adviesbureaus daar bij kunnen betrekken
door hen bekend te maken met de exportkoffer en hen een doorverwijsfunctie
te geven en zodoende het netwerk kunnen verlengen via het enthousiasme van
de Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten en de Nederlandse
Vereniging van Banken om mee te werken. Doelen kunnen worden gesteld inzake
het aantal door de exportconsulenten te bereiken MKB-ers met profiel van startende
exporteur (uiteraard verschillen de doelen per regio). ...dat bedrijven helpt bij hun marktinnovatiestrategie...Onder het lopende PSB wordt door de ondernemer met de exportconsulent
een grove opzet van een exportplan opgesteld. Op deze aanpak kan worden voortgebouwd
om te komen tot een bredere en verder uitgewerkte marktinnovatiestrategie.
In deze strategie wordt dan geïnventariseerd welke stappen nodig zijn
om buitenlandse markten succesvol te betreden en welke knelpunten hierbij
eventueel worden ondervonden. In alle gevallen is maatwerk geboden. Aangegeven
zou kunnen worden waar het bedrijf terecht kan voor verdere (tweedelijns)
dienstverlening. Ook zou contact gelegd moeten kunnen worden met andere bedrijven
in de regio met al wat meer internationale ervaring. Startende exporteurs
moeten zich kunnen spiegelen aan de verhalen van collega's in regio en/of
branche. Het wegwijs maken en het bieden van netwerken is dus een primaire
taak voor het binnenlandnetwerk. Gedacht kan worden aan zo'n 1500 marktinnovatiestrategieën
per jaar. ...en een versterkt Programma Starters Buitenlandse markten...Onderdeel van zo'n marktinnovatiestrategie zou tevens moeten zijn dat
de overheid op een breder terrein dan tot nu toe in kan springen bij kosten
en risico's in de aanloopfase. Er zou dus ook een (eenmalige) bijgedrage gegeven
kunnen worden aan starters op buitenlandse markten voor:– marktverkenningen; – matchmaking: deelname aan buitenlandse bezoekprogramma's en vakbeurzen;– tijdelijke inhuur van expertise op exportgebied (huidige SEM)
of;– opbouw van relevante kennis en vaardigheden door trainingen, cursussen
(bv. van de Fenedex) of door externe begeleiding (bv. mentorschap door ervaren
exporteur). ...ondersteund door een toegankelijke digitale infrastructuur...Het is van groot belang dat de bovengenoemde pro-actieve aanpak wordt
ondersteund door een toegankelijke digitale infrastructuur. Het aanbod van
relevante diensten op het gebied van marktinformatie, matchmaking ed. groeit
snel. Nederlandse intermediaire organisaties zijn op dit terrein zeer actief.
Ook in deze virtuele wereld geldt evenwel dat de doorsnee ondernemer, voorzover
al aangesloten op het net, zijn weg in het grote aanbod vaak nog moeilijk
kan vinden. Informatievergaring is tijdrovend en het elektronisch handelsverkeer
met veel onzekerheden omkleed. De EVD, bijna een jaar aanwezig met een eigen
site, ontwikkelt op korte termijn in nauwe samenwerking met de KvK's en andere
intermediairs een speciale interactieve wegwijzer (internet en CD-rom) voor
starters op buitenlandse markten met relevante informatie en links (internet)
met commerciële diensten en marktplaatsen voor elektronisch handelsverkeer.
De exportkoffer zou daarmee een digitale uitvoering kunnen krijgen. Doelstelling
kan zijn tenminste 5000 bedrijven uit de doelgroep per jaar via deze site
«aan te sluiten» en tot de klantenkring van de EVD en haar binnenlandnetwerk
toe te laten treden. ...en vanzelfsprekend ook een sterk economisch buitenlandnetwerk... Ambassades, consulaten en andere steunpunten vormen een belangrijke schakel
in het overheidsnetwerk voor starters op buitenlandse markten. Met de herijking
van het buitenlandbeleid is een nieuwe impuls gegeven aan de economisering
van het postennet, ook op nabije markten. Waar nodig wordt de economische
capaciteit van posten versterkt. Zo zullen nog dit jaar de consulaten-generaal
in Hamburg en München hun economische staf kunnen gaan uitbreiden met
zgn. diplom kaufmänner. Een aantal Midden-Europese posten zijn al versterkt.
Actieve vergaring van marktinformatie, promotionele activiteiten en het ondersteunen
van individuele ondernemers behoren tot het dagelijkse takenpakket. Sinds
vorig jaar ontvangen de posten van mij eigen budgetten voor kleine promotionele
activiteiten. Daarnaast heb ik een aantal posten gevraagd met aanvullende
voorstellen te komen voor decentraal te organiseren activiteiten ten behoeve
van het Nederlandse bedrijfsleven. In Lille zal, voortbouwend op mijn missie
van vorig jaar, in de loop van dit jaar eerstelijns advies capaciteit beschikbaar
komen. Een groot deel van deze activiteiten worden uitbesteed aan private
organisaties, zodat ook buiten de landsgrenzen in publiek/private samenwerking
kan worden bijgedragen aan de verdere internationalisering, of beter gezegd,
Europeanisering van het MKB. ...dit alles binnen de politieke en financiële kaders...Uiteraard is het aan het nieuwe kabinet om ter zake keuzes te maken en
eventueel middelen beschikbaar te stellen.De Staatssecretaris van Economische Zaken,A. van Dok-van WeeleBIJLAGEINHOUDSOPGAVE Blz.1.Het
belang van de Europese markt voor het Nederlandse MKB81.1Enkele cijfers8 1.2Exportgroei naar
nabije markten8 1.3De belangrijkste nabije markt: Duitsland91.4Key-regio's in de Europese Unie11 1.5Midden-Europa13   2De Europese markt als nieuwe thuismarkt132.1De
integratie van de Europese Markt13 2.2De werking van de
Europese Markt14 2.3Klachtenmechanisme15 2.4De
Euro15    3Internationalisering van het MKB163.1Enkele cijfers over MKB en export16 3.2Exportpotentie183.3Profiel van het onbenutte exportpotentieel18 3.4Exportpotentieel
industriële sectoren18 3.5Kansen voor groei/toenemende
concurrentie op de thuismarkt20    4Knelpunten
voor startende exporteurs20   5De rol van de overheid21   6Een samenhangend instrumentarium226.1Marktinnovatiestrategie
en Exportkoffer22 6.2Kennis en vaardigheden23 6.3Gerichte
marktinformatie24 6.4Marktverkenningen24 6.5Missies/zakenreizen246.6Match-making26 6.7Beurzen en overige promotionele
activiteiten27 6.8Betalingsrisico's27    7Een
proactief binnenlandnetwerk277.1Acquisitie en begeleiding:
de KvK's en de overkoepelende brancheorganisaties27 7.2Acquisitie
en doorverwijzing: Syntens en de commerciële dienstverleners287.3Uitvoering van het stappenplan: alle spelers in het binnenlandnetwerk29   8Economisering van het postennetwerk298.1Kwalitatieve
versterking30 8.2Voldoende capaciteit, ook in de regio308.3Gedecentraliseerde budgetten31 8.4Kamers
van Koophandel in het buitenland en andere private instellingen31    9De
spilfunctie en thuishavenfunctie van de EVD329.1Veranderende
omgeving32 9.2Kernproducten32 9.3Eisen
aan de EVD-organisatie33    10Verdere uitwerking
en budgettaire consequenties341. Het belang van de Europese markt voor het Nederlandse
MKB 1.1 Enkele cijfersDe ons omringende landen vormen voor de Nederlandse goederenhandel veruit
de belangrijkste markten. Maar liefst 80% van de Nederlandse export gaat naar
de EU-landen. 65% gaat naar de tien landen die de Euro als wettig betaalmiddel
gaan hanteren. Alleen al Duitsland is goed voor 27% van onze uitvoer. België
en Luxemburg (BLEU) zijn goed voor 13%. Voor het Nederlandse bedrijfsleven
zijn onze directe buurlanden de exportbestemmingen bij uitstek. Meer dan de
50% wordt afgezet binnen een straal van 500 km. Figuur 1: Regionale spreiding Nederlandse goederenuitvoer
(1997) Bron: BEB/DMB/MA op basis van CBS 1.2 Exportgroei naar nabije marktenIn de afgelopen jaren is de Nederlandse goederenuitvoer naar de nabije
markten sterk toegenomen. De totale waarde van de Nederlandse uitvoer naar
de landen van de Europese Unie is in de periode 1994–1997 met gemiddeld
10% per jaar gestegen. Dit betekent dat de Nederlandse exporteur zich ook
in de afgelopen jaren sterk heeft gericht op de Europese afzetmarkten. Duitsland
(27%), de BLEU (13%), Frankrijk (11%) en het VK (10%) namen in de afgelopen
periode meer dan de helft van de totale exportgroei voor hun rekening en zullen
ook in de komende jaren de belangrijkste afzetmarkten zijn. Snel groeiende
afzetmarkten zijn vooral de laatst toegetreden EU-lidstaten Zweden, Oostenrijk
en Finland. De belangrijkste groeimarkten buiten de EU zijn de VS, Turkije,
Rusland en Polen. De conclusie is dat de nabije markten, ook voor wat betreft
hun groeipotentieel, belangrijker zijn voor de Nederlandse exporteur dan de
veraf gelegen markten.De conjunctuur in de EU trekt weer aan; voor de komende jaren wordt een
economische groei van 2½ à 3% voorzien. Belangrijkste motor
achter het herstel van de groei is momenteel nog vooral de buitenlandse handel,
maar naar verwachting zullen ook de binnenlandse vraagcomponenten een belangrijke
bijdrage gaan leveren. De export zal naar verwachting in de komende periode
verder aantrekken. Gezien deze ontwikkelingen, de geringe afstand, de grote
bevolkingsomvang en hoge koopkracht blijven onze directe buurlanden Duitsland
en België voor het Nederlandse MKB de grootste groeimarkten. 1.3 De belangrijkste nabije markt: DuitslandDuitsland is niet alleen de belangrijkste handelspartner voor Nederland;
omgekeerd is Nederland, op Frankrijk na, de grootste goederenleverancier van
Duitsland. Bovendien is in de afgelopen jaren de Nederlandse positie op de
Duitse markt verder versterkt. In de periode 1994–1997 is het aandeel
van Nederland in de totale Duitse invoer toegenomen van 8,0% in 1994 tot 8,5%
in 1997. Uit Duitse cijfers blijkt dat bijna de helft van de Nederlandse uitvoer
naar Duitsland naar Noordrijn-Westfalen gaat. Ongeveer 30% van de Nederlandse
uitvoer gaat naar Zuid-Duitsland, 17% naar Noord-Duitsland en 4% naar Oost-Duitsland
(zie figuur 2).Dat bijna de helft van de naar Duitsland geëxporteerde goederen in
de aangrenzende deelstaat Noordrijn-Westfalen wordt afgezet is uiteraard niet
vreemd. Ook België richt zich voornamelijk op het nabije Noordrijn-Westfalen.
Het is evenmin vreemd dat Denemarken zijn goederen vooral in Noord-Duitsland
afzet en dat Italiaanse en Franse goederen vooral naar het meer nabije Zuid-Duitsland
gaan. Figuur 2: Nederlandse goederenuitvoer naar Duitsland Bron: EZ/BEB o.b.v. cijfers van Landesamt für Datenverarbeitung und
Statistik Nordrhein-Westfalen. Noordrijn-WestfalenNoordrijn-Westfalen is met 18 miljoen inwoners de grootste Duitse deelstaat.
