Jaarverslag Nationale ombudsman 1996; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25275, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

19-03-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25275 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVEVOORWOORD 1 Terugblik Aantallen; ervaringenWetgevingBalans2 VooruitblikLagere publiekrechtelijke lichamenDe Nationale ombudsman in de toekomst3 Leeswijzer IndelingAandachtspuntena. Algemeenb. Afzonderlijke bestuursorganen 1. Politie2. FinanciënDEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1996 1.1 Inleiding; de toegang tot de Nationale ombudsman1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 Inleiding1.2.2 De zes meest voorkomende problemen 1.2.2.1 Algemeen overzicht1.2.2.2 De problemen afzonderlijka. Voldoende voortvarendheidb. Actieve informatieverstrekkingc. Redelijkheid/proportionaliteitd. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftene. Administratieve nauwkeurigheidf. Correcte bejegening1.3 De Nationale ombudsman en «Europa»1.3.1 De Europese Unie1.3.1.1 De Europese ombudsman1.3.1.2 Toetsing door de Nationale ombudsman aan Europeesrechtelijke
regelgeving1.3.2 De Raad van Europa 1.3.2.1 Contacten tussen de Raad van Europa en de Nationale
ombudsmannen1.3.2.2 Toetsing door de Nationale ombudsman aan regelgeving
van de Raad van EuropaDEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1996 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Nationale ombudsman in de Grondwet2.1.2 De Wet Nationale ombudsman 2.1.2.1 De Wet Nationale ombudsman in 19962.1.2.2 Concept-wetsvoorstel tot wijziging van de Wet
Nationale ombudsmanReactie van de Nationale ombudsman2.1.3 Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsman 2.1.3.1 Aanwijzing van de provincies en enkele gemeenten
in het kader van een proefproject2.1.3.2 Wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo2.1.3.3 De toekomst van het Aanwijzingsbesluit2.1.4 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de mede-overheden 2.1.4.1 Proefproject provincies en gemeenten2.1.4.2 Aansluiting na het proefproject OverbruggingsperiodeNieuwe mogelijkheid voor gemeenten om zich aan te sluiten
bij de Nationale ombudsman2.1.4.3 Standpunt van de Nationale ombudsman ten aanzien
van externe klachtvoorzieningen voor gemeenten, bezien op langere termijna. De keuzevrijheid voor gemeentenb. Het financieringsmodel2.1.5 Interne klachtbehandeling bij bestuursorganen Reactie van de Nationale ombudsman op het voorontwerp
van hoofdstuk 9 Algemene wet bestuursrecht2.1.6 Wijziging Reglement voor de Commissie voor de Verzoekschriften
uit de Eerste Kamer2.1.7 Aanwijzingen voor de regelgeving inzake zelfstandige
bestuursorganen2.2 Ambt 2.2.1 Ontwikkeling lange termijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsman2.2.2 AmbtsdragersNevenfuncties Nationale ombudsmanNevenfuncties substituut-ombudsman2.3 Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieTabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd* ZiekteverzuimZwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangOpleiding, vorming en loopbaanbegeleidingGeorganiseerd overleg2.3.2 Financiën2.3.3 Huisvesting2.3.4 Automatisering3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenTabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Grafiek 1b Ontvangen verzoekschriften* per gebied***3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zakenGrafiek 2a Afgedane verzoekschriften***Tabel 2b Reden tussentijdse beëindiging onderzoek 3.2.2 Onderzoek uit eigen beweging3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenGrafiek 3a Doorlooptijden alle afgedane verzoekschriften*** Grafiek 3b Doorlooptijden via onderzoek afgedane verzoekschriften***3.4 Afgedane zaken per gebiedGrafiek 4a Aantal rapporten per gebiedGrafiek 4b Afgedaan zonder rapport per gebied3.5 De conclusie van de Nationale ombudsmanGrafiek 5 De conclusie van de Nationale ombudsman***3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 Algemeen3.6.2 De beoordeling in de rapportenGrafiek 6a Beoordelingscriteria per categorie en het oordeel
in de rapporten a. de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriab. het oordeel per beoordelingscriterium3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenTabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* ** 3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsman
in cijfersa. Interventieb. «Met instemming»c. AanbevelingGrafiek 7a Aanbevelingen per bestuursorgaan Tabel 7b Het resultaat van de aanbeveling* Legenda tabel 7b3.8 Enkele achtergrondkenmerken van de verzoekschriften 3.8.1 Verzoekschriften ingediend via intermediairsGrafiek 8a Afgedane verzoekschriften ingediend door een
intermediair*** 3.8.2 Verzoekschriften ingedeeld naar provincie verzoekerGrafiek 8b Afgedane verzoekschriften verdeeld naar provincie
verzoeker*** 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectena. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van de klacht:b. tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman:c. na afloop van het onderzoek van de Nationale ombudsman:d. los van het onderzoek van de Nationale ombudsman:4.2 Actie door de overheid4.2.1 Op het gebied van de politie4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse Zaken4.2.3 Op het gebied van Buitenlandse Zaken en Justitie4.2.4 Op het gebied van Justitie4.2.5 Op het gebied van Binnenlandse Zaken4.2.6 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen4.2.7 Op het gebied van Financiën4.2.8 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer4.2.9 Op het gebied van Verkeer en Waterstaat4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 4.2.11 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en Sport4.2.12 Op het gebied van de waterschappen5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Staten-Generaal5.2 Bestuursorganen; andere instanties5.3 Voorlichting; nieuwsmediaNieuwsmediaBijzondere projectenVaste activiteiten5.4 Buitenlandse betrekkingenBezoekersBezoeken aan het buitenland5.5 Voordrachten; publicaties VoordrachtenPublicatiesDEEL III BEELD VAN HET IN 1996 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 Inleiding6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling ITabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften Grafiek 3 Doorlooptijden door Afdeling I afgedane verzoekschriften***6.3 De toetsing van verzoekschriften6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan Artikel 1a, lid 1Enige voorbeeldenArtikel 1a, lid 26.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1 InleidingGrafiek 4 Verdeling verzoekschriften die op grond van
 artikel 16 niet in onderzoek zijn genomen*** 6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen regeringsbeleid (art. 16, onder a)6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder b)6.3.2.4 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 InleidingGrafiek 5 Overzicht van de verzoekschriften die op grond
van artikel 14 niet in onderzoek zijn genomen***6.3.3.2 Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste)
en jaartermijn (art. 14, onder a)6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)Enkele voorbeelden6.3.3.4 Geen of onvoldoende belang bij een onderzoek 
(art. 14, onder c)Enige voorbeelden6.3.3.5 Het kenbaarheidsvereiste (art. 14, onder h)6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenGrafiek 6 Afgedane buitenwettelijke en niet in onderzoek
genomen binnenwettelijke verzoekschriften naar onderwerp van de klacht Tabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied* GemeentenOverige6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen 7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften 7A.1.2 Inbreng Nationale ombudsman in verplichte cursus
voor hulpofficieren van justitie7A.1.3 Buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA's) in dienst
van gemeenten7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachtea. Het aanmerken als verdachteb. Het verhoor van de verdachtec. De bijstand van een raadsman7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelena. staande houden en aanhoudenb. dwangmiddelen ter identificatiec. ophouden voor verhoor en inverzekeringstelling7A.4 Overige dwangmiddelen 7A.4.1 Binnentreden en huiszoeking7A.4.2 Handboeien7A.4.3 Fouilleren7A.4.4 Inbeslagneming7A.4.5 Dwangmiddelen in de Opiumwet7A.5 Geweldgebruik door de politie7A.5.1 Vuurwapengebruik7A.5.2 Overig geweld7A.6 Controlebevoegdheden7A.7 Politiecellen7A.8 Legitimeren7A.9 Informatie7A.9.1 Vastleggen van informatie7A.9.2 Verstrekken van informatieMeewerken door de politie aan tv-programma's7A.10 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingenAnonieme getuige7A.11 Bejegening7A.12 Hulpverlening 7A.12.1 Burenruzies7A.12.2 Overige rapporten op het terrein van hulpverlening
door de politie7A.13 Politieoptreden en verkeer 7A.13.1 Aanrijdingen7A.13.2 Wegslepen7A.13.3 Overige rapporten op het terrein van politieoptreden
en verkeer7A.13.4 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften7A.14 Openbare orde7A.15 Vreemdelingendiensten 7A.15.1 AlgemeenInterventieWerkbezoek7A.15.2 Enkele zaken Formaliteiten bij voorgenomen huwelijkRegistratie van goederen bij vreemdelingenbewaringGelegenheid tot indienen aanvraagKopie van paspoortVerkeerd stempel in paspoortFoto's en dossier zoekgeraaktDossier voortijdig gearchiveerd7A.16 Minderjarigen7A.17 Klachtbehandeling 7A.17.1 Klachtenregeling Politiewet 19937A.17.2 Klachtbehandeling door de politie/korpsbeheerderEnkele rapporten7A.18 Schadevergoeding AlgemeenRapporten7A.19 Overige verzoekschriften op het terrein van de politie7B OPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften 7B.2 Openbaar ministerie en opsporing7B.3 Openbaar ministerie en vervolging7B.4 Inbeslagneming7B.5 Tenuitvoerlegging van straffen7B.6 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften AlgemeenVergoeding van kostenBeslissingstermijnVerwerking van betalingen door het CJIBVerhaal met of zonder dwangbevelOverige rapportenInterventie7B.7 Seponeren7B.8 Slachtoffers van delicten In 1996 verschenen rapportenDe beklagmogelijkheid ex artikel 12 van het Wetboek van
 Strafvordering (Sv)7B.9 Informatieverstrekking door het openbaar ministerie7B.10 Administratieve organisatie van de parketten7B.11 Klachtbehandeling door het openbaar ministerie7B.12 Overige rapporten op het terrein van het openbaar
ministerie8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN 8.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Algemene Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 8.2 Rapporten9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 9.2 Ambassades en consulaten AlgemeenBenelux Visum KantoorWijze van verzending paspoortenUitreiken van beschikking op visumaanvraagInterventie9.3 Het Ministerie zelf9.4 Het bureau Visadienst10 JUSTITIE10A MINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingTabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 AlgemeenDe inhaalslag bij de INDKlachtbehandeling door de Nationale ombudsmana. Doorzending van klachten naar de INDb. De interventiemethodec. OnderzoekBehandelingsduurKwaliteit van beschikkingen10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfGeldigheidsduur beslissing tot verlening mvvBerichtgeving over machtigingen tot voorlopig verblijfOntvangstbevestiging10A.2.3 Verzoeken om een vergunning tot verblijf of een
vergunning tot vestiging en asielverzoekenHet nader gehoor: de tolkenHet nader gehoor: de contactambtenarenPresentatie10A.2.4 Naturalisaties AlgemeenDe afhandeling van naturalisatieverzoeken10A.2.5 Overige verzoekschriften op het terrein van de
Immigratie- en NaturalisatiedienstVermelding persoonsgegevensLast tot uitzetting en vreemdelingenbewaring10A.3 Griffies van de gerechtenVerwerking van betalingenInbeslaggenomen geld: rentevergoedingBereikbaarheid griffie per faxInformatieverstrekking over mogelijkheid vermindering
van griffierecht te vragen10A.4 Gevangeniswezen en TBS 10A.4.1 Algemeen10A.4.2 GevangeniswezenMedische zorg aan gedetineerdenDienst beveiligd vervoer10A.4.3 TBSTBS-Passanten10A.5 Raden/Raad voor de Kinderbescherming/Landelijk Bureau
inning onderhoudsbijdragenLandelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen10A.6 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van JustitieOpneming buitenlandse pleegkinderen10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor Rechtsbijstand10B.2 Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers11 BINNENLANDSE ZAKEN11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 11A.2 Binnenlandse Veiligheidsdienst11A.3 USZO Algemeen11A.3.1 USZO-Zoetermeer11A.3.2 USZO-Heerlen11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse ZakenMedische keuringWijzigingen in regelgeving11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN: ALGEMEEN BURGERLIJK PENSIOENFONDS12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften 12A.2 USZO-Groningen12A.3 Overige zaken12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften 12B.1.2 Productgroep Studiefinanciering12B.1.3 Productgroep Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken12B.1.4 OV-Studentenkaart BV12B1.5 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld
(TSL)12B.1.6 Productgroep Onderwijsdiensten12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoekOpen UniversiteitNederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk
onderzoek TNO12B.2.2 Dienst Omroepbijdragen13 FINANCIËN13A MINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 Inleiding13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingSchadevergoedingRentevergoeding13A.2.3 Behandelingsduur13A.2.4 Informatieverstrekking13A.2.5 Invordering 13A.2.5.1 Verrekening13A.2.5.2 Betalingsregelingen13A.2.5.3 Kwijtschelding13A.2.5.4 Gebruik van dwangmiddelen13A.2.6 Douane13A.2.7 Overige klachten op het terrein van de Belastingdienst BelastingteruggaafAmbtshalve vermindering aanslagenOverige zakenInformatieplichtGelijkheidsbeginselVaria13A.2.8 Centraal bureau motorrijtuigenbelasting InleidingBehandelingsduurDe verzending van rekeningenTenaamstelling/adressering rekeningen13A.3 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Financiën Domeinen13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËN14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften 14.2 USZO-Defensie14.3 De Koninklijke Marechaussee14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
DefensieVerwijten aan verbindingsofficier in voormalig Joegoslavië15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 Algemeen15A.2.2 Geldelijke steun eigen woningen15A.2.3 Individuele huursubsidie15A.2.4 Overige15A.3 Directoraat-Generaal Milieubeheer15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 Huurcommissies15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registers16 VERKEER EN WATERSTAAT16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften 16A.2 Rijksluchtvaartdienst16A.3 RijkswaterstaatAankoop woning en bijbehorende grondDienstregelingenVordering onderzoek naar de geschiktheid voor het besturen
van een motorrijtuig ex artikel 18 van de Wegenverkeerswet16A.4 Scheepvaart en Maritieme Zaken16A.5 Vervoer16A.6 Hoofddirectie Telecommunicatie en Post16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Dienst Wegverkeer16B.2 Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen17 ECONOMISCHE ZAKEN17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN 17A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Economische zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 17A.2 Afgedane zakenSenterDirectie MarktwerkingCentraal Bureau voor de Statistiek17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en Fabrieken17B.2 Overige18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften 18A.2 Behandelingsduur bezwaar- en beroepschriften18A.3 Rapporten in 1996Afwijzing schadevergoedingVoedselhulpSuikerbietenWeigering bekendmaking identiteit18A.4 Rapport uit 1994 Uitleg wettelijke bepaling18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJ Landinrichtingscommissie19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften 19A.2 Zaken op het terrein van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1b Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.1.2 Behandelingsduur; informatieverstrekkingGak Nederland BVUitvoeringsinstelling GUO BVFonds Voorheffing PensioenverzekeringCollege van toezicht sociale verzekeringen19B.1.3 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandelingGak Nederland BVSFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering NV19B.1.4 Rentevergoeding; schadevergoedingGak Nederland BVSFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering NVCadans BV19B.1.5 Overige klachten Gak Nederland BVCadans BVCadans BV en Tijdelijk instituut voor coördinatie
en afstemmingSociale VerzekeringsbankBedrijfsvereniging voor Bank- en Verzekeringswezen, Groothandel
en Vrije Beroepen19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening19B.2.3 De Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening 19B.2.3.1 Inleiding19B.2.3.2 Ontslagvergunningen InleidingMotiveringHoor en wederhoorOntslaggrondenOntslag om bedrijfseconomische redenenOntslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenOverige19B.2.3.3 Bemiddeling en scholing19B.3 Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven in Nederland20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften 20A.2 Van een Leidraad klachtonderzoek naar een Leidraad
onderzoek meldingen20A.3 Inspectie voor de Gezondheidszorg20A.4 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport20A.5 Zaken op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport die zonder rapport zijn afgedaan 20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN HET
MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20B.1 Pensioen- en Uitkeringsraad20B.2 Ziekenfondsraad21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIE22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen; cijfersTabel 1 aterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften 22.2 Rapporten over de waterschappen 22.2.1 Aanslagen/aanmaningen Bevoegdheid Nationale ombudsmanRapporten22.2.2 Behandelingsduur22.2.3 Kwijtschelding22.2.4 Overige zaken SchadevergoedingWaterschapskrant23 PROVINCIES EN GEMEENTEN 23.1 Inleiding23.2 CijfersTabel 1a Provincies: algemeen overzicht verzoekschriften Tabel 1b Provincies: verdeling verzoekschriften Tabel 1c Gemeenten: algemeen overzicht verzoekschriften Tabel 1d Gemeenten: verdeling verzoekschriften 23.3 Het proefproject23.4 De vanaf 1 juli 1996 ontvangen klachten 23.4.1 Algemeen23.4.2 Onderzoek23.4.3 Buiten onderzoek gebleven zaken Belastingheffing en -invorderingKwijtscheldingSchadevergoedingOverige23.5 Het spreekuur in de gemeente ApeldoornDEEL IV BIJLAGEN BIJLAGE 1BIJLAGE 21. Aanwijzing bestuursorganen (art. 1a, eerste lid, onderdeel
d van de Wet Nationale ombudsman Staatsblad 1996, nr. 124Staatsblad 1996, nr. 257Staatsblad 1996, nr. 278Staatsblad 1996, nr. 298Staatsblad 1996, nr. 310Staatsblad 1996, nr. 3842. De jaarverslagen van de Nationale ombudsman 4. Kwartaaloverzichten Nationale ombudsmanDeze overzichten hebben geen nummering vanwege de Tweede
Kamer. 5. Kamervragen Aanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de Handelingen6. Diverse kamerstukken BIJLAGE 33.1 Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied 3.2 Vermelding van rapporten in vakbladen verschenen in
1996 Overzicht van 1 januari 1996 tot en met 14 februari 1997 Politie en openbaar ministerie Ministeries 3.3 OVERZICHT UITGEBRACHTE RAPPORTEN 1996het oordeel Algemene Zaken Binnenlandse Zaken Buitenlandse Zaken Defensie Economische Zaken Financiën Politie Justitie Landbouw, Natuurbeheer en Visserij Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Sociale Zaken en Werkgelegenheid Verkeer en Waterstaat Volksgezondheid, Welzijn en Sport Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Waterschappen Overige BIJLAGE 44.1 Publicaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 Jaarverslagen4.1.2 Artikelen c.a.1988198919901991199219931994199519964.2 Publicaties over de Nationale ombudsmanBIJLAGE 5LIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften2. Geen misbruik van bevoegdheid3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1. t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is):3.2. t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwen5. Gelijkheid (voor zover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7.1. voortvarendheid7.2. administratieve nauwkeurigheid 7.3. actieve/adequate informatieverstrekking:7.4. actieve opstelling:B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7.5. voorzieningen ten behoeve van registratie:7.6. voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7.7. voorzieningen ter bescherming van de privacy 7.8. voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7.9. voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10. toegankelijkheid7.11. adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es) 7.12. correcte bejegening:7.13. respecteren privacy (voor zover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14. onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15. open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling 7.16. goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 66.1 Overzicht van bestuursorganen die vallen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman 1. Bestuursorganen aangewezen in de Wet Nationale ombudsman2. Bestuursorganen aangewezen bij algemene maatregel van
bestuur ex art. 1a, eerste lid, onderdeel d, van de Wet Nationale ombudsmanA. op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse
ZakenB. op het terrein van het Ministerie van JustitieC. op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
ZakenD. op het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en WetenschappenE. op het terrein van het Ministerie van FinanciënF. op het terrein van het Ministerie van DefensieG. op het terrein van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerH. op het terrein van het Ministerie van Verkeer en WaterstaatI. op het terrein van het Ministerie van Economische ZakenJ. op het terrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en VisserijK. op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken
en WerkgelegenheidL. op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport6.2 Wet Nationale ombudsman Wet van 4 februari 1981 (Stb. 35), laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 26 april 1995 (Stb. 250)ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN) BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1Artikel 1aHOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Artikel 6Artikel 7Artikel 8Artikel 9Artikel 10Artikel 11HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 12Artikel 13Artikel 14Artikel 15Artikel 16Artikel 17Artikel 18Artikel 19Artikel 20Artikel 21Artikel 22Artikel 23Artikel 24Artikel 25Artikel 26Artikel 27Artikel 28HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29Artikel 30Artikel 31(Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.) 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25275Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 2,6 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 275Jaarverslag Nationale ombudsman 1996nr. 2JAARVERSLAG INHOUDSOPGAVE VOORWOORD7   1Terugblik7 2Vooruitblik9 3Leeswijzer11   Deel IBEELD VAN DE OVERHEID13   1De
overheid, gezien door de Nationale ombudsman in 199615   1.1Inleiding; de toegang tot de Nationale ombudsman15 1.2 Veel
voorkomende problemen17 1.2.1 Inleiding17 1.2.2De zes meest voorkomende problemen18 1.2.2.1Algemeen
overzicht18 1.2.2.2De problemen afzonderlijk19 1.3De Nationale ombudsman en «Europa»25 1.3.1De
Europese Unie25 1.3.1.1De Europese ombudsman25 1.3.1.2Toetsing
door de Nationale ombudsman aan Europeesrechtelijke regelgeving27 1.3.2De
Raad van Europa28 1.3.2.1Contacten tussen de Raad van Europa
en de Nationale ombudsmannen28 1.3.2.2Toetsing door de Nationale
ombudsman aan regelgeving van de Raad van Europa30    Deel
IIDE NATIONALE OMBUDSMAN IN 199633   2Wetgeving;
ambt; bureau35   2.1Wetgeving c.a.35 2.1.1De
Nationale ombudsman in de Grondwet35 2.1.2De Wet Nationale
ombudsman35 2.1.2.1 De Wet Nationale ombudsman in 1996352.1.2.2 Concept-wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Nationale
ombudsman35 2.1.3 Algemene maatregelen van bestuur ex artikel
1a, eerste lid, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsman36 2.1.3.1Aanwijzing van de provincies en enkele gemeenten in het kader van een
proefproject36 2.1.3.2Wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo38 2.1.3.3De toekomst van het
Aanwijzingsbesluit39 2.1.4Bevoegdheid van de Nationale ombudsman
ten aanzien van de mede-overheden39 2.1.4.1Proefproject
provincies en gemeenten39 2.1.4.2Aansluiting na het proefproject412.1.4.3Standpunt van de Nationale ombudsman ten aanzien van externe
klachtvoorzieningen voor gemeenten, bezien op langere termijn42 2.1.5Interne
klachtbehandeling bij bestuursorganen46 2.1.6Wijziging Reglement
voor de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Eerste Kamer50 2.1.7Aanwijzingen
voor de regelgeving inzake zelfstandige bestuursorganen50 2.2Ambt512.2.1Ontwikkeling langetermijnvisie op het instituut van de Nationale
ombudsman51 2.2.2Ambtsdragers52 2.3Het
Bureau Nationale ombudsman53 2.3.1Personeel53 2.3.2Financiën542.3.3Huisvesting55 2.3.4Automatisering55   3Het werk van de Nationale ombudsman in cijfers57   3.1De te behandelen zaken57 3.2Afgedane
zaken59 3.2.1Cijfers afgedane zaken59 3.2.2Onderzoek
uit eigen beweging61 3.3Doorlooptijden verzoekschriften623.4Afgedane zaken per gebied64 3.5De conclusie
van de Nationale ombudsman66 3.6Reden voor de klacht; beoordeling
door de Nationale ombudsman68 3.6.1Algemeen68 3.6.2De
beoordeling in de rapporten69 3.6.3De reden
voor de klacht in tussentijds afgedane zaken71 3.7De effecten
van het werk van de Nationale ombudsman in cijfers72 3.8Enkele
achtergrondkenmerken van de verzoekschriften75 3.8.1Verzoekschriften
ingediend via intermediairs75 3.8.2Verzoekschriften ingedeeld
naar provincie verzoeker76    4Effecten van het
werk van de Nationale ombudsman79   4.1Soorten
effecten79 4.2Actie door de overheid81 4.2.1Op
het gebied van de politie81 4.2.2Op het gebied van Buitenlandse
Zaken82 4.2.3Op het gebied van Buitenlandse Zaken en Justitie824.2.4Op het gebied van Justitie82 4.2.5Op het
gebied van Binnenlandse Zaken83 4.2.6Op het gebied van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen83 4.2.7Op het gebied van Financiën844.2.8Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer85 4.2.9Op het gebied van Verkeer en Waterstaat854.2.10Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid854.2.11Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en Sport864.2.12Op het gebied van de waterschappen86    5Nationale
ombudsman en omgeving87   5.1Staten-Generaal875.2Bestuursorganen; andere instanties87 5.3Voorlichting;
nieuwsmedia88 5.4Buitenlandse betrekkingen90 5.5Voordrachten;
publicaties92    Deel IIIBEELD VAN HET IN 1996
VERRICHTE ONDERZOEK93   6Beoordeling verzoekschriften
op bevoegdheid en ontvankelijkheid; telefonische verzoeken om informatie95   6.1Inleiding95 6.2Cijfermatig overzicht
van de verwerking van verzoekschriften op Afdeling I95 6.3De
toetsing van verzoekschriften98 6.3.1Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening
naar bestuursorgaan98 6.3.2Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening
naar gedraging101 6.3.2.1Inleiding101 6.3.2.2Onbevoegdheid
Nationale ombudsman ten aanzien van algemeen regeringsbeleid (art. 16, onder
a)102 6.3.2.3Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder b)103 6.3.2.4Onbevoegdheid
Nationale ombudsman bij openstaan van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening (art. 16, onder c)103 6.3.3Artikel 14: Ontvankelijkheid;
discretionaire bevoegdheid Nationale ombudsman105 6.3.3.1Inleiding1056.3.3.2 Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste) en
jaartermijn (art. 14, onder a)106 6.3.3.3Kennelijke ongegrondheid
van het verzoek (art. 14, onder b)107 6.3.3.4 Geen of onvoldoende
belang bij een onderzoek (art. 14, onder c)108 6.3.3.5 Het
kenbaarheidsvereiste (art. 14, onder h)108 6.4Buitenwettelijke
verzoekschriften109 6.5Telefonische behandeling van klachten
en verzoeken om informatie113    7Politie en openbaar
ministerie115   7APolitie115   7A.1Inleiding115 7A.1.1Algemeen; cijfers1157A.1.2Inbreng Nationale ombudsman in verplichte cursus voor hulpofficieren
van justitie116 7A.1.3Buitengewoon opsporingsambtenaren
(BOA's) in dienst van gemeenten117 7A.2 Toepassing van bepalingen
betreffende de verdachte118 7A.3Vrijheidsbenemende dwangmiddelen1207A.4Overige dwangmiddelen124 7A.4.1Binnentreden
en huiszoeking124 7A.4.2Handboeien124 7A.4.3Fouilleren1257A.4.4Inbeslagneming126 7A.4.5Dwangmiddelen
in de Opiumwet127 7A.5Geweldgebruik door de politie1277A.5.1 Vuurwapengebruik127 7A.5.2Overig geweld1297A.6Controlebevoegdheden129 7A.7 Politiecellen1307A.8 Legitimeren131 7A.9 Informatie1317A.9.1Vastleggen van informatie131 7A.9.2Verstrekken
van informatie132 7A.10Optreden naar aanleiding van aangiften
en meldingen135 7A.11Bejegening137 7A.12Hulpverlening1387A.12.1Burenruzies138 7A.12.2Overige rapporten
op het terrein van hulpverlening door de politie140 7A.13Politieoptreden
en verkeer144 7A.13.1Aanrijdingen144 7A.13.2Wegslepen145 7A.13.3Overige rapporten op het terrein
van politieoptreden en verkeer147 7A.13.4Politie en de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften148 7A.14Openbare orde151 7A.15Vreemdelingendiensten1527A.15.1Algemeen152 7A.15.2 Enkele zaken1527A.16Minderjarigen156 7A.17Klachtbehandeling1577A.17.1Klachtenregeling Politiewet 1993157 7A.17.2Klachtbehandeling
door de politie/korpsbeheerder165 7A.18Schadevergoeding1677A.19Overige verzoekschriften op het terrein van de politie171   7BOpenbaar ministerie174   7B.1Algemeen;
cijfers174 7B.2Openbaar ministerie en opsporing1747B.3Openbaar ministerie en vervolging175 7B.4Inbeslagneming1767B.5Tenuitvoerlegging van straffen179 7B.6De
Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften181 7B.7Seponeren1887B.8Slachtoffers van delicten188 7B.9Informatieverstrekking
door het openbaar ministerie189 7B.10Administratieve organisatie
van de parketten190 7B.11Klachtbehandeling door het openbaar
ministerie191 7B.12Overige rapporten op het terrein van
het openbaar ministerie191    8Ministerie van Algemene
Zaken193   8.1Algemeen; cijfers193 8.2Rapporten193   9Ministerie van Buitenlandse Zaken197   9.1Algemeen; cijfers197 9.2Ambassades
en consulaten197 9.3Het Ministerie zelf200 9.4Het
Bureau Visadienst201    10Justitie203   10AMinisterie van Justitie204 10A.1Algemeen;
cijfers204 10A.2Immigratie- en Naturalisatiedienst20410A.2.1Algemeen204 10A.2.2Visa en machtigingen
tot voorlopig verblijf207 10A.2.3Verzoeken om een vergunning
tot verblijf of een vergunning tot vestiging en asielverzoeken210 10A.2.4Naturalisaties21810A.2.5Overige verzoekschriften op het terrein van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst221 10A.3Griffies van de gerechten22510A.4Gevangeniswezen en TBS233 10A.4.1Algemeen23310A.4.2Gevangeniswezen234 10A.4.3TBS23910A.5Raden/Raad voor de Kinderbescherming/Landelijk Bureau inning
onderhoudsbijdragen244 10A.6Overige rapporten op het terrein
van het Ministerie van Justitie245 10BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Justitie251 10B.1Raden voor Rechtsbijstand25110B.2Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers252    11Binnenlandse
Zaken253   11AMinisterie van Binnenlandse Zaken25411A.1Cijfers254 11A.2Binnenlandse Veiligheidsdienst25411A.3USZO254 11A.3.1 USZO-Zoetermeer25511A.3.2USZO-Heerlen255 11A.4Overige zaken op
het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken256 11BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Binnenlandse Zaken: Algemeen Burgerlijk
Pensioenfonds258    12Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen259   12AMinisterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen26012A.1Cijfers260 12A.2USZO-Groningen26012A.3 Overige zaken262 12BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen265 12B.1Informatie
Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV265 12B.1.1Algemeen; cijfers26512B.1.2Productgroep Studiefinanciering265 12B.1.3Productgroep
Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken266 12B.1.4OV-Studentenkaart
BV267 12B.1.5Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en
Lesgeld (TSL)268 12B.1.6Productgroep Onderwijsdiensten26812B.2Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen269 12B.2.1Op het terrein van onderwijs
en onderzoek269 12B.2.2 Dienst Omroepbijdragen270   13Financiën273   13AMinisterie
van Financiën274 13A.1Cijfers274 13A.2Belastingdienst27413A.2.1Inleiding274 13A.2.2Rentevergoeding;
schadevergoeding275 13A.2.3Behandelingsduur281 13A.2.4Informatieverstrekking28213A.2.5Invordering283 13A.2.5.1Verrekening28313A.2.5.2Betalingsregelingen284 13A.2.5.3Kwijtschelding28413A.2.5.4Gebruik van dwangmiddelen286 13A.2.6Douane28813A.2.7Overige klachten op het terrein van de Belastingdienst29113A.2.8Centraal bureau motorrijtuigenbelasting295 13A.3Overige
rapporten op het terrein van het Ministerie van Financiën298 13BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Financiën299    14Ministerie
van Defensie301   14.1Algemeen; cijfers30114.2USZO-Defensie301 14.3De Koninklijke Marechaussee30114.4Overige zaken op het terrein van het Ministerie van Defensie302   15Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer305   15AMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer306 15A.1Cijfers306 15A.2Directoraat-Generaal
van de Volkshuisvesting306 15A.2.1Algemeen306 15A.2.2Geldelijke
steun eigen woningen307 15A.2.3Individuele huursubsidie30715A.2.4 Overige307 15A.3Directoraat-Generaal
Milieubeheer308 15BZelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer310 15B.1Huurcommissies31015B.2Dienst voor het kadaster en de openbare registers312   16Verkeer en Waterstaat315   16AMinisterie
van Verkeer en Waterstaat316 16A.1Cijfers316 16A.2Rijksluchtvaartdienst31616A.3Rijkswaterstaat318 16A.4 Scheepvaart en
Maritieme Zaken321 16A.5Vervoer321 16A.6 Hoofddirectie
Telecommunicatie en Post323 16BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Verkeer en Waterstaat324 16B.1Dienst
Wegverkeer324 16B.2Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen325   17Economische Zaken327   17AMinisterie
van Economische Zaken328 17A.1Cijfers328 17A.2Afgedane zaken328 17BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Economische Zaken330 17B.1Kamers van
Koophandel en Fabrieken330 17B.2Overige330    18Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij331   18AMinisterie van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij332 18A.1 Cijfers33218A.2 Behandelingsduur bezwaar- en beroepschriften332 18A.3Rapporten in 1996332 18A.4 Rapport uit 199433418B Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij335    19Sociale Zaken
en Werkgelegenheid337   19AMinisterie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid338 19A.1Cijfers338 19A.2Zaken op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid33819BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid340 19B.1Bestuursorganen op het terrein
van de sociale zekerheid340 19B.1.1Cijfers340 19B.1.2Behandelingsduur;
informatieverstrekking340 19B.1.3 Dienstverlening; bejegening;
klachtbehandeling343 19B.1.4 Rentevergoeding; schadevergoeding34419B.1.5 Overige klachten346 19B.2Arbeidsvoorzieningsorganisatie34919B.2.1Cijfers349 19B.2.2Het Centraal Bestuur
voor de Arbeidsvoorziening350 19B.2.3De Regionale Besturen
voor de Arbeidsvoorziening350 19B.2.3.1Inleiding35019B.2.3.2Ontslagvergunningen350 19B.2.3.3Bemiddeling
en scholing355 19B.3Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven
in Nederland356    20Volksgezondheid, Welzijn en
Sport359   20AMinisterie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport360 20A.1Cijfers360 20A.2 Van
een Leidraad klachtonderzoek naar een Leidraad onderzoek meldingen36020A.3Inspectie voor de Gezondheidszorg362 20A.4Overige
rapporten op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport364 20A.5Zaken op het terrein van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport die zonder rapport zijn afgedaan36420BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport365 20B.1Pensioen- en Uitkeringsraad36520B.2Ziekenfondsraad365    21Publiekrechtelijke
Bedrijfsorganisatie367   22Waterschappen369   22.1Algemeen; cijfers369 22.2Rapporten
over de waterschappen369 22.2.1Aanslagen/aanmaningen36922.2.2Behandelingsduur373 22.2.3Kwijtschelding37422.2.4Overige zaken375    23Provincies
en gemeenten379   23.1Inleiding379 23.2Cijfers37923.3Het proefproject381 23.4De vanaf 1 juli
1996 ontvangen klachten381 23.4.1Algemeen381 23.4.2Onderzoek38223.4.3Buiten onderzoek gebleven zaken382 23.5Het
spreekuur in de gemeente Apeldoorn384    DEEL IVBIJLAGEN387   1Personeelsbezetting per 31 december 1996389 2Kamerstukken
c.a. inzake de Nationale ombudsman392 3Uitgebrachte rapporten4003.1Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied4003.2Vermelding rapporten in vakbladen in 1996401 3.3Klachtsamenvatting
en oordeel per rapport403 4Publicaties Nationale ombudsman4354.1Publicaties van de Nationale ombudsman435 4.2Publicaties
over de Nationale ombudsman437 5Toelichting op de beoordelingscriteria
van de Nationale ombudsman439 6Bestuursorganen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman; Wet Nationale ombudsman442 6.1Overzicht
van bestuursorganen die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman4426.2Wet Nationale ombudsman449VOORWOORD 1 Terugblik Aantallen; ervaringenHet jaar 1996 was een druk jaar: de Nationale ombudsman ontving 7694 verzoekschriften,
terwijl het aantal telefonische contacten 15.940 bedroeg. Alles bijeen wendden
in 1996 23.634 burgers zich schriftelijk of telefonisch tot de Nationale ombudsman;
dat was meer dan in enig eerder jaar. De cijfers over 1996 liggen iets boven
het niveau van 1995, toen 7373 verzoekschriften en 15.029 telefonische contacten
werden geregistreerd.Op 1 januari 1997 was het vijftien jaar geleden dat de Wet Nationale ombudsman
in werking trad. In die vijftien jaar werden in totaal 62.601 verzoekschriften
ontvangen. Over de eerste tien jaar bedroeg dat aantal 32.460, terwijl het
over de laatste vijf jaar 30.141 was; dit is nagenoeg een verdubbeling. Het
aantal telefonische contacten bedroeg over de eerste tien jaar ruim 60.000,
terwijl over de laatste vijf jaar, met 62.246 telefonische contacten, ongeveer
hetzelfde aantal werd geregistreerd, eveneens ongeveer een verdubbeling. Uit
deze cijfers blijkt dat de viering van het tienjarig bestaan, in januari 1992,
een duidelijk beginpunt is geweest van een nieuwe fase in de ontwikkeling
van het instituut van de Nationale ombudsman. Wanneer de cijfers over 1996
worden vergeleken met die over de direct daaraan voorafgaande jaren, lijkt
er overigens sprake te zijn van een zekere stabilisatie van de instroom.Het aantal zaken dat in 1996 werd afgedaan bedroeg 7505. Dit betekent
eveneens een lichte stijging ten opzichte van 1995 (7129), en een aantal dat
niet eerder werd bereikt. Ook in 1996 werd het merendeel (69,9%) van de zaken
die, na de toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheid, in aanmerking kwamen
voor onderzoek door de Nationale ombudsman afgedaan via de interventiemethode.
In totaal heeft de Nationale ombudsman in 1996 615 rapporten uitgebracht;
daarmee komt het aantal rapporten van de afgelopen vijftien jaar op 9997.Aantallen geven niet meer dan een eerste indruk van het verrichte werk.
Een echt beeld wordt pas verkregen door kennisneming van de producten van
dat werk. Een jaarverslag, hoe omvangrijk ook, biedt daarvan slechts een beperkte
selectie; die selectie betreft bovendien vooral de zaken die hebben geleid
tot een rapport. De ervaringen uit 1996 wezen opnieuw uit dat burgers waardering
hebben voor de zorgvuldigheid en onpartijdigheid van de Nationale ombudsman,
en dat overheidsinstanties veel zorg besteden aan hun reacties naar de Nationale
ombudsman. Aanbevelingen van de Nationale ombudsman worden vrijwel zonder
uitzondering opgevolgd, terwijl de overheid op de toepassing van de interventiemethode
in het overgrote deel van de gevallen zo reageert dat er geen reden meer is
voor verder onderzoek door de Nationale ombudsman.Ook in 1996 hebben de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman weer
een forse inspanning geleverd. Juist bij een ambt dat naar zijn formele structuur
eenhoofdig is, past het extra om op een plaats als deze dank uit te spreken
aan allen die hebben meegeholpen aan het dragen van dit ambt, en die dat met
grote inzet en motivatie doen.In het Jaarverslag 1995 is met bezorgdheid gewezen op de sterke stijging
van de instroom van klachten bij de Nationale ombudsman. Aangegeven werd dat
deze stijging versterking van de personeelsformatie onvermijdelijk maakte,
op straffe van verder oplopen van werkvoorraden en dus van achterstand. Erkentelijkheid
past jegens hen die ervoor verantwoordelijk zijn dat de Nationale ombudsman
wordt voorzien van de vereiste middelen. Zij hebben het signaal uit het vorig
jaarverslag verstaan, wat in de loop van 1996 heeft geleid tot
uitbreiding van de personeelsformatie met vijf formatieplaatsen, vermeerderd
met nog eens acht tijdelijke formatieplaatsen voor 1997 en 1998. Zo bedroeg
de toegekende personeelsformatie aan het eind van de eerste vijftien jaar,
op 1 januari 1997, 90 formatieplaatsen (exclusief de Nationale ombudsman en
de substituut-ombudsman), tegen 60 formatieplaatsen vijf jaar eerder. WetgevingUit de ervaringen van 1996 en de daaraan voorafgaande jaren blijkt een
duidelijke erkenning van de betekenis van de Nationale ombudsman als een voorziening
van bescherming van burgers tegen de overheid, en van zijn bijdrage aan het
streven naar een zo goed mogelijke kwaliteit van de overheid. In de Tweede
Kamer is bij de gelegenheid van de behandeling van het jaarverslag van de
Nationale ombudsman meer dan eens uitgesproken dat het instituut van de Nationale
ombudsman niet meer is weg te denken uit ons staatsbestel. Aan die opvatting
is op een bijzondere wijze gevolg gegeven met het besluit van het kabinet
van 29 november 1996 om de procedure in gang te zetten die ertoe moet leiden
dat de Nationale ombudsman als zodanig, naast de andere Hoge Colleges van
Staat, een plaats krijgt in de Grondwet. Het stemt tot voldoening voor de
velen die zich in de afgelopen vijftien jaar hebben ingezet voor het Bureau
Nationale ombudsman dat waardering voor hun werk en voor het daardoor bereikte
resultaat op deze wijze tot uiting komt.Toen de Nationale ombudsman in 1982 met zijn werkzaamheden begon, omvatte
zijn werkterrein de ministeries en de politie. Van meet af aan lag het in
de bedoeling dat dit werkterrein in twee volgende fasen zou worden uitgebreid,
eerst naar de lagere publiekrechtelijke lichamen en vervolgens naar de zelfstandige
bestuursorganen. Naderhand werd besloten om voorrang te geven aan de zelfstandige
bestuursorganen; deze zijn op 1 november 1993 binnen de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman gebracht. Op 1 januari 1994 volgden, op hun verzoek, de
waterschappen. Het jaar 1996 is in zoverre ook een bijzonder jaar dat de Nationale
ombudsman op 1 juli 1996 eveneens bevoegd werd ten aanzien van de provincies,
terwijl op die datum ook zeven gemeenten aansluiting kregen bij de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman. Daarmee omvat het werk van de Nationale ombudsman
nu het gehele spectrum van ons openbaar bestuur. Hierna, in § 2, zal
worden ingegaan op het vraagstuk van de ombudsmanvoorziening voor het lokaal
bestuur in totaliteit.Het is passend om hier ook het verschijnen te memoreren van het voorontwerp
voor een hoofdstuk in de Algemene wet bestuursrecht met algemene regels voor
interne klachtbehandeling door bestuursorganen. Naar mag worden verwacht,
zal het formele wetgevingsproces voor dit onderwerp in 1997 in gang worden
gezet. Het voorontwerp markeert de ontwikkeling van interne klachtbehandeling
bij de overheid, parallel aan de ontwikkeling van het instituut van de Nationale
ombudsman gedurende de afgelopen vijftien jaar. Erkenning en formalisering
van de verantwoordelijkheid van alle onderdelen van de overheid voor een behoorlijke
omgang met burgers die bij hen een klacht (willen) indienen, betekent dat
de Nationale ombudsman mede tot taak krijgt toezicht te houden op de kwaliteit
van die interne klachtbehandeling door bestuursorganen. BalansIn 1996 is veel werk verzet. De bestuursorganen reageren over het algemeen
coöperatief in het onderzoek, en volgen de aanbevelingen van de Nationale
ombudsman nagenoeg altijd op. In tal van de zaken die de Nationale ombudsman
in behandeling neemt, is sprake van gedragingen die voor de betrokken burger
van groot gewicht zijn, ook al zijn ze, bezien vanuit de betreffende
overheidsinstantie, veelal niet meer dan een incident en een ongelukkige afwijking
van een werkwijze die in het algemeen zonder problemen is. Waar nodig, leidt
het optreden van de Nationale ombudsman tot herstel voor de betrokken burger,
en soms ook tot maatregelen ter preventie.Men kan, zo bezien, de vraag stellen hoe erg het met de overheid is gesteld.
Op die vraag past maar één antwoord: elke klacht over de overheid
is er in feite één te veel. Over het algemeen functioneren overheidsinstanties
in Nederland niet slecht. Echter, ook in het werk van de Nationale ombudsman
over 1996 is weer gebleken dat waar gewerkt wordt, fouten worden gemaakt.
Naarmate de foutenmarge procentueel gezien smaller wordt, neemt de inspanning
toe die nodig is om haar verder te verkleinen. Wanneer het gaat om veel publiekscontacten,
betekenen ook kleine percentages nog soms aanzienlijke aantallen. En voor
de overheid behoort elke burger er één te zijn; wat voor de
overheid vaak hooguit een incident is, telt voor de betrokken burger soms
heel zwaar. Verder moet worden onderkend dat de ernst van fouten niet altijd
evenredig is aan de frequentie waarmee zij voorkomen; ook wat in slechts een
enkel geval misgaat, kan zeer zwaar wegen, en vérstrekkende gevolgen
hebben.Een andere vraag is, of de Nationale ombudsman wel effectief is, als hij
elk jaar weer moet constateren dat bepaalde soorten problemen blijven voorkomen
(zie hiervoor verder hoofdstuk 1, § 1.2). Men zou kunnen proberen om
die vraag naar de effectiviteit van externe controle-instanties te beantwoorden
door deze instanties af te schaffen, om vervolgens na enige tijd te bezien
of die afschaffing enig effect, in de zin van achteruitgang, heeft gehad.
Zo'n experiment is echter niet aan te bevelen. Immers, er zijn voldoende aanwijzingen
dat van externe controle op de overheid een functionele druk uitgaat die voorkomt
dat een bestaand kwaliteitsniveau gaat afbrokkelen. In die zin is externe
klachtbehandeling ook een onmisbaar sluitstuk op interne klachtbehandeling.
Wanneer het tot op zekere hoogte als onvermijdelijk moet worden aanvaard dat,
ondanks alle inspanningen, fouten worden gemaakt die niet intern worden gecorrigeerd,
is het voor de betrokken burgers in elk geval van belang dat er van buiten
af wordt bijgedragen aan het rechtzetten van die fouten en, waar mogelijk,
aan preventie. De ervaring heeft voldoende geleerd dat de Nationale ombudsman
op dat punt een wezenlijke functie vervult. 2 VooruitblikVoor de komende periode vraagt het onderwerp klachtbehandeling –
en in dat verband ook de ontwikkeling van het instituut van de Nationale ombudsman –
op een aantal punten de aandacht. Het al genoemde voorontwerp dat moet leiden
tot het opnemen in de Algemene wet bestuursrecht van algemene regels voor
interne klachtbehandeling zal hier buiten beschouwing worden gelaten. De Nationale
ombudsman heeft in oktober 1996 zijn commentaar- over het geheel genomen instemmend –
op dit voorontwerp gegeven (zie hoofdstuk 2, § 2.1.5); het woord zal
in 1997 zijn aan de actoren in het wetgevingsproces. Overigens moet worden
opgemerkt dat het voorontwerp niet ingaat op het vraagstuk van een wettelijke
regeling van voorzieningen van externe klachtbehandeling. In de aanbiedingsbrief
is aangegeven dat dit onderwerp mogelijk later aan de orde zal komen. Lagere publiekrechtelijke lichamenZoals al opgemerkt, zijn op 1 juli 1996 de twaalf provincies en zeven
gemeenten, alle op hun verzoek, binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman gebracht. Dat is gebeurd op basis van de notitie van Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken mr. J. Kohnstamm van 30 mei 1995. Die notitie berust
op de gedachte dat het aan de betrokken lagere publiekrechtelijke lichamen
zelf is om te beslissen of zij voor hun burgers een ombudsmanvoorziening willen
creëren, en daartoe willen verzoeken om aansluiting bij de Nationale
ombudsman. In dat geval zal van hen een financiële bijdrage worden gevraagd.In de notitie is aangekondigd dat de daarin uitgezette aanpak zal worden
verankerd in de Wet Nationale ombudsman. Een desbetreffend concept-wetsvoorstel
is eind 1996 aan de Nationale ombudsman om commentaar voorgelegd. In zijn
commentaar heeft de Nationale ombudsman laten weten dat hij het wetsvoorstel
ziet als een codificatie van de aanpak in de notitie van 30 mei 1995, en er
in zoverre mee kan instemmen.Tegelijk wijst hij er echter op dat hij deze aanpak niet kan zien als
een eindmodel (zie hoofdstuk 2, § 2.1.4.3). Het commentaar van de Nationale
ombudsman in dit verband spitst zich toe op de situatie in de gemeenten. Op
dit moment zijn de gemeenten nog het enige deel van het openbaar bestuur waar
de toegang van de burger tot een onafhankelijke instantie van klachtbehandeling
niet algemeen verzekerd is. Immers, van de 572 gemeenten (het aantal van 1
januari 1997) zijn er tien die een eigen gemeentelijke ombudsman hebben of
zijn aangesloten bij zo'n voorziening in een buurgemeente, terwijl nog eens
zeven zich hebben aangesloten bij de Nationale ombudsman. Dan zijn er nog
ongeveer 25 gemeenten die een gemeentelijke ombudscommissie hebben ingesteld.
Bij elkaar gaat het voor al deze gemeenten om ongeveer 4,3 miljoen inwoners.
Nog daargelaten de vraag naar de aanvaardbaarheid van de figuur van de ombudscommissie,
de genoemde cijfers laten zien dat er voor het grootste deel van het lokaal
bestuur nog steeds sprake is van een witte vlek. Dit is een rechtsongelijkheid
die de Nationale ombudsman meer dan eens (zie bijvoorbeeld Jaarverslag 1995,
blz. 14 en 15) niet te rechtvaardigen heeft genoemd.Twee punten verdienen in dit geval bijzondere aandacht. Het eerste is
het feit dat in de notitie-Kohnstamm is gekozen voor een benadering waarbij
de verantwoordelijkheid voor het scheppen van de toegang tot een externe,
onafhankelijke instantie van klachtbehandeling wordt overgelaten aan de betrokken
gebiedscorporaties. De vraag is hoever de decentralisatie van verantwoordelijkheid
op dit punt mag strekken. In de opvatting van de Nationale ombudsman mag er,
na een overgangsperiode, niet langer vrijheid zijn om in het geheel geen voorziening
te treffen. Anders gezegd: als er al vrijheid op dit punt moet zijn, dan niet
de vrijheid «dat», maar slechts de vrijheid «hoe».Het tweede punt is dat van het model van financiering. Gekozen is voor
een systeem waarin corporaties die kiezen voor aansluiting bij de Nationale
ombudsman daarvoor zelf de kosten moeten dragen. In het al genoemde commentaar
heeft de Nationale ombudsman zijn bezwaren tegen een dergelijk stelsel van
financiering geuit. Zo valt – principieel bezien – niet in te
zien waarom op dit punt een andere wijze van financiering zou moeten worden
gehanteerd dan in het geval van de bestuursrechter wanneer die geschillen
behandelt tussen burger en decentrale overheden. Ook praktisch gezien roept
het stelsel de nodige bedenkingen op.Wanneer de aanpak in de notitie-Kohnstamm een grondslag zal krijgen in
de Wet Nationale ombudsman, zou dat slechts aanvaardbaar zijn voor een overgangsperiode.
Intussen is het gewenst dat de discussie over een eindmodel verder wordt gevoerd. De Nationale ombudsman in de toekomstDe fundamenten voor het instituut van de Nationale ombudsman dateren van
de jaren zeventig. Intussen is er veel veranderd in de omgeving
van dit instituut, terwijl in de afgelopen vijftien jaar in en met het werk
van de Nationale ombudsman ook de nodige ervaring is opgedaan. Dit heeft aanleiding
gegeven tot de vraag of en in hoeverre er reden is tot herijking van bepaalde
kenmerken van het instituut van de Nationale ombudsman en zijn werkwijze.
Deze vraag heeft zowel betrekking op de Wet Nationale ombudsman als op de
werkpraktijk die op basis van deze wet is ontwikkeld.Om die vraag te beantwoorden hebben de Nationale ombudsman en het Ministerie
van Binnenlandse Zaken (de stafafdeling CZWI) medio 1995 aan prof. mr. J.
B. J. M. ten Berge van de Universiteit Utrecht opdracht gegeven om een onderzoek
te doen naar een aantal vragen die voor de verdere ontwikkeling van het instituut
van de Nationale ombudsman van strategisch belang zijn. De onderzoekopdracht
richt zich op de wettelijke vereisten die van belang zijn voor de toegang
van de burger tot de Nationale ombudsman, op de verhouding tussen de bescherming
door de Nationale ombudsman en door de rechter, en op aspecten van het ambt
van Nationale ombudsman, met name de institutionele vormgeving en de werkwijze
(zie verder hoofdstuk 2, § 2.2.1). Het onderzoek is grotendeels uitgevoerd
in 1996; de resultaten van dit project – Nationale ombudsman 2000+ –
zullen in het voorjaar van 1997 verschijnen. Daarna zullen ze onderwerp van
beraad en, waar nodig, van besluitvorming zijn. 3 Leeswijzer IndelingDe indeling van dit jaarverslag volgt die van de voorgaande jaarverslagen.
Het zwaartepunt wordt gevormd door deel III, met een hoofdstuk voor elk van
de (categorieën) bestuursorganen binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. Daaraan vooraf gaat deel II, met enkele hoofdstukken over het ambt
van de Nationale ombudsman en zijn werk in 1996, onder meer uitgedrukt in
cijfers en bezien op zijn effecten. Het jaarverslag opent met het gebruikelijke
hoofdstuk over de meest voorkomende problemen in 1996. Als speciaal onderwerp
in dat eerste hoofdstuk is voor dit jaarverslag gekozen «De Nationale
ombudsman en 'Europa'»; daarbij komen zowel de dimensie van de Europese
Unie als die van de Raad van Europa aan de orde. AandachtspuntenHet is gebruik dat de jaarverslagen van de Nationale ombudsman behandeling
krijgen in de Tweede Kamer. In verband daarmee worden hieronder enkele onderwerpen
uit dit jaarverslag als aandachtspunt genoemd. Voor de goede orde wordt daarbij
opgemerkt dat aanbevelingen waarop ten tijde van het afsluiten van dit jaarverslag
nog geen reactie was ontvangen niet in het overzicht van aandachtspunten zijn
opgenomen. Veelal gaat het daarbij om recente rapporten, waarop de reacties
nog worden verwacht; rapportage daarover zal plaatsvinden in het volgende
jaarverslag. a. Algemeen–Onafhankelijke klachtbehandeling in de gemeenten (zie hoofdstuk 2, § 2.1.4.3).–De term «wanbeheer» in de Nederlandse tekst van de taak van
de Europese ombudsman (zie hoofdstuk 1, § 1.3.1.1).–Het naleven van termijnen van orde, zoals onder meer neergelegd in de
Algemene wet bestuursrecht, door alle bestuursorganen die het aangaat (zie
hoofdstuk 1, § 1.2.2). b. Afzonderlijke bestuursorganen 1. Politie–algemene regeling van schadevergoeding in verband met strafvorderlijk
politieoptreden (zie hoofdstuk 7, § 7A.18);–de verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder voor het afdoen van klachten
over zijn politiekorps (zie hoofdstuk 7A, § 7A.17.1). 2. Financiën–rentevergoeding over een nabetaling door de Belastingdienst bij de afdoening
van bezwaarschriften waarvan de afhandeling was aangehouden op grond van een
afspraak met de belastingplichtige om de uitspraak van de belastingrechter
in een overeenkomstige zaak af te wachten (zie hoofdstuk 13, § 13A.2.2). DEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1996 1.1 Inleiding; de toegang tot de Nationale ombudsmanHet instituut van de Nationale ombudsman is een onderdeel van het stelsel
van bescherming van de burger tegen de overheid. Een ieder heeft het recht
om de Nationale ombudsman te vragen een onderzoek in te stellen naar de wijze
waarop de overheid zich in een bepaalde aangelegenheid heeft gedragen (artikel
12 van de Wet Nationale ombudsman, verder WNo). In 1996 ontving de Nationale
ombudsman 7694 verzoekschriften.Van de 7505 verzoekschriften die in 1996 werden afgedaan, hadden 5693
(75,8%) betrekking op een overheidsinstantie binnen de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman. Van al deze verzoekschriften betrof 62,4% de ministeries,
23,4% de zelfstandige bestuursorganen, 10,7% de politie en 3,3% de lagere
publiekrechtelijke lichamen. Van de resterende 1812 zaken (24,2%) had een
aanzienlijk deel ook betrekking op de overheid, en wel op gemeenten die niet
vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Alles bijeen betroffen
in 1996 ongeveer negen van de tien klachten de overheid.Wanneer een overheidsinstantie als zodanig valt binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman betekent dit niet dat daarmee ook alle gedragingen
van zo'n instantie in aanmerking komen voor onderzoek door de Nationale ombudsman.
De WNo bakent allereerst de bevoegdheid van de Nationale ombudsman verder
af, naar de wetgever en naar de rechter. Zo mag de Nationale ombudsman niet
oordelen over algemeen verbindende voorschriften; op die grond moest 1,7%
(128 zaken) van de 7505 afgedane verzoekschriften worden afgewezen. Verder
is er de afbakening tot de rechtsbescherming via het stelsel van (bestuurs)rechte(r)lijke
voorzieningen en procedures. Gesproken kan worden van rechtsbescherming in
de eigenlijke zin van het woord, dit in onderscheid tot de rechtsbescherming
in de ruime zin van het woord, die ook de Nationale ombudsman omvat. Door
de afbakening tot dit stelsel van rechtsbescherming in de eigenlijke zin van
het woord kwam in 1996, op enigerlei wijze, 14,9% van de 7505 afgedane verzoekschriften
niet in aanmerking voor onderzoek.De WNo bevat verder ook een aantal criteria waaraan een verzoekschrift
moet voldoen om in aanmerking te komen voor onderzoek. Zo moet de burger in
beginsel zijn klacht eerst hebben voorgelegd aan de overheid, om haar in de
gelegenheid te stellen om op die klacht te reageren. In 1996 werd 8,4% van
de afgedane verzoekschriften afgewezen omdat nog niet was voldaan aan dit
zogenoemde kenbaarheidsvereiste. Op grond van de toetsing aan de andere criteria
voor de ontvankelijkheid van een verzoekschrift werd 18% van de verzoeken
om onderzoek afgewezen.Samengevat betekent de toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheid dat
in 1996 slechts een kleine drie van de tien verzoekschriften (28,2%) in aanmerking
zijn gebracht voor onderzoek (zie voor deze toetsing hoofdstuk 6).Al deze afbakeningen berusten op de Wet Nationale ombudsman. Cijfers zoals
hiervoor weergegeven, leiden nogal eens tot de vraag hoe het komt dat zo velen
het «verkeerde» adres kiezen, en of dit niet valt te voorkomen.Bij de beantwoording van die vraag moet worden opgemerkt dat kennelijk
zeer velen een klacht hebben zonder direct de juiste weg te weten voor het
indienen van deze klacht. Dat kan worden uitgelegd als een tekort aan kennis
bij betrokkenen. Inderdaad blijkt uit de cijfers dat velen in
het geval van een klacht over de overheid niet goed op de hoogte zijn van
de juiste weg. Het kan echter ook worden uitgelegd als een teken van de complexiteit
van de overheid en haar werk, en van het systeem van mogelijkheden om grieven
te uiten tegen die overheid. En het kan ook worden verstaan als een teken
van vertrouwen in de Nationale ombudsman, als een instantie waarvan wordt
verwacht dat deze kan bijdragen aan het oplossen van de bewuste klacht, en
als een teken van de toegankelijkheid van dit instituut.De Nationale ombudsman heeft de afbakening van zijn werkterrein door de
wetgever uiteraard als een gegeven te aanvaarden, en de desbetreffende bepalingen
zorgvuldig toe te passen. De genoemde cijfers onderstrepen echter het grote
belang van een goede voorlichting over de toegang tot de Nationale ombudsman.
Informatie over die toegang wordt verstrekt via de zogenoemde publieksvoorlichting.
Daarnaast zijn daarvoor ook de vele individuele telefonische contacten met
het Bureau Nationale ombudsman (in 1996: 15 940 keer) van groot belang.
In die contacten krijgen burgers tevens, waar nodig, uitleg over overheidsmaatregelen.
Daarnaast worden zij, waar mogelijk, doorverwezen naar de instantie die hun
wel verder van dienst kan zijn. Dit gebeurt niet alleen telefonisch, maar
ook in de beantwoording van hun brieven. Deze informatie-, uitleg- en verwijsfunctie
is een wezenlijk onderdeel van het werk van de Nationale ombudsman. Zij vindt
plaats in het kader van de beoordeling van verzoekschriften op bevoegdheid
en ontvankelijkheid. Daarom laat deze functie zich praktisch gezien niet losmaken
uit het werk aan de kerntaak, het doen van onderzoek naar overheidsgedragingen,
en het beoordelen van die gedragingen.De vele verzoekschriften die niet in aanmerking komen voor onderzoek geven,
voor zover zij betrekking hebben op overheidsinstanties, uiteraard wel een
zekere indruk van de overheid. Voor zover de Nationale ombudsman zich echter
een beeld verwerft van de overheid, gebeurt dat toch met name via de zaken
die in aanmerking zijn gebracht voor onderzoek. In 1996 was dat 28,2% van
alle afgedane zaken. Een aanzienlijk deel van deze 2118 zaken (69,9%) heeft
niet geleid tot een rapport, maar is anderszins afgedaan. Dat gebeurde voor
een deel via de interventiemethode (zie voor een toelichting Jaarverslag 1994,
blz. 21 en 48–53). Ook werd een deel overgedragen aan de Klachtenlijn
van de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie.
In totaal 637 zaken zijn uitgemond in een rapport, 8,5% van alle 7505 afgedane
zaken. Het gaat hier om 615 rapporten.In § 1.2 van dit hoofdstuk, «Veel voorkomende problemen»,
worden de gegevens die de Nationale ombudsman heeft verkregen via zijn interventies
en rapporten verwerkt tot een beeld van de overheidsgedragingen die onderwerp
zijn geweest van zijn aandacht. Als steeds past daarbij de kanttekening dat
dit beeld op geen enkele wijze representatief is voor de overheid als geheel.
Immers, de Nationale ombudsman krijgt de overheid alleen in beeld wanneer
het komt tot klachten, en wanneer die klachten vervolgens ook in aanmerking
komen voor onderzoek. Dergelijke klachten kunnen bovendien alleen ontstaan
wanneer het gaat om overheidsorganisaties die publiekscontacten onderhouden.
Verder moet worden opgemerkt dat er tussen overheidsorganisaties wat betreft
de omvang van die contacten en hun gevoeligheid voor klachten een grote verscheidenheid
bestaat. Daarnaast is het zo dat een focus op problemen per definitie leidt
tot een beeld dat geen recht doet aan de ontelbare contacten tussen burger
en overheid die zonder enig probleem verlopen.Wat is dan de rechtvaardiging voor een beschouwing van veel voorkomende
problemen? Een dergelijk overzicht geeft in de eerste plaats een
aantal grote lijnen aan in de vele zaken die in deel III van dit jaarverslag
worden behandeld. Het vestigt bovendien de aandacht op onderwerpen die bijzondere
aandacht verdienen in het streven naar verdere verbetering van de kwaliteit
van de overheid in haar functioneren in relatie tot de burger. Van de Nationale
ombudsman mag worden verwacht dat hij door deze signalering in de jaarverslagen
ook aan die verbetering bijdraagt. Inzicht via grote lijnen mag echter geen
afbreuk doen aan aandacht ook voor het individuele geval. Daar komt bij dat
in tal van afzonderlijke zaken zoals behandeld in de hoofdstukken van deel
III eveneens meer algemene kwesties aan de orde zijn.Na het overzicht van veel voorkomende problemen volgt ter afsluiting van
dit algemene hoofdstuk een paragraaf (§ 1.3) waarin een bijzonder onderwerp
aan de orde komt. Deze keer is ervoor gekozen om in te gaan op het werk van
de Nationale ombudsman in Europees perspectief. Enerzijds gaat het daarbij
om de Europese Unie. Daarbij wordt zowel aandacht besteed aan de relatie van
de Nationale ombudsman tot de Europese ombudsman als aan de onderzoeken van
de Nationale ombudsman uit 1996 waarin Europees-rechtelijke regelgeving aan
de orde was. Anderzijds gaat het om de Raad van Europa. Ingegaan zal worden
op de contacten van de Nationale ombudsman en zijn collega's met de Raad van
Europa, in het bijzonder de instellingen voor de mensenrechten, en op een
aantal rapporten uit 1996 waarin toetsing aan bepalingen van het Europese
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
aan de orde was. 1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 InleidingWanneer burgers bij de Nationale ombudsman een klacht indienen over een
overheidsinstantie komt uit hun verzoekschrift altijd op enigerlei wijze naar
voren waarom zij menen dat de overheid niet heeft gehandeld zoals zij verwachtten
en zoals zij meenden dat het hoorde. Al die grieven kunnen daarmee worden
geplaatst binnen de norm van behoorlijkheid die is neergelegd in artikel 26,
eerste lid van de WNo. Dit is de norm waaraan de Nationale ombudsman de door
hem onderzochte gedragingen moet toetsen. De Nationale ombudsman heeft deze
norm uitgewerkt in een groot aantal afzonderlijke vereisten van behoorlijkheid
(zie voor de lijst van deze beoordelingscriteria bijlage 5).Wanneer een zaak is uitgemond in een rapport, wordt vastgelegd welk(e)
vereiste(n) van behoorlijkheid in de desbetreffende zaak is of zijn gebruikt,
en hoe het oordeel luidde. De resultaten van deze toetsing in de 615 rapporten
uit 1996 zijn neergelegd in grafiek 6a in hoofdstuk 3.Deze grafiek laat zien hoe vaak de verschillende beoordelingscriteria
zijn gebruikt; in totaal is dat in 1996 1383 keer gebeurd. Daarnaast
bevat zij per criterium informatie over de uitkomst van de beoordeling.De lijst met beoordelingscriteria wordt ook gebruikt voor de zaken die
anderszins worden afgedaan, en waarin het onderzoek tussentijds wordt beëindigd
(met uitzondering van de zaken die direct worden overgedragen aan de Klachtenlijn
van de IND). Het resultaat daarvan voor 1996 is neergelegd in tabel 6b in
hoofdstuk 3. Deze tabel heeft een totaal van 1325 toepassingen. In deze zaken
is het niet gekomen tot een rapport, en daarmee niet tot een oordeel van de
Nationale ombudsman over de behoorlijkheid van de gedraging waarover was geklaagd.
Vele van de zaken uit tabel 6b zijn afgedaan via de interventiemethode. Dit
betekent dat de Nationale ombudsman de klacht heeft voorgelegd aan de desbetreffende
instantie, waarna deze in de regel zodanige actie ondernam dat er
voor de Nationale ombudsman geen reden meer was voor verder onderzoek. Veelal
betekent deze actie dat de klacht gegrond was, waarmee sprake was van enigerlei
schending van de behoorlijkheidsnorm.Hierna, in § 1.2.2, zal worden aangegeven welke vereisten van behoorlijkheid
in 1996 in verhouding het meest zijn gebruikt. Daarmee wordt inzicht gegeven
in de problemen die in de desbetreffende klachten aan de orde zijn gesteld. 1.2.2 De zes meest voorkomende problemen 1.2.2.1 Algemeen overzichtIn de 615 rapporten uit 1996 zijn de volgende beoordelingscriteria het
meest gebruikt:a.het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit: 19%;b.en c. het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften,
en van actieve informatieverstrekking: beide 16,2%;d.het vereiste van voortvarendheid: 12,5%;e.het vereiste van correctheid van bejegening: 7,2%;f.het vereiste van actieve informatieverwerving: 6,3%.Bij elkaar beslaan deze zes vereisten 77,4% van alle keren dat een beoordelingscriterium
werd gebruikt.In de in totaal 1325 registraties van de zaken waarin het onderzoek tussentijds
werd beëindigd, waren de volgende beoordelingscriteria het meest aan
de orde:a.het vereiste van voortvarendheid: 37,6%;b.het vereiste van actieve informatieverstrekking: 19,7%;c.het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit: 10,5%;d.het vereiste van administratieve nauwkeurigheid: 10,1%;e.het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften:
8,1%;f.het vereiste van rechtszekerheid: 4,7%.Bij elkaar beslaan deze registraties 90,7% van het totaal van 1325 registraties.Evenals dat in het Jaarverslag 1995 is gebeurd, worden hieronder de registraties
uit grafiek 6a en tabel 6b samengevoegd (zie voor een kanttekening bij die
aanpak: Jaarverslag 1995, blz. 24). Dit levert een totaal aantal scores op
één van de beoordelingscriteria op van 2708. Daarbinnen hebben
de volgende zes vereisten van behoorlijkheid het grootste aandeel:a.het vereiste van voortvarendheid: 24,8% (1995: 30,1%);b.het vereiste van actieve informatieverstrekking: 17,9% (1995: 18,7%); c.het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit: 14,8% (1995: 16,2%); d.het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften:
12,2% (1995: 11,2%);e.het vereiste van administratieve nauwkeurigheid: 7,5% (1995: 5,7%);f.het vereiste van correctheid van bejegening: 4,7% (1995: 5,3%).Bij elkaar beslaan de scores op deze zes vereisten 81,9% van het totaal
van 2708 registraties. De lijst is gelijk van samenstelling en volgorde aan
die over 1995. Het vereiste van voortvarendheid staat opnieuw op de eerste
plaats, zij het dat het aandeel van dit vereiste iets is gedaald. Een verklaring
daarvoor kan worden gevonden in het feit dat in 1996 de zaken die zijn overgedragen
aan de Klachtenlijn van de IND niet langer in deze registratie zijn opgenomen.
Het gaat hier bij uitstek om zaken waarin wordt geklaagd over een lange behandelingsduur. De zes vereisten laten zich indelen in twee groepen:–de vereisten die betrekking hebben op kenmerken van het functioneren van
overheidsorganisaties en op hun interne procesgang meer in het algemeen: a,
b en e. Deze vereisten hebben samen een aandeel van 50,2%;–de vereisten die veeleer het handelen betreffen in specifieke gevallen:
c, d en f. Deze vereisten hebben samen een aandeel van 31,7%.De lijst met de genoemde zes vereisten is gelijk aan die over 1995. Dit
wijst er op dat het gaat om problemen die in de verhouding tussen overheid
en burger, voor zover deze valt binnen het vizier van de Nationale ombudsman,
relatief vaak aan de orde zijn. Daarmee is deze lijst een signaal dat voortdurende
inspanning nodig is om ervoor te zorgen dat het overheidsoptreden voldoet
aan de genoemde vereisten, en om te waken voor achteruitgang. Die inspanning
zal des te groter moeten zijn naarmate het percentage gegronde klachten hoger
is. 1.2.2.2 De problemen afzonderlijkDe zes vereisten die hiervoor zijn genoemd en die verwijzen naar de problemen
die in het werk van de Nationale ombudsman in 1996 naar verhouding het meest
aan de orde waren, worden hieronder afzonderlijk behandeld. a. Voldoende voortvarendheidJaar in jaar uit hebben in verhouding de meeste klachten die de Nationale
ombudsman ontvangt betrekking op de tijd die de overheid nodig heeft om te
reageren op wat de burger haar voorlegt, zoals een verzoek om informatie,
een aanvraag van een beschikking of een bezwaarschrift. De Nationale ombudsman
hanteert voor de beoordeling van dit soort klachten het vereiste van voortvarendheid.
Overweging daarbij is dat van de overheid mag worden verwacht dat zij de vaart
erin houdt, en de burger niet langer dan nodig laat wachten. In 1996 had een
kwart van alle beoordelingen en registraties van de Nationale ombudsman betrekking
op dit vereiste.Wanneer een burger bij de Nationale ombudsman klaagt over het feit dat
hij naar zijn opvatting al te lang heeft moeten wachten op een reactie van
de overheid, heeft hij er hoe dan ook belang bij dat die reactie er zo snel
mogelijk komt. Een onderzoek van de Nationale ombudsman dat uitmondt in een
rapport blijkt dan niet altijd een passende aanpak. Zo'n werkwijze kost nu
eenmaal de nodige tijd. Daarom worden klachten over een lange behandelingsduur
in de regel afgedaan via de interventiemethode. Dit gebeurde in 1996 in drie
van de vier keren dat het vereiste van voortvarendheid aan de orde was.Wanneer wordt gesproken van de eis van voortvarendheid gaat het voor alles
om de burger, en zijn belangen en verwachtingen. De overheid mag het geduld
van die burger niet te veel op de proef stellen. In de regel heeft de burger
al geruime tijd op een reactie van de overheid gewacht tot hij zich, soms
ten einde raad, tot de Nationale ombudsman wendt. In de meeste van die gevallen
beklaagt hij zich dan ook terecht. Zo zijn in de rapporten waarin het vereiste
van voortvarendheid aan de orde was drie van de vier klachten op dit punt
gegrond verklaard. Zoals gezegd, worden de meeste klachten op dit punt afgedaan
via de interventiemethode. De Nationale ombudsman houdt in dit soort gevallen
overigens wel toezicht op de afdoening; wanneer deze te wensen overlaat, gaat
hij alsnog zelf verder over tot actie. In veruit de meeste gevallen leidt
de interventie van de Nationale ombudsman er echter toe dat het probleem dat
aanleiding was voor de klacht wordt opgelost. De eis van voortvarendheid betreft niet alleen de verwachtingen van de
burger, zij kan ook worden bezien vanuit het perspectief van de overheid.
Zo bevat de Algemene wet bestuursrecht algemene regels voor de behandelingsduur
van verzoeken en bezwaarschriften. Daarmee heeft de wetgever op een breed
terrein een aanspraak van de burger gevestigd op een vlotte behandeling. Verder
zijn er de nodige bijzondere wettelijke regelingen die eveneens voorschriften
bevatten met zogenoemde termijnen van orde. Soms hebben overheidsinstanties
ook zelf streeftermijnen vastgesteld en gepubliceerd, zodat burgers er verwachtingen
aan mogen ontlenen. Tenslotte, waar geen wettelijke termijnvoorschriften gelden,
geldt de algemene eis van een redelijke termijn.Van uitvoerende overheidsinstanties mag worden verwacht dat zij de wet
naleven. Dat behoort geen uitzondering te lijden wanneer het gaat om wettelijke
regels die termijnen bevatten voor de behandeling van zaken van burgers. De
ervaring van de Nationale ombudsman wijst echter uit dat de praktijk op dat
punt soms ernstig te wensen overlaat, en dat dergelijke termijnen van orde
soms ver worden overschreden. Voor de geloofwaardigheid en het gezag van de
overheid in de samenleving is dat een slechte zaak. Het is niet aanvaardbaar
dat de overheid termijnvoorschriften schendt, terwijl zij de burger wel houdt
aan de termijnen die voor hem gelden, en aan overschrijding van die termijnen
sancties verbindt. En in die gevallen waarvoor geen termijnvoorschriften gelden,
mag de wachttijd niet over redelijke grenzen heen gaan (zie als voorbeeld
rapport 96/445, over de behandelingsduur van een verzoek van aspirant-ouders
om beginseltoestemming voor de adoptie van een buitenlands pleegkind).Het probleem van de lange behandelingsduur deed zich in 1996 vooral voor
bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie van Justitie.
De Nationale ombudsman leidde in totaal 654 klachten over de IND direct door
naar de Klachtenlijn van de IND; in de regel ging het hier om klachten over
lange wachttijden. Klachten over de behandelingsduur kwamen daarnaast ook
aan de orde in veel van de 115 zaken over de IND die de Nationale ombudsman
afdeed via de interventiemethode, en in een aantal van de in totaal 28 rapporten
over de IND. In de zaak die leidde tot rapport 96/165 waren de termijnen uit
de Algemene wet bestuursrecht zeer ver overschreden. Niettemin liet de Staatssecretaris
van Justitie tijdens het onderzoek weten dat zij de klacht op dit punt niet
gegrond achtte. De Nationale ombudsman vond dit een onbegrijpelijke stelling,
nu het immers ging om een handelwijze die duidelijk in strijd was met de wet.Klachten over een lange behandelingsduur betroffen echter zeker niet alleen
de IND; zij kwamen voor over de gehele breedte van het werkterrein van de
Nationale ombudsman. Voorbeelden betreffen onder meer USZO-Groningen, de Belastingdienst
(zoals onder meer het Centraal bureau motorrijtuigenbelasting), de Dienst
Wegverkeer (RDW) en het GAK. In veel van de bedoelde gevallen ging het om overschrijding van termijnen
in de Algemene wet bestuursrecht, zoals in de artikelen 4:13 (over de beslistermijn
voor beschikkingen, met een verwijzing naar de bij wettelijk voorschrift bepaalde
termijn en met de algemene norm van een redelijke termijn), 7:10 (over de
beslistermijn voor bezwaarschriften), 7:24 (over de beslistermijn in administratief
beroep) en 8:42 (over de termijn voor het indienen van een verweerschrift).
De Belastingdienst kent daarnaast het Voorschrift Algemene wet bestuursrecht
(zie rapport 96/554, over een gedraging van de Belastingdienst/Douane). In
rapport 96/182 ging het om een termijn in het Besluit beslistermijnen sociale
verzekeringswetten. Ook termijnbepalingen in andere regelingen kwamen aan
de orde, zoals in de Vreemdelingenwet en de Huurprijzenwet woonruimte.
Op het terrein van klachtbehandeling door de politie gelden termijnbepalingen,
in de klachtregelingen van de politiekorpsen; ook schendingen van die termijnen
kwamen nogal eens aan de orde (zie hoofdstuk 7, § 7A.17.2).Welke gevolgen moet nu de herhaalde signalering door de Nationale ombudsman
van termijnen van orde hebben? Op dit punt zijn drie opties mogelijk. Een
optie is om termijnoverschrijdingen te zien als iets wat nu eenmaal niet altijd
valt te vermijden. Er is immers een grens aan wat de overheid kan, en er zijn
nog vele andere prioriteiten. Zo'n optie moet worden afgewezen: zij miskent
de afhankelijkheid – financieel of anderszins – van velen van
de overheid, en daarmee hun belang bij het tijdig nemen van besluiten door
die overheid. Zij miskent ook de betekenis van voortvarendheid voor de geloofwaardigheid
van de overheid. En zij tast het gezag aan van de wetgever die de termijnen
heeft gesteld.Een andere optie is om de termijnen ruimer te stellen. Deze optie betekent
eveneens dat een soms lange behandelingsduur wordt aanvaard als onvermijdelijk.