Met een BBP van bijna DM 800 miljard is de economie van NRW veruit de belangrijkste
in de Bondsrepubliek. Ook wat betreft de buitenlandse handel is NRW een belangrijke
partner. De totale waarde van de invoer van NRW bedroeg in 1997 circa DM 179
miljard, zijnde circa een kwart van de totale Duitse invoer. De economie van
NRW is technologisch hoog ontwikkeld en sterk innovatief. Belangrijke sectoren
zijn vooral de machinebouw, de elektrotechnische industrie en de chemie. Verder
speelt NRW een belangrijke rol als centrum voor innovatieve milieutechnologie
alsmede media. Het belang van Noordrijn-Westfalen voor de Nederlandse economie
kan niet voldoende onderstreept worden. Ongeveer 30% van de totale Nederlandse
uitvoer gaat naar Duitsland; zo'n 14% van de totale Nederlandse uitvoer gaat
naar Noordrijn-Westfalen. Eveneens ongeveer 14% van de Nederlandse exporten
gaat naar landen buiten Europa. Daarmee is de deelstaat Noordrijn-Westfalen
als afzetmarkt even belangrijk als Noord-Amerika, Midden-Amerika, Zuid-Amerika,
Azië, Afrika en Oceanië tezamen. In verhouding tot de Duitse invoervraag exporteert Nederland relatief
veel agrarische en energieproducten en relatief weinig kapitaalgoederen naar
Duitsland. De samenstelling van ons uitvoerpakket is echter in snel tempo
aan het veranderen. Volgens cijfers van het CBS is de Nederlandse uitvoer
naar Duitsland in de periode 1994–1997 met gemiddeld 8,3% per jaar gegroeid.
Veruit de belangrijkste bijdrage aan deze groei leverde de productcategorie
kantoormachines en elektrische apparaten. Het gaat hierbij vooral om computers
en elektronica. Ook aardolieproducten en aardgas leverde een belangrijke bijdrage
aan de exportgroei. Daarentegen was de bijdrage van voedingsmiddelen en levende
dieren aan de groei zeer gering. In 1997 daalden de exporten in deze categorie
met zo'n 4%, terwijl met name in de export van halffabrikaten gerangschikt
naar grondstoffen vorig jaar een stagnatie viel te constateren. Het is aannemelijk
dat Nederland in deze laatste categorieën meer concurrentie heeft te
duchten van de Centraal-Europese landen, die hun positie op de Duitse markt
aan het verstevigen zijn. Vice versa is Duitsland niet alleen door de nabijheid
interessant, maar ook als poort naar de opkomende markten in Midden- en Oost-Europa.
Ook wordt Hamburg gezien als een belangrijke schakel naar het Baltische achterland. HamburgHamburg is veruit het belangrijkste handelscentrum van Duitsland. Niet
minder dan 40% van de Duitse handel met Azië, 30% van de handel met Afrika
en 20% van de handel met Latijns-Amerika loopt via Hamburg. De Hamburgse economie
is een typische diensteneconomie. Driekwart van de beroepsbevolking is werkzaam
in de dienstensector. Handel en transport zijn van oudsher belangrijke sectoren,
maar tegenwoordig is bijna de helft van de werknemers in de dienstensector
werkzaam in de media-business, consultancy, software-branche, hotel en catering.
Belangrijke industriële sectoren in Hamburg zijn de vliegtuigindustrie
(Lufthansa Technik AG en Daimler-Benz Aerospace Airbus), de auto-industrie,
de machine- en apparatenbouw, micro-elektronica en de informatie- en communicatietechnologie.
Mogelijkheden zijn er verder op het gebied van de medische technologie, farmaceutische
industrie, bio-technologie en milieutechnologie. 1.4 Key-regio's in de Europese UnieDat de nabije markten voor het MKB de eerste prioriteit zijn wordt bevestigd
in het onderzoek «Exportkansen voor het MKB: Key-Regio's»1 . Onder de top tien van de Key-Regio's binnen Europa
vallen vooral Belgische en Duitse regio's alsmede de regio's rondom Londen,
Barcelona en Parijs (zie tabel 2). Ook in België en Duitsland zijn het
regio's met grote steden die in de lijst voorkomen. Dat geeft aan dat het
MKB vooral naar regio's kijkt met een relatief grote economische omvang op
een relatief klein grondgebied en het liefst zo dicht mogelijk in de buurt.
De veruit belangrijkste Key-Regio's zijn Hamburg en West-Vlaanderen, althans
bezien vanuit de waardegroei van de export. De hoge waardegroei van de export
naar Hamburg kan voor een gedeelte worden verklaard uit toenemende afzet in
Oost-Duitsland; Hamburg speelt dan vooral een rol als doorvoer- en distributiecentrum. Tabel 2: Key-Regio's naar gerealiseerde exporttoename
in 1994 t.o.v. 1993 Key-Regiowaardegroei
export (mln guldens) Hamburg175 West-Vlaanderen151South-East England (incl. Londen)77 Belgisch Brabant (incl.
Brussel)71 Zürich69 Kopenhagen63 Düsseldorf61Catalonië (incl. Barcelona)58 Antwerpen49 Île-de-France
(incl. Parijs)47Bron: Exportkansen voor het MKB.Uit het onderzoek komt verder naar voren dat meer dan de helft van de
ondervraagde MKB ondernemingen hun toekomstige exportgroei in West-Europa
verwachten te realiseren. Slechts ongeveer 17 respectievelijk 12% ziet Zuid-Oost-Azië
en Midden- en Oost-Europa als de toekomstige groeimarkten. Binnen West-Europa
wordt door het MKB Duitsland als de groeimarkt bij uitstek gezien. België
en het VK volgen op geruime afstand als de nummers 2 en 3. De laatste jaren
is de belangstelling voor de Franse markt sterk toegenomen. Noord-Frankrijk
vormt in vele opzichten een goede entree tot de Franse markt. Nord-Pas de CalaisDankzij haar strategische ligging, uitstekende infrastructuur en de veelzijdigheid
van de economie ontwikkelt de Noord-Franse regio Nord-Pas de Calais zich als
een belangrijk distributie en logistiek centrum van Noord-West Europa. Haar
nabijheid en het feit dat de cultuur en mentaliteit van de inwoners van Nord-Pas
de Calais relatief dicht bij de onze ligt, maken dat deze regio voor Nederlandse
bedrijven interessante mogelijkheden kan bieden en een eerste stap kan betekenen
op de Franse markt. Lille is met haar voorsteden nà Parijs de grootste
agglomeratie in Frankrijk. Nord-Pas de Calais heeft een bevolking van 4 miljoen
inwoners en in een straal van 300 km rond Lille wonen 100 miljoen consumenten,
die dankzij ondermeer de opening van een nieuwe «autoroute», de
TGV en de Kanaaltunnel snel bereikbaar zijn. De belangrijkste industriële
sectoren zijn de textiel (1e regio van Frankrijk), papier/verpakking
en grafische industrie (2e plaats), chemie (3e plaats),
automobielindustrie (3e plaats), voedingsmiddelenindustrie (4e
plaats). Voorts is de regio een belangrijk centrum voor de dienstensector
en de handel. Nord-Pas de Calais kent de grootste concentratie postorderbedrijven
van Europa. Deze bedrijven profiteren van de hoog ontwikkelde distributiesector.
Ook de bank- en verzekeringssector is sterk vertegenwoordigd. De metropool
Lille, is na Parijs en Lyon het derde financiële centrum van Frankrijk.
Ook uit de handelscijfers blijkt duidelijk het belang van de regio. In 1996
nam Nord-Pas de Calais 9,3% van de Franse invoer voor haar rekening en nam
daarmee de tweede plaats in, na de regio Île de France. Nederland is
met 8,6% marktaandeel de derde buitenlandse leverancier van deze regio na
België/Luxemburg en Duitsland. In het VK is de regio Glasgow-Edinburgh, de zogenaamde «Silicone
Glen», een interessante regio bij uitstek. Sectoren van belang zijn
hier de software en elektronische componenten, de biotechnologie en de milieutechnologie.
De elektronicasector in het VK maakt snelle ontwikkelingen door. Het meest
dynamisch is de elektronicasector in de regio West Lothian (ten westen van
Edinburgh), waar de meeste elektronica-industrie is gevestigd. De Schotse
regio is uiterst succesvol in het aantrekken van buitenlandse investeringen
in deze sector. Elektronica is nu goed voor een vijfde van de industriële
productie en meer dan de helft van de buitenlandse exporten van Schotland.
De markt voor toeleveranties aan de auto-industrie is zeer interessant gezien
de sterke toename in de verkoop van auto's in het VK. Vooral in Birmingham
en omstreken biedt de toelevering van onderdelen aan de auto-industrie mogelijkheden.
Kansen zijn er ook voor Nederlandse bedrijven in de milieutechnologie, met
name in afvalverwerking en het reinigen van vervuilde grond. Verder wordt
een sterke groei verwacht in de verkoop van biologische voedingsmiddelen.
Uiteraard blijven de regio's Greater London en South East England zeer aantrekkelijke
mogelijkheden bieden voor het Nederlandse bedrijfsleven. Hier woont ruim 30%
van de totale Britse bevolking en wordt ruim 35% van het Britse BBP voortgebracht.
Het zijn de regio's met veruit het hoogste inkomen per hoofd van de bevolking.Opvallend is dat het Nederlandse MKB nog steeds weinig verwacht van de
Zuid-Europese markten (belangrijke uitzondering is overigens de regio Catalonië (Barcelona)). Gegeven de relatieve economische achterstand
van de Zuid-Europese markten kan men juist daar op termijn een bovengemiddelde
groei verwachten, waarbij de introductie van de Euro in Italië, Spanje
en Portugal voor een extra impuls kan zorgen. 1.5 Midden-EuropaIn Midden-Europa zien we al enige jaren forse economische groei in de
landen die het eerst zijn gestart met de noodzakelijke hervormingen, zoals
Hongarije, Polen en Tsjechië. De toetreding van deze landen tot de EU
zal voor een nieuwe impuls zorgen voor handel en investeringen. Het zijn zich
snel ontwikkelende en relatief dichtbij gelegen markten, met een sterke behoefte
aan kapitaalgoederen en infrastructuur, een stijgende koopkracht en een flink
aantal consumenten. Bovendien wordt op een groot aantal terreinen vooruitgang
geboekt met het aanpassen van regelgeving conform de eisen die de EU daaraan
stelt. Polen is met ruim 40 miljoen inwoners de grootste markt en is voor
Nederland verreweg de belangrijkste handelspartner in Midden-Europa. De vraag
naar (westerse) kwaliteitsproducten neemt sterk toe. In 1997 groeide de Nederlandse
uitvoer naar Polen met 23%. Vooral de uitvoer van machines en vervoermaterieel
(m.n. elektrische apparaten en gespecialiseerde machines) steeg fors. 2 De Europese markt als nieuwe thuismarkt 2.1 De integratie van de Europese MarktHet wordt in Europa meer en meer oneigenlijk te spreken van nabije, buitenlandse,
markten. Met «Europa '92» is de basis gelegd voor een volledig
geïntegreerde Europese Markt. Vrijwel het gehele wetgevingsprogramma
dat in het Witboek van 1985 is opgenomen (in totaal 282 voorstellen), is door
de Raad goedgekeurd en door de Lid-Staten geïmplementeerd. Maar de regelgeving
voor de Interne Markt (IM) is meer dan alleen het Witboek van 1985. Van de
in totaal 1356 van kracht zijnde IM-richtlijnen hadden de EU-Lidstaten begin
1998 gemiddeld 94% geïmplementeerd (Zweden, Nederland, Finland en Denemarken
zelfs ruim 97%). De opgelopen vertragingen met de goedkeuring van enkele nog
hangende Witboekmaatregelen hebben geen invloed gehad op de verwezenlijking
van de doelstelling inzake het vrije verkeer van goederen, diensten en kapitaal.