Zij zoekt in zoverre een uitweg, dat de norm wordt opgerekt. Zo zou de termijn
van zes weken zoals de Algemene wet bestuursrecht die kent, kunnen worden
verruimd, tot bijvoorbeeld tien of twaalf weken. Deze optie lijkt aantrekkelijk:
zij kost niets, en haalt druk van de ketel. Zij moet echter eveneens worden
afgewezen. De ervaring leert immers, dat termijnen de neiging hebben zichzelf
te vullen. Wanneer de termijn wordt opgerekt, is dat dan ook nog geen garantie
dat de ruimere termijn wel steeds zal worden gehaald. Ernstig bezwaar is bovendien
dat zo'n verruiming een belangrijke prikkel weghaalt voor instanties die nu
alle moeite doen om de gestelde termijnen wel te halen en die daarin succesvol
zijn; ook die situatie komt gelukkig voor. En ook de optie van het verruimen
van de termijnen miskent het belang van de burger bij voortvarendheid.In dit verband past een opmerking bij de kritiek die soms kan worden gehoord
op wat de «juridisering» van de overheid wordt genoemd. Deze juridisering
zou een bedreiging zijn voor de slagvaardigheid van de overheid. De Algemene
wet bestuursrecht wordt dan wel aangewezen als een belangrijke boosdoener.
Wellicht hebben critici op dit punt vooral het oog op de gevolgen van het
gebruik door de burger van wettelijke bepalingen op het punt van de rechtsbescherming
voor de besluitvorming over grote projecten, waarbij vele, uiteenlopende belangen,
en de belangen van velen in het geding zijn. Dit is niet de plaats om op die
kwestie, wat daar verder ook van zij, in te gaan. De zaken die verderop in
dit jaarverslag aan de orde komen betreffen immers, voor zover de tijdsdimensie
in het geding is, niet een mogelijke vertraging voor de overheid door de burger,
maar vrijwel steeds daadwerkelijke vertraging voor de burger door de overheid.Zo'n vertraging treft een wezenlijk belang van de betrokken burger. Zoals
al opgemerkt, bestaan er immers talloze afhankelijkheidsrelaties tussen burger
en overheid. Veelal heeft de burger niet zelf voor die afhankelijkheid gekozen.
Soms is zij hem opgelegd door de overheid, met name waar sprake is van een
vergunningenstelsel of van fiscale verplichtingen. Soms houdt die afhankelijkheid
direct verband met omstandigheden waarin iemand verkeert of terecht komt,
vaak zonder die situatie zelf te kunnen beïnvloeden, bijvoorbeeld in
verband met leeftijd, gezondheid of maatschappelijke situatie. Voor tal van
dergelijke omstandigheden heeft de overheid regelingen getroffen, veelal van
financiële aard. Burgers die op deze regelingen zijn aangewezen, zijn
op dat punt feitelijk afhankelijk van de overheid. Ook wanneer burgers opkomen
tegen de overheid, in een procedure van bezwaar of beklag, moeten
zij tijdig horen waar zij aan toe zijn. Verder is er het belang voor hen die
slachtoffer zijn van een strafbaar feit dat het openbaar ministerie voldoende
vaart maakt met een eventueel in te stellen strafvervolging (zie rapport 96/179).
En wat te denken van de TBS-passanten die in een huis van bewaring onevenredig
lang moeten wachten op de tenuitvoerlegging van de maatregel van tbs (zie
rapport 96/575)? In alle gevallen moeten betrokkenen, gezien de belangen die
voor hen in het geding zijn, kunnen rekenen op een vlotte uitvoeringspraktijk.
Het is belangrijk dat de wetgever hun die garandeert. Dit is een zeer wezenlijk
aspect van de kwaliteit van de overheid.Zo blijft als enige aanvaardbare optie over het handhaven van termijnen
die een voortvarende behandeling garanderen, en het waarborgen van afhandeling
binnen die termijnen. b. Actieve informatieverstrekkingZojuist is gewezen op de talloze afhankelijkheidsrelaties tussen burger
en overheid, en op het belang dat de burger in zijn verhouding met de overheid
tijdig weet waar hij aan toe is. Daarmee is niet alleen de eis van voortvarendheid
in het geding, maar ook die van actieve informatieverstrekking door de overheid
aan de burger. Een tekortschieten op dat punt scherpt de bedoelde afhankelijkheid
verder aan.Bij de eis van actieve informatieverstrekking gaat het enerzijds om informatie
over de stand van behandeling van verzoeken, aanvragen of bezwaren. Die informatie
moet met name worden gegeven daar waar de behandeling langer duurt of dreigt
te duren dan wenselijk is of dan eerder was aangekondigd (zie rapport 96/170,
waarin de Nationale ombudsman een structurele tekortkoming op dit punt constateerde
bij de huurcommissie in het ressort Amsterdam). Daarnaast gaat het om informatie
aan de betrokken burger over zijn rechten en plichten in zijn specifieke situatie
die voor de verhouding tussen de betrokken burger en de overheid van direct
belang kan zijn.In één van de vijf zaken die tussentijds werden afgedaan,
doorgaans via interventie, was de eis van actieve informatieverstrekking aan
de orde. Zij betrof één op de zes oordelen in de zaken die uitmondden
in een rapport; in ruim de helft daarvan was de klacht gegrond.Ook voor de eis van actieve informatieverstrekking geldt dat de wetgever
voor een aantal gevallen regels heeft gesteld. En ook hier kan de Algemene
wet bestuursrecht worden genoemd. Zo trekt artikel 2:5, met een algemene geheimhoudingsplicht,
een grens voor de informatieverstrekking (zie rapport 96/490, over het Nederlands
Meetinstituut BV te Dordrecht, de Keuringsdienst van Waren te Groningen en
de Belastingdienst/Ondernemingen Groningen, en rapport 96/362 over de Algemene
Inspectiedienst). Verder verplicht artikel 3:41 tot toezending of uitreiking
van een beschikking aan betrokkene(n); daarmee verdraagt zich niet dat wordt
gewacht of deze het stuk zelf komt ophalen (rapport 96/096 over een ambassade).
Artikel 4:14 verlangt dat betrokkenen worden geïnformeerd over termijnoverschrijding
(zie bij voorbeeld rapport 96/108, over een Raad voor Rechtsbijstand). Artikel
6:14 verplicht tot schriftelijke bevestiging van de ontvangst van een bezwaarschrift
(zie rapport 96/167 over het Bureau Visadienst, of rapport 96/090 over Verkeer
en Waterstaat).Overigens zijn er ook andere wettelijke regelingen met voorschriften over
informatieverstrekking (zie bijvoorbeeld rapport 96/225, over de toezending
door de Sociale Verzekeringsbank van de jaaropgave van door een overledene
genoten AOW-pensioen).Wanneer iemand een beschikking krijgt met een beperkte geldigheidsduur
behoort hij van die beperking op de hoogte te worden gesteld (zie rapport
96/352 over de geldigheidsduur van een machtiging tot voorlopig
verblijf; IND). Een griffie behoort belanghebbenden te informeren over de
mogelijkheid om vermindering te vragen van griffierecht (zie rapport 96/550).
En asielzoekers behoren bij hun nader gehoor toereikend te worden geïnformeerd
over de betekenis van dat gehoor (rapport 96/600). Bij het aanbieden van diensten
door een bestuursorgaan dient toereikende informatie te worden gegeven over
het uurtarief (rapport 96/449, over de Dienst van het Kadaster). De Belastingdienst
behoort contact op te nemen met een lid van een opgeheven maatschap alvorens
tot het opleggen van een aanslag en tot invordering over te gaan (rapport
96/185).Wanneer informatie wordt verstrekt, moet wel worden nagegaan wie in aanmerking
komt om deze informatie te ontvangen, dit in verband met eisen met betrekking
tot de bescherming van de persoonlijke levenssfeer (zie rapport 96/009 over
de Belastingdienst). Er zijn overigens ook grenzen aan wat van overheidsinstanties
mag worden verwacht, bijvoorbeeld op het punt van het verstrekken van informatie
over kandidaten voor de verkiezing van het bestuur van een waterschap (rapport
96/082). c. Redelijkheid/proportionaliteitVan de overheid mag worden verwacht dat zij in haar besluiten en in haar
feitelijk handelen recht doet aan de verschillende belangen die in het geding
zijn. Deze eis stond op de eerste plaats in de oordelen in de rapporten uit
1996, met een aandeel van 19%. In vier van de vijf gevallen voldeed de afweging
aan de daaraan te stellen eisen, en werd de gedraging «behoorlijk»
geoordeeld. Dit betekent dat de klagende burger in die gevallen door de Nationale
ombudsman niet in zijn verwachtingen jegens de overheid en in zijn kritiek
op die overheid werd gevolgd.Ook ten aanzien van deze eis past een verwijzing naar de Algemene wet
bestuursrecht, met name artikel 3:4.Toetsing aan de eis van redelijkheid/proportionaliteit is nogal eens aan
de orde in rapporten over de Belastingdienst, bijvoorbeeld over de afwijzing
van een verzoek om vergoeding van kosten of rente (zoals rapport 96/359 en
96/524). Daarnaast komt dit vereiste regelmatig aan de orde in rapporten op
het terrein van de verlening van ontslagvergunningen door de Regionaal Directeur
voor de Arbeidsvoorziening, en diens toetsing aan aangevoerde gronden als
de bedrijfseconomische situatie van de werkgever of de gestelde ongeschiktheid
van de werknemer. Ook was toetsing aan de eis van redelijkheid/proportionaliteit
aan de orde bij het toepassen van het verhaalsrecht in de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften door de officier van justitie (rapport 96/311)
en door het Centraal Justitieel Incassobureau (rapport 96/413), en bij de
controle door de Stichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering
Bouwnijverheid op het inleveren van het werkbriefje (rapport 96/583). Een
weigering om rente te vergoeden over in beslag genomen gelden werd door de
Nationale ombudsman niet onjuist geacht, maar leidde wel tot de aanbeveling
om dergelijke gelden rentedragend te gaan bewaren (rapport 96/118). In rapport
96/131 oordeelde de Nationale ombudsman dat de irritatiewaarde van het volharden
door een waterschap in de dwanginvordering van een – door een kennelijke
verschrijving ontstane – vordering van veertig cent veel groter is dan
de opbrengst van die invordering.De eis van proportionaliteit is elk jaar weer meermalen aan de orde in
rapporten over politieoptreden (zie voor 1996 bij voorbeeld de rapporten 96/290,
96/304 en 96/522). Zij kan ook aan de orde zijn bij het optreden van de Douane
(rapport 96/050). d. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftenEssentieel voor een rechtsstaat is dat de overheid de wet gehoorzaamt.
In 17,1% van de oordelen in de rapporten ging het om toetsing aan deze eis; ongeveer twee van de drie keer was de klacht niet gegrond. Dit
laatste betekent dat ook op dit punt de Nationale ombudsman de klagende burger
nogal eens niet volgde in diens opvatting over het overheidsoptreden.Als steeds heeft de eis van wetmatigheid een belangrijke plaats in de
beoordeling van politieoptreden. Juist voor de politie luistert deze eis immers,
gezien haar vérstrekkende bevoegdheden, extra nauw. Dat varieert van
het aanmerken van iemand als verdachte, en het toepassen van dwangmiddelen
jegens betrokkene (bijvoorbeeld rapport 96/062) tot het gebruik van een bepaalde
bevoegdheid voor een ander doel dan dat waarvoor deze bevoegdheid is gegeven
(bijvoorbeeld de rapporten 96/236 en 96/501). Soms is ook de uitleg door de
Nationale ombudsman van een wettelijk voorschrift aan de orde (bijvoorbeeld
rapport 96/062, over de bevoegdheid van de korpsbeheerder ingevolge de Politiewet
1993 tot het afdoen van klachten over de politie; rapport 96/500 over de uitleg
van het bereik van de hardheidsclausule in het belastingrecht en rapport 96/178
over de uitleg van het begrip «gezin» door de Dienst Omroepbijdragen).Ook bij de uitvoering van het vreemdelingenbeleid vragen de grenzen van
de wet bijzondere aandacht, zeker wanneer het gaat om beperking van de vrijheid
van de betrokken vreemdeling. Zo kwam in rapport 96/498 onder meer de vraag
aan de orde waartoe de last tot uitzetting legitimeert, en werd in rapport
96/419 ingegaan op het verbod tot «refoulement» (het verbod om
een vluchteling uit te zetten of terug te leiden naar de grenzen van een grondgebied
waar zijn leven of vrijheid bedreigd zou worden op grond van zijn ras, godsdienst,
nationaliteit, het behoren tot een sociale groep of zijn politieke overtuiging).Voor de drie hiervoor onder a tot en met c behandelde vereisten geldt
dat zij althans voor een deel hun grondslag vinden in de Algemene wet bestuursrecht.
In zoverre heeft de hier behandelde rubriek d. dus in feite nog een veel ruimer
bereik. De Algemene wet bestuursrecht bevat overigens ook bepalingen die niet
al eerder zijn genoemd en die in de toetsing van de Nationale ombudsman aan
de orde kwamen, zoals artikel 3:9, over de plicht om het werk van een adviseur
nauwkeurig te onderzoeken alvorens een besluit te nemen dat (mede) op het
uitgebrachte advies berust (zie de rapporten 96/146 en 96/147 over Verkeer
en Waterstaat en 96/299 en 96/381 over de Arbeidsvoorzieningsorganisatie),
en artikel 6:15 over het doorzenden van een beroepschrift (zie rapport 96/442).In verband met de eis van wetmatigheid wordt ten slotte ook verwezen naar
de hierna volgende paragraaf over de Europese dimensie in het werk van de
Nationale ombudsman. Daar komen zowel Europeesrechtelijke regels als bepalingen
uit het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden aan de orde. e. Administratieve nauwkeurigheidDe eis van administratieve nauwkeurigheid was aan de orde in 5% van de
oordelen in de rapporten uit 1996; bijna twee van de drie keer was de klacht
gegrond. Verder was zij aan de orde in 10% van de zaken die tussentijds werden
afgedaan.Zo moet de betaling van een transactievoorstel tijdig worden verwerkt,
om te voorkomen dat de strafzaak alsnog doorgang vindt (rapport 96/509). Een
teruggave dient op het juiste rekeningnummer te worden gestort (rapport 96/605)
en een betalingsherinnering aan het juiste adres te worden gestuurd (rapport
96/348). f. Correcte bejegeningDe eis van correctheid van bejegening was aan de orde in 7,2% van de oordelen in de rapporten. In 46% daarvan was de klacht niet gegrond.
Opvallend groot is echter het aantal keren dat de Nationale ombudsman zich
op dit punt moest onthouden van het geven van een oordeel, omdat de feiten
niet eenduidig konden worden vastgesteld (35%). Dat deed zich bijvoorbeeld
voor in het geval van een klacht over het gedrag van een verzekeringsgeneeskundige
tijdens het spreekuur (zie hoofdstuk 19, § 19B.1.3) en op het terrein
van de politie (zie hoofdstuk 7, § 7A.11; zie bijvoorbeeld rapport 96/516).Bij de behandeling van de vereisten van voortvarendheid, van actieve informatieverstrekking,
van redelijkheid/proportionaliteit en van overeenstemming met algemeen verbindende
voorschriften is een aantal bepalingen uit de Algemene wet bestuursrecht aan
de orde geweest. Het ging daarbij steeds om bepalingen die betrekking hebben
op de procedures bij en de werkwijze van bestuursorganen. Uit het feit dat
deze bepalingen in het werk van de Nationale ombudsman aan de orde kwamen,
blijkt dat de Algemene wet bestuursrecht een ruimer bereik heeft dan het terrein
dat valt binnen de bevoegdheid van de bestuursrechter. Toezicht door de Nationale
ombudsman kan dan ook bijdragen aan de naleving van de Algemene wet bestuursrecht,
zoals dat ook geldt voor bepalingen van orde in andere wettelijke regelingen.
Echter, de eerste verantwoordelijkheid daarvoor berust bij de overheidsinstantie
die het aangaat zelf. Die verantwoordelijkheid moet serieus worden genomen,
omdat het hier gaat om bepalingen die van groot belang zijn voor het effectueren
van de aanspraak van de burger op behoorlijk overheidshandelen. De ervaring
van de Nationale ombudsman leert dat, voor zover de kennis van de relevante
bepalingen in de Algemene wet bestuursrecht binnen de overheid al voldoende
is verspreid, het naleven van die bepalingen, en daarmee het interne toezicht
op die naleving, een duidelijk punt van aandacht moet zijn en blijven. 1.3 De Nationale ombudsman en «Europa»Het is de gewoonte om op deze plaats in het eerste hoofdstuk van het jaarverslag
één of meer bijzondere onderwerpen aan de orde te stellen. Daartoe
is deze keer het onderwerp «De Nationale ombudsman en 'Europa'»
gekozen. Voor de behandeling van de Europese dimensie in het werk van de Nationale
ombudsman komt eerst de invalshoek van de Europese Unie aan de orde (§
1.3.1), en daarna die van de Raad van Europa (§ 1.3.2). 1.3.1 De Europese UnieIn het Verdrag betreffende de Europese Unie (Verdrag van Maastricht,)
dat op 7 februari 1992 werd ondertekend (PB nr. C 191 van 29.7 1992),
is het recht neergelegd voor iedere burger van de Unie om zich te wenden tot
de ombudsman van de Europese Unie. Op 12 juli 1995 koos het Europees parlement
de eerste ombudsman van de Europese Unie. Daarmee is het jaar 1996 het eerste
volledige werkjaar van de Europese ombudsman. Dit geeft reden om in dit Jaarverslag,
onder § 1.3.1.1, enige aandacht te besteden aan de opdracht en de werkzaamheden
van de Europese ombudsman, alsmede aan zijn relatie met de Nationale ombudsmaninstituten
in de lidstaten. Vervolgens wordt, in § 1.3.1.2, ingegaan op het werk
van de Nationale ombudsman waarin toetsing aan Europeesrechtelijke regels
en normen aan de orde is. 1.3.1.1 De Europese ombudsmanBij de artikelen 8 D en 138 E van het Verdrag van Maastricht is het ambt
van ombudsman van de Europese Unie in het leven geroepen. Op 12 juli 1995
koos het Europees Parlement als eerste Europese ombudsman de heer
Jacob Söderman, voorheen parlementair ombudsman van Finland. Op 27 september
1995 legde hij voor het Hof van Justitie de belofte af, waarna hij officieel
met zijn werkzaamheden begon.Artikel 138 E – in de vertaling in het Nederlands – bepaalt
dat de ombudsman van de Europese Unie bevoegd is om kennis te nemen van klachten
over gevallen van «wanbeheer» bij het optreden van communautaire
instellingen of organen, met uitzondering van het Hof van Justitie en het
Gerecht van eerste aanleg bij de uitoefening van hun gerechtelijke taak. In
het EGKS- en het Euratom-Verdrag zijn corresponderende bepalingen opgenomen
ten aanzien van de instellingen die bij die Verdragen in het leven zijn geroepen.De Nationale ombudsman heeft al eerder, bijvoorbeeld in het Jaarverslag
1994 (blz. 15), tot uitdrukking gebracht dat hij het begrip «wanbeheer»
onjuist acht. Dit begrip beoogt de vertaling te zijn van de volgende in de
officiële verdragstalen gebruikte begrippen: het Engelse «maladministration»,
het Franse «mauvaise administration» en het Duitse «Missstände».
In zijn Jaarverslag 1995 (blz. 17–18) geeft de Europese ombudsman aan
wat hij onder «wanbeheer» verstaat. Naast handelen in strijd met
het Europese recht gaat het daarbij om bijvoorbeeld: bestuurlijke onregelmatigheden,
bestuurlijk verzuim, machtsmisbruik, nalatigheid, onwettelijke procedures,
schending van het gelijkheidsbeginsel, slecht functioneren of onbekwaamheid,
discriminatie, vermijdbare vertraging en gebrek aan informatie of weigering
informatie te verstrekken. De Europese ombudsman noemt deze opsomming uitdrukkelijk
niet volledig.Het begrip «wanbeheer» is een hoogst ongelukkige vertaling.
Immers, in de Nederlandse context verwijst dit begrip vooral naar een tekortschieten
uit een oogpunt van financiële verantwoordelijkheid. Voorts sluit de
term niet aan bij het behoorlijkheidscriterium van artikel 26, eerste lid
van de WNo. Zeker nu het begrip «wanbeheer» (met als uitleg: slecht
of falend bestuur) ook is opgenomen in de Nederlandstalige versie van de publieksfolder
van de Europese ombudsman kan dit aanleiding geven tot verwarring. Een vertaling
in bijvoorbeeld «niet behoorlijk handelen» zou meer passend zijn.
Gehoopt mag worden dat zij die verantwoordelijk zijn voor (de vertaling van)
de tekst van het Verdrag spoedig een gelegenheid zullen vinden voor verbetering
op dit punt.Sinds zijn aantreden heeft de Europese ombudsman tot 1 januari 1997 1140
klachten in ontvangst genomen (298 in 1995 en 842 in 1996). Blijkens het jaarverslag
over 1995 was in dat jaar bijna 80% van de klachten die bij de Europese ombudsman
werden ingediend en die in dat jaar al konden worden beoordeeld niet ontvankelijk.
Veel van de klachten die in 1995 wel tot een onderzoek leidden, hadden betrekking
op een (vermeend) gebrek aan openbaarheid van informatie. Andere klachten
betroffen vaak de betrekkingen tussen de Europese instellingen en hun personeelsleden.
Ook werden er enkele klachten in behandeling genomen die verband hielden met
contractuele verhoudingen tussen de Europese instellingen en particuliere
bedrijven.In totaal 24 van de 1140 klachten waren afkomstig uit Nederland. Zes daarvan
hebben geleid tot het instellen van een onderzoek door de Europese ombudsman.
Eén van de onderzochte klachten, die betrekking had op het uitblijven
van een door de Europese Commissie toegezegde betaling, was inmiddels ingetrokken,
omdat het geschil op een bevredigende wijze tussentijds werd opgelost. De
overige onderzoeken waren begin 1997 nog niet afgerond.Veel van de niet-ontvankelijke klachten hadden betrekking op vermeende
onjuiste toepassing van communautair recht door nationale autoriteiten.
De Europese ombudsman is echter niet bevoegd ten aanzien van bestuursorganen
in de lidstaten, ook niet wanneer deze uitvoering geven aan Europeesrechtelijke
regels. Dergelijke klachten leidden daarom in sommige gevallen tot een verwijzing
naar de desbetreffende Nationale ombudsman. In 1996 verwees de Europese ombudsman
een Luxemburgse verzoekster, die enige tijd in Nederland had gewerkt, en die
hem had benaderd met een klacht over een te verwachten korting op haar AOW-uitkering,
naar de Nederlandse Nationale ombudsman.Omgekeerd heeft de Nationale ombudsman in 1996 enkele keren verzoekers
die zich tot hem wendden met een klacht over een Europese instelling verwezen
naar de Europese ombudsman. Er bestaat geen wederzijdse doorzendverplichting
voor de Europese ombudsman en de Nationale ombudsmaninstituten in de EU-lidstaten.
De praktijk wijst uit dat het stellen van regels over een dergelijke verplichting
niet direct nodig is.Er bestaat regelmatig contact tussen de Nationale ombudsman en de Europese
ombudsman en zijn bureau. Op 12 en 13 september 1996 nam de Nationale ombudsman
deel aan een conferentie in Straatsburg, als eerste ontmoeting van de Europese
ombudsman met zijn nationale collega's uit de lidstaten. Op 20 november 1996
hield de heer Söderman op het Bureau Nationale ombudsman een lezing voor
medewerkers van de Nationale ombudsman en een aantal genodigden. Ter verzekering
van een tijdige wederzijdse uitwisseling van informatie tussen de Nationale
ombudsman en de Europese ombudsman, is een medewerkster van het Bureau Nationale
ombudsman aangewezen als vaste contactpersoon voor de Europese ombudsman. 1.3.1.2 Toetsing door de Nationale ombudsman aan Europeesrechtelijke
regelgevingHet EG-Verdrag en de daarop gebaseerde Besluiten, Verordeningen en Richtlijnen
maken deel uit van de Nederlandse rechtsorde en vestigen aldus rechten voor
de Nederlandse burger die hij jegens de overheid geldend kan maken. Het gaat
daarbij in de eerste plaats om verplichtingen die rechtstreeks voortvloeien
(met name) uit het EG-Verdrag of uit Verordeningen, en daarnaast om op Europees
niveau vastgestelde regels die vervolgens zijn geïmplementeerd via uitvoeringsbesluiten
van tot regelgeving bevoegde instanties in Nederland.De Nationale ombudsman heeft de door hem onderzochte gedragingen van bestuursorganen
te beoordelen op behoorlijkheid (artikel 26, eerste lid WNo). Tot die behoorlijkheidstoetsing
behoort ook een rechtmatigheidstoetsing. Dit betekent dat de Nationale ombudsman,
waar van toepassing, ook beoordeelt of het betrokken bestuursorgaan heeft
gehandeld in overeenstemming met de toepasselijke regels van Europees recht.Van de rapporten die de Nationale ombudsman in 1996 heeft uitgebracht
naar aanleiding van klachten over de wijze waarop Nederlandse bestuursorganen
toepassing hadden gegeven aan bepalingen van het EG-Verdrag of van Verordeningen
van de Europese Unie (EU) zijn de volgende het vermelden waard:– rapport 96/063 (zie hoofdstuk 18, § 18A.3), naar aanleiding
van de klacht van een Belgische kaasproducent over het Voedselvoorzieningsin-
en verkoopbureau te Hoensbroek (VIB). De kaasproducent stelde dat het VIB
hem ten onrechte niet in de gelegenheid had gesteld om zich in te schrijven
voor de levering van een partij smeltkaas in het kader van ontwikkelingshulp,
terwijl Nederlandse bedrijven daartoe wel werden benaderd. Het Belgische bedrijf
achtte deze handelwijze in strijd met het EG-Verdrag, dat discriminatie naar
nationaliteit verbiedt; – rapport 96/223 (AB 1996, nr. 354; zie hoofdstuk 16, § 16A.2),
naar aanleiding van de klacht van een zweefvliegclub over de Directie Luchtvaartinspectie
van het Directoraat-Generaal Rijksluchtvaartdienst. De zweefvliegclub was
van oordeel dat de Directie Luchtvaartinspectie ten onrechte had geëist
dat een door haar aangekocht Tsjechisch zweefvliegtuig in Nederland een type-keuring
zou ondergaan. Verzoekster beriep zich op een EG-Verordening inzake de harmonisatie
van technische voorschriften en administratieve procedures voor de burgerluchtvaart;– rapport 96/242 (zie hoofdstuk 18, § 18A.3), naar aanleiding
van de klacht van een teler van suikerbieten over een gesteld tekort aan de
controle op de naleving van een EG-verordening door de Directie Internationale
Agrarische Aangelegenheden en Marktordeningsvraagstukken van het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij;– rapport 96/462 (AB 1996, nr. 466, m.n. PJS; zie hoofdstuk 15,
§ 15A.3), naar aanleiding van de klacht van een vennootschap over het
feit dat het hoofd van de hoofdafdeling Handhaving Milieuwetgeving van de
Hoofdinspectie Milieuhygiëne haar in een brief had meegedeeld dat zij
handelde in strijd met een EG-verordening die betrekking heeft op het vervoer
van afvalstoffen. Volgens verzoekster was er geen sprake van een handelen
in afvalstoffen zoals bedoeld in de betreffende EG-Verordening;– rapport 96/482 (zie hoofdstuk 16, § 16A.5), naar aanleiding
van de klacht van een vennootschap die in vaartuigen handelde over de weigering
van de Rijksverkeersinspectie tot vergoeding van de schade die de vennootschap
had geleden als gevolg van het feit dat de Rijksverkeersinspectie haar niet
juist had voorgelicht omtrent de rechten die voor haar voortvloeiden uit een
EG-Verordening betreffende de sanering van de binnenvaart.De hierboven besproken rapporten betreffen alle klachten over gedra- gingen
waarbij bepalingen van het EG-Verdrag dan wel van Verordeningen van de EU
aan de orde waren.Burgers kunnen ook worden geconfronteerd met regelingen die de Nederlandse
overheid heeft vastgesteld, ter uitvoering van communautaire bepalingen. In
1996 zijn er geen rapporten uitgebracht op het terrein van dergelijke geïmplementeerde
Europese regelgeving. Dat was in eerdere jaren wel het geval. Een voorbeeld
is rapport 95/339 (zie Jaarverslag 1995, blz. 318). Aanleiding voor dit rapport
vormde een klacht over de gedeeltelijke afwijzing van een renteclaim in verband
met de te late uitbetaling van inkomenssteun aan een akkerbouwbedrijf. De
Beschikking tijdelijke inkomenssteun in de akkerbouw, waarop de uitbetaling
was gebaseerd, bevatte een nadere uitwerking van de EG-Verordening nr. 768/89
(Pb. EG L 84) tot instelling van een regeling inzake tijdelijke steun in de
landbouw. De Nationale ombudsman deed in dit rapport een aanbeveling omtrent
de wijze van berekening van het te vergoeden rentebedrag. De Minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij volgde deze aanbeveling op. 1.3.2 De Raad van Europa 1.3.2.1 Contacten tussen de Raad van Europa en de Nationale
ombudsmannenHet Comité van Ministers van de Raad van Europa heeft op 23 september
1985 Resolutie (85)8 aanvaard, over de samenwerking tussen ombudsmannen van
de lidstaten en tussen hen en de Raad van Europa. Met deze resolutie heeft
het Comité van Ministers besloten dat er, binnen het kader van de Raad
van Europa, regelmatig bijeenkomsten worden gehouden met de ombudsmannen van
de lidstaten, gericht op het uitwisselen van zienswijzen en ervaringen
met de bescherming van mensenrechten in relatie tot gedragingen van overheidsinstanties.
Dit heeft ertoe geleid dat de Raad van Europa periodiek een «Round Table»
organiseert voor ombudsmannen en functionarissen met een gelijke taak, en
voor vertegenwoordigers van de organen van de Raad van Europa op het terrein
van de mensenrechten. De vijfde Round Table vond plaats van 8–10 mei
1996, op Cyprus, en werd georganiseerd in samenwerking met de Commissioner
for Administration van Cyprus. Aan de bijeenkomst werd onder meer ook deelgenomen
door enkele Nederlandse leden van de Raadgevende Vergadering van de Raad van
Europa. Eind 1996 publiceerde de Council of Europe de «Proceedings of
the 5th Round Table with European Ombudsmen».Eén van de thema's die op de 5e Round Table werd behandeld, betrof
de functie van de ombudsman, en de manier waarop deze wordt bezien door de
organen van het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens
en de fundamentele vrijheden (EVRM). Meer specifiek werd daarbij ingegaan
op artikel 13 van het EVRM, dat het recht bevat op een effectieve en adequate
beroepsmogelijkheid («effective remedy») voor een nationale instantie
in het geval van schending van rechten en vrijheden die in het Verdrag zijn
vermeld. De vraag daarbij was hoe het ombudsmaninstituut moet worden bezien
in relatie tot dit recht op de toegang tot een «effective remedy»
als bedoeld in artikel 13 van het EVRM. In dit verband werd mede aandacht
besteed aan artikel 26 van het EVRM, waarin is bepaald dat de Europese Commissie
voor de rechten van de mens een zaak pas in behandeling kan nemen nadat alle
nationale beroepsmogelijkheden («domestic remedies») zijn uitgeput;
daarvoor is een termijn gesteld van zes maanden na de datum van de definitieve
nationale beslissing.Tijdens de Round Table wezen velen er op dat een ombudsman geen rechtens
bindende besluiten kan nemen, zodat hij in zoverre niet kan worden aangemerkt
als een «effective remedy». Vanuit een meer materiële opvatting
van het begrip «effectiviteit» merkten anderen echter op dat de
praktijk laat zien dat het werk van de ombudsman in hoge mate effectief is.
In dat verband kwam onder meer ook de Zweedse Leander-zaak aan de orde. Deze
zaak betrof het gebruik van informatie die is opgeslagen in een geheim politieregister
bij het vaststellen of iemand geschikt is voor een functie die raakt aan de
nationale veiligheid. Het Europese Hof voor de mensenrechten sprak uit (arrest
van 26 maart 1987) dat het samenstel van voorzieningen waarvan de parlementaire
ombudsman van Zweden deel uitmaakt, voldeed aan de eis van artikel 13 van
het EVRM.Van Straatsburgse zijde werd erkend dat de ombudsman een belangrijke rol
kan vervullen in het kader van het toezicht op de naleving van het EVRM door
de betrokken overheden. De Nationale ombudsman kan er daardoor aan bijdragen
te voorkomen dat men zich gedwongen voelt om naar Straatsburg te gaan; hij
werkt bovendien veel sneller dan de rechtsgang in Straatsburg. In dat verband
werd er echter tevens de aandacht voor gevraagd dat de zes-maandentermijn
in artikel 26 van het EVRM problemen kan geven voor een burger die zich tot
een ombudsman heeft gewend en daarna nog naar Straatsburg zou willen gaan.Ook het werk van de Raad van Europa in de sfeer van de documentatie is
van belang voor de ombudsmannen. Zo publiceerde het Directorate of Legal Affairs
in 1996 het Handbook «Principles of Administrative Law Concerning the
Relations Between Administrative Authorities and Private Persons». Deze
publicatie kwam voort uit een verzoek van de kant van de ombudsmannen tijdens
de 4e Round Table, in 1994 in Lissabon, aan het Secretariaat van de Raad van
Europa «to draw up a collection of texts of European administrative
law including the case-law of the bodies of the European Convention on Human
Rights as well as the Recommendations of the Committee of Ministers regarding
the protection of the individual with respect to the acts of the administration«.
Op verzoek van de ombudsmannen tijdens de 5e Round Table is het Directorate
of Human Rights begonnen met een vergelijkende studie, op basis van een vragenlijst,
van de ombudsmaninstituten in de landen van de Raad van Europa; publicatie
is te verwachten in 1997.Op 21 november 1996 hield de Nationale ombudsman een voordracht op de
conferentie «The Role and Tasks of the Ombudsman in Countries in Transition
in Central and Eastern Europe», in Budapest. Hij was hiertoe uitgenodigd
door het Directoraat van de Mensenrechten van de Raad van Europa, dat de conferentie
had georganiseerd, samen met de Parliamentary Commissioner for Human Rights
(Ombudsman) in Hongarije. 1.3.2.2 Toetsing door de Nationale ombudsman aan regelgeving
van de Raad van EuropaIn de samenwerking van de Europese landen binnen de Raad van Europa heeft
het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM) een centrale plaats. Voor de «Europese dimensie»
van het werk van de Nationale ombudsman is het EVRM van groot gewicht. Bepalingen
uit dit verdrag en uit andere regelingen die zijn vastgesteld binnen het kader
van de Raad van Europa komen met name aan de orde in onderzoeken op het terrein
van politie en justitie (zie nader: M. Oosting, Nationale ombudsman en grondrechten,
in: NJCM-Bulletin, jaargang 19–2, maart 1994, blz. 98–114).De volgende rapporten uit 1996 zijn vermeldenswaard:– rapport 96/575 (zie hoofdstuk 10, § 10A.4.3), dat de weergave
bevat van het omvangrijke onderzoek dat de Nationale ombudsman instelde, deels
uit eigen beweging, deels op basis van elf individuele klachten, naar aspecten
van de uitvoeringspraktijk van de maatregel van terbeschikkingstelling met
bevel tot verpleging van overheidswege (tbs). De individuele klachten betroffen
de lengte van de wachttijd voor plaatsing in een tbs-inrichting, welke wachttijd
moet worden doorgebracht in een huis van bewaring. In zijn beoordeling schonk
de Nationale ombudsman onder meer aandacht aan artikel 3 van het EVRM, dat
bepaalt dat niemand mag worden onderworpen aan folteringen noch aan onmenselijke
of vernederende behandelingen of straffen. De Nationale ombudsman overwoog:«...dat niet valt uit te sluiten dat het gedurende langere
tijd, zonder bijzondere behandeling, in huizen van bewaring gedetineerd houden
van personen aan wie de maatregel van tbs met verpleging is opgelegd, strijd
oplevert met art. 3 van het EVRM (...) en met name ook met art. 100 van de
Europese gevangenisregels. In het kader van het onderzoek van de Nationale
ombudsman is immers van verschillende zijden aangegeven dat de behandelmogelijkheden
van een ter beschikking gestelde negatief kunnen worden beïnvloed naarmate
het langer duurt voordat met de behandeling is begonnen. (...)In art. 100, eerste lid van de Europese gevangenismaatregels is bepaald
dat personen van wie is gebleken dat zij krankzinnig zijn, niet in een penitentiaire
inrichting mogen worden vastgehouden, en dat voorzieningen dienen te worden
getroffen om hen zo spoedig mogelijk over te brengen naar een passende inrichting
voor geestelijk gestoorden. Aan deze bepaling komt in elk geval betekenis
toe voor die tbs-passanten die vallen onder de definitie van het begrip «krankzinnig»...»– de rapporten 96/406 en 96/498, die betrekking hebben op het in
artikel 5, eerste lid van het EVRM neergelegde recht op persoonlijke vrijheid. Deze bepaling verbiedt dat iemand van zijn vrijheid wordt beroofd,
tenzij hij op rechtmatige wijze is gearresteerd of gedetineerd. Rapport 96/406
(zie hoofdstuk 7, § 7A.16) werd opgesteld naar aanleiding van de klacht
van een moeder die 's nachts in haar woning werd aangehouden en naar het politiebureau
werd meegenomen. Haar achtjarig zoontje werd eveneens meegenomen. De Nationale
ombudsman kwam tot het oordeel dat hiermee, gezien de bijzondere omstandigheden
van het geval, geen onrechtmatige inbreuk op de persoonlijke vrijheid van
het zoontje was gemaakt. In rapport 96/498 (zie hoofdstuk 10, § 10A.2.5)
beoordeelde de Nationale ombudsman onder meer de wettelijke grondslag voor
vrijheidsontneming, door het gebruik van een last tot uitzetting, in het kader
van de uitzetting van vreemdelingen, bezien in verband met artikel 5, eerste
lid van het EVRM;– rapport 96/394 (zie hoofdstuk 7A, § 7A.3), dat de vermeende
schending betreft van artikel 5, tweede lid van het EVRM. Deze bepaling bevat
de verplichting om iedere gearresteerde onverwijld op de hoogte te brengen
van de redenen van zijn arrestatie en van de beschuldigingen die tegen hem
zijn ingebracht. In het beoordeelde geval was voldoende aannemelijk dat aan
verzoeker direct na zijn aanhouding de reden daarvoor was meegedeeld;– rapport 96/277 (zie hoofdstuk 7A, § 7A.9.2), waarin artikel
6, tweede lid, van het EVRM aan de orde komt. Volgens deze bepaling wordt
een ieder, die wegens een strafbaar feit wordt vervolgd, voor onschuldig gehouden
totdat zijn schuld volgens de wet wordt bewezen. Dit is de zogenoemde presumptio
innocentiae. Een politieambtenaar deelde een journalist mee dat verzoeker
zich schuldig had gemaakt aan openlijke geweldpleging, terwijl er op dat moment
slechts sprake was van een verdenking jegens verzoeker. De Nationale ombudsman
oordeelde dat de politieambtenaar aldus had gehandeld in strijd met de presumptio
innocentiae;– rapport 96/474 (zie hoofdstuk 7A, § 7A.19), waarin artikel
10, eerste lid van het EVRM aan de orde komt. Deze bepaling vestigt de vrijheid
van meningsuiting; dit recht omvat mede de vrijheid om inlichtingen in te
winnen. Op dit recht kan slechts een beperking worden aangebracht wanneer
deze bij wet is voorzien. Rapport 96/474 werd opgemaakt naar aanleiding van
een klacht van een burger die door de politie was verhinderd om foto's te
maken van een politieactie. De Nationale ombudsman achtte de handelwijze van
de politie «niet behoorlijk», aangezien de inbreuk op de vrijheid
van meningsuiting van de betrokkene niet werd gerechtvaardigd door een zwaarwegend
onderzoeksbelang, dan wel door enig ander door de wet beschermd belang. DEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1996 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Nationale ombudsman in de GrondwetOp 3 februari 1994 heeft de Minister van Binnenlandse Zaken, bij de behandeling
van het wetsvoorstel Incompatibiliteiten, de Tweede Kamer toegezegd dat een
verdere verankering van de positie van de Nationale ombudsman in de Grondwet
bij een eerstvolgende grondwetswijziging zal worden betrokken (Handelingen
II 1993/94, blz. 3678). Inmiddels is een voorstel van wet tot stand gekomen
«tot verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen
tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake
de Nationale ombudsman». Het wetsvoorstel, waarmee de ministerraad zich
op 29 november 1996 heeft verenigd, is begin december 1996 voor advies voorgelegd
aan de Raad van State. Het strekt ertoe het ambt van Nationale ombudsman expliciet
in de Grondwet te vermelden en daarmee constitutioneel te verankeren. 2.1.2 De Wet Nationale ombudsman 2.1.2.1 De Wet Nationale ombudsman in 1996De Wet Nationale ombudsman (WNo) is in 1996 niet gewijzigd. De tekst van
de wet is opgenomen als bijlage 6.2 bij dit jaarverslag.Vermelding verdient de verschijning, begin 1997, van de tweede druk van
de WNo in de Editie Schuurman & Jordens van de Nederlandse Wetgeving (deel
178). Vijftien jaar na het uitkomen van de eerste druk is nu weer een actuele
uitgave beschikbaar waarin zijn opgenomen de tekst van de wet, voorzien van
aantekeningen, en de in de loop van de jaren tot stand gekomen algemene maatregelen
van bestuur waarmee de bevoegdheid van de Nationale ombudsman op verschillende
deelterreinen van het openbaar bestuur is uitgebreid. Ook bevat deze uitgave
het advies van 5 juli 1996 van de Commissie wetgeving algemene regels van
bestuursrecht inzake regeling van intern klachtprocesrecht in de Algemene
wet bestuursrecht (zie ook hierna, § 2.1.5). 2.1.2.2 Concept-wetsvoorstel tot wijziging van de Wet
Nationale ombudsmanBij brief van 4 december 1996 heeft Staatssecretaris mr. J. Kohnstamm
van Binnenlandse Zaken een concept-voorstel van wet tot wijziging van de WNo
voor commentaar aan de Nationale ombudsman voorgelegd. In dit concept-wetsvoorstel
wordt in de eerste plaats voor de besturen van de mede-overheden het recht
opgenomen om op vrijwillige basis en tegen kostenvergoeding aansluiting te
kunnen zoeken bij het instituut van de Nationale ombudsman. Deze voorgestelde
wijziging van de WNo is in overeenstemming met de plannen die de Staatssecretaris
heeft ontvouwd in zijn notitie van 30 mei 1995 aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal
betreffende de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van de mede-overheden
(Kamerstukken II 1994/95, 24 206, nr. 1; zie ook Jaarverslag 1995, blz.
56–60). De Tweede Kamer heeft zich op 15 juni 1995 in meerderheid achter
deze plannen geschaard.In het concept-wetsvoorstel wordt ook een aantal andere wijzigingen van
de WNo voorgesteld. De omschrijving van de bestuursorganen die onder de werking
van de WNo vallen wordt herzien. Dit heeft onder meer tot gevolg dat het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo kan komen te vervallen. Daarmee wordt uitwerking
gegeven aan het voornemen dat de Staatssecretaris op dit punt aan de Tweede
Kamer heeft meegedeeld in zijn brief van 26 april 1996 (Kamerstukken
II 1995/96, 24 635, nr. 3, punt 7). Verder bevat het concept-wetsvoorstel
een aantal uiteenlopende inhoudelijke aanpassingen van de WNo. Voor enkele
daarvan waren in het verleden suggesties gedaan van de kant van de Nationale
ombudsman. Ten slotte betreft het concept-voorstel technische aanpassingen
van de WNo en enkele noodzakelijke overgangsmaatregelen in verband met de
generieke aanwijzing van zelfstandige bestuursorganen en de nieuwe aanwijzingsmethodiek
voor de bestuursorganen van de mede-overheden.De Staatssecretaris liet weten dat zijn streven erop is gericht de wetswijziging
per 1 januari 1998 te doen ingaan. Reactie van de Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman heeft de Staatssecretaris bij brief van 21 januari
1997 zijn reactie gegeven op het concept-wetsvoorstel. Over het algemeen werd
ingestemd met de voorstellen. Op twee punten werden nog suggesties gedaan
voor verdere inhoudelijke aanpassingen van de WNo. Verder werd voorgesteld
enkele onderdelen van de memorie van toelichting nader aan te vullen.Met betrekking tot de wijze waarop de mogelijkheid voor de besturen van
mede-overheden is vormgegeven om onder de werking van de WNo te worden gebracht,
stelde de Nationale ombudsman vast dat het voorstel op dit punt in lijn is
met de notitie van de Staatssecretaris van 30 mei 1995 aan de Tweede Kamer,
waarin de Kamer zich in meerderheid had kunnen vinden.De Nationale ombudsman merkte op dat het gedeelte van het concept-wetsvoorstel
dat betrekking heeft op de regeling van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
ten aanzien van de mede-overheden in feite is te zien als een maatregel ter
codificatie van de aanpak zoals uiteengezet in de notitie van 30 mei 1995;
als zodanig is zij nuttig en nodig. Aldus bezien, kan de Nationale ombudsman
op zichzelf instemmen met het voorstel, wanneer althans in de toelichting
duidelijk naar voren wordt gebracht dat het wetsvoorstel een voorziening beoogt
te geven voor de kortere termijn, en in zoverre een horizon heeft. Deze restrictie
hield verband met een aantal opmerkingen van de Nationale ombudsman van meer
principiële aard bij de gekozen aanpak, wanneer deze wordt bezien voor
de langere termijn. Die opmerkingen komen hierna, in 2.1.4.3, aan de orde. 2.1.3 Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsman 2.1.3.1 Aanwijzing van de provincies en enkele gemeenten
in het kader van een proefprojectBij besluit van 12 juni 1996, Stb. 310, zijn de bestuursorganen van de
provincies en de bestuursorganen van de gemeenten Apeldoorn, Enschede, Katwijk,
Oegstgeest, Roermond, Weert en Voorschoten aangewezen als bestuursorganen
in de zin van artikel 1a, eerste lid, onderdeel d van de WNo. Het besluit
is in werking getreden met ingang van 1 juli 1996 en vervalt met ingang van
1 januari 1998.Het betreft hier een tijdelijke aanwijzing in het kader van een proefproject
(zie voor de totstandkoming van dit proefproject Jaarverslag 1995, blz. 56–63,
en hierna, § 2.1.4.1). In de nota van toelichting op het besluit wordt
onder meer opgemerkt dat in overleg met de provincies en een aantal belangstellende
gemeenten is gebleken dat er behoefte bestaat om – vooruitlopend op
een wijziging van de WNo die het mogelijk moet maken bestuursorganen van mede-overheden
op eigen verzoek bij ministeriële regeling onder de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman te brengen – gebruik te maken van de bestaande
aanwijzingsmogelijkheid in de WNo om de provincies en de genoemde gemeenten
bij algemene maatregel van bestuur onder de werking van de WNo te brengen.
Dit gebeurt tijdelijk, voor de duur van het proefproject.Door middel van zo'n proefproject kan de Nationale ombudsman ervaring
opdoen met de behandeling van klachten over mede-overheden. Deze ervaringen
kunnen te zijner tijd bij de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging
van de WNo worden betrokken. Een proefproject biedt daarnaast de mogelijkheid
om enig inzicht te verwerven in het te verwachten aantal klachten betreffende
de mede-overheden. Ook kan inzicht worden verkregen in de verhouding tussen
ontvankelijke en niet-ontvankelijke klachten. Op basis van dergelijke inzichten
uit een proefproject kan een afgewogen regeling voor de kostenvergoeding worden
ontworpen, zo staat in de nota van toelichting.De kosten die verbonden zijn aan de aansluiting komen voor rekening van
de desbetreffende gemeenten en de provincies. Iedere aangesloten gemeente
en de provincies zullen aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken een bijdrage
betalen. Deze bijdrage is gebaseerd op een gemiddeld bedrag per klachtbehandeling
van f 1898. Dit bedrag is naar voren gekomen uit gezamenlijke berekeningen
van het Bureau Nationale ombudsman en het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
De gemaakte berekeningen zijn extern geverifieerd door het Instituut voor
Onderzoek van Overheidsuitgaven, dat in een in november 1995 uitgebracht rapport
concludeerde dat de kostprijs kan liggen tussen f 1741 en f 1920.
De betrokken gemeenten en de provincies hebben ingestemd met het tarief van
f 1898.Voor de duur van de experimentele aansluiting betalen de twaalf provincies
gezamenlijk een vaste bijdrage aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken;
deze is gebaseerd op 55 klachten per jaar. Bij overschrijding van het verwachte
klachtenaantal wordt geen aanvullende vergoeding gevorderd. In het geval er
minder klachten komen dan verwacht, vindt geen restitutie plaats. Dit betekent
dat de provincies in totaal f 156 585 betalen voor de aansluiting
gedurende de looptijd van het proefproject van anderhalf jaar.De aan het experiment deelnemende gemeenten hebben ieder afzonderlijk
voor de door hen te betalen bijdrage kunnen kiezen uit twee mogelijkheden:
het risicomodel en het afkoopmodel. Bij het risicomodel wordt uitgegaan van
een te verwachten aantal klachten dat overeenkomt met 0,25 klacht per 1000
inwoners. Indien in werkelijkheid meer klachten worden gerealiseerd dan het
verwachte aantal klachten worden deze extra kosten achteraf in rekening gebracht
voorzover het gerealiseerde aantal klachten het verwachte aantal met 50% of
meer overschrijdt. In dat geval wordt een aanvullend bedrag in rekening gebracht
dat gelijk is aan het percentage van de overschrijding. Een meerderheid van
de aan het proefproject deelnemende gemeenten heeft voor dit risicomodel gekozen.
Enkele gemeenten gaven de voorkeur aan het afkoopmodel. Dat gaat uit van een
verwacht aantal klachten op basis van 0,375 klacht per 1000 inwoners. Wanneer
gemeenten van deze afkoopoptie gebruik maken, wordt er bij overschrijding
van het klachtenaantal geen aanvullende vergoeding geheven. Voor beide modellen
geldt, evenals dat voor de provincies het geval is, dat geen restitutie plaatsvindt
indien de Nationale ombudsman minder klachten ontvangt dan was geraamd.Na 1 juli 1997 zullen de tot dan toe opgedane ervaringen met deze aansluiting
worden geëvalueerd. Op basis daarvan zal een besluit worden genomen
over het definitieve model voor de wijze van verrekening van de kosten op
basis van het werkelijke aantal klachten. De evaluatie zal worden uitgevoerd
door de betrokkenen, te weten het Interprovinciaal Overleg (IPO), het Ministerie
van Binnenlandse Zaken, het Bureau Nationale ombudsman, de gemeenten die meedoen
aan het proefproject en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De
betrokken mede-overheden kunnen na afloop van het proefproject besluiten of
zij ook voor de periode daarna onder de werking van de WNo willen worden gebracht. 2.1.3.2 Wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNoHet Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo is in 1996 viermaal
gewijzigd.Bij besluit van 10 februari 1996, Stb. 124, zijn twee wijzigingen aangebracht
in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo. In de
eerste plaats is bij de vermelding van het Nederlands bureau brandweerexamens
de verwijzing naar artikel 15a, eerste lid, van de Brandweerwet 1985 vervangen
door een verwijzing naar 18a, eerste lid, van die wet. Deze technische aanpassing
was nodig geworden door de wijziging van de Brandweerwet 1985 bij wet van
6 december 1995, Stb. 601. Verder is als nieuw onderdeel van de bijlage bij
het Aanwijzingsbesluit toegevoegd de vermelding van het Nederlands instituut
voor brandweer en rampenbestrijding als bedoeld in artikel 18a, eerste lid,
van de Brandweerwet 1985. Het besluit van 10 februari 1996 is in werking getreden
op 28 februari 1996 en werkt terug tot en met 1 januari 1996.Bij besluit van 30 mei 1996, Stb. 278, zijn twee vermeldingen in de bijlage
bij het Aanwijzingsbesluit in overeenstemming gebracht met de Wegenverkeerswet
1994. Bij de vermelding van de houders van een erkenning voor de periodieke
keuring van motorrijtuigen, aanhangwagens en opleggers (de zogenoemde APK-keuringsstations)
wordt nu verwezen naar artikel 83 van de Wegenverkeerswet 1994. Verder is
de omschrijving «De gemachtigde en de geneeskundige, bedoeld in artikel
102 van het Wegenverkeersreglement, alsmede de deskundige, bedoeld in artikel
109 van het Wegenverkeersreglement» vervangen door: Het Centraal Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen. Deze wijzigingen zijn in werking getreden op 1 juni
1996.Het Fonds arbeidsongeschiktheidsverzekering overheidspersoneel (FAOP)
als bedoeld in artikel 21 van de Wet financiële voorzieningen privatisering
ABP is toegevoegd aan de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo bij besluit van 4 juni 1996, Stb. 298. Dit besluit is in werking
getreden op 21 juni 1996 en werkt terug tot en met 1 januari 1996.Bij besluit van 14 juni 1996, Stb. 384, is het Participatiefonds als bedoeld
in artikel 1 van het Besluit participatiefonds geplaatst op de bijlage bij
het Aanwijzingsbesluit. Deze wijziging is in werking getreden op 30 oktober
1996 (zie het besluit van 7 oktober 1996, Stb. 517).Ten slotte kan nog worden vermeld dat de aanwijzing van de Dienst wegverkeer
als bedoeld in artikel 4a van de Wegenverkeerswet 1994 (besluit van 8 juni
1995, Stb. 340; zie Jaarverslag 1995, blz. 54) ingevolge het besluit van 19
juni 1996, Stb. 325, op 1 juli 1996 in werking is getreden.In bijlage 6.1 van dit jaarverslag is een overzicht opgenomen van de bestuursorganen
die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. 2.1.3.3 De toekomst van het AanwijzingsbesluitIn het Jaarverslag 1994 (blz. 42–44) en het Jaarverslag 1995 (blz.
55–56) is gewezen op de wenselijkheid om over te gaan tot generieke
aanwijzing van zelfstandige bestuursorganen. Zelfstandige bestuursorganen
zouden dan van rechtswege onder de werking van de Wet openbaarheid van bestuur
(Wob) en de WNo vallen. Het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo
zou kunnen worden ingetrokken. Daarmee zou ook de noodzaak vervallen om regelmatig
wijzigingsbesluiten tot stand te brengen.In zijn brief van 26 april 1996 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal (Kamerstukken II 1995/96, 24 635, nr. 3, blz. 5–6)
heeft de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken mr. J. Kohnstamm zijn reactie
gegeven op deze suggestie. Hij deelde mee dat in het kader van de voorbereiding
van een wetsvoorstel tot wijziging van de WNo wordt bezien of tot een zodanige
omschrijving van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman kan worden gekomen,
dat enerzijds het Aanwijzingsbesluit kan komen te vervallen en anderzijds
wel alle zelfstandige bestuursorganen onder de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman worden gebracht. Daarnaast wordt bezien wat de gevolgen zijn voor
de Wob. Inmiddels heeft de Staatssecretaris een concept-voorstel tot wijziging
van de WNo aan de Nationale ombudsman voorgelegd waarin een en ander nader
is uitgewerkt (zie hiervoor, § 2.1.2.2). De Nationale ombudsman
heeft, in zijn brief van 21 januari 1996, de Staatssecretaris zijn instemming
betuigd met dit onderdeel van het concept-wetsvoorstel. Wanneer dit voorstel
tot wet wordt verheven, en wanneer de datum van inwerkingtreding die de Staatssecretaris
voor ogen staat wordt gehaald, zou dat betekenen dat de generieke aanwijzing
van zelfstandige bestuursorganen voor zowel de Wob als de WNo en de intrekking
van het Aanwijzingsbesluit per 1 januari 1998 een feit zou kunnen zijn.Tot dat tijdstip blijft de noodzaak bestaan het Aanwijzingsbesluit regelmatig
te actualiseren. Inmiddels is op 30 januari 1997 opnieuw een besluit tot wijziging
van het Aanwijzingsbesluit tot stand gekomen (Stb. 47). Zoals in de genoemde
brief van de Staatssecretaris aan de Voorzitter van de Tweede Kamer van 26
april 1996 is aangekondigd (blz. 6), voorziet dat besluit ook in een algemene
aanwijzing van de adviescolleges als bedoeld in artikel 79 van de Grondwet. 2.1.4 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de mede-overheden 2.1.4.1 Proefproject provincies en gemeentenOp 1 juli 1996 kwamen de bestuursorganen van de twaalf provincies en van
zeven gemeenten – op hun verzoek en voor eigen rekening – binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Dit is gebeurd in het kader van
een proefproject, dat anderhalf jaar zal duren. De regeling van het proefproject,
bij algemene maatregel van bestuur, en de wijze waarop de kosten worden doorberekend
aan de desbetreffende decentrale overheden zijn hiervoor, in § 2.1.3.1,
besproken. Voor de voorgeschiedenis van dit proefproject kan grotendeels worden
verwezen naar de uitvoerige uiteenzetting op dit punt in Jaarverslag 1995,
blz. 56–63. In aanvulling daarop moeten enkele feiten die niet meer
in het Jaarverslag 1995 konden worden vermeld hier nog naar voren worden gebracht.De provincies hebben hun besluitvorming over de deelname aan het proefproject
in het voorjaar van 1996 voltooid. Nadat het dagelijks bestuur van het IPO
en de IPO-adviescommissie Bestuur en Financiën, op respectievelijk 20
en 21 december 1995, hadden ingestemd met de voorwaarden die
Staatssecretaris Kohnstamm aan de deelname aan het proefproject door de provincies
had verbonden, zijn deze voorwaarden vervolgens in de provincies door Gedeputeerde
Staten ter beoordeling voorgelegd aan Provinciale Staten. Alle provincies
stemden in met de voorwaarden. Op grond daarvan kon het algemeen bestuur van
het IPO in zijn vergadering van 25 april 1996 het finale besluit nemen om
als gezamenlijke provincies aan te sluiten bij de externe klachtvoorziening
van de Nationale ombudsman, vooralsnog voor de periode van 1 juli 1996 tot
en met 31 december 1997. Het algemeen bestuur van het IPO stemde verder in
met het voorstel om de kosten die aan deze aansluiting zijn verbonden gelijkelijk
over de twaalf provincies te verdelen.Voor wat de gemeenten betreft, kon bij de afsluiting van de tekst van
het Jaarverslag 1995 worden gemeld dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken
toen nog met vier gemeenten in gesprek was over deelname aan het proefproject:
Apeldoorn, Enschede, Roermond en Voorschoten. Nadien meldden zich nog drie
andere gemeenten als belangstellende aan, te weten Katwijk, Oegstgeest en
Weert. In al deze zeven gemeenten werd in de loop van de eerste maanden van
1996 besloten tot deelname aan het proefproject. Op het punt van de door hen
te betalen bijdrage voor de aansluiting hebben de meeste van deze gemeenten
gekozen voor het zogenoemde risicomodel. Dit houdt in dat zij aan het Ministerie
van Binnenlandse Zaken een jaarlijkse basisbijdrage betalen uitgaande van
een raming van 0,25 klacht per duizend inwoners. Wanneer de raming met 50%
of meer zou worden overschreden, moet achteraf een bedrag worden bijbetaald
dat overeenkomt met het percentage waarmee het gerealiseerde aantal klachten
de raming te boven ging.Zoals hiervoor vermeld, in § 2.1.3.1, werden de bestuursorganen van
de twaalf provincies en de genoemde zeven gemeenten bij algemene maatregel
van bestuur van 12 juni 1996, Stb. 310, voor de periode van 1 juli 1996 tot
1 januari 1998 aangewezen als bestuursorganen in de zin van artikel 1a, eerste
lid, onder d, van de WNo. De zeven gemeenten hebben tezamen ongeveer 465 000
inwoners.Van de kant van de Nationale ombudsman werd het nodige ondernomen ter
voorbereiding van het proefproject. In het najaar van 1995 had de Nationale
ombudsman, op verzoek van het IPO, de provinciebesturen al voorzien van een
informatiepakket, waarin met name ook aandacht is besteed aan de wijze waarop
een regeling voor de interne behandeling van klachten in de provincies zo
kan worden ingericht dat een goede aansluiting wordt verkregen met de externe
behandeling van klachten door de Nationale ombudsman. Zodra de besluitvorming
in de zeven betrokken gemeenten over deelname aan het proefproject was voltooid,
werden in de loop van het voorjaar van 1996 ook de besturen van de zeven gemeenten
van een dergelijk informatiepakket voorzien, waarvan de inhoud was afgestemd
op gemeenten. Gemeenten en provincies die een concept-regeling voor de interne
behandeling van klachten voor commentaar aan de Nationale ombudsman voorlegden,
werden nader geadviseerd. Vanuit de afdeling Voorlichting van het Bureau Nationale
ombudsman werd ondersteuning verleend aan gemeenten en provincies ten behoeve
van de voorlichting aan het publiek en aan de eigen medewerkers. Op verzoek
van de Nationale ombudsman hebben de besturen van de provincies en van de
betrokken gemeenten contactambtenaren aangewezen die als aanspreekpunt kunnen
fungeren voor de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman. Op het Bureau
Nationale ombudsman werd een projectgroep van zes onderzoekers geformeerd,
samengesteld uit medewerkers van de drie onderzoeksafdelingen, die specifiek
is belast met de behandeling van klachten over provincies en gemeenten. De
leden van de projectgroep hebben zich gedegen op hun nieuwe taak
voorbereid (zie verder hoofdstuk 23, § 23.3). Leden van de projectgroep
bezochten alle provincies en de zeven gemeenten.Op verzoek van het gemeentebestuur van Apeldoorn houdt het Bureau Nationale
ombudsman bij wijze van experiment voor de duur van het proefproject een spreekuur
in die gemeente (zie hoofdstuk 23, § 23.5). De ervaringen van het eerste halfjaar van het proefproject staan weergegeven
in hoofdstuk 23. 2.1.4.2 Aansluiting na het proefproject OverbruggingsperiodeHet proefproject eindigt op 1 januari 1998. Het laatste halfjaar van het
project – de tweede helft van 1997 – zal mede moeten worden gebruikt
voor evaluatie en voor het op basis van de uitkomsten daarvan ontwerpen van
een afgewogen regeling voor de kostenvergoeding. In de nota van toelichting
bij de algemene maatregel van bestuur van 12 juni 1996 waarbij de bestuursorganen
van de provincies en de zeven gemeenten tijdelijk zijn aangewezen op de grond
van de WNo in het kader van het proefproject, is aangegeven dat het in de
bedoeling ligt de WNo zodanig te wijzigen dat het mogelijk wordt om bestuursorganen
van de mede-overheden op eigen verzoek bij ministeriële regeling onder
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman te brengen. De nota van toelichting
gaat ervan uit dat de aansluiting in het kader van het proefproject eindigt
op het tijdstip van de beoogde inwerkingtreding van de wijziging van de WNo
waarbij het principe van vrijwillige aansluiting alsmede de basis voor het
vaststellen van een nadere regeling van de berekening van de te betalen vergoeding
en de wijze van betalen van die vergoeding in de WNo worden verankerd, namelijk
1 januari 1998. De betrokken mede-overheden kunnen tegen het einde van het
proefproject besluiten of zij voor de periode daarna onder de werking van
de WNo willen worden gebracht. Op deze wijze, zo staat in de nota van toelichting,
zal er een naadloze aansluiting van de wijzigingswet op het proefproject kunnen
plaatsvinden.Inmiddels is duidelijk geworden dat zo'n naadloze aansluiting niet haalbaar
is, als gevolg van de methode van aanwijzing van bestuursorganen van mede-overheden
waarvoor in het concept-wetsvoorstel tot wijziging van de WNo is gekozen.
Deze methode houdt in dat bestuursorganen van mede-overheden jaarlijks voor
1 juli om aanwijzing kunnen verzoeken, waarna de aanwijzing per 1 januari
van het daaropvolgende jaar kan ingaan. Dit betekent dat, wanneer de wijziging
van de WNo per 1 januari 1998 in werking treedt, de eerste aanwijzing volgens
de nieuwe wettelijke aanwijzingsmethodiek niet eerder dan met ingang van 1
januari 1999 zal kunnen plaatsvinden. Ook voor de bestuursorganen van de decentrale
overheden die deelnemen in het proefproject heeft dit tot gevolg dat zij,
voorzover zij besluiten tot voortzetting van de aansluiting bij de Nationale
ombudsman, pas per 1 januari 1999 op grond van de nieuwe wettelijke regeling
kunnen worden aangewezen. Voor hen zal dan ook een overgangsregeling moeten
gelden om een periode van een jaar te overbruggen. Nieuwe mogelijkheid voor gemeenten om zich aan te sluiten
bij de Nationale ombudsmanWanneer geen nadere regeling wordt getroffen, betekent het voorgaande
tevens dat andere gemeenten dan de zeven die nu in het proefproject participeren,
indien zij onder de werking van de WNo zouden willen worden gebracht, daartoe
ook pas per 1 januari 1999 de mogelijkheid krijgen. In 1996 werd
van de kant van met name kleinere en middelgrote gemeenten regelmatig bij
het Bureau Nationale ombudsman telefonisch geïnformeerd naar de mogelijkheden
van en de voorwaarden voor aansluiting bij de Nationale ombudsman. Deze gemeenten
moest dan worden meegedeeld dat gedurende de looptijd van het proefproject
aansluiting van nieuwe gemeenten niet aan de orde is. In zijn reactie van
21 januari 1997 op het concept-voorstel van wet tot wijziging van de WNo heeft
de Nationale ombudsman Staatssecretaris Kohnstamm erop gewezen dat het ongewenst
is wanneer de mogelijkheid voor andere gemeenten dan de zeven die deelnemen
aan het proefproject om door aansluiting bij de Nationale ombudsman een externe
klachtvoorziening voor hun burgers in het leven te roepen ten minste een jaar
later wordt opengesteld dan per de aanvankelijk voorziene datum van 1 januari
1998. Hij wees er daarbij op dat de ontwikkelingen die zich op het punt van
externe klachtvoorzieningen bij de gemeenten hebben voorgedaan sinds de verschijning
van de notitie van de Staatssecretaris aan de Tweede Kamer van 30 mei 1995
wel zeer bescheiden zijn gebleven. Het zou niet goed te verdedigen zijn om
verdere ontwikkeling op te houden door gemeenten die zich alsnog willen aansluiten
een jaar langer in de wachtkamer te zetten. De Nationale ombudsman stelde
de Staatssecretaris daarom voor om op de kortst mogelijke termijn, en op zo'n
wijze dat iedere mogelijk geïnteresseerde gemeente daarvan op de hoogte
raakt, bekend te maken dat gemeenten die voor 1 juli 1997 de wens daartoe
te kennen geven zich per 1 januari 1998 kunnen aansluiten bij de klachtvoorziening
die de Nationale ombudsman biedt. 2.1.4.3 Standpunt van de Nationale ombudsman ten aanzien
van externe klachtvoorzieningen voor gemeenten, bezien op langere termijnHet concept-voorstel van wet van Staatssecretaris Kohnstamm tot wijziging
van de WNo heeft de Nationale ombudsman aanleiding gegeven om, in zijn reactie
van 21 januari 1997, nog eens zijn bedenkingen uiteen te zetten tegen twee
elementen van de voornemens die de Staatssecretaris heeft met betrekking tot
het onderwerp van de externe klachtvoorziening voor gemeenten. De Staatssecretaris
heeft zijn plannen over dit onderwerp ontvouwd in zijn notitie inzake de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van de mede-overheden van 30 mei 1995
aan de Tweede Kamer. De Kamer heeft op 15 juni 1995 in meerderheid haar instemming
betuigd met deze voornemens. Het concept-wetsvoorstel van de Staatssecretaris
is in lijn met deze notitie. De bezwaren van de Nationale ombudsman betreffen
met name de keuzevrijheid die de mede-overheden – in de praktijk gaat
het hier vooral om de gemeenten – wordt gelaten om al dan niet te zorgen
voor een externe klachtvoorziening, en de wijze van financiering van de uitbreiding
van de bevoegdheid van de Nationale tot bestuursorganen van de mede-overheden.
In een brief van 7 juni 1995 heeft de Nationale ombudsman geconstateerd dat
de beide hiervoor bedoelde elementen van de plannen van de Staatssecretaris
berusten op een politieke keuze. De Nationale ombudsman heeft dat toen als
gegeven aanvaard en zijn volle medewerking verleend aan het vervolgtraject,
dat is uitgemond in het proefproject waarin, bij algemene maatregel van bestuur
van 12 juni 1996, de twaalf provincies en zeven gemeenten, vooralsnog voor
een periode van anderhalf jaar, onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
zijn gebracht. Het geven van die medewerking betekent echter niet dat de Nationale
ombudsman zijn bedenkingen zou hebben laten varen. Het is niet primair aan
de Nationale ombudsman om op dit punt de koers te bepalen. Nu hem een concept-wetsvoorstel
werd voorgelegd waarvan die beide elementen deel uitmaken, zag de Nationale
ombudsman echter aanleiding om zijn bezwaren nog eens naar voren te brengen,
en tevens aan te geven hoe hij zich voorstelt dat die bezwaren in de toekomst
zouden kunnen worden ondervangen. a. De keuzevrijheid voor gemeentenIn overeenstemming met de lijn die hij heeft uitgezet in zijn notitie
van 30 mei 1995 legt de Staatssecretaris de mede-overheden op het punt van
externe klachtvoorzieningen niets op; er wordt alleen een recht gecreëerd
tot aansluiting bij de Nationale ombudsman. Deze overheden kunnen kiezen:
voor wel of niet aansluiten bij de Nationale ombudsman, maar ook voor een
eigen (externe) klachtvoorziening, en zelfs voor nietsdoen op dit punt. Door
dit laatste wordt een grote mate van vrijblijvendheid in stand gelaten. Deze
vergaande keuzevrijheid werkt ook door in de mogelijkheid die de bestuursorganen
van de decentrale overheden wordt geboden om de aansluiting bij de Nationale
ombudsman weer te beëindigen. De Nationale ombudsman acht het een gemis
dat die mogelijkheid niet is geplaatst in het perspectief van het gelijktijdig
creëren van een gelijkwaardige andere voorziening.In de opvatting van de Nationale ombudsman moet voor burgers ten aanzien
van alle bestuursorganen de weg openstaan naar een onafhankelijke, onpartijdige
en professionele externe klachtvoorziening in het geval dat de interne behandeling
van een klacht niet tot een bevredigende oplossing leidt. Voor wat de mede-overheden,
en dan met name de gemeenten betreft, staan daartoe verschillende wegen open.
Gemeenten kunnen een eigen ombudsmaninstituut instellen, dan wel in samenwerking
met naburige gemeenten of in regionaal verband een eigen ombudsmanvoorziening
in het leven roepen die voldoende draagvlak heeft. Daarnaast is er, met de
notitie van de Staatssecretaris van 30 mei 1995, de mogelijkheid van aansluiting
bij de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman kan echter de opvatting dat gemeenten ook de ruimte
moet worden gelaten om van iedere externe klachtvoorziening af te zien niet
delen. Bovendien geven de ontwikkelingen die sinds het voorjaar van 1995,
toen de Staatssecretaris zijn koers uitzette, te zien – dan wel juist
niet te zien – zijn geweest alle aanleiding tot een opstelling waarin
geen ruimte is voor vrijblijvendheid. Afgezien van de zeven gemeenten die
zich intussen in het kader van het proefproject bij de Nationale ombudsman
hebben aangesloten – in twee gevallen overigens met opheffing van een
eigen gemeentelijke ombudsmanvoorziening – zijn de Nationale ombudsman,
met uitzondering van contacten van enkele gemeenten over (mogelijke) aansluiting
bij een al aanwezige gemeentelijke ombudsman in hun regio, geen gemeenten
bekend die in die periode initiatieven hebben ontplooid om zelf een externe
klachtvoorziening in het leven te roepen die voldoet aan daaraan te stellen
eisen. Na bijna twee jaar is aldus niet gebleken van een algemene bereidheid
bij gemeenten om op eigen kracht op dit punt hun verantwoordelijkheid te nemen.Bijzondere aandacht verdient in dit verband het voorontwerp van hoofdstuk
9 van de Algemene wet bestuursrecht (intern klachtrecht) van 5 juli 1996,
dat op verzoek van de Staatssecretaris is opgesteld door de Commissie wetgeving
algemene regels van bestuursrecht (zie hierna, § 2.1.5). Naar verwachting
zal dit voorontwerp binnen afzienbare tijd leiden tot voor alle bestuursorganen
geldende wettelijke regels voor de wijze van interne behandeling van klachten.
Voor de naleving van deze regels van intern klachtrecht is het bestaan van
een onafhankelijke externe klachtvoorziening een wezenlijke waarborg. Anders
geformuleerd: waar zo'n sluitstuk niet bestaat, moet ernstig worden gevreesd
dat een getrouwe naleving van de wettelijke regels van intern klachtrecht
niet voldoende verzekerd zal zijn. De praktijk leert immers dat wettelijke
regels die het karakter hebben van bepalingen van orde (bepalingen die de werkwijze bij een bestuursorgaan beogen te regelen) een reëel
risico lopen terzijde te worden geschoven als dat het bestuursorgaan zo uitkomt
(zie op dit punt ook hoofdstuk 1, § 1.2.2.2). Voor het vertrouwen van
de burger in de overheid is dat een slechte zaak.Gelet op het voorgaande, acht de Nationale ombudsman het ongewenst dat
de situatie kan voortduren, zoals die intussen uitsluitend bestaat voor het
lokaal bestuur, dat een aanzienlijke groep bestuursorganen nog aan de controle
door een externe klachtinstantie onttrokken is. Wanneer de wetgever daarvoor
de ruimte zou willen (blijven) bieden, zou daarmee uit een oogpunt van bescherming
van de burger tegen de overheid een rechtsongelijkheid blijven bestaan die
voor deze burger niet valt te begrijpen. Overwegingen van decentralisatie –
hoe respectabel in zichzelf ook – kunnen naar het oordeel van de Nationale
ombudsman deze rechtsongelijkheid niet rechtvaardigen.De Nationale ombudsman wees er in dit verband overigens nog op dat de
Commissie-Scheltema heeft laten weten te zijner tijd mogelijk nog te zullen
bezien welke regeling van externe klachtvoorzieningen in de Awb zou kunnen
worden getroffen. Wanneer de wet in de toekomst ruimte zou bieden voor een
pluraliteit van voorzieningen van externe klachtbehandeling, mag worden verwacht
dat de wet tevens regels zal stellen ter zake van de kwaliteitseisen waaraan
dergelijke voorzieningen moeten voldoen, willen zij althans als gelijkwaardig
kunnen worden aangemerkt. Ook zal in dat verband het vraagstuk van de onderlinge
afstemming tussen deze voorzieningen, onder meer op het punt van de wijze
van beoordelen, de aandacht vragen.De Nationale ombudsman is geneigd de aanpak in de notitie van de Staatssecretaris
van 30 mei 1995 te zien als een – essentiële – stap in een
proces, maar niet als een eindmodel. Intussen acht hij het wel zeer gewenst
dat ook nu al wordt nagedacht en gesproken over de volgende stadia van ontwikkeling.
Zou dat immers niet gebeuren, dan zou dat kunnen leiden tot de gedachte dat
in de notitie tevens een eindmodel besloten ligt. De keuzevrijheid van de
decentrale overheden mag in de opvatting van de Nationale ombudsman uiteindelijk
geen betrekking hebben op de keuze «of», maar slechts op de keuze
«hoe». Er dient een dekkend stelsel van externe klachtvoorzieningen
te komen; «witte vlekken» zijn op termijn ongewenst.Wanneer het gaat om de vraag naar een wettelijke regeling van een en ander
zou, uit een oogpunt van techniek van wetgeving, kunnen worden gedacht aan
een model waarin de gebiedscorporaties van rechtswege onder de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman worden gebracht, tenzij zij, binnen het kader van
hun algemene regelgevende bevoegdheid, gebruik maken van hun in de wet neer
te leggen bevoegdheid om zelf een ombudsmanvoorziening in te stellen die voldoet
aan de eveneens in de wet neer te leggen eisen. Verwacht mag worden dat een
dergelijke aanpak gemeenten die nog geen voorziening hebben zal stimuleren
om zich af te vragen of zij van die bevoegdheid gebruik zullen maken. Zij
weten dan immers op voorhand wat de situatie zal zijn als zij deze vraag laten
liggen. Voor de burger, om wie het per slot van rekening gaat, is dan in elk
geval verzekerd dat te allen tijde een voorziening voor hem zal openstaan.
Te gelegener tijd zal ook moeten worden ingegaan op de vraag van de relatie
tussen de Nationale ombudsman en de vertegenwoordigende lichamen van de gebiedscorporaties
waar de Nationale ombudsman bevoegd is. b. Het financieringsmodelDe Staatssecretaris neemt als uitgangspunt dat de mede-overheden die ervoor
kiezen om onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman te worden gebracht
de kosten van de klachtbehandeling door de Nationale ombudsman
zelf zullen moeten dragen. Dit voor eigen rekening komen van de kosten wordt
beargumenteerd met een verwijzing naar de keuzevrijheid die de mede-overheden
hebben en naar de omstandigheid dat de kosten van een eigen (externe) klachtvoorziening,
waarvoor men als bestuur ook kan kiezen, immers ook voor eigen rekening komen.Het gaat hier om een financieringsmodel voor de Nationale ombudsman dat
al was opgenomen in de notitie van de Staatssecretaris van 30 mei 1995. Nu
het voornemen bestaat om dit model op te nemen in de WNo, en mede gezien hetgeen
hiervoor is opgemerkt op het punt van de keuzevrijheid, is er reden om ook
dit model principieel nader tegen het licht te houden. In dat verband dringt
zich nadrukkelijk de vergelijking op met het systeem van rechtsbescherming
op de voet van de Awb: de verplichte bezwaarschriftprocedure bij het bestuursorgaan
zelf door een voorziening die dit bestuursorgaan zelf bekostigt, eventueel
gevolgd door beroep (al dan niet in twee instanties) op een externe, onafhankelijke
rechter, bekostigd uit de algemene middelen.Wanneer ingevolge de Awb een bestuursorgaan de in deze wet te stellen
algemene regels van interne klachtbehandeling zal moeten naleven, zullen de
kosten daarvan, net als bij de bezwaarschriftprocedure, voor rekening komen
van dat bestuursorgaan. Het valt echter niet goed in te zien waarom voor de
situatie waarin de Nationale ombudsman, als een algemene externe voorziening,
bevoegd is ten aanzien van de decentrale overheden een ander financieringsmodel
zou moeten worden gehanteerd dan voor het werk van de onafhankelijke rechter
ten aanzien van deze overheden. Immers, ook dat werk komt ten goede aan de
decentrale overheden; het wordt echter bekostigd uit de rijksbegroting. Verder
moet worden gewezen op het risico van een feitelijke aantasting van de onafhankelijkheid
van de Nationale ombudsman bij zo'n wijze van financieren, ook al is er –
terecht – geen rechtstreekse financiële relatie tussen de Nationale
ombudsman en de betrokken corporaties.Een verwijzing naar de keuzevrijheid van de decentrale overheden acht
de Nationale ombudsman in dit opzicht ontoereikend. Wanneer wordt uitgesproken
dat een eventuele keuzevrijheid geen betrekking mag hebben op de keuze «of»,
maar slechts op de keuze «hoe», betekent dit een erkenning dat
een volledig dekkend stelsel van voorzieningen van externe klachtbehandeling
een zaak is van algemeen belang. Dat algemeen belang is ook aan de orde waar
een dergelijk stelsel van voorzieningen van externe klachtbehandeling moet
worden aangemerkt als een noodzakelijk sluitstuk op algemene regels voor interne
klachtbehandeling in de Awb.Op zichzelf ligt het dan voor de hand om te denken aan bekostiging uit
de algemene middelen. Dit betekent voor de Nationale ombudsman dat, voor zover
hij bevoegd is ten aanzien van gemeenten, provincies en waterschappen, ook
die taak op de rijksbegroting zou drukken, zonder dekking uit eigen bijdragen,
een en ander net als dat geldt voor de rechterlijke colleges voor zover zij
geschillen met decentrale overheden hebben te beslechten. Voor zover een gebiedscorporatie
kiest voor een eigen ombudsmanvoorziening zou dan moeten worden gedacht aan
een compensatie naar evenredigheid uit de algemene middelen.Naast het hiervoor genoemde meer principiële punt, vragen ook de
ervaringen tot dusverre met het door de Staatssecretaris voorgestane model
de aandacht. De Nationale ombudsman verwijst in dit verband naar de discussie
die in 1992/1993 is gevoerd met betrekking tot de uitbreiding van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman tot de zelfstandige bestuursorganen. Toen, en ook
in 1995/1996 in de besprekingen met provincies en gemeenten, is gebleken welke
besluitvormingslasten zijn gemoeid met de uitvoering van een
dergelijk financieringsmodel. Deze lasten staan vaak niet in een redelijke
verhouding tot de hoogte van de bedragen waar het om gaat. Verder moet erop
worden gewezen dat enkele aanvankelijk geïnteresseerde gemeenten zich
om financiële redenen hebben teruggetrokken uit de oriënterende
besprekingen over aansluiting bij de Nationale ombudsman. Andere hebben bij
het horen van de vermoedelijke kosten ervan afgezien om aan de besprekingen
deel te nemen. In dit verband moet ook worden gewezen op het model voor de
doorberekening van kosten. Dit model heeft tot de nodige discussie geleid,
onder meer op het punt van het ontbreken van de mogelijkheid van verrekening
in het geval van onderschrijding van de gemaakte raming. Deze ramingen zullen
een moeilijk punt blijven, mede ook omdat het bij de (meeste) gebiedscorporaties
gaat om relatief kleine aantallen klachten.Mede op grond van deze ervaringen moet worden aangenomen dat de wijze
van financiering en de hoogte van de kosten voor gemeenten een beletsel vormen
om zelf het nodige te ondernemen om hun burgers een externe klachtvoorziening
te bieden. Het zal daarbij, gelet op de hoogte van de kosten van de alternatieven,
geen wezenlijk verschil uitmaken of het om een eigen externe klachtvoorziening
gaat of om aansluiting bij de Nationale ombudsman. Het is aannemelijk dat
het kostenaspect, zeker wanneer het wordt bezien in verband met de hiervoor
genoemde vrijblijvendheid, de verbreiding van externe klachtvoorzieningen
bij gemeenten – in welke vorm dan ook – ernstig belemmert.De Nationale ombudsman is zich er heel goed van bewust wat een pleidooi
betekent om zijn instituut volledig te bekostigen uit de algemene middelen,
ook voor zover hij klachten behandelt over decentrale overheden. Uiteraard
afhankelijk van het aantal gemeenten dat aansluiting zou krijgen bij de Nationale
ombudsman, zal het gaan om een bedrag dat een duidelijke uitbreiding betekent
van het huidige budget van de Nationale ombudsman van ruim elf miljoen gulden
zoals dat uit de algemene middelen wordt toegekend. Echter, hoe ook het bewuste
bedrag precies zou uitvallen, voor een goed perspectief dient het te worden
bezien in het licht van een algemeen overheidsbeleid dat is gericht op versterking
van de kwaliteit van de overheid in relatie tot de burger, en in relatie tot
het geheel van de uitgaven aan het stelsel van rechtsbescherming. In dat geval
krijgt het een geheel ander perspectief. 2.1.5 Interne klachtbehandeling bij bestuursorganen Reactie van de Nationale ombudsman op het voorontwerp
van hoofdstuk 9 Algemene wet bestuursrechtBij brief van 16 augustus 1996 stuurde Staatssecretaris Kohnstamm van
Binnenlandse Zaken de Nationale ombudsman het advies van 5 juli 1996 van de
Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht (de Commissie-Scheltema)
inzake de regeling van intern klachtprocesrecht in de Algemene wet bestuursrecht
(Awb). De Staatssecretaris stelde de Nationale ombudsman in de gelegenheid
zijn commentaar te geven op dit advies. Van die mogelijkheid heeft de Nationale
ombudsman gebruik gemaakt in een brief van 8 oktober 1996.De Nationale ombudsman liet weten met genoegen en over het algemeen met
instemming kennis te hebben genomen van het advies dat de Commissie-Scheltema
heeft uitgebracht. De ontworpen regels voor de interne behandeling van klachten
door bestuursorganen zullen zeker bijdragen aan de kwaliteit van die klachtbehandeling,
en daarmee van de uitvoeringspraktijk. Opneming van die regels in de –
voor alle bestuursorganen geldende – Awb zal, zo verwacht de Nationale
ombudsman, leiden tot grotere aandacht bij bestuursorganen voor
het belang van een zorgvuldige interne behandeling van klachten. Door het
stellen van een aantal dwingende eisen waaraan klachtbehandeling zal moeten
voldoen, zal enige uniformering worden bereikt in de vele verschillende al
bestaande klachtenregelingen, en zal bij bestuursorganen die tot nog toe hadden
nagelaten op dit punt het nodige te regelen, de achterstand worden ingelopen.
Voor de burger zal duidelijker worden wat hij op dit gebied van bestuursorganen
mag verwachten. De Nationale ombudsman gaat ervan uit dat de regeling, zoals
ook door het kabinet was beoogd, een bijdrage zal leveren aan de vermindering
van het aantal verzoekschriften dat de Nationale ombudsman bereikt. Het is
een goede zaak dat klachten over de overheid zoveel mogelijk in een interne
procedure tot een oplossing komen. Het is in het belang van zowel de burger
als het bestuur dat een onderzoek door de Nationale ombudsman beperkt blijft
tot die zaken waarin is gebleken dat interne klachtbehandeling niet kon leiden
tot een voor beide partijen bevredigende oplossing.De opzet van de regeling spreekt de Nationale ombudsman aan. Zij is betrekkelijk
sober en flexibel. Er is gewaakt tegen onnodige formalisering. Eenvoudige
klachten zullen op eenvoudige wijze kunnen worden afgedaan. De procedure kan
te allen tijde worden beëindigd als en zodra de klager tevreden is gesteld.De Nationale ombudsman heeft er begrip voor dat de Commissie-Scheltema,
gezien de adviesaanvraag van de Staatssecretaris, voorrang heeft gegeven aan
het ontwerpen van regels voor de interne behandeling van klachten, en pas
later wil bezien welke regeling in de Awb zou kunnen worden getroffen voor
externe klachtvoorzieningen. Ook kan hij begrijpen dat de Commissie nog geen
kans heeft gezien zich voldoende zorgvuldig en uitputtend te beraden op het
vraagstuk van een algemene wettelijke regeling voor het toekennen van een
financiële vergoeding/compensatie bij nader te bepalen vormen van verzuim
van de overheid. Hij gaat er echter van uit dat de Commissie beide onderwerpen
binnen afzienbare tijd ter hand zal nemen, en ziet met belangstelling uit
naar de resultaten daarvan.Wat betreft het onderwerp van de externe klachtvoorzieningen, bezien in
relatie tot interne klachtbehandeling, vroeg de Nationale ombudsman er overigens
de aandacht voor dat een algemeen dekkende competentie van dergelijke externe –
onafhankelijke – voorzieningen een wezenlijke waarborg is voor de naleving
van de voorgestelde regeling inzake interne klachtbehandeling door de bestuursorganen
die het aangaat; immers, op niet-naleving van de regels in het voorstel staan
(overigens) geen sancties.Na deze algemene opmerkingen is de Nationale ombudsman nader ingegaan
op een aantal onderdelen van het door de Commissie opgestelde voorontwerp
van wet en de memorie van toelichting. Enkele van de in dat verband gemaakte
opmerkingen worden hieronder weergegeven.De regeling beoogt enkele minimumeisen te stellen waaraan elke procedure
van klachtbehandeling door een bestuursorgaan zal moeten voldoen. Door opneming
van de regeling in de Awb, die immers op alle bestuursorganen van toepassing
is, wordt dit doel in beginsel bereikt. Artikel 1:6 Awb sluit echter enkele
overheidstaken van de werking van deze wet uit: de opsporing en vervolging
van strafbare feiten, de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen,
de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende maatregelen op grond van de Vreemdelingenwet,
de tenuitvoerlegging van andere vrijheidsbenemende maatregelen
in een penitentiaire inrichting, en besluiten en handelingen ter uitvoering
van de Wet militair tuchtrecht. De Nationale ombudsman gaat ervan uit dat
het bepaalde in artikel 1:6 Awb tot gevolg heeft dat het nieuwe hoofdstuk
9 van de Awb niet van toepassing zal zijn op interne klachtbehandeling op
de genoemde terreinen. Dit acht hij ongewenst. Hij ziet geen goede reden om
klachtbehandeling op deze gebieden integraal uit te sluiten van de uniformerende
en sanerende werking van de voorgestelde regeling. Het komt hem voor dat de
redenen waarom is besloten deze overheidstaken van de werking van de Awb uit
te zonderen niet gelden voor de interne behandeling van klachten over de wijze
van uitvoering van deze taken. Daar komt nog het volgende bij. De genoemde
taakgebieden zijn, zoals bekend, in beginsel niet uitgezonderd van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman, zij het dat beperkingen zijn gelegen in artikel
1a, tweede lid WNo (toezicht rechterlijke macht) en artikel 16 WNo (met name
afbakening ten opzichte van gerechtelijke procedures en een aantal andere
voorzieningen van rechtsbescherming). Politie en openbaar ministerie maken
bij voorbeeld een substantieel deel uit van het werkterrein van de Nationale
ombudsman. Waar overigens de procedure van hoofdstuk 9 Awb over de hele linie
het voorportaal zal zijn voor klachtbehandeling door de Nationale ombudsman,
zou het bepaald ongewenst zijn wanneer de Awb-regeling niet zal gelden voor
een groot deel van de taken van – met name – politie en openbaar
ministerie. De Staatssecretaris werd dan ook, gezien het voorgaande, in overweging
gegeven het nieuwe hoofdstuk 9 van de Awb te onttrekken aan de werking van
het bepaalde in artikel 1:6 van die wet.De Commissie heeft gekozen voor een flexibele regeling, waarin de mogelijkheid
voor eenvoudige klachtbehandeling steeds openstaat, maar waarin voor schriftelijk
ingediende klachten die aan bepaalde eisen voldoen een procedure met een aantal
waarborgen geldt indien langs andere, meer informele weg geen oplossing kan
worden gevonden (MvT, blz. 9). Daaruit mag echter niet de conclusie worden
getrokken dat mondelinge klachten niet zorgvuldig behandeld behoeven te worden
(MvT, blz. 13). Hetzelfde geldt voor schriftelijke klachten die niet voldoen
aan het bepaalde in artikel 9:4. Voor de wijze van behandeling van deze categorieën
klachten – de mondelinge en de schriftelijke die niet onder artikel
9:4 vallen – is alleen de algemene bepaling van artikel 9:2 van toepassing,
die de opdracht aan bestuursorganen inhoudt om zorg te dragen voor een behoorlijke
behandeling van alle klachten.Door voor een deel van de klachten slechts deze algemene norm te hanteren,
is de Commissie erin geslaagd de regeling kort te houden en tevens de ruimte
te laten voor een informele behandeling waar dat verantwoord is. Het is in
de eerste plaats aan de bestuursorganen zelf om die open norm toe te passen,
en te bepalen wat in de omstandigheden van het geval onder een behoorlijke
klachtbehandeling moet worden verstaan. De memorie van toelichting biedt hun
daarbij enig houvast, terwijl zij zich verder kunnen richten naar de vereisten
voor een behoorlijke klachtbehandeling zoals de Nationale ombudsman die in
de loop van de jaren in een reeks van rapporten heeft geformuleerd. Daarmee
is echter niet voor alle gevallen een concrete gedragslijn gegeven. De eisen
die aan de klachtbehandeling moeten worden gesteld, worden voor een deel ook
bepaald door de ernst van de zaak. Klachten van de hier bedoelde categorieën
kunnen immers naar hun aard onderling zeer uiteenlopen: van telefonisch naar
voren gebrachte zaken van op zichzelf gering gewicht tot ernstige kwesties
die de klager echter niet op papier wil of kan zetten, of die een gedraging
jegens een derde betreffen. Het zal dan ook niet altijd aanstonds duidelijk
zijn waartoe het bepaalde in artikel 9:2 het bestuursorgaan in een individuele
zaak verplicht. Gegeven het feit dat ook na een afdoening ex artikel 9:2 de weg naar de
Nationale ombudsman openstaat (MvT, blz. 13) en in aanmerking genomen dat
een zeer groot aantal bestuursorganen onder de werking van de Wet Nationale
ombudsman valt, ligt het voor de hand dat het met name aan de Nationale ombudsman
zal zijn om aan de in artikel 9:2 neergelegde norm voor de praktijk nadere
invulling te geven.Aangenomen mag worden dat bestuursorganen bij het bepalen van hun gedragslijn
bij de behandeling van klachten rekening zullen houden met de uitspraken van
de Nationale ombudsman. In dit verband is uiteraard van belang dat bestuursorganen
goed op de hoogte zijn van deze uitspraken, ook wanneer die zijn gedaan over
gedragingen van andere bestuursorganen. Het zou een goede zaak zijn wanneer
bestuursorganen vanaf de invoering van hoofdstuk 9 Awb gedurende een aanloopperiode
van enkele jaren periodiek zouden worden voorzien van voor hen relevante informatie,
bijvoorbeeld in de vorm van een breed te verspreiden nieuwsbrief. Tot die
informatie zouden ook de op dit punt van belang zijnde uitspraken van de Nationale
ombudsman kunnen behoren.Voor het overige onderschrijft de Nationale ombudsman de verwachting van
de Commissie-Scheltema (MvT, blz. 7/8) dat een zorgvuldige interne klachtbehandeling –
waaraan de voorgestelde regeling zal bijdragen – in combinatie met het
kenbaarheidsvereiste uit de Wet Nationale ombudsman zal kunnen leiden tot
minder klachten bij de Nationale ombudsman. De regeling zal het werk van de
Nationale ombudsman in zoverre ook kunnen vereenvoudigen dat in de Awb een
toetsingskader voor interne klachtbehandeling wordt geboden, terwijl daarnaast
mag worden aangenomen dat de regeling ertoe zal leiden dat de Nationale ombudsman
in meer gevallen dan thans zijn onderzoek beperkt kan houden doordat hij gebruik
kan maken van een voldoende zorgvuldig samengesteld dossier van de interne
klachtbehandeling.De Nationale ombudsman wees verder op een punt waarop een verbetering
zou kunnen worden aangebracht, om te voorkomen dat onnodig een beroep moet
worden gedaan op de Nationale ombudsman. De verplichting tot het toepassen
van de in afdeling 9.2 gegeven voorschriften voor de behandeling van schriftelijk
ingediende klachten vervalt, op grond van het bepaalde in artikel 9:5, zodra
de klager tevreden is gesteld. Aan de wijze waarop de klachtbehandeling in
zo'n geval kan worden beëindigd, worden geen specifieke eisen gesteld.
De Nationale ombudsman heeft daarmee moeite. Waar het hier gaat om de behandeling
van een schriftelijk ingediende klacht waarop de bepalingen uit afdeling 9.2
van toepassing zijn, verdient het aanbeveling dat de geconstateerde tevredenheid
van de klager en het op die grond genomen besluit om de klacht niet verder
te behandelen, in een korte brief aan de klager worden bevestigd, waarbij
de klager nog beperkte tijd de gelegenheid wordt geboden op de zaak terug
te komen in het geval hij bestrijdt dat tot zijn tevredenheid aan zijn klacht
zou zijn tegemoet gekomen. In de memorie van toelichting wordt weliswaar opgemerkt
dat het «verstandig (kan) zijn» aldus te handelen (blz. 15) en
dat het de duidelijkheid voor de burger wel ten goede kan komen als hij erop
wordt gewezen dat hij, indien hij dat wenst, recht heeft op volledige behandeling
van zijn klacht, maar op dit punt wordt niets dwingend voorgeschreven. Daarmee
wordt een kans gemist om op een niet onbelangrijk moment in de procedure een
zo groot mogelijke duidelijkheid te scheppen.Hierbij moet worden bedacht dat de mogelijkheid om zonder enige formaliteit
de klachtbehandeling te kunnen afbreken weliswaar de doelmatigheid dient,
maar ook een verleiding schept voor degene die in de praktijk met de behandeling
van de klacht is belast. Het kan deze immers veel werk uit handen
nemen als kan worden geconstateerd dat de klager tevreden is gesteld. De «handige»
klachtbehandelaar kan zonder veel risico proberen de klacht «van tafel
te praten». Minder weerbare klagers kunnen zich in een gesprek laten
overbluffen door de klachtbehandelaar, overigens zonder dat hun onvrede is
weggenomen. Wanneer nog een brief als hiervoor bedoeld moet volgen, wordt
de mogelijkheid verkleind om lichtvaardig aan te nemen dat de klager tevreden
is, en kan het minder gemakkelijk voorkomen dat de klachtbehandeling eindigt
zonder dat zij heeft beantwoord aan de doelstelling om het vertrouwen van
de klager in de overheid te herstellen. 2.1.6 Wijziging Reglement voor de Commissie voor de Verzoekschriften
uit de Eerste KamerZoals is vermeld in Jaarverslag 1995, blz. 70–71, heeft de Commissie
voor de Verzoekschriften uit de Eerste Kamer op 20 december 1995 een voorstel
voor een nieuw Reglement (Kamerstukken I 1995–1996, nr. 160a) voor behandeling
aangeboden aan de voorzitter van de Eerste Kamer. Met dit voorstel werd onder
meer beoogd de bestaande verhouding tot de Nationale ombudsman in het Reglement
vast te leggen. Het voorstel is op 19 maart 1996 door de Eerste Kamer aanvaard
(zie Handelingen I 1995/96, blz. 1229) en op 20 maart 1996 in werking is getreden. 2.1.7 Aanwijzingen voor de regelgeving inzake zelfstandige
bestuursorganenBij besluit van de Minister-President, Minister van Algemene Zaken, van
5 september 1996, nr. 96M006 572, zijn de Aanwijzingen voor de regelgeving
aangevuld met aanwijzingen inzake zelfstandige bestuursorganen. Zo is nu onder
meer bepaald (aanwijzing 124q, eerste lid) dat een zelfstandig bestuursorgaan
onder de competentie van de Nationale ombudsman wordt gebracht. Aanwijzing
124w schrijft voor dat – «indien van belang» – bij
wet wordt bepaald hoe op het moment van instelling van een zelfstandig bestuursorgaan
lopende wettelijke procedures, rechtsgedingen en onderzoeken door de Nationale
ombudsman worden afgehandeld. In het tweede lid van aanwijzing van 124w wordt
daartoe een model voorgeschreven, dat – voor zover het betrekking heeft
op onderzoeken door de Nationale ombudsman – als volgt luidt:«In zaken waarin voor het tijdstip van inwerkingtreding van
deze wet op grond van artikel 12 van de Wet Nationale ombudsman aan de Nationale
ombudsman is verzocht een onderzoek te doen dan wel de Nationale ombudsman
op grond van artikel 15 van die wet een onderzoek heeft ingesteld naar een
gedraging die kan worden toegerekend aan (naam dienstonderdeel), treedt .....(naam
zelfstandig bestuursorgaan) op dat tijdstip als bestuursorgaan in de zin van
de Wet Nationale ombudsman in de plaats van Onze Minister.»Deze aanwijzing, waarvan de Nationale ombudsman pas kennis heeft kunnen
nemen toen zij al was vastgesteld, bevat een lacune. Zij houdt geen rekening
met de omstandigheid dat, op grond van het bepaalde in artikel 12, eerste
en tweede lid WNo, nog tot in ieder geval een jaar nadat een gedraging heeft
plaatsgehad de Nationale ombudsman kan worden verzocht naar die gedraging
een onderzoek in te stellen. In het geval dat een dienstonderdeel van de overheid
wordt omgevormd tot een zelfstandig bestuursorgaan kan er derhalve niet alleen
sprake zijn van ten tijde van de verzelfstandiging lopende onderzoeken door
de Nationale ombudsman, maar ook van na de verzelfstandiging bij de Nationale
ombudsman ingediende verzoekschriften over gedragingen die zich voor de verzelfstandiging
hebben voorgedaan. Waar wordt voorgeschreven dat bij lopende
onderzoeken het (nieuwe) zelfstandige bestuursorgaan op het moment van de
verzelfstandiging in de plaats treedt van de minister, zou het onlogisch zijn
als de Nationale ombudsman in na de verzelfstandiging aangevangen onderzoeken
naar gedragingen van voor de verzelfstandiging nog de desbetreffende minister
als het betrokken bestuursorgaan zou moeten aanmerken. Het in aanwijzing 124w
gegeven model voor een wettelijke bepaling van overgangsrecht biedt echter –
ten onrechte – geen basis om ook in die situatie de gedraging toe te
rekenen aan het zelfstandige bestuursorgaan.De hier gesignaleerde omissie zou uiteraard kunnen worden hersteld door
aanwijzing 124w op dit punt aan te vullen. Het is echter doelmatiger om de
hierboven aangehaalde modeltekst, aangevuld in de hiervoor bedoelde zin, op
te nemen in de Wno. Het is dan niet langer nodig om bij iedere verzelfstandigingsoperatie
waarbij een zelfstandig bestuursorgaan in het leven wordt geroepen op dit
punt een aparte wettelijke regeling te treffen. Bovendien is dan beter verzekerd
dat de Nationale ombudsman voor wat de toerekening van gedragingen van inmiddels
verzelfstandigde diensten betreft een uniforme gedragslijn kan volgen. In
zijn reactie van 21 januari 1997 op het concept-voorstel van wet tot wijziging
van de WNo heeft de Nationale ombudsman Staatssecretaris Kohnstamm dan ook
in overweging gegeven het concept-wetsvoorstel aan te vullen met een bepaling
als hier bedoeld. 2.2 Ambt 2.2.1 Ontwikkeling lange termijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsmanIn december 1995 hebben de Nationale ombudsman en de Stafafdeling Constitutionele
Zaken, Wetgeving en Internationale Aangelegenheden (CZWI) van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken gezamenlijk opdracht verleend aan een onderzoeksteam
van het Instituut voor Staats- en Bestuursrecht van de Universiteit Utrecht
onder leiding van prof. mr. J. B. J. M. ten Berge voor een onderzoek dat is
gericht op de beantwoording van een aantal vraagpunten die van belang zijn
voor de verdere ontwikkeling van het instituut van de Nationale ombudsman.
Van deze opdrachtverlening werd al melding gemaakt in Jaarverslag 1995 (blz.
74–75). Zoals daar is uiteengezet, geven de ontwikkelingen die zich
in de loop van vijftien jaar hebben voorgedaan in het instituut van de Nationale
ombudsman, en in de omgeving waarin dit instituut zijn taak vervult, reden
tot bezinning op de toekomstige plaats en functie van de Nationale ombudsman
in het geheel van voorzieningen van (rechts)bescherming van de burger tegen
de overheid, naar het jaar 2000 en verder. Het resultaat van nadenken daarover
dient richting te geven aan de verdere ontwikkeling van de Wet Nationale ombudsman,
en ook op concrete punten te wijzen waarop deze wet wellicht aanpassing behoeft.
Verder vraagt een aantal punten die uit de praktijk van werken met de WNo
naar voren zijn gekomen de aandacht, met het oog op eventuele aanpassing van
deze wet op specifieke onderdelen. Het onderzoek is enerzijds analytisch van
aard, en is er anderzijds op gericht bij te dragen tot de ontwikkeling van
een visie, gebaseerd op normatieve uitgangspunten, over de plaats van het
instituut Nationale ombudsman in de verhouding overheid–burger.Het onderzoeksteam is zijn werk begonnen met het verrichten van een literatuurstudie.
Vervolgens is een vragenlijst opgesteld die als leidraad heeft gediend bij
het verzamelen van opinies en inzichten van een groot aantal personen die
deel uitmaken van de omgeving waarin het instituut van de Nationale ombudsman
zijn werk doet, alsmede van ambtsdragers en medewerkers van dit
instituut. In dat kader is onder meer aandacht geschonken aan de volgende
onderwerpen:–de functie van de Nationale ombudsman in relatie tot ontwikkelingen binnen
de overheid en op het vlak van de rechtsbescherming;–de toegang tot en de competentie van de Nationale ombudsman, mede in relatie
tot andere voorzieningen en instituties in de samenleving;–de wijze waarop aan het ambt gestalte wordt gegeven;–de werkwijze bij de uitvoering van de WNo;–de inrichting van het ambt;–het beeld dat in de samenleving en bij de overheid van het ambt bestaat.In het voorjaar en de zomer van 1996 heeft het onderzoeksteam vier rondetafelgesprekken
gehouden met groepen medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman, een gesprek
met medewerkers van de stafafdeling CZWI, en drie rondetafelgesprekken met
externe deskundigen. Individuele interviews vonden plaats met een aantal andere
externe deskundigen en met de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman.
Op verzoek van het onderzoeksteam is een expertiserapport geschreven door
mr. N. A. M. Schipper, lid van de Hoge Raad en voormalig substituut-ombudsman.
Op basis van de aldus verkregen informatie heeft het onderzoeksteam een concept-rapport
en een lijst van vraagpunten opgesteld. Dit stuk was onderwerp van bespreking
tijdens een op 28 november 1996 gehouden externe conferentie, waaraan ongeveer
zestig personen deelnamen uit de omgeving van de Nationale ombudsman. Het
stuk werd ook besproken tijdens een bijeenkomst van het onderzoekteam met
medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman.In het voorjaar van 1997 zal het eindrapport van het onderzoek verschijnen.
Tijdens het onderzoek heeft regelmatig overleg plaatsgevonden tussen het onderzoekteam
en de opdrachtgevers. 2.2.2 AmbtsdragersDe Universiteit Twente verleende M. Oosting op 29 november een eredoctoraat,
in verband met de door hem als Nationale ombudsman ontwikkelde methode van
geobjectiveerde toetsing op behoorlijkheid van overheidsgedragingen. Nevenfuncties Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):–president van het International Ombudsman Institute;–voorzitter van de Adviesraad van de gemeenschappelijke studierichting
Bestuurskunde van de Erasmusuniversiteit Rotterdam en de Rijksuniversiteit
Leiden;–voorzitter van het bestuur van de Nederlandse Onderzoekschool voor de
Bestuurskunde;–secretaris van het bestuur van het Wereld Natuur Fonds;–lid van het Curatorium van het Institute of Social Studies. Nevenfuncties substituut-ombudsmanDe substituut-ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):–rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te Rotterdam;–rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage; –raadsheer-plaatsvervanger in het gerechtshof te Amsterdam;–juridisch adviseur van de Stichting Kleinnood te 's-Gravenhage. 2.3 Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieIn 1996 hebben vier medewerkers de dienst verlaten. In dezelfde periode
zijn twaalf nieuwe medewerkers aangetrokken. De uitbreiding werd mogelijk
gemaakt door een in april 1996 genomen kabinetsbesluit om de personeelsformatie
van het Bureau Nationale ombudsman structureel te verhogen met vijf plaatsen
en door een in september 1996 genomen kabinetsbesluit om de personeelsformatie
voor een periode van twee jaar (1997 en 1998) met nog eens acht formatieplaatsen
uit te breiden.De toegewezen personeelsformatie voor 1996 bedroeg 83 plaatsen (1995:
76). De feitelijke bezetting van het Bureau Nationale ombudsman was op 31
december 1996: 98 medewerkers (zie tabel 1); het aantal medewerkers omgerekend
in full-time equivalenten: 84,83 (zie tabel 2). Het verschil tussen het aantal
full-time equivalenten op 31 december en het aantal voor het begrotingsjaar
toegewezen formatieplaatsen vindt zijn verklaring in het feit dat in het najaar
van 1996 de werving is begonnen ter vervulling van acht formatieplaatsen die
tijdelijk zijn toegekend voor de jaren 1997 en 1998. Op 31 december 1996 was
het aandeel van de personeelsformatie dat direct is ingezet voor de onderzoektaak
65,1% (1995: 66,8%). Van alle medewerkers werkte 50% in deeltijd (1995: 46,7%).
Het aantal vrouwelijke medewerkers was, evenals in 1995, 63,3% van het totaal. Tabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd*  manvrouwtotaal <100%100%totaal<100%100%totaal<100%100%totaalSituatie per 31-12-1996          Ondersteunend18917926181735Onderzoek4232727936313263Totaal53136441862494998Situatie per 31-12-1995          Ondersteunend18915722161531Onderzoek42024221335263359Totaal52833372057424890* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman \ Tabel 2 Verdeling
van de medewerkers (omgerekend in full-time equivalenten) over de beide hoofdcategorieën,
onderzoek en ondersteuning*  31-12-199631-12-1995Onderzoek55,2052,81 Ondersteuning29,6326,26Totaal84,8379,07* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman ZiekteverzuimHet ziekteverzuim bij de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
was 3,4% (exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof en inclusief langdurig
zieken). Zwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangIn 1996 hebben zeven medewerkers gebruik gemaakt van de mogelijkheid van
zwangerschaps- en bevallingsverlof en acht medewerkers van de regeling voor
betaald ouderschapsverlof. Voor medewerkers die daaraan behoefte hadden (12),
zijn kinderopvangplaatsen gekocht in diverse gemeenten. Opleiding, vorming en loopbaanbegeleidingIn 1996 is een bedrag van f 135 773 uitgetrokken voor deskundigheidsbevordering
en loopbaanbegeleiding. Ten opzichte van 1995 (f 117 581) betekende
dit een stijging met 15,5%. Het gaat om 1,7% (1995: 1,6%) van de personele
uitgaven. Georganiseerd overlegEr vond achtmaal overleg plaats tussen de directeur van het Bureau Nationale
ombudsman en de dienstcommissie. Onderwerpen die daarbij aan de orde kwamen
waren onder andere: invoering 36-urige werkweek; aantrekken personeelsfunctionaris;
proefproject provincies en gemeenten; begroting 1997; functiebeschrijving
en -waardering; arbeidsomstandigheden en risicoinventarisatie; kwaliteit huidige
huisvesting en herhuisvesting; beleid ten aanzien van bewust belonen; bedrijfsresultaten;
automatisering.In samenspel met de dienstcommissie is besloten om in april 1997 verkiezingen
uit te schrijven voor een ondernemingsraad.De Nationale ombudsman en de directeur voerden één keer
overleg met vertegenwoordigers van de ambtenarencentrales. De Nationale ombudsman
en de directeur hadden tevens hun jaarlijkse bijeenkomst met de leden van
het College van Advies inzake het overleg met de dienstcommissie. 2.3.2 FinanciënVoor het begrotingsjaar 1996 werd aan de Nationale ombudsman aanvankelijk,
inclusief de middelen bestemd voor post-actieven en exclusief de loonbijstellingen,
een budget toegekend van f 9 871 000.In het voorjaar van 1995 vroeg de Nationale ombudsman, in verband met
de sterke stijging van de instroom, om versterking van de personeelsformatie.
In april 1995 besloot het kabinet om de gevraagde extra middelen voor de helft
toe te kennen, dit tegen de achtergrond van het streven van het kabinet om
te komen tot beperking van de instroom bij de Nationale ombudsman. Op basis
van de ontwikkeling van de zaaksaantallen in oktober 1995 en januari 1996
zou nader worden beoordeeld of er reden was tot een nadere toewijzing. Bij
brief van 25 april 1996 heeft het kabinet, gezien de voortdurende stijging
van het aantal klachten, alsnog ingestemd met een structurele uitbreiding
met vijf formatieplaatsen. De middelen daartoe werden bij eerste suppletoire
begroting beschikbaar gesteld.Voorts werd met de Minister van Binnenlandse Zaken afgesproken om in september
1996 overleg te voeren over de feitelijke gegevens over het aantal ontvangen
klachten en de werkvoorraad op dat moment.In het op 14 september gevoerde overleg heeft de Nationale ombudsman de
Minister van Binnenlandse Zaken verzocht om de formatie van het Bureau voor
twee jaar (1997 en 1998) uit te breiden met nog eens acht formatieplaatsen.
Met verwijzing naar het ontwikkelde rekenmodel heeft de Nationale ombudsman
daarbij aangegeven dat de beschikbare capaciteit ontoereikend was om de toen
op circa 8000 klachten geraamde instroom te verwerken en dat als gevolg hiervan
de doorlooptijden waren opgelopen en verder zouden oplopen. Door te kiezen
voor een tijdelijke maatregel kon rekening worden gehouden met de ontwikkeling
van de klachtenstroom in 1997 en 1998.De Minister van Binnenlandse Zaken heeft bij brief van 25 september 1996
de Nationale ombudsman laten weten dat met de voorgestelde uitbreiding werd
ingestemd.Inclusief de bij eerste en tweede suppletoire begroting beschikbaar gestelde
middelen bedroeg het budget van de Nationale ombudsman in 1996 f 10 711 000
(1995: f 9 689 000). In 1996 is f 8 108 000
(76%) besteed aan personele uitgaven en f 2 501 000 (24%) aan
materiële uitgaven. 2.3.3 HuisvestingIn de loop van 1996 zijn samen met de Rijksgebouwendienst plannen ontwikkeld
om het uit de jaren zestig daterende pand Stadhoudersplantsoen 2, waar het
Bureau Nationale ombudsman is gehuisvest, een bescheiden face-lift te geven.
In oktober kwam van de Rijksgebouwendienst het bericht dat hierover met de
verhuurder van het pand geen overeenstemming kon worden bereikt. De verhuurder
heeft in het overleg met de Rijksgebouwendienst laten weten het voornemen
te hebben om het pand in de nabije toekomst geheel te renoveren. Na de renovatie
zou een huurder zich voor lange tijd dienen vast te leggen. Tijdens deze renovatie
zou het pand voor langere tijd geheel ontruimd moeten worden. In afwachting
van deze renovatie zullen de investeringen van de verhuurder zich beperken
tot het hoogst noodzakelijke onderhoud. Gelet op deze ontwikkeling is in overleg met de Rijksgebouwendienst besloten
om versneld naar andere permanente huisvesting om te zien. In onderzoek is
thans een mogelijke herhuisvesting in een pand aan de Bezuidenhoutseweg dat
eigendom is van het Rijk. 2.3.4 AutomatiseringHet huidige automatiseringssysteem is in 1988 in gebruik genomen, en is
dringend aan vervanging toe. Met het oog daarop zijn aan de Nationale ombudsman
voor 1997 extra middelen (f 1 170 000) beschikbaar gesteld.
Onder verantwoordelijkheid van een in de tweede helft van 1996 ingestelde
stuurgroep is begonnen met het maken van een plan van aanpak vernieuwing technische
infrastructuur. In 1997 zal de aanbesteding voor het nieuwe systeem plaatsvinden.
Er wordt naar gestreefd dat de eerste delen voor het eind van 1997 in gebruik
kunnen worden genomen. 3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenIn 1996 ontving de Nationale ombudsman 7694 verzoekschriften. Dit betekent
een lichte toename ten opzichte van 1995 (7373), met 321 verzoekschriften
(4,4%). Na de sterke groei van het aantal verzoekschriften in 1994 (35%) en
1995 (25%) is in 1996 sprake van een zekere stabilisatie. Het aantal afgedane
zaken bedroeg 7505. Ten opzichte van 1995 (7129) betekent dit eveneens een
lichte toename, met 376 zaken (5,3%). Tabel 1a geeft een overzicht van de
aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften over 1996 en 1995. Tabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Totalen   in
behandeling per 1 januari 1996132519951081ontvangen+ 7694 + 7373te behandelen9019 8454 afgedaan – 7505 – 7129in behandeling per 1 januari 1997151419961325Het aantal telefonische contacten met het Bureau Nationale ombudsman bedroeg
15 940 (zie hoofdstuk 6, § 6.5, tabel 8), tegenover 15 029
in 1995, een stijging (van 6,1%) die in lijn ligt met de stijging van het
aantal verzoekschriften.Alles bijeen wendden zich in 1996 23 634 burgers telefonisch of schriftelijk
tot de Nationale ombudsman.Van de in totaal 9019 te behandelen verzoekschriften in 1996 werden in
de loop van het jaar 5083 ingedeeld bij één van de bestuursorganen
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. De overige verzoekschriften
hadden geen betrekking op gedragingen van bedoelde bestuursorganen, of waren
nog in behandeling bij Afdeling I.Grafiek 1b geeft een overzicht van het genoemde aantal van 5083 verzoekschriften,
ingedeeld per gebied. Grafiek 1b Ontvangen verzoekschriften* per gebied***De bestuursorganen in grafiek 1b zijn te groeperen in vier categorieën:–ministeries: 3174 verzoekschriften (62,4%; 1995: 56%);–zelfstandige bestuursorganen en bestuursorganen van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie: 1197 verzoekschriften (23,4%; 1995: 30%);–politie: 545 verzoekschriften (10,7%; 1995: 12%);–lagere publiekrechtelijke lichamen: 167 verzoekschriften (3,3%; 1995:
2%).Binnen de categorie zelfstandige bestuursorganen betroffen de meeste klachten
de volgende instellingen/sectoren:–Sociale zekerheid: 462 (GAK: 158; SVB: 127; overige: 175);–Informatie Beheer Groep (met inbegrip van de OV-Studentenkaart BV): 326. De vijf gebieden in grafiek 1b met het grootste aandeel in de ingekomen
verzoekschriften zijn: Justitie (35,6%); Financiën (13,5%); Politie (10,7%);
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (10,8%); Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
(10,6%). Veruit het grootste aandeel heeft het Ministerie van Justitie, met
1768 verzoekschriften; dit is 56,8% van de 3184 verzoekschriften uit grafiek
1b die betrekking hebben op de gezamenlijke ministeries. Het betreft hier
in het bijzonder de Immigratie- en Naturalisatiedienst. 3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zakenIn 1996 zijn 7505 verzoekschriften afgehandeld. Grafiek 2a geeft de verdeling
van het aantal afgedane zaken: Grafiek 2a Afgedane verzoekschriften***De afgedane zaken zijn te groeperen in drie categorieën:a.buitenwettelijke verzoekschriften (betreffen instanties die, op grond
van artikel 1a van de Wet Nationale ombudsman (verder WNo), niet vallen binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman). Hun aandeel daalde verder, van
26,1% in 1995 naar 24,2% in 1996;b.binnenwettelijke verzoekschriften die niet in aanmerking komen voor onderzoek
(betreft toetsing aan artikel 16 en 14 van de WNo). Hun aandeel steeg, van
44,3% in 1995 naar 47,6% in 1996;c.in onderzoek genomen en daarna afgedaan. Hun aandeel daalde licht, van
29,6% in 1995 naar 28,2% in 1996.De toetsing van verzoekschriften aan de bepalingen in de artikelen 1a
(bevoegdheid), 16 (bevoegdheid) en 14 (ontvankelijkheid) van de WNo wordt
behandeld in hoofdstuk 6, 6.3. Bij de behandeling van de 7505 afgedane verzoekschriften
waren de in verhouding belangrijkste afwijzingsgronden:–de afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot die van
de rechter; alles bijeengenomen 14,9% (1995: 16%);–kenbaarheidsvereiste: 8,4% (1995: 5,9%);–kennelijke ongegrondheid: 6,8% (1995: 6,3%);–overschrijding van de jaartermijn of onvolledigheid van het verzoekschrift:
6,6% (1995: 8,2%); –kennelijk onvoldoende belang: 4,8% (1995: 3,9%).Van de 2118 verzoekschriften die zijn afgedaan nadat zij in aanmerking
waren genomen voor onderzoek hebben 637 (30,1%; 1995: 29,3%) geleid tot een
rapport. Dit is 8,5% van de 7505 afgedane zaken (1995: 8,7%). In 1481 van
deze 2118 verzoekschriften (69,9%) werd het onderzoek tussentijds beëindigd,
zonder dat een rapport werd uitgebracht. Dit is 19,7% van de 7505 afgedane
zaken (1995: 21%). In tabel 2b wordt een overzicht gegeven van de redenen
waarom een onderzoek tussentijds werd beëindigd. Tabel 2b Reden tussentijdse beëindiging onderzoek Reden1996%1995%1.
Op initiatief verzoeker niet voortgezet voordat No enige actie richting bestuursorgaan
heeft ondernomen; verzoeker is tevreden gesteld en beschouwt de kwestie als
afgedaan151,0–– 2. Op initiatief
verzoeker niet voortgezet nadat No enige actie richting bestuursorgaan heeft
ondernomen; verzoeker is tevreden gesteld en beschouwt de kwestie als afgedaan1208,125116,83. Op initiatief No niet voortgezet; aan klacht is voldoende tegemoet
gekomen54736,977752,0 4. Op initiatief No niet
voortgezet (geschorst) zonder dat verzoeker tegemoet gekomen is835,6563,75. Om verzoeker moverende redenen elders in behandeling40,3100,76. Verzoeker kan via No zijn doel niet bereiken241,6634,27. Verzoeker laat niets meer van zich horen261,8241,68. Niet te achterhalen reden80,560,4 9.
Geregistreerd als doorgegeven aan de Immigratie- en Naturalisatie Dienst65444,230720,6 14811001494100Twee categorieën springen in tabel 2b in het oog:a.de 667 zaken (45% van de 1481 zaken in tabel 2b) waarin de Nationale ombudsman
de klacht heeft voorgelegd aan het betrokken bestuursorgaan, waarna dit zodanige
actie ondernam dat de Nationale ombudsman geen reden zag voor voortzetting
van het onderzoek (547 zaken), of dat de verzoeker de zaak als afgedaan beschouwde
al voordat de Nationale ombudsman zelf kon besluiten tot beëindiging
(120 zaken). Het gaat hier om de zaken die zijn afgedaan via de interventiemethode
(zie voor een toelichting op deze methode: Jaarverslag 1994, blz. 48–53).
Opgemerkt wordt dat in bepaalde gevallen al direct op Afdeling I wordt overgegaan
tot interventie; in 1996 gebeurde dat in 180 zaken (zie hoofdstuk 6, §
6.3);b.de 654 zaken (44,2% van de 1481 zaken in tabel 2b) die de Nationale ombudsman
voor behandeling heeft overgedragen aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst.
Het gaat hier om de Klachtenlijn van de IND, die medio 1995 op suggestie van
de Nationale ombudsman is ingesteld. Voorheen werd dit soort zaken afgedaan
via de interventiemethode. Na de overdracht van een zaak aan
de Klachtenlijn houdt de Nationale ombudsman overigens nog wel het oog op
de afhandeling door de IND (zie verder hoofdstuk 10, § 10A.2).Alles bijeengenomen, geldt dat ongeveer negen van de tien zaken uit tabel
2b die in aanmerking zijn gebracht voor onderzoek en daarna aan de betrokken
overheidsinstantie zijn voorgelegd, hebben geleid tot zodanige actie dat er
geen aanleiding was voor verder onderzoek. 3.2.2 Onderzoek uit eigen bewegingIn 1996 heeft de Nationale ombudsman twee onderzoeken voltooid die (mede)
waren ingesteld uit eigen beweging, op grond van artikel 15 van de WNo. Het
betreft:–96/343 (zie hoofdstuk 7A, § 7A.12.2). Het gaat hier om een zwerver
die in Bussum aan bevriezingsverschijnselen is overleden, en waarop de aandacht
van de Nationale ombudsman werd gevestigd door krantenberichten. Het onderzoek
richtte zich op de vraag of de politie een verwijt kon worden gemaakt te kort
te zijn geschoten in haar hulpverlenende taak. De onderzochte gedraging was
«behoorlijk»;–96/575 (zie hoofdstuk 10, § 10A.4.3). Het gaat hier om een onderzoek
naar de problematiek van de zogenoemde TBS-passanten. Het onderzoek vond zijn
aanleiding in elf individuele klachten; het werd verbreed op de voet van artikel
15 WNo, om de problematiek in een breder kader te plaatsen. De onderzochte
gedragingen waren «niet behoorlijk», op één onderdeel
van één van de individuele klachten na.Evenals in de voorgaande jaren heeft de Nationale ombudsman ook in 1996
slechts spaarzaam gebruik gemaakt van de – belangrijke – bevoegdheid
tot onderzoek uit eigen beweging. De voornaamste reden daarvoor was dat de
sterke groei van het aantal klachten dwong tot het geven van voorrang aan
de afdoening van deze klachten.Rapport 96/575 is een voorbeeld van een gecombineerde aanpak, waarbij
het onderzoek naar aanleiding van één of meer individuele klachten
wordt verbreed op grond van artikel 15 van de WNo, om op die manier een bepaald
probleem beter in kaart te brengen. De grenslijn van zo'n «combinatie-onderzoek»
met een «gewoon» onderzoek, ex artikel 12 van de WNo, naar aanleiding
van een aantal verzoekschriften, is vloeiend. Een voorbeeld van dat laatste
type onderzoek is rapport 96/600, over de rol van contactambtenaren tijdens
het nader gehoor van asielzoekers. Ook via een dergelijk onderzoek kan een
bepaalde situatie in meer algemene zin in beeld worden gebracht, op een wijze
die het belang van een individuele burger overstijgt. In beide gevallen –
de rapporten 96/575 en 96/600 – gaat het om rapporten die leidden tot
een aanbeveling met een aantal aandachtspunten ter verbetering van de bestuurspraktijk
op het betreffende terrein.Aanbevelingen die zijn gericht op verbetering en preventie worden overigens
niet alleen gedaan in bredere onderzoeken zoals hiervoor genoemd. Regelmatig
doet de Nationale ombudsman immers in een rapport naar aanleiding van één
individuele klacht een aanbeveling die, naast een eventuele maatregel ten
behoeve van de klager, ook is gericht op verbetering en preventie (zie verder
hoofdstuk 4). In zoverre betekent een spaarzaam gebruik van de bevoegdheid
tot onderzoek uit eigen beweging dan ook geenszins dat de Nationale ombudsman
geen oog heeft voor problemen die aanleiding geven tot bepaalde typen klachten,
en geen aandacht voor zijn mogelijke bijdrage aan hun oplossing. 3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenHieronder volgen overzichten van de doorlooptijden: van alle afgedane
zaken (grafiek 3a) en van de zaken die zijn afgedaan via onderzoek (grafiek
3b). Grafiek 3a Doorlooptijden alle afgedane verzoekschriften*** Grafiek 3b Doorlooptijden via onderzoek afgedane verzoekschriften***Het streven is er op gericht om zo snel mogelijk vast te stellen of een
verzoekschrift al dan niet in aanmerking komt voor onderzoek. De doorlooptijden
op Afdeling I komen aan de orde in hoofdstuk 6, § 6.2 (grafiek 3). Daar
wordt aangegeven dat van de 5387 verzoekschriften die zijn afgedaan door Afdeling
I 76,9% is afgedaan binnen vier weken, en 93,8% binnen acht weken. Daarnaast
worden zaken die in aanmerking komen voor interventie of voor overdracht naar
de Klachtenlijn van de IND ook zo snel mogelijk afgehandeld. Een en ander
komt tot uitdrukking in grafiek 3a: 65,1% van alle afgedane verzoekschriften
werd afgehandeld binnen vier weken, en 80,4% binnen acht weken. Op dit punt
is er vrijwel geen verschil met de cijfers over 1995. In totaal werd in 1996
91,6% van alle afgedane zaken afgehandeld binnen een half jaar (1995: 93,2%).De snelle stijging van het aantal verzoekschriften in 1994 en 1995 heeft
echter voor een aantal van de via onderzoek afgedane zaken een negatieve doorwerking
gehad op de doorlooptijden in 1996. In dit verband is van belang dat deze
groei van het aantal binnengekomen klachten niet al direct en in evenredige
mate werd gevolgd door uitbreiding van de toegestane personeelsformatie. Daar
komt bij dat nieuwe medewerkers zich eerst nog moeten inwerken, en daarbij
ook beslag leggen op de collega's die hen begeleiden. Dit alles
heeft gevolgen gehad voor de werkvoorraden, en daarmee de doorlooptijden.
Zo was de werkvoorraad op 1 januari 1995 1081 zaken, en die op 1 januari
1997 1514 zaken.Grafiek 3b geeft een beeld van de doorlooptijden van de zaken die zijn
afgedaan nadat zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek. Van deze zaken
werd 35,1% (1995: 30,7%) afgedaan binnen vier weken, en 46,3% (1995: 50%)
binnen acht weken. Deze cijfers hebben met name betrekking op de zaken waaraan
bewust voorrang werd gegeven: de zaken die zijn afgedaan via interventie,
of die zijn overgedragen aan de Klachtenlijn van de IND. De desbetreffende
zaken konden, zoals ook beoogd, in de regel vlot worden afgedaan. Op dit punt
verschilt het beeld over 1996 niet wezenlijk van dat over 1995, en is de situatie
bevredigend.Anders ligt het echter bij de 637 zaken die zijn afgedaan via een rapport,
als resultaat van een ingesteld onderzoek. Als gevolg van de genoemde omstandigheden –
inzake instroom in combinatie met verwerkingscapaciteit, alsmede de voorrang
voor de openingstoetsing en de interventiezaken – zijn de doorlooptijden
voor de categorie zaken die hebben geleid tot een rapport in 1996 gestegen
ten opzichte van 1995. Zo vormden de 616 verzoekschriften die in 1996 langer
dan een half jaar in behandeling waren geweest alvorens te zijn afgedaan 29,1%
van het totaal aantal van 2118 via onderzoek afgedane zaken, tegenover 22,3%
in 1995. Op 1 januari 1997 waren 266 zaken in behandeling die ouder waren
dan zes maanden (1995: 272), 153 ouder dan negen maanden (1995: 132) en 59
ouder dan twaalf maanden (1995: 51). 3.4 Afgedane zaken per gebiedVan de zaken die in aanmerking worden gebracht voor onderzoek wordt vervolgens,
zoals al aangegeven, een aanzienlijk deel afgedaan via de interventiemethode
of anderszins tussentijds beëindigd, terwijl een ander deel leidt tot
een rapport. Beide wijzen van afdoen komen hierna aan de orde. Grafiek 4a Aantal rapporten per gebiedDe gebieden waarop in verhouding de meeste rapporten zijn uitgebracht
zijn: Politie: 177 (27,1%); Sociale zaken en Werkgelegenheid: 117 (17,9%;
met name de zelfstandige bestuursorganen in de sectoren arbeidsvoorziening –
62 rapporten – en sociale zekerheid – 53 rapporten); Justitie:
115 (17,6%); Financiën (met name de Belastingdienst): 91 (14%). Grafiek 4b Afgedaan zonder rapport per gebiedWat betreft de zaken die zijn afgedaan zonder rapport staat Justitie ver
vooraan, met een aandeel van 57,4%. Het gaat hier vrijwel geheel om zaken
op het terrein van de IND, die voor het grootste deel zijn afgedaan via de
interventiemethode of door overdracht aan de Klachtenlijn. Van de 977 zaken
op het terrein van Justitie die zijn afgedaan na in onderzoek te zijn genomen,
is 88,6% afgedaan zonder rapport.Daarna volgen, op verre afstand, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (10,1%;
vrijwel geheel de Informatie Beheer Groep en de OV-Studentenkaart BV) en Financiën
(9,9%; met name de Belastingdienst). 3.5 De conclusie van de Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman sluit zijn rapporten af met een conclusie waarin
wordt aangegeven of de klacht al dan niet gegrond is. In een beperkt aantal
gevallen moet hij zich van een dergelijke uitspraak onthouden, omdat de feiten
onvoldoende konden worden vastgesteld. De conclusie over de gegrondheid
van de klacht volgt op de beoordeling van de gedraging die naar aanleiding
van de klacht, of uit eigen beweging, werd onderzocht. Deze beoordeling betekent
een toetsing aan de norm van behoorlijkheid die is neergelegd in artikel 26,
eerste lid van de WNo (zie voor deze toetsing verder hierna, § 3.6).Grafiek 5 bevat een overzicht van de conclusies van de Nationale ombudsman
in de 615 rapporten uit 1996. Zoals uit de grafiek blijkt, zijn verschillende
combinaties mogelijk.Opgemerkt moet worden dat de Nationale ombudsman in de zaken die niet
leiden tot een rapport (1481 in 1996) niet toekomt aan een conclusie over
de gegrondheid van de desbetreffende klacht. Dit neemt niet weg dat het in
het merendeel van die zaken gaat om gevallen waarin de overheid, nadat de
Nationale ombudsman de klacht aan haar heeft voorgelegd, komt tot actie die
de aanleiding tot de klacht wegneemt (zie hiervoor, 3.2.1). In zoverre zou
kunnen worden geconcludeerd dat in die gevallen sprake was van een gegronde
klacht.Verder verdient de aandacht dat in 1996 509 zaken niet in onderzoek
zijn genomen omdat de klacht, gelet op artikel 14 aanhef en onder b van de
WNo, kennelijk ongegrond werd geacht. Daarmee is sprake van een conclusie
van de Nationale ombudsman over de gegrondheid van de klacht zonder dat het
kwam tot een rapport. Het gaat hier om 6,8% van alle 7505 afgedane zaken. Grafiek 5 De conclusie van de Nationale ombudsman***Het aandeel van de 209 rapporten waarin de conclusie luidt dat de klacht
in haar geheel niet gegrond is, bedraagt 34% (1995: 36%), terwijl het aandeel
van de 152 rapporten met als conclusie dat de gehele klacht gegrond is 24,7%
bedraagt (1995: 26,3%). De rubrieken 3, 4, 5 en 6 betreffen de 432 rapporten
waarin de conclusie in haar geheel of op één of meer onderdelen
luidt dat de klacht niet gegrond is. Het betreft hier 70,3% van alle 615 rapporten
(1995: 72%). De rubrieken 2, 4, 6 en 7 betreffen de 370 rapporten waarin de
conclusie op een of meer onderdelen luidt dat de klacht gegrond is. Het betreft
hier 60% van alle 615 rapporten (1995: 60,9%). 3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 AlgemeenWanneer de Nationale ombudsman zijn onderzoek afsluit met een rapport
spreekt hij daarin uit of hij de onderzochte gedraging al dan niet «behoorlijk»
acht. Dit gebeurt in het onderdeel «Beoordeling», dat voorafgaat
aan de conclusie over de gegrondheid van de klacht. De norm van behoorlijkheid
is neergelegd in artikel 26, eerste lid van de WNo. Met het oog op de toetsing
aan deze norm heeft de Nationale ombudsman een stelsel van beoordelingscriteria
ontwikkeld waarin de behoorlijkheidsnorm is uitgewerkt. Deze criteria zijn
evenzovele vereisten van behoorlijkheid. Klachten over overheidsgedragingen
zijn te herleiden tot deze vereisten. Immers, wanneer iemand een klacht indient,
zal deze klacht steeds – expliciet of eventueel impliciet – een
verwijzing bevatten naar een norm of verwachting die naar het oordeel van
de klager is geschonden. De lijst met beoordelingscriteria functioneert als
een soort van gemeenschappelijke noemer voor al deze klachten.De desbetreffende lijst is opgenomen als bijlage 5 bij dit jaarverslag.
In verband met de Algemene wet bestuursrecht is de lijst in 1996 op een aantal
punten aangepast. Daarbij is ernaar gestreefd om de vergelijkbaarheid met
eerdere jaren te handhaven (zie voor een uiteenzetting over deze aanpassing
Jaarverslag 1995, blz. 73 en 92).Grafiek 6a bevat een overzicht van het gebruik van de verschillende beoordelingscriteria
in de 615 rapporten uit 1996. In totaal gaat het om 1383 beoordelingen. Daarmee
is gemiddeld per rapport 2,3 keer een beoordelingscriterium gebruikt (1995:
2,3 keer).Tabel 6b bevat een vergelijkbaar overzicht, voor de gevallen waarin de
klacht tussentijds is afgedaan, zonder het uitbrengen van een rapport.De informatie uit grafiek 6a en tabel 6b vormt de grondslag voor de beschouwing
in hoofdstuk 1 van dit jaarverslag over de meest voorkomende problemen in
1996. 3.6.2 De beoordeling in de rapportenGrafiek 6a bevat een overzicht van de beoordeling door de Nationale ombudsman
in de 615 rapporten uit 1996. Grafiek 6a Beoordelingscriteria per categorie en het oordeel
in de rapporten Er zijn twee ingangen tot de informatie in grafiek 6a: a. de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriaAls steeds hebben de verschillende vereisten van zorgvuldigheid (rubriek
7) tezamen het grootste aandeel in de beoordeling: 54,2% (1995: 48,5%). Dat
aandeel ligt overigens nog hoger voor de zaken die anderszins worden afgedaan,
zoals hieronder naar voren komt uit tabel 6b.Van de verschillende vereisten binnen de verzamelrubriek «zorgvuldigheid»
staat het vereiste van actieve informatieverstrekking op de eerste plaats,
met een aandeel van 16,2% (1995: 16,3%), gevolgd door het vereiste van voortvarendheid,
met een aandeel van 12,5% (1995: 9,6%).Van de afzonderlijke andere vereisten staat dat van redelijkheid/proportionaliteit
in grafiek 6a op de eerste plaats, met een aandeel van 19% (1995: 24,9%).De volgende zes vereisten zijn in de rapporten van 1996 in verhouding
het meest aan de orde geweest:a.redelijkheid/proportionaliteit: 19%;b.en c.: overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften, en actieve
informatieverstrekking: beide 16,2%;d.voortvarendheid: 12,5%;e.correctheid van bejegening: 7,2%;f.actieve informatieverwerving: 6,3%.Bij elkaar beslaan deze vereisten 77,4% van alle keren dat een beoordelingscriterium
werd gebruikt. b. het oordeel per beoordelingscriteriumVan alle 1383 keren dat een beoordelingscriterium werd gebruikt, luidde
het oordeel in 49,5% «behoorlijk» (1995: 47,6%). Het oordeel «niet
behoorlijk» heeft een aandeel van 42,9% (1995: 47,1%). In 7,6% van de
gevallen kon geen oordeel worden gegeven (1995: 5,2%); waar dat zich voordeed,
ging het in verhouding het meest (35%) om het vereiste van correctheid van
bejegening.Wanneer het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit aan de orde was,
was er in verhouding weinig reden tot kritiek: 78,7% van de oordelen op dat
punt luidden «behoorlijk» (1995: 74,8%). Bij toetsing aan het
vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften heeft
het oordeel «behoorlijk» een aandeel van 63,4% (1995: 52,8%).
Daar tegenover staat dat bij de toepassing van het vereiste van voortvarendheid
71,7% van de oordelen luidde «niet behoorlijk» (1995: 83,3%),
terwijl bij het vereiste van actieve informatieverstrekking dat oordeel een
aandeel heeft van 56,3% (1995: 56,8%). 3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenWanneer zaken tussentijds worden afgedaan, komt het niet tot een beoordeling
op behoorlijkheid. Niettemin wordt de lijst met beoordelingscriteria ook gebruikt
voor die categorie zaken, door het vastleggen, met toepassing van deze lijst,
van de reden(en) voor het indienen van de klacht. Uitzondering daarop vormen
echter de zaken die direct worden voorgelegd aan de Klachtenlijn van de IND.
Dit betekent dat het in de hieronder weergegeven tabel 6b met name gaat om
de zaken die via interventie zijn afgedaan. Tabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* **  19961995 Totaal%Totaal% 1.   Grondrechten40,320,12.   Algemeen verbindende voorschriften1078,11467,63.   Redelijkheid/proportionaliteit13910,51829,44.   Rechtszekerheid624,7472,4 5.  
Gelijkheid80,630,2 6.   Motivering221,7180,97.   Zorgvuldigheid (totaal)98374,2152879,37.1. Voortvarendheid (in behandeling; bij herstel fout)49837,686745,07.2. Actieve informatieverstrekking26119,739620,67.3. Actieve informatieverwerving151,1201,07.4. Administratieve nauwkeurigheid13310,11135,97.5. Toereikendheid admin./organisatorische voorzieningen191,4371,97.6. Toereikendheid fysieke voorzieningen30,2150,87.7. Correctheid bejegening282,1673,5 7.8.
Respect/oog voor bescherming persoonlijke levenssfeer10,150,37.9. Overige251,980,4 Totaal13251001926100* De redenen zijn afgeleid uit de lijst met beoordelingscriteria zoals
die wordt gebruikt in de rapporten. Bij één onderzoek kan meer
dan één reden van toepassing zijn.** Bij verzoekschriften die voor behandeling worden doorgegeven aan de
Immigratie- en Naturalisatie Dienst worden geen beoordelingscriteria vastgelegd.Het merendeel van de gevallen in tabel 6b, 74,2%, betreft de vereisten
in de verzamelrubriek «zorgvuldigheid». Het betreft hier vooral
de vereisten van voortvarendheid (37,6%) en van actieve informatieverstrekking
(19,7%). Dit ligt ook voor de hand, nu het bij zaken die worden afgedaan via
de interventiemethode bij uitstek gaat om klachten over een lange behandelingsduur,
al dan niet gepaard gaande aan klachten over uitblijven van informatie over
de stand van de behandeling. 3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsman
in cijfersHet werk van de Nationale ombudsman kan langs verschillende wegen effect
hebben (zie ook hoofdstuk 4): a. InterventieHiervoor, in 3.2.1, is, op basis van tabel 2b, al ingegaan op de betekenis
van de methode van interventie door de Nationale ombudsman. b. «Met instemming»In een aantal van de gevallen waarin de Nationale ombudsman een onderzoek
instelt dat leidt tot een rapport neemt het betreffende bestuursorgaan al
tijdens het onderzoek een maatregel naar aanleiding van de ingediende klacht.
In zo'n geval wordt doorgaans in het rapport de vaste zinsnede opgenomen dat
de Nationale ombudsman «met instemming» heeft kennis
genomen van deze maatregel. Dit is in 1996 gebeurd in 6,5% van de rapporten
(1995: 5,3%); het betrof hier vooral Justitie en Financiën. c. AanbevelingArtikel 27, derde lid van de WNo geeft de Nationale ombudsman de bevoegdheid
om een aanbeveling te doen. Grafiek 7a bevat een overzicht van de aanbevelingen
in de rapporten van 1996. Grafiek 7a Aanbevelingen per bestuursorgaan Grafiek 7a betreft 63 rapporten, 10,2% van het totaal aantal rapporten
uit 1996 (1995: 10,7%). In 34 rapporten (54%) had de aanbeveling betrekking
op een individueel belang van de klager (1995: 71,2%), terwijl de aanbeveling
in 25 rapporten (39,7%) een meer algemeen bereik had (1995: 27,8%). In verhouding
de meeste aanbevelingen betroffen Financiën (16) en Justitie (15).Tabel 7b bevat een overzicht van de resultaten van de aanbevelingen van
de Nationale ombudsman. Tabel 7b Het resultaat van de aanbeveling*  12345totaalaantal rapporten 1996309212163 %
199647,614,33,21,633,3100 gebied**             Buitenlandse Zaken11 1 3 Justitie 4110 15Financiën1211 216 Verkeer
en Waterstaat22     Politie52 119Raden voor de rechtsbijstand 1   1 Huurcommissies    22Informatie Beheer Groep1   12 Dienst
Omroepbijdragen 1   1 Gemeenschappelijk
Administratiekantoor    11 Sociale Verzekeringsbank 1   1Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen1    1Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering N.V.    11Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen1    1Dienst voor het kadaster en de openbare registers1   12Regionaal Bureau voor de Arbeidsvoorziening1   12OV-Studentenkaart B.V.1    1 Waterschappen4    4* Stand van zaken per 1 januari 1997** Eén rapport kan betrekking hebben op meer dan één
bestuursorgaan Legenda tabel 7b1 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: gevraagde actie (excl.
2)2 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: schadevergoeding3 = opvolgen aanbeveling inzake algemene maatregel4 = niet opvolgen5 = resultaat nog niet bekendTabel 7b betreft de reacties die in 1996 zijn ontvangen. Op 31 december
1996 was op de aanbevelingen in 42 rapporten een reactie ontvangen. Daarvan
zijn 41 opgevolgd. De enige niet-opgevolgde aanbeveling uit 1996 betreft rapport
96/62, over het regionale politiekorps Haaglanden (zie hoofdstuk 7A, 7A.17).
Het regionale college van dit korps heeft een regeling vastgesteld waarmee
de bevoegdheid tot het afdoen van klachten wordt gedelegeerd aan de burgemeesters.
De Nationale ombudsman acht deze regeling in strijd met de Politiewet 1993.
Op 1 januari 1997 stonden nog 21 aanbevelingen in rapporten uit 1996 open.
Op 14 februari 1997 was intussen op 8 van deze aanbevelingen definitief gereageerd
(alle opgevolgd).In 1995 zijn 66 aanbevelingen gedaan. Op 1 januari 1997 was op al deze
aanbevelingen een reactie ontvangen. In totaal 65 aanbevelingen zijn opgevolgd.
De enige aanbeveling uit 1995 die niet werd opgevolgd betreft rapport 95/619,
over het regionale politiekorps Drenthe (zie hoofdstuk 7A, § 7A.17).
Hier gaat het om de situatie waarin de bevoegdheid om klachten af te doen
eveneens is overgedragen aan de burgemeesters, maar via mandaat. Ook hier
acht de Nationale ombudsman strijd aanwezig met de Politiewet 1993.Uit al deze cijfers blijkt een voortzetting van de vaste lijn dat aanbevelingen
van de Nationale ombudsman in beginsel worden opgevolgd. 3.8 Enkele achtergrondkenmerken van de verzoekschriften 3.8.1 Verzoekschriften ingediend via intermediairsVan de 7694 verzoekschriften werden 869 ingediend via een intermediair,
een aandeel van 11,3% (1995: 13,2%). Daarbij moet worden opgemerkt dat zich
ook de situatie kan voordoen dat een verzoekschrift wordt ingediend door iemand
die zich wel heeft laten bijstaan door een intermediair, maar dit niet laat
blijken uit zijn brief. Uit grafiek 8a blijkt een opmerkelijke daling van
het aandeel van de Bureaus voor Rechtshulp (van 11,3% naar 4,1%), en een stijging
van dat van belastingconsulenten/administratiekantoren (van 9,2% naar 15,8%). Grafiek 8a Afgedane verzoekschriften ingediend door een
intermediair*** 3.8.2 Verzoekschriften ingedeeld naar provincie verzoekerGrafiek 8b geeft een overzicht van de herkomst van de verzoekschriften.
Als gewoonlijk was ook in 1996 sprake van een oververtegenwoordiging van verzoekschriften
uit de drie Randstadprovincies (52,9%, tegen een aandeel van deze drie provincies
in de bevolking als geheel van 44,4%). Grafiek 8b Afgedane verzoekschriften verdeeld naar provincie
verzoeker*** 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectenDit hoofdstuk bevat een overzicht van de effecten van het werk van de
Nationale ombudsman zoals deze zich voordoen in de vorm van actie van de kant
van de overheid. Van die actie kan sprake zijn in verschillende stadia: a. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van de klacht:Verzoekschriften die binnenkomen bij de Nationale ombudsman worden op
Afdeling I beoordeeld op aspecten van bevoegdheid en ontvankelijkheid (zie
hoofdstuk 6). Het komt geregeld voor dat medewerkers van Afdeling I in dat
kader telefonisch contact zoeken met de desbetreffende overheidsinstantie.
Dat gebeurt met name wanneer de klacht betrekking heeft op de lange behandelingsduur
van een verzoek/aanvraag, of anderszins op het uitblijven van actie. Telefonisch
verkregen informatie over de stand van zaken is dan soms al toereikend om
de indiener van de klacht tevreden te stellen. Als door deze interventie het
probleem dat aanleiding vormde voor het indienen van de klacht is weggenomen,
is er geen reden meer voor het instellen van onderzoek.In 1996 heeft Afdeling I op deze wijze in 180 zaken geïntervenieerd. b. tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman:In 1996 werd in 1481 zaken het onderzoek tussentijds beëindigd. In
veel gevallen was dit nadat de Nationale ombudsman de zaak had behandeld via
de interventiemethode. Van deze methode wordt gebruik gemaakt bij klachten
die hun aanleiding vonden in het feit dat de klager geen contact kon krijgen
met het desbetreffende bestuursorgaan, of bij klachten waarvan behandeling
geen uitstel kan dulden. Wanneer interventie door de Nationale ombudsman ertoe
heeft geleid dat het probleem dat aanleiding was voor de verzoeker om de klacht
in te dienen is opgelost, sluit de Nationale ombudsman in de meeste gevallen
op eigen initiatief de behandeling van de klacht af, zonder een rapport uit
te brengen. In 1996 was dit in 547 zaken het geval (36,9% van het totaal van
1481 tussentijds beëindigde zaken).Soms nemen verzoekers na een interventie door de Nationale ombudsman ook
zelf het initiatief om te vragen om het onderzoek tussentijds te beëindigen,
omdat zij inmiddels tevreden zijn gesteld. Dan laten zij de Nationale ombudsman
weten de zaak als afgedaan te beschouwen (120 zaken in 1996, 8,1%). Verder
heeft de Nationale ombudsman in 1996 654 zaken (44,2%) voor behandeling
overgedragen aan de Klachtenlijn van de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) van het Ministerie van Justitie. Voorheen werd dit soort zaken afgedaan
via de interventiemethode (zie ook hoofdstuk 3, § 3.2, tabel 2b).Het komt ook voor dat een bestuursorgaan in de loop van het onderzoek
van de Nationale ombudsman aangeeft maatregelen te zullen treffen. In 1996
werd in 40 rapporten (6,5% van het totaal aantal uitgebrachte rapporten) de
zinsnede opgenomen dat de Nationale ombudsman met instemming had kennis genomen
van een door een bestuursorgaan getroffen maatregel (zie ook hoofdstuk 3,
§ 3.7). c. na afloop van het onderzoek van de Nationale ombudsman:De Nationale ombudsman heeft de bevoegdheid om aanbevelingen te doen.
In 1996 is dat gebeurd in 63 rapporten, 10,2% van het totaal aantal van 615
uitgebrachte rapporten (1995: 66; 10,7%). Op 42 van de 63 rapporten met aanbevelingen
was aan het einde van 1996 een reactie ontvangen. Op één
na zijn deze aanbevelingen allemaal opgevolgd (zie in dit verband ook hoofdstuk
3, § 3.7, grafiek 7a en b).Zoals in hoofdstuk 3, § 3.7, is geschreven, zijn er twee soorten
aanbevelingen: aanbevelingen die zijn gericht op een maatregel ten gunste
van de desbetreffende verzoeker, en aanbevelingen die zijn gericht op het
nemen van maatregelen met een meer structureel karakter, met als doel om soortgelijke
gedragingen in de toekomst te voorkomen. Deze tweedeling geldt overigens ook
voor actie die de overheid in bepaalde gevallen al onderneemt tijdens het
onderzoek van de Nationale ombudsman.In het individuele geval biedt een bestuursorgaan bijvoorbeeld verontschuldigingen
aan, doet het wat het aanvankelijk – en ten onrechte – had nagelaten,
of neemt het een beslissing waarbij het tegemoetkomt aan ondervonden bezwaar
of nadeel, dan wel beslist het om dit nadeel te compenseren. Daartoe biedt
een bestuursorgaan soms een schadevergoeding aan.Wanneer bestuursorganen maatregelen nemen met het oog op de toekomst,
ter preventie, dan kan het gaan om actie in allerlei vormen, zoals regelgeving,
(nadere) instructies aan de eigen medewerkers, of het verbeteren van de publieksvoorlichting.
Ook kan de overheid maatregelen nemen in de voorwaardenscheppende sfeer. Deze
maatregelen betreffen dan het personeel, de organisatie of de technische voorzieningen
waarmee men werkt.In 1996 was in 34 rapporten (54,0%) de aanbeveling gericht op de individuele
zaak van een verzoeker, in 25 rapporten (39,7%) was de aanbeveling algemeen/preventief
van aard, en vier rapporten bevatten een combinatie van beiden (zie hoofdstuk
3, § 3.7, grafiek 7a). Voor de goede orde wordt opgemerkt dat het meermalen
voorkomt dat verschillende burgers klagen over steeds dezelfde soort gedraging.
Wanneer die gedraging aanleiding geeft tot het doen van een aanbeveling, wordt
er in de regel mee volstaan die aanbeveling op te nemen in het eerste rapport
dat de Nationale ombudsman over het desbetreffende soort gedraging uitbrengt,
en wordt deze niet herhaald in volgende, gelijksoortige zaken.Van de 44 aanbevelingen waarop al in 1996 een reactie werd ontvangen,
ging het 30 keer om een aanbeveling ten behoeve van de verzoeker. In nagenoeg
al deze zaken was een financieel belang aan de orde. d. los van het onderzoek van de Nationale ombudsman:Soms komt de overheid al tot actie wanneer een burger naar de Nationale
ombudsman dreigt te gaan. Daarnaast kan de overheid ook tot actie komen wanneer
een burger, in het kader van het (anticiperen op het) kenbaarheidsvereiste
in de Wet Nationale ombudsman (verder WNo), de klacht eerst voorlegt aan de
betrokken ambtenaar of instantie. Dat vereiste is juist ook bedoeld om de
overheid de gelegenheid te geven zelf een probleem met een burger op te lossen.
De burger die het aangaat komt in zo'n geval niet (meer) bij de Nationale
ombudsman. Als gevolg daarvan kunnen hier uiteraard geen gegevens worden verstrekt
over deze vorm van actie, die duidelijk is gerelateerd aan het bestaan van
de Nationale ombudsman als voorziening. Het is de Nationale ombudsman echter
uit signalen van burgers bekend dat de hier bedoelde vorm van actie regelmatig
voorkomt.De effecten van het werk van de Nationale ombudsman zijn overigens niet
beperkt tot de hiervoor beschreven vormen van actie waarvan sprake kan zijn
wanneer de Nationale ombudsman een zaak in onderzoek heeft genomen, of dat
wellicht zal doen, dan wel na afloop van zo'n onderzoek. Zo draagt de Nationale
ombudsman in talloze gevallen bij aan het beëindigen van geschillen tussen
burger en overheid die zonder optreden van de Nationale ombudsman
de overheid zelf niet zelden het nodige werk zouden hebben gegeven. Ook draagt
de Nationale ombudsman door zijn uitleg- en verwijstaak er aan bij dat wordt
voorkomen dat er voor de burger nog reden is om zich tot de overheid te wenden.
Verder zijn de aanbevelingen ter verbetering zoals de Nationale ombudsman
die geeft niet beperkt tot één specifieke sector; de Nationale
ombudsman koppelt inzichten die hij kreeg door zijn werk in de ene sector
ook door naar de andere sector, waardoor specifieke ervaringen een algemeen
bereik krijgen. Lessen uit het werk van de Nationale ombudsman worden ook
uitgedragen langs andere wegen dan via rapporten en jaarverslagen. Gewezen
kan worden op door de Nationale ombudsman geïnitieerde publicaties van
boeken als de Correspondentiewijzer en Behoorlijk Blauw,
op columns van de Nationale ombudsman in vakbladen en op bijdragen vanuit
het Bureau Nationale ombudsman aan cursussen (zoals het grote project van
de cursus voor alle hulpofficieren van justitie; zie hoofdstuk 7, § 7A.1.2).
Ook van de regelmatige publicatie van de lijst van vereisten van behoorlijkheid
zoals de Nationale ombudsman die hanteert gaat een educatieve werking uit.
Tenslotte is er het enkele feit van het bestaan van de Nationale ombudsman,
waarvan een zekere preventieve werking uitgaat naar die bestuursorganen die
vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.Wezenlijk bij dit alles is de rol van het ombudsmaninstituut in een democratie.
De Nationale ombudsman draagt op zijn wijze er aan bij dat het openbaar bestuur
openbaar is. Door zijn bestaan en zijn werk draagt hij verder bij aan het
herstel van vertrouwen van de burger in de overheid, daar waar dat vertrouwen
geschonden is. 4.2 Actie door de overheidHieronder wordt, op basis van een zekere selectie, een beknopt overzicht
gegeven van maatregelen van bestuursorganen naar aanleiding van interventies
en aanbevelingen van de Nationale ombudsman. Het gaat daarbij ook om rapporten
uit 1995, waar in 1996 op werd gereageerd.De maatregelen zijn gegroepeerd per aandachtsgebied.In de desbetreffende hoofdstukken van deel III komen de meeste maatregelen
overigens opnieuw – en vaak uitgebreider – aan de orde, maar dan
binnen het kader van de behandeling van rapporten per bestuursorgaan. 4.2.1 Op het gebied van de politieDe burgemeester van Amsterdam heeft aan vier foutparkeerders de kosten
van het wegslepen en bewaren van hun auto terugbetaald. De burgemeester van
Breda en de beheerder van het politiekorps Midden- en West Brabant betaalden
elk aan één foutparkeerder deze kosten terug. De Nationale ombudsman
had in deze zes zaken geoordeeld dat de Dienst Parkeerbeheer van de gemeente
Amsterdam respectievelijk Breda de auto's ten onrechte had weggesleept.De burgemeester van Amsterdam zal bevorderen dat de politie zich voortaan
eerst overtuigt van de rechtmatigheid van voorgenomen deurwaardersoptreden
voordat zij een deurwaarder bij dat optreden de door hem gevraagde assistentie
verleent (rapport 96/86; met aanbeveling).De beheerder van het regiokorps Haaglanden zal op aanbeveling van de Nationale
ombudsman bevorderen dat technisch onderzoek van voertuigen zo snel mogelijk
na versleping plaatsvindt. Ook zal hij in de kennisgeving van versleping,
die aan de bestuurder van het voertuig wordt uitgereikt, opnemen
dat het mogelijk is dat het voertuig na onderzoek in beslag genomen wordt
(rapport 96/151; met aanbeveling).Naar aanleiding van een onderzoek van de Nationale ombudsman naar de wijze
waarop bij een bureau van het regiokorps Haaglanden was omgegaan met een aangifte
van oplichting/verduistering, werd een nieuw systeem ingevoerd ter verbetering
van de voortgangscontrole op recherchewerkzaamheden (rapport 96/166).Op aanbeveling van de Nationale ombudsman heeft de burgemeester van Nijmegen
aan een autoverhuurder uit Amsterdam alsnog de kosten vergoed voor het ophalen
van twee kleine vrachtauto's uit Nijmegen. De gemeentepolitie Nijmegen had
deze huurauto's in Amsterdam bij een aanhouding in beslag genomen, en voor
nader onderzoek overgebracht naar Nijmegen (rapport 96/174; met aanbeveling).Een café-eigenaar kreeg van de burgemeester van Utrecht alsnog
een vergoeding voor de schade die was ontstaan door een optreden van de Mobiele
Eenheid tegen voetbalsupporters in zijn café (rapport 96/252; met aanbeveling).De Nationale ombudsman oordeelde naar aanleiding van een klacht dat de
politie Utrecht niet behoorlijk had gehandeld door een slaande en schoppende
verdachte 30 à 40 minuten met handen en voeten aan elkaar geboeid (het
zogenoemde «vogelnestje») in een ophoudkamer te laten. Naar aanleiding
van deze uitspraak besloot het regiokorps Utrecht intern te zoeken naar een
andere aanpak om verdachten in situaties als deze te boeien (rapport 96/304).De beheerder van het politiekorps Gelderland Midden heeft een vrouw aangeboden
de schade te vergoeden die was ontstaan doordat een politieambtenaar de draad
van haar telefoon kapot had getrokken. Twee politieambtenaren wilden met deze
vrouw gaan praten over door haar veroorzaakte telefoonoverlast op een politiebureau.