De controles aan de binnengrenzen zijn, met inbegrip van de personencontrole
door de douane, verdwenen. Door de voortzetting van de identiteitscontrole
van personen is er echter nog geen sprake van een volledig vrij verkeer van
personen.De Europese Commissie heeft in het rapport «The Impact and Effectiveness
of the Single Market» (november 1996) een eerste evaluatie gemaakt van
de effecten van de Interne Markt. Deze eerste resultaten zijn positief: meer
werkgelegenheid, additionele inkomensgroei en lagere inflatie. De intra-communautaire
handel bedraagt momenteel gemiddeld zo'n 70% van alle buitenlandse handel
van de Lidstaten, terwijl dat percentage 30 jaar geleden nog slechts rond
de 20% lag. De Europese Commissie concludeerde dat de resultaten van de studie
bemoedigend zijn, maar nog beter zouden kunnen zijn indien het potentieel
van de Interne Markt beter zou worden benut.De Europese markt biedt voor het MKB: «economies-of-scale»
(de Europese Interne Markt is de grootste «thuismarkt» in de wereld),
mogelijkheid tot grotere specialisatie, afschaffing van dubbele belasting,
geen concurrentievervalsing (bedrijven in de gehele EU opereren onder gelijke
voorwaarden). De Commissie treedt op tegen concurrentievervalsende
kartelvorming, misbruik van machtsposities, staatssteun, ongerechtvaardigd
gebruik van selectieve distributiesystemen en tegen grote fusies en overnames
die de concurrentie op de Europese markt zouden kunnen beperken. 2.2 De werking van de Europese MarktDe voltooiing van het algemene wetgevingsprogramma van het Witboek 1985
is niet zonder meer synoniem met een goed werkende Europese markt.Enerzijds zijn nog aanvullende maatregelen op het Witboek nodig en verdient
het beheer en de toekomstige ontwikkeling van de interne markt de nodige aandacht
(zie ook het Strategisch Programma van de Cie, getiteld «Making the
most of the internal market»). Een goed functionerende Europese markt
noodzaakt tot meer dan uitvoering van het Witboek en het opheffen van de fysieke
grenscontroles. De Raad heeft dan ook reeds op een groot aantal gebieden aanvullende
maatregelen goedgekeurd om het oorspronkelijke programma van 1985 te vervolmaken,
terwijl andere maatregelen nog worden besproken. Het goed functioneren van
de interne markt is een dynamisch proces. En hoewel aanvullende beleidsinitiatieven
dan ook noodzakelijk blijven, dient overregulering vanuit Brussel te worden
vermeden en blijft subsidiariteit het uitgangspunt.De discussie in Brussel over de verdere ontwikkeling van de Interne Markt
concentreert zich primair op de uitvoering van het door de Europese Commissie
gepresenteerde Actieprogramma voor de Interne Markt. Op dit moment
ligt de nadruk vooral op de eerste strategische doelstelling van het Actieprogramma bestaande regelgeving doeltreffender maken. Daarbij gaat het primair
om snellere en betere omzetting van Europese regelgeving, juiste toepassing
van de wetgeving, het aanpakken van handhavingsproblemen, vereenvoudiging
van regelgeving op communautair en nationaal niveau, verbetering van communautaire
wetgeving op die terreinen waar tekortkomingen bestaan en informatie aan het
bedrijfsleven en burgers over de voordelen c.q. mogelijkheden die de interne
markt biedt.Bij de uitvoering van het actieprogramma dient duidelijk te worden vastgesteld
in welke sectoren zich gebreken in de wetgeving voordoen. Het gaat vaak eerder
om verbetering/vereenvoudiging van bestaande regelgeving en handhavingsproblematiek
dan om nog meer wetgeving.Eenvoudige toegang tot relevante informatie en administratieve lastenverlichting
zijn twee elementen die voor het bedrijfsleven, en niet in het minst voor
het MKB, van groot belang zijn. Het Actieprogramma besteedt hier aandacht
aan. Dit gebeurt vooral door een efficiënt kader te creëren voor
de tenuitvoerlegging van Interne-Marktwetgeving en voor het oplossen van problemen
in het functioneren van de Interne Markt (administratieve samenwerking tussen
Lidstaten, het oprichten van contactpunten voor burgers en bedrijfsleven)
en door acties ter vereenvoudiging van nationale en communautaire voorschriften.
Andere acties in 1998 die vooral ook belangrijk zijn voor het MKB, zijn o.a.:• oprichting van een «Internet-shop» voor informatie
over alle interne-marktvoorschriften die voor het bedrijfsleven van belang
zijn (deze zal een aanvulling vormen op en gecoördineerd worden met de
Euro Info Centres in het kader van het meerjarenprogramma voor het MKB);• oprichting van een toetsingspanel van het bedrijfsleven (European
Business Test Panel); doel van de raadpleging van zo'n panel van bedrijven,
inclusief het MKB, is om de kosten en de administratieve gevolgen voor het
bedrijfsleven van nieuwe (Europese) wetgevingsvoorstellen te beoordelen. 2.3 KlachtenmechanismeOndanks regelgeving en toezichtmechanismes worden bedrijven op de Europese
markt nog vaak geconfronteerd met onverwachte buitenlandse overheidsmaatregelen
die de afzet van producten en diensten bemoeilijken. Omdat gebleken is dat
het bedrijfsleven behoefte had aan een laagdrempelig loket en een effectieve
klachtenprocedure, heeft EZ in maart 1997 het Loket Werking Europese Markt
opgericht. Het loket is een aanspreekpunt voor ondernemers die handelsbelemmeringen
ervaren in één van de lidstaten van de Europese Unie. Daarnaast
behandelt het loket ook klachten die betrekking hebben op de lidstaten van
de Europese Economische Ruimte – Noorwegen, IJsland, Liechtenstein –
en op de landen die op termijn zullen toetreden of een speciale relatie hebben
met de Europese Unie (zoals Malta, Cyprus, Tsjechië, Slowakije, Hongarije,
Roemenië, Bulgarije, Slovenië, de Baltische staten en Turkije).Het loket bemiddelt bij gegronde klachten, door gebruikmaking van de bilaterale
contacten met andere hoofdsteden (via de posten) en de contacten in Brussel.
Nu geleidelijk ook in andere lidstaten zulke contactpunten worden ingesteld,
kan zich tussen de lidstaten een netwerk van klachtenbemiddelingsinstanties
ontwikkelen, dat in toenemende mate een rol zal spelen bij de behandeling
van klachten van bedrijven tegen overheden in andere lidstaten.Het klachtenloket behandelde ruim 50 klachten, onder meer op het terrein
van CE-markering (o.a. voor speelgoed en medische hulpmiddelen); wederzijdse
erkenning; vrij verkeer van werknemers in de bouw; douanecontroles en notificaties
van technische voorschriften.Bijna de helft van het totale aantal klachten was gegrond, dat wil zeggen
dat er sprake was van inbreuk op de Europese regelgeving. 1/3 van de gegronde
klachten werd binnen twee tot vier maanden opgelost. De looptijd van de klachten
die momenteel in behandeling zijn varieert van één tot vier
maanden. Omdat gegronde klachten tot op de bodem worden uitgezocht, kan het
oplossen van dergelijke klachten enige tijd in beslag nemen. 2.4 De EuroDe introductie van de Euro, per 1-1-1998 reeds als giraal betaalmiddel,
kan worden beschouwd als het sluitstuk van de Interne Markt. Het wegvallen
van de «fysieke» binnengrenzen in de Interne Markt heeft al voor
positieve effecten gezorgd. De Interne markt heeft bijgedragen aan de economische
groei in Europa. Door het wegvallen van de «monetaire» binnengrenzen
kunnen deze positieve effecten worden versterkt. Eén munt betekent
dat de financiële risico's bij exporttransactie's verder worden teruggebracht.
Kosten die verband houden met het indekken voor valutaschommelingen hoeven
immers niet meer te worden gemaakt. Transactiekosten vallen weg. Deze voordelen
worden door DNB (enquête begin 1998) geschat op 3 mld per jaar.Naast deze voordelen uit de directe effecten van één wettig
betaalmiddel zullen er ook meer indirecte effecten optreden. Uiteraard zijn
daar de macro-effecten, die voortvloeien uit het consolideren van de overheidsfinanciën
in de derde fase van de EMU. Lage rente en inflatie helpen het bedrijfsleven
concurrerend te zijn en te blijven. Daarnaast ontstaat er door de komst van
de Euro een grotere en meer transparante markt waarin consumenten prijzen
beter kunnen vergelijken. Hier zullen bedrijven op in moeten spelen. De concurrentie
neemt toe, op een grote Euro-markt krijgen nl. meer bedrijven met meer producten
een kans. De komst van de Euro biedt ook zeker kansen voor het MKB. Het MKB
kan als geen ander snel inspelen op de wensen van de consument. DNB denkt
dat het indirecte effect van de invoering van de Euro (transparantie,
meer afzet) 7 mld gulden per jaar zal bedragen.Aangezien de concurrentie, ook op de thuismarkt, zal toenemen kan een
snelle omschakeling van bedrijven naar de Euro een belangrijk concurrentievoordeel
opleveren. Uiteraard zal dit per bedrijfstak of bedrijf verschillen. Meer
internationaal georiënteerde bedrijven zullen waarschijnlijk sneller
de invoeringskosten terugverdienen. Zo schat de DNB dat de detailhandel 2,5
jaar nodig heeft om de kosten terug te verdienen, dit i.t.t. de rest van het
bedrijfsleven die daar maar 1,5 jaar voor nodig heeft. Alle reden dus voor
een actieve marktinnovatiestrategie, om het MKB bewust te maken van de voordelen
die de Euro biedt en een snelle overgang naar de gemeenschappelijke munt. 3 Internationalisering van het MKBUit de voorafgaande paragrafen blijkt dat de Europese markt volop kansen
biedt aan het Nederlandse MKB. In deze paragraaf wordt ingegaan op de vraag
of bedrijven deze kansen voldoende benutten. 3.1 Enkele cijfers over MKB en export1In totaal waren er in Nederland in 1996 ongeveer 450 000 actieve
particuliere ondernemingen met minder dan 100 werknemers. Bijna 90% daarvan
betrof kleinbedrijven met minder dan tien werkzame personen.De totale buitenlandse afzet van het Nederlandse particuliere bedrijfsleven
bedroeg in 1997 bijna 250 miljard gulden2. Het
MKB nam met 61 miljard gulden daarvan bijna een kwart voor haar rekening.
Om het aandeel van het MKB in de Nederlandse exportprestatie nader in kaart
te brengen moet onderscheid gemaakt worden tussen het deelnamepercentage export
(aantal exporterende bedrijven/totaal aantal bedrijven) en de exportomzetquote
(exportomzet/totale omzet).Van de 450 000 MKB-ondernemingen hebben er in 1996 bijna 50 000
geëxporteerd. Het gemiddelde deelnamepercentage export van het MKB lag
in 1996 op circa 11%3. Tabel 3. Aantal MKB-bedrijven, exporterende MKB-bedrijven
en deelnamepercentage export van het MKB, naar grootteklasse, 1996 Aantal
werkzame personenAantal MKB-bedrijvenAantal
exporterende MKB-bedrijvenDeelnamepercentage export MKB (in %) 1– 9398 99933 7539 10–1929 7336 8642320–4917 8155 76932 50–994 6132 17547Totaal MKB451 16048 56111Bron: EIM Quick reference «Classificatie van het MKB vanuit exportoptiek»,
Zoetermeer, 15 november 1997.Bovenstaande tabel geeft een duidelijk gedifferentieerd beeld aan voor
de mate van internationalisering onder de verschillende grootteklassen. De
oploop in deelnamepercentages is verklaarbaar. Kleine bedrijven hebben vaak
minder tijd, geld, aandacht (lokaal georiënteerd) en menskracht (stafmanco)
voor het ontplooien van exportactiviteiten. Daarbij zijn veel kleine bedrijven
toeleverancier aan grotere bedrijven. De kleine bedrijven zijn
echter al wel enige jaren met een inhaalrace bezig: het exportvolume van de
kleine bedrijven groeit meer dan dat van de grote bedrijven.Doordat bedrijven uit de grootteklasse 1–9 werkzame personen een
relatief laag deelnamepercentage hebben, wordt het gemiddelde deelnamepercentage
van het MKB flink omlaag getrokken. Exclusief deze categorie exporteurs bedraagt
het gemiddelde deelnamepercentage 28%; één op de drie á
vier MKB-bedrijven.Er zijn ook verschillen in exportdeelnamepercentages tussen (voor de export
relevant geachte) sectoren. De grootteklasseverdeling binnen het MKB is een
belangrijke verklarende factor voor het exportaandeel binnen de sectoren.