Dat één van hen vervolgens de telefoondraad uit de muur trok,
vond de Nationale ombudsman geen juiste handelwijze (rapport 96/538; met aanbeveling). 4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse ZakenDe Minister van Buitenlandse Zaken heeft aan een verzoeker de kosten vergoed
voor het verkrijgen van twee nieuwe paspoorten. De oude paspoorten waren na
verzending door het Nederlandse consulaat in Detroit in de post zoekgeraakt
doordat de enveloppe door een defect niet goed sloot (rapport 96/136; met
aanbeveling). 4.2.3 Op het gebied van Buitenlandse Zaken en JustitieIn de berichtgeving aan aanvragers van een machtiging tot voorlopig verblijf
(mvv), zal voortaan worden vermeld dat een besluit tot toekenning van een
mvv zes maanden geldig is, zodat de mvv binnen die termijn moet worden afgehaald
(rapport 96/352; met aanbeveling). 4.2.4 Op het gebied van JustitieDe Minister van Justitie heeft op aanbeveling van de Nationale ombudsman
een aantal maatregelen genomen om de kwaliteit van de tolken bij het nader
gehoor in de asielprocedure te verbeteren. Zo is er een Regeling Tolken vastgesteld
met daarin normen voor de toelating en selectie van tolken en een gedragscode
voor tolken en contactambtenaren. Verder is onder meer begonnen met een registratie
van relevante achtergrondgegevens van tolken, worden tolken nu
getoetst op hun taal- en tolkvaardigheid en is een Klachtencommissie tolken
ingesteld (rapport 95/54; met aanbeveling).De Minister van Justitie zal betere voorwaarden scheppen voor een goede
zorg voor zieke gedetineerden in penitentiaire inrichtingen. Dit houdt in:
passende accommodatie voor de verzorging van zieken in elke inrichting; een
duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden voor de verzorging van zieken
in de taakomschrijvingen van het inrichtingspersoneel; meer toezicht op de
kwaliteit van de ziekenverzorging. Aanleiding hiertoe was een rapport waarin
de Nationale ombudsman oordeelde dat in de gevangenis Norgerhaven onvoldoende
zorg was geboden aan een in deze inrichting overleden zieke gedetineerde (rapport
95/517; met aanbeveling).De Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie
zal met ingang van 1997 op verblijfdocumenten ook diacritische tekens vermelden.
Daarmee wordt voldaan aan het Besluit Standaardschrijfwijze Persoonsgegevens.
De Nationale ombudsman deed hiertoe een aanbeveling na de klacht van een verzoekster
wier achternaam op een verblijfsdocument zonder umlaut was geschreven (rapport
96/23; met aanbeveling).De Minister van Justitie zal onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om
in beslag genomen gelden te bewaren op een rekening met een zodanige rente
dat ten minste de inflatie wordt gecompenseerd. Ook heeft zij de gerechtelijke
diensten meegedeeld dat bij te late teruggave (langer dan zes weken na de
beslissing tot teruggave) van in beslag genomen geldbedragen de wettelijke
rente moet worden vergoed (rapport 96/118; met aanbeveling).Het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) zal na tussenkomst van de
Nationale ombudsman een folder met een foto van een asielzoeker en zijn gezin
niet meer verspreiden. De foto was zonder hun toestemming gebruikt (interventie). 4.2.5 Op het gebied van Binnenlandse ZakenEen sollicitant zal alsnog worden toegelaten tot de selectieprocedure
voor de opleiding tot adjunct-hoofdbrandmeester. Het Nederlands Instituut
voor Brandweer en Rampenbestrijding (NIBRA) had hem ten onrechte afgewezen
omdat hij niet aan de toelatingseisen zou voldoen. Ook zegde de Minister van
Binnenlandse Zaken toe de wervings- en selectieprocedure voor beroepsbrandweerofficieren
in het algemeen met het NIBRA te zullen bespreken (interventie). 4.2.6 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenNa tussenkomst van de Nationale ombudsman heeft de Informatie Beheer Groep
(IBG) een slepende kwestie met een verzoeker alsnog opgelost. Deze man kreeg
in 1992 door een persoonsverwisseling een studiebeurs toegekend die hij niet
had aangevraagd. Jarenlang poogde hij de beurs stop te zetten en de ontvangen
bedragen netjes terug te betalen, wat door administratieve fouten bij de IBG
niet lukte (interventie).Een verzoeker krijgt na tussenkomst van de Nationale ombudsman alsnog
een rentevergoeding over te laat uitbetaalde reiskostenvergoedingen voor zijn
schoolgaande kinderen. In 1995 bleek verzoeker, nadat hij dit in 1990 vergeefs
had aangekaart, toch recht te hebben op deze reiskostenvergoedingen voor zijn
kinderen, omdat de reisafstand naar school meer was dan acht
kilometer. De IBG zal ook dorpsgenoten van verzoeker, die indertijd bezwaar
hadden aangetekend, opsporen en hun bezwaarschriften opnieuw in behandeling
nemen (interventie).Een verzoeker klaagde erover dat hij van de Dienst Omroepbijdragen (DOB)
een brief had gekregen waarin hij werd aangemaand om de omroepbijdrage te
betalen, terwijl hij dat al jaren trouw deed. Op aanbeveling van de Nationale
ombudsman zal de DOB bij mailingen aan niet-geregistreerde adressen de brieven
voortaan beginnen met een voorbehoud voor mensen die al kijk- en luistergeld
betalen of net aangifte hebben gedaan van een radio- of televisietoestel (rapport
96/265; met aanbeveling). 4.2.7 Op het gebied van FinanciënIn een aantal zaken heeft de Staatssecretaris van Financiën in 1996
op aanbeveling van de Nationale ombudsman een belastingaanslag alsnog ambtshalve
verminderd of kwijtgescholden.De Staatssecretaris van Financiën zal bevorderen dat alle eenheden
van de Belastingdienst klagers voortaan horen indien zij daar om vragen. Burgers
zullen over deze mogelijkheid geïnformeerd worden in de brochure «Welke
rechten heeft u bij de Belastingdienst» (rapport 95/498; met aanbeveling).De Belastingdienst zal zijn werkwijze zo aanpassen dat wordt voorkomen
dat na een recent verleende vermindering van een voorlopige aanslag automatisch
een hogere nadere voorlopige aanslag kan worden opgelegd die de vermindering
weer ongedaan maakt (rapport 95/541; met aanbeveling).Het Centraal bureau motorrijtuigenbelasting (Cbm) zal in de toelichting
op de Rekening Motorrijtuigenbelasting Periodieke betaling en op de daaraan
gehechte acceptgiro duidelijk aangeven hoe het vermelde bank- of gironummer
kan worden gewijzigd (rapport 96/104; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Financiën zal op aanbeveling van de Nationale
ombudsman de Regeling van 14 februari 1994 wijzigen op het punt van de categorische
afwijzing van de vergoeding van kosten in de bezwaarfase. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat onverkorte toepassing van deze regeling in strijd kan
zijn met de redelijkheid en de billijkheid. Ook zal de Staatssecretaris een
verzoeker op grond van bijzondere omstandigheden een rentevergoeding betalen
over een alsnog toegekende investeringspremie (rapport 96/359; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Financiën zal op aanbeveling van de Nationale
ombudsman aan een in Duitsland werkende Nederlandse fysiotherapeut een volledige
schadevergoeding toekennen. De Belastingdienst had jarenlang bij elke aanslag
opnieuw verzuimd de man aftrek te verlenen wegens elders belast inkomen. De
fysiotherapeut schakelde een belastingadviseur in om deze hardnekkige fout
steeds voor hem te corrigeren (rapport 96/429; met aanbeveling).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman zal de Belastingdienst alsnog
een navorderingsaanslag aan een verzoekster vernietigen. Zij klaagde erover
dat de Belastingdienst de navorderingsaanslag slechts had verminderd en daarmee
een onherroepelijke gerechtelijke uitspraak had genegeerd (interventie). 4.2.8 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en MilieubeheerDe Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
zal bij een huurder een oorspronkelijk kwijtgescholden bedrag niet alsnog
invorderen. Aan deze huurder was kwijtschelding verleend voor 60% van een
terugvordering van teveel betaalde huursubsidie, onder voorwaarde dat hij
de overige 40% wel zou betalen. Bij de huurder was echter de indruk gewekt
dat de kwijtschelding onvoorwaardelijk was. Daarom vond de Nationale ombudsman
het niet juist dat VROM, toen de man niet betaalde, alsnog het totale bedrag
wilde invorderen (rapport 95/583; met aanbeveling).Op aanbeveling van de Nationale ombudsman zal de Dienst voor het kadaster
en de openbare registers Noord-Brabant aan een verzoeker de kosten van invordering
door een incassobureau niet in rekening brengen. Het Kadaster had twee betalingsherinneringen
naar verzoekers oude adres gestuurd en niet gereageerd op een brief van hem
(rapport 96/348; met aanbeveling). 4.2.9 Op het gebied van Verkeer en WaterstaatDe Rijksluchtvaartdienst van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
heeft alsnog zo spoedig mogelijk geluidwerende deuren in de houtsoort Afzelia
geplaatst in de woning van een verzoeker (rapport 96/230; met aanbeveling).Een automobilist weigerde de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW; nu
Dienst Wegverkeer) op verzoek deel I, II en de kopie deel III van het kentekenbewijs
ter wijziging op te sturen omdat hij zijn auto dagelijks nodig had en niet
zonder geldige papieren wilde rijden. Na tussenkomst van de Nationale ombudsman
bood de Minister van Verkeer en Waterstaat verzoeker een oplossing aan voor
het wijzigen van zijn kentekendelen, zonder dat hij ze hoefde te missen. Bovendien
zegde ze toe naar een structurele oplossing voor dit probleem te zoeken (interventie).De Minister van Verkeer en Waterstaat zal op aanbeveling van de Nationale
ombudsman een besluit heroverwegen waarbij aan een verzoekster een schadevergoeding
was geweigerd. De Rijksverkeersinspectie had verzoekster ten onrechte meegedeeld
dat bij het in de vaart brengen van tien nieuwe duwbakken niet de overgangsregeling
met betrekking tot de sloopbijdrage (EG-verordening nr. 2812/94) van toepassing
was (rapport 96/482; met aanbeveling).Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) zal alsnog de toezegging
aan een rijschoolhouder nakomen om een leerling met voorrang het volgende
rijexamen af te nemen (rapport 96/251; met aanbeveling).De Contactcommissie Chauffeurs Vakbekwaamheid van het CBR heeft na tussenkomst
van de Nationale ombudsman aangeboden om een examen kosteloos af te nemen
bij een kandidaat die wel voor een examen had betaald, maar niet aan het examen
had kunnen deelnemen omdat hij de oproep niet had ontvangen (interventie). 4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Het Arbeidsbureau in Bergen op Zoom zal op aanbeveling van de Nationale
ombudsman de beëindiging van de registratie van verzoeker als werkzoekende
alsnog ongedaan maken. Het arbeidsbureau had verzoeker geen herinneringsbriefje
gestuurd over het verstrijken van de inschrijvingstermijn (rapport 96/83;
met aanbeveling).De Sociale Verzekeringsbank (SVB) zal in een informatiebrief opnemen dat
de SVB verplicht is aan nabestaanden een jaaropgave van het door een overledene
genoten AOW-pensioen te verstrekken, en dat deze jaaropgave naar het laatstbekende
adres zal worden gezonden, tenzij de nabestaanden een ander adres opgeven
(rapport 96/225; met aanbeveling). De bedrijfsvereniging Detam (nu Cadans B.V.) zal aan een verzoekster alsnog
(rente)schade vergoeden over een nabetaalde AAW-uitkering. De vrouw kon volgens
de wet geen aanspraak meer maken op vergoeding van wettelijke rente, omdat
ze haar verzoek daartoe te laat had ingediend. De Detam had de vrouw volgens
de Nationale ombudsman echter moeten informeren over de mogelijkheid om de
daadwerkelijk geleden financiële schade te claimen en haar in de gelegenheid
moeten stellen deze aannemelijk te maken (rapport 96/375; met aanbeveling). 4.2.11 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en SportDoor tussenkomst van de Nationale ombudsman kreeg een verzoeker van de
Ziekenfondsraad in 1996 eindelijk het onderzoeksrapport naar aanleiding van
een klacht die hij al in 1992 had ingediend. Ook zou de Ziekenfondsraad maatregelen
nemen om de voortgang van de klachtbehandeling voortaan beter te bewaken (interventie). 4.2.12 Op het gebied van de waterschappenHet waterschap De Drie Ambachten in Terneuzen zal op aanbeveling van de
Nationale ombudsman aan een verzoeker alsnog f 60 invorderingskosten
restitueren. Het waterschap had deze kosten in rekening gebracht voor het
via de deurwaarder invorderen van een openstaand bedrag aan verontreinigingsheffing
van f 0,40 (rapport 96/131; met aanbeveling).Een verzoekster mag bij het waterschap Bezuiden de Vecht te Zwolle alsnog
een kwijtscheldingsverzoek indienen voor de aanslag waterschapslasten. Het
waterschap zal dat verzoek vervolgens behandelen conform de bepalingen van
de Invorderingswet en de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 (rapport
96/414; met aanbeveling).Drie waterschappen zullen verzoekers alsnog de gelegenheid bieden een
aanslag waterschapslasten te voldoen zonder aanmaningskosten in rekening te
brengen. Deze verzoekers stelden de oorspronkelijke aanslag nooit te hebben
ontvangen (twee rapporten met aanbeveling, en een interventie). 5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Staten-GeneraalOp 20 maart 1996 werd het Jaarverslag 1995 aangeboden aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer. Op 28 maart ontving de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken uit de Tweede Kamer de Nationale ombudsman voor het gebruikelijke overleg
naar aanleiding van het jaarverslag. Het Jaarverslag 1995 werd op 15 mei behandeld
in de plenaire vergadering van de Tweede Kamer. Op 18 juni ontving de vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat uit de Eerste
Kamer de Nationale ombudsman, mede naar aanleiding van het Jaarverslag 1995.Op 24 januari 1996 ontving de Nationale ombudsman de Voorzitter en de
griffier van de commisssie voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer. Met
de Voorzitter en de griffier van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken
uit de Tweede Kamer vond het gebruikelijke periodieke overleg plaats. 5.2 Bestuursorganen; andere instantiesDe Nationale ombudsman heeft bij tal van bestuursorganen een contactambtenaar.
Dit netwerk van contactambtenaren is van groot belang voor de taakvervulling
door de Nationale ombudsman. Op 23 april vond de jaarlijkse bijeenkomst plaats
met de contactambtenaren van de ministeries en enkele zelfstandige bestuursorganen,
en op 24 april die met de contactambtenaren voor de politie. In verband met
de uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman naar de bestuursorganen
van de provincies en van zeven gemeenten, per 1 juli 1996, werden ook bij
de provincies en de zeven gemeenten contactambtenaren aangewezen. Met hen
vond op 24 september de eerste bijeenkomst plaats (zie voor de voorbereiding
van deze bevoegdheidsuitbreiding verder hoofdstuk 2, § 2.1.4.1).Ook anderszins vonden met (vertegenwoordigers van) bestuursorganen de
nodige contacten plaats. Zo nam de Nationale ombudsman op 10 oktober deel
aan overleg met mr. J. Kohnstamm, Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,
en dr. G. J. Fleers, Directeur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten,
over de ontwikkeling van de ombudsmanfunctie voor het lokaal bestuur.Op 20 mei werden de gemeentelijke ombudsmannen op het Bureau Nationale
ombudsman ontvangen voor het jaarlijkse overleg. Op 9 april hield de gemeentelijke
ombudsman van Rotterdam, mr. M. H. J. M. van Kinderen, op het Bureau Nationale
ombudsman een voordracht over zijn werk.Op 3 december werden de ombudsmannen voor enkele private sectoren op het
Bureau Nationale ombudsman ontvangen voor een overleg ter kennismaking en
afstemming: de Ombudsman levensverzekeringen, pensioenen, spaarkasbedrijf
en natura uitvaartverzekeringen, mr. J. de Ruiter, de Ombudsman schadeverzekeringen,
prof. drs. J. van Londen, en de Ombudsman zorgverzekeringen, mevrouw M. H.
M. F. Gardeniers-Berendsen.De substituut-ombudsman bracht op 15 maart een werkbezoek aan het Centraal
bureau motorrijtuigenbelasting. De Nationale ombudsman bracht op 1 april een
werkbezoek aan de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
en aan het district Noordwest van de Immigratie- en Naturalisatiedienst te
Hoofddorp, en op 19 augustus aan enkele vestigingen van het Centraal
orgaan opvang asielzoekers (centra in Zeewolde, Wijk aan Zee en Uithoorn).Bijzondere vermelding verdient hier ook het project «Nationale ombudsman
2000-plus», waarin tal van externe deskundigen en andere betrokkenen
werden geraadpleegd over de toekomstige ontwikkeling van het instituut van
de Nationale ombudsman. Dit gebeurde onder meer tijdens een conferentie op
28 november in Den Haag (zie voor dit project verder hoofdstuk 2, § 2.2.1). 5.3 Voorlichting; nieuwsmediaDe Nationale ombudsman is er voor alle burgers die zich niet correct behandeld
vinden door de Nederlandse overheid. Belangrijk doel van het voorlichtingsbeleid
van de Nationale ombudsman is om aan deze taak in de samenleving bekendheid
te geven. Daartoe ontwikkelt de Afdeling Voorlichting zowel activiteiten die
betrekking hebben op het uitdragen van het instituut als zodanig, als op afzonderlijke
rapporten van de Nationale ombudsman. Daarnaast zijn er ook doelgroepgerichte
activiteiten. NieuwsmediaDe Afdeling Voorlichting onderhoudt tal van reguliere contacten met vertegenwoordigers
van de nieuwsmedia. Dat resulteerde in 1996 in regelmatige aandacht voor het
werk van de Nationale ombudsman (onder meer via persbureaus, en samenwerkingsredacties
van kranten) in de geschreven pers, in vakbladen en in de audiovisuele nieuwsmedia.
De Nationale ombudsman verscheen in 1996 20 keer op de televisie.De Afdeling Voorlichting bracht vijf persberichten en twee persmededelingen
uit, en één gezamenlijk persbericht (met het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en het Interprovinciaal Overleg: «Provincies en gemeenten
sluiten zich aan bij de Nationale ombudsman»).Drie persbijeenkomsten werden in Perscentrum Nieuwspoort in Den Haag georganiseerd:–op 20 maart presenteerde de Nationale ombudsman tijdens een persconferentie
zijn Jaarverslag 1995;–op 28 mei presenteerden uitgeverij Contact en de Nationale ombudsman het
boek «Behoorlijk blauw? Politieoptreden in Nederland». Dit boek
berust op rapporten van de Nationale ombudsman en is geschreven door publiciste
Jeanne Doomen, op initiatief van de Nationale ombudsman. Het boek behandelt
bijna alle facetten van het dagelijks politiewerk waarmee de burger in aanraking
kan komen. De publicatie is bedoeld voor politieopleidingen, voor mensen die
werken bij de politie of in de strafrechtspleging, en voor iedere geïnteresseerde
burger. Het boek is tot stand gekomen met financiële steun van het (voormalig)
Coördinerend Politieberaad, de Ministeries van Binnenlandse Zaken en
van Justitie, het Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut Politie (LSOP)
en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. De Nationale ombudsman bood
tijdens de persbijeenkomst een eerste exemplaar aan aan de voorzitters van
het landelijk overleg van korpsbeheerders, korpschefs en hoofdofficieren van
justitie;–op 18 december presenteerde de Nationale ombudsman tijdens een persconferentie
het rapport naar aanleiding van het onderzoek dat hij had ingesteld naar het
toezicht door het Ministerie van Justitie op de kwaliteit van het werk van
de contactambtenaren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst in het nader
gehoor tijdens de asielprocedure (rapport 96/600). Bijzondere projectenDe uitbreiding van het werkterrein van de Nationale ombudsman naar de
provincies en naar zeven gemeenten (Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest,
Roermond, Voorschoten en Weert) – op 1 juli – werd publicitair
voorbereid en begeleid. De Afdeling Voorlichting ontwikkelde twee basisteksten,
één voor de interne en één voor de externe voorlichting,
die de provincies en de betrokken gemeenten konden aanvragen. De folder «Klachten
over de overheid?» werd in verband met de bevoegdheidsuitbreiding herzien
en toegestuurd aan instanties die regelmatig verwijzen naar het Bureau Nationale
ombudsman, of die anderszins optreden als intermediair voor klagende burgers,
en naar instanties die voor publiek toegankelijk zijn en instanties die een
publieksvoorlichtende taak hebben. Steeds was er de mogelijkheid om meer folders
aan te vragen. Op 31 december waren naar aanleiding van deze mailing circa
28 000 folders aangevraagd. Ook de brochure «De Nationale ombudsman.
Een korte schets» werd herzien; in september verscheen de vierde druk.In mei bracht Caroline Caron Voorlichtingsprojecten een advies uit naar
aanleiding van de opdracht van het Bureau Nationale ombudsman te onderzoeken
op welke wijze het werk van de Nationale ombudsman zichtbaar kan worden gemaakt
in het lesmateriaal voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Naar aanleiding
van dit advies zijn verdere stappen ondernomen om – in contact met uitgevers
van lesmethoden – de mogelijkheden te onderzoeken om de Nationale ombudsman
een plaats te geven in de lesmethoden maatschappijleer en geschiedenis, die
in het kader van de herziening van de tweede fase van het voortgezet onderwijs
moeten worden aangepast. In het najaar van 1997 zijn besluiten door de uitgevers
hierover te verwachten. Vaste activiteitenOok in 1996 verscheen elke zaterdag een column over een concrete zaak
in het dagblad de Telegraaf en de Courant Nieuws van de Dag. Tweemaal leverde
de Afdeling Voorlichting een column aan voor uitgaven van de Informatie Beheer
Groep, bestemd voor studenten (gezamenlijke oplage: 410 000).Het dagelijks aanleveren van een bericht aan de redactie van NOS-teletekst
werd gestaakt. Ook aan de regelmatige plaatsing van een overzicht van uitgekomen
rapporten van de Nationale ombudsman in de Staatscourant kwam een eind. In
plaats daarvan is het Bureau Nationale ombudsman in 1996 begonnen met het
tweemaandelijks plaatsen van een advertentie in de Staatscourant waarin lezers
de mogelijkheid wordt geboden om kosteloos – een tweemaandelijks overzicht
van uitgekomen rapporten aan te vragen.Acht keer leverde de Afdeling Voorlichting een column over het werk van
de Nationale ombudsman op het terrein van de politie aan voor de korpsbladen
van de 25 regionale politiekorpsen en van het Korps Landelijke Politie Diensten.
Met de columns wordt beoogd het werk van de Nationale ombudsman dichter bij
de uitvoerend politieambtenaar te brengen.De vraag om foldermateriaal nam fors toe. In totaal zijn in 1996 14.779
folders, 323 brochures en 352 rapporten aangevraagd.Dagelijks stelde de Afdeling Voorlichting een knipselkrant samen voor
intern gebruik, met daarin actuele berichtgeving over de Nationale ombudsman
en over onderwerpen die het werkterrein van de Nationale ombudsman betreffen.
Maandelijks werd een knipselkrant samengesteld met berichten in de geschreven
pers en in de vakbladen over de Nationale ombudsman, en over ombudsmaninstituten
in binnen- en buitenland. Deze knipselkrant wordt vooral extern
verspreid. Wekelijks verzorgde de Afdeling Voorlichting een intern nieuwsbulletin.De Afdeling Voorlichting was verantwoordelijk voor de coördinatie
van de totstandkoming van het Jaarverslag 1995, en van de presentatie ervan.
De samenvatting – Kernpunten uit het Jaarverslag 1995 – werd vertaald
in het Engels en verspreid onder buitenlandse relaties.Het aanpassen van het geschreven voorlichtingsmateriaal aan de vernieuwde
huisstijl werd in 1996 afgerond.Vier keer per jaar stelde de Afdeling Voorlichting, in nauwe samenspraak
met de Afdelingen II en III, een overzicht samen van de in het voorgaand kwartaal
ontvangen reacties van bestuursorganen op aanbevelingen van de Nationale ombudsman.
Dit kwartaaloverzicht wordt gestuurd naar de Commissie voor de Verzoekschriften
en naar de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken uit de Tweede Kamer, en
tevens naar contactambtenaren en een aantal externe relaties.De Afdeling Voorlichting initieerde en organiseerde een interne leergang
«nieuwe spelling» en stelde voor de medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman een Spellingswijzer samen.Het Bureau Nationale ombudsman werd dertien keer benaderd voor het geven
van een lezing of een gastcollege over het werk van de Nationale ombudsman.
De verzoeken waren afkomstig van MBO-scholen en instellingen voor wetenschappelijk
onderwijs, én van verschillende overheidsonderdelen die binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman vallen. 5.4 Buitenlandse betrekkingenHet ombudsmaninstituut heeft zich met name in de afgelopen vijftien jaar
zeer snel over de wereld verbreid, in het bijzonder ook in landen die na een
periode van een totalitair regime werken aan de opbouw van een democratische
rechtsstaat. Het ombudsmaninstituut komt intussen, onder verschillende namen,
en in een variëteit van vormen, voor in ongeveer 85 landen, terwijl mag
worden verwacht dat de verspreiding nog verder doorgaat. In het bijzonder
de jongere instituten hebben een grote behoefte aan contact met collega's
elders, voor overdracht van ervaring en soms ook voor steun anderszins. Wereldwijd
is het kader voor dat contact het International Ombudsman Institute (IOI);
binnen de verschillende werelddelen bestaan eveneens samenwerkingsverbanden.
Nationale ombudsman M. Oosting is sinds oktober 1994 President van het International
Ombudsman Institute. Tijdens het zesde internationale congres van het IOI
in Buenos Aires, Argentinië, werd hij, op 22 oktober, herkozen als President.
In 1996 was de Nationale ombudsman editor van de Newsletter for European Ombudsman,
die drie keer verscheen. BezoekersOp het Bureau Nationale ombudsman werden onder meer de volgende buitenlandse
bezoekers ontvangen:–een medewerker van de Ombudsman van Hong Kong (7 en 8 maart);–30 Oosteuropese juristen, voor een voordracht in het kader van een cursus
van het Nederlandse Helsinki Comité (19 april);–een delegatie van de krijgsmacht en het Ministerie van Defensie van Tsjechië
(28 juni);–twee medewerkers van een project onder auspiciën van de Raad van
Europa dat tot doel heeft om de politie in Hongarije een meer democratische
inbedding te geven (19 juli); –een medewerkster van de Ombudsman van Polen (6 augustus);–Jacob Söderman, Ombudsman van de Europese Unie, die een voordracht
hield over zijn werk (20 november). Bezoeken aan het buitenlandDe Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman namen van 8–10
mei op Cyprus deel aan de vijfde Round Table met Europese ombudsmannen, georganiseerd
door de Raad van Europa samen met de Ombudsman van Cyprus. De Round Tables
berusten op een resolutie van de Raad van Ministers van de Raad van Europa
uit 1985, en worden eens in de twee jaar georganiseerd door het Directoraat
voor de Mensenrechten van de Raad van Europa, samen met een ombudsman in het
gastland. De Raad van Europa heeft intussen de Proceedings van de vijfde Round
Table gepubliceerd.Tevens namen de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman, vergezeld
van twee medewerkers, deel aan het zesde internationale congres van het IOI,
van 20–24 oktober in Buenos Aires, Argentinië. Deze wereldcongressen
van het IOI worden eens in de vier jaar gehouden. De Nationale ombudsman ondernam, voor een deel (ook) in zijn hoedanigheid
van President van het IOI, verder de volgende buitenlandse activiteiten:–deelname, op uitnodiging van de Ombudsman van Mexico, aan het eerste congres
van de nieuwe Ibero-Amerikaanse federatie van Ombudsmannen, 15–19 april
in Querétaro, Mexico, met de voordracht «Qué determina
la institución del Ombudsman? Una perspectiva comparada a nivel mundial»;–deelname aan het jaarlijkse informele overleg van de Nationale Ombudsmannen
van Europa, op 7 mei op Cyprus (direct voorafgaand aan de hiervoor genoemde
Round Table);–bezoek aan de Volksrepubliek China, op uitnodiging van de Minister van
Supervisie, Cao Qingze, die in 1995 in Nederland was. Het bezoek vond plaats
van 8–16 juni, en voerde naar Peking, Xian en Shanghai. Het programma
beoogde een indruk te geven van het werk van het Ministerie van Supervisie
op de verschillende niveaus. Tevens werd informatie gegeven over het werk
van de Ombudsman in een westerse democratische rechtsstaat;–deelname aan een Workshop in Pretoria, 26–29 augustus, voor deelnemers
van alle ombudsmaninstituten uit Afrika, georganiseerd door het IOI samen
met de Public Protector van Zuid-Afrika, met de keynote speech «The
Ombudsman: a Profession». Aan de Workshop werd deelgenomen door vertegenwoordigers
van 19 ombudsmaninstituten uit Afrika; zij bracht voor het eerst anglofone
en francofone instituten in Afrika zelf bij elkaar. De Workshop werd geopend
door President Nelson Mandela, en financieel mede mogelijk gemaakt door een
aantal buitenlandse sponsoren, onder wie de Nederlandse Minister voor Ontwikkelingssamenwerking;–deelname aan een conferentie georganiseerd door de in 1995 benoemde eerste
Ombudsman van de Europese Unie, Jacob Söderman, als eerste ontmoeting
met zijn nationale collega's uit de lidstaten, 12 en 13 september in Straatsburg;–deelname aan de jaarlijkse vergadering van de Board of Directors van het
IOI, 16–18 oktober in Buenos Aires (direct voorafgaand aan het hiervoor
genoemde zesde internationale congres van het IOI);–deelname, op uitnodiging van de Raad van Europa, aan de conferentie «The
Role and Tasks of the Ombudsman in Countries in Transition in Central and
Eastern Europe», georganiseerd door de Raad van Europa samen met de
Parliamentary Commissioner for Human Rights (Ombudsman) van Hongarije, 21
en 22 november in Budapest, met de voordracht «The Tasks
of the Ombudsman in a Democratic Society». 5.5 Voordrachten; publicaties VoordrachtenDe Nationale ombudsman, de substituut-ombudsman en medewerkers van het
Bureau Nationale ombudsman hielden bij verschillende gelegenheden voordrachten
over het instituut van de Nationale ombudsman en zijn werk. Dat gebeurde zowel
op het Bureau Nationale ombudsman, bijvoorbeeld bij gelegenheid van een werkbezoek
van leden van de Vereniging voor Bestuurskunde op 4 december, als elders,
bijvoorbeeld op de Politie Academie.Bijzondere vermelding verdient hier de inbreng door het Bureau Nationale
ombudsman in de verplichte cursus voor alle hulpofficieren van justitie. In
1996 werd 80 keer het onderwerp «Nationale ombudsman» voor deze
cursus verzorgd. De cursus is begonnen in 1995 en zal ook in 1997 voortduren
(zie verder hoofdstuk 7, 7A.1.2). PublicatiesWederom werd een aantal rapporten van de Nationale ombudsman, al dan niet
verkort of geannoteerd, gepubliceerd in vakbladen en jurisprudentieperiodieken
of -rubrieken (zie voor een overzicht van vindplaatsen bijlage 3.2).Op 30 mei 1996 verscheen: Jeanne Doomen, Behoorlijk blauw?
Politieoptreden in Nederland (gebaseerd op rapporten van de Nationale ombudsman
over politieoptreden; zie ook hiervoor, 5.3).Verder verschenen:–M. Oosting, Hoe behoorlijk is Justitie? Het gezichtspunt van de Nationale
ombudsman, in: Kwaliteit van justitiediensten. Justitiële
verkenningen, jrg. 22, nr. 2, 's-Gravenhage, 22 maart 1996, blz. 51–67;–M. Oosting, De overheid in 1995, beoordeeld door de Nationale ombudsman,
in: Bestuurswetenschappen 1996, nr. 2, blz. 82–99;–M. Oosting, De Nationale ombudsman en schadevergoeding, in: Nederlands
Tijdschrift voor Bestuursrecht, mei 1996, afl. 5, blz. 165–175;–M. Oosting, The Ombudsman and his environment. A global view, in: The International Ombudsman Journal, number 13, 1995, blz. 1–13;–M. Oosting, Wat bepaalt de Ombudsman? Een vergelijkend perspectief, in: Bestuurskunde, jrg. 5, nr. 4–1996, blz. 189–197;–M. Oosting, De rechter op de stoel van de wetgever; de wetgever op de
stoel van de rechter, in Aan de orde, 4e jrg., nr. 3 (juni 1996);–S. Tammes, De Nationale ombudsman: Een voorziening van belang, in: Advocatenblad, nr. 8, 12 april 1996, blz. 321–326.Bijlage 4 bevat een overzicht van publicaties van Nationale ombudsman
M. Oosting sinds zijn aantreden op 1 oktober 1987, en van een aantal andere
publicaties over (aspecten van het werk van) de Nationale ombudsman. DEEL III BEELD VAN HET IN 1996 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 InleidingNiet alle verzoekschriften die de Nationale ombudsman ontvangt, leiden
tot het instellen van een onderzoek. De bevoegdheid van de Nationale ombudsman
tot onderzoek wordt beperkt door het gestelde in de artikelen 1a en 16 van
de Wet Nationale ombudsman (verder WNo). Die wet kent tevens een aantal ontvankelijkheidsbepalingen,
opgenomen in artikel 14 WNo.De brieven die binnenkomen op het Bureau Nationale ombudsman worden allereerst
getoetst op bevoegdheid en ontvankelijkheid. Op basis daarvan wordt beslist
of een bepaald verzoekschrift in aanmerking komt voor onderzoek. Is dat het
geval, dan wordt de zaak overgedragen aan Afdeling II of III (zie de hiernavolgende
hoofdstukken). Komt een verzoekschrift niet in aanmerking voor onderzoek,
dan wordt de verzoeker via een brief daarvan in kennis gesteld, en aan hem
uitgelegd waarom de Nationale ombudsman geen onderzoek mag of zal instellen.
Waar mogelijk, wordt de klager verwezen naar een instantie waar hij wellicht
wel verder terecht kan. Alle hiervoor bedoelde beslissingen worden voorbereid
door Afdeling I. Daarnaast behandelt deze afdeling alle telefonische klachten
en verzoeken om informatie.Ook uit de cijfers over 1996 komt weer duidelijk naar voren hoe belangrijk
het werk van Afdeling I is voor het gezicht van het instituut Nationale ombudsman
naar buiten: in veel gevallen is het contact met die afdeling het eerste en
enige contact met de Nationale ombudsman. Talloze keren wordt daarbij uitleg
of informatie gegeven over wettelijke regelingen, over de gronden van een
bepaalde beslissing, of over de redenen voor een bepaalde wijze van handelen
van een overheidsinstantie. Die uitleg is een belangrijke bijdrage aan een
goede verhouding tussen burger en overheid. Niet zelden leidt zij er toe dat
het niet meer komt tot het indienen van een klacht.In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in het werk dat Afdeling I in 1996
heeft verricht. Paragraaf 6.2 geeft een cijfermatig overzicht van dat werk;
in § 6.3 wordt nadere uitleg gegeven over de toetsing van de verzoekschriften
op bevoegdheid en ontvankelijkheid. De zogenoemde buitenwettelijke verzoekschriften
worden in § 6.4 behandeld; § 6.5 ten slotte gaat over de behandeling
van de per telefoon ontvangen klachten en verzoeken om informatie.Overigens zijn de cijfermatige gegevens met betrekking tot het proefproject
provincies en gemeenten (zie hoofdstuk 23) onderdeel van de cijfermatige gegevens
en tabellen die zijn opgenomen in hoofdstuk 6. 6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling IIn 1996 ontving de Nationale ombudsman 7694 verzoekschriften. Ten opzichte
van 1995, waarin 7373 schriftelijke klachten werden ontvangen, betekent dat
een lichte stijging (4,4%). Na de sterke stijging in eerdere jaren, sinds
1993, heeft de instroom zich in 1996, ten opzichte van 1995, min of meer gestabiliseerd,
zij het op een aanzienlijk hoger niveau dan dat van enkele jaren geleden. Tabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand  19921993199419951996januari532331414750664 februari637317354713657maart486385483744734 april443317593572651mei321387451645653 juni387393434558640juli365366368548703 augustus292355437549621september318362430579580 oktober361383486577641november353425749650599 december326342691488551Totaal48214363589073737694Zoals in de inleiding al is vermeld, worden alle verzoekschriften op Afdeling
I op bevoegdheid en ontvankelijkheid getoetst. Doorstaat het verzoekschrift
die toetsing, dan wordt het overgedragen aan Afdeling II of III. In alle andere
gevallen wordt aan de verzoeker een brief geschreven met uitleg, en indien
mogelijk een verwijzing.In 1996 is in 5387 gevallen een dergelijke brief verzonden.Op 1 januari 1997 had Afdeling I een werkvoorraad van 844 verzoekschriften
(1 januari 1996: 623). Op die datum waren 323 verzoekschriften uit die werkvoorraad
al wel op bevoegdheid en ontvankelijkheid bezien, maar was het nog niet tot
een definitieve conclusie gekomen, omdat er nog niet voldoende informatie
aanwezig was, of omdat nog niet aan het kenbaarheidsvereiste was voldaan.Het aantal door Afdeling I behandelde telefonische contacten bedroeg in
1996 15 940 (1995: 15 023). Evenals vorige jaren was dat aantal
veel groter dan het aantal ontvangen verzoekschriften. Ten opzichte van 1995
is het aantal telefonische contacten met 6,1% gestegen. Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften   1996%1995%1. Buitenwettelijke verzoekschriften: geen onderzoek, op grond
van art. 1a eerste lid1742     art. 1a tweede
lid70       181224,2186126,1      2. Binnenwettelijke verzoekschriften:      a.
Geen onderzoek, op grond van art.16 974     art.
142195     art. 1313     kennisgevingen141    overige (ingetrokken/non-respons)+ 252      357547,6315544,3         
b. Via onderzoek afgedaan door Afd. II en III + 211828,2211329,6Totaal 75051007129100Het aantal afgehandelde verzoekschriften in 1996 bedroeg 7505, tegenover
7129 in 1995, een stijging van 5,3%.Van de 7505 afgehandelde verzoekschriften zijn 5387 (71,8%) niet in aanmerking
gekomen voor onderzoek. In 180 van die zaken is de zaak door een interventie
direct al vanuit Afdeling I opgelost, zodat er geen reden meer was om de betreffende
zaak in aanmerking te brengen voor onderzoek. Het aantal wel via onderzoek
afgehandelde zaken bedroeg 2118 (28,2%).Verzoekschriften die instanties betreffen die niet vallen binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman worden binnen het Bureau Nationale ombudsman aangeduid
als «buitenwettelijk». Het aantal afgedane buitenwettelijke verzoekschriften
bedroeg in 1996 1812, 24,2% van het totaal aantal van 7505 afgedane zaken
(1995: 26,1%). Het betreft hier toetsing aan artikel 1a WNo.Het aantal op bevoegdheid en ontvankelijkheid beoordeelde verzoekschriften
dat wél betrekking had op instanties binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman, de binnenwettelijke verzoekschriften, bedroeg in 1996 5693.
Van die 5693 binnenwettelijke verzoekschriften werden echter 3575 (62,8%;
1995: 59,9%) niet overgedragen aan Afdeling II of III voor onderzoek. De reden
daarvoor was bij 27,2% van deze 3575 zaken (1995: 26,7%) dat één
van de criteria van artikel 16 WNo van toepassing was, en bij 61,4% (1995:
61,4%) dat één van de omstandigheden van artikel 14 WNo zich
voordeed.Bezien over alle 7505 in 1996 afgehandelde verzoekschriften, leidde 13%
(1995: 11,8%) niet tot een onderzoek op grond van de toepassing van artikel
16, en 29,2% (1995: 27,2%) niet op grond van artikel 14. Grafiek 3 Doorlooptijden door Afdeling I afgedane verzoekschriften***Uit grafiek 3 komt duidelijk het beleid van de Nationale ombudsman tot
uitdrukking om in elk geval de toetsing van de binnengekomen verzoekschriften
door Afdeling I vlot te voltooien, zodat de verzoeker zo snel mogelijk weet
waar hij aan toe is. Zo werd 76,9% afgedaan binnen vier weken, en 93,8% binnen
acht weken. Dit beeld wijkt nauwelijks af van dat over 1995. 6.3 De toetsing van verzoekschriftenHieronder wordt, aan de hand van verschillende zaken uit 1996, geïllustreerd
op welke wijze de toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheid, aan de hand
van de artikelen 1a, 16 en 14 WNo, verloopt. 6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan Artikel 1a, lid 1In artikel 1a, eerste lid van de Wno is bepaald op welke bestuursorganen
deze wet van toepassing is. Het algemene begrip «bestuursorgaan»
wordt gedefinieerd in artikel 1:1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De WNo is van toepassing op vier categorieën bestuursorganen, te
weten:a.de Ministers;b.bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van de Ministers werkzaam
zijn;c.Commissarissen van de Koningin en burgemeesters, voor zover het betreft
de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken met betrekking
tot de politie;d.andere bestuursorganen, aangewezen bij algemene maatregel van bestuur
op de voet van artikel 1a, eerste lid, onder d WNo.Zoals uit tabel 2 blijkt, zijn in 1996 1742 verzoekschriften niet
in onderzoek genomen omdat zij geen betrekking hadden op een gedraging van
één van de hiervoor genoemde instanties. Dit is 23,2% van de
7505 in 1996 afgedane verzoekschriften (1995: 22,5%).In 1993 kwam een algemene maatregel van bestuur tot stand inzake de uitbreiding
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman naar de zelfstandige bestuursorganen
en de bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie.In hoofdstuk 2, § 2.1.3.1, van dit jaarverslag is voorts al ingegaan
op de algemene maatregel van bestuur van 12 juni 1996 (Stb. 1996, 310), waarbij
de bestuursorganen van de provincies en de bestuursorganen van de gemeenten
Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond, Voorschoten en Weert,
op hun verzoek, vooralsnog voor de periode van 1 juli 1996 tot 1 januari
1998, binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman zijn gebracht.Privatisering van een taak die werd uitgevoerd door een bestuursorgaan
heeft tot gevolg dat de bevoegdheid van de Nationale ombudsman wordt beëindigd.
Dat was bijvoorbeeld het geval bij het per 1 januari 1996 geprivatiseerde
Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Abp). De Nationale ombudsman mag gedragingen
van het Abp, voor zover ze zich na 1 januari 1996 hebben voorgedaan, niet
onderzoeken. Enige voorbeeldenIn ten minste twee zaken werd bij de Nationale ombudsman onder meer geklaagd
over personeel in dienst van het Huis van Hare Majesteit de Koningin. Het
ging om personeel dat werkzaam was op het Kroondomein Het Loo en bij de Koninklijke
Houtvesterij Het Loo. Het Huis van Hare Majesteit de Koningin is echter geen
bestuursorgaan als genoemd in artikel 1a, eerste lid WNo. Het personeel in
dienst van dat Huis is dan ook geen personeel waarover de Nationale ombudsman
bevoegd is te oordelen.De Nationale ombudsman achtte zich verder ook niet bevoegd om een oordeel
te geven over de Raad voor Cultuur, omdat die raad niet kan worden aangemerkt
als een bestuursorgaan dat werkt onder de verantwoordelijkheid van een Minister,
terwijl hij evenmin staat vermeld op de lijst van zelfstandige bestuursorganen
die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.De Raad voor Cultuur had in de desbetreffende zaak de persoonsgegevens
van verzoekster, die in het bezit was van een werk van een beroemde schilder
met een aanzienlijke waarde, per abuis bekendgemaakt in een persbericht.De Nationale ombudsman achtte zich evenmin bevoegd ten aanzien van:–de Examencommissie kandidaat-deurwaarders; –de academische ziekenhuizen;–de regionale Instituten voor het Midden- en Kleinbedrijf (regionale IMK's);–de ingevolge artikel 21 Luchtvaartwet ingestelde commissie ZOALS (Zienswijzen
Ontwerp Aanwijzing Luchthaven Schiphol);–de Stichting Silicose Oud-Mijnwerkers.Soms voeren niet-publiekrechtelijke instanties werkzaamheden uit die elders
door overheidsinstanties worden verricht, en waaruit klachten van burgers
kunnen voortkomen. Het komt ook voor dat personen die werkzaam zijn onder
de verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan privé handelingen verrichten
die tot klachten van burgers leiden.Een voorbeeld van het eerste was het wegslepen van een auto op de Luchthaven
Schiphol en het in rekening brengen van kosten daarvoor door de Afdeling Verkeer
en Toezicht van de N.V. Luchthaven Schiphol. De tweede situatie deed zich
voor toen iemand die in het dagelijks leven werkzaam was als bijzonder opsporingsambtenaar
bij een gemeente een 11-jarig jongetje meenam naar zijn woning, omdat hij
meende de jongen op heterdaad te hebben betrapt bij een poging tot diefstal
van het merkteken van zijn auto.In dit soort gevallen is de Nationale ombudsman niet bevoegd, in het ene
geval niet omdat de handeling niet werd verricht door een (medewerker van
een) bestuursorgaan, en in het tweede geval niet omdat betrokkene niet handelde
in zijn functie van opsporingsambtenaar, maar als privépersoon.De Nationale ombudsman is bevoegd om te oordelen over gedragingen van
commissarissen van de Koningin en burgemeesters, voor zover het betreft de
uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken met betrekking
tot de politie. Elk jaar weer komt het echter ook tot klachten over burgemeesters
die handelen in hun hoedanigheid van bestuursorgaan van een gemeente. Dat
was ook het geval in een zaak waarin werd geklaagd over het optreden van twee
medewerkers (politieambtenaren) van de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond bij
een hoorzitting in verband met een bezwaarschrift tegen een beslissing van
de burgemeester van Rotterdam om een vergunning voor het exploiteren van een
café in te trekken. De gedragingen van de twee politieambtenaren dienden
te worden toegerekend aan de burgemeester van Rotterdam, maar dan in zijn
hoedanigheid van bestuursorgaan van de gemeente, en niet in zijn hoedanigheid
van korpsbeheerder. De Nationale ombudsman was in verband daarmee in de desbetreffende
zaak dan ook niet bevoegd ten aanzien van de gedragingen van de politieambtenaren
bij de hoorzitting. Artikel 1a, lid 2Het tweede lid van artikel 1a WNo bepaalt dat die wet niet van toepassing
is op gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet.Van een dergelijke gedraging is sprake als:–de wetgever ten aanzien van de desbetreffende gedraging een beklag- of
bezwaarschriftprocedure in het leven heeft geroepen, of–het gaat om een procedurele gedraging.Zoals uit tabel 2 blijkt, deed deze situatie zich in 1996 voor bij 70
van de afgedane verzoekschriften.Het meest bekende voorbeeld van een beklagprocedure is de procedure ex
artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering (Sv). Deze procedure betreft
de mogelijkheid voor een rechtstreeks belanghebbende om over een beslissing
van de officier van justitie om een strafbaar feit niet (verder) te vervolgen
schriftelijk beklag te doen bij het gerechtshof. In het Jaarverslag 1995 (blz. 126) is ingegaan op de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman in relatie tot de reikwijdte van artikel 12 Sv. Het ging
daar om de vraag of de beklagprocedure van artikel 12 Sv ook openstaat voor
bezwaren tegen de keuze van de officier van justitie inzake de te laste gelegde
strafbare feiten. De Nationale ombudsman bracht in 1995 het desbetreffende
geval onder de aandacht van de procureur-generaal bij de Hoge Raad, aangezien
hij het wenselijk achtte dat de Hoge Raad een uitspraak zou doen over de reikwijdte
van artikel 12 Sv. De procureur-generaal besloot daarop cassatie in het belang
der wet te vorderen van de beslissing van het gerechtshof in die kwestie.Bij arrest van 25 juni 1996 (NJ 1996, 714 m.nt. Sch) bepaalde de Hoge
Raad onder meer dat het ook tot de taak van het gerechtshof behoort om in
het kader van de artikel 12 Sv-procedure te beoordelen ter zake van welke
wettelijke strafbaarstelling de vervolging had moeten worden ingesteld. Aldus
dient het gerechtshof een volle beleidstoetsing te verrichten, die zich ook
dient uit te strekken tot de inrichting van de dagvaarding.Dit arrest betekent tevens dat de Nationale ombudsman de door hem bepleite
duidelijkheid heeft gekregen over zijn bevoegdheid in kwesties waarin wordt
geklaagd over de grondslag van de vervolging door de officier van justitie.
Het arrest betekent immers dat ook ten aanzien van de inrichting van de dagvaarding
artikel 1a, tweede lid WNo van toepassing is.Een andere vorm van rechterlijk toezicht is de in artikel 23 van de Wet
Politieregisters expliciet opgenomen mogelijkheid voor belanghebbenden om
zich tot de arrondissementsrechtbank te wenden als de korpsbeheerder van een
regionaal politiekorps weigert om mee te delen of persoonsgegevens over de
aanvrager in een politieregister zijn opgenomen, en zo ja welke, of als deze
korpsbeheerder weigert om die gegevens aan te vullen, te verbeteren of te
verwijderen.In het geval van klachten over bijvoorbeeld de inzage in dagrapporten
van de politie of de juistheid van bepaalde informatie in die dagrapporten,
is de Nationale ombudsman dan ook, gelet op artikel 1a, lid 2 WNo, niet bevoegd.Eenzelfde situatie deed zich voor bij het verzoek van de griffie van een
arrondissementsrechtbank aan een advocaat van een handelsonderneming om een
uittreksel uit het Handelsregister met betrekking tot die onderneming over
te leggen. Als dat uittreksel niet wordt over gelegd, kan de rechter vervolgens
besluiten tot niet-ontvankelijkheid van betrokkene. Langs die weg oefent de
rechter toezicht uit op het al dan niet terecht vragen van bepaalde inlichtingen
door de griffie. 6.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1 InleidingNadat aan de hand van artikel 1a van de WNo is getoetst of de Nationale
ombudsman bevoegd is ten aanzien van de instantie waarover wordt geklaagd,
en wanneer die toetsing positief is uitgevallen, dient vervolgens te worden
nagegaan of de Nationale ombudsman ook bevoegd is ten aanzien van de gedraging
waarover wordt geklaagd. In artikel 16 van de WNo wordt namelijk een zestal
gedragingen/aangelegenheden genoemd waarnaar de Nationale ombudsman –
tijdelijk of blijvend – geen onderzoek mag instellen. Grafiek 4 Verdeling verzoekschriften die op grond van
 artikel 16 niet in onderzoek zijn genomen*** 6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen regeringsbeleid (art. 16, onder a)Het is in 1996 zeven keer voorgekomen dat bij de Nationale ombudsman een
klacht werd ingediend over een kwestie die naar het oordeel van de Nationale
ombudsman moest worden aangemerkt als te behoren tot het algemeen regeringsbeleid.
Die situatie doet zich onder meer voor als het een kwestie betreft die in
de ministerraad aan de orde is geweest, en eventueel daarna ook in de Tweede
Kamer.Zo werd door een asielzoekersgezin geklaagd over het feit dat de Staatssecretaris
van Justitie eind 1995 de behandeling van asielaanvragen van Bosniërs
had stopgezet in verband met het bereiken van het vredesakkoord van Dayton.
Over dat beleid was, zo bleek de Nationale ombudsman, overleg gevoerd in de
ministerraad, en bovendien had de Staatssecretaris een en ander besproken
in het algemeen overleg tussen haar en de vaste Commissie voor Justitie uit
de Tweede Kamer. De Nationale ombudsman was op grond daarvan van oordeel dat
het hier een kwestie van algemeen regeringsbeleid betrof, zodat hij zich ter
zake niet bevoegd achtte.Ook bij de beslissing om het hoge BTW-tarief van 17,5% vooralsnog van
toepassing te blijven achten op de schoenherstellersbranche was naar het oordeel
van de Nationale ombudsman sprake van algemeen regeringsbeleid, omdat dit
onderwerp in de ministerraad aan de orde was geweest. 6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder b)De Nationale ombudsman ontvangt met regelmaat klachten over de inhoud
van wettelijke voorschriften, dan wel over voorgenomen wetgeving. Op grond
van het gestelde in artikel 16, onder b WNo is de Nationale ombudsman niet
bevoegd die klachten te behandelen. In 1996 betrof het 128 gevallen, 13,2%
van de verzoekschriften die op grond van artikel 16 niet in onderzoek werden
genomen (1995: 21,5%). In het algemeen worden de betreffende verzoekers verwezen
naar de betreffende vaste commissie uit de Tweede Kamer, naar een politieke
partij van hun voorkeur die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd is, of naar
de Minister die het aangaat.In 1996 werd meer dan eens geklaagd over de verplichting voor personen
die gebruik willen maken van het persoonsgebonden budget om lid te zijn van
een door de Ziekenfondsraad erkende vereniging van budgethouders. Het persoonsgebonden
budget houdt in dat een verzekerde die voor langer dan drie maanden verpleging
en verzorging nodig heeft, met een beschikbaar gesteld budget hulpverlening
naar eigen keuze kan zoeken. Verzoekers ervaarden het verplichte lidmaatschap
als betuttelend. De bewuste verplichting is opgenomen in artikel 17, lid 2
van het Besluit Regeling Ziekenfondsraad subsidiëring zorg op maat verpleging
en verzorging 1996. Dat besluit van de Ziekenfondsraad is een algemeen verbindend
voorschrift, zodat de Nationale ombudsman ter zake niet bevoegd is.Andere voorbeelden van wettelijke voorschriften waarover werd geklaagd
zijn:–de situatie dat ingevolge de Les-en cursusgeldwet de verzorgende ouders,
en dus niet de natuurlijke vader en/of moeder, tot de achttienjarige leeftijd
van de studerende verantwoordelijk zijn voor betaling van het lesgeld, en
dat daarna, als de Wet op de studiefinanciering van toepassing is, de natuurlijke
vader wel weer in beeld komt in verband met de ouderbijdrage ingevolge die
wet;–de wijziging in het Burgerlijk Wetboek bij wet van 6 december 1995, als
gevolg waarvan de toeziende curatele is vervallen;–de wijziging in de Wet op de belastingen van rechtsverkeer per 1 januari
1996, als gevolg waarvan striktere voorwaarden zijn gesteld aan de vrijstelling
van overdrachtsbelasting ingeval van een verdeling van een gemeenschap tussen
voormalig samenwonenden;–de verplichte applicatietoets voor personen die rijonderricht geven, ingevolge
de Wet Rijonderricht Motorrijtuigen 1993, alsmede de sanctie die in die wet
is opgenomen bij het niet behalen van die applicatietoets;–de verlenging van de zomertijd met één maand, ingevolge
het Besluit wettelijke tijd Midden-Europa 1995, 1996 en 1997;–de nieuwe Algemene Nabestaandenwet (ANW, die op 1 juli de oude Algemene
Weduwen- en Wezenwet verving). 6.3.2.4 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)De afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot de rechter,
en meer in het bijzonder de administratieve rechter, leidt er elk jaar weer
toe dat een aanzienlijk aantal verzoekschriften niet in onderzoek mag worden
genomen. Het betreft vooral artikel 16, de letters c t/m f. In 1996 waren
839 verzoekschriften op grond van één van deze bepalingen niet
in onderzoek genomen; dat is 11,2% van de 7505 in 1996 afgehandelde verzoekschriften
(1995: 9,2%). Daar komen overigens nog de al genoemde 70 zaken bij waar het
ging om rechterlijk toezicht, die ingevolge artikel 1a van de
WNo niet in onderzoek mochten worden genomen. Daarnaast zijn op grond van
artikel 14 (zie hierna) nog eens 198 verzoekschriften afgedaan in verband
met de afbakening tussen Nationale ombudsman en rechter, terwijl 13 verzoekschriften
op grond van artikel 13 werden doorverwezen. Alles bijeen gaat het aldus bij
de afbakening tussen Nationale ombudsman en rechter om 1120 (14,9%) van deze
7505 verzoekschriften.In deze paragraaf gaat het echter om artikel 16. De meest gebruikte bepaling
van artikel 16 in dit verband is die onder c. In 1996 ging het om 69,1% van
de zaken die op grond van artikel 16 werden afgedaan (1995: 59,5%). Het gaat
hier om kwesties die de desbetreffende verzoeker aan de orde kon stellen in
een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke procedure, met name een
bezwaar- of beroepsprocedure. In dergelijke gevallen is de Nationale ombudsman
zolang die mogelijkheid bestaat, dan wel zolang die procedure aanhangig is,
niet bevoegd een onderzoek in te stellen. Eindigt die procedure in een rechterlijke
uitspraak, dan is de Nationale ombudsman blijvend niet bevoegd tot onderzoek
en oordeel (art. 16, onder e WNo).In die gevallen waarin de wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
procedure niet in een rechterlijke uitspraak eindigt, herleeft de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman nadat betrokkene de procedure doorlopen heeft.Een voorbeeld van een dergelijk geval is de beklagregeling ingevolge het
op 29 juni 1996 in werking getreden Besluit klachtbehandeling Raad voor de
Kinderbescherming (de «opvolger» van de beklagregeling die voorheen
was opgenomen in het inmiddels vervallen Organisatiebesluit Raden voor de
Kinderbescherming 1982).Mede in verband met de onbevoegdheid van de Nationale ombudsman in gevallen
waarin een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (wgav)
openstaat, stelt artikel 13 van de Wet Nationale ombudsman dat de Nationale
ombudsman een verzoekschrift dat is gericht tegen een besluit ten aanzien
waarvan naar het oordeel van de Nationale ombudsman een wgav openstaat, doorzendt
naar de bevoegde instantie.De datum van ontvangst van het verzoekschrift bij de Nationale ombudsman
geldt dan als datum van aanhangig maken van de procedure bij die bevoegde
instantie. Deze doorzendbepaling werd in 1996 13 keer toegepast.Het oordeel van de Nationale ombudsman of er sprake was van een besluit
waartegen een wgav openstond, kwam onder meer aan de orde in de twee volgende
zaken.Een stichting, die activiteiten wilde organiseren in verband met de herdenking
van het feit dat het in 1995 tweehonderd jaar geleden was dat de Grote Slavenopstand
op Curaçao plaatsvond, vroeg daarvoor subsidie aan bij het Kabinet
voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken (KABNA). Dat verzoek werd
echter afgewezen. Op die afwijzende beslissing werd niet vermeld op welke
wijze en binnen welke termijn eventueel bezwaar kon worden gemaakt. Verzoeker
vroeg schriftelijk om herziening van het besluit; ook daaraan werd niet tegemoetgekomen
door KABNA. Verzoeker benaderde vervolgens de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de eerste beslissing van KABNA,
om het subsidieverzoek af te wijzen, een besluit was waartegen bezwaar ingevolge
de Algemene wet bestuursrecht (Awb) openstond (een wgav). Het betrof immers
een rechtstreeks bij KABNA ingediend subsidieverzoek, waarop KABNA zelf een
beslissing had genomen, die vervolgens aan verzoeker was meegedeeld.
Op basis daarvan concludeerde de Nationale ombudsman dat hij in deze kwestie
niet bevoegd was.Nadat de Nationale ombudsman zijn standpunt ter zake had toegelicht aan
KABNA, bleek die instantie bereid om het verzoek om herziening van verzoeker
aan te merken als bezwaarschrift en het als zodanig af te handelen. Enige
tijd later vernam de Nationale ombudsman van KABNA de beslissing op het bezwaarschrift:
het werd gedeeltelijk gegrond verklaard en aan verzoeker werden de kosten
vergoed die hij wellicht niet had behoeven te maken als KABNA eerder een beslissing
had genomen. In een andere zaak had verzoeker het Algemeen burgerlijk pensioenfonds
(Abp) gevraagd om de verevening van het pensioen van zijn ex-echtgenote. Het
Abp had dat verzoek afgewezen, in een brief die was opgesteld als informatieve
brief. Toen verzoeker zich ter zake in eerste instantie bij de Ombudsman Pensioenen
beklaagde, stelde het Abp zich onder andere op het standpunt dat de brief,
waarbij het verzoek om verevening in eerste instantie was afgewezen, een besluit
was waartegen beroep bij het bestuur van het Abp mogelijk was geweest. Omdat
verzoeker de termijn waarbinnen het beroep moest worden ingediend volgens
het Abp had overschreden, was de beslissing naar de mening van die instantie
rechtens onaantastbaar geworden. De Ombudsman Pensioenen achtte zich, omdat
de kwestie de uitleg van een wettelijke bepaling betrof, niet de aangewezen
instantie om de klacht te behandelen.Verzoeker benaderde vervolgens de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman
concludeerde dat er met betrekking tot de afwijzende beslissing, die dateerde
van voor 1 januari 1996 (zie § 6.3.1 betreffende de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman ten aanzien van het Abp), inderdaad sprake was van een
voor beroep vatbaar besluit, maar dat het Abp ten onrechte geen rekening had
gehouden met het gestelde in artikel 6:11 Awb, namelijk dat termijnoverschrijding
verschoonbaar kan worden geacht als het bestuursorgaan dat de bestreden beslissing
heeft genomen daarin niet heeft gewezen op de mogelijkheid van bezwaar of
beroep. Het Abp had dat in dit geval nagelaten.Het Abp besloot, na kennisneming van het standpunt van de Nationale ombudsman
ter zake, de eerste brief van verzoeker aan het Abp, waarin hij zijn bezwaren
betreffende de beslissing kenbaar had gemaakt, alsnog als een tijdig ingediend
beroepschrift aan te merken en de zaak af te handelen.In 1996 wendde een opvallend groot aantal asielzoekers zich tot de Nationale
ombudsman met het verzoek om hen behulpzaam te zijn bij het verkrijgen van
de vluchtelingenstatus of een vergunning tot verblijf in Nederland. In het
merendeel van die gevallen was er sprake van een al aanhangige bezwaar- of
beroepsprocedure tegen de oorspronkelijke afwijzing van het gedane verzoek
om verblijf in Nederland, of was de desbetreffende asielzoeker «uitgeprocedeerd».De Nationale ombudsman moest, gezien het gestelde in artikel 16, onder
c jo. artikel 16 onder e WNo, die verzoekers teleurstellen in hun verwachting. 6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 InleidingAls, na de toetsing aan de artikelen 1a en 16 van de WNo, is geconcludeerd
dat de Nationale ombudsman bevoegd is een bepaalde gedraging te onderzoeken,
bestaat er voor de Nationale ombudsman in beginsel een onderzoeksplicht. Wanneer
echter één van de omstandigheden zich voordoet die zijn genoemd
in artikel 14 WNo kan dat reden geven om op die verplichting
een uitzondering te maken. Vast beleid van de Nationale ombudsman is overigens
dat wanneer een omstandigheid als genoemd in artikel 14 WNo zich voordoet
geen onderzoek wordt ingesteld, tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden
die een afwijking van die hoofdregel rechtvaardigen. Grafiek 5 Overzicht van de verzoekschriften die op grond
van artikel 14 niet in onderzoek zijn genomen***Zoals al aangegeven, is 29,2% van de 7505 verzoekschriften die in 1996
zijn afgedaan niet in onderzoek genomen na toetsing aan één
van de bepalingen van artikel 14. De belangrijkste onderdelen zijn: letter
a. termijnoverschrijding, of onvolledigheid van het verzoekschrift, met een
aandeel van 21% (1995: 30,1%); letter b. kennelijke ongegrondheid, met een
aandeel van 23,2% (1995: 23%); letter c. kennelijk onvoldoende belang, met
een aandeel van 16,4% (1995: 12,4%) en letter h. kenbaarheidsvereiste, met
een aandeel van 28,9% (1995: 21,8%). 6.3.3.2 Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste)
en jaartermijn (art. 14, onder a)De Nationale ombudsman wordt vaak benaderd met verzoeken om informatie
en advies. De medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman proberen zo goed
mogelijk aan die verzoeken te voldoen; tot een onderzoek leiden die verzoekschriften
vanzelfsprekend niet. De afschrijfgrond is dan dat zich de omstandigheid
voordoet als genoemd in artikel 14, onder a. Ook verzoekschriften die te weinig
concreet zijn, leiden op die grond niet tot een onderzoek, evenals, in de
regel, verzoekschriften waarbij sprake is van overschrijding van de wettelijke
klachttermijn van een jaar. In totaal gaat het hier om 462 verzoekschriften,
6,2% van de 7505 verzoekschriften die in 1996 zijn afgedaan (1995: 8,2%).Een uitzondering op het vaste beleid betreffende de jaartermijn werd gemaakt
in de volgende zaak.Verzoeker klaagde over het optreden van medewerkers van de regiopolitie
Gelderland-Midden op 11 mei 1995. Hij diende zijn klacht op 8 juni 1995 in
bij de korpsbeheerder van het desbetreffende korps. De korpsbeheerder handelde
de klacht uiteindelijk af op 29 juli 1996, meer dan een jaar later. Verzoeker
benaderde vervolgens bij brief van 28 augustus 1996 de Nationale ombudsman.Strikt genomen had verzoeker, ingevolge het bepaalde in artikel 12, tweede
lid WNo, de Nationale ombudsman uiterlijk op 8 juli 1996 – een jaar
nadat de klacht bij de korpsbeheerder was ingediend – moeten schrijven.
Nu hij dat niet had gedaan, was de jaartermijn overschreden. Gezien echter
het feit dat de korpsbeheerder er langer dan een jaar over had gedaan om de
klacht af te handelen, en omdat verzoeker zich binnen zes weken nadat de klacht
was afgehandeld tot de Nationale ombudsman had gewend, zag de Nationale ombudsman –
evenals in vergelijkbare gevallen – aanleiding verzoeker de overschrijding
van de jaartermijn niet tegen te werpen. 6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)Er doen zich gevallen voor waarin de Nationale ombudsman, op basis van
de gegevens zoals verzoeker die aanleverde, en gezien de wetgeving die op
de kwestie van toepassing is, al meteen, zonder onderzoek, een oordeel kan
geven over de gedraging waarover wordt geklaagd. Meestal gaat het dan om beslissingen
waarvan op voorhand al duidelijk is dat die, gezien de wettelijke regels ter
zake, niet anders hadden kunnen zijn dan zoals ze door het bestuursorgaan
waren genomen.In 1996 vormde toepassing van artikel 14, onder b, 6,8% van de 7505 afgehandelde
verzoekschriften (1995: 6,3%). Enkele voorbeeldenEr werd bij de Nationale ombudsman veel geklaagd over beslissingen van
waterschappen op verzoeken om kwijtschelding van betaling van waterschapsbelastingen.
In de meeste gevallen moest worden geconcludeerd dat de waterschappen de desbetreffende
regelgeving juist hadden toegepast, zodat er geen aanleiding was voor een
onderzoek. Vermelding verdient echter het onbegrip bij verzoekers die klaagden
over het feit dat kwijtschelding van waterschapsbelastingen was geweigerd
terwijl de gemeente wel kwijtschelding had verleend van gemeentelijke belastingen.In twee kwesties waarin sprake was van een afwijzing van een verzoek om
vergoeding van wettelijke rente oordeelde de Nationale ombudsman op voorhand
dat de klacht kennelijk ongegrond was. In het eerste geval was sprake van
verjaring van de vordering. Een verzoek om wettelijke rente (schadevergoeding)
moet namelijk worden ingediend binnen vijf jaar nadat de benadeelde bekend
is geworden met zowel de schade als met degene die voor de schade aansprakelijk
kan worden gehouden. Die vordering was in het onderhavige geval niet tijdig
ingediend.In het tweede geval had verzoekster nagelaten om, ingevolge de van toepassing
zijnde bepaling van het (tot 1 januari 1992 geldende oude) Burgerlijk Wetboek,
de bedrijfsvereniging een aanmaning voor de betaling van wettelijke
rente te sturen voordat de nabetaling van haar uitkering plaatsvond. De Nationale
ombudsman concludeerde dat onder die omstandigheden de klacht van verzoekster
kennelijk ongegrond was.Een verzoeker die er bij de Nationale ombudsman over klaagde dat het Kadaster
telefonisch aan een derde informatie had verstrekt over de op zijn naam staande
onroerende zaken kreeg van de Nationale ombudsman eveneens te horen dat zijn
klacht kennelijk ongegrond was. Op grond van het gestelde in de Kadasterwet
en de daarbij behorende besluiten is het Kadaster verplicht om dergelijke
gegevens uit de openbare registers van het Kadaster op aanvraag aan een ieder
te verstrekken. 6.3.3.4 Geen of onvoldoende belang bij een onderzoek 
(art. 14, onder c)Bij artikel 14, onder c gaat het enerzijds om zaken waarin door interventie
het belang van een verzoeker bij een onderzoek van de Nationale ombudsman
is komen te vervallen. Daarnaast doen zich ook kwesties voor waarin, om andere
redenen, moet worden geconcludeerd dat er geen belang bij een onderzoek bestaat,
of dat het gewicht van de gedraging onvoldoende is. In 1996 vormde toepassing
van onderdeel c 4,8% van de 7505 afgedane zaken (1995: 3,9%). Enige voorbeeldenEen verzoeker klaagde er over dat een huurcommissie accepteerde dat bepaalde
verhuurders bij het doen van een voorstel tot verhoging van de huurprijs geen
gebruik maakten van het wettelijk voorgeschreven formulier. Uit literatuur-
en jurisprudentieonderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat het niet gebruiken
van het formulier, dat overigens in de praktijk vaak voorkomt, geen gevolgen
heeft voor de positie van de huurder in de huurvaststellingsprocedure. Om
die reden achtte de Nationale ombudsman onvoldoende belang aanwezig voor een
onderzoek.Verder is in 1996 ook vaak geklaagd over het Centraal Bureau Motorrijtuigenbelasting
(Cbm) te Apeldoorn, met name over het feit dat er voor een grote groep kentekenhouders
problemen waren bij het versturen van rekeningen voor de betaling van houderschapsbelasting.
Naar aanleiding van die klachten bij onder andere de Nationale ombudsman heeft
het Cbm maatregelen getroffen. Aan alle kentekenhouders die vanaf ongeveer
begin 1996 geen rekeningen hadden ontvangen, zou een brief worden gestuurd,
waarin werd aangegeven hoe het probleem was ontstaan. In die brief zou tevens
worden vermeld dat de rekeningen alsnog zouden moeten worden betaald, maar
dat voor die betaling een ruimere termijn zou gelden. Het Cbm deed tevens
de toezegging dat betrokkenen bij grote financiële problemen een aparte
betalingsregeling konden aanvragen.Nadat de Nationale ombudsman over die maatregelen was ingelicht, werden
verzoekers die klaagden over het uitblijven van rekeningen van het Cbm over
die maatregelen geïnformeerd. Gezien deze maatregelen was het belang
tot het instellen van een onderzoek van elk van die individuele verzoeken
weggevallen. 6.3.3.5 Het kenbaarheidsvereiste (art. 14, onder h)Een niet onaanzienlijk deel van de verzoeken om onderzoek door de Nationale
ombudsman leidt – tijdelijk of blijvend – niet tot een onderzoek
omdat verzoeker (nog) niet aan het kenbaarheidsvereiste heeft voldaan. Dit
vereiste houdt in dat de klacht in beginsel eerst aan het betrokken bestuursorgaan
of aan de betrokken ambtenaar dient te worden voorgelegd, en dat dit bestuursorgaan
dan wel die ambtenaar de gelegenheid moet hebben gekregen om op de klacht
te reageren, voordat de Nationale ombudsman besluit tot het
eventueel instellen van een onderzoek.De WNo bevat ten aanzien van het kenbaarheidsvereiste geen specifieke
vormvoorschriften. Wel heeft de Nationale ombudsman de toetsing aan dit vereiste
sinds 1994 aangescherpt. Dit houdt in dat er strikter op wordt toegezien dat
de klacht op duidelijke en concrete wijze is voorgelegd aan het betrokken
bestuursorgaan, en dat dit bestuursorgaan ook daadwerkelijk de gelegenheid
heeft gekregen om te reageren. In 1996 was onderdeel h van toepassing in 8,4%
van de 7505 afgedane zaken (1995: 5,9%); het betrof hier 634 zaken. Overigens
kwam in 1996 in bijna 60% van de ontvangen verzoekschriften het kenbaarheidsvereiste
niet aan de orde omdat het verzoek om onderzoek al was afgewezen op één
van de andere toetsingscriteria in de WNo. Van de zaken waarin het kenbaarheidsvereiste
wel aan de orde kwam, kon voor 60% worden vastgesteld dat al direct bij de
ontvangst van het verzoekschrift was voldaan aan dit vereiste.In sommige gevallen heeft de verwijzing door de Nationale ombudsman naar
het kenbaarheidsvereiste tot gevolg dat de klacht van verzoekers in die «kenbaarheidsronde»
gegrond wordt geacht, en dat er maatregelen worden genomen om eventuele knelpunten
op te lossen.Zo deed zich in 1996 de situatie voor dat werd geklaagd over het moment
van registratie van bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) ingediende
bezwaarschriften. Als gevolg van het feit dat niet meteen in het computersysteem
was geregistreerd dat een bezwaarschrift van verzoeker tegen de afwijzing
van een verzoek om een verblijfsvergunning was ontvangen, had de IND namelijk,
desgevraagd, aan de vreemdelingendienst doorgegeven dat er geen bezwaar was
gemaakt tegen de beslissing. Verzoeker was vervolgens in vreemdelingenbewaring
gesteld.Nadat verzoeker zijn klacht, op aanwijzing van de Nationale ombudsman,
eerst aan de IND had voorgelegd, liet de IND weten dat er inderdaad een probleem
was met de invoering van poststukken in het systeem, en dat er maatregelen
waren genomen om alle bezwaarschriften dagelijks in het systeem in te voeren.
Voorts bood de IND verzoeker excuses aan voor de gang van zaken, en werd hem
een schadevergoeding toegekend in verband met de onrechtmatige vreemdelingenbewaring. 6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenWanneer een verzoekschrift geen betrekking heeft op een instantie die
een bestuursorgaan in de zin van de WNo is, wordt het aangemerkt als «buitenwettelijk».
Het aantal afgehandelde buitenwettelijke verzoekschriften was in 1996 24,2%
van het totaal aantal afgehandelde verzoekschriften (1995: 26,1%).Op 1 juli 1996 is de bevoegdheid van de Nationale ombudsman uitgebreid
tot de provincies en zeven gemeenten; in zoverre is het «buitenwettelijke»
terrein, waar het de overheid betreft, verkleind. Grafiek 6 Afgedane buitenwettelijke en niet in onderzoek
genomen binnenwettelijke verzoekschriften naar onderwerp van de klacht Tabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied*   1996 %1995 A Overheid:         1.
Gemeenten        a. huisvesting39      
b. bijstand c.a.193       c. heffingen/belastingen120      d. overige249      60133,1  2.
Lagere overheden overig        a. provincies (voor 1–7-96)3      b. gemeenschappelijke regelingen4      70,4 3. Rechterlijke macht 1055,8  4. Diversen
(overheid in zijn algemeenheid, onduidelijk geschrift) 1136,2      B Niet-overheid:         Overige (o.a. consumentenzaken
verzekeringen, arbeids-, huur- e.a. civielrechtelijke kwesties) 98854,5   18141001873* Eén verzoekschrift kan betrekking hebben op meer dan één
aandachtsgebied De buitenwettelijke verzoekschriften gaven, zoals elk jaar, een beeld
van alle facetten van het maatschappelijk leven. Ze betreffen onder meer bijstandszaken,
arbeidsrechtelijke problemen, consumentenzaken, huurzaken, medische problemen
en problemen in de sfeer van de jeugdhulpverlening.De buitenwettelijke verzoekschriften kunnen, kortweg, worden onderscheiden
in de volgende categorieën:a.verzoeken om informatie over uiteenlopende aangelegenheden;b.concrete klachten over personen/instanties die niet onder de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman vallen;c.brieven waarin verzoekers bij wijze van signalement of noodkreet de aandacht
van de Nationale ombudsman vestigen op een voor hen ernstig en onoplosbaar
probleem.Uit de desbetreffende brieven kan worden geconcludeerd dat de Nationale
ombudsman door velen wordt ervaren als een onpartijdige en laagdrempelige
voorziening, en dat hij een belangrijke functie vervult als vraagbaak en als
vertrouwenspersoon. GemeentenIeder jaar opnieuw vormen klachten over gemeenten een groot deel van de
buitenwettelijke verzoekschriften; in 1996 betrof het één op
de drie buitenwettelijke verzoekschriften. Naar aanleiding van het proefproject
waardoor per 1 juli 1996 naast de provincies een zevental gemeenten binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman werd gebracht, sprak een aantal
verzoekers hun teleurstelling uit over het feit dat de gemeente waarin zij
woonden niet tot de aangeslotene behoorde; zij benadrukten de wenselijkheid
van een verdere bevoegdheidsuitbreiding.Op de klachten die in het kader van het proefproject zijn ingediend, wordt
elders in dit jaarverslag ingegaan (zie hoofdstuk 23).Veel van de klachten over gemeenten hadden de gemeentelijke belastingen
en heffingen (waaronder onroerende zaakbelasting, afvalstoffenheffing en naheffing
parkeerbelasting) tot onderwerp.In verschillende brieven werd geklaagd over het feit dat voor het innen
van belastingen ten onrechte een belastingdeurwaarder was ingeschakeld, waarbij
de kosten, f 50 of f 60, voor rekening van de verzoeker werden gebracht.
Verzoekers vonden dit niet juist, gezien de specifieke omstandigheden van
het geval. Het ging dan om situaties waarin een gering bedrag (f 10)
verschuldigd was, overleg met de gemeente over het bedrag werd gevoerd, of
het verschuldigde bedrag al was betaald maar nog niet in de gemeentelijke
administratie was verwerkt.Een verzoeker die in een zogeheten artikel 12-gemeente woonde, maakte
bezwaar tegen de sterke stijging van de onroerende zaakbelasting. Deze stijging
was veroorzaakt door enerzijds de hogere waardetaxering van de woning en anderzijds
het met 10% verhoogde belastingtarief. Verzoeker legde een verband met de
slechte financiële situatie van zijn gemeente en beklaagde zich over
het wettelijk systeem, waarin gemeenten grote vrijheid hebben gekregen om
naar eigen inzicht de tarieven voor gemeentelijke belastingen te bepalen.Het contact dat mensen in het kader van bijstandsverstrekking hebben met
de gemeentelijke sociale dienst of de afdeling sociale zaken van een gemeente,
leverde regelmatig klachten op over de persoonlijke bejegening, de lange behandelingsduur
van aanvragen en de dienstverlening in het algemeen.Als voorbeeld dient de klacht, ingediend door de dochter van een hoogbejaarde
vrouw (88 jaar), over het uitblijven van de beschikking inzake de eenmalige
toekenning van bijzondere bijstand. Enkele maanden voor de indiening
van deze klacht had een medewerker van de desbetreffende gemeente al mondeling
aan de aanvraagster laten weten dat er een positieve beslissing zou worden
genomen. Deze bleef echter uit. De als intermediair optredende dochter gaf
aan dat zij de trage afhandeling extra bezwaarlijk vond gezien de hoge leeftijd
van haar moeder. OverigeIn verband met arbeidsongeschiktheidsverzekeringen werd het probleem van
niet-acceptatie door een verzekeringsmaatschappij aan de orde gesteld. Verzoeker,
een «gezonde» werknemer met diabetes, zag geen kans om arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
af te sluiten. De betreffende verzekeringsmaatschappij weigerde de verzekeringen
af te sluiten die verzoeker wilde aangaan: een WAO-verzekering, een WAO-aanvullingspensioen
en een verzekering tot vrijstelling van premiebetaling ingeval van arbeidsongeschiktheid.
Verzoeker richtte met zoveel woorden een verwijt aan «de politiek»,
die bij de stelselwijziging van de WAO, enige jaren geleden, de indruk zou
hebben gewekt dat geen enkele bevolkingsgroep hiervan nadelige gevolgen zou
ondervinden. Verzoeker meende op grond van zijn eigen ervaringen dat dit voor
de categorie werknemers met een chronische ziekte toch anders ligt.Ook in een andere zaak was sprake van een verzekeringsmaatschappij die
weigerde met een cliënt een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten.
De opgegeven reden was dat het relatief hoge lichaamsgewicht van verzoekster
een gezondheidsrisico zou betekenen. Verzoekster bestreed dit, onder verwijzing
naar haar arbeidsverleden. De afwijzing had grote gevolgen, aangezien verzoekster
hierdoor geen vaste aanstelling kon krijgen en zij haar tijdelijke baan kwijtraakte.Volgens artikel 12, lid 1 WNo heeft iedereen het recht om de Nationale
ombudsman te vragen een onderzoek in te stellen. Kennelijk is het begrip «onderzoek»
voor velerlei uitleg vatbaar.Eén verzoeker gaf hieraan wel een heel eigen uitleg, toen hij de
Nationale ombudsman verzocht om in zijn «laboratoria» onderzoek
te doen naar de samenstelling van een bepaald zuivelprodukt. Het leek de Nationale
ombudsman in dat geval verstandig hem te wijzen op de warenklachtenlijn van
de Inspectie Gezondheidsbescherming.In een ander geval werd – vergeefs – de hulp van Nationale
ombudsman ingeroepen om door nader onderzoek uitsluitsel te krijgen over de
identiteit van de biologische vader van verzoeker. Verzoeker was er, op grond
van bepaalde gegevens, van overtuigd dat hij de zoon was van een, inmiddels
overleden, buitenlandse monarch.Bijzondere vermelding ten slotte verdient de schrijfactie die een verzoeker,
voormalig grensarbeider, was begonnen. Hij en ongeveer tweehonderd andere
voormalige grensarbeiders vroegen de Nationale ombudsman te bewerkstelligen
dat de Hoge Raad snel arrest zou wijzen over de kwestie van de grensarbeiderskorting:
de korting op het AOW-pensioen van de echtgenotes van vele (voormalige) grensarbeiders
in verband met het feit dat de echtgenoten enige tijd in het buitenland hadden
gewerkt en in die periode niet verzekerd waren voor de AOW.Aangezien de Nationale ombudsman niet bevoegd is klachten over de rechterlijke
macht te behandelen, kon aan dit verzoek niet worden voldaan. Wel is vanuit
het Bureau Nationale ombudsman geïnformeerd bij de griffie van de Hoge
Raad op welke termijn een arrest te verwachten viel; dit bleek op niet al
te lange termijn het geval te zijn. 6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen Verdeling
naar onderwerp19961995 I.
Buitenwettelijk         A Overheid:         1.
Gemeenten        a. huisvesting441       b. bijstand
c.a.651       c. heffingen/belastingen437      
d. overige1189      2718   2. Lagere overheden overig       a. provincies (voor 1–7-96)41       b. gemeenschappelijke
regelingen6      47   3. Rechterlijke macht 486       B Niet-overheid:         Overige (o.a. consumentenzaken
verzekeringen, arbeids-, huur- e.a. civielrechtelijke kwesties) 5082     83338091      II. Binnenwettelijk         1. politie/openbaar ministerie 1427   2. Belastingdienst 949  3. Ministerie van Justitie (behalve O.M.) 831   4. Informatie
Beheer Groep 1047   5. Bestuursorganen belast met uitvoering
sociale zekerheidswetgeving 1257   6. Waterschappen 113  7. Universiteiten/hogescholen 66   8. Provincies (na
1–7-96) 24   9. Gemeenten proefproject (na 1–7-96) 75  10. Overige verzoeken 1818      76076938Totaal  15.94015.029De Nationale ombudsman ontvangt elk jaar weer vele telefonische klachten
en verzoeken om informatie. In 1996 waren dat er in totaal 15 940. In
de telefoongesprekken met verzoekers geven de medewerkers van Afdeling I,
op basis van de door verzoeker aangeleverde gegevens, zo goed mogelijk aan
of een eventuele klacht in aanmerking kan komen voor een onderzoek door de
Nationale ombudsman.Is dat niet het geval, dan worden verzoekers, indien mogelijk, verwezen
naar andere instanties. In dit verband kunnen bijvoorbeeld de gemeentelijke
ombudslieden worden genoemd en de ombudslieden die klachten behandelen over
pensioenen, en levensverzekeringen en schadeverzekeringen.Tevens werden verzoekers met klachten over zorgverzekeraars herhaaldelijk
gewezen op het bestaan van de Ombudsman Zorgverzekeringen, die op 1 januari
1996 met haar werkzaamheden is begonnen.In de telefonische gesprekken bleek nogal eens dat verzoekers naar de
Nationale ombudsman waren doorverwezen door personen of instanties die zich
op een ander terrein met belangenbehartiging of klachtbehandeling
bezighouden. Die doorverwijzingen waren echter niet altijd juist, gelet op
de grenzen van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.Hoewel verzoekers dientengevolge vaak teleurgesteld moesten worden in
hun verwachtingen, werd het telefonisch blijk geven van aandacht en betrokkenheid
door de medewerkers van Afdeling I in de regel bijzonder op prijs gesteld. 7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van de politie bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht
(zie tabel 1). Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk
van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk
1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd op de gegevens
in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  298 Ontvangen in 1996  + 545Te behandelen  843 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 394   2) onderzoek     a. rapport177 – 666 b. tussentijds beëindigd95272 In
behandeling per 01/01/97  177Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de politie
daalde licht, van 568 in 1995 naar 545 in 1996. Het aantal afgedane zaken
steeg licht, van 634 in 1995 naar 666 in 1996. Deze 666 zaken betreffen 11,7%
van de 5693 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1996 werden afgedaan.
Daarmee staat de politie op de derde plaats, na het Ministerie van Justitie
(33%) en het Ministerie van Financiën (14%). Van de 666 afgedane zaken
werden 272 (40,8%) afgedaan na in onderzoek te zijn genomen. Deze 272 zaken
vormen 12,8% van de 2118 zaken die de Nationale ombudsman in 1996 afdeed nadat
ze in aanmerking waren gekomen voor onderzoek. Daarmee komt de politie op
de tweede plaats, na het Ministerie van Justitie (46,1%). Over de politie
werden 177 rapporten uitgebracht (1995: 140), 28,8% van de 615 rapporten uit
1996.Wat betreft het gebruik van de beoordelingscriteria – en daarmee
de reden voor de klacht- in de 177 rapporten op het terrein van de politie,
bezien in relatie tot het algemene beeld in totaalgrafiek 6a in hoofdstuk
3, ligt de score op de volgende criteria (iets) hoger: het vereiste van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften: 22,6% (tegen 16,2% voor het totaal);
het vereiste van correcte bejegening: 11,2% (tegen 7,2% voor het totaal).
In de 177 rapporten op het terrein van de politie was het oordeel voor 51,4%
«behoorlijk» en voor 37,9% «niet behoorlijk» (tegen
49,5% respectievelijk 42,9% voor het totaal). 7A.1.2 Inbreng Nationale ombudsman in verplichte cursus
voor hulpofficieren van justitieIn 1995 is het Landelijk Selectie- en Opleidingscentrum Politie (LSOP)
begonnen met het geven van een cursus aan hulpofficieren van justitie. Deze
cursus moet, ingevolge de diverse Aanwijzingsbesluiten, worden gevolgd door
(toekomstige) hulpofficieren voor het verkrijgen van een certificaat van het
Ministerie van Justitie. Na 1 april 1998 kunnen alleen gecertificeerde hulpofficieren
nog als zodanig optreden. Het gaat in totaal om ± 4 000 personen,
in de regel in de rang van inspecteur.De cursus kan alleen worden gevolgd door (toekomstig) hulpofficieren die
een instaptoets hebben afgelegd. Deze toets garandeert een bepaald kennisniveau
op het gebied van, voornamelijk strafvordelijke, politiewerkzaamheden. Ter
voorbereiding op de toets kunnen de deelnemers kiezen uit een schriftelijk
zelfstudiepakket of hetzelfde materiaal, maar dan verwerkt op een CD-i. In
het materiaal wordt veel aandacht besteed aan de Nationale ombudsman, met
name in het hoofdstuk over rechtsbeginselen en in de casuïstiek, die
voor een groot deel is gebaseerd op rapporten van de Nationale ombudsman en
diens conclusies. De juridische inhoud van het zelfstudiepakket is gecontroleerd
door een «toezichthoudende» commissie, bestaande uit een rechter-commissaris,
een officier van justitie en een medewerker van het Bureau Nationale ombudsman.
Naast het zelfstudiepakket krijgen de deelnemers het «Zakboek hulpofficier
van justitie» en het «Zakboek wetteksten» uitgereikt. Ook
aan de samenstelling van deze twee zakboeken wordt meegewerkt door een medewerker
van het Bureau Nationale ombudsman.Nadat een (toekomstig) hulpofficier is geslaagd voor de instaptoets moet
hij een seminar van vier dagen volgen. Dit seminar bestaat uit vijf blokken,
te weten het proces, de persoon, de zaak, de plaats en de hulpofficier van
justitie. Tijdens de eerste vier blokken worden inleidingen gegeven door personen
die dicht bij het werk van de hulpofficier zijn betrokken. Tijdens het eerste
blok is dit een medewerker van het Bureau Nationale ombudsman.In 1996 is 80 keer een inleiding over de Nationale ombudsman verzorgd.
In 1997 zal, naar verwachting, bijna 200 keer zo'n inleiding worden verzorgd.
De inleidingen duren anderhalf uur en worden op lokaties door het hele land
gegeven. Aldus betekent het verzorgen van deze inleiding een aanzienlijk beslag
op het personeel van het Bureau Nationale ombudsman. Voor 1996 kan dit worden
geraamd op een halve formatieplaats, en voor 1997 op meer dan een hele formatieplaats.De Nationale ombudsman maakt voor het geven van de inleidingen voor een
deel gebruik van een daarvoor aangetrokken oud-medewerker. De Nationale ombudsman
acht het geven van de genoemde inbreng in de cursus voor hulpofficieren van
justitie gerechtvaardigd gezien het grote belang dat hij hecht aan inspanningen
om het werk van de Nationale ombudsman dichter bij de praktijk van het politiewerk
te brengen. Opleidingen zijn daarvoor een belangrijke ingang. Bovendien gaat
het bij deze cursus om personen, in de regel inspecteur, die direct leiding
geven aan het uitvoerende politiewerk.Tijdens de inleiding over de Nationale ombudsman wordt aandacht geschonken
aan de wijze van werken van het Bureau Nationale ombudsman en aan casuïstiek.
Hierbij wordt gebruik gemaakt van casusposities die een dilemma voor de hulpofficier
van justitie bevatten. In de vorm van discussie over de casuspositie wordt
verduidelijkt op welke wijze de Nationale ombudsman tot zijn oordeel komt
en welke normen door de Nationale ombudsman zijn ontwikkeld. Na het volgen van het seminar moet de cursist een «meesterproef»
afleggen. Ook in deze meesterproef, die bestaat uit het «oplossen»
van een casus, wordt aandacht besteed aan het werkveld van de Nationale ombudsman.Als een cursist is geslaagd voor de meesterproef, krijgt hij het certificaat
«hulpofficier van justitie» uitgereikt.Het opleiden van hulpofficieren moet een doorgaand proces zijn. Daarom
zal de basiscursus ook na 1 april 1998 nog worden gegeven. Het Bureau Nationale
ombudsman zal ook dan nog inleidingen moeten verzorgen. Daarnaast dient de
al gecertificeerde hulpofficier van justitie vervolgcursussen te volgen. Die
cursussen zijn nu in ontwikkeling, en zullen bijvoorbeeld de vreemdelingenwetgeving
en de wegenverkeerswetgeving omvatten. Ook daarbij zal het werk van de Nationale
ombudsman worden betrokken.Op 15 januari 1997 vond op het politieopleidingscentrum «De Boskamp»
een bijeenkomst plaats van de docenten die het seminar voor hulpofficieren
van justitie verzorgen. De Nationale ombudsman heeft tijdens die bijeenkomst
het openingswoord gesproken. Hij schonk daarin aandacht aan de rol van betrokkene
als hulpofficier van justitie, maar ook aan diens meer algemene hoedanigheid
van leidinggevende. De Natio- nale ombudsman gaf aan dat juist die laatste
hoedanigheid betrokkene bij uitstek de gelegenheid biedt om de normen van
de Nationale ombudsman te verduidelijken en toe te passen. 7A.1.3 Buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA's) in dienst
van gemeentenMet de inwerkingtreding, op 1 april 1994, van de Politiewet 1993 hielden
de zogenoemde onbezoldigd ambtenaar van politie en de bijzondere opsporingsambtenaar
op te bestaan. Daarvoor in de plaats werd in artikel 142 van het Wetboek van
Strafvordering de figuur van de buitengewoon opsporingsambtenaar (BOA) geïntroduceerd
(zie over dit onderwerp ook Jaarverslag 1994, blz. 45, en Jaarverslag 1995,
blz. 52). In 1996 heeft de Nationale ombudsman vier rapporten uitgebracht die (mede)
betrekking hadden op het optreden van BOA's. In alle vier de gevallen waren
deze BOA's in dienst van gemeenten. In zo'n geval wordt de gedraging van de
betreffende BOA toegerekend aan het college van burgemeester en wethouders
van de gemeente waar hij in dienst is.In twee gevallen was de klacht niet gegrond, in één geval
werd geen oordeel gegeven, en eveneens in één geval was de klacht
deels niet gegrond, en werd deels geen oordeel gegeven.Een voorbeeld van het optreden van BOA's biedt de zaak die leidde tot
rapport 96/422 (zie 7A.2, onder a). Het betreft een klacht over het optreden
van een tweetal sociaal rechercheurs van de gemeente Groningen.De bevoegdheid van de Nationale ombudsman om over de gedragingen van BOA's
te oordelen, is gebaseerd op het Besluit van 10 april 1995 (Stb. 1995, 218),
houdende aanwijzing op grond van de Wet Nationale ombudsman van bestuursorganen
van gemeenten en provincies voor de gedragingen van buitengewoon opsporingsambtenaren.
Op grond van dit besluit zijn de bestuursorganen van gemeenten en provincies
met terugwerkende kracht tot en met 1 april 1994 – de inwerkingtreding
van de Politiewet 1993 – aangewezen als bestuursorganen als bedoeld
in artikel 1a, eerste lid, onderdeel d, van de Wet Nationale ombudsman, voorzover
het betreft de uitoefening van de taken die zijn opgedragen aan de voor hen
werkzame buitengewoon opsporingsambtenaren als bedoeld in artikel
142, eerste lid van het Wetboek van Strafvordering.Anders dan de «gewone» opsporingsambtenaren, zoals de ambtenaren
van politie en de officieren van justitie, zijn BOA's in beginsel slechts
met de opsporing van een beperkt aantal strafbare feiten belast. Voorzover
zij binnen de hun gegeven taak gebruik maken van opsporingsbevoegdheden is
hun optreden in die zin vergelijkbaar met het optreden van politieambtenaren
dat ook het optreden van BOA's in overeenstemming dient te zijn met het bepaalde
in het Wetboek van Strafvordering en in eventueel van toepassing zijnde bijzondere
strafwetten. Om die reden is deze paragraaf over de BOA's geplaatst in dit
hoofdstuk over de politie. 7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachteIn 1996 bracht de Nationale ombudsman vijftien rapporten uit die betrekking
hadden op klachten over toepassing van bepalingen betreffende de verdachte
zoals neergelegd in de artikelen 27, 28 en 29 van het Wetboek van Strafvordering
(Sv).In negen gevallen was de klacht niet gegrond, in twee gevallen gegrond.
In één geval was de klacht deels niet gegrond, deels gegrond,
en eveneens in één geval deels niet gegrond, en werd deels geen
oordeel gegeven. Eén keer was de klacht deels gegrond, en werd deels
geen oordeel gegeven. Eén keer werd geen oordeel gegeven. a. Het aanmerken als verdachteOp grond van artikel 27 Sv wordt – voordat de vervolging is aangevangen –
als verdachte van een strafbaar feit aangemerkt degene te wiens aanzien uit
feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan enig strafbaar
feit voortvloeit.In 1996 gaf de Nationale ombudsman in zes rapporten een oordeel over de
vraag of de politie iemand al dan niet terecht als verdachte had aangemerkt.
In twee gevallen werd een klacht op dit punt niet gegrond verklaard, in drie
gevallen was de klacht gegrond, en in één geval werd geen oordeel
gegeven.In rapport 96/449 was het volgende aan de orde.Het regionale politiekorps Midden- en West-Brabant stelde medio april
1995 een onderzoek in naar verduistering van bankpasjes en geldopnamen die
met deze bankpasjes waren verricht. Tijdens het opsporingsonderzoek kwamen
onder meer gegevens beschikbaar over een geldopname bij een bank te Dongen.
Volgens een telefonische opgave van die bank had het tijdregistratiesysteem
van de betaalautomaat aangegeven dat op een bepaald tijdstip geld met een
verduisterde pas was opgenomen. Voorts bleek uit de tijdregistratie van een
bij de betaalautomaat opgestelde videocamara dat ongeveer anderhalf à
twee minuten na het tijdstip waarop met de verduisterde bankpas geld was opgenomen,
verzoeker was begonnen met het verrichten van een geldopname.Een bij het opsporingsonderzoek betrokken politieambtenaar was ervan op
de hoogte dat de tijdregistratie van het videoapparaat één of
twee minuten afweek van de werkelijke tijd. Hij wist op dat moment echter
niet wat de precieze afwijking was, en hij wist ook niet of de tijdregistratie
van het videoapparaat voor- of achterliep bij de werkelijke tijd.Niettemin hield de politie verzoeker aan op verdenking van verduistering
van bankpasjes. Volgens de Nationale ombudsman boden de beschikbare gegevens
echter onvoldoende houvast om, zonder enig nader onderzoek, een verdenking
tegen verzoeker te kunnen rechtvaardigen. Verzoeker kon op het moment waarop
hij werd aangehouden dan ook niet, of in ieder geval nog niet,
als verdachte worden aangemerkt. De onderzochte gedraging was op dit punt
«niet behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 96/394 (zie ook § 7A.3 en §
7A.4) boog de Nationale ombudsman zich over een klacht over een gedraging
van het regionale politiekorps Twente.Verzoeker werd ervan verdacht dat hij op 12 december 1994 een bom had
laten ontploffen bij een winkel te Enschede. Blijkens het terzake opgemaakte
proces-verbaal hadden diverse getuigen onmiddellijk na de bomontploffing een
witte personenauto met een bepaald kenteken met hoge snelheid van de winkel
zien wegrijden. Deze informatie bood volgens de Nationale ombudsman op zichzelf
voldoende aanleiding om de inzittende(n) van de aangeduide auto aan te merken
als verdachte(n) van overtreding van artikel 157 Wetboek van Strafrecht (onder
meer het veroorzaken van een ontploffing). Nader onderzoek wees uit dat X
de bestuurder van de auto was geweest. Nadat X was aangehouden, verklaarde
deze onder meer dat hij op de avond van de ontploffing samen met verzoeker
in de bewuste auto had rondgereden en dat zij op de plaats van de ontploffing
waren geweest. Mede op basis van deze verklaring werd vervolgens ook verzoeker
aangehouden. Volgens verzoeker waren er onvoldoende aanwijzingen om hem als
verdachte aan te merken, en had X juist verzoekers naam genoemd om zijn onschuld
aan te tonen.Een en ander kon er echter volgens de Nationale ombudsman niet aan afdoen
dat er – naar objectieve maatstaven gemeten – voldoende aanleiding
was geweest om (ook) verzoeker aan te merken als verdachte van de ontploffing.
De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk». Verzoeker
bleek achteraf overigens niet bij de ontploffing betrokken te zijn geweest. b. Het verhoor van de verdachteNegen van de in 1996 uitgebrachte rapporten hadden (onder meer) betrekking
op het verhoor van een verdachte door de politie. In zeven gevallen werd de
klacht op dit punt niet gegrond verklaard, en in één geval gegrond.
Eén keer werd op dit punt geen oordeel gegeven.De zaak die leidde tot rapport 96/24 betrof een klacht over de toenmalige
gemeentepolitie te Spijkenisse en de toenmalige rijkspolitie te Dordrecht.
De politie had verzoeker om ongeveer 01.00 uur aangehouden op verdenking van
vernieling van een ruitje, en overgebracht naar het politiebureau te Spijkenisse.
Op dat politiebureau werd verzoeker vervolgens ingesloten in een «voorlopig
ophoudlokaal». Verzoeker klaagde er onder meer over dat hij na zijn
aanhouding niet was verhoord. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman
kwam echter vast te staan dat een politieambtenaar verzoeker omstreeks 04.09
uur in het ophoudlokaal had opgezocht. Volgens deze politieambtenaar zat verzoeker
op dat moment weliswaar slaperig tegen de muur, maar was hij niet vast in
slaap. De betrokken politieambtenaar had verzoeker vervolgens aangesproken,
en hem gevraagd of hij een verklaring wilde afleggen. Verzoeker had daarop
te kennen gegeven geen verklaring te willen afleggen en niets te willen ondertekenen.
Daarna had de betrokken ambtenaar een proces-verbaal van verhoor opgemaakt.
Een en ander leidde tot de conclusie dat verzoekers klacht ongegrond was.
De Nationale ombudsman overwoog ten overvloede dat uit de tekst van artikel
61, tweede lid Sv moet worden afgeleid dat de nachtelijke uren zijn bestemd
voor de nachtrust, en dat het dus in beginsel moet worden afgekeurd dat een
verdachte om vier uur 's nachts wordt gewekt voor een verhoor, tenzij bijzondere
omstandigheden daartoe zouden dwingen. Dergelijke omstandigheden deden zich
volgens de Nationale ombudsman in het onderhavige geval niet voor. Rapport 96/197 betrof de klacht dat ambtenaren van de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond verzoeker niet hadden toegestaan
om aanwezig te zijn bij het verhoor van zijn echtgenote, die op dat moment
vijf maanden zwanger was. Zij werd verhoord omdat er vermoedens bestonden
dat zij illegaal in Nederland verbleef en dat er tussen haar en verzoeker
sprake was van een schijnhuwelijk. Met name gelet op dat laatste punt was
er volgens de Nationale ombudsman voldoende reden om verzoeker niet bij het
verhoor van zijn echtgenote toe te laten. Het feit dat zijn echtgenote zwanger
was, vormde geen bijzondere omstandigheid die voor de vreemdelingendienst
aanleiding had moeten zijn om verzoeker (toch) bij het verhoor aanwezig te
laten zijn. De onderzochte gedraging was dan ook «behoorlijk». c. De bijstand van een raadsmanKrachtens artikel 28 Sv is de verdachte bevoegd zich door een –
gekozen of toegevoegde – raadsman te doen bijstaan. Hem moet, telkens
wanneer hij dit verzoekt, zoveel mogelijk de gelegenheid worden gegeven zich
met zijn raadsman in verbinding te stellen. De raadsman heeft in beginsel
vrije toegang tot de verdachte (artikel 50, eerste lid Sv).In 1996 verschenen drie rapporten die mede betrekking hadden op dit onderwerp.
Twee keer was de klacht niet gegrond, één keer werd geen oordeel
gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 96/497 klaagde verzoeker er onder meer
over dat het regionale politiekorps Hollands Midden op 9 augustus 1994 had
geweigerd zijn advocaat te bellen. Verzoeker was die dag aangehouden op verdenking
van het plegen van ontucht, en vervolgens in verzekering gesteld. Hij had
toen bijstand gehad van een piketadvocaat. Deze was door de politie ingeschakeld
nadat het volgens de politie niet was gelukt om contact te krijgen met verzoekers
eigen advocaat. De politie was het dan ook oneens met de stelling dat zij
had geweigerd om de gekozen raadsman van verzoeker te bellen. De Nationale
ombudsman was het in zoverre met de politie eens, dat hij het op zichzelf
juist achtte om in het kader van een inverzekeringstelling een piketadvocaat
in te schakelen als de eigen, gekozen raadsman niet tijdig kan worden bereikt.
In de onderliggende zaak kon de Nationale ombudsman overigens niet tot een
oordeel komen, omdat de lezingen van de betrokkenen over de vraag welke inspanningen
de politie had gepleegd om met verzoekers raadsman in contact te komen lijnrecht
tegenover elkaar stonden, zonder dat één van de lezingen aannemelijker
kon worden geacht dan de andere. 7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelenIn 27 van de in 1996 uitgebrachte rapporten kwam de toepassing van vrijheidsbenemende
dwangmiddelen door de politie aan de orde.Negentien van deze rapporten hadden (mede) betrekking op de dwangmiddelen
staande houden en aanhouden. In vier gevallen was de klacht gegrond, in tien
gevallen niet gegrond. In drie gevallen achtte de Nationale ombudsman de klacht
deels gegrond, deels niet gegrond. Voorts was in één geval de
klacht deels gegrond, en werd deels geen oordeel gegeven. Ten slotte kon de
Nationale ombudsman in één geval geen oordeel gegeven.In vier rapporten (waaronder rapport 96/394) kwam de vraag aan de orde
of een verdachte bij de aanhouding was geïnformeerd over de reden van
zijn aanhouding. Op grond van artikel 5, tweede lid van het Europees verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en
artikel 9, tweede lid van het Internationaal verdrag inzake burgerrechten
en politieke rechten moet een ieder die is aangehouden direct
worden geïnformeerd over de reden van de aanhouding en de beschuldigingen
die tegen hem zijn geuit.Eénmaal was een op dit punt ingediende klacht niet gegrond, éénmaal
gegrond, en tweemaal werd geen oordeel gegeven.Drie rapporten hadden betrekking op maatregelen ter identificatie van
de verdachte. In alle drie de gevallen waren de klachten niet gegrond.De Nationale ombudsman bracht tien rapporten uit die (onder meer) betrekking
hadden op de fase vanaf de aanhouding tot en met de inverzekeringstelling.
In negen gevallen was de klacht niet gegrond, in één geval gegrond. a. staande houden en aanhoudenEen aantal rapporten over dit onderwerp betrof klachten van burgers die
van mening waren dat zij ten onrechte waren aangehouden, omdat er geen of
onvoldoende reden was om hen als verdachte van een strafbaar feit aan te merken.Zo ook in de zaak die leidde tot rapport 96/371. Het personeel van een
winkel te Amsterdam had een vriendin van de zestienjarige dochter van verzoekers
aangehouden op verdenking van winkeldiefstal, en vervolgens de politie gewaarschuwd.
Terwijl verzoekers' dochter en een andere vriendin probeerden het aangehouden
meisje te bevrijden, arriveerde een aantal ambtenaren van het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland ter plaatse. Zij zagen dat tussen de meisjes en het winkelpersoneel
geduw en getrek plaatsvond. Naar eigen zeggen hadden zij er vervolgens toe
besloten om alle drie de meisjes naar het politiebureau over te brengen, omdat
zij een einde wilden maken aan het tumult. Tevens waren zij in de veronderstelling
dat alle drie de meisjes door het winkelpersoneel waren aangehouden, en aan
hen waren overgedragen ter voorgeleiding aan de hulpofficier van justitie.
Volgens de Nationale ombudsman waren de betrokken ambtenaren te lichtvaardig
tot de veronderstelling gekomen dat alle drie de meisjes door het winkelpersoneel
waren aangehouden. Zij hadden verzuimd na te vragen wat de toedracht van de
winkeldiefstal was geweest, en wat ieders aandeel daarin was geweest. Daardoor
hadden zij niet vernomen dat verzoekers' dochter zich op het moment van de
diefstal niet in de winkel had bevonden. Bovendien waren zij nu niet in staat
om de hulpofficier van justitie bij de voorgeleiding te informeren over de
toedracht van de winkeldiefstal, zodat deze niet adequaat kon toetsen of de
dochter van verzoekers op goede gronden was aangehouden.Verzoekers' klacht dat (ook) hun dochter naar het politiebureau was overgebracht,
terwijl het de betrokken ambtenaren al bekend kon zijn dat zij zich niet aan
de diefstal had schuldig gemaakt, was volgens de Nationale ombudsman dan ook
gegrond.De volgende gebeurtenis leidde tot rapport 96/62 (AB 1996, nr. 133; zie
ook nader § 7A.12.2 en § 7A.17.1). Op 8 juni 1994 was omstreeks
21.00 uur bij de politie te Zoetermeer een melding binnengekomen dat een oude
man vreemd of wezenloos rondliep met een baby. Drie ambtenaren van het regionale
politiekorps Haaglanden begaven zich vervolgens naar de plek waar de man (verzoeker)
zich zou bevinden. Aldaar aangekomen, werden zij door verschillende personen
aangesproken, en door hen gewezen op verzoeker. Ook op de ambtenaren had verzoeker
een wat vreemde, wezenloze indruk gemaakt. Het had hun verder bevreemd dat
een man van zijn leeftijd – verzoeker was 67 jaar oud – op zo'n
laat tijdstip met een baby rondliep. Voorts was verzoeker, zoals hij zelf
aangaf, sjofel gekleed. Een en ander was voor de politieambtenaren reden verzoeker
aan te spreken. Diens reactie kon bij de politieambtenaren niet het inmiddels
opgekomen gevoel wegnemen dat zij met een geestelijk verward persoon te maken
hadden, en zij voelden zich dan ook geroepen om op te treden.
Toen verzoeker wilde doorlopen, pakten zij hem vast. Zij pakten daarop zijn
kind van hem af, en brachten hem geboeid over naar het politiebureau.De korpsbeheerder en de hoofdofficier van justitie plaatsten beiden het
politieoptreden in het perspectief van de hulpverleningstaak van de politie.
Niettemin was er voor de Nationale ombudsman aanleiding dit optreden (mede)
vanuit strafvorderlijk oogpunt te toetsen, gelet op het feit dat zowel de
korpsbeheerder als de hoofdofficier van justitie in hun reactie op verzoekers
klacht over het politieoptreden termen hadden gebruikt als «staandehouden»
en «aanhouden», welke termen een duidelijke strafvorderlijke betekenis
hebben.De Nationale ombudsman overwoog dat in dit geval niet was gebleken van
feiten of omstandigheden op basis waarvan verzoeker kon worden aangemerkt
als verdachte van een bepaald strafbaar feit. Vanuit strafvorderlijk oogpunt
waren de politieambtenaren dan ook niet bevoegd geweest om tegen verzoeker
op te treden. In zoverre was de onderzochte gedraging naar het oordeel van
de Nationale ombudsman dan ook «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman beoordeelde het politieoptreden ook vanuit de gedachte
dat de politieambtenaren hadden gehandeld met het oog op de hun in artikel
2 van de Politiewet toegekende hulpverleningstaak. Hoewel de Nationale ombudsman
niet twijfelde aan de goede bedoeling van de betrokken ambtenaren, oordeelde
hij de onderzochte gedraging ook vanuit dit gezichtspunt «niet behoorlijk».In rapport 96/394 (zie ook 7A.2 en 7A.4) gaf de Nationale ombudsman te
kennen dat het regionale politiekorps Twente onjuist had gehandeld door een –
op zichzelf overigens terecht – aangehouden verdachte niet in de gelegenheid
te stellen zich degelijk aan te kleden. Verzoeker, die slechts gekleed was
in een T-shirt en een broek, was niet (meer) in staat geweest een hem door
zijn moeder aangereikte trui aan te trekken, omdat hij inmiddels al was geboeid.
Gelet op het feit dat een en ander in een decembernacht had plaatsgevonden,
had verzoeker volgens de Nationale ombudsman de gelegenheid moeten krijgen
zich verder aan te kleden.In de zaak die leidde tot rapport 96/422 klaagde verzoekster er onder
meer over dat een tweetal sociaal rechercheurs van de gemeente Groningen,
die haar in haar woning hadden aangehouden op verdenking van bijstandsfraude,
haar niet eerst in de gelegenheid had gesteld uitleg te geven over haar (woon)situatie.Volgens de Nationale ombudsman waren de betrokken rechercheurs daartoe
op dat moment echter niet meer gehouden. Alvorens tot aanhouding over te gaan,
hadden zij de vrouw immers nog in de gelegenheid gesteld vrijwillig met hen
mee te gaan naar het politiebureau, hetgeen zij had geweigerd. Bovendien hadden
de rechercheurs tevoren toestemming gevraagd en gekregen van de officier van
justitie om verzoekster – zo nodig – aan te houden.De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk».Voorts klaagde verzoekster erover dat de rechercheurs haar niet in de
gelegenheid hadden gesteld om te telefoneren. De Nationale ombudsman overwoog
dat opsporingsambtenaren een aangehouden verdachte niet in de gelegenheid
behoeven te stellen telefonisch contact op te nemen met derden, tenzij daar
een speciale reden voor is. Verzoekster had niet expliciet aangegeven met
wie zij wilde bellen, noch met welk doel zij dat wilde. Daarnaast was haar
dochter, die ook in de woning aanwezig was, op de hoogte van de aanhouding
en de daarop volgende overbrenging naar het politiebureau. De onderzochte
gedraging was ook op dit punt «behoorlijk». b. dwangmiddelen ter identificatieBij wet van 24 maart 1993, Stb. 1993, 182 zijn de artikelen 61a, 61b en
61c ingevoegd in het Wetboek van Strafvordering. Hierin is een drietal dwangmiddelen
opgenomen die kunnen worden aangewend tegen een verdachte die zijn identiteit
niet wil bekendmaken. In de eerste plaats kan een – anonieme –
verdachte van een strafbaar feit waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten,
op grond van artikel 61b voor een periode van maximaal zes uur ter identificatie
worden opgehouden. Gedurende die periode en overigens ook gedurende de periode
dat hij wordt opgehouden voor verhoor, kan de anonieme verdachte, voorzover
dat voor de vaststelling van zijn identiteit noodzakelijk is, aan de volgende
drie maatregelen ter identificatie worden onderworpen: het maken van fotografische
opnamen, het nemen van vingerafdrukken, en het nemen van lichaamsmaten (art.
61a). Tenslotte geeft artikel 61c de bevoegdheid een staande- of aangehouden
verdachte ter identificatie te onderzoeken aan zijn kleding, alsmede voorwerpen
te onderzoeken die hij bij zich draagt of met zich voert.Van de drie (mede) over dit onderwerp uitgebrachte rapporten hadden er
twee betrekking op het ophouden ter identificatie, en één op
het nemen van vingerafdrukken. In alle drie de gevallen was de gedraging op
dit onderdeel «behoorlijk».In een zaak die niet tot een rapport leidde, maar die door interventie
werd afgedaan (zie ook § 7A.9.1), had het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond
individuele video-opnamen gemaakt van een groot aantal personen die waren
aangehouden bij een demonstratie. Een drietal stichtingen klaagde er onder
meer over dat de politie dergelijke opnamen had gemaakt, en dat de politie
had geweigerd de opnamen te vernietigen. De Nationale ombudsman overwoog dat
de politie met het oog op artikel 61a Sv bevoegd was om fotografische opnamen
van de aangehouden personen te maken, aangezien zij op dat moment konden worden
aangemerkt als verdachten die weigerden hun naam op te geven, en tegen wie
later mogelijk een strafvervolging zou worden ingesteld. Op dit punt was dan
ook niet onjuist gehandeld. Ten aanzien van de weigering om de video-opnamen
te vernietigen, bleek sprake van een misverstand. De politie had die opnamen
namelijk wel gewist, maar had nagelaten de betrokken personen daarvan op de
hoogte te stellen. c. ophouden voor verhoor en inverzekeringstellingZes van de negen rapporten over dit onderwerp hadden (mede) betrekking
op de duur van het ophouden voor verhoor en/of op de inverzekeringstelling.
Vijf keer was de klacht op dat punt ongegrond, één keer gegrond.
Dat laatste was het geval in de zaak die leidde tot rapport 96/540. Verzoeker
was ingevolge artikel 19 van de Vreemdelingenwet staande gehouden en vervolgens
overgebracht naar het politiebureau voor verhoor. Daar werd hij zeseneenhalf
uur vastgehouden, hetgeen een half uur langer was dan wettelijk is toegestaan.
Nu niet was gebleken van feiten of omstandigheden die de overschrijding van
de wettelijke termijn konden rechtvaardigen, oordeelde de Nationale ombudsman
dat de onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk» was.Rapport 96/517 (zie ook § 7A.12.1) had mede betrekking op het gebruik
van de bevoegdheid tot inverzekeringstelling. De Nationale ombudsman overwoog
dat van vrijheidsbenemende dwangmiddelen, zoals de inverzekeringstelling,
terughoudend gebruik moet worden gemaakt. Dit betekent onder meer, dat het
niet juist is om over te gaan tot inverzekeringstelling wanneer nog niet voldoende
zeker is dat voor het opsporingsonderzoek van belang zijnde onderzoekshandelingen
niet ook kunnen worden verricht binnen de periode van zes uur die, op grond
van artikel 61 Sv, beschikbaar is voor het minder zware dwangmiddel van het
ophouden voor verhoor. De Nationale ombudsman overwoog voorts dat een
en ander niet inhoudt dat pas in verzekering kan worden gesteld wanneer de
tijd die beschikbaar is voor het dwangmiddel ophouden voor verhoor volledig
is verstreken. De Nationale ombudsman oordeelde dat de betrokken hulpofficier
van justitie op juiste wijze van zijn bevoegdheid tot inverzekeringstelling
gebruik had gemaakt.De onderzochte gedraging was op dit onderdeel «behoorlijk». 7A.4 Overige dwangmiddelen 7A.4.1 Binnentreden en huiszoekingIn 1996 verschenen elf rapporten die mede betrekking hadden op politieoptreden
met betrekking tot dit onderwerp. In acht gevallen was de klacht niet gegrond,
in twee gevallen was de klacht gegrond, en één keer werd geen
oordeel gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 96/394 was de politie 's nachts, om
ongeveer 02.30 uur, naar de woning van verzoekers gegaan ter aanhouding van
hun zoon, die ervan werd verdacht betrokken te zijn geweest bij het tot ontploffing
brengen van een bom (zie ook hiervoor onder § 7A.2 onder a en §
7A.3). Nadat de politie had aangebeld, stak verzoekers zoon zijn hoofd uit
het badkamerraam. Eén van de politieambtenaren zei hem dat hij de voordeur
moest opendoen. Verzoekers zoon gaf de politie daarop te kennen dat hij in
bad zat en dat zij het rustig aan moesten doen. Korte tijd later belde de
politie nogmaals aan, waarop verzoekers zoon de politie wederom toevoegde
dat zij het rustig aan moesten doen. Nadat de politie nog enige tijd –
tevergeefs – had gewacht om verzoekers zoon in de gelegenheid te stellen
de voordeur vrijwillig te openen, was zij de woning van verzoekers met geweld
binnengetreden. De politie was in het bezit van een machtiging om verzoekers
woning te betreden.Verzoekers klaagden er – kort gezegd – over dat de politie
hun zoon onvoldoende tijd had gegeven om de voordeur vrijwillig te openen.Volgens de Nationale ombudsman moet de politie – ook als zij in
het bezit is van een machtiging om zonder toestemming van de bewoner diens
woning te betreden – vanuit een oogpunt van behoorlijkheid de bewoner
voorafgaande aan het betreden van de woning in beginsel (toch) eerst om toestemming
vragen. Vervolgens moet de bewoner een redelijke periode worden gegeven om
die toestemming ook daadwerkelijk te verlenen. De Nationale ombudsman overwoog
in deze zaak dat de betrokken politieambtenaren verzoekers zoon voldoende
tijd hadden geboden om hen toe te laten tot de woning van zijn ouders. Aangezien
verzoekers zoon echter niet tijdig op het verzoek om de voordeur te openen
had gereageerd, hadden de betrokken politieambtenaren volgens de Nationale
ombudsman in redelijkheid kunnen besluiten om, met gebruikmaking van de schriftelijke
machtiging, de woning van verzoekers met geweld te betreden. De onderzochte
gedraging was op dit punt «behoorlijk». 7A.4.2 HandboeienHet gebruik van handboeien door de politie kwam in 1996 in twaalf rapporten
aan de orde. In acht van deze rapporten was de klacht niet gegrond; één
keer was zij gegrond. Voorts was de klacht in twee gevallen deels niet gegrond,
en deels gegrond. Eén keer werd geen oordeel gegeven.Rapport 96/304 (zie ook § 7A.5.2.) betrof onder meer de klacht dat
het regionale politiekorps Utrecht verzoekers zoon enige tijd aan handen en
voeten geboeid had achtergelaten in een ophoudruimte van het politiebureau.
In het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam vast te staan dat verzoekers
zoon tijdens zijn verblijf in de ophoudruimte met kracht tegen de deur van
de ophoudruimte had geslagen en geschopt. Nu het risico niet denkbeeldig was
dat verzoeker zichzelf door zijn gedrag letsel zou toebrengen, en gezien de
reële vrees dat hij schade aan de deur zou toebrengen, besloot de politie
verzoekers zoon zowel aan handen als voeten te boeien. De Nationale ombudsman
achtte dit in de gegeven omstandigheden een begrijpelijke en aanvaardbare
reactie. De onderzochte gedraging was in zoverre «behoorlijk».Nadat verzoekers zoon aan handen en voeten was geboeid, begon deze korte
tijd later weer tegen de deur van de ophoudkamer te schoppen. Hierop legde
de politie een zogenoemd «vogelnestje» aan. Hierbij werden de
boeien aan de polsen en aan de voeten van verzoekers zoon met behulp van twee
sets andere boeien aan elkaar vastgemaakt. De Nationale ombudsman achtte het
aannemelijk dat verzoekers zoon gedurende 30 à 40 minuten in die toestand
was gelaten. De Nationale ombudsman overwoog dat voorzover de omstandigheden
het aanleggen van een «vogelnestje» al toelieten, de politie die
situatie na korte tijd had moeten beëindigen. Op dit punt was de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk».Naar aanleiding van dit rapport berichtte de beheerder van het regionale
politiekorps Utrecht de Nationale ombudsman dat de politie had besloten intern
te zoeken naar een andere aanpak om verdachten in situaties als deze te boeien.
De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van dit besluit. 7A.4.3 FouillerenIn één rapport (96/501) gaf de Nationale ombudsman een oordeel
naar aanleiding van een klacht die mede betrekking had op fouilleren. De klacht
was op dat punt gegrond.In die zaak klaagde verzoeker erover dat hij door een ambtenaar van het
regionale politiekorps Friesland was gefouilleerd. Aan deze gebeurtenis was
het volgende voorafgegaan.Vanaf medio 1993 was veel schade aangericht aan (met name) de omheiningen
van terreinen van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten. Aangezien
het politieonderzoek naar aanleiding van deze vernielingen niet naar wens
verliep, gingen ambtenaren van genoemd politiekorps, in samenwerking met medewerkers
van Natuurmonumenten, posten bij verschillende terreinen, in de hoop de daders
van de vernielingen op heterdaad te kunnen betrappen. Bij één
van die gelegenheden hadden een politieambtenaar en een medewerker van Natuurmonumenten
verzoeker op één van de betreffende terreinen aangetroffen.
De politieambtenaar had verzoeker erop aangesproken dat deze zich op verboden
gebied bevond. Vervolgens had hij verzoeker gefouilleerd.In reactie op de klacht deelden de betrokken ambtenaar en de hoofdofficier
van justitie te Leeuwarden mee dat verzoeker was onderworpen aan een zogenoemde
veiligheidsfouillering, en dat dit onderzoek had plaatsgevonden met het oog
op verzoekers vuurwapenantecedenten. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman
kon een en ander de veiligheidsfouillering echter niet rechtvaardigen. Het
enkele feit dat de betrokken ambtenaar wist dat verzoeker vuurwapenantecedenten
had, vormde een te smalle basis voor het oordeel dat er een onmiddellijk gevaar
dreigde, aan welke voorwaarde ingevolge artikel 8, derde lid van de Politiewet
1993 moet zijn voldaan om te fouilleren. Ook de andere, tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman nog aangevoerde argumenten konden de Nationale
ombudsman niet tot een ander oordeel brengen. Zo overwoog de Nationale ombudsman
dat noch het bij derden bekendstaan als onberekenbaar, noch een niet geverifieerd
gerucht, noch een eerdere constatering van een door verzoeker gepleegd strafbaar
feit, in dit geval in redelijkheid konden worden aangemerkt als voldoende concrete aanwijzingen voor het in artikel 8, derde lid van de Politiewet
bedoelde onmiddellijke gevaar.De betrokken ambtenaar had in het terzake opgemaakte mutatierapport onder
meer meegedeeld dat bij de fouillering niets op verzoeker was aangetroffen;
ook geen kniptang. Dit wierp de vraag op of wellicht (mede) was gefouilleerd
met het oog op opsporingsdoeleinden. Voor een dergelijke fouillering is een
eerste vereiste dat sprake moet zijn van een – rechtmatige – aanhouding.
Nu verzoeker echter, gezien het betreffende mutatierapport, niet was aangehouden,
mocht de betrokken politieambtenaar hem al om die reden niet fouilleren. Bovendien,
indien de betrokken politieambtenaar verzoeker wel had aangehouden, dan had
deze aanhouding slechts kunnen gebeuren wegens overtreding van artikel 461
Sr. (betreden van verboden terrein). Er was immers niet gebleken van feiten
of omstandigheden op grond waarvan verzoeker op dat moment als verdachte van
enig ander strafbaar feit kon worden aangemerkt. Een fouillering zou echter
op geen enkele wijze kunnen bijdragen aan de opsporing van de al op heterdaad
vastgestelde overtreding van artikel 461 Sr. Aangezien een strafvorderlijke
fouillering dienstig moet zijn aan de opsporing van strafbare feiten, was
er in dit geval ook vanuit strafvorderlijk oogpunt geen reden geweest om verzoeker
te fouilleren.Al met al kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat er in dit geval
voor de fouillering geen wettelijke grondslag was. De onderzochte gedraging
was dan ook «niet behoorlijk». 7A.4.4 InbeslagnemingOver het gebruik van de bevoegdheid tot inbeslagneming door de politie
bracht de Nationale ombudsman in 1996 zes rapporten uit. In vijf gevallen
was de klacht op dat onderdeel niet gegrond, in één geval was
de klacht deels gegrond, deels niet gegrond.In rapport 96/174 (AB 1996, nr. 278, m.n. PJS; zie ook § 7A.18 en
7B.4) klaagde een autoverhuurbedrijf te Amsterdam er onder meer over dat de
(toenmalige) gemeentepolitie te Nijmegen hem niet onmiddellijk had ingelicht
dat op 31 januari 1994 twee door hem aan derden verhuurde vrachtauto's in
Amsterdam in beslag waren genomen en voor onderzoek waren overgebracht naar
Nijmegen. De betreffende auto's waren in beslag genomen omdat zij waren gebruikt
bij een transport van verdovende middelen. Naar aanleiding van deze klacht
deelde de beheerder van het regionale politiekorps Gelderland-Zuid mee dat
tijdens het onderzoek naar de (onder meer) met behulp van de vrachtauto's
gepleegde strafbare feiten in het belang van de opsporing van deze feiten
zo min mogelijk informatie aan derden was verschaft. Om die reden had het
volgens de korpsbeheerder dan ook niet voor de hand gelegen om verzoeker in
een eerder stadium te informeren over de inbeslagneming van zijn auto's. Gelet
op de omstandigheden van het geval achtte de Nationale ombudsman het aannemelijk
dat het opsporingsbelang inderdaad had vereist dat zo min mogelijk informatie
werd verschaft aan derden. Het was volgens de Nationale ombudsman dan ook
aanvaardbaar dat verzoeker niet onmiddellijk was geïnformeerd over de
inbeslagname. In zoverre was de onderzochte gedraging «behoorlijk».Nadat de politie de vrachtauto's had onderzocht, gaf de officier van justitie
de vrachtauto's vrij, en bepaalde hij daarbij dat de auto's aan verzoeker
ter beschikking konden worden gesteld. Verzoeker klaagde er in dit verband
over dat hij de vrachtauto's vervolgens zelf in Nijmegen had moeten ophalen.
De Nationale ombudsman overwoog dat het in het algemeen niet onjuist is dat
burgers aan wie in beslag genomen voorwerpen worden teruggegeven, deze zelf
moeten ophalen. Voorwaarde is dan wel dat dit voor hen geen al te grote praktische bezwaren met zich mag meebrengen. Aangezien verzoeker een professioneel
autoverhuurbedrijf was, mocht deze volgens de Nationale ombudsman in staat
worden geacht om zelf bestuurders in te schakelen voor het ophalen en terugbrengen
van de vrachtauto's. De gemeentepolitie mocht er dan ook van uitgaan dat er
voor verzoeker geen praktische bezwaren waren om zelf voor het ophalen van
de vrachtauto's zorg te dragen. Ook in zoverre was de onderzochte gedraging
«behoorlijk».Vermeldenswaard is voorts rapport 96/535 over de inbeslagneming en vernietiging
van een 20 jaar oude auto dat hierna, onder § 7B.4, zal worden besproken. 7A.4.5 Dwangmiddelen in de OpiumwetIn 1996 verscheen één rapport (96/48) dat (mede) op dit
onderwerp betrekking had. De desbetreffende klacht was gegrond.In de zaak die tot dit rapport leidde, had het regionale politiekorps
Brabant-Noord een melding ontvangen dat op het dak van een parkeergarage te
's-Hertogenbosch een witte Opel stond geparkeerd, met daarin vier «junks».
Het was de politie bekend dat in de desbetreffende parkeergarage regelmatig
in drugs werd gehandeld. Een aantal politieambtenaren ging naar de parkeergarage
toe, en zag daar inderdaad een witte Opel staan. Daarin bevond zich echter
slechts één vrouw (de echtgenote van verzoeker). Niettemin gingen
twee politieambtenaren naar deze auto toe, en spraken zij verzoekers echtgenote
aan, die vervolgens op een zeker moment uit de auto stapte. Daarna doorzochten
de politieambtenaren de auto op de aanwezigheid van drugs.Volgens de Nationale ombudsman was er in dit geval geen aanleiding te
vermoeden dat zich in de doorzochte auto drugs bevonden. Dit betekende dat
de politieambtenaren niet de in artikel 9, eerste lid van de Opiumwet bedoelde
bevoegdheid hadden om de auto te doorzoeken. Voorts was evenmin gebleken dat
verzoekers echtgenote uitdrukkelijk en uit vrije wil toestemming had verleend
voor het verrichte onderzoek. De Nationale ombudsman oordeelde dan ook dat
de politie «niet behoorlijk» had gehandeld door verzoekers auto
(toch) te doorzoeken. 7A.5 Geweldgebruik door de politieIn 1996 verschenen 20 rapporten (mede) naar aanleiding van klachten over
geweldgebruik door de politie. In vijf rapporten kwam de Nationale ombudsman
tot de conclusie dat de klacht gegrond was, elfmaal achtte hij de klacht niet
gegrond, en driemaal werd geconcludeerd dat de klacht deels gegrond en deels
niet gegrond was. In één zaak kon over een deel van de klacht
geen oordeel worden gegeven; voor het overige was die klacht met betrekking
tot het geweldgebruik niet gegrond. 7A.5.1 VuurwapengebruikIn 1996 verscheen één rapport (96/533, zie ook § 7A.9.2)
over het gebruik van een vuurwapen, door een ambtenaar van het regionale politiekorps
Zaanstreek-Waterland. De Nationale ombudsman verklaarde de klacht ten aanzien
van het vuurwapengebruik niet gegrond.Het betrof hier een in de nieuwsmedia veel besproken zaak waarin een Chinees-Vietnamese
vluchteling dodelijk werd getroffen door een schot van een politieambtenaar,
nadat hij in woede had ingebroken in de flatwoning waar hij eerder die dag
was uitgezet. De betrokkene, die door buurtbewoners werd aangeduid als «de
ninja met de zwaarden», sprong vanuit zijn voormalige
woning door het bovenlicht van het keukenraam op de galerij van de flat. In
beide handen had hij messen. De vier politieambtenaren die naar aanleiding
van een melding op de inbraak waren afgegaan, stonden op de flatgalerij voor
de woning; één alleen en drie tezamen aan weerszijden van het
keukenraam. De betrokkene ging direct na de sprong uit het raam met zijn messen
opgeheven in de richting van de politieambtenaar die alleen stond. Deze week
achteruit, tot hij tegen een hek voor de brandtrap aanliep. Van daar loste
hij eerst enige waarschuwingsschoten, en daarna twee schoten in een been van
de betrokkene.Deze volhardde nog steeds in zijn aanval, ondanks de schoten, en ondanks
het constante geroep – in de Nederlandse en de Engelse taal –
van de aanwezige politieambtenaren. De bedreigde politieambtenaar loste vervolgens
enige schoten in de buikstreek van de aanvaller, waarna deze neerviel. Enige
uren later overleed de betrokkene aan zijn verwondingen.De gebeurtenis werd gadegeslagen door een groot aantal buurtbewoners,
die later tegenover de politie verklaarden dat zij al hadden vermoed dat er
problemen zouden komen, in verband met de gang van zaken bij de ontruiming
van de woning van de betrokkene eerder die dag, waarbij politieassistentie
was verleend.Het openbaar ministerie stelde zich naar aanleiding van een ingesteld
onderzoek van de rijksrecherche op het standpunt dat hier sprake was geweest
van een noodweersituatie. Op grond daarvan werd afgezien van verdere vervolging
van de betrokken ambtenaar.Een aantal familieleden van het slachtoffer klaagde er bij de Nationale
ombudsman onder meer over dat de politie bij haar optreden ernstige inschattingsfouten
had gemaakt, nu zij kennelijk niet op de situatie was voorbereid en niet in
staat was geweest betrokkene aan te houden. Zo had de wachtcommandant die
op de hoogte was geweest van de gebeurtenissen eerder die dag, de betrokken
ambtenaren daarover niet geïnformeerd. Verzoekers waren van mening dat
de politie het gebruik van een vuurwapen had kunnen voorkomen.De Nationale ombudsman was met betrekking tot de voorbereiding van oordeel
dat de informatie waarover de politie op het moment van de melding beschikte
niet van dien aard was geweest dat zij daarin hoe dan ook aanleiding had moeten
zien tot het voeren van vooroverleg of het nemen van bijzondere voorzorgsmaatregelen.
Bij de melding was sprake geweest van een «ninja met zwaarden»
als een algemene benaming; niet was gezegd dat de betrokkene tijdens de inbraak
bewapend was. De Nationale ombudsman oordeelde dat de betrokken ambtenaren
en de wachtcommandant in redelijkheid niet kon worden verweten dat zij niet
hadden voorzien dat de situatie ernstig zou (kunnen) escaleren.Verzoekers opperden de mogelijkheid dat betrokkene zonder gebruik van
een vuurwapen had kunnen worden aangehouden. De Nationale ombudsman overwoog
op dat punt dat, voorzover er in de korte tijd voordat de politieambtenaar
zijn wapen trok gelegenheid zou zijn geweest om in te grijpen, dit niet had
gekund zonder aanzienlijke risico's, gelet op de snelle opeenvolging van gebeurtenissen,
de beperkte ruimte op de galerij, het feit dat betrokkene twee messen droeg
en ten slotte gelet op diens kennelijke gemoedstoestand.De Nationale ombudsman overwoog dat er al met al geen reden was voor het
oordeel dat de politie inschattingsfouten had gemaakt. De onderzochte gedraging
was op dit punt «behoorlijk». Er was helaas sprake geweest van
een noodlottige gang van zaken, waarvan de tragische afloop diep viel te betreuren. 7A.5.2 Overig geweldGeweldstoepassing door de politie waarbij sprake was van fysiek geweld
kwam in 1996 aan de orde in negentien rapporten. Daarin kwam de Nationale
ombudsman vijf keer tot de conclusie dat de klacht op dat punt gegrond was,
tien keer dat de klacht niet gegrond was, en drie keer dat de klacht deels
gegrond, en deels niet gegrond was. In één zaak kon de Nationale
ombudsman op een deel van de klacht op dit punt geen oordeel geven; voor het
overige was die klacht over geweldgebruik niet gegrond.In rapport 96/304 (zie ook § 7A.4.2) sprak de Nationale ombudsman
uit dat het geweld dat ambtenaren van het regionale politiekorps Utrecht hadden
aangewend tegen een verdachte die zich buitengewoon agressief gedroeg in de
cel waarin hij in afwachting van een nader verhoor werd opgehouden, grotendeels
binnen de grenzen van redelijkheid en gematigdheid was gebleven. Eén
van de politieambtenaren had echter, toen betrokkene op de grond lag, zijn
schoen op diens hoofd geplaatst en daarbij behoorlijk wat druk uitgeoefend.
Nog uren daarna was op verzoekers hoofd een voetafdruk zichtbaar geweest.
De Nationale ombudsman oordeelde dat deze vorm van geweldgebruik sterke afkeuring
verdiende, onder meer gelet op de daaraan verbonden risico's, en het vernederende
karakter ervan. Ook al noodzaakte het gedrag van verzoeker tot extra dwang,
niet viel in te zien waarom niet was volstaan met minder vergaande dwang,
zoals het beetpakken van het achterhoofd van betrokkene.De gedraging was op het punt van het gebruikte geweld deels «behoorlijk»,
en deels «niet behoorlijk».Het regionale politiekorps Utrecht liet de Nationale ombudsman in reactie
op dit rapport weten dat binnen het programma van de Integrale Beroepsvaardigheden
Training (IBT) ruime aandacht werd besteed aan het onder controle houden van
agressieve verdachten en het aanleggen van handboeien. Bij brief van 19 november
1996 werd onder meer nog meegedeeld dat docenten bij het aanleren en onderhouden
van deze vaardigheden nooit het plaatsen van een voet op het gezicht van een
verdachte als methode of alternatief aangeven. Geweldgebruik zou binnen het
IBT in 1997 nog extra worden belicht. De Nationale ombudsman nam met belangstelling
kennis van deze informatie.Rapport 96/522 (zie ook § 7A.13.4) betrof een zaak waarin het toegepaste
geweld ertoe leidde dat iemands schouder uit de kom raakte. Politieambtenaren
van het regionale politiekorps Gelderland-Midden traden op jegens een verzoeker
die naar aanleiding van een verkeersovertreding weigerde zijn volledige naam
op te geven. Toen de ambtenaren hem wilden aanhouden terzake van het niet
volledig verstrekken van zijn personalia, en verzoeker weigerde om daartoe
uit zijn auto te stappen, werd hij met geweld uit de auto gehaald. De Nationale
ombudsman achtte het aanwenden van geweld in dit geval op zichzelf niet onjuist.
In aanmerking genomen de gebleken geringe ernst van verzoekers verzet, bracht
de ernst van het letsel de Nationale ombudsman echter tot het oordeel dat
het geweldgebruik in dit geval niet in overeenstemming was geweest met de
eis van proportionaliteit. De onderzochte gedraging was op dit punt «niet
behoorlijk». 7A.6 ControlebevoegdhedenIn 1996 verscheen één rapport waarin de Nationale ombudsman
zich (mede) uitsprak over een klacht die betrekking had op de uitoefening
van controlebevoegdheden door de politie. Deze klacht was niet gegrond. De betrokken ambtenaren van het regionale politiekorps Kennemerland konden
verzoekers zoon, die een bromfiets bestuurde, in redelijkheid met een claxonsignaal
erop attenderen dat zij een verkeerscontrole wilden uitvoeren (rapport 96/275). 7A.7 PolitiecellenIn 1996 verschenen achttien rapporten (mede) naar aanleiding van klachten
over de verzorging in een politiecel, de registratie daarvan en oneigenlijk
gebruik van een politiecel.In acht rapporten verklaarde de Nationale ombudsman de klacht terzake
niet gegrond. Vijf keer was de klacht gegrond, en in drie gevallen was de
klacht deels wel, en deels niet gegrond. In één rapport kon
ten aanzien van de verzorging in de politiecel geen oordeel worden gegeven.
In een ander rapport kon de klacht terzake deels niet worden beoordeeld; voor
het overige was die klacht niet gegrond.In rapport 96/238 verklaarde de Nationale ombudsman verzoekers klachten
over diens behandeling op het politiebureau deels gegrond. Verzoeker klaagde
er onder meer over dat de aanwezige ambtenaren van de rijkspolitie te Halsteren
niet waren ingegaan op zijn herhaalde verzoek om een arts te raadplegen. Verzoeker
was enkele maanden voor zijn verblijf op het politiebureau geopereerd aan
zijn zitvlak. Hij had als gevolg daarvan een wond die verzorging behoefde.
De betrokken ambtenaren deelden tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman
mee dat zij zeker een arts zouden hebben geraadpleegd wanneer dat nodig was
geweest.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat verzoeken om een arts
in beginsel moeten worden gehonoreerd; het is niet aan de politie om de noodzaak
daarvan te beoordelen. Verzoekers klachten waren niet van dien aard geweest
dat de politie er zonder meer van had kunnen uitgaan dat er geen reden was
om een arts te waarschuwen.Rapport 96/406 had onder meer betrekking op de insluiting van verzoekster,
die werd verdacht van overtreding van bepalingen van de Opiumwet, samen met
haar achtjarige zoon, op een politiebureau te Amersfoort (de beslissing om
ook de zoon in te sluiten komt ter sprake in § 7A.16). De Nationale ombudsman
achtte het aannemelijk dat de politie minder celcontroles had uitgevoerd dan
was geadviseerd door de arts die over de insluiting van moeder en zoon was
geraadpleegd. Het advies van de arts betreffende het toezicht gedurende de
nacht noch het feitelijk uitgevoerde toezicht waren geregistreerd. Tevens
kwam uit het onderzoek naar voren dat moeder en zoon waren ingesloten geweest
in een cel zonder intercom, en dat – in afwijking van het advies van
de arts – niet steeds op kloppen of geroep was gereageerd. Al met al
was op verschillende punten niet voldaan aan de bepalingen van de Ambtsinstructie
voor de politie, de Koninklijke Marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar
van 8 april 1994, ten aanzien van het toezicht en de verzorging gedurende
de nacht. Op grond van artikel 34, eerste lid onder a. van deze Ambtsinstructie
hadden moeder en zoon tot de komst van de arts ieder kwartier moeten worden
gadegeslagen, en na diens komst – op grond van artikel 34, lid 1 onder
c – zo vaak als de arts had voorgeschreven.De politie had de aanwijzingen van de arts «over de zorg voor de
gezondheid van de ingeslotene», alsmede de uitgevoerde observaties ingevolge
de artikelen 33 en 34, derde lid moeten registreren, en die aanwijzingen bovendien –
eveneens op grond van artikel 33 – moeten opvolgen. Verzoeksters klacht
over het toezicht gedurende de nacht en het niet (voldoende) reageren op kloppen,
was gegrond. De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van de mededeling van
de korpschef van de regiopolitie Utrecht dat naar aanleiding van de klacht
een aantal maatregelen was getroffen. Onder meer zouden de ophoudkamers in
het districtsbureau van het district Eemland-zuid van de regiopolitie Utrecht
worden voorzien van een intercom, en in voorkomende gevallen zou een aangehouden
persoon met kind(eren) in een meer geschikte ruimte worden geplaatst. 7A.8 LegitimerenLegitimatie door politieambtenaren vormde in 1996 vijf keer (mede) het
onderwerp van een rapport van de Nationale ombudsman. De klachten op dit punt
waren twee keer gegrond, en drie keer niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 96/331 weigerde een tweetal ambtenaren
van het regionale politiekorps Flevoland aan verzoeker de naam mee te delen
van een collega-politieambtenaar die verzoeker eerder, buiten hun aanwezigheid,
had geverbaliseerd. De Nationale ombudsman overwoog op dit punt allereerst
dat onder omstandigheden kan worden afgeweken van de verplichting van artikel
2 van de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke Marechaussee en de
buitengewoon opsporingsambtenaar van 8 april 1994, dat een politieambtenaar
in uniform is gehouden zich, daarnaar gevraagd, te legitimeren met zijn legitimatiebewijs.
Wanneer het vermoeden gerechtvaardigd is dat het verstrekken van de naam van
de politieambtenaar tot gevolg zal hebben dat inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
van die ambtenaar zal worden gemaakt, kan worden volstaan met het verstrekken
van een dienstnummer.In het onderzochte geval hadden de twee politieambtenaren pas na de aanhouding
contact gekregen met verzoeker. Daardoor waren zij niet op de hoogte geweest
van de redenen waarom hun collega zijn naam niet had verstrekt. Gelet daarop
konden zij er in redelijkheid mee volstaan alleen het dienstnummer van deze
politieambtenaar te geven. De onderzochte gedraging was in zoverre «behoorlijk». 7A.9 InformatieHet vastleggen en het verstrekken van informatie door de politie kwam
in 1996 aan de orde in 21 rapporten. Evenals in voorgaande jaren zijn in dit
aantal niet begrepen de rapporten die zijn uitgebracht naar aanleiding van
klachten over de wijze waarop de politie gegevens over een verkeersongeval
had geregistreerd. Deze rapporten komen in dit jaarverslag aan de orde in
paragraaf 7A.13 Politieoptreden en verkeer. 7A.9.1 Vastleggen van informatieIn 1996 bracht de Nationale ombudsman vijf rapporten uit die mede betrekking
hadden op het vastleggen van informatie. De klacht werd op dat punt in vier
gevallen niet gegrond verklaard. In één geval werd de klacht
deels gegrond verklaard en kon over een ander deel geen oordeel worden gegeven.Zijdelings kwam het vastleggen van informatie aan de orde in rapport 96/476
(zie ook § 7A.12.1). In dit geval kon de Nationale ombudsman zich niet
over een gedraging van de politie uitspreken, nu niet alle relevante informatie
was vastgelegd door vermelding in mutaties van dagrapporten. De Nationale
ombudsman overwoog dat dit uit een oogpunt van controle achteraf van het bewuste
politieoptreden viel te betreuren. Als gevolg van dit tekort aan administratieve
nauwkeurigheid was het niet meer mogelijk vast te stellen in hoeverre de politie,
gelet op haar hulpverlenende taak en gegeven de informatie waarover zij destijds had beschikt, in dit conflict steeds had gedaan wat van haar mocht
worden verwacht. Over de onderzochte gedraging kon dan ook geen oordeel worden
gegeven.Een onderzoek naar aanleiding van een klacht over het vastleggen van informatie
op foto en video werd tussentijds beëindigd (zie ook § 7A.3.b).
Het betrof een klacht over de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond die, volgens
verzoekers, onder andere van aangehouden demonstranten individuele foto- en
video-opnamen had gemaakt. Verzoekers stelden dat dit kort voor hun vrijlating
was gebeurd en op een moment dat vaststond dat er geen strafrechtelijke vervolging
zou plaatsvinden.Uit informatie die de korpsbeheerder tijdens het onderzoek aan de Nationale
ombudsman verstrekte, kwam onder meer naar voren dat het ging om aangehouden
personen die hadden geweigerd hun naam te noemen. Om deze reden was besloten
vrijwel alle aangehoudenen heen te zenden. Met het oog op eventuele strafvervolging
waren de betrokkenen echter wel gefotografeerd. In een later stadium was,
in overleg met de officier van justitie, besloten om geheel van vervolging
af te zien. In de brief waarin de Nationale ombudsman verzoekers liet weten
het onderzoek naar de klacht te beëindigen, deelde hij mee dat was gebleken
dat individuele foto- en video-opnamen van de aangehouden demonstranten waren
gemaakt op een tijdstip dat nog niet was besloten dat geen strafrechtelijke
vervolging zou plaatsvinden. In een dergelijke situatie achtte de Nationale
ombudsman het, gezien het bepaalde in artikel 61a van het Wetboek van Strafvordering,
niet onjuist dat de politie fotografische opnamen maakt van aangehouden verdachten
die weigeren hun naam te noemen. 7A.9.2 Verstrekken van informatieHet verstrekken van informatie kwam in 1996 aan de orde in zestien rapporten.
Zes keer werd geconcludeerd dat de klacht op dat punt niet gegrond was, vijf
keer werd de klacht gegrond verklaard. In drie gevallen luidde de conclusie
dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was. In één
zaak werd een deel van de klacht gegrond en een deel niet gegrond verklaard,
en kon over een ander deel geen oordeel worden gegeven. In een ander geval
kon over een deel van de klacht geen oordeel worden gegeven, terwijl overigens
de klacht niet gegrond werd verklaard.In de zaak die leidde tot rapport 96/80 klaagde verzoeker er onder meer
over dat een ambtenaar van het regionale politiekorps Brabant-Noord de politieregisters
had laten raadplegen voor privédoeleinden. Verzoeker had samen met
zijn vrouw een oppasbemiddelingsbureau. Op een avond had verzoeker de dochter
van de betrokken politieambtenaar bezocht, om haar in te schrijven bij het
bureau. In aanwezigheid van haar ouders had de dochter een inschrijfformulier
ingevuld en inschrijvingskosten betaald. Haar vader vertrouwde de handelwijze
van verzoeker niet en liet de politieregisters raadplegen door een dienstdoende
collega. De vader kreeg de resultaten thuisbezorgd en bezocht verzoeker nog
diezelfde avond, om de inschrijving van zijn dochter ongedaan te maken. De
Nationale ombudsman oordeelde dat de politieambtenaar in strijd met de Wet
Politieregisters had gehandeld door informatie uit de politieregisters voor
privédoeleinden te gebruiken. Deze wet schrijft namelijk voor dat alleen
uit politieregisters mag worden geput voorzover de gegevens nodig zijn voor
de vervulling van de politietaak. De onderzochte gedraging was op dit punt
dan ook «niet behoorlijk».Rapport 96/151 (zie ook § 7A.13.3) had betrekking op informatie die
de politie had verstrekt op een kennisgeving van versleping van een voertuig
voor technisch onderzoek. Een dergelijke kennisgeving was in dit geval door de regiopolitie Haaglanden verstrekt aan de bestuurder van een
snorfiets, de zoon van verzoeker. Op de kennisgeving was aangegeven dat het
voertuig tussen de vijfde en tiende werkdag na de versleepdatum moest worden
afgehaald. Toen verzoeker en zijn zoon zich op het bureau vervoegden, werd
hun duidelijk gemaakt dat het technisch onderzoek nog niet was afgerond. Echter,
ook na de afronding van het technisch onderzoek konden zij de snorfiets niet
afhalen. Op basis van de uitkomst van het onderzoek was aan de verbalisanten
geadviseerd de snorfiets in beslag te nemen. De Nationale ombudsman overwoog
onder meer dat door het uitreiken van de kennisgeving van versleping bij de
bestuurder van het versleepte voertuig de indruk werd gewekt dat hij zijn
voertuig moest en ook kon afhalen tussen de vijfde en tiende werkdag na de
versleepdatum. In de tekst van deze kennisgeving was echter niet de mogelijkheid
opgenomen dat het voertuig op basis van de uitkomst van het onderzoek in beslag
kan worden genomen en in dat geval niet zou worden teruggegeven. De Nationale
ombudsman oordeelde dat de tekst van de kennisgeving van versleping in dit
opzicht tekort schoot. Hij zag hierin aanleiding de beheerder van het regionale
politiekorps Haaglanden aan te bevelen de tekst van de kennisgeving van versleping
zodanig aan te (laten) passen dat hierin ook de mogelijkheid van inbeslagname
na het uit te voeren technisch onderzoek wordt vermeld.De beheerder van het regionale politiekorps Haaglanden deelde in reactie
op de aanbeveling mee de aanbeveling te zullen opvolgen. Bij de aanmaak van
nieuwe boekjes voor sleepopdrachten zou op korte termijn de bedoelde informatie
worden opgenomen.In rapport 96/533 (zie ook § 7A.5.1) kwam onder meer aan de orde
een klacht van nabestaanden van een door een politieambtenaar van de regiopolitie
Zaanstreek-Waterland neergeschoten Vietnamees-Chinees familielid met betrekking
tot de informatieverstrekking aan hen door de regiopolitie Zaanstreek-Waterland.
Verzoekers klaagden erover dat de politie hun pas op 7 juli 1994 om 16.00
uur van het overlijden van hun familielid in kennis had gesteld, en niet eerder
contact met hen had opgenomen. Hun familielid overleed op 7 juli 1994 om 01.45
uur, nadat de vorige avond omstreeks 21.10 uur het schietincident had plaatsgevonden.
Uit het onderzoek naar aanleiding van de klacht kwam naar voren dat de politie
in haar administratie geen gegevens over de familie had kunnen vinden. Pas
de volgende ochtend, om 09.00 uur, kon de politie de bevolkingsadministratie
van de gemeente raadplegen. Nadat de politie het adres van de familie had
achterhaald, deed een politieambtenaar rond 10.30 uur een poging om de familie
te informeren. Er werd echter niemand op het adres aangetroffen. Vervolgens
ontving de politie twee bedreigende telefoontjes die in verband konden worden
gebracht met het overlijden van verzoekers' familielid. De Nationale ombudsman
oordeelde dat deze dreigementen voor de politie in redelijkheid aanleiding
konden vormen het informeren van de nabestaanden op te schorten en goed voor
te bereiden, onder meer door inschakeling van een organisatie voor Vietnamese
vluchtelingen. Daarna werden verzoekers op 7 juli 1994 om 16.15 uur in kennis
gesteld van het overlijden van hun familielid. De Nationale ombudsman achtte
de tijd die hiermee gemoeid was geweest weliswaar lang, maar niet zodanig
lang dat er reden was voor het oordeel dat de politie op dit punt niet voldoende
voortvarend had gehandeld. De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook
«behoorlijk».Ook rapport 96/277 is nog het vermelden waard. De klacht betrof een aantal
uitlatingen die een ambtenaar van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond
tegenover een journalist had gedaan met betrekking tot een incident waarbij
verzoeker was betrokken. De ambtenaar had onder meer gezegd
dat verzoeker zich schuldig had gemaakt aan openlijke geweldpleging of mishandeling.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek echter dat de politieambtenaar
zijn uitlatingen had gebaseerd op een zeer summier politieonderzoek. De Nationale
ombudsman oordeelde dat de ambtenaar onvoldoende zorgvuldigheid had betracht
op het gebied van de vereiste objectiviteit en zakelijke toonzetting bij het
verstrekken van informatie aan de nieuwsmedia. Hiermee had hij gehandeld in
strijd met de Richtlijn informatieverstrekking en voorlichting door politie
en openbaar ministerie aan de media in en over strafzaken van 6 mei 1992.