Sectoren die overheerst worden door grote bedrijven laten een groter exportaandeel
zien dan die waarin kleine bedrijven domineren. Vooral in de chemische productenindustrie
en de machine-industrie is een hoog deelnamepercentage te constateren. Hoewel
blijkt dat de bouw en de zakelijke dienstverlening een zeer laag deelnamepercentage
hebben (4%, respectievelijk 9%) heeft het wel zin deze sectoren te bezien
vanwege het grote aantal potentiële exporteurs in het MKB dat zich in
die sectoren bevindt. Tabel 4. aantal MKB-bedrijven, aantal exporterende MKB-bedrijven
alsmede het deelnamepercentage export van het MKB, naar 12 sectoren, 1996  Aantal
MKB-bedrijvenAantal exporterende MKB-bedrijvenDeelnamepercentage
export MKB (in %) Voedings- en genotmiddelenindustrie2 55188935Textiel, kleding- en lederindustrie3 53284424Hout- en meubelindustrie5 38190117 Grafisch
en uitgeverijen7 0781 31819 Chemische productenindustrie79652666Bouwmaterialen1 75846927 Metaalproductenindustrie6 2931 62726Machine-industrie4 1331 78743 Elektrische
instrumenten1 56453034 Bouwnijverheid45 8031 6684Groothandel64 04521 59634 Zakelijke
dienstverlening91 5578 2859 Totaal
12 sectoren234 49140 44017 Totaal MKB451 16048 56111Bron: EIM/KvK, 1997.Van belang is ook de ontwikkeling van de exportdeelname in de tijd. In
de eerste helft van de jaren negentig bewoog het gemiddelde deelnamepercentage
zich tussen de 11 en 12%. Deze stagnatie hangt voor een belangrijk deel samen
met de gunstige ontwikkeling van de binnenlandse economie de afgelopen jaren.
Enerzijds neemt het aantal MKB-bedrijven («de noemer») sterk toe,
anderzijds wordt de drang om afzet in het buitenland te genereren («de
teller») getemperd.Sectoraal bezien is voor de meeste sectoren over de eerste helft van de
jaren negentig sprake van een vrij stabiel deelnamepercentage. De chemische
productenindustrie vertoont echter wat meer schommeling. Bij de groothandel
is het deelnamepercentage sinds 1993 met meer dan 10 procentpunten afgenomen.De geselecteerde 12 sectoren waren in 1996 verantwoordelijk voor een export
van 23 miljard gulden. De meeste sectoren kennen een redelijk stabiele exportquote
over de jaren 1992–1996. De exportomzetquote geeft een goede vergelijkingsmogelijkheid (benchmark)
met een met een aantal andere vergelijkbare open economieën. Daaruit
blijkt dat het Nederlandse MKB relatief minder actief is op buitenlandse markten. Tabel 5. Exportomzetaandeel MKB in enkele open Europese
landen (%), 1995  KleinbedrijfMiddenbedrijfNederland1218 België1523 Denemarken1322Oostenrijk1418Bron: EZ/EIM The Dutch SME sector: an international comparison, december
1996.Ook de exportomzetquote blijkt lager bij de kleine bedrijven (1–9
werkzame personen) en loopt op met het groter worden van de bedrijven. Dit
wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de toename van het deelnamepercentage
export naarmate bedrijven groter zijn. Als bij de kleine bedrijven alléén
naar de exporterende bedrijven wordt gekeken, blijkt dat de exportomzetquote
niet veel afwijkt van de exporterende bedrijven uit de andere grootteklassen. 3.2 ExportpotentieIn opdracht van EZ heeft het EIM een analyse gemaakt van de exportpotentie
van het Nederlandse MKB. Van de 450 000 particuliere MKB-bedrijven exporteren
er 50 000 al. Van de overige 400 000 bedrijven worden er 350 000
om uiteenlopende redenen niet geschikt geacht om te exporteren. Het EIM komt
aldus uit op ongeveer 50 000 MKB-bedrijven die in principe in staat moeten
worden geacht te gaan exporteren, dus ongeveer 1 op de 8 nog niet exporterende
bedrijven. Daarnaast zijn er uiteraard mogelijkheden voor vergroting van de
export door de bestaande exporteurs, op markten die zij reeds bewerken dan
wel nieuwe markten. 3.3 Profiel van het onbenutte exportpotentieelOm bedrijven met exportpotentie te kunnen traceren is inzicht nodig in
welke factoren exportpotentie bepalen. Er zijn meerdere factoren die deze
exportpotentie bepalen:• de houding van het management van het bedrijf ten aanzien van export
(HM)• de kwaliteiten van de medewerkers van het bedrijf (KM)• de mate waarin het bedrijf zich internationaal oriënteert
(MIO)• de intensiteit van de internationale concurrentie (ICI).Bij de voorspelling van al of geen (theoretische) exportpotentie telt
niet iedere factor even zwaar mee. Van de genoemde factoren blijkt de factor
HM het zwaarst te wegen bij de bepaling van de exportpotentie. Daarna zijn
de factoren KM en MIO het meest bepalend/van belang. ICI draagt wel significant
bij aan de verklaring en voorspelling van de exportpotentie, maar legt van
de vier factoren het minste gewicht in de schaal. 3.4 Exportpotentieel industriële sectorenIn het verlengde van het onderzoek naar de exportpotentie-meter heeft
het ministerie van Economische Zaken onderzoek laten uitvoeren binnen de Nederlandse
industrie om te identificeren in welke subsectoren de onbenutte exportpotentie
het grootst is. Tabel 6 geeft hiervan een indicatie: Tabel 6. Onbenutte exportruimte van het middenbedrijf
in de industrie per sector in 1997 Sector
(BIK-code)Potentiële exporteursAantal niet-exporteursOnbenutte
exportruimte –
procenten –– aantallen –– miljoenen guldens –voedings- en genotmiddelen (15+16)28%4002 399textiel en textielproducenten (17+18)7%130140 *leer
(19)13%1414 hout (20)4%199302 *papier/karton
(21)19%29107 grafisch (22)9%782518*chemie, incl. aardolie en steenkool (23+24)21%73678rubber en kunststof (25)6%91168 glas, aardewerk
(26)7%290559 metaal en metaalproducten (27+28)12%852947machines en apparaten (29)17%357761 elektr.app.,
audio, video, telecom. (30+31+32+33)11%280540 transportmiddelen
(34+35)15%182347 meubels en overige producten
(36+37)14%272244 totaal (9 572 industriële
middenbedrijven)15%3 9517 724* = In de sectoren leer, papier/karton en chemie bevinden zich maar weinig
niet-exporteurs, waardoor in deze sectoren maar weinig bedrijven konden worden
geënquêteerd. De resultaten zijn voor deze sectoren daarom minder
betrouwbaar en moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd.Afgaande op de percentages in de eerste kolom is (binnen de onderzoeksmethodiek)
de exportpotentie procentueel gezien het hoogst in de sector voedings- en
genotmiddelen. Daarna is er sprake van een relatief grote onbenutte exportpotentie
in de machine-industrie en apparatenbouw. Ook in de sectoren papier/karton
en chemie bevinden zich procentueel gezien veel potentiële exporteurs,
maar voor deze sectoren moeten de resultaten in verband met het beperkte aantal
niet-exporteurs voorzichtig geïnterpreteerd worden.In de tweede kolom staan de absolute aantallen niet-exporteurs per sector.
In totaal gaat het dus om bijna 4000 niet-exporterende industriële middenbedrijven.
Het belang van dit onderzoek zit vooral in de sectoriële differentiatie,
dat een rol kan spelen in identificatie van het onbenutte exportpotentieel.
Aangetekend moet worden dat het onderzoek maar een deel van de doelgroep bestrijkt.
De dienstensector zal nog nader in kaart worden gebracht. Ook ten aanzien
van het kleinbedrijf is nadere duiding nodig.Het idee achter het begrip onbenutte exportruimte (laatste kolom) is dat
er voor de niet-exporterende bedrijven in een bepaalde branche een theoretisch
maximum bestaat aan de omzet, die zij extra zouden kunnen realiseren. Daarbij
wordt verondersteld dat ieder niet-exporterende bedrijf in een bepaalde sector
dezelfde exportquote zou kunnen halen als exporterende collega's binnen dezelfde
sector1.Als alleen wordt gekeken naar niet-exporteurs met exportpotentie bedraagt
de totale onbenutte export-ruimte in het industriële middenbedrijf in
1997 naar schatting circa 1,3 miljard gulden. Bijna de helft daarvan valt
binnen de sector voedings- en genotmiddelen. 3.5 Kansen voor groei/toenemende concurrentie op de thuismarktNederlandse bedrijven worden in toenemende mate geconfronteerd met «Europa».
Dit proces van europeanisering zal zich de komende jaren versterkt voortzetten.
De monetaire eenwording maakt de Europese markt transparanter. Dit biedt nieuwe
afzetkansen voor het MKB, maar betekent andersom ook toenemende concurrentie
uit omliggende landen. De economische ontwikkeling van enkele nabijgelegen
Centraaleuropese landen levert naast afzetkansen ook toenemende import- en
uitbeste- dingsmogelijkheden, hetgeen concurreert met de huidige aanbieders.Door deze ontwikkelingen en de toenemende verscheidenheid aan consumentenvoorkeuren
worden MKB-bedrijven «gedwongen» zich te profileren en differentiëren
ten opzichte van de concurrenten. Er ontstaan nichemarkten voor gespecialiseerde
en geïndividualiseerde producten die zoveel mogelijk aansluiten bij de
persoonlijke levensstijl. De vraag verschuift van massaproducten naar customized producten. Omdat ondernemingen steeds duidelijker alleen
nog maar op een klein segment van de markt kunnen excelleren en bovendien
in steeds kortere tijd hun ontwikkelingskosten dienen terug te verdienen,
wordt het een steeds dwingender noodzaak om de producten op een grotere markt
af te zetten. De concurrentie wordt steeds heviger en om de continuïteit
veilig te stellen moeten de ondernemingen wel meer exporteren. Ook MKB-bedrijven
realiseren zich in steeds sterkere mate dat de kansen ook in het buitenland
liggen. Meer dan ooit zullen MKB-bedrijven structureel moeten nadenken over
zakendoen over de grens. Productmarketing krijgt steeds meer een grensoverschrijdende
dimensie.Deze ontwikkeling is uiteraard niet exclusief Nederlands. Ook in de ons
omringende landen bereiden innovatieve bedrijven zich voor op de kansen die
het Europa van 2002 bieden. Maar ook in deze landen is een (te) grote groep
van MKB-bedrijven op het terrein van de marktinnovatie onvoldoende actief.
In verschillende Europese landen worden beleidsinitiatieven ontplooid om hier
verbetering in te brengen. In het VK is een nieuw exportinitiatief ontwikkeld
gericht op het beter benutten van het potentieel van nieuwe en relatief onervaren
exporteurs op Europese markten1. Ook in de Duitse
deelstaat Nordrhein-Westfalen wordt de noodzaak ingezien grensoverschrijdende
activiteiten te intensiveren. Met de staatssecretaris van EZ van deze deelstaat
is afgesproken de mogelijkheden voor samenwerking op dit gebied in kaart te
brengen. Het deelstaatministerie onderschrijft de Nederlandse visie dat er
voor exporteurs nog volop kansen liggen op de nabije markten en dat deze markten
voor startende exporteurs op termijn een springplank kunnen vormen naar verre
afzetmarkten. De beleidsintensiveringen in omringende landen onderstrepen
de noodzaak te komen tot een marktinnovatiebeleid voor het Nederlandse MKB
op nabije markten. 4 Knelpunten voor startende exporteursBelangrijk is welke motieven bedrijven aangeven om niet te exporteren.