De uitlating dat verzoeker zich schuldig had gemaakt aan openlijke geweldpleging
of mishandeling achtte de Nationale ombudsman in strijd met het algemeen aanvaarde
beginsel dat een ieder voor onschuldig wordt gehouden totdat het tegendeel
is bewezen. Meewerken door de politie aan tv-programma'sIn het Jaarverslag 1995 (blz. 160–163) werd aandacht besteed aan
rapport 95/340 (AB 1995, nr. 570, m.n. PJS). Dit rapport betreft het onderzoek
dat de Nationale ombudsman, deels uit eigen beweging, had ingesteld naar de
wijze waarop, en met name de voorwaarden waaronder, de gemeentepolitie te
Rotterdam, de regiopolitie Amsterdam-Amstelland en de regiopolitie Haaglanden,
alsmede de arrondissementsparketten te respectievelijk Rotterdam, Amsterdam
en 's-Gravenhage, medewerking hadden verleend aan het tot stand komen van
televisieprogramma's waarbij de privacy in het geding was of kon komen van
hen die werden betrokken in opsporingsonderzoek of andere activiteiten van
de politie. De Nationale ombudsman constateerde onder meer dat de richtlijnen voor
informatieverstrekking en voorlichting door politie en openbaar ministerie
aan de media in en over strafzaken (Stcrt. 1992, 86) niet direct zijn toegesneden
op medewerking door de politie aan televisieprogramma's over haar werk. In
het rapport stelde de Nationale ombudsman voorts een lijst op met voorwaarden
die de politie zou behoren te hanteren wanneer haar wordt gevraagd om medewerking
aan televisieprogramma's over het werk van de politie.In rapport 95/340 deed de Nationale ombudsman de aanbeveling aan de beheerders
van de regionale politiekorpsen Rotterdam-Rijnmond, Amsterdam-Amstelland en
Haaglanden, en de Minister van Justitie om de totstandkoming, zo mogelijk
in landelijk verband, te bevorderen van richtlijnen voor de medewerking door
de politie aan televisieprogramma's waarin werkzaamheden van de politie in
beeld worden gebracht, dan wel om de bestaande richtlijnen met het oog op
dit onderwerp aan te passen of uit te breiden, en om vervolgens toe te zien
op een goede naleving van deze richtlijnen door hun korps, respectievelijk
de arrondissementsparketten.In reactie op de aanbeveling liet de Minister van Justitie op 4 december
1995 weten dat de «Richtlijn informatieverstrekking en voorlichting
door de politie en openbaar ministerie aan de media in en over strafzaken»
zal worden aangepast in de door de Nationale ombudsman voorgestelde richting.Op 15 november 1996 berichtte de Minister van Justitie dat bij de herziening
van de richtlijn vertraging was opgetreden. Zij verwachtte dat de herziene
richtlijn, in plaats van medio 1996, in het voorjaar van 1997 in werking zou
treden.De Minister van Binnenlandse Zaken deelde de Nationale ombudsman in een
brief van 17 oktober 1996 mee dat, afgezien van de aanpassing van de Richtlijn,
ook, in samenwerking met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
een handreiking zou worden opgesteld voor politie, brandweer
en ambulancediensten. In deze handreiking zou aandacht worden besteed aan
hetgeen de Nationale ombudsman in rapport 95/340 heeft overwogen.Voorts deelde de Minister van Binnenlandse Zaken mee op één
punt van de aanbeveling van de Nationale ombudsman te zullen afwijken. Artikel
7, tweede lid van de Grondwet staat er volgens de Minister aan in de weg dat
de politie, indien zij medewerking verleent aan het maken van televisie-opnamen
van haar acties, zich het recht voorbehoudt de opnamen voorafgaande aan uitzending
te zien en bepaalde opnamen af te keuren, zoals de Nationale ombudsman had
aanbevolen. De Nationale ombudsman merkte in zijn reactie van 6 december 1996
aan de Minister op dat het hem in de kern gaat om het toezien op het naleven
door de programmamaker van de afspraken die de politie en het openbaar ministerie
met de programmamaker hebben gemaakt in verband met de in het geding zijnde
belangen, en die voorwaarden waren voor het verlenen van medewerking aan het
voorgenomen programma.De korpsbeheerder van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
stelde de Nationale ombudsman er op 23 april 1996 van op de hoogte dat voor
deze regio standaardovereenkomsten waren opgesteld die de relatie regelen
tussen de politie en de producent, en tussen de producent en de personen van
wie opnamen worden gemaakt. De Nationale ombudsman nam hiervan met instemming
kennis.De korpsbeheerder van de regiopolitie Haaglanden zond de Nationale ombudsman
op 31 juli 1996 concepten van een modelovereenkomst tussen televisiemakers
en de politie Haaglanden, en van interne richtlijnen voor het verlenen van
medewerking door de politie aan televisieprogramma's waarin haar werkzaamheden
in beeld worden gebracht. 7A.10 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingenIn 1996 verschenen opnieuw opvallend veel rapporten naar aanleiding van
klachten die (mede) betrekking hadden op politieoptreden naar aanleiding van
aangiften en meldingen, namelijk 62. In 1995 bracht de Nationale ombudsman
33 rapporten uit over dit onderwerp, terwijl dat er in 1993 en 1994 respectievelijk
49 en 55 waren geweest. De Nationale ombudsman gaf in 1996 in 60 gevallen
een oordeel over het betreffende politieoptreden. In het merendeel van de
gevallen – in 32 zaken – was de klacht niet gegrond. In twaalf
gevallen werd de klacht gegrond verklaard. In elf gevallen werd de klacht
deels gegrond en deels niet gegrond verklaard. In drie zaken kon geen oordeel
worden gegeven. In één zaak luidde het oordeel dat de klacht
deels gegrond was, terwijl over een ander deel geen oordeel kon worden gegeven.Aan de meeste rapporten lagen klachten ten grondslag over het niet opnemen
van een aangifte, of over het niet of onvoldoende (voortvarend) optreden naar
aanleiding van een gedane aangifte of melding.In de zaak die leidde tot rapport 96/249, luidde de klacht dat het regionale
politiekorps Flevoland geen proces-verbaal «bekende dader» had
willen opmaken tegen de minderjarige jongen die met stenen naar verzoekers
auto had gegooid, waardoor de auto beschadigd was.Uit het onderzoek bleek dat de politie in eerste instantie had bemiddeld
bij de totstandkoming van een schaderegeling tussen verzoeker en de jongen.
Nadat verzoeker de politie had laten weten dat noch de jongen noch zijn ouders
zich bereid hadden verklaard de schade te vergoeden, had de politie echter
niet verder bemiddeld bij het regelen van de schade. De politie had evenmin
proces-verbaal opgemaakt tegen de jongen, zelfs niet nadat verzoeker
hier verschillende keren om had gevraagd. De Nationale ombudsman achtte dit
in strijd met de bestaande richtlijnen over beleid ten opzichte van strafrechtelijk
minderjarigen en over slachtofferzorg. Deze richtlijnen stellen onder meer
als voorwaarde voor politiesepot dat de schade tussen partijen is geregeld.Ook kwam uit het onderzoek naar voren dat de politie, nadat zij een proces-verbaal
«onbekende dader» had opgemaakt, verzoeker had toegezegd dat hij
kon terugkomen indien het feit dat niet een proces-verbaal «bekende
dader» was opgemaakt voor hem problemen zou opleveren. De Nationale
ombudsman oordeelde dat de politie – door niet actief te bemiddelen
bij het regelen van de schade en ook niet een proces-verbaal «bekende
dader» op te maken – had gehandeld in strijd met de verwachting
die zij met bedoelde opmerking bij verzoeker had gewekt. De onderzochte gedraging
was dan ook «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman zag hierin aanleiding tot de aanbeveling aan de
beheerder van het regionale politiekorps Flevoland om het gevraagde proces-verbaal
«bekende dader» alsnog te laten opmaken. De korpsbeheerder deelde
bij brief van 5 juli 1996 mee dat naar aanleiding van de aanbeveling op 25
juni 1996 een proces-verbaal «bekende dader» was opgemaakt. Anonieme getuigeRapport 96/250 betreft de klacht dat het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
de getuige van een tasjesroof waarvan verzoekers moeder het slachtoffer was
geweest, niet de mogelijkheid had geboden anoniem te getuigen. Verzoeker had
met zijn klacht artikel 226a van het Wetboek van Strafvordering op het oog.
Ingevolge deze bepaling kan de rechter-commissaris onder meer op vordering
van de officier van justitie bevelen dat de identiteit van een getuige ter
gelegenheid van het verhoor verborgen blijft.Uit het onderzoek naar aanleiding van de klacht kwam naar voren dat de
betrokken politieambtenaar de dag na het opnemen van de aangifte de desbetreffende
getuige had gehoord. De getuige had aangegeven dat zij uit angst voor represailles
van de vermoedelijke daders van de tasjesroof niet wenste te getuigen. Toen
bleek dat zonder de verklaring van de getuige de zaak onbevredigend zou aflopen,
nam de politie contact op met de officier van justitie. Gezamenlijk overleg
had vervolgens tot de conclusie geleid dat er onvoldoende rechtvaardiging
was om de getuige aan te merken als een bedreigde getuige.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de politie correct had gehandeld
door met de officier van justitie contact op te nemen over de vraag of de
getuige kon worden aangemerkt als bedreigde getuige. De Nationale ombudsman
overwoog daartoe dat het immers aan de officier van justitie was om een beslissing
te nemen over de noodzaak om een vordering bij de rechter-commissaris in strafzaken
in te stellen tot het anoniem horen van de getuige. De onderzochte gedraging
was in dit opzicht «behoorlijk».Ook gaf de Nationale ombudsman een oordeel ten aanzien van de inhoud van
de beslissing. De regeling van artikel 226a Sv houdt onder meer in dat een
getuige anoniem kan worden gehoord indien deze getuige zich zodanig bedreigd
kan achten dat, naar redelijkerwijze moet worden aangenomen, voor het leven,
de gezondheid of de veiligheid dan wel de ontwrichting van het gezinsleven
of het sociaal-economisch bestaan van die getuige moet worden gevreesd. Volgens
de Memorie van Toelichting is de regeling van de bedreigde getuige tot stand
gekomen om met name de georganiseerde criminaliteit te bestrijden. In verband
met deze bepaling moet aan strenge voorwaarden zijn voldaan; het enkele bestaan
van een bedreiging is niet voldoende. De Nationale ombudsman oordeelde dat
de officier van justitie zich in dit geval in redelijkheid op het standpunt
had kunnen stellen dat de desbetreffende regeling niet van toepassing was.
De gedraging was «behoorlijk». 7A.11 BejegeningDe Nationale ombudsman bracht in 1996 35 rapporten uit waarin (mede) een
oordeel werd gegeven over bejegening door politieambtenaren. In vijftien zaken
werd de klacht niet gegrond verklaard en in zeven zaken gegrond. In tien gevallen
kon over de onderzochte gedraging geen oordeel worden gegeven. In één
geval werd een deel van de klacht gegrond geacht, terwijl over een ander deel
geen oordeel werd gegeven. In twee rapporten werd de klacht deels niet-gegrond
verklaard, terwijl over een ander deel geen oordeel werd gegeven.Evenals in voorgaande jaren hadden de klachten over bejegening met name
betrekking op de wijze waarop de politie burgers te woord had gestaan. In
24 gevallen werd geklaagd over opmerkingen die de politie had gemaakt. In
de overige gevallen werd geklaagd over de houding die de politie had aangenomen
tegenover burgers.Een zaak waarin zowel de opstelling van politieambtenaren als een door
hen gemaakte opmerking onderwerp van de klacht was, leidde tot rapport 96/516
(zie ook § 7A.13.3). De klacht betrof het politieoptreden jegens verzoeker
tijdens het Oud Limburgs Schuttersfeest in Voerendaal. Bij dit feest werd
onder meer een optocht van schutterijen gehouden, waarvoor een deel van de
openbare weg was afgezet. Aan bezoekers werd een entreegeld van vijf gulden
gevraagd. Verzoeker was van mening dat geen betaling kon worden verlangd voor
het betreden van een openbaar weggedeelte. Hij wilde het feest bezoeken zonder
te betalen.De burgemeester van Voerendaal gaf hierover aan dat het gemeentebestuur
zijns inziens bevoegd was geweest om gedeelten van de openbare weg af te sluiten
voor het verkeer en dat het heffen van entreegeld door de organisatoren van
het feest legitiem was geweest. De burgemeester merkte daarbij nog op dat
de organisatoren niettemin de instructie was gegeven bezoekers die aangaven
niet te willen betalen toch toe te laten, om escalatie te voorkomen.De Nationale ombudsman merkte hierover op dat een bezoeker die geen entree
wenste te betalen niet daadwerkelijk de toegang tot de weg mocht worden ontzegd.
In dit verband achtte hij het van belang dat eenieder in beginsel gebruik
dient te kunnen maken van de openbare weg. Wel kan de vrije doorgang van het
verkeer op de openbare weg om bijvoorbeeld veiligheidsredenen tijdelijk worden
beperkt, zoals gebeurt bij manifestaties en festiviteiten. In dit geval diende
de afzetting kennelijk tevens om de organisatoren in staat te stellen entree
te heffen. Dat is echter niet een maatregel die past binnen de reeks van gronden
waarop, ingevolge de Wegenverkeerswet, de vrije doorgang van het verkeer op
een openbare weg mag worden beperkt. De Nationale ombudsman gaf aan dat dit
betekende dat het betalen van entree slechts kon berusten op vrijwilligheid
van de bezoekers, om bij te dragen in de kosten van de organisatie van het
evenement.In dit geval werd het verzoeker niet toegestaan om de weg te betreden
zonder te betalen. Toen verzoeker zich vervolgens bij twee politieambtenaren
van het regionale politiekorps Limburg-Zuid daarover beklaagde, gaven deze
hem te kennen dat hij formeel gezien gelijk had, maar dat hij zo sportief
moest zijn gewoon te betalen. De politieambtenaren waren niet bereid te bewerkstelligen
dat verzoeker alsnog zou worden toegelaten. Toen verzoeker voet bij stuk bleef
houden, gaf één van de betrokken ambtenaren hem te verstaan
dat hij zich moest verwijderen. Daarbij gebruikte de politieambtenaar het
woord «oplazeren». De Nationale ombudsman kon begrip opbrengen voor de poging van de betrokken
ambtenaren verzoeker ertoe te bewegen om vrijwillig de verlangde entreesom
te voldoen. Ook achtte hij het niet onbegrijpelijk dat zij de opstelling van
verzoeker onredelijk vonden, en geïrriteerd raakten door zijn volharding
daarin. Toch keurde de Nationale ombudsman het optreden van de betrokken ambtenaren
op dit punt af. De Nationale ombudsman was van oordeel dat de politieambtenaren
inconsequent hadden gehandeld, door enerzijds verzoeker de correcte mededeling
te doen dat hem formeel niet kon worden belet zonder te betalen het afgezette
weggedeelte te betreden, maar anderzijds hem weg te sturen toen hij bleef
aandringen. De Nationale ombudsman was van oordeel dat de betrokken ambtenaren
er beter aan hadden gedaan – alleen al om escalatie te voorkomen –
om in overleg te treden met leden van de organisatie van het feest om verzoeker
zonder betaling toegang te verschaffen. Daarmee zouden zij ook hebben gehandeld
in overeenstemming met de instructie die aan de organisatoren was gegeven.
Bovendien getuigden de gebruikte bewoordingen niet van de professionele houding
die van een politieambtenaar jegens een burger mag worden verwacht. Op dit
punt achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «niet behoorlijk». 7A.12 Hulpverlening 7A.12.1 BurenruziesPolitieoptreden waarbij conflicten tussen buren een rol speelden, kwam
in 1996 in verschillende zaken aan de orde. De Nationale ombudsman gaf in
vijf rapporten een oordeel over dat politieoptreden. In drie gevallen luidde
de conclusie dat de klacht niet gegrond was. In één zaak werd
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond verklaard. In een andere zaak
(rapport 96/476) kon over de wijze van optreden van de politie geen oordeel
worden gegeven, nu er te weinig informatie over dit optreden was vastgelegd
(zie ook § 7A.9.1).Uitgangspunt is dat in het geval van burenruzies het accent van politieoptreden
zoveel mogelijk dient te liggen op bemiddeling, preventie en hulpverlening.
Daardoor kan wellicht in een vroeg stadium erger worden voorkomen. Indien
het conflict echter toch escaleert en er sprake is van strafbare feiten, of
althans van een naar objectieve maatstaven gemeten redelijk vermoeden daarvan,
behoort het tot de taak van de politie om repressief op te treden en naar
aanleiding van een door één van de partijen gedane aangifte
een behoorlijk onderzoek in te stellen.De zaak die leidde tot rapport 96/476 betrof een al jarenlang lopend conflict
tussen de familie van verzoeker en de familie van verzoekers buurman. Na een
vechtpartij tussen verzoekers zoon en de buurman verhevigde het conflict,
en werd er door betrokkenen herhaaldelijk een beroep gedaan op de plaatselijke
politie, de voormalige gemeentepolitiekorpsen van Middelburg en Vlissingen
en de rijkspolitie te Arnemuiden. Op 31 mei 1994 werd verzoekers echtgenote
door de buurman opzettelijk met een door hem bestuurde tractor overreden,
als gevolg waarvan zij overleed. De buurman werd hiervoor veroordeeld tot
een gevangenisstraf voor de tijd van vier jaar met aftrek van voorarrest en
onvoorwaardelijke terbeschikkingstelling.Verzoeker klaagde erover dat de politie onvoldoende was opgetreden naar
aanleiding van de meldingen van hem en zijn familieleden over het gedrag van
de buurman jegens hen, voorafgaande aan de dood van zijn echtgenote. Hij was
van mening dat de verschillende betrokken politieonderdelen (op 1 april 1994
opgegaan in het regionale politiekorps Zeeland) de meldingen onvoldoende schriftelijk
hadden vastgelegd, en hadden verzuimd om het probleem structureel
aan te pakken. Zoals ook verzoeker aangaf, ging het niet om de vraag of de
politie de gebeurtenis op 31 mei 1994 daadwerkelijk had kunnen voorkomen.
Verzoeker was echter wel van mening dat de politie niet alles had gedaan wat
in de gegeven omstandigheden van haar mocht worden verwacht. Tijdens het onderzoek legde de beheerder van het regionale politiekorps
mutaties van dagrapporten over. Uit die mutaties bleek dat er een reeks van
meldingen was geweest. In de mutaties was de voorgeschiedenis van het conflict
aangeduid en was opgemerkt dat de buurman uit leek te zijn op confrontatie,
onder meer door verzoeker en leden van zijn familie meer dan eens bijna te
overrijden. Verder bleek uit de mutaties dat de politie een aantal keren naar
aanleiding van meldingen ter plaatse was geweest. In enkele gevallen, betreffende
vernieling, was proces-verbaal opgemaakt. De overige meldingen betroffen vrijwel
steeds hinderlijk of dreigend, maar niet zozeer strafbaar gedrag van de buurman.
De Nationale ombudsman overwoog dat het dan ook te billijken was dat de politie
naar aanleiding van deze meldingen niet repressief was opgetreden, ook gelet
op het feit dat bij burenruzies de nadruk in eerste instantie dient te liggen
op preventief optreden.De korpsbeheerder deelde mee dat aan de preventieve taak van de politie
inhoud was gegeven doordat verschillende malen was getracht te bemiddelen.
Dit was echter zonder succes gebleven, omdat betrokkenen niet hadden willen
meewerken. Gevraagd om aan te geven op welke momenten en door wie van politiezijde
bemiddelingspogingen waren ondernomen, volstond de korpsbeheerder met verwijzing
naar de genoemde mutaties in de dagrapporten. Hij merkte daarbij op dat verdere
gegevens niet (meer) beschikbaar waren.Uit de overgelegde mutaties was echter niet af te leiden op welke momenten
en op welke wijze was opgetreden, en welke politieambtenaren daarbij betrokken
waren geweest. De mutaties bevatten in elk geval geen vermelding van bemiddelend
optreden.De Nationale ombudsman overwoog dat het uit een oogpunt van controle achteraf
van politieoptreden viel te betreuren dat niet alle informatie beschikbaar
was gehouden die op deze zaak betrekking had. Als gevolg van dit tekort aan
administratieve nauwkeurigheid was het voor de Nationale ombudsman niet meer
mogelijk vast te stellen in hoeverre de politie, gelet op haar hulpverlenende
taak en gegeven de informatie waarover zij destijds had beschikt, in dit zo
tragisch geëindigd conflict steeds had gedaan wat van haar mocht worden
verwacht. Over de onderzochte gedraging kon dan ook geen oordeel worden gegeven.Een voorbeeld van een geval waarin de politie repressief optrad in het
kader van een conflict tussen buren wordt gevormd door de zaak die leidde
tot rapport 96/517 (zie ook § 7A.3). In deze zaak was sprake van een
al enige tijd voortdurende burenruzie. De echtgenote van verzoekers buurman
schakelde de politie in, nadat het conflict eerder die dag was geëscaleerd.
Verzoeker had in dat verband een ijzeren staaf ter hand genomen, en daarbij
dreigende taal gebruikt jegens de buurman. Naar aanleiding van de melding
kwamen twee politieambtenaren van het regionale politiekorps Flevoland ter
plaatse; zij hielden verzoeker aan.Hoewel de melding van het incident diende te worden geplaatst in het kader
van een slepende burenruzie, oordeelde de Nationale ombudsman dat de betrokken
politieambtenaren in dit geval in redelijkheid hadden kunnen afzien van preventief
optreden, en hadden kunnen besluiten direct over te gaan tot aanhouding van
verzoeker. Op grond van de melding, en op grond van de bevindingen ter plaatse,
bestond het redelijk vermoeden dat verzoeker zich schuldig had gemaakt aan
een strafbaar feit, waarbij repressief optreden was geboden. Rapport 96/514 betreft onder meer de vraag of een ambtenaar van het regionale
politiekorps Haaglanden verzoeker en zijn echtgenote telefonisch op juiste
wijze te woord had gestaan. De regiopolitie Haaglanden was herhaaldelijk opgetreden
naar aanleiding van meldingen van verzoeker van geluidoverlast, veroorzaakt
door zijn buren, en naar aanleiding van verzoeken om bemiddeling van zowel
verzoeker als zijn buren. Dit optreden had er niet toe kunnen leiden dat de
problemen tussen verzoeker en zijn buren waren opgelost. In het desbetreffende
telefoongesprek vroeg verzoekers echtgenote aan de betrokken ambtenaar te
worden doorverbonden met de meldkamer. Zij wilde doorgeven dat er inmiddels
geen sprake meer was van de eerder op die dag gemelde geluidoverlast die was
veroorzaakt door de buren. De betrokken ambtenaar weigerde echter om door
te verbinden, omdat hij via de computer de eerdere melding van geluidoverlast
had gezien, en omdat hem in het verleden verschillende keren was gebleken
dat tussenkomst en bemiddeling van de politie geen verbetering konden brengen
in de slechte verhouding tussen verzoeker en zijn buren. De betrokken ambtenaar
deelde in het telefoongesprek mee dat er zijns inziens geen sprake was van
daadwerkelijke geluidoverlast veroorzaakt door de buren van verzoeker, nu
andere buurtbewoners daarvan geen last bleken te hebben. Hij deelde verzoeker
vervolgens mee dat de politie zich in beginsel niet meer zou inspannen voor
deze kwestie; hij wees daarbij op de mogelijkheid van een civiele procedure,
of van verhuizen.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de betrokken ambtenaar
van mening was geweest dat de middelen die de politie ten dienste stonden
om het conflict tussen verzoeker en zijn buren tot een goed einde te brengen,
waren uitgeput. De betrokken ambtenaar had het telefoongesprek aangegrepen
om zijn standpunt uiteen te zetten. De Nationale ombudsman oordeelde dat dit
hem in beginsel vrij stond. De betrokken ambtenaar had echter verzoekers echtgenote
voldoende gelegenheid moeten bieden mee te delen wat het doel was van haar
verzoek om te worden doorverbonden met de meldkamer. Door haar die ruimte
niet te geven, had hij vanuit een oogpunt van professionaliteit niet juist
gehandeld. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging in dit opzicht
«niet behoorlijk».Overigens vond de Nationale ombudsman dat de betrokken ambtenaar er, gelet
op de beschikbare informatie, in redelijkheid toe had kunnen overgaan om verzoeker
mee te delen dat de politie in de toekomst niet meer preventief, maar nog
slechts repressief zou optreden met betrekking tot het burenconflict. In zoverre
was de onderzochte gedraging «behoorlijk». 7A.12.2 Overige rapporten op het terrein van hulpverlening
door de politieIn 1996 verschenen op het terrein van de hulpverlening door de politie
verder nog zeven rapporten, die geen betrekking hebben op de hiervoor genoemde
onderwerpen. In drie gevallen werd geconcludeerd dat de klacht niet gegrond
was. In twee zaken werd de klacht gegrond verklaard. In een andere zaak werd
een deel van de klacht niet gegrond verklaard, terwijl over een ander onderdeel
geen oordeel kon worden gegeven. Ten slotte verrichtte de Nationale ombudsman
op het terrein van de hulpverlening nog een onderzoek uit eigen beweging,
in het kader van artikel 15 WNo. Dit onderzoek leidde tot rapport 96/343.
Daarin oordeelde de Nationale ombudsman dat de onderzochte gedraging «behoorlijk»
was.De aanleiding voor het instellen van het genoemde onderzoek uit eigen
beweging was een bericht in «De Gooi en Eemlander» van 31 januari
1996. In dit bericht was vermeld dat een zwerver aan bevriezingsverschijnselen
was overleden, nadat hij enkele weken schaars gekleed op station
Naarden-Bussum had rondgehangen. Een medewerker van een snackbar had zich
een dag voordat de zwerver overleed (29 januari 1996), ernstige zorgen gemaakt
om diens toestand, en daarover gebeld naar het regionale politiekorps Gooi-
en Vechtstreek. De krant berichtte dat de politie daarop naar de man was gaan
kijken, maar hem niet had meegenomen.De Nationale ombudsman onderzocht of de betrokken politieambtenaren hadden
nagelaten adequate hulp te verlenen aan de dakloze. In algemene zin merkte
de Nationale ombudsman op dat de politie er bij het uitoefenen van haar taken
(waaronder het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven) zorg voor moet
dragen dat personen die onmiddellijk gevaarlijk zijn voor de openbare orde,
veiligheid of gezondheid of voor zichzelf, van openbare plaatsen worden verwijderd
en zo mogelijk worden overgedragen aan het eigen zorgkader. Indien de politie
weet of vermoedt dat een persoon die een gevaar voor zichzelf of anderen veroorzaakt
geestelijk gestoord is, waarschuwt zij een arts. Zo kan de politie een voorportaal
zijn bij de toepassing van de inbewaringstelling als bedoeld in de Wet bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat de twee
betrokken ambtenaren op 28 januari 1996 naar aanleiding van een melding naar
het NS-station Naarden-Bussum zijn gegaan. Daar hebben zij in de verwarmde
wachtruimte van het station een man aangetroffen. De politieambtenaren hebben
met de man in de Engelse taal gesproken, en daarbij geconstateerd dat hij
goed aanspreekbaar was. Buiten het feit dat de man zei dat hij de echtgenoot
was van een bekende televisiepersoonlijkheid, maakte hij een normale indruk.
Hij veroorzaakte geen overlast en was niet agressief. In het gesprek hebben
de politieambtenaren de man meegedeeld dat de wachtruimte niet als verblijfplaats
kon worden gebruikt. De politieambtenaren hadden de indruk dat de man dakloos
was en hebben hem, gelet op de weersomstandigheden en het feit dat de regio
Gooi en Vechtstreek geen opvangmogelijkheden voor daklozen had, geadviseerd
naar Amsterdam te gaan, voor het krijgen van opvang, kleding en voedsel. De
man gaf de politieambtenaren de indruk te begrijpen wat er werd gezegd. De
medewerker van de snackbar heeft tijdens het onderzoek tegenover medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman verklaard dat de dakloze man, hoewel hij
een verwilderde indruk had gemaakt, wel aanspreekbaar was geweest.De Nationale ombudsman oordeelde dat het ervoor moest worden gehouden
dat de betrokken politieambtenaren de dakloze man niet in een zodanige situatie
hadden aangetroffen dat onmiddellijk ingrijpen door hen was geboden. De Nationale
ombudsman vond dan ook dat de betrokken politieambtenaren, gelet op hun hulpverleningstaak,
op het moment dat zij de dakloze aantroffen – voor in de middag –
adequaat hadden gehandeld door hem te wijzen op bestaande opvangmogelijkheden
in Amsterdam. Voor verderstrekkend optreden was op dat moment geen aanleiding
geweest.Dat de man het advies van de betrokken politieambtenaren niet had opgevolgd
en naderhand de nacht buiten, in de winterkou, had doorgebracht, en vervolgens
aan de gevolgen van onderkoeling was overleden, achtte de Nationale ombudsman
uiterst tragisch. Dit kon de betrokken ambtenaren echter in redelijkheid niet
worden verweten. De onderzochte gedraging was «behoorlijk».Rapport 96/62 (AB 1996, nr. 133; zie ook § 7A.3 en § 7A.17.1)
betrof een zaak waarin een 67-jarige vader klaagde over het optreden van ambtenaren
van het regionale politiekorps Haaglanden ten opzichte van hem, toen hij op
8 juni 1994 omstreeks 21.00 uur met zijn baby op de arm wandelde in een landelijk
deel van de gemeente Zoetermeer. De politie te Zoetermeer had
een melding ontvangen dat er een oudere man vreemd of wezenloos met een baby
zou rondlopen. In reactie hierop hadden zich drie politieambtenaren begeven
naar de plaats waar verzoeker liep, twee per auto en één per
motorfiets. Uit rapportages was naar voren gekomen dat de ambtenaren, ter
plaatse gekomen, door verschillende personen op verzoeker waren gewezen. De
ambtenaren vermeldden in hun rapportage naar aanleiding van de klacht dat
verzoeker op hen een wat vreemde, wezenloze indruk had gemaakt, en dat het
hun had bevreemd dat een man van zijn leeftijd op zo'n laat tijdstip met een
baby rondliep. Verzoeker was, naar hij zei, sjofel gekleed.Naast een beoordeling in het kader van het Wetboek van Strafvordering
beoordeelde de Nationale ombudsman het optreden van de betrokken ambtenaren
ook vanuit het uitgangspunt dat de politie had gehandeld in het kader van
haar hulpverleningstaak ingevolge artikel 2 van de Politiewet, en in het bijzonder
in het belang van de baby. De Nationale ombudsman was van oordeel dat de aangetroffen
omstandigheden, gecombineerd met de eigen waarnemingen van de politieambtenaren,
rechtvaardigden dat de betrokken ambtenaren verzoeker hadden aangesproken
om te trachten informatie over de situatie te krijgen. De Nationale ombudsman
ging vervolgens na of verdergaand optreden gerechtvaardigd was geweest. Verzoeker
had gezegd dat de baby zijn zoon was, en had vervolgens willen doorlopen.
Vast stond dat de politieambtenaren hem daarop hebben vastgepakt, de baby
hebben afgenomen en verzoeker en de baby hebben meegenomen in twee politieauto's,
waarbij verzoeker werd geboeid. De Nationale ombudsman overwoog dat voorzover
optreden door de politie in het kader van de hulpverleningstaak hoe dan ook
al vrijheidsbeneming en het gebruik van geweld kan rechtvaardigen, daarvan
hooguit sprake kan zijn wanneer er voldoende reden is om uit te gaan van het
bestaan van een noodtoestand, waarin sprake is van een conflict van rechtsplichten.
De genoemde omstandigheden en de waarnemingen waren naar het oordeel van de
Nationale ombudsman volstrekt onvoldoende om aan te nemen dat er zo'n gevaar
dreigde voor de baby dat directe hulpverlening zonder meer geboden was, en
bovendien alleen kon plaatsvinden door het, op de aangegeven wijze, maken
van een inbreuk op de vrijheid van verzoeker. Van een noodtoestand was volgens
de Nationale ombudsman dan ook geen sprake. Zo er al reden was geweest voor
verder optreden in het kader van de hulpverlening, gaf de Nationale ombudsman
aan dat dit bijvoorbeeld had kunnen gebeuren in de vorm van het aanbieden
van een lift naar huis, of eventueel het volgen van verzoeker.De Nationale ombudsman had op zichzelf geen reden tot twijfel aan de goede
bedoelingen van de betrokken ambtenaren. Dat kon echter niet afdoen aan het
oordeel dat voor hun optreden, voorzover dat bestond uit vrijheidsbeneming
van verzoeker en het gebruik van geweld tegen hem, binnen het kader van hulpverlening,
geen rechtvaardiging bestond. De onderzochte gedraging was in zoverre «niet
behoorlijk».In rapport 96/290 overwoog de Nationale ombudsman dat het tot de taak
van de politie behoort om waar mogelijk een einde te maken aan het voortduren
van een situatie die een strafbaar feit betekent. In omstandigheden kan het
daarbij gerechtvaardigd zijn dat de politie de verdachte van dat feit schade
toebrengt. In dat verband mag overigens van de politie worden verwacht dat
zij betrokkene eerst voldoende gelegenheid geeft om zelf de bewuste situatie
te beëindigen. De Nationale ombudsman merkte nog op dat hier verder de
eis van proportionaliteit geldt. Dit betekent dat niet meer schade mag worden
toegebracht dan strikt nodig is in verband met het beoogde optreden. In de
zaak die tot dit rapport leidde, is door ambtenaren van de gemeentepolitie
te Leiden aan de bedoelde voorwaarden voldaan toen zij het toegangshek van
het volkstuinencomplex, waarvan verzoeker (mede-)eigenaar was, forceerden
om een aantal huurders van volkstuintjes, die zich achter het
afgesloten hek bevonden, in de gelegenheid te stellen het terrein te verlaten.
De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook «behoorlijk».Een voorbeeld van het binnentreden van een woning in het kader van de
hulpverleningstaak van de politie vormt de zaak die leidde tot rapport 96/614.
Twee ambtenaren van de regiopolitie Groningen traden verzoekers woning binnen
nadat de politie op 14 juli 1995 een melding van een verontruste buurman had
ontvangen dat verzoeker op 9 juli 1995 met zijn gezin op vakantie was gegaan
en dat men de huisdieren onverzorgd in de woning had achtergelaten. Korte
tijd later waren de betrokken ambtenaren naar verzoekers woning gegaan. Bij
navraag bij omwonenden hadden zij informatie gekregen dat een broer van verzoeker
tijdelijk in de woning zou gaan wonen, maar dat geen van de betrokken buurtbewoners
iets van bewoning had waargenomen. Hieruit trokken de betrokken ambtenaren
de conclusie dat de dieren niet werden verzorgd, en besloten zij ter hulpverlening
binnen te treden in verzoekers woning. Hierbij overwogen zij onder meer dat
de persoon die de dieren zou verzorgen iets kon zijn overkomen.De Nationale ombudsman overwoog dat de betrokken ambtenaren, gelet op
de beschikbare informatie, in redelijkheid konden veronderstellen dat verzoekers
huisdieren mogelijk vijf dagen geen eten en drinken hadden gehad. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat op de betrokken politieambtenaren in die situatie
daarmee enerzijds de plicht rustte om hulp te bieden, en anderzijds de plicht
om het huisrecht van verzoeker te respecteren. In dit conflict van plichten
hebben de betrokken politieambtenaren een gerechtvaardigde keuze gemaakt door
de plicht tot het verlenen van hulp te laten prevaleren boven de plicht tot
het respecteren van het huisrecht. Daaraan deed niet af dat een eveneens gewaarschuwd
lid van de dierenbescherming na het binnentreden constateerde dat de dieren
goed waren verzorgd. De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk».Tenslotte is rapport 96/236 in dit kader vermeldenswaard.Twee ambtenaren van de voormalige gemeentepolitie te Rotterdam waren na
een melding dat met de auto van verzoekster een aanrijding was veroorzaakt,
naar haar woning gegaan. Daar constateerden zij krassen op de auto van verzoekster
die voor de deur was geparkeerd. Nadat niet was gereageerd op roepen en aanbellen,
begaf een politieambtenaar zich naar de achterzijde van de woning. Hij stapte
over een tuinhekje en ging vervolgens door de niet afgesloten achterdeur de
woning binnen. Hij ontsloot de voordeur voor zijn collega. Op de eerste verdieping
troffen de betrokken ambtenaren verzoekster en haar echtgenoot slapend aan;
zij maakten hen wakker en deelden hen mee dat zij politieambtenaren waren.
Verzoekster klaagde erover dat de betrokken ambtenaren zonder toestemming
de woning zijn binnengetreden.Vast staat dat de politieambtenaren niet in het bezit waren van een schriftelijke
last om desnoods tegen de wil van de bewoner(s) de woning binnen te treden.
De Nationale ombudsman overwoog dat politieambtenaren zonder in het bezit
te zijn van een dergelijke last een woning alleen mogen betreden met toestemming
van een bewoner, of wanneer sprake is van een noodsituatie, zodanig dat de
plicht om hulp te verlenen zwaarder behoort te wegen dan de plicht om het
grondwettelijke huisrecht te respecteren.De Nationale ombudsman overwoog verder dat niet daadwerkelijk toestemming
was gegeven, nu verzoekster en haar echtgenoot sliepen. Het feit dat de achterdeur
niet was afgesloten, kon niet worden uitgelegd als stilzwijgende toestemming.
Ook het dulden van de politieambtenaren in de woning kon niet afdoen aan het
feit dat het binnentreden als zodanig zonder toestemming was gebeurd. De Nationale ombudsman overwoog voorts dat evenmin sprake was van een
noodsituatie aan de kant van de bewoners, zodanig dat deze het rechtvaardigde
dat de politie haar plicht om hulp te verlenen liet prevaleren boven haar
plicht om het grondwettelijke huisrecht te eerbiedigen. De betrokken ambtenaren,
en met hen de korpsbeheerder en de hoofdofficier van justitie, deelden mee
dat was binnengetreden omdat werd vermoed dat de bewoners onwel geworden waren,
of anderszins hulp behoefden. De Nationale ombudsman achtte het echter onvoldoende
aannemelijk dat was binnengetreden op die grond: in het direct na het onderhavige
politieoptreden opgemaakte proces-verbaal van bevindingen werd hulpverlening
noch als grond voor het binnentreden, noch op andere wijze genoemd. Verder
kon uit de door de betrokken ambtenaren genoemde omstandigheden niet in redelijkheid
de conclusie worden getrokken dat hulpverlening dringend noodzakelijk zou
kunnen zijn. De politieambtenaren hadden ook rekening moeten houden met andere
mogelijke situaties. Verder hadden zij eerst minder vergaande alternatieven
moeten beproeven. Tenslotte hadden zij zich moeten realiseren dat zij, als
er al sprake was geweest van een hulpverleningsmotief, het risico liepen de
schijn te wekken van het tegendeel, nu het binnentreden zo duidelijk een opsporingsbelang
diende. Samenvattend oordeelde de Nationale ombudsman dat voor het bewuste
binnentreden geen wettelijke grondslag aanwezig was, noch een andere rechtvaardiging
kon worden gevonden. De onderzochte gedraging was dan ook op dit punt «niet
behoorlijk». 7A.13 Politieoptreden en verkeer 7A.13.1 AanrijdingenIn 1996 bracht de Nationale ombudsman vijf rapporten uit waarin het optreden
van de politie naar aanleiding van aanrijdingen aan de orde is. In twee gevallen
luidde de conclusie dat de klacht gegrond was. In eveneens twee gevallen werd
de klacht niet gegrond verklaard. In een ander geval werd de klacht deels
gegrond en deels niet gegrond verklaard.Vanzelfsprekend is het van groot belang dat de familie van slachtoffers
van een ongeluk zo spoedig mogelijk wordt gewaarschuwd. In rapport 96/162
overwoog de Nationale ombudsman dat het tot de taak van de politie behoort
om erop toe te zien dat dit gebeurt, en om zo nodig zelf betrokkenen in te
lichten.Op 8 oktober 1994 om omstreeks 17.42 uur vond een aanrijding plaats tussen
een motorfiets waarvan verzoekers' zoon de bestuurder was, en een bromfiets.
De bestuurder van de bromfiets overleed direct. Verzoekers' zoon en diens
vriendin, die achterop de motorfiets zat, raakten ten gevolge van de aanrijding
ernstig gewond. Zij werden overgebracht naar een ziekenhuis. Verzoekers klaagden
erover dat ambtenaren van het regionale politiekorps Brabant Zuid-Oost hen
niet direct na het ongeluk hebben gewaarschuwd. Zij werden pas om ongeveer
20.00 uur, ruim twee uur na het ongeval, geïnformeerd door het ziekenhuis.
De politie was niet in staat geweest verzoekers (eerder) te waarschuwen. De
politie had niet de papieren van de slachtoffers kunnen inzien en haar was
de identiteit van de slachtoffers niet meegedeeld toen die in het ziekenhuis
was vastgesteld. De korpsbeheerder gaf aan dat zijns inziens in dergelijke
gevallen niet uitsluitend kan worden afgegaan op het kentekennummer van het
betrokken voertuig. Verzoekers hadden er de voorkeur aan gegeven als dat wel
was gebeurd.De Nationale ombudsman overwoog dat als het nog aanmerkelijk langer had
geduurd voordat verzoekers zouden zijn gewaarschuwd, de politie er hoe dan
ook voor had moeten zorgdragen dat verzoekers in kennis zouden zijn gesteld.
Echter, nu de ziekenhuisstaf er de verantwoordelijkheid voor
had genomen om verzoekers te waarschuwen, en dit was gebeurd binnen een redelijke
termijn, kon, in de omstandigheden van het geval, niet worden gezegd dat de
politie in haar verantwoordelijkheid op dit punt was tekort geschoten.In de zaak die leidde tot rapport 96/386 klaagde een bij een aanrijding
betrokken bestuurster van een auto erover dat een ambtenaar van de voormalige
gemeentepolitie te Maastricht in eerste instantie had meegedeeld dat er geen
remsporen waren gemeten. Verzoekster stelde dat zij als gevolg van deze, naar
later bleek onjuiste, mededeling voor 80 procent was aangemerkt als schuldige
van de aanrijding.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman werd door de chef van
het district Maastricht van de regiopolitie Limburg-Zuid een ambtsbericht
verstrekt. Hieruit bleek dat een collega van de betrokken politieambtenaar
een remspoor had afgepast en de afstand aan de betrokken ambtenaar had doorgegeven.
De laatste had de afstand vervolgens wel genoteerd, maar was van mening geweest
dat het remspoor voor de zaak van ondergeschikt belang was. Hij had dit gegeven
dan ook niet op het registratieformulier vermeld.De Nationale ombudsman oordeelde dat de betrokken politieambtenaar hiermee
was voorbijgegaan aan het doel van het registratieformulier, namelijk het
in staat stellen van verzekeringsmaatschappijen om de civielrechtelijke aansprakelijkheid
vast te stellen. Voor deze vaststelling is het van belang dat de verzekeringsmaatschappijen,
naast de (subjectieve) lezingen van partijen en van eventuele getuigen, ook
kunnen beschikken over eventuele (objectieve) stille getuigen zoals remsporen.
Indien aanwezig, dienen deze stille getuigen derhalve op het registratieformulier
te worden vermeld. In dit geval was dat ten onrechte nagelaten. De onderzochte
gedraging was in dit opzicht «niet behoorlijk». Met betrekking
tot het doen van de onjuiste mededeling aan verzoekster en haar verzekeringsmaatschappij
dat er geen remsporen aanwezig waren, werd de onderzochte gedraging eveneens
«niet behoorlijk» geoordeeld. 7A.13.2 WegslepenNet als in voorgaande jaren diende de Nationale ombudsman zich in 1996
een aantal keren uit te spreken over de behoorlijkheid van de beslissing tot
het wegslepen van een auto. Er verschenen acht rapporten over dit onderwerp.
In zeven gevallen werd de klacht niet gegrond verklaard. In één
zaak concludeerde de Nationale ombudsman dat de klacht gegrond was.In de Jaarverslagen 1994 (blz. 141–143) en 1995 (blz. 169–172)
is uitgebreid ingegaan op de omstandigheden waaronder, naar het oordeel van
de Nationale ombudsman, mag worden overgegaan tot het wegslepen van foutief
geparkeerde auto's. Ook is in de voorgaande jaarverslagen aandacht besteed
aan de ontwikkelingen in de wetgeving. Voor inzicht daarin wordt verwezen
naar hetgeen daar wordt opgemerkt.In 1995 bracht de Nationale ombudsman rapport 95/417 uit. In dit rapport
deed de Nationale ombudsman de burgemeester van Breda de aanbeveling de wegsleep-
en bewaarkosten die verzoekster had moeten voldoen, aan haar terug te betalen.
De Nationale ombudsman had in deze zaak geconcludeerd dat geen individuele
beoordeling had plaatsgevonden of de auto van verzoekster wegsleepwaardig
was, maar dat het enkele feit dat een parkeerovertreding was gepleegd in de
binnenstad van Breda de grond was geweest voor het besluit tot wegslepen.
Uit het onderzoek was gebleken dat de burgemeester van Breda op 26 november
1993 de aanwijzing had gegeven om alle fout geparkeerde auto's in de binnenstad
weg te slepen. Aanvankelijk werd de aanbeveling niet opgevolgd, waarna verzoeker een kantongerechtsprocedure begon, die hij won. De burgemeester
van Breda deelde naar aanleiding van de aanbeveling bij brief van 14 juni
1996 onder meer het volgende mee:«Op 9 november 1995 is de notitie «Bijstelling wegsleepbeleid»
in de raadscommissie Algemene Zaken besproken. In deze notitie wordt ingegaan
op het verkeer- en parkeerprobleem in de Bredase binnenstad, het tot nu toe
gevoerde beleid om dit te bestrijden, Uw uitspraak inzake de zaak W. en de
mogelijke richting van het in de toekomst te voeren beleid in het licht van
de te verwachten ontwikkelingen.»Na de bespreking van deze notitie in de commissie is besloten dat bekeken
zou worden of het wegsleepbeleid bijgesteld zou kunnen worden door het opstellen
van een aanwijzing waarbij individuele beoordeling vooraf plaatsvindt omtrent
verkeersvrijheid en -veiligheid.Met betrekking tot de zaak W. (verzoekster; N.o.) werd besloten dat de
gemeente vooralsnog afzag van terugbetaling van de wegsleepkosten aan W. Bij
het opstellen van het nieuwe wegsleepbeleid zou de uitspraak van de kantonrechter
worden meegewogen.W. heeft zich met betrekking tot het besluit van de gemeente om de wegsleepkosten
niet terug te betalen gewend tot de kantonrechter te Breda.De kantonrechter heeft op 6 maart 1996 het volgende besloten:–Veroordeling van gedaagde aan eiseres te betalen de somma van f 345
vermeerderd met de wettelijke rente daarover vanaf 24 oktober 1995 tot de
dag der voldoening;(...)Naar aanleiding daarvan heb ik opdracht gegeven overeenkomstig deze uitspraak
te handelen.Bij brief van 12 november 1996 deed de burgemeester van Breda de Nationale
ombudsman een nieuwe aanwijzing conform artikel 173, derde lid, van de Wegenverkeerswet
1994 toekomen. De aanleiding tot het opstellen van de nieuwe aanwijzing waren
de aanbeveling van de Nationale ombudsman in het rapport 95/417 en het vonnis
van de kantonrechter in die zaak. De nieuwe aanwijzing trad op 1 oktober 1996
in werking.De zaak die leidde tot rapport 96/191 betrof eveneens een geval van wegslepen
in de gemeente Breda. In dit rapport zag de Nationale ombudsman eveneens aanleiding
tot het doen van een aanbeveling, nu aan de beheerder van het regionale politiekorps
Midden- en West-Brabant, om de betaalde wegsleep- en bewaarkosten aan de verzoeker
terug te betalen. Het betrof een soortgelijke zaak als die welke is beschreven
in rapport 95/417. De Nationale ombudsman concludeerde ook in dit geval dat
geen individuele afweging was gemaakt, maar dat het enkele feit dat met verzoekers
auto een parkeerovertreding was gepleegd in de binnenstad van Breda de grond
was geweest voor het besluit tot wegslepen.Op 24 mei 1996 reageerde de beheerder van het regionale politiekorps Midden-
en West-Brabant op de aanbeveling. In zijn brief deelde hij onder meer het
volgende mee:«De regiopolitie Midden en West Brabant zal aan verzoeker de door
hem op 28 januari 1995 betaalde kosten voor het wegslepen en bewaren van zijn
auto terugbetalen, hetgeen in totaal f 265,- bedraagt. Ik zal de korpschef de opdracht geven één en ander door tussenkomst
van de districtschef af te handelen.Teneinde dergelijke situaties voor de toekomst zoveel als mogelijk te
voorkomen zal voor wat betreft de bijdrage van de politie in overleg met de
burgemeester van Breda worden bezien op welke wijze aan de wegsleepregeling
uitvoering gegeven zal worden.» 7A.13.3 Overige rapporten op het terrein van politieoptreden
en verkeerIn zeven rapporten kwam nog politieoptreden en verkeer aan de orde buiten
het terrein van aanrijdingen en wegslepen. De Nationale ombudsman gaf in vijf
rapporten een oordeel over dit politieoptreden. In vier gevallen was de klacht
niet gegrond, en in één zaak wel gegrond.Artikel 160, vierde lid van de Wegenverkeerswet 1994 regelt de bevoegdheid
tot het overbrengen van een voertuig naar een nabij gelegen plaats voor het
verrichten van onderzoek om na te gaan of het voertuig voldoet aan de bij
of krachtens de wet gestelde voorschriften.Herhaaldelijk heeft de Nationale ombudsman in rapporten de vraag aan de
orde gesteld hoe lang een voertuig dat ingevolge de hier bedoelde wettelijke
bepaling aan een technisch onderzoek wordt onderworpen, aan de beschikkingsmacht
van de rechthebbende mag worden onttrokken.In rapport 96/151 (zie ook § 7A.9.2) overwoog de Nationale ombudsman
dat in artikel 160, vierde lid van de Wegenverkeerswet 1994 niet de bevoegdheid
kan worden gelezen om een voertuig lange tijd aan de beschikking van de rechthebbende
te onttrekken. Het onderzoek naar de technische staat van een voertuig als
bedoeld in dat artikel dient plaats te vinden onmiddellijk of korte tijd nadat
dit voertuig zonodig naar een nabij gelegen plaats is vervoerd. Een verdere
onttrekking aan de beschikkingsmacht van de rechthebbende komt pas aan de
orde als het onderzoek aanleiding geeft om over te gaan tot inbeslagneming
van het voertuig.In de zaak die leidde tot rapport 96/151 had het echter ruim zes weken
geduurd voordat het technisch onderzoek aan het voertuig, een snorfiets, was
afgerond. De Nationale ombudsman oordeelde dat het onjuist was het voertuig
gedurende een zo lange tijd te onttrekken aan de beschikkingsmacht van de
rechthebbende. Hij merkte bovendien nog op dat de snorfiets vervolgens wel
op basis van het technisch onderzoek in beslag was genomen, zodat toen voor
verzoeker de mogelijkheid van het indienen van beklag bij een rechtbank openstond.
Verzoeker was echter tot dat moment, gedurende de zes weken die het onderzoek
had gevergd, de mogelijkheid van beklag onthouden. Deze periode achtte de
Nationale ombudsman veel te lang. De onderzochte gedraging was dan ook «niet
behoorlijk».Tijdens het onderzoek bij de Nationale ombudsman had de ploegchef van
het Bureau Voertuigenonderzoek en Inbeslaggenomen Voorwerpen aangegeven dat
de gemiddelde tijd tussen het aanleveren van voertuigen en het daadwerkelijk
uitvoeren van het technisch onderzoek op dat moment ongeveer acht weken bedroeg.
De Nationale ombudsman vond een dergelijke termijn veel te lang. Hij zag reden
tot het doen van de aanbeveling aan de beheerder van het regionale politiekorps
Haaglanden te bevorderen dat het technisch onderzoek van voertuigen onmiddellijk
of binnen zeer korte tijd na vervoer naar een nabij gelegen plaats plaatsvindt.De korpsbeheerder reageerde bij brief van 31 mei 1996 op de aanbeveling.
Hij liet weten dat met de technische- en ongevallendienst van bureau verkeer
van het onderdeel Centrale Taken was afgesproken dat, met uitzondering
van de weekeinden en feestdagen, binnen twee keer 24 uur met het technisch
onderzoek zou worden begonnen.In rapport 96/516 (zie ook 7A.11) kwam de vraag aan de orde of de vrije
doorgang van het verkeer op een openbare weg kon worden beperkt. In dit geval
was een deel van de openbare weg afgezet ten behoeve van het Oud Limburgs
Schutterfeest, en kennelijk mede teneinde entree te kunnen heffen voor dit
feest. De Nationale ombudsman overwoog dat dit echter niet een maatregel was
die paste binnen de reeks van gronden waarop, ingevolge de Wegenverkeerswet,
de vrije doorgang van het verkeer op een openbare weg mag worden beperkt.
Dit betekende dat het betalen van entree slechts kon berusten op vrijwilligheid
van de bezoekers, om bij te dragen aan de kosten van het evenement. 7A.13.4 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriftenIn een aantal rapporten in 1996 die betrekking hadden op politie-optreden
kwam ook de toepassing van een aantal bevoegdheden uit de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (WAHV; ook Wet-Mulder) aan de orde.Zo speelde in drie rapporten naar aanleiding van een klacht over aanhouden
of geweldgebruik door de politie artikel 3, eerste lid WAHV een rol. Deze
wettelijke bepaling geeft de met het toezicht op de naleving van verkeersvoorschriften
belaste ambtenaren de bevoegdheid om de betrokkene bij een WAHV-gedraging
staande te houden, en te vorderen dat deze zijn naam, voornamen, geboortedatum,
geboortejaar, geboorteplaats en adres opgeeft. De betrokkene is verplicht
aan de vordering te voldoen.Het niet voldoen aan deze vordering is een strafbaar feit (overtreding)
ex artikel 34 WAHV.Als voorbeeld wordt hier besproken rapport 96/522. Politieambtenaren van
de regiopolitie Gelderland-Midden hielden verzoeker staande nadat deze met
zijn auto niet was gestopt voor een rood verkeerslicht. Verzoeker overhandigde
zijn rijbewijs aan de politieambtenaar, die een kennisgeving van beschikking
wilde uitschrijven. Omdat op het rijbewijs van verzoeker alleen de eerste
letter van de tweede en derde voornaam van verzoeker was vermeld, vroeg de
politieambtenaar aan verzoeker diens volledige voornamen. Daarna ontstond
er discussie tussen verzoeker en de betrokken politieambtenaar; verzoeker
deelde daarbij zijn tweede en derde voornaam niet mee. Hierop werd verzoeker
aangehouden, aan zijn linkerarm uit de auto getrokken en geboeid. Later bleek
dat de linkerschouder van verzoeker uit de kom was geraakt (zie voor een uitgebreidere
bespreking van dit punt § 7A.5.2). De Nationale ombudsman concludeerde
dat de betrokken ambtenaren bevoegd waren verzoeker aan te houden. Verzoeker
had immers het strafbare feit van artikel 34 WAHV gepleegd door niet zijn
volledige personalia te verstrekken (en niet, zoals de korpsbeheerder stelde,
een strafbaar feit gepleegd door het rode verkeerslicht te negeren).De Nationale ombudsman bracht dit rapport op 29 oktober 1996 onder de
aandacht van de Minister van Justitie en deelde in de begeleidende brief mee
dat in dit geval de situatie was geëscaleerd doordat verzoeker zijn voornamen
niet had meegedeeld. In de politiepraktijk wordt ter controle van de opgegeven
persoonsgegevens het door betrokkene overgelegde rijbewijs gebruikt; op het
rijbewijs is echter alleen de eerste voornaam voluit weergegeven, terwijl
op grond van artikel 3, eerste lid WAHV alle voornamen moeten worden opgegeven.
De Nationale ombudsman vroeg de aandacht van de Minister van
Justitie voor het volgende:«De politie zendt langs electronische weg de in de kennisgeving
van beschikking vastgelegde (persoons)gegevens aan het Centraal Justitieel
Incasso Bureau (CJIB) te Leeuwarden. De politie verifieert deze persoonsgegevens
niet bij de gemeentelijke basisadministratie (GBA).Het CJIB zendt op basis van deze gegevens een acceptgiro aan de betrokkene.
De minimaal benodigde gegevens voor het verzenden van de acceptgiro zijn de
achternaam, de voorletter(s) en het adres van de betrokkene. Het CJIB verifieert
de persoonsgegevens pas bij de GBA wanneer een tweede aanmaning wordt verzonden
en voorts in een eerder stadium bij retourzending van de acceptgiro.Gelet hierop vraag ik mij af waarom de volledige tweede en eventuele verdere
voornamen dienen te worden opgegeven. De identiteit is immers al voldoende
vastgesteld met de persoonsgegevens zoals die in het rijbewijs staan.»De Nationale ombudsman vroeg de Minister van Justitie om een reactie op
de gesignaleerde discrepantie tussen de op te geven persoonsgegevens op grond
van de WAHV en de in het rijbewijs vermelde persoonsgegevens. Voorts verzocht
hij de Minister in haar reactie aan te geven of zij reden zag voor overleg
op dit punt met de Minister van Verkeer en Waterstaat.Bij het afsluiten van dit jaarverslag had de Minister nog niet gereageerd.Voorts verdient rapport 96/442 aandacht, dat werd uitgebracht naar aanleiding
van een klacht van een verzoeker die in Duitsland woont en de Duitse nationaliteit
bezit. Een ambtenaar van de regiopolitie Haaglanden had verzoeker staande
gehouden omdat hij had geconstateerd dat deze de maximum-snelheid met 22 kilometer
per uur had overschreden. Op een dergelijke snelheidsovertreding is de WAHV
van toepassing. Verzoeker klaagde er onder meer over dat de politie hem, als
Duitser, had gediscrimineerd.De Nationale ombudsman oordeelde dat de WAHV in de betalingsprocedure
een onderscheid maakt tussen personen die wel en personen die niet een vaste
woon- of verblijfplaats in Nederland hebben; de nationaliteit van betrokkenen
speelt daarbij geen rol (artt. 31 en 32 WAHV). De politie te Zoetermeer had
op verzoeker de procedure toegepast die geldt voor personen zonder vaste woon-
of verblijfplaats in Nederland. Verzoeker diende de opgelegde administratieve
sanctie direct te voldoen op het politiebureau. Omdat hij aanvankelijk weigerde
de boete te voldoen, was de politie bevoegd zijn auto in bewaring te stellen
totdat hij wel het verschuldigde bedrag zou hebben betaald. Omdat de politie
de geldende wettelijke regels op verzoeker had toegepast, was er volgens de
Nationale ombudsman in zoverre geen sprake van enige discriminatie van verzoeker.In dit rapport wijdde de Nationale ombudsman voorts enkele overwegingen
ten overvloede aan het volgende. Artikel 2:3, eerste lid van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) verplicht een bestuursorgaan geschriften tot behandeling
waarvan kennelijk een ander bestuursorgaan bevoegd is, onverwijld door te
zenden naar dat orgaan. Indien het geschrift is aan te merken als een beroepschrift,
en bij een onbevoegd bestuursorgaan wordt ingediend, dan dient dit zo spoedig
mogelijk te worden doorgezonden aan het bevoegde orgaan (art. 6:15 Awb).Verzoeker had bij de korpschef van de regiopolitie Haaglanden schriftelijk
onder meer geklaagd over het opleggen van de administratieve sanctie door
de politie. Op dit punt was de brief van verzoeker aan te merken als een beroepschrift
ingevolge artikel 6 WAHV. De Nationale ombudsman concludeerde
dat de korpschef dit had moeten onderkennen en, naast het afhandelen van de
overige door verzoeker in zijn brief genoemde klachten, de brief zo spoedig
mogelijk had moeten doorsturen naar de officier van justitie te 's-Gravenhage.
Door dit achterwege te laten en door de onderdeelschef zelf ook te laten reageren
op de klacht over het constateren van de snelheidsovertreding, zonder verzoeker
daarbij nog te wijzen op de WAHV-beroepsmogelijkheid, had de korpschef gehandeld
in strijd met de doorzendplicht uit de Awb, aldus de Nationale ombudsman.Voorts bleek tijdens het onderzoek dat de politie te Zoetermeer de beschikking
die zij op 6 augustus 1995 aan verzoeker had verstrekt, noch de betaling van
f 150 die zij op dezelfde datum van verzoeker had ontvangen zo spoedig
mogelijk had gemeld bij het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB). Pas
na tussenkomst van het arrondissementsparket te 's-Gravenhage, op 13 november
1995, meldde de politie de beschikking en de betaling op 14 december 1995
aan bij het CJIB. De Nationale ombudsman oordeelde dat door deze handelwijze
de behandeling van het beroepschrift van betrokkene door de officier van justitie
onnodige vertraging had opgelopen.Tenslotte wordt hier nog een klacht besproken waarvan het onderzoek niet
is uitgemond in een rapport, omdat tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman maatregelen werden genomen waarmee aan de klacht van de verzoeker
werd tegemoetgekomen. Het betreft een klacht van een verzoeker uit Wageningen.
Op 5 april 1993 werd hij door de politie staandegehouden omdat hij in Wageningen
te hard had gereden. Een maand later ontving verzoeker van het CJIB een beschikking
voor deze verkeersovertreding; verzoeker maakte voor de vervaldatum het door
hem verschuldigde bedrag van f 200 over. De maanden daarna ontving verzoeker
aanmaningen van het CJIB die samenhingen met de boete van f 200 voor
de snelheidsovertreding. Hij ondernam diverse vergeefse telefonische en schriftelijke
pogingen om opheldering te verkrijgen. Er werd een dwangbevel uitgevaardigd
en uiteindelijk kreeg verzoeker een oproep om voor de kantonrechter te verschijnen
omdat de officier van justitie dwangmiddelen tegen hem vorderde. Verzoeker
ging niet naar de zitting, maar overhandigde op de griffie van het kantongerecht
een kopie van het betalingsbewijs van de f 200. Dit had niet het door
hem gewenste resultaat. De officier van justitie berichtte verzoeker op 11
oktober 1994 dat diens rijbewijs zou worden ingenomen indien hij niet betaalde.
Verzoeker richtte zich daarop met brieven tot de officier van justitie, maar
wederom zonder resultaat. Uiteindelijk zat er voor verzoeker niets anders
op dan het inmiddels flink opgelopen bedrag van f 375 te betalen.Intussen had verzoeker door tussenkomst van de politie Gelderland-Midden
ook het CJIB om informatie verzocht. Het CJIB antwoordde dat verzoeker op
5 april 1993 om 11.40 uur en om 11.48 uur een snelheidsovertreding had gepleegd
op dezelfde weg in Wageningen. De ene sanctie had verzoeker wel betaald, de
andere niet. Omdat verzoeker zijns inziens maar één snelheidsovertreding
had begaan, diende hij een klacht in bij de Nationale ombudsman.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de beide beschikkingen
betrekking hadden op één en dezelfde snelheidsovertreding. Om
11.40 uur op 5 april 1993 was verzoeker bij een radarsnelheidscontrole, die
gehouden werd door de gezamenlijke gemeentepolitiekorpsen van Ede en Wageningen,
gefotografeerd en vervolgens staandegehouden, waarvan om 11.48 uur wederom
een beschikking was opgemaakt. De korpsbeheerder van het regionale politiekorps
Gelderland-Midden verzocht het CJIB daarom aan verzoeker de te veel betaalde
f 375 terug te storten. Dit was voor de Nationale ombudsman reden om
het onderzoek te beëindigen. 7A.14 Openbare ordeIn 1996 verschenen twee rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
het optreden van de politie in het kader van het handhaven van de openbare
orde. De klacht werd in één geval gegrond verklaard, in het
andere geval was de conclusie dat de klacht niet gegrond was.Vermeldenswaardig is rapport 96/252 (AB 1996, nr. 355, m.n. PJS; zie voor
het schadevergoedingsaspect in deze zaak 7A.18). Verzoeker klaagde erover
dat de Mobiele Eenheid (ME) van het regionale politiekorps Utrecht op 20 november
1994, de dag van een voetbalwedstrijd tussen FC Utrecht en Ajax, was opgetreden
tegen een groep voetbalsupporters in zijn café.De Nationale ombudsman merkte in het rapport op dat het een feit van algemene
bekendheid is dat wedstrijden in het betaald voetbal gepaard kunnen gaan met
gewelddadige confrontaties tussen (groepen) voetbalsupporters, waarbij sprake
kan zijn verstoring van de openbare orde. Aangezien het tot de taak van de
politie behoort de openbare orde te handhaven, ziet de politie zich in dit
verband regelmatig gesteld voor de noodzaak preventief op te treden.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de politie zich in dit geval –
aangezien de bewuste voetbalwedstrijd was aangemerkt als een zogeheten risicowedstrijd,
en zich bij dergelijke wedstrijden te Utrecht eerder ernstige onregelmatigheden
hadden voorgedaan – in redelijkheid ervoor had kunnen kiezen om de rivaliserende
groepen supporters zoveel mogelijk te scheiden. Uit het onderzoek bleek dat
de politie over de informatie had beschikt dat er mogelijk een confrontatie
tussen Ajax-supporters en FC Utrecht-supporters zou plaatsvinden in of bij
een bepaalde horecagelegenheid in de straat waarin verzoekers café
was gevestigd. De politie had de beheerder van deze horecagelegenheid, en
van een aantal andere horecagelegenheden gewaarschuwd. De beheerder van verzoekers
café was echter niet ingelicht. De Nationale ombudsman oordeelde dat
van de politie niet kon worden verwacht dat zij alle horecagelegenheden te
Utrecht zou hebben gewaarschuwd. Daarbij kwam dat verzoekers café zich
niet in de naaste omgeving van de desbetreffende horecagelegenheid bevond,
en dat er in verzoekers café nog nooit problemen met voetbalsupporters
waren geweest.De politie had rond het middaguur van 20 november 1994 de melding ontvangen
dat zich een grote groep Ajax-supporters bevond in verzoekers café,
en dat zich bovendien FC Utrecht-supporters verzamelden in de omgeving. De
mogelijk dreigende confrontatie tussen de groepen supporters was voor de politie
aanleiding preventief op te treden.De Nationale ombudsman gaf aan dat het binnen het beleid inzake de scheiding
van groepen supporters paste, dat de politie trachtte de supporters in verzoekers
café naar het stadion te bewegen. De Nationale ombudsman vond dat de
politie er in redelijkheid voor had kunnen kiezen daartoe een sectie van een
peloton ME in te zetten. Hij overwoog nog dat het verschijnen van de ME bij
het café op zichzelf weliswaar een risico voor escalatie vormde, maar
dat in de gegeven omstandigheden het niet, of op andere wijze, ingrijpen door
de politie wellicht nog grotere risico's met zich zou hebben meegebracht.
Verder meende de Nationale ombudsman dat de politie, gelet op de omstandigheid
dat de voetbalsupporters de deur van het café blokkeerden op het moment
dat de sectiecommandant van de ME trachtte hen aan te spreken, terwijl zij
bovendien vernielingen in het café aanrichtten, er in redelijkheid
toe had kunnen overgaan om tegen de supporters op te treden. De Nationale
ombudsman achtte de onderzochte gedraging dan ook «behoorlijk». 7A.15 Vreemdelingendiensten 7A.15.1 AlgemeenVijftien van de in 1996 verschenen rapporten hadden (deels) betrekking
op vreemdelingendiensten van de regionale politiekorpsen. De Nationale ombudsman
kwam ten aanzien van gedragingen van deze diensten vijf keer tot de conclusie
dat de klacht gegrond was, drie keer dat de klacht niet gegrond was, en vier
keer dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was. Hij kwam verder
twee keer tot de conclusie dat de klacht deels gegrond, en deels niet gegrond
was en deels niet tot een oordeel kon leiden. Tenslotte was in één
zaak de klacht deels niet gegrond en kon de Nationale ombudsman op andere
onderdelen van die klacht geen oordeel geven. InterventieIn 43 gevallen vormde een verzoekschrift ten aanzien van een gedraging
van een vreemdelingendienst aanleiding om de in dat verzoekschrift vervatte
klacht te behandelen volgens de methode van de interventie.De interventies vonden onder meer plaats naar aanleiding van een aantal
klachten over de vreemdelingendienst te Amsterdam (27 keer), te 's-Gravenhage
(7 keer), te Utrecht (4 keer) en te Rotterdam (3 keer).Deze klachten betroffen in hoofdzaak de lange behandelingsduur van verzoeken
om verlening en verlenging van een vergunning tot verblijf dan wel het geven
van advies in het kader van een verzoek om verlening van een machtiging tot
voorlopig verblijf. WerkbezoekIn het Jaarverslag 1995 (blz. 175) is vermeld dat bij de vreemdelingendiensten
in met name de grote steden sprake was van capaciteitsproblemen en daardoor
van werkachterstanden. De Nationale ombudsman bracht, mede in verband daarmee,
op 1 april 1996 een werkbezoek aan de vreemdelingendienst van het regionale
politiekorps Amsterdam-Amstelland. Tijdens dit bezoek constateerde hij dat
bij deze dienst belangrijke veranderingen in het werkproces in gang waren
gezet en dat al duidelijk verbeteringen zichtbaar waren. 7A.15.2 Enkele zaken Formaliteiten bij voorgenomen huwelijkIn twee van de rapporten die betrekking hebben op administratieve voortvarendheid,
de rapporten 96/109 en 96/445, komt de klacht aan de orde dat de desbetreffende
vreemdelingendienst niet tijdig de verklaring als bedoeld in artikel 44, eerste
lid onder K, boek I van het Burgerlijk Wetboek aan de ambtenaar van de burgerlijke
stand had toegezonden. Deze verklaring moet worden aangevraagd om in Nederland
een huwelijk te kunnen sluiten met een vreemdeling. In de verklaring informeert
de desbetreffende vreemdelingendienst de ambtenaar van de burgerlijke stand
over de verblijfspositie van de aanvrager en over de vraag of sprake kan zijn
van een schijnhuwelijk. De Vreemdelingencirculaire schrijft voor dat deze
verklaring zo snel mogelijk, liefst binnen een termijn van twee weken na de
aanvraag, wordt afgegeven aan de burgerlijke stand.Rapport 96/109 betreft een geval waarin de vreemdelingendienst van het
regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond het verzoek om een dergelijke verklaring
buiten behandeling had gelaten omdat de verzoekster de aanvraag niet in persoon
had aangevraagd. De Nationale ombudsman kon op zichzelf begrip opbrengen voor
het argument dat het de voorkeur verdient dat een dergelijke verklaring in
persoon wordt aangevraagd, ook al is deze wijze van aanvragen niet verplicht.
In de desbetreffende zaak was verzoekster echter niet geïnformeerd over
de buiten-behandelingstelling en de reden daarvan, zodat zij
ook niet had kunnen besluiten om de aanvraag alsnog in persoon in te dienen.
In zoverre achtte de Nationale ombudsman de gedraging «niet behoorlijk». Rapport 96/445 betreft een geval waarin de vreemdelingendienst van het
regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland pas na vier maanden de desbetreffende
verklaring aan de ambtenaar van de burgerlijke stand toezond. Dit gebeurde
na herhaalde rappelbrieven van verzoeker, waarop de vreemdelingendienst overigens
niet reageerde. De Nationale ombudsman achtte dit deel van de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk».Het rapport betrof voorts de klacht dat de vreemdelingendienst verzoeker
had willen uitzetten op 30 januari 1996. Dit was de dag nadat de vreemdelingendienst
de eerder bedoelde verklaring aan de ambtenaar van de burgerlijke stand had
toegezonden.De Nationale ombudsman stelde vast dat de vreemdelingendienst op 30 januari
1996 formeel bevoegd was geweest om over te gaan tot uitzetting. Daarnaast
moest echter ook worden beoordeeld of het juist was dat deze bevoegdheid op
30 januari 1996 ook daadwerkelijk werd gebruikt. In dat verband overwoog de
Nationale ombudsman dat verzoeker de vreemdelingendienst regelmatig op de
hoogte had gesteld van relevante ontwikkelingen in zijn situatie. De vreemdelingendienst
was er daardoor op 30 januari 1996 van op de hoogte dat verzoeker met het
aangekondigde huwelijk zou voldoen aan alle vereisten voor het verlenen van
een verblijfsvergunning. Daarnaast had de vreemdelingendienst zelf in belangrijke
mate bijgedragen aan de omstandigheid dat het huwelijk van verzoeker op 30
januari 1996 nog niet was voltrokken, door de late toezending van de voor
dit huwelijk vereiste verklaring aan de ambtenaar van de burgerlijk stand.
De Nationale ombudsman oordeelde dat onder deze omstandigheden had mogen worden
verwacht dat de vreemdelingendienst, alvorens eventueel feitelijk tot uitzetting
van verzoeker over te gaan, eerst de beslissing van de burgerlijke stand inzake
de medewerking aan het voorgenomen huwelijk had afgewacht. Daaraan deed naar
de mening van de Nationale ombudsman niet af dat het advies van de vreemdelingendienst
aan de burgerlijke stand negatief luidde. De Nationale ombudsman achtte de
gedraging op het punt van de voorgenomen uitzetting van 30 januari 1996 daarom
«niet behoorlijk». Registratie van goederen bij vreemdelingenbewaringRapport 96/388 (zie ook 7A.18) heeft betrekking op een klacht over het
niet-registreren van goederen van een in bewaring gestelde vreemdeling. De
afdeling Vreemdelingenzaken van de toenmalige gemeentepolitie van Tilburg
had in april 1993 goederen uit de woning van de verzoeker gehaald. Verzoeker
verbleef op dat moment in vreemdelingenbewaring.Verzoeker diende zijn klacht in nadat hem was gebleken dat verschillende
zaken vermist werden, waaronder een televisie, geluidsapparatuur en documenten.
Uit het onderzoek kwam naar voren dat de politie niet had geregistreerd welke
zaken uit de woning van verzoeker waren meegenomen. De politie had ook niet
geregistreerd welke zaken in de woning werden achtergelaten. Ten aanzien van
de documenten van verzoeker kwam vast te staan dat geen registratie had plaatsgevonden.
De Nationale ombudsman noemde dit niet juist. Hij zag reden de aanbeveling
te doen dat de politie in die gevallen waarin zij een vreemdeling in vreemdelingenbewaring
stelt en vervolgens bezittingen van die vreemdeling uit diens woning ophaalt,
de meegenomen bezittingen (waaronder ook begrepen documenten) registreert.
Daarnaast wees de Nationale ombudsman erop dat van de politie mag worden verwacht
dat zij de betrokken vreemdeling, voorzover nodig, in de gelegenheid stelt
om een regeling te treffen voor de zorg voor de bezittingen
die in de woning achterblijven.De Nationale ombudsman wees in het kader van de aanbeveling op een opmerking
in een ambtsbericht van de teamchef vreemdelingenzaken, waarin was gesteld
dat registratie van in bewaring genomen zaken achterwege bleef in verband
met het tijdrovende karakter daarvan. De Nationale ombudsman wees erop dat
deze omstandigheid er niet aan af kan doen dat jegens de betrokken vreemdeling
zorgvuldig moet worden opgetreden. Ter vergelijking wees hij in dit verband
op de registratie van in bewaring genomen zaken van ingeslotenen zoals deze
moet gebeuren ingevolge artikel 30 van de Ambtsinstructie voor de politie,
de Koninklijke Marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar.In reactie op de aanbeveling ten aanzien van de in bewaring genomen zaken
van ingeslotenen liet de beheerder van het regionale politiekorps Midden-
en West-Brabant weten dat deze was opgevolgd. In verband met haar verantwoordelijkheid
voor het vreemdelingenbeleid werd de aanbeveling ook voorgelegd aan de Staatssecretaris
van Justitie. De Staatssecretaris liet op 21 oktober 1996 desgevraagd weten
van mening te zijn dat de aanbeveling landelijk aandacht verdient. Zij deelde
mee de materie te willen onderzoeken. Bij brief van 20 december 1996 deelde
de Staatssecretaris vervolgens mee dat zij inmiddels gegevens had ontvangen
van alle uitvoerende diensten. Zij sprak de verwachting uit in januari 1997
over een analyse van de gegevens te kunnen beschikken, en zegde toe dat zij
de Nationale ombudsman van de verdere voortgang op dit terrein op de hoogte
zou houden. Gelegenheid tot indienen aanvraagRapport 96/244 heeft onder meer betrekking op ambtenaren van de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland die de (echtgenoot van
de) betrokken verzoekster niet in staat hadden gesteld een machtiging tot
voorlopig verblijf aan te vragen. Tijdens het onderzoek kwam vast te staan
dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie
(IND) de vreemdelingendienst de bijzondere aanwijzing had gegeven om de mvv-aanvraag
ten behoeve van verzoekster in behandeling te nemen. Op het moment waarop
de echtgenoot van de verzoekster de mvv-aanvraag wilde indienen, had de vreemdelingendienst
al telefonisch kennis genomen van deze aanwijzing. Daarnaast had de echtgenoot
op dat moment een afschrift van de brief van de IND bij zich. De Nationale
ombudsman achtte het «niet behoorlijk» dat de vreemdelingendienst
geen uitvoering had gegeven aan de aanwijzing. Kopie van paspoortTwee rapporten over de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond, 96/109 en 96/110, hebben (deels) betrekking op verzoeken
tot het verstrekken van een fotokopie van in bewaring genomen paspoorten.
Betrokkenen hadden (een kopie van) hun paspoort nodig ten behoeve van de burgerlijke
stand in verband met een voorgenomen huwelijk.De Nationale ombudsman stelde voorop dat geen wettelijke bepaling de vreemdelingendienst
verplicht tot het afgeven van een fotokopie van een in bewaring genomen paspoort.
Hij overwoog in dit verband dat mogelijk misbruik van dergelijke fotokopieën
een terughoudende opstelling bij dit soort verzoeken rechtvaardigt. De vreemdelingendienst
verstrekt bovendien aan de ambtenaar van de burgerlijke stand op diens verzoek
rechtstreeks een kopie van een in bewaring genomen paspoort. Daarmee wordt
op dit punt volledig recht gedaan aan de belangen van de betrokkene. De Nationale
ombudsman achtte deze gedragingen dan ook «behoorlijk». Verkeerd stempel in paspoortRapport 96/597 heeft betrekking op een klacht over de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Utrecht. Verzoeker, die sinds 1982 van rechtswege
een verblijfsrecht bezit op grond van artikel 10, tweede lid van de Vreemdelingenwet,
klaagde erover dat de vreemdelingendienst slechts een stempel in zijn paspoort
had geplaatst met de mededeling dat hij zich op 30 juni 1981 had aangemeld
bij de vreemdelingendienst, terwijl verzoeker in verband met zijn reis naar
Marokko had gevraagd om een verblijfsdocument behorende bij zijn verblijfsstatus.
Daarnaast klaagde verzoeker erover dat de betrokken ambtenaar van de vreemdelingendienst
hem had meegedeeld dat hij met het in zijn paspoort geplaatste stempel zonder
problemen zou kunnen reizen. Tijdens de daarop volgende reis van verzoeker
bleek echter dat de verschillende autoriteiten met het stempel in verzoekers
paspoort geen genoegen namen.Verzoeker had bij de vreemdelingendienst een verzoek ingediend om afgifte
van een verblijfsdocument, zodat hij met zijn familie een reis naar het buitenland
kon maken. Omdat deze reis binnen vijf dagen na de datum van dit verzoek zou
beginnen, verzocht hij om een zeer spoedige afgifte van het verblijfsdocument.
De betrokken ambtenaar van de vreemdelingendienst deelde verzoeker mee dat
afgifte binnen deze termijn feitelijk onmogelijk was. Verzoeker drong vervolgens
aan op verstrekking van een schriftelijk bewijs ten aanzien van zijn verblijfsstatus.
De ambtenaar plaatste daarop een stempel in het paspoort van verzoeker waaruit
bleek dat hij zich op 30 juni 1981 bij de vreemdelingendienst had aangemeld.
Volgens de verzoeker had de ambtenaar vervolgens meegedeeld dat hij met het
in zijn paspoort geplaatste stempel zonder problemen zou kunnen reizen. De
ambtenaar verklaarde dat zij zich niet in die zin tegenover verzoeker had
uitgelaten. Zij verklaarde verder onder meer dat het mogelijk was dat het
stempel was gezet bij mensen die «doorzeurden om toch iets te krijgen».De vreemdelingendienst was voor de afgifte van het verblijfsdocument afhankelijk
van de Staatsdrukkerij, die een levertijd hanteerde van minimaal zeven dagen.
Naar het oordeel van de Nationale ombudsman trof de vreemdelingendienst, alleen
al gezien de door de Staatsdrukkerij gehanteerde levertijd, ten aanzien van
dit klachtonderdeel geen verwijt. In zoverre was de onderzochte gedraging
dan ook «behoorlijk».Ten aanzien van het stempel in het paspoort van verzoeker overwoog de
Nationale ombudsman dat in het onderzoek niet was komen vast te staan welke
mededelingen de vreemdelingendienst had gedaan over de bruikbaarheid daarvan.
De Nationale ombudsman stelde echter wel vast dat de betrokken ambtenaar zich
had moeten realiseren dat het stempel voor verzoeker geen betekenis zou hebben
voor zijn reis naar Marokko. De ambtenaar had het plaatsen van dit stempel
dan ook achterwege moeten laten, om op dit punt geen enkele onduidelijkheid
te laten ontstaan.Op dit punt was de gedraging naar het oordeel van de Nationale ombudsman
dan ook «niet behoorlijk». Verder ging hij nog in op hetgeen de
betrokken ambtenaar had gezegd over het geven van een stempel aan mensen die
doorzeuren om toch iets te krijgen. Voorzover dit motief een rol had gespeeld
in de onderhavige zaak, verdiende dit afkeuring. Foto's en dossier zoekgeraaktEén van de gevallen waarin de Nationale ombudsman een klacht behandelde
volgens de interventie-methode betrof een gedraging van de Dienst vreemdelingenpolitie
van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland. De betrokken verzoekster
klaagde over het langdurig uitblijven van een zogeheten W-document. Dit is
een registratiekaart meldingsplicht annex identiteitsbewijs voor asielzoekers.
Verzoekster wachtte op het moment waarop zij zich tot de Nationale ombudsman
wendde – 27 december 1995 – al bijna vier maanden op het door
haar aangevraagde W-document. Daarnaast had de vreemdelingendienst
niet gereageerd op haar brief van 30 november 1995.De klacht werd telefonisch voorgelegd aan de vreemdelingendienst. Deze
deelde vervolgens mee dat de foto's en het dossier van verzoekster waren zoekgeraakt.
Het dossier van verzoekster werd niet teruggevonden. De brief van verzoekster
van 30 november 1995 kon daardoor nog steeds niet beantwoord worden. Nadat
verzoekster nieuwe foto's had ingeleverd, is alsnog een W-document afgegeven.
Verzoekster liet weten met de verlening van het W-document de zaak als afgedaan
te beschouwen. De Nationale ombudsman sloot daarop het onderzoek af. Dossier voortijdig gearchiveerdEen andere interventie, eveneens met betrekking tot de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland, betrof een klacht over
de behandelingsduur van een verzoek om een vergunning tot verblijf dat werd
ingediend op 11 juni 1992. De Nationale ombudsman ontving deze klacht op 7
augustus 1996. De Dienst deelde mee dat de aanvraag in 1992 was gearchiveerd
zonder dat deze was afgehandeld. De Dienst had in 1992 enkele vragen aan de
Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie (IND) voorgelegd
en vervolgens, in afwachting van antwoord, de aanvraag abusievelijk gearchiveerd.
Naar aanleiding van de interventie door de Nationale ombudsman werd de behandeling
van de aanvraag hervat. In september 1996 liet de IND weten dat het verzoek
om een vergunning tot verblijf werd ingewilligd. Op grond van die informatie
sloot de Nationale ombudsman het onderzoek. 7A.16 MinderjarigenDe Nationale ombudsman sprak zich in 1996 in zes rapporten (mede) uit
over politieoptreden jegens minderjarigen. In drie gevallen luidde de conclusie
dat de klacht op dat punt niet gegrond was. Eenmaal werd de klacht gegrond
verklaard. In één geval werd de klacht deels gegrond en deels
niet gegrond verklaard. In een ander geval was de klacht deels niet gegrond,
terwijl over een ander deel geen oordeel kon worden gegeven.De Nationale ombudsman gaf in twee rapporten een oordeel over het mede-insluiten
van minderjarige kinderen. Het betreft de rapporten 96/302 en 96/406.In de zaak die leidde tot rapport 96/302 werd de tweejarige zoon van verzoeker
samen met verzoekers stiefdochter meegenomen naar het politiebureau. De stiefdochter
verbleef illegaal in Nederland. Verzoeker en zij waren ervan op de hoogte
dat haar verwijdering naar het land van herkomst dreigde. Op het moment dat
de ambtenaren van de vreemdelingendienst van de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond
haar op 31 januari 1995 kwamen halen, was zij alleen thuis met de zoon van
verzoeker.De betrokken politieambtenaren hadden gezocht naar een alternatieve opvangmogelijkheid
voor de zoon van verzoeker alvorens de vrouw en het kind mee te nemen naar
het politiebureau. Pas toen was gebleken dat de vrouw niet kon zeggen wanneer
verzoeker zou thuiskomen, en omdat er geen opvang voor de zoon van verzoeker
kon worden geregeld, besloten de politieambtenaren het kind mee te nemen naar
het politiebureau. De Nationale ombudsman achtte het juist dat de zoon van
verzoeker, gelet op zijn leeftijd, met de stiefdochter, die immers op hem
paste, was meegenomen en ingesloten, en niet met vreemden, bijvoorbeeld in
een andere ruimte, was ondergebracht. Op dit punt oordeelde de Nationale ombudsman
dat de onderzochte gedraging «behoorlijk» was. De Nationale ombudsman
vond het echter niet juist dat de betrokken ambtenaren verzoeker na zijn aankomst
op het politiebureau niet onmiddellijk naar zijn zoon hadden gebracht, maar
dat hij moest wachten tot de ambtenaren hun lunchpauze hadden
beëindigd. Hierdoor is verzoekers zoon onnodig lang ingesloten geweest.
Op dit punt achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «niet
behoorlijk».Rapport 96/406 betreft onder meer de klacht dat verzoekster na haar aanhouding
op 8 juni 1995 met haar achtjarige zoon werd ingesloten in het politiebureau
te Amersfoort. De Nationale ombudsman merkte in het rapport op dat het in
het algemeen onwenselijk is dat een kind van acht jaar wordt ingesloten in
een politiebureau. Dit betekent dat van de politie mag worden verwacht dat
zij zich ervoor inspant om een dergelijke situatie te voorkomen. De Nationale
ombudsman overwoog dat bij een kind van acht jaar voornamelijk zal moeten
worden gedacht aan het onderbrengen bij familieleden of vrienden. Uit het
onderzoek was duidelijk geworden dat verzoekster, daarnaar gevraagd, geen
opvangmogelijkheden voor haar kind had genoemd, en zowel bij de aanhouding
als op het politiebureau had laten weten haar zoon het liefst bij zich te
houden. Ook was gebleken dat dit de wens van het kind zelf was geweest. De
Nationale ombudsman oordeelde dat van de politie in een dergelijke situatie,
en mede gezien het nachtelijk uur, niet kon worden verwacht dat zij niettemin
zelf een onderzoek zou doen naar de mogelijkheid tot opvang bij familieleden
of vrienden.Verder was gebleken dat de politie, alvorens te besluiten het kind op
het bureau te laten overnachten, deskundig advies had ingewonnen bij een GGD-arts.
Deze arts had geoordeeld dat geen bezwaar bestond tegen overnachting van het
kind op het bureau, en had enige aanwijzingen voor het verblijf gegeven. Voorts
stond voldoende vast dat de jongen het politiebureau had kunnen verlaten (onder
begeleiding van politieambtenaren) wanneer verzoekster een adres zou hebben
genoemd waar hij kon verblijven.Onder die omstandigheden achtte de Nationale ombudsman de insluiting van
de jongen niet een schending van het recht op vrijheid als bedoeld in artikel
5, eerste lid van het Europees Verdrag ter Bescherming van de Rechten van
de Mens. De Nationale ombudsman vond dat de politie had gehandeld op een wijze
waarmee in de gegeven omstandigheden de belangen van het kind het meest waren
gediend. De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook «behoorlijk».Tijdens het onderzoek deelde de korpschef op eigen initiatief mee dat
er maatregelen waren getroffen ter voorkoming van een herhaling van een soortgelijke
situatie. Hij gaf onder meer aan dat afspraken met aangehouden personen wat
betreft het onderbrengen van kinderen voortaan schriftelijk zouden worden
vastgelegd.In § 7A.7 wordt dit rapport eveneens besproken. Daar wordt met name
ingegaan op het oordeel van de Nationale ombudsman over de wijze waarop de
insluiting feitelijk had plaatsgevonden.In § 7A.3 onder a wordt rapport 96/371 besproken. Ten grondslag aan
dit rapport lag de klacht van verzoekers dat hun zestienjarige dochter door
ambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland op verdenking
van winkeldiefstal was aangehouden en overgebracht naar het politiebureau,
terwijl het de betrokken ambtenaren al bekend had kunnen zijn dat zij zich
niet aan de diefstal had schuldig gemaakt. 7A.17 Klachtbehandeling 7A.17.1 Klachtenregeling Politiewet 1993Artikel 61 van de Politiewet 1993 bepaalt dat elk regionaal politiekorps
dient te beschikken over een door het regionale college vastgelegde regeling
voor de behandeling, het onderzoek en de afdoening van klachten
over het optreden van politieambtenaren binnen het korps. Anders dan in 1995
bleek in 1996 dat inmiddels alle regionale politiekorpsen beschikten over
de wettelijk voorgeschreven klachtenregeling.Begin januari 1997 had de Minister van Defensie overigens nog niet een
klachtenregeling vastgesteld voor de Koninklijke Marechaussee.In het Jaarverslag 1994 (blz. 148–149) en het Jaarverslag 1995 (blz.
179) is ingegaan op de verantwoordelijkheid voor de afdoening van klachten
over politieoptreden. Daarbij werd onder meer de brief van de Nationale ombudsman
van 25 februari 1994 aan de regionale politiekorpsen aangehaald. In die brief
wees de Nationale ombudsman erop dat de bevoegdheid tot het nemen van een
beslissing op een ingediende klacht over politieoptreden ingevolge artikel
61 van de Politiewet 1993 is toegekend aan de korpsbeheerder, en dat deze
bevoegdheid niet kan worden gedelegeerd. De Nationale ombudsman gaf aan dat
mandatering van de afdoening van klachten aan een hiërarchisch ondergeschikte
op zichzelf wel denkbaar is, aangezien de bevoegdheid tot afdoening dan blijft
berusten bij de korpsbeheerder. Gelet op de figuur van mandaatverlening achtte
de Nationale ombudsman mandaatverlening aan de regionale burgemeesters, als
niet-hiërarchisch ondergeschikten, echter niet passend. Bovendien achtte
hij zo'n mandaat niet in overeenstemming met de wetsgeschiedenis met betrekking
tot hoofdstuk X van de Politiewet.In rapport 95/619 had de Nationale ombudsman de beheerder van het regionale
politiekorps Drenthe de aanbeveling gedaan om het besluit van het regionaal
college te (doen) heroverwegen waarbij de afdoeningsbevoegdheid was gemandateerd
aan de burgemeester van de gemeente waar de gedraging waarover werd geklaagd
had plaatsgevonden.Bij brief van 19 april 1996 reageerde de korpsbeheerder op de aanbeveling.
Zij deelde in haar reactie onder meer het volgende mee:«Allereerst moet worden opgemerkt dat de wettelijke regeling inzake
klachten in de Politiewet 1993 te karakteriseren is als een raamregeling,
waarvan de invulling hoofdzakelijk wordt overgelaten aan de regionale colleges.
Door het regionaal college van de politieregio Drenthe is dat gebeurd door
vaststelling op 31 maart 1994 van de Klachtenregeling Politie Drenthe. (...)De formele afdoeningsbevoegdheid van de korpsbeheerder kan worden gekwalificeerd
als een exclusieve, waardoor er geen ruimte is voor een afdoeningsinvloed
voor de burgemeesters-gezagsdragers en anderen. Anderzijds kan de bevoegdheid
van de korpsbeheerder ook worden gekwalificeerd als een indicatieve, waardoor
er wel ruimte is voor invloed op de afdoeningsbeslissing, bijvoorbeeld voor
de gezagsdragers en de onafhankelijke klachtencommissie.De wetsgeschiedenis leert, dat de centrale rol van de korpsbeheerder bij
de afdoening vooral is gerealiseerd om een zekere eenheid in de afhandeling
van klachten te realiseren. Deze rol impliceert echter niet dat de korpsbeheerder
nu ook materieel alle afdoeningsbeslissingen zal willen of moeten nemen. De
korpsbeheerder, ook die van Drenthe, blijft echter onder alle omstandigheden
formeel verantwoordelijk voor de afdoening. Dit laat onverlet de ruimte, die
ook de wetgever ziet, voor de burgemeester om bijvoorbeeld een voorstel voor
afdoening te doen. Aan de korpsbeheerder wordt exclusief overgelaten de beheersmatige
consequenties van het eindoordeel te realiseren. Een regeling evenwel waarin
bindende aanbevelingen aan de korpsbeheerder kunnen worden gedaan, zal, gezien
het bovenstaande in strijd met de wettelijke bepalingen moeten worden aangemerkt. Verschillende schrijvers (Van Thijn, Schalken) constateren een inconsequentie
in de Politiewet 1993: de lokale burgemeester, die wel het onderzoek naar
de klacht verricht, is niet bevoegd om, ondanks het feit dat hij met gezag
over zijn eigen politieambtenaren blijft bekleed en over de uitoefening van
dat gezag aan zijn eigen gemeenteraad verantwoording dient af te leggen, iets
definitiefs over de afdoening van door hem onderzochte klachten te zeggen,
omdat dat oordeel aan de korpsbeheerder is voorbehouden. Zou niet, in de lijn
van de gezagsverantwoordelijkheid, iedere burgemeester vanwege de noodzaak
van democratische controle op het handelen van de politie verantwoordelijk
behoren te zijn voor de behandeling van klachten van burgers over politieoptreden?
Dus zeggenschap over het onderzoek naar en over de afdoening van de klacht.Anderen zien trouwens voor het gezag nauwelijks of geen plaats weggelegd,
maar in hoofdzaak een taak voor de beheerder en de organisatie zelf. Gelet
op de inhoud van uw aanbeveling, mag daaronder ook de visie van de Nationale
ombudsman vallen.Bij de totstandkoming van de Klachtenregeling politie Drenthe is een belangrijke
rol toegekend aan de onafhankelijke klachten(advies)commissie. Daarnaast is
ook een zware rol toegekend aan de betrokkenheid van het lokale bestuur in
nauwe samenspraak met de korpschef van het regiokorps. Het is met name de
herkenbaarheid en bekendheid van de burgemeester van de lokale situatie die
een meerwaarde kunnen hebben bij het onderzoek naar én de afdoening
van een klacht.Het afdoeningsmandaat aan de lokale burgemeester is gekoppeld aan enerzijds
het advies van de commissie en anderzijds aan de overeenstemming met de korpschef.
Een nauw samenspel derhalve, met als uitgangspunt een zo breed mogelijke en
zorgvuldige afweging in het belang van klager en beklaagde/politieorganisatie.Een goed functionerende klachtenregeling levert ook gegevens op voor het
bevoegd gezag en voor het beheer op basis waarvan de kwaliteit van het functioneren
kan worden beoordeeld.Gelet op vorenstaande is in Drenthe gekozen voor het opnemen van het afdoeningsmandaat
onder genoemde voorwaarden aan de lokale burgemeester. Dit mandaat past overigens
in de figuur van de in te voeren derde tranche van de Algemene wet bestuursrecht
(mandaat aan niet-ondergeschikte).Gelet op de ruimte die de wetgever, bewust of onbewust, heeft gegeven/gelaten
en gelet op de Drentse situatie, wordt de gekozen constructie niet als een
onpassende beschouwd. De ervaring met de klachtenregeling tot nu toe leert
overigens dat er, met name op dit punt, maar ook in zijn algemeenheid, op
dit moment geen reden is tot algemene aanpassing van de regeling. Ten overvloede
wordt opgemerkt dat in de politieregio Drenthe is voorzien in een integrale
korpsevaluatie, waarin ook een brede heroverweging van de klachtenregeling
wordt meegenomen.»De Nationale ombudsman reageerde bij brief van 2 mei 1996, en schreef:«...Ik ben van oordeel dat de Politiewet de bevoegdheid tot het
afdoen van klachten exclusief opdraagt aan de korpsbeheerder, zodat er geen
ruimte is om deze bevoegdheid te laten uitoefenen door anderen, met name de
lokale burgemeester. Artikel 65 van de Politiewet draagt de lokale burgemeester,
bedoeld in artikel 64, op om onderzoek in te stellen, en van zijn bevindingen
mededeling te doen aan de korpsbeheerder. Niets verzet zich ertegen wanneer
hij, al dan niet na overleg met de betrokken districtschef, daarbij tevens
zijn zienswijze geeft over de afdoening. Nu de wet echter de
lokale burgemeester opdraagt om zijn bevindingen mede te delen aan de korpsbeheerder
moet, mede gezien artikel 61, lid 2 onder c, worden geconcludeerd dat de wetgever
niet heeft bedoeld deze lokale burgemeester ook een verantwoordelijkheid te
geven voor de afdoening. Deze conclusie vindt bevestiging in de wetsgeschiedenis,
waaruit blijkt van een exclusieve bevoegdheid van de korpsbeheerder in deze.
Dit ligt ook daarom voor de hand omdat de korpsbeheerder, gelet op diens beheersbevoegdheid,
als enige in de positie is om waar nodig binnen het korps maatregelen te nemen
naar aanleiding van de klacht en het desbetreffende onderzoek.Ik onderken uiteraard dat de verantwoordelijkheid van de lokale burgemeester
daarmee een beperking kent, zeker voor die burgemeesters die voor 1 april
1994 korpsbeheerder waren van gemeentepolitie. Die beperking is echter door
de wetgever duidelijk gewild. Onjuist is in dit verband de door u aangehaalde
gedachte als zou de lokale burgemeester ook onder de Politiewet 1993 met gezag
over zijn eigen politieambtenaren bekleed blijven. Van 'eigen' politieambtenaren
van de lokale burgemeester is onder de Politiewet 1993 geen sprake. Het gezag
van deze burgemeester is, ingevolge art. 12 van de Politiewet 1993, beperkt,
en wel tot de politietaak terzake van de handhaving van de openbare orde en
de hulpverlening. Daarentegen is de officier van justitie de gezagsdrager
wanneer het politieoptreden betreft ter strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde. Zo moet van elke klacht na de ontvangst direct een afschrift worden
gestuurd naar de desbetreffende hoofdofficier van justitie (art. 64, lid 5);
ook deze kan de korpsbeheerder zijn zienswijze geven over de afdoening. Het
is mij bekend dat de beperking van de verantwoordelijkheid van de lokale burgemeester
tot de nodige discussies heeft geleid, mede gezien diens verantwoordingsrelatie
tot de gemeenteraad (die overigens evenzeer betrekking heeft op het optreden
van de burgemeester als lid van het regionaal college). Dat kan echter aan
de uitdrukkelijke keuze van de wetgever wat betreft de afdoening van klachten
niet afdoen. Voorzover u overigens aan de gezagsrelatie van de lokale burgemeester
tot de politieambtenaren die in zijn gemeente werkzaam zijn een argument zou
willen ontlenen voor klachtafdoening door de burgemeester, merk ik op dat
dit dan toch alleen zou gelden voor klachten over politieoptreden in het kader
van de handhaving van de openbare orde en de hulpverlening. Wanneer justitieel
politieoptreden aan de orde is – in de praktijk heeft het merendeel
van de klachten daarop betrekking – zou in deze redenering de afdoening
van de klacht een taak van de hoofdofficier van justitie moeten zijn.In uw brief schrijft u dat de bevoegdheid van de korpsbeheerder ruimte
laat voor invloed op de afdoeningsbeslissing door de gezagsdragers en de onafhankelijke
klachtencommissie. Uit het voorgaande blijkt dat ik deze stelling onderschrijf:
beide gezagsdragers (lokale burgemeester en officier van justitie) kunnen
de korpsbeheerder adviseren over de afdoening van klachten, en in die zin
invloed uitoefenen, terwijl hetzelfde uiteraard geldt voor de klachtencommissie,
die immers voor dit doel is ingesteld. Ingevolge artikel 61, lid 2 onder a.
brengt de klachtencommissie overigens haar advies uit aan de korpsbeheerder.Naar mijn oordeel gaat u echter een stap te ver waar u concludeert dat
de wetgever, bewust of onbewust, ruimte heeft gegeven/gelaten voor een afdoeningsmandaat
aan de lokale burgemeester. Het trok mijn aandacht dat u deze stelling op
geen enkele manier onderbouwt. De door u gegeven interpretatie kan ik dan
ook, gezien het voorgaande, moeilijk anders zien dan als een vorm van «wishful
thinking». Dat de ervaring met uw klachtenregeling tot dusverre geen
reden geeft tot aanpassing op dit punt kan er niet aan afdoen
dat de regeling op dit punt in strijd moet worden geacht met de Politiewet.U wijst er nog op dat de derde tranche van de Algemene wet bestuursrecht
ruimte laat voor mandaat aan niet-ondergeschikten. Daargelaten dat ook dan
deze vorm van mandaat als een uitzonderlijke moet worden beschouwd, geldt
naar mijn oordeel dat de Politiewet 1993 op dit punt moet worden gezien als
een lex specialis, die aan een dergelijk mandaat in de weg staat...»De Nationale ombudsman gaf vervolgens aan het op prijs te stellen te horen
of deze brief de korpsbeheerder aanleiding gaf haar standpunt te herzien.
Zo dit niet het geval was, verzocht hij nader te vernemen waarop de korpsbeheerder
de stelling baseerde dat de Politiewet 1993 ruimte biedt voor het bewuste
afdoeningsmandaat. Ten slotte deelde de Nationale ombudsman mee de gevoerde
correspondentie ter kennis te zullen brengen van de Werkgroep, ingesteld door
de Minister van Binnenlandse Zaken en de Minister van Justitie, ter evaluatie
van hoofdstuk X van de Politiewet 1993.Bij brief van 14 augustus 1996 deelde de korpsbeheerder de Nationale ombudsman
mee dat zij van mening was dat alle argumenten waren uitgewisseld, en dat
de discussie kon worden doorgeschoven naar de Werkgroep. Niettemin wilde zij
de inhoud van de brief van de Nationale ombudsman van 2 mei 1996 bespreken
in een eerstvolgend overleg met de hoofdofficier van justitie en de korpschef
dat begin september 1996 zou plaatshebben.Op 24 september 1996 berichtte de korpsbeheerder de Nationale ombudsman
over de uitkomsten van vorenbedoeld overleg. Zij gaf aan de brief van de Nationale
ombudsman tevens aan de orde te hebben gesteld in een vergadering van het
dagelijks bestuur van de politieregio Drenthe. In haar brief deelde zij verder
het volgende mee:«...Uw (formeel-juridisch sluitend) betoog tegen het in Drenthe
gekozen afdoeningsmandaat aan de lokale burgemeesters wordt met begrip ontvangen.
Daarentegen blijft de indruk bestaan, dat dit een wat te eenzijdig licht op
de zaak werpt, mede gelet op de positieve ervaringen met de klachtenregeling
in het Drentse. Overigens is Drenthe niet de enige politieregio, die op dergelijke
wijze de lokale betrokkenheid van gezagsdragers bij (de afdoening van) klachten
invulling heeft gegeven. En juist aan deze meerwaarde wordt een groot belang
gehecht.Gelet op dit alles blijf ik van mening dat alle argumenten zijn uitgewisseld
en de discussie zou kunnen worden doorgeschoven naar de evaluatie van Hoofdstuk
X van de Politiewet 1993...»De Nationale ombudsman gaf in reactie hierop in zijn brief van 15 oktober
1996 aan dat hij het betreurde dat zijn betoog de korpsbeheerder niet had
kunnen overtuigen haar standpunt te herzien. Hoewel de korpsbeheerder niet
nader had aangegeven waarop zij de stelling baseerde dat de Politiewet 1993
ruimte biedt voor het bewuste afdoeningsmandaat, was ook de Nationale ombudsman
van mening dat overigens de argumenten van beide kanten voldoende waren uiteengezet.
Hij deelde mee de discussie in deze context gesloten te achten en tevens belangstellend
uit te zien naar de uitkomsten van de evaluatie van hoofdstuk X van de Politiewet
1993.In rapport 96/62 (AB 1996, nr. 133; zie ook 7A.3 en 7A. 12. 2) kwam onder
meer het punt aan de orde van delegatie van de afdoeningsbevoegdheid aan de
burgemeester van de gemeente waar de gedraging had plaatsgevonden.
De klacht van verzoeker over het optreden van het regionale politiekorps Haaglanden
was afgedaan door de (loco-)burgemeester van Zoetermeer. Blijkens de toelichting
op de «Klachtenregeling politieoptreden Haaglanden 1994» was de
afdoeningsbevoegdheid, met toepassing van artikel 36 van de Politiewet 1993,
gedelegeerd aan de burgemeester van de gemeente waar de gedraging had plaatsgevonden.
De Nationale ombudsman overwoog ten overvloede dat hij het, gelet op de keuze
van de wetgever om het afdoen van klachten expliciet aan de korpsbeheerder
op te dragen, niet aanvaardbaar achtte dat de afdoening van klachten wordt
overgedragen aan de lokale burgemeester, ook niet als dit alleen in eerste
aanleg gebeurt. Hij was van oordeel dat het ervoor moest worden gehouden dat
de omstandigheid dat de Politiewet 1993, met hoofdstuk X, zelf specifieke
bepalingen bevat over de taakverdeling tussen de korpsbeheerder en de lokale
burgemeester, er aan in de weg staat dat hetzelfde onderwerp op een andere
wijze wordt geregeld, zoals via een delegatiebesluit ex artikel 36 van deze
wet.De Nationale ombudsman oordeelde dat de delegatieregeling in de «Klachtenregeling
politieoptreden Haaglanden 1994» zich niet verdraagt met de taakverdeling
tussen de korpsbeheerder en lokale burgemeester in hoofdstuk X van de Politiewet.
Hierin zag hij reden tot het doen van de aanbeveling aan de beheerder van
het regionale politiekorps Haaglanden om te bevorderen dat het regionaal college
het delegatiebesluit zou heroverwegen, gelet op hetgeen in rapport 96/62 was
opgemerkt.Op 16 juli 1996 gaf de korpsbeheerder van de regiopolitie Haaglanden een
tussentijds bericht in deze aangelegenheid. Hij deelde mee dat naar aanleiding
van de aanbeveling door de korpschef een notitie ter bespreking was gebracht
in het regionale driehoeksoverleg en het regionaal college; het college had
de notitie besproken in zijn vergadering van 10 juli 1996 en was van oordeel
dat de delegatie gehandhaafd moet blijven.Vervolgens reageerde de korpsbeheerder bij brief van 22 oktober 1996 op
de aanbeveling. In die brief deelde hij onder meer het volgende mee:«De leden van het Regionaal College en ik blijven – na ampele
overwegingen – voorstander van de delegatie-constructie, die in de Klachtenregeling
voor de Regio Haaglanden aan de lokale burgemeesters de bevoegdheid verleent,
klachten over politieoptreden in hun gemeente in eerste aanleg af te doen.Reden daarvoor vormt de wens van het College, op grond van de volgende
argumenten gestalte te geven aan een eigen, passende klachtenregeling, vanzelfsprekend
rekening houdend met de mogelijkheden en ruimte, die wettelijke regels verschaffen.Daarbij zijn de hierna volgende overwegingen gemaakt en hebben de volgende
argumenten een belangrijke rol gespeeld.Uit artikel 61, lid 2 sub c van de Politiewet wordt – weliswaar
in een bijzin vermeld – inderdaad duidelijk, dat de korpsbeheerder op
ingediende klachten beslist.Deze indicatieve aanduiding van de formele afdoeningsbevoegdheid van de
korpsbeheerder, sluit naar de mening van het Regionaal College echter geenszins
uit, dat een burgemeester en/of een klachtencommissie invloed uitoefenen op
de afdoening van klachten. Daarnaast lijkt het vanuit de beheersoptiek bezien,
niet opportuun, dat de korpsbeheerder zélf daadwerkelijk in alle klachtgevallen
beslist.Zoals reeds eerder in briefwisseling met U bij de gelegenheid van de totstandkoming
van de Haaglandse klachtenregeling aan de orde is gekomen, zien wij in artikel
36, lid 1 van de Politiewet de mogelijkheid, deze (beheers-)bevoegdheid aan
de burgemeester te delegeren.Dit artikel maakt het mogelijk, dat de korpsbeheerder beheersbevoegdheden
overdraagt aan burgemeesters. Noch in dit artikel, noch in de
Memorie van Toelichting daarop is de mogelijkheid aangegrepen om aan te geven
voor welke bevoegdheden dit wel of niet geldt.Aldus blijkt het mogelijk, gelet op goede bestuurlijke overwegingen, de
burgemeesters de bevoegdheid te verschaffen om te beslissen op klachten, die
immers ingevolge de Politiewet bij hén moeten worden ingediend.Gelet op dit laatste, beantwoordt het gekozen model volledig aan de verwachtingen
die klagende burgers zullen hebben.Meer dan het overkoepelende bestuursorgaan van de korpsbeheerder, zijn
de burgemeesters als lokale gezagsdragers, met inachtneming van hun primaire
verantwoordelijkheid voor het optreden van de politie – in het besef
dat het merendeel van de klachten hierop betrekking heeft – zeer wel
in staat zich een oordeel te vormen over het politieoptreden en dientengevolge
de klachten in eerste aanleg op een voor de klager herkenbare wijze af te
doen.De burgers mogen dit in het licht van de goede relatie tussen burger en
bestuur – gebaseerd op vertrouwen en toegankelijkheid – van hun
lokale gezagsdragers verwachten.De wetsgeschiedenis rond deze materie leert ons voorts, dat de positionering
van de korpsbeheerder vooral is gebaseerd op de wens tot het waarborgen van
eenheid van afhandeling van klachten.Binnen de Haaglandse klachtenregeling is deze eenheid op drie manieren
gewaarborgd:– door de onafhankelijke klachtencommissie, die kennis neemt van alle afgehandelde
klachten en gevraagd en ongevraagd (beleids-) adviezen geeft aan de Korpsbeheerder;– door de Korpsbeheerder als orgaan, waar klagers tegen klachtafdoening
in eerste aanleg in beroep kunnen gaan;–door de afstemming over het klachtbeleid binnen het Regionaal College
en het Regionale Driehoeksoverleg.De klachtencommissie heeft het College over het onderhavige onderwerp
van advies gediend. Zij heeft een voorkeur voor de huidige constructie en
heeft vertrouwen in de klachtafwikkeling door de burgemeesters.De klachtenregeling van de Regio Haaglanden kenmerkt zich – voor
wat betreft de bevoegdheid tot het afdoen van klachten – door verdere
differentiatie.Zo bevat de regeling ook de mogelijkheid tot een informele procedure,
waarin een bureauchef in bemiddeling met klager en beklaagde, klachten (van
eenvoudige aard) kan afdoen.Klachten over het optreden van politieambtenaren, werkzaam in zogenaamde
centrale onderdelen ten aanzien waarvan het lokale aspect niet (zozeer) speelt,
worden via een mandaat van de korpsbeheerder door de chefs van deze onderdelen
afgedaan. Daarnaast heeft de burgemeester van Den Haag per 1 juni 1996 aan
de chefs van de gebiedsgebonden onderdelen in Den Haag mandaat verleend tot
het afdoen van klachten. Overwegingen daarvoor vormden het verminderen van
de afstand, die in deze grootstedelijke omgeving – mede door de veelheid
van klachten – was ontstaan tussen klager en het orgaan, dat was belast
met de afdoening van klachten.Aldus kenmerkt de Haaglandse klachtenregeling zich als een evenwichtige,
met aandacht voor enerzijds voldoende objectiviteit en anderzijds beperkte
afstandelijkheid.Het is op grond van bovenstaande overwegingen, dat het Regionaal College
besloten heeft de klachtenregeling voor de regio Haaglanden op dit punt niet
te wijzigen. In dit verband wordt met belangstelling uitgekeken naar de rapportage
van de door de Minister van Binnenlandse Zaken ingestelde landelijke werkgroep,
die zich gaat bezighouden met de evaluatie van klachtenregelingen bij de politie
(hoofdstuk 10 Politiewet).Wellicht zal de wetgever hierin aanleiding zien om duidelijkheid te scheppen
in deze kwestie, waarin u en ons college van mening verschillen.»Hierop reageerde de Nationale ombudsman in zijn brief van 14 november
1996 als volgt:«...Uw brief geeft mij geen aanleiding om terug te komen op mijn
standpunt dat de constructie in strijd is met de Politiewet 1993. Dat de verantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder in artikel 61, lid 2 sub c in – zoals u stelt –
een bijzin is opgenomen, doet er niet aan af dat de wet op dit punt duidelijk
is. Deze speciale bepaling in artikel 61 staat naar mijn oordeel in de weg
aan het gebruik van – het algemene – artikel 36, lid 1 om voor
de afdoening van klachten een constructie te kiezen die afwijkt van artikel
61. Bestuurlijke overwegingen ten gunste van zo'n andere constructie –
hoe respectabel in zichzelf ook – kunnen en mogen de keuze van de formele
wetgever voor een bepaalde vorm van verantwoordelijkheidsverdeling niet opzij
zetten.Ik meen dat onze standpunten over en weer voldoende duidelijk zijn uiteengezet.
Evenals u zie ik met belangstelling uit naar de uitkomsten van de evaluatie
van hoofdstuk 10 van de Politiewet, en naar eventuele doorwerking daarvan
in het wetgevingstraject. Ik zal onze correspondentie over deze zaak ter kennis
brengen van de Minister van Binnenlandse Zaken.Tenslotte sta ik nog even stil bij de passage in uw brief waarin wordt
opgemerkt dat de burgemeester van Den Haag per 1 juni 1996 aan de chefs van
de gebiedsgebonden onderdelen mandaat heeft verleend tot het afdoen van klachten.
Het overdragen van deze verantwoordelijkheid naar deze chefs is een alleszins
te begrijpen stap. Wanneer dat zou zijn gebeurd via mandaat, verleend door
de burgemeester van Den Haag in zijn hoedanigheid van korpsbeheerder, die
aldus formeel verantwoordelijk blijft, zou er geen enkele reden zijn voor
het maken van een opmerking. In het kader van een nog lopend onderzoek heb
ik echter een afschrift gekregen van het bewuste mandaatsbesluit, waaruit
blijkt dat dit een besluit is van de burgemeester van Den Haag – slechts –
in zijn hoedanigheid van burgemeester van die gemeente. Daarmee is sprake
van de wonderlijke figuur van delegatie door de korpsbeheerder van de afdoeningsbevoegdheid
aan deze burgemeester, die deze bevoegdheid vervolgens mandateert aan ambtenaren
voor wie hij nog steeds – in zijn hoedanigheid van burgemeester van
Den Haag – geen beheersverantwoordelijkheid heeft. U zult begrijpen
dat ik zo'n constellatie weinig gelukkig acht...»Op 14 november 1996 bracht de Nationale ombudsman de onderhavige discussie
onder de aandacht van de Minister van Binnenlandse Zaken. Op het moment van
afsluiting van dit jaarverslag was hierop nog geen reactie ontvangen.De positie van de (hoofd)officier van justitie bij de behandeling van
klachten over politieoptreden wordt besproken in 7B.12. Daar wordt ingegaan
op de reactie naar aanleiding van een aanbeveling die de Nationale ombudsman
deed in rapport 95/428. 7A.17.2 Klachtbehandeling door de politie/korpsbeheerderDe Nationale ombudsman bracht in 1996 59 (in 1995: 44) rapporten uit die
(mede) betrekking hebben op de behandeling door de politie of de korpsbeheerder
van klachten over politieoptreden. In 32 gevallen werd de klacht gegrond verklaard,
in tien gevallen was de conclusie dat de klacht niet gegrond was, en in twee
zaken kon over de klacht geen oordeel worden gegeven. In veertien gevallen
werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond verklaard. In één
zaak luidde het oordeel dat de klacht deels gegrond was, terwijl over een
ander deel geen oordeel kon worden gegeven.Onder meer de volgende onderwerpen kwamen aan de orde:– behandelingsduur: 25 keer werd er (mede) over geklaagd dat
de politie of de korpsbeheerder de ingediende klacht niet of niet tijdig had
afgedaan. De klacht werd (op dit onderdeel) 20 keer gegrond verklaard en vier
keer niet gegrond. In één geval werd de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond verklaard;– hoor en wederhoor: in twaalf zaken werd er (mede) geklaagd
over het niet of niet juist toepassen van het beginsel van hoor en wederhoor.
De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit punt achtmaal gegrond en viermaal
niet gegrond;– motivering: tienmaal werd er (mede) over geklaagd dat de beslissing
op de klacht niet, niet voldoende of niet juist was gemotiveerd. De conclusie
luidde in zes gevallen dat de klacht in dit opzicht gegrond was en in vier
gevallen dat de klacht niet gegrond was; – volledigheid: in zeven zaken kwam (mede) de vraag aan de orde
of tijdens het onderzoek en in de beslissing op de klacht was ingegaan op
alle naar voren gebrachte klachtonderdelen. Op dit punt werd de klacht vier
keer gegrond verklaard en drie keer niet gegrond.Het verdient, gelet op de gegeven cijfers, niet alleen de aandacht dat
het aantal klachten bij de Nationale ombudsman over de klachtbehandeling door
de politie in verhouding nog steeds hoog is, maar ook dat in een aanzienlijk
aantal van de onderzochte gevallen sprake was van schending van één
van de vereisten van behoorlijke klachtbehandeling. Enkele rapportenRapport 96/255 betreft een verzoeker die erover klaagde dat de burgemeester
van Amsterdam zijn anoniem bij de politie ingediende klacht over optreden
van de Mobiele Eenheid (ME) van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
niet ontvankelijk had verklaard. Verzoeker had naar het oordeel van de burgemeester
geen zwaarwegend belang bij het handhaven van zijn anonimiteit in het kader
van de klachtbehandeling.De Nationale ombudsman overwoog dat het in beginsel juist is dat overheidsinstanties
geen klachten in behandeling nemen van klagers die weigeren hun naam en adres
bekend te maken. Uit een oogpunt van fair play mag van een klager –
die in de regel een grief uit die een verwijt jegens een ander inhoudt –
worden verlangd dat deze zich niet hult in anonimiteit. De Nationale ombudsman
merkte voorts op dat het voor een goede uitvoering van het onderzoek naar
aanleiding van een klacht in beginsel noodzakelijk is dat de klager voldoende
identificeerbaar is, en bovendien bereikbaar en aanspreekbaar voor degene
die dat onderzoek uitvoert. Van het uitgangspunt dat anonieme klachten niet
in behandeling worden genomen, moet echter kunnen worden afgeweken indien
de klager een zwaarwegend belang heeft om zijn naam en adres niet bekend te
maken. Voorwaarde is dan echter wel dat hij dit belang voldoende duidelijk
maakt, en verder dat hij op zodanige wijze kenbaar en bereikbaar is dat zijn
klacht naar behoren kan worden afgehandeld.Verzoeker had in eerste instantie aangegeven dat hij vreesde bij opheffing van zijn anonimiteit gehinderd te worden bij het uitoefenen
van zijn grondrecht mee te doen aan demonstraties. De Nationale ombudsman
vond dat de korpsbeheerder, met de Commissie voor de Politieklachten, dit
argument had kunnen afwijzen door aan te geven dat demonstreren niet strafbaar
is, en dat het recht tot demonstreren verzoeker in zijn algemeenheid niet
kon worden ontzegd. Verzoeker had vervolgens naar voren gebracht dat hij een
zwaarwegend belang had om zijn anonimiteit te behouden omdat hij wilde voorkomen
dat de politie zijn naam – eenmaal bekend geworden zou kunnen gebruiken
bij een eventuele ontruiming van het kraakpand waarin hij woonde. De Nationale
ombudsman oordeelde ook op dit punt dat de korpsbeheerder van de regiopolitie
Amsterdam-Amstelland in redelijkheid had kunnen besluiten de klacht niet-ontvankelijk
te verklaren. Voor ontruiming is bekendheid met de naam van de kraker(s) niet
nodig, nu voor ontruiming langs strafrechtelijke en civielrechtelijke weg
de krakers anoniem kunnen worden gedagvaard. Hieruit volgde dat verzoeker
niet aannemelijk had gemaakt dat hij een zwaarwegend belang had bij het behoud
van zijn anonimiteit.Ten overvloede overwoog de Nationale ombudsman nog dat wanneer de korpsbeheerder
een klacht ontvangt, en het daarbij gedane beroep op anonimiteit op goede
gronden afwijst, die klacht toch aanleiding kan vormen om na te gaan of het,
vanuit een oogpunt van controle of anderszins, wenselijk is dat de gedraging
wordt onderzocht. Dat onderzoek zou dan kunnen plaatsvinden uit eigen beweging
of door de verzoeker toch ontvankelijk te verklaren. Daarnaar gevraagd, had
de korpsbeheerder aangegeven dat niet was nagegaan of er in dit geval redenen
waren om toch een onderzoek in te stellen. Gelet op de aard van de gedraging
die onderwerp was van de klacht (het schieten van een traangasgranaat op relatief
korte afstand door de ME) en de mogelijke effecten daarvan (verzoeker stelde
dat hij in de schouder was geraakt en daardoor een verwonding had opgelopen),
was het naar het oordeel van de Nationale ombudsman passend geweest wanneer
het instellen van een onderzoek wel was overwogen. Wanneer zou zijn geconcludeerd
dat de bekendheid met de naam van verzoeker een noodzakelijke voorwaarde was
voor de onderzoekbaarheid van de klacht, had dat volgens de Nationale ombudsman
vervolgens aan verzoeker moeten worden meegedeeld, zodat hij de gelegenheid
zou hebben gehad zich, in het licht van die informatie, op zijn standpunt
te beraden.In de zaak die leidde tot rapport 96/530 had verzoeker bij de burgemeester
van 's-Gravenhage een klacht ingediend over het optreden van de toenmalige
gemeentepolitie te 's-Gravenhage tijdens de grote jongerendemonstratie op
8 mei 1993. Verzoeker wendde zich tot de Nationale ombudsman nu de burgemeester
bij de afhandeling van die klacht op 19 juli 1995 geen oordeel had gegeven
over de betrokkenheid bij geweldpleging jegens verzoeker van een lid van de
Mobiele Eenheid (ME), terwijl verzoeker en een getuige deze ME-er hadden herkend.
De burgemeester had in de afdoeningsbrief gesteld dat hij het niet opportuun
achtte op dit punt een nader onderzoek in te stellen.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman had de burgemeester aangegeven
dat na onderzoek de identiteit van de door verzoeker aangewezen ME-er was
vastgesteld. De betrokken ME-er had echter verklaard niet op de door verzoeker
aangewezen locatie te zijn geweest, welke verklaring werd ondersteund door
zijn pelotonscommandant. Voorts was nog nader onderzocht of de identiteit
kon worden achterhaald van eventuele andere betrokken politieambtenaren. Dit
had echter niet tot resultaat geleid. De Nationale ombudsman oordeelde dat
de burgemeester, gelet op het verrichte onderzoek en de resultaten ervan,
bij de afdoening van de klacht in redelijkheid had kunnen meedelen dat er onvoldoende grond was voor de conclusie dat de door verzoeker aangewezen
ME-er betrokken was geweest bij geweldgebruik jegens hem. De onderzochte gedraging
werd op dit punt «behoorlijk» geoordeeld.Verder was de Nationale ombudsman van oordeel dat de burgemeester op zichzelf
in redelijkheid had kunnen concluderen dat de klacht voldoende was onderzocht,
en dat nader onderzoek niet tot een ander oordeel zou hebben geleid. Door
echter te hebben nagelaten te vermelden dat ook was nagegaan of de identiteit
kon worden achterhaald van eventuele andere betrokken politieambtenaren, had
de burgemeester zijn oordeel op dit punt onvoldoende gemotiveerd. De burgemeester
had met de mededeling het nader onderzoek niet opportuun te achten ten onrechte
de indruk gewekt dat hij het niet nodig had gevonden het onderzoek ook te
richten op eventuele andere betrokkenen. In zoverre achtte de Nationale ombudsman
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk». 7A.18 Schadevergoeding AlgemeenIn het Jaarverslag 1995 (blz. 182–183) is de voortgang besproken
in de discussie die al enkele jaren gaande is tussen de Nationale ombudsman
en de Minister van Justitie over de vraag in welke gevallen een schadevergoeding
is verschuldigd naar aanleiding van strafvorderlijk politieoptreden. In het
Jaarverslag 1995 werd de brief van de Minister van Justitie van 17 januari
1996 over dit onderwerp geciteerd. In die brief liet de Minister weten nog
steeds van mening te zijn dat het vanuit het oogpunt van beleid wenselijk
zou zijn een specifieke schadevergoedingsregeling na strafvorderlijk optreden
te creëren, maar dat eerst een oplossing moest worden gevonden voor de
financiële consequenties van een dergelijke regeling, voordat kon worden
overgegaan tot indiening van een wetsvoorstel terzake. De Nationale ombudsman
verzocht de Minister vervolgens op 7 februari 1996 nader te worden geïnformeerd
over de raming van de uitgaven die zouden voortvloeien uit de beoogde schadevergoedingsregeling.In reactie op het verzoek van de Nationale ombudsman liet de Minister
van Justitie bij brief van 26 maart 1996 het volgende weten:«...Alvorens concreet op uw vragen in te gaan, verdient wellicht
het volgende opmerking.Eerder berichtte ik u dat de financiële gevolgen van de te treffen
regeling onderwerp van studie vormden binnen mijn departement. Daarbij bleek
het al snel ondoenlijk om exacte berekeningen te maken van de te verwachten
uitgaven. Een van de redenen daarvan was dat die uitgaven ten nauwste samenhangen
met de ontwikkelingen in de jurisprudentie, alsmede met wijzigingen in de
opsporings- en vervolgingspraktijk (aanpak van grotere zaken, uitbreiding
van de mogelijkheid tot toepassing van dwangmiddelen etc). Het ramen van de
kosten was ook daarom lastig omdat rekening moest worden gehouden met het
feit dat -zoals de praktijk ook te zien gegeven heeft- één enkele
claim een bijzonder opjagend effect kan hebben. Het onderzoek is dan ook noodzakelijk
beperkt gebleven tot het bepalen van de orde van grootte van de te verwachten
effecten. Bij het ramen van de kosten is tevens rekening gehouden met een
zekere toename van het aantal verzoeken om schadevergoeding, zowel via de
weg van art. 89 Sv als via aansprakelijkstelling van het ministerie van justitie.
Voorts is daarin verdisconteerd dat wetsaanpassing zal leiden tot enige besparing
bij de afdelingen van het ministerie die thans verzoeken om schadevergoeding
afhandelen.Uiteindelijk lijkt de (voorzichtige) conclusie gerechtvaardigd dat uitbreiding
van de wettelijke mogelijkheden tot schadevergoeding in het Wetboek van Strafvordering
in totaal naar schatting ca. 10 miljoen gulden extra per jaar
zal kosten. Dit bedrag bestaat voor het merendeel uit toe te kennen schadevergoedingen
(naar schatting 8 miljoen) en voor het overige uit te bekostigen extra werklast
bij de rechterlijke macht en rechtshulp.Omdat ik voorshands geen mogelijkheden zag deze kosten te financieren,
heb ik besluitvorming over het concept-wetsvoorstel aangehouden in de hoop
dat zou kunnen worden aangetoond dat de regeling op termijn budgettair neutraal
of zelfs kostenbesparend zou zijn. Die hoop is, gelet op ontwikkelingen in
de jurisprudentie, inmiddels weinig realistisch gebleken; zoals ook u bekend
zal zijn heeft in de rechtspraak een kentering plaats gevonden in die zin
dat strafvervolging die niet in een veroordeling resulteert nog slechts onder
buitengewone omstandigheden onrechtmatig is. Aldus bestaat niet langer aanleiding
algemeen aan te nemen dat schade die niet langs de weg van art. 89 Sv kan
worden vergoed, niettemin via de onrechtmatige daads-constructie voor vergoeding
in aanmerking komt.Inmiddels is in het kader van de financiering van wetsaanpassing in verband
met de recent gehouden parlementaire enquête ook terzake van de kosten
van de beoogde schadevergoedingsregeling overleg binnen het kabinet gaande.
De toekomst van het wetsvoorstel zal voorlopig afhangen van de vraag of en
in hoeverre de financiële gevolgen ervan kunnen worden gehonoreerd...»De Nationale ombudsman bedankte de Minister op 4 april 1996 voor de nadere
informatie. Waar de Minister van Justitie de wenselijkheid van een wettelijke
regeling voor schadevergoeding na toepassing van dwangmiddelen onderschreef,
gaf de Nationale ombudsman aan te hopen dat het overleg, ook in het kabinet,
over de dekking voor de door de Minister geschatte extra kosten van ongeveer
10 miljoen gulden per jaar tot een positieve uitkomst zou leiden. RapportenIn 1996 hadden veertien rapporten (mede) betrekking op de behandeling
van verzoeken om schadevergoeding door de korpsbeheerder en de politie. De
klacht werd in vijf gevallen gegrond verklaard en in negen gevallen niet gegrond.In vier zaken waar de Nationale ombudsman de klacht gegrond verklaarde,
zag hij reden tot het doen van een aanbeveling. Deze rapporten zullen hier
worden besproken.In de zaak die leidde tot rapport 96/174 (AB 1996, nr. 278, m.n. PJS;
zie ook 7A.4.4 en 7B.4) klaagde een autoverhuurbedrijf te Amsterdam erover
dat de korpsbeheerder van de regiopolitie Gelderland-Zuid – door tussenkomst
van de verzekeringsmaatschappij van de regiopolitie – zijn verzoek had
afgewezen om de kosten te vergoeden die hij had moeten maken om zijn voor
onderzoek inbeslaggenomen auto's in Nijmegen op te halen en terug te brengen
naar Amsterdam. De politie erkende geen aansprakelijkheid, nu bij de inbeslagneming
niet onrechtmatig of onzorgvuldig was gehandeld. De korpsbeheerder deelde
in het onderhavige onderzoek mee dat het ontstaan van de schade voor verzoeker
in redelijkheid niet aan de politie was te verwijten.De Nationale ombudsman gaf aan dat voor de beoordeling van de afwijzing
van het verzoek om vergoeding van de kosten artikel 11, eerste lid van het
Besluit inbeslaggenomen voorwerpen uitgangspunt is. Ingevolge deze bepaling
dient teruggave van een inbeslaggenomen voorwerp te gebeuren zonder kosten
voor degene aan wie het voorwerp moet worden teruggegeven. De vraag of de
politie bij de inbeslagneming al dan niet rechtmatig of zorgvuldig
had gehandeld, deed volgens de Nationale ombudsman in deze in zoverre niet
terzake dat ook rechtmatig en anderszins zorgvuldig handelen de aanspraak
van betrokkene op teruggave zonder kosten niet terzijde kan stellen. Dat zou
slechts anders zijn wanneer het zou gaan om kosten die zo gering zijn dat
ze in redelijkheid niet in aanmerking behoren te komen om in rekening te worden
gebracht.De politie te Nijmegen had er in dit geval zelf voor gekozen om niet zelf
de auto's terug te brengen, maar verzoeker de gelegenheid te geven ze te halen.
Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had zij daarbij kunnen en moeten
onderkennen dat verzoeker daarvoor kosten zou maken die, gelet op de genoemde
bepaling, in aanmerking kwamen om te worden vergoed. Gelet op het voorgaande
had van de politie mogen worden verwacht dat zij het verzoek om kostenvergoeding
had ingewilligd. De korpsbeheerder had dan ook niet in redelijkheid tot een
afwijzend besluit kunnen komen. De onderzochte gedraging werd «niet
behoorlijk» geoordeeld.De Nationale ombudsman deed de aanbeveling om alsnog de kosten te vergoeden
die verzoeker had gemaakt. De beheerder van het regionale politiekorps Gelderland-Zuid
liet op 25 juni 1996 weten de aanbeveling op te volgen.In de zaak die leidde tot rapport 96/252 (AB 1996, nr. 355, m.n. PJS;
zie ook § 7A.14) klaagde de eigenaar van een café erover dat de
politie te Utrecht zijn verzoek had afgewezen om vergoeding van de schade
die hij had geleden als gevolg van het optreden van de ME tegen voetbalsupporters
in zijn café. De Nationale ombudsman oordeelde dat het optreden van
de politie tegen de voetbalsupporters «behoorlijk» was.In dit geval had de politie zich bij de afwijzing van verzoekers schadeclaim
beroepen op de rechtmatigheid van het betreffende politieoptreden. De Nationale
ombudsman bracht naar voren dat daarmee was miskend dat inachtneming van het
gelijkheidsbeginsel met zich mee kan brengen dat ook in gevallen waarin schade
is veroorzaakt door rechtmatig politieoptreden, die schade geheel of ten dele
ten laste behoort te komen van de gemeenschap. Het afwijzende besluit was
derhalve niet toereikend gemotiveerd. In zoverre was de onderzochte gedraging
«niet behoorlijk». Dit gaf aanleiding om in het rapport de aanbeveling
te doen het afwijzende besluit te heroverwegen.Voor de desbetreffende heroverweging achtte de Nationale ombudsman onder
meer van belang dat het politieoptreden had plaatsgevonden in het kader van
de handhaving van de openbare orde, waarmee het duidelijk een algemeen belang
had gediend. In zoverre zou er reden zijn om een deel van de schade –
namelijk de schade die rechtstreeks het gevolg was van het optreden door de
politie – te vergoeden. Met betrekking tot de vernielingen die de supporters
hadden aangericht, merkte de Nationale ombudsman op dat de desbetreffende
schade niet als een direct gevolg van het politieoptreden kon worden aangemerkt,
en derhalve niet voor rekening van de politie behoefde te komen.De korpsbeheerder deelde naar aanleiding van de aanbeveling mee dat werd
overgegaan tot betaling van het gevraagde schadebedrag ad f 4.796,35.Rapport 96/388 betreft het volgende. De vreemdelingenpolitie te Tilburg
had verzoeker in vreemdelingenbewaring gesteld, en na de inbewaringstelling
bezittingen van verzoeker uit zijn woning opgehaald. De politie had echter
niet geregistreerd welke goederen zij had meegenomen (zie ook § 7A.15.2).
Na een verzoek om teruggave had verzoeker een deel van zijn goederen teruggekregen.
Een aantal andere goederen was echter zoekgeraakt. Verzoeker klaagde er onder
meer over dat de beheerder van het regionale politiekorps Midden-
en West-Brabant het bedrag van de schadevergoeding waar om was verzocht onvoldoende
gemotiveerd had verlaagd. De korpsbeheerder had in een brief aan verzoeker
slechts naar voren gebracht dat er contact was geweest met betrekking tot
de hoogte van het schadebedrag. De Nationale ombudsman achtte dit onvoldoende
als motivering van het slechts voor een deel honoreren van de schadeclaim.
De onderzochte gedraging was op dit punt «niet behoorlijk».De korpsbeheerder erkende dat een deel van de goederen in het ongerede
was geraakt. Voor dat deel had hij verzoeker een schadevergoeding aangeboden.
Ten aanzien van de andere goederen die verzoeker als vermist had opgegeven,
deelde de korpsbeheerder mee dat daarvan niet was komen vast te staan dat
de politie die onder haar beheer had genomen. Onder meer op die grond aanvaardde
hij geen aansprakelijkheid voor de vermissing van de goederen. Hij stelde
in dit verband geen aansprakelijkheid te accepteren voor zoekgeraakte goederen
waarover met zekerheid kon worden gesteld dat deze niet bij de vreemdelingendienst
in bewaring waren geweest.De Nationale ombudsman overwoog dat die zekerheid er in dit geval niet
was, nu de politie niet had geregistreerd welke goederen zij had meegenomen
uit verzoekers woning of daarin had achtergelaten. In zoverre schoot de grond
voor afwijzing van verzoekers claim ten aanzien van de goederen tekort, en
verkeerde de politie in een zwakke bewijspositie tegenover verzoeker. De Nationale
ombudsman was voorts van oordeel dat de lezing van verzoeker dat de politie
meer goederen had meegenomen niet onaannemelijk was. In het voorgaande zag
de Nationale ombudsman reden om de korpsbeheerder in overweging te geven zijn
besluit om de schade slechts voor een deel te vergoeden, te heroverwegen.In reactie op de aanbeveling liet de korpsbeheerder de Nationale ombudsman
bij brief van 30 oktober 1996 weten dat de afhandeling van de schadeclaim
in handen was gesteld van de verzekeringsmaatschappij. Indien nadere informatie
bekend was, zou de korpsbeheerder hierover berichten. Bij het afsluiten van
dit jaarverslag had de Nationale ombudsman nog niet nader vernomen over de
afhandeling.In rapport 96/538 gaf de Nationale ombudsman de beheerder van het regionale
politiekorps Gelderland-Midden in overweging aan verzoekster de materiële
schade te vergoeden die zij had geleden doordat een ambtenaar van dat politiekorps
in de nacht van 12 op 13 augustus 1994 de draad van haar telefoon had stukgetrokken.Als reden voor de weigering om de schade aan de telefoondraad te vergoeden
had de korpsbeheerder in zijn reactie op de klacht van 7 maart 1995 naar voren
gebracht dat de politie niet in de woning van verzoekster was geweest, zodat
zij de telefoonkabel niet kon hebben vernield. De politie was op 12 augustus
1994 wel naar de woning van verzoekster gegaan om met haar te praten over
telefoonoverlast die zij bij een politiebureau zou veroorzaken. Verzoekster
had de politie toen echter niet binnengelaten. Bij zijn reactie had de korpsbeheerder
onder meer een mutatie gevoegd van 12 augustus 1994. In die mutatie was een
passage opgenomen dat, nu het adres van verzoekster bekend was, de politie
in voorkomende gevallen in de gelegenheid zou zijn om haar telefoon op dit
adres onklaar te maken.In de reactie die de korpsbeheerder vervolgens op nadere vragen van de
Nationale ombudsman op 22 januari 1996 gaf, deelde hij mee dat opnieuw een
onderzoek was ingesteld. Uit het bedrijfsprocessensysteem was niet gebleken
dat medewerkers van zijn korps in de woning waren geweest, en evenmin dat
politiemedewerkers een telefoontoestel onklaar hadden gemaakt. Vervolgens
verzocht de Nationale ombudsman de korpsbeheerder informatie te verstrekken
over de passage in de hiervoor bedoelde mutatie, en mee te delen
welke politieambtenaren in de nacht van 12 op 13 augustus 1994 dienst hadden
gehad. Bij brief van 19 maart 1996 deelde de korpsbeheerder onder meer mee
dat aan de passage in de genoemde mutatie geen uitvoering was gegeven. Tenslotte
berichtte de korpsbeheerder dat navraag was gedaan welke politieambtenaren
dienst hadden gehad, dat het horen van hen nog veel tijd zou vergen en dat
het bovendien de vraag was of dat horen veel informatie zou opleveren, nu
het voorval ruim anderhalf jaar geleden had plaatsgevonden. Bij brief van
30 mei 1996 deelde de korpsbeheerder de resultaten van het horen mee: twee
politieambtenaren hadden verklaard zich die nacht wel te hebben opgehouden
buiten de woning van verzoekster, maar niet in de woning te zijn geweest;
twee andere politieambtenaren waren diezelfde nacht ook bij de woning geweest,
maar konden zich van het voorval niets meer herinneren.Vervolgens hoorde een medewerkster van het Bureau Nationale ombudsman
de betrokken politieambtenaren. Uit de afgelegde verklaringen kwam naar voren
dat twee politieambtenaren die nacht wel in de woning van verzoekster waren
geweest. Eén van hen verklaarde dat hij toen met zijn voet de telefoondraad
had losgetrokken, met als gevolg dat deze draad los van de muur was gekomen.
Volgens deze politieambtenaar was hierna de telefoonoverlast opgehouden die
verzoekster had veroorzaakt.De Nationale ombudsman oordeelde dat de grond waarop het verzoek om schadevergoeding
was afgewezen achteraf bezien dus niet juist was. De onderzochte gedraging
was dan ook op dit punt «niet behoorlijk».Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman op dat de bijdrage van de
korpsbeheerder aan de waarheidsvinding in dit onderzoek te wensen had overgelaten.Op de aanbeveling de schade alsnog te vergoeden is positief gereageerd.
 7A.19 Overige verzoekschriften op het terrein van de politieTen slotte verschenen in 1996 achttien rapporten waarin een oordeel werd
gegeven over gedragingen van de politie die (ten dele) betrekking hadden op
onderwerpen die in de voorgaande paragrafen nog niet aan de orde zijn gekomen.
In zeven gevallen werd de klacht gegrond verklaard en eveneens in zeven gevallen
niet gegrond. In twee zaken kon over de klacht geen oordeel worden gegeven.
In één geval was de conclusie dat de klacht deels gegrond en
deels niet gegrond was. In een ander geval werd geconcludeerd dat een deel
van de klacht gegrond was, terwijl over een ander deel geen oordeel kon worden
gegeven.Vermeldenswaard is rapport 96/86 (AB 1996, nr. 233, m.n. PJS). Hierin
gaat het om de klacht dat de toenmalige gemeentepolitie te Amsterdam medewerking
had verleend aan een deurwaarder bij de ontruiming van de woning van verzoeker
uit hoofde van een vonnis van de president van de arrondissementsrechtbank
te Amsterdam. Verzoeker was van mening dat dit vonnis geen basis bood om tot
ontruiming van zijn woning over te gaan. Hij stelde dat de deurwaarder daarom
niet tot ontruiming had mogen overgaan, en dat de assistentie van de politie
dus onrechtmatig was geweest.De Nationale ombudsman merkte in dit rapport op dat wanneer een deurwaarder
de politie verzoekt om bijstand bij de tenuitvoerlegging van een vonnis, van
de politie mag worden verwacht dat zij zich, alvorens de gevraagde bijstand
te verlenen, op de hoogte stelt van de inhoud van de desbetreffende rechterlijke
uitspraak. Daarbij dient zij zich ervan te vergewissen dat de deurwaarder
aan die uitspraak de bevoegdheid kan ontlenen tot het optreden waarvoor hij
van de politie assistentie verzoekt. In deze zaak had de rechter gedaagden ertoe veroordeeld om hun woning
voor enige maanden te verlaten. Uit het rapport van de Nationale ombudsman
blijkt dat in het vonnis niet is opgenomen dat eisers werden gemachtigd om,
indien gedaagden niet zouden voldoen aan de veroordeling tot het verlaten
van de woning, zelf datgene te bewerkstelligen waartoe nakoming zou hebben
geleid (dat wil zeggen een reële executie om iets te doen). Dit betekende
dat de deurwaarder aan het vonnis niet de bevoegdheid kon ontlenen om verzoeker
en zijn mede-gedaagden uit de woning te verwijderen. Gelet daarop achtte de
Nationale ombudsman de assistentie van de politie niet juist, nu van de politie
mag worden verwacht dat zij geen assistentie verleent bij optreden door een
ambtsdrager waartoe deze geen bevoegdheid heeft. In die zin werd de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk» geacht.De Nationale ombudsman meende uit de nadere reactie van de kant van de
burgemeester van Amsterdam te kunnen afleiden dat de politie in beginsel geen
aandacht besteedt aan de inhoud van het desbetreffende vonnis voordat zij
bijstand verleent aan een deurwaarder. De Nationale ombudsman merkte op dat
het op zichzelf niet onbegrijpelijk is dat de politie bij een verzoek om assistentie
afgaat op de deskundigheid van de deurwaarder, wanneer deze stelt ingevolge
een rechterlijk vonnis bevoegd te zijn tot dat optreden. Toch achtte de Nationale
ombudsman een dergelijke benadering niet juist. Zij kan immers leiden tot
de ongewenste situatie dat de politie assistentie verleent bij optreden door
een deurwaarder die daartoe niet bevoegd is. Ook al heeft de deurwaarder in
dezen zijn eigen verantwoordelijkheid, van de politie mag worden verwacht
dat zij geen bijstand verleent bij optreden door een deurwaarder waartoe deze
niet bevoegd is. In zoverre heeft ook de politie haar eigen verantwoordelijkheid.
Het voorgaande gaf de Nationale ombudsman aanleiding tot het doen van de aanbeveling
aan de burgemeester van Amsterdam, in zijn hoedanigheid van beheerder van
het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland, om, voorzover nodig, te bevorderen
dat de politie zich te allen tijde overtuigt van de rechtmatigheid van voorgenomen
deurwaardersoptreden voordat zij de deurwaarder bij dat optreden de door hem
gevraagde assistentie verleent.In reactie op de aanbeveling deelde de korpsbeheerder mee dat de korpsleiding
inmiddels maatregelen had getroffen om te bevorderen dat de politie zich te
allen tijde overtuigt van de rechtmatigheid van voorgenomen deurwaardersoptreden
voordat zij de deurwaarder bij dat optreden assistentie verleent. Blijkens
een bijgevoegde brief van het hoofd algemene bedrijfsvoering was een en ander
in het korps bekend gemaakt.Ook in rapport 96/472 komt het geven van gevolg aan een rechterlijke uitspraak
aan de orde. Verzoeker klaagde er onder meer over dat de beheerder van het
regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland tot het moment waarop hij zich
tot de Nationale ombudsman wendde geen uitvoering had gegeven aan een deel
van de uitspraak van de arrondissementsrechtbank te Haarlem van 18 oktober
1995. De rechtbank had onder meer bepaald dat de korpsbeheerder binnen een
maand na verzending van de uitspraak een nieuw besluit diende te nemen omtrent
de functiewaardering van verzoeker, een politieambtenaar.De Nationale ombudsman overwoog dat bestuursorganen gezien de verdeling
van machten in een rechtsstaat prompte uitvoering behoren te geven aan uitspraken
van een onafhankelijke rechter. Deze grondregel kan slechts uitzondering lijden
indien uitvoering van een uitspraak – naar objectieve maatstaven gemeten –
onmogelijk zou zijn.De korpsbeheerder nam het nieuwe functiewaarderingsbesluit uiteindelijk
op 9 april 1996. Dat was bijna een half jaar na de uitspraak van de rechtbank.
Als reden voor dit trage uitvoeren gaf de korpsbeheerder aan
dat verzoeker nog voor de invoering van de Politiewet 1993 beroep had ingesteld
tegen zijn toenmalige werkgever, de burgemeester van Purmerend in diens hoedanigheid
van beheerder van de toenmalige gemeentepolitie te Purmerend. De korpsbeheerder
van het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland was na het inwerkingtreden
van de Politiewet 1993 de rechtsopvolger van de burgemeester van Purmerend.
Zij was echter niet bekend geweest met de lopende rechtszaak van verzoeker
en was pas bij de uitspraak van de rechtbank als partij aangemerkt. De Nationale
ombudsman overwoog dat de door de korpsbeheerder opgegeven reden niet kon
worden aangemerkt als een – naar objectieve maatstaven gemeten –
onmogelijkheid om prompte uitvoering te geven aan de uitspraak van de rechtbank.
Gelet op artikel 2 van Hoofdstuk 2 van Afdeling I van de Invoeringswet Politiewet
1993, kon de korpsbeheerder op de hoogte zijn van het feit dat zij als rechtsopvolger
zou worden aangemerkt in lopende rechtsgedingen. Bij de totstandkoming van
het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland behoorde het onder meer tot
de taak van de (toekomstige) korpsbeheerder om te informeren bij haar (toekomstige)
rechtsvoorgangers naar eventueel lopende gerechtelijke procedures. Op deze
wijze was zij in staat geweest om op de hoogte te raken van de inhoud van
een eventueel geschil en had zij kunnen anticiperen op de afloop van een procedure,
zonder dat daarbij meer vertraging zou optreden dan naar objectieve maatstaven
gemeten redelijk was. Dat de korpsbeheerder zich beriep op onbekendheid met
de zaak, terwijl de uitspraak van de rechtbank dateert van ruim anderhalf
jaar na de invoeringsdatum van de Politiewet 1993, achtte de Nationale ombudsman
dan ook niet passend. De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».Tenslotte wordt hier nog rapport 96/474 besproken. Dit rapport werd opgemaakt
naar aanleiding van de klacht van een freelance-fotograaf dat een ambtenaar
van het regionale politiekorps Zeeland hem had verhinderd foto's te maken
van een politieactie.De Nationale ombudsman overwoog dat aan het grondrecht van de vrijheid
van meningsuiting direct het grondrecht van de vrijheid om inlichtingen te
verzamelen is verbonden, en dat deze grondrechten eenieder toekomen. Van de
overheid mag worden verwacht dat zij de uitoefening van deze rechten door
burgers niet belemmert, tenzij sprake is van een bij de wet voorziene beperking
van deze rechten. In dit verband noemde de Nationale ombudsman, naast het
belang van bescherming van de openbare orde, een gewichtig onderzoeksbelang
dat opkomt tijdens de taakuitoefening door de politie. De Nationale ombudsman
achtte de handelwijze van de politie in dit geval «niet behoorlijk»,
aangezien het belang van bescherming van de openbare orde niet in het geding
was, en evenmin was gebleken van een onderzoeksbelang dat het rechtvaardigde
dat het verzoeker werd belet om foto's te maken. 7B OPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersGezien de inhoudelijke samenhang tussen de taken van het openbaar ministerie
en die van de politie wordt het werk van de Nationale ombudsman in 1996 op
het terrein van het openbaar ministerie behandeld in dit hoofdstuk, direct
na het gedeelte over de politie. Ter inleiding op het verslag over dit werk
bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Opgemerkt wordt
dat deze cijfers ook zijn opgenomen in de totaalcijfers over het ministerie
van Justitie (hoofdstuk 10A). Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  59 Ontvangen in 1996  + 161Te behandelen  220 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 117   2) onderzoek     a. rapport36 – 178 b. tussentijds beëindigd2561 In
behandeling per 01/01/97  42Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften (161) steeg ten opzichte
van 1995 (134), met 20,1%. Overeenkomstig steeg ook het aantal afgedane zaken
(178) ten opzichte van 1995 (142), met 25,4%. Van de 178 afgedane verzoekschriften
werden 61 (34,3%) afgedaan na in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek.
Er werden 36 rapporten uitgebracht (1995: 33). In 51,9% van de keren dat daarin
een gedraging werd beoordeeld, luidde het oordeel «niet behoorlijk».
Het vereiste van voortvarendheid was aan de orde in 21,7% van de oordelen
in de rapporten, en in 23,3% van de zaken die tussentijds werden beëindigd. 7B.2 Openbaar ministerie en opsporingIn 1996 verscheen één rapport dat (mede) betrekking had
op de wijze waarop het openbaar ministerie had gehandeld in het kader van
een opsporingsonderzoek van de politie. De conclusie luidde dat de klacht
niet gegrond was.In deze zaak (rapport 96/296; zie ook § 7B.9) klaagde verzoeker erover
dat de officier van justitie te Zutphen zijn verzoek van 10 mei 1995 om onderbreking
van zijn inverzekeringstelling had afgewezen, zonder dat aan die beslissing
een redelijke belangenafweging ten grondslag lag.De Nationale ombudsman stelde vast dat er door de officier van justitie
een belangenafweging had plaatsgevonden, waarbij het belang van het onderzoek
de doorslag had gegeven bij het besluit om de inverzekeringstelling
niet te beëindigen. Hij oordeelde dat daarmee was voldaan aan de voorwaarde
zoals gesteld in het Wetboek van Strafvordering (artt. 37 en 58). 7B.3 Openbaar ministerie en vervolgingIn 1996 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op vervolging door het openbaar ministerie. In de ene zaak was de conclusie
dat de klacht gegrond was en in de andere zaak werd de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond verklaard.Artikel 9, eerste lid van de Arbeidsomstandighedenwet bepaalt –
kort gezegd – dat een werkgever een dodelijk ongeval van een werknemer
tijdens diens werk direct moet meedelen aan de arbeidsinspectie. Doet hij
dit niet, dan pleegt hij een economisch delict, en wel een overtreding (art.
1 onder 4, en art. 2, vierde lid van de Wet op de economische delicten). Het
recht tot strafvordering verjaart bij een overtreding twee jaar na de dag
van het plegen van het delict (artt. 70 en 71 van het Wetboek van Strafrecht).In de zaak die aan de orde komt in rapport 96/79 was verzoekers zoon op
24 juni 1992, tijdens de uitoefening van zijn militaire dienstplicht, door
een ongeval overleden. De werkgever – de Minister van Defensie –
meldde het ongeval niet. De stukken van de strafzaak betreffende het niet
melden van het ongeval kwamen op 1 respectievelijk 31 december 1993 bij het
arrondissementsparket te 's-Gravenhage binnen. Op 19 maart 1994 liet de Minister
van Defensie weten niet op het transactievoorstel te willen ingaan. De verjaringstermijn
verstreek op 25 juni 1994. Vervolgens werd op 2 augustus 1994 de Arbeidsinspectie
om een nader proces-verbaal gevraagd. Op 21 september 1994 werd de zaak geseponeerd
wegens verjaring. De hoofdofficier van justitie te 's-Gravenhage gaf de volgende
oorzaken aan voor de overschrijding van de verjaringstermijn:a.de strafzaak kwam pas achttien maanden na de pleegdatum op zijn parket
binnen;b.er was nader jurisprudentieonderzoek nodig naar aanleiding van een stelling
van het Ministerie van Defensie;c.de hoge werkdruk en de vakantie van de betrokken parketsecretaris.De Nationale ombudsman overwoog dat, hoewel de aangevoerde oorzaken een
zekere vertraging in de strafzaak konden verklaren, een en ander de periode
van bijna vier en een halve maand waarin naar buiten toe geen actie is ondernomen,
niet kon rechtvaardigen, temeer niet nu tijdens deze periode het recht tot
strafvervolging door verjaring definitief was vervallen. Uit de gang van zaken
leidde hij af dat het parket te 's-Gravenhage zich er onvoldoende van bewust
was geweest dat de zaak dreigde te verjaren, terwijl de zaak door verzoekers
toch meermalen onder de aandacht van het parket was gebracht. Illustratief
achtte hij in dit verband dat de met de strafzaak belaste parketsecretaris
de behandeling van de zaak naar buiten toe voortzette op een moment dat de
verjaringstermijn al verstreken was. De gedraging was «niet behoorlijk».Vermeldenswaard is ook rapport 96/385. In deze zaak werd er onder meer
over geklaagd dat de officier van justitie onaangekondigd de niet-ontvankelijkheid
van het openbaar ministerie had gevorderd, terwijl hij op de hoogte was van
de uitgebreide wijze waarop de verdediging zou worden gevoerd (onder meer
via het horen van getuigen die uit Canada zouden overkomen, het horen van
een getuige-deskundige en het vertonen van een video-film). De Nationale ombudsman
stelde in zijn beoordeling voorop dat wanneer de officier van justitie het
voornemen heeft te requireren tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie,
hij in beginsel niet gehouden is om dit voor het begin van de terechtzitting aan de verdachte(n) of de verdediging in de strafzaak kenbaar te
maken. In deze zaak was er naar het oordeel van de Nationale ombudsman ook
geen sprake van bijzondere omstandigheden op grond waarvan de officier van
justitie zijn voornemen wel kenbaar had moeten maken. Op dit punt was de onderzochte
gedraging dan ook «behoorlijk».«Niet behoorlijk» was echter in deze zaak dat, zoals in het
onderzoek was komen vast te staan, de officier van justitie voor de zitting
en buiten aanwezigheid van verzoekers (verdachten en hun raadslieden) aan
de politierechter had meegedeeld dat hij vraagtekens had gezet bij de ontvankelijkheid
van het openbaar ministerie. De Nationale ombudsman overwoog in dit verband
het volgende. Op grond van artikel 24 van de Wet op de rechterlijke organisatie
is het rechters niet toegestaan direct of indirect over een voor hen aanhangige
zaak een bijzonder onderhoud of gesprek te hebben met partijen. Onder «partijen»
dient ook het openbaar ministerie te worden begrepen. Alleen al de schijn
dat een dergelijke verboden situatie zich voordoet, levert een omstandigheid
op waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. Genoemd
verbod brengt met zich dat partijen zich in beginsel dienen te onthouden van
het aanbieden aan de rechter van informatie die betrekking heeft op een aanhangige
zaak, en die aan de wederpartij onbekend is. 7B.4 InbeslagnemingDe Nationale ombudsman bracht in 1996 drie rapporten uit die (mede) gaan
over de manier van handelen van het openbaar ministerie met betrekking tot
inbeslagneming of tot de teruggave van in beslag genomen goederen. Tweemaal
werd de klacht niet gegrond verklaard en éénmaal gegrond.Rapport 96/535 betreft de inbeslagneming en vernietiging van een 20 jaar
oude, onverzekerde auto. Het openbaar ministerie kon volgens de Nationale
ombudsman in dit geval een machtiging tot vernietiging van de in beslag genomen
auto geven, omdat de kosten van transport en opslag de waarde van de auto
overtroffen (art. 117, tweede lid (oud) Wetboek van Strafvordering (Sv)).
Noch de oude, noch de nieuwe Richtlijnen voor het beleid van politie en openbaar
ministerie inzake inbeslagneming (van 11 oktober 1978 respectievelijk 24 oktober
1995) bevatten de verplichting om aan de beslagenen het voornemen tot vernietiging
kenbaar te maken. De Nationale ombudsman was echter van oordeel dat een betrokkene
moet worden geïnformeerd over de mogelijkheid tot beklag tegen een inbeslagneming
en over de mogelijkheid dat een bij hem in beslag genomen voorwerp kan worden
vernietigd, en ook over het feit dat dit voorwerp wordt, of is vernietigd.