Veelgenoemde belemmeringen zijn: gebrek aan (management)tijd, betalingsrisico's,
onvoldoende kennis van de buitenlandse markten, vinden van agenten, afnemers
en handelspartners, en onvoldoende expertise om te exporteren. In het recente
EIM-onderzoek is deze vraag nog eens specifiek gesteld aan niet-exporterende
industriële middenbedrijven (10–100 werknemers). Daarbij wordt
onderscheid gemaakt tussen bedrijven die nog nooit hebben geëxporteerd
(89%) en bedrijven die voorheen (ooit) geëxporteerd hebben, maar daarmee
zijn gestopt (11%). Tabel 1. Exportknelpunten niet-exporterende bedrijven
industriële middenbedrijf 1997 Bedrijvenooit
geëxporteerd nooit geëxporteerd totaal potentiële
exporteurs Knelpunt%%%%A = niet in kader marktinnovatie te beïnvloeden factoren    –
onvoldoende productiecapaciteit23212116– te hoge transportkosten25262617     B = mogelijk te beïnvloeden/gevolg in kader marktinnovatie    –
onvoldoende management-tijd voor export25222221– product alleen geschikt voor Nederlandse markt25323124– product moet aangepast worden aan buitenlandse markt24202128– hoge loon/productiekosten25217431– geen behoefte aan/Nederlandse markt is groot genoeg6175649– export was toeval, geen vervolgorders51065     C = instrumentarium voorhanden (aansluitingsproblematiek)    –
gebrek aan kennis16201914 –
benodigde after sales service ter plekke45363731– administratieve handelingen zijn te ingewikkeld1916179– betalingsrisico's te hoog34282923– financiering van de export te moeilijk14141412– valutaproblematiek1412128– niet kunnen vinden van agenten, importeurs of adviseurs17171725Bron: EIM.De belangrijkste redenen voor de nooit-exporteurs om niet te exporteren
zijn:• «geen behoefte aan, de Nederlandse markt is groot genoeg»• «benodigde after sales ter plekke kunnen wij niet waarmaken»• «ons product is alleen geschikt voor de Nederlandse markt» • betalingsrisico's te hoogOngeveer de helft van de industriële bedrijven die ooit geëxporteerd
hebben geven aan dat de exportorder destijds op basis van toeval tot stand
is gekomen.In totaal geeft 19% van de niet-exporteurs een gebrek aan kennis aan als
motief om niet te exporteren. Dit gebrek aan kennis spitst zich wat betreft
de ondervraagde industriële bedrijven vooral toe op onbekendheid met
buitenlandse handelsgebruiken en wetten (84%), en onbekendheid met de eigen
afzetkansen op de buitenlandse markt (73%). Tekort aan kennis op het gebied
van douane- en invoerregelingen en taalproblemen scoren wat lager (60%, resp.
56%), maar belemmeren toch nog meer dan de helft van de niet-exporterende
industriële bedrijven. 5 De rol van de overheidOp het gebied van het geven van informatie over buitenlandse markten aan
Nederlandse bedrijven en het bevorderen van de aanwezigheid van deze bedrijven
op die markten zijn naast de overheid ook een aantal private organisaties
actief. De taakverdeling tussen deze private organisaties en de overheid komt
tot stand volgens de uitgangspunten dat: • de overheid geen taken verricht die de markt uit zichzelf al aanbiedt
of die de markt tegen betaling van een redelijke prijs kan verrichten;• de EVD en andere relevante overheidsorganisaties geen gebruik maken
van concurrentievoordelen die zij hebben op grond van hun exclusieve positie
als overheidsdienst en die voortvloeien uit hun publieke taak;• de overheid de eerstelijnsactiviteiten verricht via de EVD, het
binnenlandnetwerk en buitenlandnetwerk, en daarbij voor specialistische ondersteuning
zo veel als mogelijk doorverwijst naar de diverse relevante private organisaties,
zoals bijvoorbeeld Fenedex, NCH, NEC, (overkoepelende) brancheorganisaties,
bilaterale Kamers van Koophandel en commerciële dienstverleners (banken,
consultants);• en dat de eerstelijns voorlichting, advisering en promotionele
activiteiten van de EVD, het binnenlandnetwerk en het buitenlandnetwerk zich
richten op het stimuleren van het MKB om te gaan exporteren, en op neutrale
(vaak overheids) informatie en -activiteiten.Zowel de private organisaties die zich inspannen voor exportbevordering
alsook de overheid constateren dat om het nog onbenutte exportpotentieel onder
het MKB te activeren, een gerichte publiek-private samenwerking nodig en wenselijk
is. Het gaat dan vooral om het beter dan voorheen op elkaar laten aansluiten
van de publieke/eerstelijns- activiteiten en de private/tweedelijnsactiviteiten.Voor de informatievoorziening betekent dit met name verdergaande digitale
ontsluiting van overheidsinformatie en het uitbreiden van doorklikmogelijkheden
van publieke naar private sites en vice versa. Dit laatste is momenteel al
wel mogelijk, maar kan verder worden verbeterd.Voor wat betreft voorlichtings- en promotie-activiteiten om de aanwezigheid
van Nederlandse bedrijven op buitenlandse markten te bevorderen, kunnen de
exportconsulenten van de Kamers van Koophandel en de exportconsulenten van
relevante private organisaties meer en beter samen werken. Zij kunnen elkaar
beter informeren over elkaars activiteiten en regelingen en daardoor gerichter
doorverwijzen, en zij zouden onderlinge afspraken kunnen maken over inspanningen
om de doelgroep te bereiken, waarbij bijvoorbeeld ieder een deel voor zijn
rekening neemt en doorverwijst. 6 Een samenhangend instrumentarium 6.1 Marktinnovatiestrategie en ExportkofferHet is gewenst dat er een samenhangend instrumentarium wordt opgezet dat
het MKB stimuleert tot exporteren over te gaan. Aan de basis van dit instrumentarium
zou een individuele marktinnovatiestrategie moeten staan die een ondernemer
samen met de exportconsulent van zijn of haar Kamer van Koophandel of branche-organisatie
opstelt. In deze marktinnovatiestrategie staan de stappen die de onderneming
zou moeten nemen en de instrumenten die de onderneming gebruikt om mogelijke
drempels te overkomen.De marktinnovatiestrategie heeft zo een drieledige functie. Ten eerste
wordt de ondernemer een spiegel voorgehouden door de exportconsulent. De ondernemer
wordt ertoe aangezet strategisch te denken over de eventuele noodzaak van
internationaal zaken doen. Ten tweede wordt een ondernemer door middel van
een marktinnovatiestrategie aangesloten op bestaande instrumenten, netwerken,
informatie en gespecialiseerde organisaties. Ten derde kan de ondernemer door
middel van de marktinnovatiestrategie waar nodig gebruik maken van subsidie-instrumenten
voor de financiering van een aantal stappen in zijn strategie. Voor de ondersteuning van met name kleine en middelgrote ondernemingen
bij hun eerste stappen op een nieuwe, buitenlandse markt heeft de overheid
op dit moment twee subsidie-instrumenten beschikbaar: het Programma voor Starters
op Buitenlandse markten (PSB) en de Subsidieregeling Exportmedewerkers Midden-
en kleinbedrijf (SEM). Aan het huidige instrumentarium kleven nadelen: (1)
de versnippering van activiteiten met dezelfde doelstellingen over twee instrumenten,
(2) de instrumenten zijn op een te beperkt aantal activiteiten inzetbaar,
en (3) de bekendheid van de instrumenten laat te wensen over.Wanneer de instrumenten worden gebundeld kunnen ze deel uitmaken van één
marktinnovatiestrategie die door de exportconsulent (of branche-organisatie)
en de ondernemer gezamenlijk wordt opgesteld. In het nieuwe instrument kunnen
tevens een aantal activiteiten worden opgenomen die niet onder het huidige
instrumentarium vallen maar wel kunnen bijdragen aan een succesvolle marktinnovatiestrategie,
waaronder: deelname aan vakbeurzen, cursussen en verlaging van betalingsrisico's.Veel aandacht zal de vergroting van de bekendheid van het nieuwe instrumentarium,
de Exportkoffer, moeten krijgen. Door middel van een gerichte voorlichtingscampagne
kan de Exportkoffer bij ondernemers en intermediairs onder de aandacht worden
gebracht. Uit de Exportkoffer zou in het kader van een marktinnovatiestrategie
bijvoorbeeld bijgedragen kunnen worden aan de volgende activiteiten:• Opbouw van relevante kennis en vaardigheden door trainingen, cursussen
(bijv. door de Fenedex) of door externe begeleiding (mentorschap door ervaren
exporteur);• Marktverkenningen;• Deelname aan buitenlandse bezoekprogramma's, missies en vakbeurzen;• Tijdelijke inhuur van expertise op exportgebied (MBOer, HBOer,
PUMmer);• Een instappremie voor exportkredietverzekeringspolissen.De Exportkoffer biedt maatwerk. Indien in de marktinnovatiestrategie meer
knelpunten worden gesignaleerd is subsidiëring van meerdere activiteiten
mogelijk. In alle gevallen dient de ondernemer zelf tenminste 50% van de kosten
bijdragen om zo commitment van de ondernemer te waarborgen. Daarenboven worden
maximumbijdragen gehanteerd. Aangegeven zal moeten worden welke kosten voor
subsidie in aanmerking komen. Als basis hiervoor kunnen de uitkomsten van
de evaluatie van het huidige PSB (voorzien voor de zomer 1998) dienen. 6.2 Kennis en vaardighedenVeel MKB-ondernemingen missen de kennis en vaardigheden om te exporteren,
weten niet hoe deze kennis en vaardigheden in huis te halen of missen de financiële
middelen daartoe. De exportconsulenten van de Kamers van Koophandel hebben
hier de taak ondernemingen te helpen kennis en vaardigheden te vergroten.
Samen met de exportconsulent kan een onderneming analyseren welke kennis of
vaardigheden ontbreken.Om deze hiaten vervolgens op te vullen kan een onderneming, met begeleiding
door de Kamer van Koophandel, een medewerker met export-kennis aanstellen
of de eigen kennis en vaardigheden met behulp van cursussen, opleidingen en/of
training vergroten.De medewerker kan tijdelijk worden aangesteld en heeft óf exportgerichte
beroepsopleiding op HBO-/MBO-niveau, óf heeft zelf uitgebreide relevante
ervaring. In het tweede geval kan de tijdelijk medewerker optreden als mentor. Een belangrijke leverancier van cursussen op exportgebied is de Fenedex.
Daarnaast kunnen ook andere opleidingen nodig zijn, zoals een talencursus.
De Exportkoffer kan een deel van de benodigde kosten financieren. 6.3 Gerichte marktinformatieVoor ondernemingen die van plan zijn te exporteren is goede informatie
over buitenlandse markten essentieel, maar lastig te verkrijgen. De almaar
toenemende stroom van informatie zorgt eerder voor meer dan voor minder onduidelijkheid.Om deze ondernemingen te ondersteunen is gerichte informatie over markten
en met name over kansrijke sectoren en potentiële projecten van het grootste
belang. De EVD zorgt voor gerichte en snelle informatie richting bedrijfsleven
door een optimale ontsluiting van informatie en voor doorverwijzing naar verschillende
andere organisaties (zoals de Nederlandse Export Combinatie NEC, Fenedex,
het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering NCH en brancheverenigingen),
die ieder hun eigen doelgroep/leden bedienen. Zo veel mogelijk informatie
wordt gedigitaliseerd via internet en CD-ROM en ook de andere informatiedragers
(zoals publicaties en periodieken) richten zich zo veel mogelijk op informatie
over kansrijke sectoren en projecten.Een belangrijk deel van de informatie wordt vergaard door de ambassades
en andere posten, die uiteindelijk het dichtst op de markten zitten. Zij zullen
zich voortaan meer toeleggen op gerichte informatie voor het bedrijfsleven:
kansrijke sectoren en projecten. Deze informatie spelen zij in eerste instantie
door naar de EVD, die de schakel vormt tussen het buitenland- en het binnenlandnetwerk
van exportbevorderende organisaties.De exportconsulenten van de Kamers van Koophandel en de informatiemanagers
van de EVD krijgen de taak beginnende exporteurs te loodsen naar die informatiebron
die het meest op de betreffende onderneming is afgestemd. Zij en de andere
schakels in het netwerk zullen een pro-actieve functie vervullen en dus eigener
beweging ondernemingen benaderen over kansrijke projecten. 6.4 MarktverkenningenWanneer een onderneming de vaardigheden en kennis om te exporteren in
huis heeft gehaald en vervolgens voldoende gerichte informatie over een buitenlandse
markt heeft verkregen is het daarna zaak dat deze onderneming een marktverkenning
uitvoert. Een onderneming kan zo'n marktverkenning zelf uitvoeren of uitbesteden
aan een gespecialiseerde organisatie. Voor MKB-ondernemingen kan het uitvoeren
van een marktverkenning echter een drempel vormen.Op het gebied van marktverkenningen zijn initiatieven ontwikkeld door
particuliere organisaties als de NEC en de bilaterale Kamers van Koophandel.