In dat laatste geval is de betrokkene in elk geval ervan op de hoogte dat
teruggave door de rechter niet meer mogelijk is.De Nationale ombudsman deed dan ook de aanbeveling aan de Minister van
Justitie om het ertoe te leiden dat, bijvoorbeeld in de kennisgeving van inbeslagneming
van het betrokken voorwerp, aan degene bij wie een voorwerp in beslag is genomen
de informatie wordt verstrekt dat hij beklag kan doen tegen de inbeslagneming,
en dat de mogelijkheid bestaat dat het in beslag genomen voorwerp wordt vernietigd.In reactie op de aanbeveling deelde de Minister op 11 februari 1997 het
volgende mee:«Op dit moment wordt op mijn ministerie het «Handboek beslag
en ontneming voor opsporingsinstanties, arrondissementsparketten en bewaarders»
herschreven. Naar aanleiding van de klacht (...) wordt in de nieuwe versie
van de handleiding de instructie aan alle opsporingsinstanties
gegeven om bij inbeslagneming een bewijs van ontvangst achter te laten. Op
dat bewijs moeten de rechten en plichten van degene onder wie het voorwerp
in beslag is genomen staan vermeld. Ook dient er op het bewijs van ontvangst
gewezen te worden dat de in beslag genomen voorwerpen onder omstandigheden
kunnen worden vernietigd. (...) Naar verwachting wordt de herschreven versie
van het handboek nog dit jaar onder opsporingsinstanties, parketten en bewaarders
verspreid.»In de zaak die leidde tot rapport 96/241 klaagde verzoeker erover dat
de Minister van Justitie niet de schade wenste te vergoeden die zijn zoon
had geleden doordat het openbaar ministerie te 's-Hertogenbosch een gestolen
snorfiets die onder een derde in beslag was genomen ten onrechte had teruggegeven
aan die derde. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond.In deze zaak had verzoekers zoon aangifte gedaan van diefstal van zijn
snorfiets. Die snorfiets werd op een gegeven moment in beslag genomen onder
S. Deze stelde de snorfiets te hebben gekocht bij een bromfietshandelaar en
kon een aankoopnota en verzekeringsbewijs tonen. Op grond van deze –
telefonisch door de politie gemelde – gegevens besloot de officier van
justitie de snorfiets terug te laten geven aan S. Uit het desbetreffende proces-verbaal
bleek echter dat de aankoopnota dateerde van voor de in de aangifte opgegeven
datum van diefstal, en tevens dat met het framenummer was geknoeid, zodat
twijfelachtig was of S. wel bezitter te goeder trouw was. Verzoeker vond daarom
dat de snorfiets aan zijn zoon had moeten worden teruggegeven.Artikel 118, eerste lid (oud) van het Wetboek van Strafvordering (Sv)
bepaalt dat een in beslag genomen voorwerp wordt teruggeven aan degene onder
wie het in beslag is genomen (de beslagene), zodra het belang van de strafvordering
zich niet meer verzet tegen de teruggave. Volgens artikel 118, derde lid (oud)
Sv kan het openbaar ministerie echter van deze hoofdregel afwijken, en een
voorwerp aan iemand anders teruggeven. Als een ander dan de beslagene het
openbaar ministerie verzoekt om die uitzondering toe te passen en het openbaar
ministerie niet aan dat verzoek voldoet, dient het openbaar ministerie die
ander er wel op te wijzen dat belanghebbenden zich schriftelijk kunnen beklagen
bij de rechtbank (art. 552ca, tweede lid Sv).De Nationale ombudsman overwoog dat de artikelen 118 (oud) en 552ca Sv
de officier van justitie niet tot een diepgaand onderzoek naar eigendomsrechtelijke
verhoudingen rond een in beslag genomen voorwerp dwingen. In dit geval stelden
zowel de beslagene als verzoekers zoon eigenaar van de bromfiets te zijn.
Nu niet zonder verder onderzoek kon worden geoordeeld dat de zoon van verzoeker
redelijkerwijs als rechthebbende kon worden aangemerkt, kon de officier van
justitie op grond van het tweede lid van artikel 552ca Sv ermee volstaan verzoeker
in kennis te stellen van haar voornemen tot teruggaaf aan de beslagene, en
hem te wijzen op zijn rechten ingevolge de artikelen 552a tot en met 552c
Sv. De Nationale ombudsman overwoog overigens ook nog dat het in het algemeen
niet wenselijk is dat de officier van justitie een beslissing neemt over de
teruggave van in beslag genomen voorwerpen alvorens zich op de hoogte te hebben
gesteld van de inhoud van het proces-verbaal. Dit zal immers juist die informatie
bevatten die nodig is om een juiste en verantwoorde beslissing over de teruggave
te kunnen nemen; het zal veelal de informatie bevatten waaruit kan blijken
of er aanleiding is de procedure te volgen van artikel 552ca Sv.Rapport 96/174 (AB 1996, nr. 278, m.n. PJS; zie ook § 7A.4.4 en §
7A.18) werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht van een autoverhuurbedrijf
uit Amsterdam over de korpsbeheerder van de regiopolitie Gelderland-Zuid.
In dit rapport constateerde de Nationale ombudsman dat er in de praktijk kennelijk
onduidelijkheid bestond over de juiste interpretatie van artikel 11, eerste
lid van het Besluit in beslag genomen voorwerpen (Besluit van 6 augustus 1993,
S 440). Het eerste lid van artikel 11 van dit Besluit luidt als volgt:«De bewaring, het onderhoud en de teruggave van in beslag genomen
voorwerpen of de opbrengst daarvan geschieden zonder kosten voor degene bij
wie het voorwerp werd in beslag genomen en voor degene aan wie zij moeten
worden teruggegeven.»Volgens de korpsbeheerder ging het in deze bepaling om de kosten die de
in beslag nemende instantie of de bewaarder heeft in verband met de bewaring,
het onderhoud en de teruggave van in beslag genomen voorwerpen. De Nationale
ombudsman was echter van oordeel dat een belanghebbende aan artikel 11, eerste
lid van het Besluit rechtstreeks een aanspraak ontleent om de in beslag genomen
voorwerpen terug te krijgen zonder dat daaraan kosten voor hem zijn verbonden.Omdat er kennelijk onduidelijkheid bestond en de Nota van Toelichting
op dit Besluit ten aanzien van dit punt geen aanknopingspunt bood, zag de
Nationale ombudsman aanleiding het rapport 96/174 ter kennis te brengen aan
de Minister van Justitie, en haar in overweging te geven om de politie en
het openbaar ministerie de gewenste duidelijkheid te geven over de kosten
van teruggave van inbeslaggenomen voorwerpen.De Minister van Justitie reageerde bij brief van 22 juli 1996. In haar
brief merkte zij op dat niet eerder was gebleken dat er onduidelijkheid bestond
over de interpretatie van artikel 11, eerste lid van het Besluit. De Minister
van Justitie liet weten dat zij, om eventuele onduidelijkheid over de uitleg
van dat artikel weg te nemen, de Ministers van Financiën en van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij en de onder haar ressorterende bewaarders een brief
had geschreven waarin het bedoelde artikel werd toegelicht. In deze brief
is onder meer het volgende opgenomen:«De kosten die in artikel 11, lid 1 worden bedoeld, zijn kosten
die de bewaarder heeft gemaakt. Dit betekent dat de bewaarder die kosten maakt
om een voorwerp terug te geven, deze niet in rekening mag brengen bij degene
aan wie wordt teruggegeven.In de praktijk is het echter voor bewaarders niet in alle gevallen mogelijk
om voorwerpen daadwerkelijk terug te bezorgen bij degene bij wie de voorwerpen
in beslag zijn genomen of die voor teruggave in aanmerking komt. Bewaarders
schrijven daarom een persoon aan dat hij zijn inbeslaggenomen voorwerpen kan
komen ophalen. De bewaarder zal op deze manier geen kosten maken om terug
te geven, maar degene aan wie moet worden teruggegeven moet soms wel kosten
maken om het voorwerp op te halen. Het is in dat geval redelijk om artikel
11 van het Besluit zo te interpreteren dat de redelijke kosten, die iemand
moet maken om zijn inbeslaggenomen voorwerp op te halen, dienen te worden
vergoed, indien daarom wordt gevraagd. Daarbij kan een beoordeling plaatsvinden
met betrekking tot de vraag of de kosten terecht zijn gemaakt en of de hoogte
daarvan ook redelijk is.»De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van de wijze waarop de
Minister van Justitie aan de bewaarders duidelijkheid had gegeven.Tenslotte is in dit verband rapport 96/118 vermeldenswaard. Hierin oordeelde
de Nationale ombudsman onder meer dat het als zodanig niet aanvaardbaar is
dat inbeslaggenomen gelden niet op enigerlei wijze rentedragend worden bewaard
(voor een inhoudelijke bespreking van deze zaak wordt verwezen naar §
10A.3). 7B.5 Tenuitvoerlegging van straffenIn 1996 verschenen zeven rapporten die betrekking hebben op de tenuitvoerlegging
van straffen. In alle zeven gevallen ging het om de tenuitvoerlegging van
vonnissen en arresten waarbij een geldboete was opgelegd.Krachtens het Besluit tenuitvoerlegging geldboetevonnissen (Stb. 1994,
412) is aan het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) te Leeuwarden de
taak toebedeeld om het openbaar ministerie te ondersteunen in zijn taken met
betrekking tot de tenuitvoerlegging van vonnissen of arresten houdende de
veroordeling tot een geldboete.Van de zeven rapporten die in 1996 op dit terrein zijn uitgebracht, betreffen
er vijf gedragingen van alleen het CJIB. Eén rapport betreft een gedraging
van een arrondissementsparket en in één rapport is sprake van
een gedraging van een arrondissementsparket en het CJIB.Drie keer luidt de conclusie in het rapport dat de klacht niet gegrond
is, twee keer is de klacht gegrond, één keer is de klacht deels
gegrond, deels ongegrond en in één rapport is de klacht deels
gegrond en wordt over een gedeelte van de klacht geen oordeel gegeven.Eén rapport (96/287) gaat over de restitutie van een ten onrechte
betaalde geldboete. Vijf rapporten betreffen klachten die samenhingen met
(een verzoek tot) een betalingsregeling of een uitstel van betaling.Twee van deze rapporten, 96/437 en 96/587, worden hierna nader besproken.In de zaak die leidde tot rapport 96/437 betrof het een verzoeker die
een betalingsregeling had gesloten voor een door hem te betalen geldboete
met de deurwaarder die met de tenuitvoerlegging van het terzake uitgevaardigde
dwangbevel was belast. Via inhouding van een bedrag van f 50 per maand
op zijn uitkering kwam verzoeker die betalingsregeling na. Na tien maanden
besloot het CJIB echter die betalingsregeling te beëindigen zonder verzoeker
daarover rechtstreeks te informeren. Vervolgens werd een arrestatiebevel uitgevaardigd
en diende verzoeker de gehele vervangende hechtenis te ondergaan.De Nationale ombudsman achtte deze gang van zaken niet juist. Verzoeker
mocht erop vertrouwen dat de deurwaarder bevoegd was om de betalingsregeling
met hem overeen te komen. Het CJIB had die betalingsregeling ook dienen te
respecteren, ook al was zij in strijd met het door het CJIB gevoerde beleid.
De gedraging van het CJIB was dan ook «niet behoorlijk». De Nationale
ombudsman nam met instemming kennis van de beslissing van de directeur van
het CJIB om het bedrag dat verzoeker via de betalingsregeling had betaald
aan hem te restitueren en van de mededeling van de minister van Justitie dat
verzoeker een verzoek tot schadevergoeding kon indienen.Rapport 96/587 werd uitgebracht naar aanleiding van de klacht van een
verzoeker die in Praag (Tsjechië) woonde. Hij klaagde erover dat het
Centraal Justitieel Incasso Bureau zijn voorstel voor een betalingsregeling
van een hem opgelegde geldboete van f 15.000 had afgewezen. Verzoeker
wilde een maandelijks bedrag van f 120 betalen, terwijl het CJIB verlangde
dat het bedrag van f 15.000 binnen 24 maanden werd betaald, derhalve
in maandtermijnen van f 625.Op grond van artikel 561, vierde lid Wetboek van Strafvordering (Sv) moet,
indien een betaling in termijnen wordt toegestaan, het totale boetebedrag
in elk geval worden voldaan binnen twee jaar en drie maanden na de dag waarop
het vonnis of arrest voor tenuitvoerlegging vatbaar is geworden. De Minister van Justitie bracht naar aanleiding van de klacht naar voren
dat verzoeker op grond van het door het CJIB gevoerde beleid in beginsel niet
in aanmerking kwam voor een betalingsregeling, omdat zich sinds zijn veroordeling
door het gerechtshof geen wijziging had voorgedaan in zijn persoonlijke omstandigheden.
Het CJIB had niettemin een betalingsregeling geaccepteerd, omdat verzoeker
woonachtig was in Tsjechië, en het CJIB daardoor niet over verhaalsmogelijkheden
beschikte. Om systeemtechnische redenen was het CJIB uitgegaan van een betalingstermijn
van 24 maanden.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Minister in haar standpunt kon
worden gevolgd. De betalingsregeling mocht, gelet op artikel 561, vierde lid
Sv niet langer duren dan twee jaar en drie maanden. Met de door verzoeker
voorgestelde maandelijkse termijnen van f 120 zou die periode worden
overschreden. Het CJIB moest het verzoek dan ook afwijzen, ook al was aannemelijk
dat dit verzoeker voor financiële problemen zou stellen. De onderzochte
gedraging was naar het oordeel van de Nationale ombudsman «behoorlijk».Tenslotte verdient rapport 96/615 hier aandacht.Ingevolge de artikelen 24b van het Wetboek van Strafrecht en 573, eerste
lid van het Wetboek van Strafvordering dient een veroordeelde die een geldboete
niet tijdig en geheel voldoet tot twee keer te worden aangemaand door het
openbaar ministerie. Daarbij worden op de boete tevens wettelijke verhogingen
toegepast. Als dan nog niet is betaald, kan het openbaar ministerie overgaan
tot verhaal op de goederen van de veroordeelde. Ook kan het openbaar ministerie
in dat geval afzien van verhaal en overgaan tot de tenuitvoerlegging van de
vervangende hechtenis. Dit laatste kan niet dan na schriftelijke waarschuwing
(art. 573, derde lid Sv.)Verzoeker klaagde erover dat het arrondissementsparket te 's-Gravenhage
op 15 juni 1994 bij hem een geldboete had laten innen zonder tevoren te hebben
meegedeeld dat tot executie zou worden overgegaan. Verzoeker had een acceptgiro
ontvangen voor een boetebedrag van f 30, die was gedateerd op 15 februari
1994. Dit bedrag had hij niet betaald. Daarna had hij naar zijn zeggen geen
aanmaningen ontvangen en ook niets meer vernomen van politie of Justitie totdat
op 15 juni 1994 de politie bij hem een bedrag van f 105 was komen innen.Tot 15 september 1994 stond het Centraal Ontvangkantoor der Gerechten
(COG) het openbaar ministerie ten dienste bij de incasso van strafrechtelijke
geldboetes. Het COG maakte daarbij gebruik van het Interim Boete Incasso Systeem
(IBIS). Vanaf 15 september 1994 is IBIS vervangen door het Strafrecht Boete
Incasso Systeem (STRABIS) en is het COG opgegaan in het CJIB.De Minister van Justitie merkte in haar reactie op de klacht van verzoeker
op dat er wel betalingsaanmaningen waren verstuurd, maar dat niet meer te
achterhalen was wanneer dat was gebeurd. In verband met de wijziging van het
incassosysteem waren er bij het CJIB geen gegevens meer aanwezig van zaken
die voor de wijziging waren afgedaan. Het dossier van verzoeker was ook niet
meer te vinden op het arrondissementsparket te 's-Gravenhage.De Nationale ombudsman oordeelde dat, nu de Minister van Justitie niet
kon aantonen dat verzoeker aanmaningen met wettelijke verhogingen en een waarschuwing,
voorafgaand aan het arrestatiebevel, waren gezonden, het ervoor moest worden
gehouden dat verzoeker deze niet had ontvangen. Dit betekende dat op 15 juni
1994 bij verzoeker de boete en de verhogingen waren geïnd zonder dat
was voldaan aan de vereisten van artikel 24b van het Wetboek van Strafrecht
en artikel 573 van het Wetboek van Strafvordering. De gedraging van het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage was dan ook «niet behoorlijk». Omdat met de inning
van de boete het een en ander was misgegaan, zag de Nationale
ombudsman aanleiding tot het doen van de aanbeveling aan de Minister van Justitie
om verzoeker het bedrag van de wettelijke verhogingen ad f 75 te restitueren.Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman nog op dat het een persoon
die tot betaling van een geldboete is veroordeeld niet vrij staat te kiezen
tussen betaling van een geldboete en het ondergaan van vervangende hechtenis.
Op 27 januari 1997 deelde het College van Procureurs-Generaal namens de Minister
van Justitie mee dat de Minister de aanbeveling overnam. 7B.6 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften AlgemeenEvenals dat is gebeurd in het Jaarverslag 1995, worden in deze paragraaf
over de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV;
ook Wet Mulder) niet alleen de rapporten besproken over de gedragingen van
het openbaar ministerie en het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) te
Leeuwarden, maar ook de rapporten die wat betreft de uitvoering van de WAHV
betrekking hebben op gedragingen van het ministerie van Justitie.De tenuitvoerlegging van straffen door het CJIB is hiervoor, in §
7B.5, al behandeld.In § 7A.13.4 zijn rapporten en een interventie besproken die betrekking
hebben op de toepassing van de WAHV door de politie. Verder wordt in § 10A.3
rapport 96/550 besproken, dat is uitgebracht naar aanleiding van de klacht
van een verzoeker dat de griffie van het kantongerecht te Utrecht hem in het
kader van een WAHV-verzetprocedure niet heeft gewezen op de mogelijkheid van
vermindering van griffierecht.De Nationale ombudsman bracht in 1996 elf rapporten uit die betrekking
hebben op de uitvoering van de WAHV. Vier van deze rapporten betreffen gedragingen
van alleen het CJIB, drie rapporten betreffen gedragingen van alleen het openbaar
ministerie en drie rapporten gedragingen van het Ministerie van Justitie.
Eén rapport betreft een gedraging van het CJIB én een arrondissementsparket.Over het CJIB luidt de conclusie twee keer dat de klacht niet gegrond
is, één keer is de klacht gegrond en twee keer is de klacht
gedeeltelijk gegrond en gedeeltelijk niet gegrond.Met betrekking tot het openbaar ministerie is de conclusie in drie rapporten
dat de klacht gegrond is; één keer is de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond.Over het Ministerie van Justitie is de klacht één keer gegrond,
één keer niet gegrond en één keer deels gegrond,
deels niet gegrond. Vergoeding van kostenDe drie rapporten over het Ministerie van Justitie gaan over het afwijzen
van verzoeken om vergoeding van kosten die verzoekers hadden gemaakt in een
WAHV-procedure. In de zaak die ten grondslag ligt aan rapport 96/312 had het
CJIB dwangbevelen ingetrokken, nadat verzoekster verzet had aangetekend tegen
de tenuitvoerlegging van deze dwangbevelen en hiervoor juridische bijstand
had ingeroepen. Voordat verzoekster de verzetprocedure was begonnen, had het
CJIB niet inhoudelijk gereageerd op de bezwaren van verzoekster tegen de dwangbevelen
en haar geadviseerd verzet aan te tekenen. De Nationale ombudsman overwoog
dat het Ministerie het verzoek om kostenvergoeding ten onrechte had afgewezen.
Met instemming nam de Nationale ombudsman dan ook kennis van
het besluit van de Minister van Justitie om verzoekster alsnog een vergoeding
van proceskosten toe te kennen. BeslissingstermijnTwee rapporten (96/37, zie ook § 7B.10, en 96/38) betreffen de beslissingstermijn
van de officier van justitie te 's-Gravenhage op een WAHV-beroep. In beide
gevallen werd de termijn van zestien weken, die als termijn van orde is opgenomen
in artikel 7:24, eerste lid van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), ruim
overschreden. Ook had de officier van justitie te 's-Gravenhage geen gebruik
gemaakt van de mogelijkheid van artikel 7:24, vierde lid Awb om de beslissing
te verdagen. De klachten waren gegrond. Uit het onderzoek dat is beschreven
in rapport 96/38 bleek dat de gemiddelde behandelingsduur van WAHV-beroepschriften
op het arrondissementsparket te 's-Gravenhage in 1994 langer was dan de zestien
weken-termijn van de Awb. Uit de door het CJIB verstrekte gegevens bleek voorts
dat de behandelingsduur wat betreft in 1994 afgehandelde beroepen op dit parket
gemiddeld veel langer was dan op enig ander parket. De gemiddelde behandelingsduur
op het parket te 's-Gravenhage – 133 dagen – viel overigens nog
wel binnen de termijn van ten hoogste 24 weken die is opgenomen in artikel
7:24 Awb, althans indien gebruik wordt gemaakt van de verdagingsmogelijkheid.
Toch werd door het parket geen gebruik gemaakt van deze verdagingsmogelijkheid.
Dit was voor de Nationale ombudsman reden om in rapport 96/38 de Minister
van Justitie aan te bevelen om het daarheen te leiden dat het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage bij de behandeling van WAHV-beroepschriften in die gevallen
waarin dat nodig is een verdagingsbesluit neemt als bedoeld in artikel 7:24,
vierde lid Awb, en om overigens te bevorderen dat er op dit parket zo min
mogelijk aanleiding zal zijn voor het nemen van een verdagingsbesluit.De Minister van Justitie deelde de Nationale ombudsman bij brief van 11
maart 1996 mee dat de aanbeveling was opgevolgd. Indien duidelijk is dat op
een beroepschrift niet binnen zestien weken een beslissing kan worden genomen,
wordt een verdagingsbesluit aan betrokkene verzonden. De hoofdofficier van
justitie te 's-Gravenhage had de Minister van Justitie overigens bericht dat
de noodzaak tot het nemen van verdagingsbesluiten zich nog slechts incidenteel
zou voordoen. Naar aanleiding van het onderzoek van de Nationale ombudsman
had op het parket een grondige analyse van het logistieke proces plaatsgevonden.
Deze analyse had geleid tot een aantal maatregelen waardoor de doorlooptijd
van de beroepschriften was teruggebracht tot 42 dagen. Verwerking van betalingen door het CJIBNaar aanleiding van een klacht van een verzoekster uit Arnhem bracht de
Nationale ombudsman rapport 96/311 uit. Dit rapport betreft onder meer een
klacht over het niet volgen van de weg van verhaal zonder dwangbevel, waarvan
de bespreking hierna volgt. Eerst wordt hieronder echter ingegaan op een ander
punt uit dit rapport.Verzoekster had na de vervaldatum nog een bedrag van f 37,50 overgemaakt
aan het CJIB in verband met twee verhogingen van een haar opgelegde WAHV-boete.
Het CJIB had inmiddels echter al een dwangbevel aangemaakt en verzonden aan
de deurwaarder. Op 16 november 1993 verwerkte het CJIB de betaling op een
signaleringslijst, die per gewone post werd verzonden naar de deurwaarder.
De deurwaarder ontving deze lijst niet, en legde op 15 februari 1994 executoriaal
derdenbeslag ten laste van de uitkering van verzoekster. Naar aanleiding van
een telefonisch verzoek van verzoeksters gemachtigde gaf het CJIB de deurwaarder
op 3 maart 1994 opdracht tot stopzetting van de incasso.Door de signaleringslijst per gewone post te verzenden, nam het CJIB volgens
de Nationale ombudsman het risico dat de opdracht tot stoppen van de invordering
bij verzoekster de deurwaarder niet zou bereiken. Het CJIB had
vervolgens ook nagelaten om op enigerlei wijze te controleren of de deurwaarder
het bericht van betaling wel had ontvangen en of de invorderingsprocedure
daadwerkelijk was beëindigd. De Nationale ombudsman oordeelde dat het
CJIB hiermee niet met de vereiste zorgvuldigheid had gehandeld.In het onderzoek bleek dat de procedure die het CJIB in het geval van
verzoekster had gevolgd de gebruikelijke procedure was in die gevallen waarin
het CJIB nog een betaling ontving nadat het dwangbevel al was uitgevaardigd.
Deze handelwijze kon vergaande consequenties hebben voor belanghebbenden,
namelijk het ten onrechte moeten ondergaan van incasso- en beslagmaatregelen.
Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding om in rapport 96/311 de aanbeveling
te doen om de procedure bij het CJIB zodanig aan te passen dat de kans dat
de bedoelde meldingen de deurwaarder niet (tijdig) bereikten zoveel mogelijk
zou worden uitgesloten.De Minister van Justitie deelde de Nationale ombudsman op 14 november
1996 mee dat de procedure al op een aantal punten was aangepast en dat deze
aanpassingen naar haar oordeel de garantie boden dat meldingen dat er alsnog
is betaald de deurwaarder tijdig bereiken.De Nationale ombudsman liet de Minister van Justitie in een brief van
6 december 1996 echter weten dat hij, met erkenning van de verbeteringen die
waren aangebracht, toch meende dat daarmee niet ten volle was voldaan aan
wat hem met de aanbeveling voor ogen stond.In de brief van de Minister werden twee al gerealiseerde aanpassingen
genoemd: documentatie van de verzending van de signaleringslijsten en een
meer intensieve controle op het handelen van de gerechtsdeurwaarders, met
name op het punt van de voortgangsbewaking. Deze aanpassingen kunnen volgens
de Nationale ombudsman inderdaad leiden tot een snellere ontdekking van het
feit dat een signaleringslijst de deurwaarder niet heeft bereikt. Echter,
zolang de lijsten per gewone post worden verstuurd, blijft het risico bestaan
dat de melding van een inmiddels ontvangen betaling een deurwaarder niet (tijdig)
bereikt, met als gevolg dat de belanghebbende ten onrechte een incasso- en
beslagprocedure moet ondergaan. De aanbeveling in het rapport 96/311 was nu
juist gedaan om dit laatste te voorkomen.Voorts had de Minister in haar brief van 14 november 1996 melding gemaakt
van het feit dat het CJIB zich bezon op de wenselijkheid en mogelijkheid van
de beperking van het aantal in te schakelen deurwaarders. Zolang dit echter
nog niet had geleid tot concrete besluiten en maatregelen, kon hiervan niet
worden gezegd dat dit een bijdrage levert aan het bereiken van het met de
aanbeveling beoogde doel.Ook de opmerking van de Minister dat de zaak van de verzoekster uit Arnhem
tot nu toe de enige was waarbij de door het CJIB gevolgde werkwijze nadelige
consequenties heeft gehad voor betrokkene kon de Nationale ombudsman niet
overtuigen. Het was immers niet uitgesloten dat andere belanghebbenden, die
ten onrechte zijn of worden geconfronteerd met een deurwaarder met een dwangbevel,
de deurwaarder wel (hadden) kunnen overtuigen door het tonen van een betalingsbewijs,
waarna was afgezien van verdere incassomaatregelen. De aanbeveling strekt
er mede toe om in zo'n geval de confrontatie met de deurwaarder te voorkomen.
Ten tijde van het afsluiten van dit jaarverslag was de nadere reactie van
de Minister nog niet ontvangen.In rapport 96/311 overweegt de Nationale ombudsman voorts dat een bestuursorgaan
dat opdrachten verstrekt aan een derde in het kader van de uitvoering van
een aan dit bestuursorgaan opgedragen wettelijke taak, in beginsel verantwoordelijk
is voor de wijze waarop die derde de opdracht uitvoert. Het op voorhand afwijzen
door het desbetreffende bestuursorgaan van aansprakelijkheid voor de handelwijze
van de derde – zoals in dit geval het CJIB had gedaan
ten aanzien van vermeende fouten van de deurwaarder – getuigt volgens
de Nationale ombudsman niet van een juiste rechtsopvatting. Overigens bleek
er na onderzoek geen sprake te zijn van onjuiste handelingen van de deurwaarder. Verhaal met of zonder dwangbevelVoor het uitoefenen van het verhaalsrecht in die gevallen waarin iemand
nalatig is gebleven een opgelegde WAHV-sanctie of de daarop gevallen verhoging(en)
te voldoen (art. 25 WAHV), beschikt de officier van justitie over twee mogelijkheden.
De eerste mogelijkheid is het verhaal op goederen krachtens een dwangbevel
(art. 26 WAHV). De tweede mogelijkheid is opgenomen in artikel 27 WAHV: zonder
dwangbevel kan verhaal worden genomen op onder meer (post)banktegoeden van
degene aan wie een administratieve sanctie is opgelegd. De weg van het verhaal
met een dwangbevel en het eventueel daarop volgend executoriaal beslag is
voor de betrokken burger duurder dan de eenvoudiger verhaalsvorm van artikel
27 WAHV, omdat de kosten van het verhaal ten laste komen van betrokkene. Bij
het gebruik maken van zijn verhaalsrecht dient de officier van justitie daarom
de belangen van betrokkenen zorgvuldig af te wegen, en te kiezen voor die
wijze van verhaal waarvan de nadelige gevolgen niet onevenredig zijn in verhouding
tot de met het verhaal te dienen doelen.In het geval van de verzoekster uit Arnhem, dat uitmondde in het hiervoor
al genoemde rapport 96/311, beschikte het CJIB door een eerdere betaling van
verzoekster over haar bankrekeningnummer. Zonder veel extra inspanning van
de zijde van het CJIB en zonder veel extra kosten voor verzoekster had dan
ook langs de weg van artikel 27 WAHV het nog openstaande bedrag kunnen worden
geïnd. In plaats daarvan had de officier van justitie te Leeuwarden een
dwangbevel uitgevaardigd, dat vervolgens – achteraf bezien ten onrechte,
omdat verzoekster inmiddels had betaald – aan verzoekster was betekend
en gevolgd was door een executoriaal derdenbeslag ten laste van haar uitkering.
De Nationale ombudsman overwoog dat deze verhaalsprocedure voor verzoekster
aanzienlijke kosten met zich had meegebracht – uiteindelijk meer dan
f 600 – die in geen verhouding stonden tot het door verzoekster
aan het CJIB verschuldigde bedrag van f 37,50. De officier van justitie
had dan ook niet in redelijkheid kunnen overgaan tot het uitvaardigen van
een dwangbevel, onder voorbijgaan aan de verhaalsmogelijkheid van artikel
27 WAHV, aldus de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman nam er met instemming van kennis dat het CJIB sinds
december 1994 ook gebruik is gaan maken van de mogelijkheid van verhaal zonder
dwangbevel op (post)banktegoeden ex artikel 27 WAHV.De toepassing van verhaal zonder dwangbevel op grond van artikel 27 WAHV
komt ook aan de orde in rapport 96/413. Verzoekster klaagde erover dat het
CJIB op 31 oktober 1995 een bedrag van f 62,50 van een openstaande WAHV-vordering
van haar postbankrekening had laten afschrijven, terwijl het de hierop betrekking
hebbende kennisgeving van verhaal pas op 1 november 1995 aan verzoekster had
verzonden.Indien het CJIB gebruik maakt van de bevoegdheid van artikel 27 WAHV moet
het een kennisgeving van verhaal verstrekken aan de betreffende bank en de
kennisgeving laten betekenen aan degene aan wie een sanctie is opgelegd. De
WAHV noemt geen termijn waarbinnen deze betekening moet plaatsvinden.Tijdens het onderzoek deelde het CJIB mee dat het niet de bedoeling is
dat de kennisgeving van verhaal betrokkene bereikt voordat het verhaal heeft
plaatsgevonden. Hierdoor wordt namelijk voorkomen dat betrokkene het verhaal
frustreert, door de bankrekening van een eventueel tegoed te
ontdoen. Met het oog op de doelstelling van de verhaalsprocedure – het
op een snelle en efficiënte wijze innen van de openstaande vorderingen
zonder dat dit veel extra kosten voor de betrokken burger en het CJIB met
zich meebrengt – achtte de Nationale ombudsman dit uitgangspunt niet
onredelijk.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat verzoekster, gelet op de tekst
op de tweede aanmaning, ervan op de hoogte kon zijn dat als zij niet (tijdig)
het door haar nog verschuldigde bedrag zou voldoen, verhaal zou plaatsvinden
op haar postbankrekening. Ook was zij niet in haar belangen geschaad doordat
zij pas kennis had kunnen nemen van de kennisgeving van het verhaal nadat
het bedrag al was afgeschreven. De termijn om verzet te doen tegen het verhaal
nam immers, ongeacht de hoeveelheid tijd die al was verstreken na het daadwerkelijke
verhaal, pas een aanvang op het moment dat de kennisgeving van het verhaal
aan haar was verstrekt. De onderzochte gedraging was dan ook «behoorlijk».Naar aanleiding van de klacht van een verzoekster dat het CJIB verhaal
had genomen op haar bankrekening voor de inning van de verhoging van een WAHV-sanctie
die aan haar zoon was opgelegd, bracht de Nationale ombudsman rapport 96/506
uit. Verzoekster had eerder via haar bankrekening aan het CJIB de sanctie
voor haar zoon betaald.Op grond van de artikelen 25 en 27 WAHV mag verhaal worden toegepast op
het tegoed van een bankrekening van degene aan wie de administratieve sanctie
is opgelegd. Op een bankrekening van een derde mag deze wijze van verhaal
niet worden toegepast. Door verhaal te nemen op de bankrekening van verzoekster
had het CJIB gehandeld in strijd met de wet. Van het CJIB mag worden verwacht
dat het, voordat het overgaat tot verhaal op een bankrekening, controleert
of de naam van degene aan wie de sanctie is opgelegd overeenkomt met de tenaamstelling
van de bankrekening. Dit was in dit geval niet met de vereiste zorgvuldigheid
gebeurd. De klacht was gegrond. Overige rapportenIn rapport 96/175 komen twee verschillende aspecten van WAHV-beroepsprocedures
aan de orde. Verzoeker had in zijn WAHV-beroepschrift aan de officier van
justitie te Rotterdam vermeld dat drie getuigen, van wie hij de namen en adressen
had weergegeven, konden getuigen dat hij de verkeersovertreding waarvoor een
WAHV-sanctie was opgelegd niet had gepleegd. De officier van justitie had,
met voorbijgaan aan het getuigenaanbod, het beroep ongegrond verklaard. De
Nationale ombudsman overwoog dat indien iemand in een WAHV-beroepschrift aan
de officier van justitie meedeelt dat getuigen zouden kunnen aantonen dat
hij de overtreding waarvoor de WAHV-sanctie is opgelegd niet heeft begaan,
van de officier van justitie in beginsel mag worden verwacht dat hij, in het
kader van de vaststelling van de feiten, betrokkene de gelegenheid biedt schriftelijke
en ondertekende getuigenverklaringen over te leggen. In het geval de officier
van justitie besluit dit niet te doen, dan wel voorbij te gaan aan overgelegde
verklaringen van getuigen, dient hij dit in zijn beslissing op het beroepschrift
te motiveren.De Nationale ombudsman oordeelde dat de officier van justitie verzoeker
er tenminste op had behoren te wijzen dat hij schriftelijke verklaringen van
de getuigen moest insturen en hem daartoe in de gelegenheid had moeten stellen.
Daarbij was mede van belang dat in de informatie over het beroep bij de officier
van justitie op de achterzijde van de WAHV-beschikking niets was vermeld met
betrekking tot de wijze waarop getuigenverklaringen moeten worden ingediend.
De handelwijze van de officier van justitie was dan ook niet juist.De Nationale ombudsman deed in rapport 96/175 de Minister van Justitie
de aanbeveling om de tekst van de toelichting op de achterzijde van WAHV-beschikkingen
met betrekking tot het beroep bij de officier van justitie te
laten aanvullen met informatie over de wijze waarop getuigenbewijs moet worden
aangeboden.De Minister van Justitie deelde in haar brief van 19 augustus 1996 mee
dat zij het doel van de aanbeveling – een zorgvuldige behandeling van
een aanbod tot getuigenbewijs door het openbaar ministerie – ten zeerste
onderschreef. De beoogde zorgvuldige behandeling van beroepschriften kon naar
de mening van de Minister van Justitie echter beter worden bewerkstelligd
door de hoofdofficieren van justitie hier nog eens extra op te wijzen. Het
College van Procureurs-Generaal zou hiertoe een brief opstellen, waarin de
hoofdofficieren erop zou worden gewezen dat op grond van de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur in de beroepschriftprocedure bij de officier van justitie
de vereiste zorgvuldigheid in acht dient te worden genomen. Daarnaast deelde
de Minister van Justitie mee dat de tekst op de achterzijde van de WAHV-beschikking
ertoe strekt de hoofdlijnen van de WAHV-procedure kort toe te lichten. Deze
toelichting zou volgens de Minister zeer complex worden indien alle bijzondere
situaties die zich kunnen voordoen op de achterzijde worden toegelicht. De
Minister was van mening dat dit de overzichtelijkheid voor de burger niet
bevorderde.De Nationale ombudsman deelde de Minister van Justitie op 26 augustus
1996 mee dat aan de aanbeveling ook nog het beperken van administratieve handelingen
door het openbaar ministerie ten grondslag lag. Dit nam niet weg dat hij zich
kon vinden in de door de Minister gekozen oplossing.De brief van het College van Procureurs-Generaal aan de hoofdofficieren
van justitie is verzonden op 28 augustus 1996.Het tweede aspect dat wordt behandeld in rapport 96/175 betreft het volgende.Verzoeker klaagde er ook over dat het arrondissementsparket te Rotterdam
hem niet vóór de zitting van de kantonrechter op 27 mei 1994
op enigerlei wijze op de hoogte had gebracht van een voor hem gunstig proces-verbaal
van 15 april 1994. Indien het parket verzoeker hiervan wel op de hoogte zou
hebben gebracht, had verzoeker niet met twee getuigen naar de zitting van
de kantonrechter behoeven te gaan waar zijn beroepschrift zou worden behandeld.
Toen verzoeker op 29 april 1994 op de griffie de stukken had ingezien, bevond
het proces-verbaal zich niet in het dossier van zijn beroep. De Nationale
ombudsman overwoog hierover het volgende.Het proces-verbaal van de politie hield in dat er een foutief kenteken
was ingevoerd. Dit had tot gevolg dat de WAHV-beschikking ten onrechte aan
verzoeker was opgelegd. De ontvangst van dit proces-verbaal had er dan ook
toe moeten leiden dat de officier van justitie zijn beslissing in het beroep
in een voor verzoeker gunstige zin had herzien. Niet was gebleken dat hij
dit had overwogen. Tijdens het onderzoek bleek overigens dat het CJIB een
dergelijke herziening door de officier van justitie systeemtechnisch niet
kon verwerken. Nu dit technisch niet mogelijk was, had van het parket mogen
worden verwacht dat het verzoeker zo spoedig mogelijk op een andere wijze
zou hebben geïnformeerd over de inhoud van het proces-verbaal en over
het voorstel aan de kantonrechter om de beschikking te vernietigen. De Nationale
ombudsman oordeelde dat het arrondissementsparket door dit niet te doen was
tekortgeschoten op het punt van actieve informatieverstrekking en onvoldoende
oog had gehad voor de belangen van verzoeker.Zolang de systeemtechnische aanpassing van het zogenoemde Compas-Muldersysteem
nog niet klaar was, bestond er geen mogelijkheid om een beslissing van de
officier van justitie te verwerken om voor de zitting van de kantonrechter
een eerdere beslissing op het beroepschrift te herzien in een voor betrokkene
gunstige zin. Tijdens het onderzoek bleek dat het arrondissementsparket
te Rotterdam om de hiermee samenhangende bezwaren voor betrokkenen zoveel
mogelijk te voorkomen een procedure had ontwikkeld waardoor betrokkenen voor
de kantongerechtszitting op de hoogte werden gebracht van een voorstel aan
de kantonrechter om de WAHV-beschikking te vernietigen. Deze praktijk gaf
de Nationale ombudsman aanleiding om de Minister van Justitie aan te bevelen
deze procedure, voorzover nodig, onder de aandacht te brengen van de overige
arrondissementsparketten, zodat betrokkenen ook daar, hangende de herziening
van het Compas-Muldersysteem, tijdig konden worden geïnformeerd over
een voor hen gunstige ontwikkeling in de beroepsprocedure bij de kantonrechter.De Minister van Justitie berichtte de Nationale ombudsman op 19 augustus
1996 dat deze aanbeveling was opgevolgd.Tenslotte verdient rapport 96/519 hier nog enige aandacht.Aan verzoeker waren drie WAHV-sancties opgelegd, die samen een bedrag
van f 300 beliepen. Omdat betaling van deze sancties uitbleef, zond het
CJIB de aanmaningen, waarin tevens verhogingen waren opgelegd, naar het adres
waarop verzoeker volgens het bevolkingsregister stond ingeschreven. Uiteindelijk
vaardigde de officier van justitie dwangbevelen uit ter invordering van de
sancties en de verhogingen. Verzoeker klaagde er bij de Nationale ombudsman
over dat het CJIB hiervoor geen betalingsregeling met hem had willen treffen.
Ten tijde van het toezenden van de beschikkingen en de aanmaningen naar zijn
huisadres was verzoeker gedetineerd geweest.De Minister van Justitie liet in reactie op de klacht weten dat in de
WAHV niet is voorzien in de mogelijkheid een betalingsregeling te treffen.
Zij achtte dit ook niet wenselijk. De Nationale ombudsman oordeelde dat het
beleid om terzake van WAHV-sancties geen betalingsregelingen toe te staan
in zijn algemeenheid niet onjuist is. WAHV-sancties betreffen een relatief
gering bedrag. Voorts is de termijn waarbinnen een sanctie moet worden voldaan
relatief ruim, acht weken na toezending van de beschikking. De omstandigheden
van het geval gaven verder geen aanleiding om ten behoeve van verzoeker af
te wijken van dit beleid, gelet op de hoogte van de primaire sancties. De
betalingsproblemen van verzoeker waren volgens de Nationale ombudsman mede
terug te voeren op het feit dat hij de primaire sancties niet terstond had
voldaan, hetgeen resulteerde in verhogingen en deurwaarderskosten. De onderzochte
gedraging was «behoorlijk». InterventieTer afsluiting van deze paragraaf wordt een zaak besproken, waarin door
tussenkomst van de Nationale ombudsman aan een verzoeker uit Zoetermeer een
rentevergoeding is toegekend door het College van Procureurs-Generaal.Het kantongerecht te Rotterdam had op 1 december 1995 de beschikking vernietigd
waarbij aan verzoeker een WAHV-boete van f 200 was opgelegd.Op 5 februari 1996 ontving hij dit bedrag, dat hij al op 18 april 1995
had betaald, retour. Verzoeker verzocht het openbaar ministerie vervolgens
om een rentevergoeding met betrekking tot de periode van 18 april 1995 tot
5 februari 1996.Het College van Procureurs-Generaal wees bij brief van 11 maart 1996 dit
verzoek af, omdat er geen sprake was van een kostenpost die op grond van de
Algemene wet bestuursrecht voor vergoeding in aanmerking kwam. Daarop wendde
verzoeker zich tot de Nationale ombudsman.In het kader van het voldoen aan het kenbaarheidsvereiste zond de Nationale
ombudsman de klacht door naar het College van Procureurs-Generaal. In de begeleidende
brief van 13 september 1996 wees hij het College, daar om gevraagd
door verzoeker, op civielrechtelijke jurisprudentie, waarin wordt geconcludeerd
dat er sprake is van een onrechtmatige daad indien een overheidsbeschikking
door de rechter wordt vernietigd.Het College van Procureurs-Generaal deelde verzoeker bij brief van 1 november
1996 mee dat een verzoek om schadevergoeding wegens rentederving toewijsbaar
is vanaf het moment dat een onrechtmatig gebleken besluit schade tot gevolg
heeft. Voor verzoeker had de WAHV-beschikking volgens het College schade tot
gevolg gehad op het moment dat hij de zekerheidstelling moest betalen. Verzoeker
kon dan ook aanspraak maken op vergoeding van de wettelijke rente vanaf 18
april 1995 tot 5 februari 1996. 7B.7 SeponerenDe Nationale ombudsman bracht in 1996 twee rapporten uit over het onderwerp
seponeren. In beide gevallen werd de klacht niet gegrond verklaard.Op grond van artikel 167, tweede lid van het Wetboek van Strafvordering
(Sv) en, in het geval dat een gerechtelijk vooronderzoek heeft plaatsgevonden,
op grond van artikel 242, tweede lid Sv, kan de officier van justitie op gronden
aan het algemeen belang ontleend van (verdere) vervolging afzien. In deze
artikelen is het zogenoemde opportuniteitsbeginsel neergelegd.De officier van justitie moet bij elke sepotbeslissing het motief –
de sepotgrond – aangeven. In de zaak die leidde tot rapport 96/122 was
verzoeker, een medewerker van het Gemeenschappelijk Administratiekantoor (GAK),
door een cliënt beschuldigd van mishandeling. De zaak was geseponeerd
omdat er onvoldoende wettig bewijs was. Artikel 7 van het Besluit registratie
justitiële gegevens en de nota van toelichting bij dat artikel geven
aan dat een sepot in iemands justitiële documentatie wordt opgenomen
wanneer iemand terecht als verdachte is aangemerkt, althans indien van het
tegendeel niet is gebleken. Verzoeker vond het zeer belastend te weten dat
hij als verdachte was opgenomen in de justitiële documentatie en dat
dit het gevolg was van de uitoefening van zijn functie, waarin hij regelmatig
in aanraking kwam met mensen wier gemoedstoestand sterk was beïnvloed
door het slechte nieuws dat het GAK vaak moet brengen. De Nationale ombudsman
vond dat de officier van justitie in redelijkheid het verzoek van betrokkene
om de aantekening uit de justitiële documentatie te verwijderen had kunnen
afwijzen, nu niet kon worden geoordeeld dat verzoeker destijds ten onrechte
als verdachte was aangemerkt (verzoeker had verklaard de cliënt te hebben
aangepakt en weggeduwd; de echtgenote van de cliënt had de door haar
man afgelegde verklaring onderschreven; uit de verklaring van de receptioniste
bleek dat verzoeker betrokken was geweest bij een schermutseling met de desbetreffende
cliënt). De onderzochte gedraging was «behoorlijk». 7B.8 Slachtoffers van delicten In 1996 verschenen rapportenDe Nationale ombudsman bracht in 1996 drie rapporten uit die (mede) gaan
over hulpverlening door het openbaar ministerie aan slachtoffers van delicten.
In twee gevallen was de conclusie dat de klacht niet gegrond was en in één
geval dat de klacht deels gegrond was en dat deels geen oordeel kon worden
uitgesproken.Rapport 96/235 betreft onder meer de klacht van een verzoekster, die aangifte
had gedaan van jegens haar gepleegde mishandeling, dat de officier
van justitie genoegen had genomen met het schikkingsbedrag dat de verdachte
veel te laat had betaald. Verzoekster was op het moment van die beslissing
al bekend als slachtoffer. Op zichzelf belette geen wettelijk voorschrift
de officier van justitie betaling van het transactiebedrag te accepteren en
de strafzaak aldus af te doen. Echter, de officier van justitie had, aldus
de Nationale ombudsman, onvoldoende oog gehad voor de belangen van verzoekster
door haar niet bij die beslissing te betrekken. De gedraging was op dit punt
«niet behoorlijk». De Nationale ombudsman nam met instemming kennis
van het besluit van de Minister van Justitie om aan verzoekster een geldelijke
tegemoetkoming van f 215 toe te kennen. De beklagmogelijkheid ex artikel 12 van het Wetboek van
 Strafvordering (Sv)Tegen een beslissing van de officier van justitie om een strafbaar feit
niet te vervolgen staat, ex artikel 12 Sv, de mogelijkheid open van beklag
bij het gerechtshof. Daarmee ziet de rechter toe op zo'n beslissing, zodat
de Nationale ombudsman op grond van artikel 1a, tweede lid van de WNo, terzake
niet bevoegd is.De Nationale ombudsman wendde zich in 1995 tot de procureur-generaal bij
de Hoge Raad (Jaarverslag 1995, blz. 126 en 202) met de vraag of deze aanleiding
zag een vordering tot cassatie in het belang der wet in te stellen tegen een
beschikking van het gerechtshof te 's-Gravenhage waarin ouders, wier kind
was overleden als gevolg van een aanrijding door een motorrijder, niet-ontvankelijk
werden verklaard omdat al werd vervolgd, en daarmee een situatie als bedoeld
in artikel 12 Sv zich, aldus het Hof, niet voordeed. In de desbetreffende
zaak voor het Hof was de vraag gerezen of de beklagmogelijkheid ex artikel
12 Sv slechts openstaat als de verdachte in het geheel niet wordt vervolgd,
of ook als de belanghebbende zich niet kan vinden in een keuze van de officier
van justitie ten aanzien van de in de telastelegging op te nemen strafbare
feiten. Het Hof had, door betrokkenen niet-ontvankelijk te verklaren, gekozen
voor de eerste optie. Inmiddels heeft de Hoge Raad op de vordering van de
procureur-generaal beslist (HR 25 juni 1996, Verkeersrecht 1996, 203; NJ 1996,
nr. 714, m.nt. Sch). De Hoge Raad vernietigde de beschikking van het Hof.
Hij was van oordeel dat het mede tot de taak van het Hof behoort te beoordelen
terzake van welke wettelijke strafbaarstelling de vervolging had moeten worden
ingesteld. De Nationale ombudsman heeft met instemming van dit arrest kennis
genomen. De uitspraak betekent dat er rechterlijk toezicht is ook op de keuze
van de telastelegging door de officier van justitie, zodat de Nationale ombudsman
op dit punt niet bevoegd is. 7B.9 Informatieverstrekking door het openbaar ministerieOp het terrein van informatieverstrekking door het openbaar ministerie
verschenen twee rapporten. Eenmaal werd de klacht niet gegrond verklaard en
éénmaal deels gegrond en deels niet gegrond.Vermeldenswaard is de zaak die uitmondde in rapport 96/296 (zie ook § 7B.2).
In deze zaak klaagde verzoeker er onder meer over dat de informatieverstrekking
van het arrondissementsparket te Zutphen aan de nieuwsmedia ertoe had geleid
dat uit enkele krantenartikelen kon worden afgeleid dat hij werd verdacht
van betrokkenheid bij frauduleuze handelingen van bedrijven.Volgens de «Richtlijnen informatieverstrekking en voorlichting door
politie en openbaar ministerie aan de media in en over strafzaken» (Stcrt.
21 augustus 1990, nummer 161, laatstelijk gewijzigd op 6 mei 1992, Stcrt.
6 mei 1992, nummer 86) moet terughoudendheid worden betracht bij voorlichting
over opsporing en vervolging van concrete strafbare feiten. Actieve
voorlichting kan plaatsvinden indien dit in het belang is van een goede en
democratische bestuursvoering.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat een persbericht
was uitgebracht waarin was vermeld dat er op 21 adressen in met naam genoemde
plaatsen in Nederland gelijktijdig huiszoekingen hadden plaatsgevonden bij
personen en bedrijven die verdacht werden van strafbare feiten in de sfeer
van fraude en deelneming aan een criminele organisatie. De persofficier gaf
als reden voor het doen uitgaan van dit persbericht dat een zo omvangrijke
actie van politie en justitie bij grote bedrijven en particuliere woningen
niet onopgemerkt zou blijven en veel reacties van plaatselijke en landelijke
pers zou hebben opgeroepen. Op deze manier was het nog mogelijk enige sturing
aan de berichtgeving te geven.De Nationale ombudsman oordeelde dat het parket, gelet op de genoemde
omstandigheden, in redelijkheid had kunnen beslissen tot een vorm van actieve
voorlichting aan de media door middel van een persbericht.Verder was de inhoud van het bericht naar het oordeel van de Nationale
ombudsman niet in strijd met de hiervoor genoemde richtlijnen, nu geen gegevens
waren verstrekt die waren te herleiden tot personen of bedrijven. Bij het
noemen van plaatsnamen waar huiszoekingen waren verricht, bestond wel de mogelijkheid
dat, als het om een kleine plaats ging, de bewoners van die plaats in bepaalde
gevallen aan de berichtgeving een vermoeden konden ontlenen bij wie en waarvoor
huiszoeking was verricht. Die mogelijkheid bestond echter ook indien het persbericht
niet zou zijn uitgegeven, aangezien er rekening mee moest worden gehouden
dat ook dan berichten in de nieuwsmedia zouden zijn verschenen. Al met al
luidde het oordeel in deze zaak «behoorlijk». 7B.10 Administratieve organisatie van de parkettenDe Nationale ombudsman bracht in 1996 dertien rapporten uit die (mede)
betrekking hebben op de administratieve organisatie van parketten. In twaalf
gevallen werd de klacht gegrond verklaard. In één geval luidde
de conclusie dat de klacht deels gegrond was en dat deels geen oordeel kon
worden gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 96/294 bleek dat brieven die aan de
hoofdofficier van justitie te 's-Hertogenbosch waren gericht, maar elders
binnen de parketorganisatie dienden te worden afgehandeld en dus werden doorgestuurd,
niet als zodanig op het stafbureau werden geregistreerd. De hoofdofficier
besloot dat deze brieven voortaan wel op het stafbureau zouden worden geregistreerd
en dat aan de afzender een ontvangstbevestiging zou worden gezonden, met daarin
vermeld welke afdeling/persoon de brief zou behandelen. De Nationale ombudsman
nam met instemming kennis van deze maatregel.In rapport 96/37 (dat de zaak betreft van een verzoeker die erover klaagde
dat de officier van justitie te 's-Gravenhage tot het moment dat hij zich
tot de Nationale ombudsman wendde, nog niet had beslist op zijn beroep tegen
een beschikking ingevolge de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften,
zie ook § 7B.6) nam de Nationale ombudsman er met instemming kennis van
dat op het arrondissementsparket te 's-Gravenhage maatregelen waren genomen
om te voorkomen dat hoeveelheden post in de postkamer bleven liggen. 7B.11 Klachtbehandeling door het openbaar ministerieIn 1996 verschenen twee rapporten die (onder meer) de inhoudelijke klachtbehandeling
door het openbaar ministerie betreffen. In één rapport luidde
de conclusie dat de klacht niet gegrond was; in het andere rapport was de
klacht deels gegrond en deels niet gegrond.In het Jaarverslag 1995 (blz 204 e.v.) is het rapport 95/428 (AB 1995,
nr. 597, m.n. PJS) besproken. In dit rapport overwoog de Nationale ombudsman
dat in een procedure van klachtbehandeling over strafvorderlijk politieoptreden
recht kan worden gedaan aan de gezagsrelatie tussen de officier van justitie
en de politie indien de korpsbeheerder de (hoofd)officier van justitie in
kennis stelt van een klacht die (mede) betrekking heeft op justitieel politieoptreden.
De korpsbeheerder dient daarbij de (hoofd)officier van justitie in de gelegenheid
te stellen om, wanneer deze daartoe aanleiding ziet, hem ten behoeve van de
klachtafdoening te adviseren. Deze procedure mag naar het oordeel van de Nationale
ombudsman niet vrijblijvend zijn.Aan het rapport 95/428 was de aanbeveling verbonden aan de Minister van
Justitie om, in overleg met haar ambtgenoot van Binnenlandse Zaken, na te
gaan of zij reden zag om de voorgaande zienswijze tot uitdrukking te brengen
in de Politiewet 1993, of om deze anderszins te laten doorwerken in de praktijk
van de klachtbehandeling over politieoptreden.Op 15 april 1996 liet de Minister van Justitie weten dat zij in beginsel
kon instemmen met de aanbeveling. Voorts liet zij weten dat de aanbeveling
van de Nationale ombudsman onder de aandacht zou worden gebracht van een werkgroep
die zich buigt over de evaluatie van de klachtregelingen bij de politie. In
deze werkgroep hebben onder meer vertegenwoordigers zitting uit het politieveld,
het openbaar ministerie en de directies Politie van de Ministeries van Binnenlandse
Zaken en van Justitie (zie ook § 7A.17). De Minister van Binnenlandse
Zaken gaf in zijn brief van 10 juni 1996 een soortgelijke reactie. Ten tijde
van het schrijven van dit jaarverslag hadden de Nationale ombudsman nog geen
concrete voorstellen van de zijde van de beide Ministers bereikt. 7B.12 Overige rapporten op het terrein van het openbaar
ministerieIn 1996 bracht de Nationale ombudsman zes rapporten uit die (deels) betrekking
hebben op gedragingen van het openbaar ministerie en die niet vallen onder
de in de vorige paragrafen aan de orde gekomen onderwerpen. In één
geval werd de klacht gegrond verklaard, in drie gevallen achtte de Nationale
ombudsman de klacht niet gegrond en in twee gevallen luidde de conclusie dat
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was.Vermeldenswaard is rapport 96/588. In de zaak die leidde tot dit rapport
had de officier van justitie van het landelijk bureau van het openbaar ministerie
die zich bezighield met de Centrale Recherche Informatiedienst aan de unit-directeur
van gevangenis «Norgerhaven» het volgende over verzoeker bericht.
Uit evaluatie van het meldpunt GRIP (Gedetineerden Recherche Informatie Punt)
was gebleken dat er bij verzoeker sprake was van een verhoogd veiligheidsrisico.
Verificatie en analyse van actuele gegevens ontleend aan criminele inlichtingendiensten
gaven volgens de officier aan dat verzoeker – indien mogelijk –
zou ontvluchten. Verzoeker klaagde erover dat hij zonder goede redenen als
vluchtgevaarlijk was aangemerkt. De Minister van Justitie deelde mee dat de
desbetreffende informatie vertrouwelijk van aard was, waarna medewerkers van
het Bureau Nationale ombudsman kennis namen van die informatie.
Gelet op hun bevindingen werd het beroep op de vertrouwelijkheid van verkregen
informatie gehonoreerd. Op grond van deze informatie werd geoordeeld dat de
betrokken officier van justitie, gezien de ter beschikking staande informatie,
in redelijkheid had kunnen besluiten om verzoeker aan te merken als vluchtgevaarlijk,
en om de gevangenisdirecteur in dat verband te adviseren om geëigende
maatregelen te nemen. De onderzochte gedraging was «behoorlijk». 8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN 8.1 Algemeen; cijfersIn 1996 werden drie verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden op
het Ministerie van Algemene Zaken (1995: 6). Er werden 2 rapporten uitgebracht. Tabel 1 Ministerie van Algemene Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  2 Ontvangen in 1996  + 3Te behandelen  5Afgedaan     1) niet in onderzoek 3   2) onderzoek    a. rapport2–– 5 b.
tussentijds beëindigd–  In
behandeling per 01/01/97  –8.2 RapportenIn 1996 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit naar aanleiding
van klachten over gedragingen van het Ministerie van Algemene zaken.In het ene rapport werd de klacht niet gegrond verklaard, in de tweede
zaak was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.Rapport 96/305 betreft een gedraging van de onder het Ministerie van Algemene
Zaken ressorterende Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Verzoeker, een voormalig
journalist en thans eigenaar van een adviesbureau, sloot eind 1994 een overeenkomst
met de uitgeverij Sdu over een door de Sdu uit te geven en door verzoekers
adviesbureau te schrijven politiek jaarboek, getiteld «Politiek '95».
In het boek zouden teksten worden opgenomen over Ministers, Staatssecretarissen,
leden van de Eerste en Tweede Kamer en Europarlementariërs.Verzoeker klaagde bij de Nationale ombudsman over de handelwijze van de
RVD in het kader van de voorgenomen uitgave van het boek. Hij stelde dat de
RVD, toen die kennis had gekregen van de conceptteksten en van het feit dat
verzoeker de voornaamste auteur van het boek was, contact had opgenomen met
de Sdu. Daarbij was de Sdu te verstaan gegeven dat de tot op dat moment aangeleverde
teksten van slechte kwaliteit waren, dat verzoeker voor de RVD als auteur
niet aanvaardbaar was en dat het boek op deze wijze door de diverse Ministeries
niet zou worden afgenomen. Die mededelingen hadden de Sdu ertoe gebracht om
af te zien van de uitgave van het boek. Verzoeker stelde dat de handelwijze
van de RVD was ingegeven door het feit dat de RVD zich in 1993 had gestoord
aan een eerder door hem uitgegeven boek, getiteld «Majesteit en Media».
De hoofddirecteur van de RVD had hem immers, naar aanleiding van laatstgenoemd
boek, in een brief van 17 december 1993 laten weten dat de inhoud van dat
boek «beneden peil» was en dat «de relatie tussen U en de
RVD tot het dieptepunt is gedaald».De Minister van Algemene Zaken stelde zich tijdens het onderzoek van de
Nationale ombudsman op het standpunt dat de relatie tussen verzoeker en de
RVD inderdaad verre van ideaal was, maar dat van een boycot van verzoeker
door de RVD geen sprake was geweest. De relatie tussen verzoeker en de RVD
was in deze niet relevant, aldus de Minister, omdat de RVD in deze zaak slechts
een standpunt van de Voorlichtingsraad (de directeuren Voorlichting van de
departementen: VORA) had verwoord. De concepttekst voor het boek was in een
bijeenkomst van de VORA aan de orde geweest. De VORA had toen besloten dat gezien de slechte kwaliteit van de teksten door de VORA geen medewerking
aan het boek zou worden verleend. De plaatsvervangend hoofddirecteur van de
RVD had vervolgens in een brief aan verzoeker, namens de VORA, het standpunt
van de VORA verwoord. De plaatsvervangend hoofddirecteur had dit ook telefonisch
aan de Sdu laten weten.De toenmalige hoofddirecteur van de RVD verklaarde tijdens het onderzoek
dat in een tweede vergadering van de VORA, veertien dagen na de vergadering
waarop het boek van verzoeker ter sprake was gekomen, door de directeuren
Voorlichting was uitgesproken dat er bij de departementen weinig belangstelling
was voor het voorgenomen boek. Er was immers al genoeg materiaal op dit gebied.
Er was toen consensus in de vergadering om de Sdu te laten weten dat er van
de zijde van departementen weinig belangstelling was voor afname van het boek.
Na deze vergadering had de hoofddirecteur een kort telefonisch gesprek met
de Sdu gehad. Daarbij had hij gezegd dat van afname van het boek «Politiek
95» door de departementen niet te veel moest worden verwacht. De persoon
van verzoeker, als auteur, had daarbij geen rol gespeeld. De reden dat hij
contact had opgenomen met de Sdu had volgens de hoofddirecteur te maken gehad
met de speciale relatie tussen de Sdu, de voormalige Staatsuitgeverij, en
de RVD. Over talloze uitgaven wordt tussen de Sdu en de RVD overlegd.De Nationale ombudsman oordeelde in rapport 96/305 dat op grond van de
afgelegde verklaringen voldoende was komen vast te staan dat het door verzoeker
voorgenomen boek aan de orde was gekomen in de VORA-vergaderingen, en dat
de plaatsvervangend hoofddirecteur van de RVD in zijn brief aan verzoeker
en in zijn telefoongesprek met de Sdu het standpunt van de VORA had verwoord.
Ten aanzien van het telefonisch contact dat de hoofddirecteur van de RVD had
gehad met de Sdu na de tweede VORA-vergadering overwoog de Nationale ombudsman
dat, gelet op de relatie tussen de RVD en de Sdu, het op zichzelf niet vreemd
en onjuist was dat er ook in dit geval contact was geweest, tenzij de RVD
daarbij misbruik van zijn positie zou hebben gemaakt.Voorop diende verder nog te worden gesteld dat de beslissing van de Sdu
om de uitgave van het desbetreffende boek niet te laten doorgaan geheel de
verantwoordelijkheid van de Sdu was. Bij de Sdu bestonden al eerder twijfels
over de commerciële haalbaarheid van het boek. De Nationale ombudsman
achtte het niet aannemelijk dat de hoofddirecteur van de RVD met zijn telefonische
bevestiging aan de Sdu van de inhoud van de brief van de plaatsvervangend
hoofddirecteur aan verzoeker de bedoeling had gehad om misbruik te maken van
zijn positie, door de Sdu te bewegen af te zien van het uitgeven van verzoekers
boek. De onderzochte gedraging was «behoorlijk».In de zaak die leidde tot het uitbrengen van rapport 96/53 was sprake
van een klacht van twee wetenschappelijk onderzoekers die van plan waren om
een boek te schrijven over de geschiedenis van de onder het Ministerie van
Algemene Zaken ressorterende Inlichtingendienst Buitenland (IDB), zoals die
tot 1 januari 1994 heeft bestaan. In het kader van hun onderzoek naar de IDB
verzochten zij het Ministerie van Algemene Zaken op 6 juli 1994 op grond van
de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) om hun inzage te verlenen in een aantal
dossiers uit het archief van het kabinet van de Minister-President en uit
het zogenoemde Fock-archief. Zij noemden in hun verzoek de nummers van de
dossiers. Deze nummers werden door het Ministerie van Algemene Zaken als geheim
beschouwd. De twee onderzoekers klaagden op 7 maart 1995 bij de Nationale
ombudsman over de wijze waarop het Ministerie van Algemene Zaken het Wob-verzoek
tot op dat moment had behandeld. Hun klacht richtte zich op drie punten. Allereerst
klaagden zij erover dat het Ministerie van Algemene Zaken had gesuggereerd
dat een medewerker van de Rijksarchiefdienst, die toegang had
gehad tot de betrokken dossiers, verantwoordelijk was voor het bekend worden
van de geheime nummers bij verzoekers. Voorts maakten verzoekers bezwaar tegen
de beslissing van het Ministerie in januari 1995, nadat al diverse gesprekken
tussen hen en ambtenaren van het Ministerie hadden plaatsgevonden over de
opzet van het onderzoek, om een onderzoek in eigen beheer te laten uitvoeren
en verzoekers daarbij slechts de rol van «meelezer» te gunnen.
Verzoekers hadden door die gang van zaken het gevoel gekregen, zo deelden
zij mee, dat zij door het verstrekken van informatie over de aard en opzet
van hun onderzoek een «gratis bijdrage» hadden geleverd aan het
onderzoek dat nu intern door het Ministerie zou worden verricht. Tenslotte
klaagden zij over het uitblijven van een beslissing op hun Wob-verzoek van
6 juli 1994.De Nationale ombudsman oordeelde in rapport 96/53 dat het niet onbegrijpelijk
was dat bij het Ministerie van Algemene Zaken, toen het werd geconfronteerd
met het feit dat de onderzoekers over de geheime dossiernummers bleken te
beschikken, de vraag was gerezen hoe zij aan die informatie waren gekomen.
Dat daarbij vragen waren gesteld aan de Rijksarchiefdienst was evenmin onbegrijpelijk,
nu een medewerker van die dienst toegang had gehad tot de betrokken dossiers.
Het was het Ministerie niet bekend dat verzoekers van de nummers op de hoogte
waren gesteld door de heer Fock, een voormalig secretaris-generaal van het
Ministerie van Algemene Zaken. De Nationale ombudsman achtte de gedraging
op dit punt «behoorlijk».Met betrekking tot de tweede klacht deed de Minister van Algemene Zaken
tijdens het onderzoek een beroep op geheimhouding ten aanzien van de feiten
en omstandigheden die hem aanleiding hadden gegeven de onderzoekers slechts
de rol van meelezers te gunnen. De substituut-ombudsman kreeg in het kader
van het onderzoek een toelichting op bedoelde feiten en omstandigheden en
werd in de gelegenheid gesteld deze te verifiëren. Op grond van de informatie
die de Nationale ombudsman langs die weg verkreeg, werd vastgesteld dat de
gedachten binnen het Ministerie van Algemene Zaken aanvankelijk uitgingen
naar een onderzoeksopzet waarin een belangrijke rol was weggelegd voor verzoekers.
Voorts oordeelde de Nationale ombudsman op grond van die informatie dat de
Minister, gezien de hem naderhand ter kennis gekomen feiten en omstandigheden,
in redelijkheid had kunnen besluiten om af te zien van een onderzoek waarin
verzoekers een centrale rol zouden vervullen. De Minister kwam op zichzelf
vrijheid toe om te besluiten om een onderzoek naar de geschiedenis van de
IBD intern te laten uitvoeren.Van een vooropgezet plan om gebruik te maken van de ideeën van verzoekers
was geen sprake geweest. De Nationale ombudsman achtte de gedraging op dit
punt eveneens «behoorlijk».Ten aanzien van derde klacht stelde de Nationale ombudsman vast dat het
verzoek om inzage van verzoekers van 6 juli 1994 aanvankelijk en met hun instemming,
niet direct als een Wob-verzoek werd behandeld. Tot 24 februari 1995,
de dag waarop de onderzoekers het Ministerie meedeelden dat zij de hun aangeboden
rol van «meelezer» niet accepteerden, kon het Ministerie dan ook
niet worden verweten dat het verzoek van 6 juli 1994 nog niet was afgehandeld.
In de periode daarna was echter in strijd met de termijnen uit de Wob gehandeld
doordat een beslissing op het hernieuwde inzageverzoek, van 24 februari 1995,
van de onderzoekers, te lang was uitgebleven. Op dit punt was de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk». 9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse Zaken bevat deze paragraaf
een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer algemeen kwantitatief
overzicht van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar
hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996,
gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III
van dit jaarverslag.Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  37 Ontvangen in 1996  + 109Te behandelen  146Afgedaan     1) niet in onderzoek 72   2) onderzoek    a. rapport17 – 113 b. tussentijds
beëindigd2441 In behandeling
per 01/01/97  33Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften (109) steeg ten opzichte
van 1995 (70), met 55,7%. Ook het aantal afgedane zaken (113) steeg ten opzichte
van 1995 (61), met 85,2%. Van de 113 afgedane zaken werden 41 (36,3%) afgedaan
na in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek.Er werden 17 rapporten uitgebracht (1995: 10). In 44,4% van de oordelen
daarin luidde het oordeel «niet behoorlijk» en in 42,2% «behoorlijk»,
terwijl in 13,2% van de gevallen geen oordeel kon worden gegeven. De vereisten
die het meeste aan de orde waren, waren die van voortvarendheid (in 15,6%
van de oordelen in de rapporten en in 30,5% van de zaken die tussentijds werden
beëindigd) en van actieve informatieverstrekking (24,4% van de rapporten
en 23,1% voor de andere zaken). 9.2 Ambassades en consulaten AlgemeenVeertien rapporten zijn uitgebracht naar aanleiding van klachten over
een gedraging van een Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging in het buitenland.
De klachten betroffen onder meer de ambassade te Peking (96/25; het innemen
van een paspoort zonder een bewijs van inname te verstrekken), de ambassade
te Teheran (96/114; geen gelegenheid geven tot het indienen van een visum-aanvraag),
de ambassade te Lagos (96/135; te beperkte gelegenheid voor het indienen van
legalisatieverzoeken) en de ambassade te Sofia (96/496; het verstrekken van
onjuiste informatie over de bruikbaarheid van een niet gelegaliseerd echtscheidingsvonnis
bij een aanvraag voor een machtiging tot voorlopig verblijf). De Nationale ombudsman kwam ten aanzien van gedragingen van ambassades
en consulaten drie keer tot de conclusie dat de klacht gegrond was, drie keer
dat de klacht niet gegrond was, en twee keer dat de klacht deels gegrond en
deels niet gegrond was. Twee keer verklaarde hij de klacht deels gegrond,
en deels niet gegrond, terwijl voor het resterende deel niet tot een oordeel
kon worden gekomen. In twee zaken was de klacht deels gegrond terwijl op de
resterende onderdelen geen oordeel kon worden gegeven. Tenslotte was in twee
zaken de klacht deels niet gegrond en kon de Nationale ombudsman op andere
onderdelen van die klachten geen oordeel geven. Benelux Visum KantoorIn 1996 werd de Nationale ombudsman geconfronteerd met een klacht van
iemand die een visum wenste voor Nederland over de handelwijze van medewerkers
van het Benelux Visum Kantoor (BVK) in Casablanca (Marokko). De medewerkers
van het BVK zijn in Belgische overheidsdienst. Het BVK is bevoegd tot het
verlenen van visa voor, onder meer, Nederland; dit berust op afspraken in
Benelux-verband. De Nationale ombudsman is in een dergelijk geval niet bevoegd
tot het geven van een oordeel over de bewuste gedraging, ook al gaat het om
een verzoek om toelating tot Nederland. Immers, de Nederlandse Minister van
Buitenlandse Zaken kan niet worden aangemerkt als het bestuursorgaan waarbij
de Belgische medewerkers van het BVK in dienst zijn. Een soortgelijk probleem
kan zich overigens ook voordoen in Schengen-verband, bijvoorbeeld in landen
waar Nederland niet zelf een vertegenwoordiging heeft, en de verantwoordelijkheid
voor visumafgifte heeft toegekend aan de vertegenwoordiging van een ander
Schengenland. Wijze van verzending paspoortenRapport 96/136 betreft een klacht over een gedraging van het Nederlandse
consulaat te Detroit (Verenigde Staten van Amerika). Verzoeker klaagde erover
dat zijn paspoort en dat van zijn echtgenote door onzorgvuldigheid van het
consulaat bij verzending op 17 december 1993 tijdelijk waren zoekgeraakt.
Hij had de beide paspoorten bij het consulaat achtergelaten ten behoeve van
de afhandeling van door hem ingediende visa-aanvragen. Verzoeker had ermee
ingestemd dat de paspoorten per post aan hem zouden worden geretourneerd.
De envelop die verzoeker vervolgens van het consulaat ontving, was echter
leeg, terwijl de onderkant van de envelop open was.De Nationale ombudsman overwoog dat de verzender van poststukken met een
inhoud die voor de ontvanger van waarde is, dient zorg te dragen voor een
deugdelijke verpakking, zodanig dat bij een normale postbehandeling de inhoud
tijdens de verzending redelijkerwijs niet beschadigd of in het ongerede kan
raken. Uit het onderzoek bleek dat het type envelop dat het consulaat in deze
zaak had gebruikt, op zich zelf geschikt was voor de verzending van paspoorten,
en dat de wijze van afsluiting van de envelop – met een klipje en verstevigd
met plakband – op zichzelf getuigde van de vereiste zorgvuldigheid.
De onderzijde van de gebruikte envelop was echter losgeraakt, naar moest worden
aangenomen omdat de envelop niet voldeed aan de kwaliteitseisen die mogen
worden gesteld aan enveloppen die worden gebruikt voor de verzending van belangrijke
documenten zoals paspoorten. De Nationale ombudsman oordeelde dat onder deze
omstandigheden het losraken van de envelop en het zoekraken van de inhoud
daarvan voor rekening van de verzender van de envelop moest komen, het Nederlandse
consulaat te Detroit. De onderzochte gedraging was in zoverre «niet
behoorlijk». De vraag naar de mate van verwijtbaarheid aan de kant van
de verzender deed naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet ter zake
(zie voor het aspect schadevergoeding in deze zaak hierna, § 9.3). Uitreiken van beschikking op visumaanvraagTwee rapporten, 96/96 en 96/573, hebben onder meer betrekking op gedragingen
van de Nederlandse ambassade te Boekarest (Roemenië). In beide gevallen
had de klacht onder meer betrekking op het niet schriftelijk op de hoogte
stellen van verzoekers van een negatieve beslissing op hun visumaanvraag.Rapport 96/96 betreft visumaanvragen van vijf Roemenen die op 10 mei 1994
waren ingediend bij de Nederlandse ambassade te Boekarest. Op 27 juli
1994 wees de Visadienst de aanvragen af en zond afschriften van de beschikkingen
aan de ambassade, om deze aan de aanvragers te doen toekomen. De ambassade
hanteerde in die periode echter een procedure waarbij een aanvrager zelf de
ambassade diende te bellen om te vernemen of de aanvraag geweigerd of goedgekeurd
was. In dit geval bleek het voor de aanvragers en hun Nederlandse referent
niet mogelijk om bij de ambassade informatie te krijgen over de beslissingen
op de aanvragen. De referent vernam op 8 augustus 1994 telefonisch van de
Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie (IND) in
's-Gravenhage en 's-Hertogenbosch dat de aanvragen waren afgewezen.De Nationale ombudsman overwoog dat de door de ambassade gevolgde wijze
van bekendmaken van beschikkingen in strijd was met artikel 3:41 van de Algemene
wet bestuursrecht en de circulaire van 2 juni 1994 van de Minister van Buitenlandse
Zaken gericht aan onder meer de hoofden van alle diplomatieke vertegenwoordigingen.
Ingevolge deze bepaling dient de beslissing op een aanvraag aan de aanvrager
bekend te worden gemaakt door uitreiking of toezending. In dit verband had
de Minister van Buitenlandse Zaken tijdens het onderzoek laten weten het te
betreuren dat de ambassade te Boekarest – in strijd met een circulaire
van 2 juni 1994 – de werkwijze nog niet zodanig had gewijzigd dat zij
de visumaanvrager uit eigen beweging een schriftelijke weigeringsbeschikking
deed toekomen. De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».Rapport 96/573 (AB 1997, nr. 35, m.n. PJS) betreft de klacht van een referent
bij een visumaanvraag voor een Roemeense zakenrelatie en diens echtgenote.
Verzoeker klaagde erover dat hij als referent geen beschikking had ontvangen
op deze visumaanvragen, ondanks een toezegging van de IND. De Nationale ombudsman
overwoog dat een referent ingevolge de Vreemdelingencirculaire 1994 niet als
belanghebbende moet worden aangemerkt. Dat aan verzoeker geen beschikking
was gezonden, was dan ook niet onjuist. De onderzochte gedraging was op dit
punt «behoorlijk».De Nationale ombudsman wijdde vervolgens een overweging ten overvloede
aan de wijze waarop de afwijzende beschikkingen aan de aanvragers bekend waren
gemaakt. Tijdens het onderzoek had de Minister laten weten dat de ambassade
een telefonisch verzoek om informatie van de aanvragers had afgewacht, en
dat de aanvragers om toezending van de beschikkingen hadden kunnen vragen.
De aanvragers hadden echter geen contact gezocht, zodat de beschikkingen in
het dossier waren blijven liggen.De Nationale ombudsman overwoog dat kennelijk nog geen wijziging was gebracht
in de werkwijze van de ambassade te Boekarest ten aanzien van het bekendmaken
van de beschikking aan betrokkenen in Roemenië. Hij verwees in dit verband
naar rapport 96/96, waarin al was overwogen dat daarmee werd gehandeld in
strijd met de Algemene wet bestuursrecht. De Nationale ombudsman zag hierin
aanleiding de Minister van Buitenlandse Zaken, voor zoveel nog nodig, aan
te bevelen het ertoe te leiden dat de Nederlandse ambassade te Boekarest een
visum-aanvrager te allen tijde uit eigen beweging in kennis stelt van de beslissing
op de visumaanvraag.Bij het afsluiten van dit jaarverslag had de Minister nog niet gereageerd. InterventieEen van de gevallen waarin de Nationale ombudsman naar aanleiding van
een verzoekschrift intervenieerde betrof een gedraging van het Nederlandse
consulaat in Ankara (Turkije). Verzoekster klaagde over het langdurig uitblijven
van een beslissing op de visumaanvraag die zij ten behoeve van haar schoonzoon
had ingediend, met als doel een bezoek van de schoonzoon aan Nederland tijdens
de kerstdagen.De klacht werd eerst ter afhandeling doorgestuurd aan de Klachtenlijn
van de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie
(IND). De visumaanvraag bleek niet bekend te zijn bij het bureau Visadienst
van de IND. De Klachtenlijn informeerde vervolgens bij de Nederlandse ambassade
te Ankara, die liet weten dat de visumaanvraag aanvankelijk niet kon worden
getraceerd. Uiteindelijk werd de aanvraag gevonden in de la «lopende
aanvragen». Er bleken nog vragen te bestaan over het doel van het verblijf
in Nederland. De schoonzoon moest daarom contact opnemen met de ambassade
voor het verstrekken van nadere informatie.Vervolgens liet verzoekster het Bureau Nationale ombudsman weten dat de
schoonzoon zich had gemeld bij de ambassade om een toelichting te geven, maar
dat hij niet de gelegenheid had gekregen om iets te zeggen. Een medewerkster van het Bureau Nationale ombudsman legde de klacht vervolgens
voor aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken met de vraag of in deze zaak
een oplossing in het vooruitzicht kon worden gesteld. Het Ministerie van Buitenlandse
Zaken liet diezelfde dag weten dat de ambassade zou worden