Maar een onderneming kan ook zelf een markt verkennen; individueel of in het
kielzog van een missie/zakenreis (zie paragraaf 6.5). De kosten die zowel
uitbesteding als eigen verkenning met zich meebrengen kunnen gedeeltelijk
worden gedekt door de Exportkoffer. 6.5 Missies/zakenreizenEen belangrijk instrument waarin overheid en bedrijfsleven samen kunnen
optrekken op buitenlandse markten zijn handelsmissies. Op de verre, minder
ontwikkelde markten zullen missies veelal multi-sectoraal en oriënterend
van aard zijn. Missies naar de nabije markten daarentegen zullen veel gerichter
zijn, bijvoorbeeld op een specifieke regio, een specifieke sector of een specifieke
groep uit het bedrijfsleven.Missies naar nabije markten hebben een tweeledig doel. Enerzijds bieden
missies aan Nederlandse ondernemingen een goede gelegenheid kennis te maken
met een buitenlandse markt: met de omstandigheden en voorwaarden op die markt,
en met potentiële partners c.q. afnemers. Tijdens missies wordt daarom
informatie overgedragen, door middel van presentaties, seminars e.d. en worden
deelnemers van de missie in contact gebracht met lokale ondernemers. De laatste
activiteit wordt verder uitgewerkt onder «match-making».Aan de andere kant hebben missies de functie van «Holland promotie».
Met het bezoek van een handelsmissie wordt de aandacht op die missie en Nederland
in het algemeen gevestigd, waardoor eerder resultaten te bereiken zijn.In een aantal gevallen is het mogelijk dat een missie wordt geleid door
een bewindspersoon. Een dergelijk politiek karakter vergroot het promotionele
aspect van de missie. Ontmoetingen tussen de Nederlandse bewindspersoon en
lokale personen van hoog politiek niveau vergroten de uitstraling van de missie.
Het inzetten van bewindspersonen dient op een afgewogen en strategische wijze
te geschieden.Op de nabije markten vertegenwoordigen missies met name voor MKB-ondernemingen
belangrijke meerwaarde. Met behulp van missies worden MKB-ondernemingen over
de drempel geholpen en krijgen ondersteuning door (1) markt-informatie, (2)
match-making en (3) promotie. Daarnaast is de afgeleide functie van het opbouwen
van een netwerk en het delen van ervaringen van belang. Grotere ondernemingen
weten over het algemeen zelf hun weg te vinden op nabije markten en kunnen
het risico en de investering makkelijker dragen.Algemene, breed opgezette missies hebben op nabije markten geringe meerwaarde.
Doel en opzet kunnen worden gespecificeerd door de missie te richten op (1)
een sector (bijvoorbeeld de meubel- of metaal-branche), (2) een specifieke
groep uit het bedrijfsleven (bijvoorbeeld vertegenwoordigers van branche-organisaties),
of (3) een kansrijke regio (bijvoorbeeld Nord-Pas-de-Calais). In het verlengde
hiervan kan worden aangesloten op bestaande activiteiten zoals een beurs.
Door missies op nabije markten een specifieke focus te geven wordt de kans
op concrete resultaten sterk vergroot.Deelname aan zakenreizen/missies kan voor met name MKB kostbaar zijn.
De activiteiten van de EVD zijn deels gesubsidieerd. De EVD kan ook andere
organisaties opdracht geven bepaalde activiteiten te organiseren. Op individuele
basis kan gedeeltelijke financiering worden gevonden via de Exportkoffer. ZAKENREIS LILLEOpzet: Op 8 en 9 september 1997 bracht de staatssecretaris
van EZ samen met een door de EVD georganiseerde missie van het Nederlandse
bedrijfsleven een bezoek aan de Franse regio Nord-Pas de Calais, rond de stad
Lille. De missie bestond uit branche-vertegenwoordigers uit de sectoren transport
en logistiek, de toeleveringsindustrie, metaalbewerking en milieutechnologie
alsmede een vertegenwoordiger van de Nederlandse Kamer van Koophandel. Doel: Veel Nederlandse ondernemingen, met name MKB, missen
kansen in Frankrijk door al dan niet vermeende taal- en cultuur-barrières.
De regio Nord-Pas-de-Calais is de meest noordelijke regio van Frankrijk en
ligt daarmee ook qua mentaliteit dicht bij Nederland. In die zin kan Nord-Pas-de-Calais
worden beschouwd als opstap naar de Franse markt. Programma: Het programma van de missie bestond uit bezoeken
aan Franse bedrijven, gesprekken tussen regionale politici (Préfet
van de regio, burgemeester van Lille, Conseil Général) en de
staatssecretaris van EZ en contacten met Franse ondernemersorganisaties en
Nederlandse ondernemers die al in de regio zijn gevestigd. De branche-vertegenwoordigers
zijn in contact gebracht met hun Franse collega's. Resultaat: Met de missie-Lille is de aandacht gevestigd op
Frans-Nederlandse economische samenwerking, zijn de kansen en knelpunten voor
Nederlandse ondernemingen op de Franse markt in kaart gebracht en hebben een
aantal branches betere toegang gekregen. Nederlandse en Franse organisaties
hebben concrete afspraken gemaakt. In Lille zal op projectbasis worden voorzien
in eerstelijns-ondersteuning van het MKB. Nederlandse ondernemingen kunnen
aankloppen voor een eerste introductie op de regionale markt, met name voor
match-making. Na twee jaar zal op basis van een evaluatie worden bezien of
voortzetting van de activiteiten gewenst is en welke organisatievorm daar
de meest aangewezen voor is. 6.6 Match-makingVoor het succesvol opereren op buitenlandse markten is het van belang
voor ondernemingen goede buitenlandse partners te hebben. Het gaat ondermeer
om afnemers, distributeurs en agenten. In de praktijk blijkt het voor het
MKB moeilijk goede buitenlandse zakenrelaties op te bouwen. Een belangrijk
instrument van handelsbevordering is derhalve het koppelen van Nederlandse
ondernemingen aan buitenlandse zakenrelaties: match-making.Match-making vindt plaats tijdens buitenlandse missies tussen de missie-deelnemers
en het bedrijfsleven uit de regio die wordt bezocht. Andersom is het mogelijk
dat match-making plaatsvindt tijdens bezoeken van buitenlandse handelsmissies
aan Nederland. Match-making kan op individuele basis gebeuren, maar vindt
veelal plaats tijdens handelscontactbijeenkomsten. Het instrument match-making
kan alleen succesvol zijn indien de wensen en mogelijkheden aan beide kanten
van te voren goed in kaart zijn gebracht en op elkaar afgestemd kunnen worden. VLAANDERENOpzet: Op 21 oktober 1997 bracht de staatssecretaris van Economische
Zaken een bezoek aan een handelscontactbijeenkomst in Vlaanderen. De bijeenkomst
was georganiseerd door MKB-Nederland, ABN-AMRO, de EVD en de Vlaamse organisatie
NCMV. Aan de bijeenkomst namen 32 Nederlandse ondernemingen deel.Doel: De bijeenkomst had een promotioneel en informatief karakter.
Daarnaast vond match-making plaats.Resultaat: Uit een enquête onder de Nederlandse deelnemers
bleek dat 78% tevreden was over deze dag. Ruim de helft verwachtte dat de
bijeenkomst zal bijdragen aan (toekomstige) handelsactiviteiten in België.6.7 Beurzen en overige promotionele activiteitenNaast missies, zakenreizen en match-making bestaan er diverse andere promotionele
activiteiten: collectieve vakbeursdeelnames, seminars en Holland-presentaties.
Een voorbeeld is het opzetten van een «Holland-paviljoen» op internationale
vakbeurzen. Deelname aan een beurs in het buitenland blijkt voor veel bedrijven
een zeer belangrijke stap op weg naar internationaal ondernemen. Ook bij deze
activiteiten gaat het erom vertegenwoordigers van het Nederlandse bedrijfsleven
in contact te brengen met buitenlandse relaties. De kosten voor ondernemingen
van deelname aan deze promotionele activiteiten zouden gedeeltelijk kunnen
worden gedekt door de Exportkoffer. 6.8 Betalingsrisico'sVoor veel startende MKB-exporteurs vormen de betalingsrisico's een knelpunt
dat moeilijk te overkomen is. Op de particuliere markt zijn instrumenten beschikbaar
om betalingsrisico's op te vangen. Toch blijkt de drempel om van deze instrumenten
gebruik te maken voor veel startende MKB-exporteurs te hoog. Ten aanzien van
de betalingsrisico's ligt er zo een mismatch. Ook de drempelpremies van de
exportkredietverzekeringspolissen zijn voor veel startende exporteurs te hoog.
Ondersteuning ter zake uit de Exportkoffer zou deze drempel kunnen verlagen
(bijv. een instappremie voor de eerste exportkredietverzekeringspolissen). 7 Een proactief binnenlandnetwerkOm het onbenutte exportpotentieel onder het MKB te activeren tot export
zal de doelgroep actief moeten worden benaderd en adequaat moeten worden begeleid.
Hiervoor is een «pro-actief» binnenlandnetwerk van hoge kwaliteit
en met voldoende menskracht essentieel. EZ zou hier toe initiatieven kunnen
nemen met de EVD als thuishaven en opdrachtverlener (zie ook paragraaf 9).
Daarnaast zijn dan actief betrokken de exportconsulenten van de Kamers van
Koophandel en de overkoepelende brancheorganisaties (acquisitie en begeleiding)
en Syntens en de commerciële dienstverleners (acquisitie en doorverwijzing). 7.1 Acquisitie en begeleiding: de KvK's en de overkoepelende
brancheorganisatiesDe exportconsulenten van de Kamers van Koophandel zouden een belangrijke
rol kunnen spelen in het identificeren van MKB-ers met nog onbenutte exportpotentie
in hun regio. Het gaat hier om startende exporteurs en om MKB-ers
die weliswaar al exporteren maar dat nog slechts incidenteel of op zeer bescheiden
schaal doen (een of twee landen, slechts een klein deel van hun omzet gerealiseerd
via export; de zgn. doorstarters). Van de exportconsulenten wordt dan verwacht
dat zij deze doelgroep actief benaderen. Na een eerste «scan»
van de exportpotentie van de producten van deze bedrijven zou de exportconsulent
bij de meest kansrijke bedrijven samen met de ondernemer een marktinnovatiestrategie
kunnen opstellen waarbij wordt bezien met welke markten de huidige afzetmarkt
kan worden uitgebreid, welke strategie daarvoor nodig is en welke stappen
daarbij horen. Ter ondersteuning van de uitvoeringsstrategie kunnen dan vervolgens
instrumenten uit de exportkoffer worden ingezet (zie paragraaf 6). De exportconsulent
kan zodoende de ondernemer wegwijs maken in het benutten van die (financiële)
instrumenten.Om te bewerkstelligen dat de exportconsulenten inderdaad de boer op gaan
en pro-actief opereren, zou de EVD aan de KvK's jaarlijks opdracht hiertoe
kunnen verlenen. Aan deze opdracht zou een financiële vergoeding kunnen
worden verbonden, die aan de KvK wordt uitgekeerd bij het daadwerkelijk opstellen
en uitvoeren van een marktinnovatiestrategie bij een bedrijf, en die globaal
de kosten van de door de exportconsulent bestede uren dekt. Een en ander zou
dan inclusief de «nazorg» van de exportconsulent bij de uitvoering
van het stappenplan zijn.In de opdracht kunnen, in overleg met de Vereniging van KvK's en de individuele
KvK's, kwantitatieve doelstellingen worden opgenomen inzake aantallen te realiseren
marktinnovatiestrategieën per jaar, uiteraard rekening houdend met regionale
verschillen qua exportpotentie. In geval een KvK deze doelstellingen (steeds)
niet zou weten te realiseren zonder dat daar goede argumenten voor aan te
voeren zijn, zou dat in zijn uiterste consequentie tot gevolg kunnen hebben
dat de betreffende KvK voor een volgend jaar geen opdracht meer wordt verstrekt.Voor de exportconsulenten van de exportafdelingen van de overkoepelende
brancheorganisaties zou grosso modo dezelfde aanpak kunnen gelden. Ook deze
organisaties kunnen in aanmerking komen voor een opdracht en bijbehorende
financiële vergoedingen van de EVD krijgen om het onbenutte exportpotentieel
te activeren. Of een overkoepelende brancheorganisatie kwalificeert of niet
zou moeten blijken uit de offerte die door de EVD wordt beoordeeld op grond
van nog nader uit te werken criteria.Een eerste schatting o.b.v. gegevens uit het veld leert dat een doelstelling
per jaar van zo'n 1500 marktinnovatiestrategieën realiseerbaar zou moeten
zijn (KvK's en overkoepelende brancheorganisaties samen). 7.2 Acquisitie en doorverwijzing: Syntens en de commerciële
dienstverlenersAangezien iedere ondernemer in Nederland regelmatig contact heeft met
een bank, en veel ondernemers regelmatig contact hebben met zgn. AA-accountants,
kunnen zij een belangrijke rol vervullen bij het bewust maken van de MKB-er
van zijn exportmogelijkheden (acquisitie) en bij het doorverwijzen van de
MKB-er naar de exportconsulent. Contacten met de Nederlandse Vereniging van
Banken en met de Nederlandse Orde van Accountants en Administratieconsulenten
leren dat daarvoor bij hen groot enthousiasme bestaat. Naast de banken en
de AA-accountants kan ook Syntens (voorheen de IMK's en de InnovatieCentra)
deze rol goed kunnen vervullen. EZ zal actief stimuleren dat deze bedrijven
en organisaties bekend worden met de ondersteuning die bedrijven kunnen krijgen
via de exportconsulenten. 7.3 Uitvoering van het stappenplan: alle spelers in het
binnenlandnetwerkIs de ondernemer eenmaal in contact met de exportconsulent en is de marktinnovatiestrategie
opgesteld, dan kan vervolgens het stappenplan worden uitgevoerd. Daarbij zal
de ondernemer naast bovengenoemde spelers mogelijk ook nog organisaties tegenkomen
als Fenedex, NEC, NCH, de ROM's en de starterscentra. Al deze spelers hebben
de ondernemer bouwstenen te bieden die hij of zij nodig heeft om uiteindelijk
daadwerkelijk tot export over te gaan. Belangrijk is dat alle spelers in het binnenlandnetwerk van elkaar weten
welke producten en ondersteuning zij aanbieden, en ieder vanuit de eigen invalshoek
en expertise, de ondernemer het meest optimale product aanbieden dat aansluit
op de ondersteuning en producten van anderen. Om kwaliteit en aansluiting
te waarborgen, zouden twee opleidingsmodules kunnen worden ontwikkeld. De
ene module zou zich moeten richten op acquisitie en begeleiding en is bedoeld
voor een kwalitatieve versterking van de exportconsulenten van de KvK's en
de overkoepelende brancheorganisaties en standaardisering van hun werkwijze.
Onderdeel zal dan zijn het volgens een aantal vaste hoofdlijnen en criteria
opstellen van een marktinnovatiestrategie. Voor de KvK's kan hierbij worden
aangesloten op de activiteiten van het projectteam Im- en Export, onderdeel
van de voorgenomen nieuwe invulling van de voorlichtings- en adviestaak van
de KvK's.De andere module zou kunnen dienen om de banken, de AA-accountants en
Syntens-medewerkers voldoende wegwijs te maken in de exportkoffer om startende
exporteurs enthousiast te maken voor export en adequaat door te verwijzen
naar de juiste instantie (waarschijnlijk meestal de exportconsulent). 8 Economisering van het postennetwerkNaast een pro-actief binnenlandnetwerk is een goed vertakt en kwalitatief
buitenlandnetwerk, ook op nabije markten, van grote waarde voor starters op
buitenlandse markten. De posten van de Dienst Buitenlandse Zaken vormen
de ruggengraat van dit netwerk. De overheidstaken voor het buitenlandnetwerk
zijn grofweg tweeërlei. Ten eerste wordt van de posten verwacht gerichte
(meso-)informatie te vergaren over kansrijke markt/sector-combinaties en andere
relevante informatie over (knelpunten bij) handel en investeringen. Deze informatie
wordt door de EVD ontsloten voor het bedrijfsleven. Ten tweede vervullen de
posten een steunpunt-functie voor bedrijven (wegwijs helpen, eerste contacten
leggen etc.) Ten onrechte wordt nog wel gesteld dat de posten alleen op verdergelegen
gecompliceerde markten een toegevoegde waarde hebben. Vanuit het perspectief
van grotere internationaal ervaren bedrijven doet deze stelling wellicht opgang.
Startende exporteurs echter, zo blijkt uit contacten met het bedrijfsleven
en intermediaire organisaties, hechten ook op nabije markten zeer aan een
dergelijke overheidsrol. Ook de Duitse of Franse markt is voor een bedrijf
zonder internationale ervaring in eerste aanleg ondoorzichtig, zowel vanwege
afwijkende (bedrijfs)culturele aspecten als vanwege de specifieke (regionale)
formaliteiten. Uit een in opdracht van EZ uitgevoerd benchmarkonderzoek (Coopers
& Lybrand, september 1997) blijkt dat alle onderzochte landen (o.a. VK,
België, Denemarken, Frankrijk) ook op nabije markten een veel uitgebreider
buitenlandnetwerk onderhouden dan Nederland. Er is meer capaciteit op de posten
en in de meeste gevallen is het netwerk ook meer regionaal vertakt.In Nederland is met de herijking van het buitenlandbeleid door dit kabinet
een nieuwe impuls gegeven aan de versterking van het economisch buitenlandnetwerk.
Deze lijn kan de komende jaren worden doorgezet. De primaire aandachtspunten
van de staatssecretaris van EZ hierbij zijn steeds geweest: betere dienstverlening
door de posten; sterkere aanwezigheid ook buiten de hoofdstad; meer flexibiliteit;
decentralisering van bevoegdheden en budgetten naar de posten en een versterking/verzakelijking
van de samenwerking tussen posten en private instellingen ter plekke. 8.1 Kwalitatieve versterkingDe waardering vanuit het bedrijfsleven voor de kwaliteit van de door de
posten aangeboden diensten is de afgelopen jaren gestegen. Dit komt doordat
vanuit de posten meer aandacht wordt gegeven aan het «handelsbevorderende»
werk, en vooral ook doordat meer medewerkers van economische afdelingen de
taal van het bedrijfsleven zijn gaan spreken. Het is vooral een kwestie van
de juiste attitude. De kwaliteit verschilt nog wel van post tot post. Bij
selectie, werving en opleiding wordt meer rekening gehouden met de nieuwe
eisen van het economische werk op de post. Nieuwe profielschetsen voor de
verschillende economische functies worden momenteel opgesteld. Een belangrijke
verbetering die met de herijking is doorgevoerd is dat posten in hun jaarplannen
aangeven hoe ze hun handels- en investeringsbevorderende werkzaamheden denken
te gaan uitvoeren. Via rapportages en de «inspecties» zullen de
posten ook duidelijker en directer worden aangesproken op de geleverde prestaties. 8.2 Voldoende capaciteit, ook in de regioDe afgelopen jaren is het netwerk, ook in Europa, in beperkte mate verdicht.
Nieuwe ambassades zijn geopend in Bratislava, Sarajevo en Riga. Het voornemen
bestaat op korte termijn in Ljubljana een diplomatieke vertegenwoordiging
te openen. Dit wordt ook overwogen voor de landen die tot de Europese Unie
zullen toetreden. Daarnaast wordt in Polen, de belangrijkste groeimarkt buiten
de Europese Unie, overwogen twee economische steunpunten van de ambassade
in de «regio» te openen. De lokaties zullen in overleg met het
bedrijfsleven worden geselecteerd. Op de vertegenwoordigen in
Midden-Europa is in de meeste gevallen ook de niet-diplomatieke staf van de
economische afdeling versterkt.De Nederlandse ambassades in de landen van de EU zijn over het algemeen
op voldoende sterkte. Indien versterking van de economische afdeling noodzakelijk
is zal dat in eerste instantie veelal via herschikking van taken binnen de
post plaats moeten vinden. Ook hier is uitbreiding van (gekwalificeerde) lokale
staf vaak een alternatief voor uitbreiding van de diplomatieke staf. Belangrijk
ook hier is na te gaan of vanuit de hoofdpost de regio's voldoende kunnen
worden bereikt. In het geval van Duitsland is vanwege het groeipotentieel
in Zuid-Duitsland en de regio Hamburg (zie paragraaf 1) gekozen voor het toevoegen
van een gekwalificeerde (niet-uitgezonden) economische medewerker (zgn. «diplomkaufmänner»)
aan de Consulaten-Generaal van München en Hamburg. Deze formule zal in
de komende jaren mogelijk ook voor het CG in Frankfurt worden toegepast. Een
nadere uitwerking hiervan is te vinden in het landenbeleidsdocument Duitsland
dat binnenkort aan de Kamer zal worden aangeboden. 8.3 Gedecentraliseerde budgettenTeneinde de posten meer te betrekken bij de uitvoering van het handelsbevorderende
werking is in 1997 (brief staatssecretaris EZ aan de Tweede Kamer over handelsbevordering
in het buitenland d.d. 26-6-1997) besloten alle posten (ambassades, consulaten-generaal
en andere steunpunten) eigen budgetten te geven voor kleine promotionele projecten
(PPP's). De meeste posten in Europa ontvangen hiervoor het maximum budget
van f 40 000,– per jaar. De eerste rapportages over deze PPP-projecten
zullen door de EVD worden beoordeeld.Naast het PPP-budget (f 4 mln op jaarbasis) is een budget gereserveerd
voor grotere aanvullende economische projecten. Een tiental Europese posten,
die de belangrijkste groeimarkten vertegenwoordigen, is uitgenodigd met voorstellen
te komen. Een voorstel van de ambassade Parijs voor een project in de regio
Nord-Pas de Calais, gericht op matchmaking en andere eerste lijns activiteiten
ten behoeve van het Nederlandse MKB, is inmiddels goedgekeurd. Min of meer
vergelijkbare voorstellen van de ambassade in Bonn en Londen voor de regio's
Oostelijk-Duitsland resp. Glasgow-Edinburgh worden verwacht en zullen dan
door de EVD worden beoordeeld. Vanaf volgend jaar zal de goedkeurings- en
rapportageprocedure meelopen in de jaarplancyclus van de posten. 8.4 Kamers van Koophandel in het buitenland en andere
private instellingenNevendoelstelling van het toewijzen van budgetten aan de posten is het
bevorderen van een verzakelijkte uitbestedingsrelatie van de post met de aanwezige
bilaterale Kamers van Koophandel en andere private instellingen. Het is aan
de post om te beoordelen welke werkzaamheden die tot de kerntaken van de post
behoren voor uitbesteding in aanmerking komen. In een aantal gevallen betreft
dit vooralsnog het voortzetten van de behandeling van handelsaanvragen van
buitenlandse ondernemingen door de Kamers van Koophandel in het buitenland.
De betaling die een twaalftal kamers hiervoor reeds ontving is inmiddels omgezet
in een contractrelatie tussen de ambassade en de Kamer van Koophandel in het
betreffende land.Een hechte samenwerking tussen overheid (posten) en private organisaties
in het buitenland is van groot belang. Beide vormen onlosmakelijk verbonden
schakels in een effectief werkend buitenlandnetwerk voor het bedrijfsleven.
Van concurrentie mag en kan geen sprake zijn. De posten beperken zich per
definitie tot de overheidstaken: die werkzaamheden die de markt op commerciële
basis niet voor rekening kan nemen (zie paragraaf 5). Deze «eerste lijns»
taken genereren in veel gevallen ook weer commerciële «tweede lijns»
diensten. Goede communicatielijnen tussen post en private organisaties zijn
derhalve van groot belang. Of en hoe private diensten worden aangeboden is
geen overheidsaangelegen- heid. Betrokkenheid anders dan een zakelijke (contract)relatie
moet worden voorkomen. 9 De spilfunctie en thuishavenfunctie van de EVDZoals in voorgaande paragrafen al enkele keren werd aangestipt, speelt
de EVD een cruciale rol in het beleid gericht op het beter benutten van het
exportpotentieel onder het MKB, in de uitvoering van dat beleid ter zake en
in het inzetten van het binnenlandnetwerk en het buitenlandnetwerk daarbij.
Het is daarom belangrijk de EVD ook duidelijk als zodanig te positioneren. 9.1 Veranderende omgevingDe EVD heeft als centrale handelsbevorderende dienst van de rijksoverheid
een belangrijke functie te vervullen als onafhankelijk regisseur van exportinformatie
en als aanjager van internationalisatie van het Nederlandse bedrijfsleven.
Het Nederlandse bedrijfsleven vraagt, zoals eerder al werd geconstateerd,
steeds meer om maatwerk, om kwaliteit en om snelheid.Het bereiken van deze doelgroep wordt sterk beïnvloed door digitalisering.
Door de enorme groei van de elektronische mogelijkheden verandert het informatie-opslag-
en ontsluitingsproces drastisch en moet dit telkens opnieuw worden afgestemd
op de nieuwe technische mogelijkheden, de ontwikkelingen in de markt en de
steeds veranderende behoeften van aanbieders en vragers van informatie. Het
tempo wordt aldus steeds hoger, er komt steeds meer informatie beschikbaar,
ordening gewenst en de vragen worden verdergaand en dieper. De EVD speelt
hier op in met een effectieve selectie en ontsluiting van informatie. Daarbij
wordt de EVD steeds vaker gevraagd mee te denken over kansen en risico's bij
het betreden van nieuwe buitenlandse markten.Een en ander vergt naast meer maatwerk ook een sterker anticiperende en
pro-actieve opstelling van de EVD. De producten van de EVD moeten in deze
veranderende behoeften kunnen voorzien en de organisatie van de EVD moet dusdanig
zijn dat ze deze producten kan leveren. 9.2 KernproductenDe EVD verstrekt in opdracht van EZ informatie over buitenlandse markten
en bevordert actief de aanwezigheid van het Nederlandse bedrijfsleven op die
markten door voorlichting en promotie. Het gaat dan om neutrale informatie
en diensten die de EVD kan leveren op grond van zijn positie als overheidsdienst
en de daaruit voortvloeiende directe relaties met de Nederlandse ambassades,
consulaten-generaal en economische steunpunten (het «buitenlandnetwerk»),
de exportconsulenten van de Kamers van Koophandel en overkoepelende brancheorganisaties
(het «binnenlandnetwerk») en bedrijfstakorganisaties inclusief
platforms en task forces. Ook biedt de EVD producten aan die aanvullend zijn
op het aanbod van particuliere aanbieders en die binnen de eerste-lijn drempelverlagend
zijn. Kernproducten van de EVD zijn ondersteuning bij exportvoorbereiding
(basisinformatie over marketing en bedrijfsvoering, exportstappenplannen),
en bij marktselectie- en bewerking (informatie over de sector
en de markt, over kansen op overheidsmarkten en over buitenlandse wet- en
regelgeving), algemene Holland-promotie en (drempelverlagende) collectieve
handelspromotie. Ten gevolge van de in 9.1 geschetste ontwikkelingen zijn
ook de producten van de EVD voortdurend aan verandering onderhevig. Bij vraagbeantwoording
wordt sinds kort gewerkt met informatiebouwstenen (die steeds worden geactualiseerd
en getoetst op kwaliteit) die worden geplaatst op Internet en worden opgenomen
in EVD-publicaties. Daarnaast wordt relevante informatie actiever dan voorheen
onder de aandacht van het bedrijfsleven gebracht, onder meer door middel van
CD-roms en twee Internet-sites (EVD.nl en hollandtrade.com; één
voor de Nederlandse doelgroep en één voor de buitenlandse).De EVD speelt met de ontwikkeling van zijn producten steeds zoveel mogelijk
in op de voortdurend veranderende behoeften van de doelgroep. Daartoe worden
vragen en zo mogelijk ook klanten systematisch geregistreerd om zodoende inzicht
te krijgen in de veranderingen in behoeften van de klanten. De EVD doet geregeld
doelgroeponderzoek op basis waarvan de producten en de achterliggende productieprocessen
voortdurend worden aangepast. 9.3 Eisen aan de EVD-organisatieDe steeds sneller veranderende omgeving noopt de EVD tot een flexibele
opstelling, tot het snel inspringen op nieuwe ontwikkelingen, en tot regelmatige
vernieuwing van de organisatie. De EVD als pro-actieve organisatie ten dienste
van de internationalisering van het MKB is klantgericht, objectief, neutraal,
drempelverlagend en toegankelijk voor iedereen. Om dit waar te kunnen maken
heeft de EVD zich gereorganiseerd, en richt de EVD zich op de hoofdtaken,
waarbij een aantal zaken zal worden gedelegeerd aan het buitenlandnetwerk
en het binnenlandnetwerk. De EVD maakt daarbij gebruik van zijn bijzondere
positie als (overheids)spil tussen deze netwerken en als thuishaven voor de spelers in deze netwerken.Om het onbenutte exportpotentieel onder het MKB beter te benutten wil
de staatssecretaris van EZ het binnenland- en buitenlandnetwerk beter organiseren
en effectiever inzetten. Voor het buitenlandnetwerk is in 1997 hiertoe al
een eerste aanzet gegeven (eerdergenoemde brief aan de Kamer d.d. 26-6-1997).
Een en ander wordt nu verder uitgewerkt en gekoppeld aan het opereren van
het binnenlandnetwerk.Zoals gezegd delegeert de EVD een aantal taken aan de posten in het buitenland
en aan het binnenlandnetwerk. Daarbij vervult de EVD een spilfunctie; hij
schakelt zowel tussen het binnenlandnetwerk en het buitenlandnetwerk alsook
binnen die netwerken. Bij de delegatie van taken kan de EVD gerichte opdrachten
verstrekken en betrokken posten c.q. exportconsulenten daarvoor middelen ter
beschikking stellen. De nieuwe taakopvatting van de exportconsulenten en het
postennetwerk (zie paragraaf 7 en 8) moet het beter mogelijk maken om zodoende
de Nederlandse handelsbevordering meer te structureren en effectiever te maken.Vice versa vervult de EVD voor beide netwerken een «thuishavenfunctie».
De EVD is beschikbaar voor vragen van exportconsulenten en posten en de EVD
houdt ook actief hun kennis en vaardigheden op peil, door hen regelmatig te
informeren over nieuwe ontwikkelingen. Immers posten en/of exportconsulenten
hoeven niet allemaal hetzelfde wiel opnieuw uit te vinden. Het kan dan gaan
om informatie op allerlei gebieden: (financiële) regelingen, digitale
ontwikkelingen, prioriteit van bepaalde markten, benchmarking (wat doen buitenlandse
ambassades en exportconsulenten), contacten met bilaterale kamers van koophandel
enz. De thuishavenfunctie kan worden versterkt door naar de exportconsulenten
en de ambassades zichtbaar te maken en duidelijk te communiceren dat de EVD
zaken die zij inbrengen ook werkelijk verder brengt. 10 Verdere uitwerking en budgettaire consequentiesHet realiseren van het hoge ambitieniveau, namelijk 15 000 extra
bedrijven internationaal actief in 2002, vergt een forse inspanning van bedrijfsleven,
intermediaire organisaties en overheid. Het streven zou moeten zijn het binnenlandnetwerk
en de exportkoffer (marktinnovatiestrategieën en subsidiemogelijkheden)
op 1 januari 1999 operationeel te hebben. Hiertoe zullen dan in de begroting
1999 nog de nodige voorzieningen moeten worden getroffen. Het vereiste budgettaire
beslag zal oplopen tot maximaal 5 miljoen EURO op jaarbasis (inclusief de
huidige voorzieningen voor PSB en SEM ad 3 miljoen gulden). Dit budget zou
grosso modo voor de helft benut kunnen worden voor het aanbieden van eerstelijnsdiensten
(i.h.b. het opstellen van de individuele strategieën) terwijl de andere
helft beschikbaar kan komen voor de subsidiëring van aanloopkosten van
bedrijven bij het uitvoeren van die individuele strategie (inhuren van (tweedelijns)
commerciële diensten).De benodigde intensiveringen voor 1999 zouden deels kunnen worden opgevangen
binnen de huidige HGIS-artikelen van EZ. Besluitvorming kan dan bij de begrotingsbehandeling
door het nieuwe kabinet plaatsvinden. Vooruitlopend op deze besluitvorming
zouden de komende maanden een aantal elementen van de geschetste aanpak kunnen
worden voorbereid.De achilleshiel van de in deze notitie geschetste aanpak ligt bij de kwaliteit
van het binnenlandnetwerk. Naast de in de voorafgaande paragraaf beschreven
verdere kwalitatieve versterking van de EVD-organisatie zou de komende maanden
door de EVD, in nauw overleg met Kamers van Koophandel, de brancheorganisaties
en andere betrokkenen organisaties het binnenlandnetwerk verder vorm kunnen
worden gegeven. Belangrijke elementen hierbij zijn het vormgeven van de resultaatverbintenissen
tussen EVD en KvK's/brancheorganisaties en de kwaliteitseisen voor de consulenten
van de te contracteren uitvoerende organisaties. Daarnaast zouden, in samenwerking
met betrokken organisaties opleidings/trainingsmodules kunnen worden opgesteld
voor deze consulenten en anderen die de exportkoffer verder kunnen brengen
(o.a. Syntens-consulenten, accountants). Onderdeel van deze modules kan zijn
het op basis van bestaande methoden vorm geven aan een standaard (stappenplan)
voor zowel het opstellen van de individuele marktinnovatiestrategieën
als de eventuele subsidieaanvragen. Deze modules kunnen ook digitaal worden
aangeboden via de EVD-wegwijzer voor starters op buitenlandse markten: de
digitale versie van de exportkoffer. Deze site zou eind 1998 beschikbaar kunnen
komen. Rond die tijd is ook de start van een mediacampagne voorzien als onderdeel
van een brede EZ-campagne rond de nieuwe Voorlichting & Advies-structuur.De tweede helft van 1998 kan dan tevens benut worden om het subsidiedeel
van de exportkoffer nader uit te werken. De evaluatie van het huidige PSB
kan hiervoor mede basis zijn. Nog voor de zomer wordt opdracht tot evaluatie
verleend.XNoot1Onderzoek van de Exportraad MKB, getiteld «Exportkansen voor het
MKB: «Key-Regio's», maart 1996.XNoot1De cijfers zijn gebaseerd op een in opdracht van het ministerie van Economische
Zaken door het EIM verrichte Quick Service «Classificatie van het MKB
vanuit exportoptiek», d.d. 15-11-1997 en de eerste resultaten van het
onderzoek «Op zoek naar potentiële exporteurs», waarover
in de loop van mei de rapportage zal verschijnen.XNoot2Deze bedragen liggen lager dan de nationale totalen. Enerzijds door de
beperking tot het particuliere bedrijfsleven, dus exclusief o.a. de export
van de agrarische sector en de gasverkopen. Anderzijds omdat afzet wordt gedefinieerd
als omzet, verminderd met de inkoopwaarde van de handelsomzet.XNoot3 Andere bronnen komen op een deelnamepercentage dat een paar procentpunt
hoger ligt. Dit hangt samen met de uiteenlopende opschoning van het bronbestand
en de gehanteerde afbakening van de steekproef- populatie. Daarbij kan gedacht
worden aan: «schonen» voor inactieve vennootschappen en holdings,
niet meenemen van bedrijven met een zeer beperkte omzet, uitgaan van bedrijfsvestigingen
i.p.v. ondernemingen (bv. een detailhandelsketen als losse vestigingen meenemen
of als één grootbedrijf zien).XNoot1Bij de berekening wordt gebruik gemaakt van gegevens uit de ERBO-enquête
1997 over omzet, export en aantallen bedrijven.XNoot1Zie rapport van het Britse Export Forum «Towards an Exportinitiative»
(november 1997). Twee citaten: «For new, inexperienced and passive exporters
the Overseas Trade Service should develop an integrated package, including
an enhanced degree of handholding, designed to encourage them to investigate
Western Europe and US markets». «Markets which are relatively
easy to enter and where the UK has a high market share are likely to be most
appropriate». 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26022-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl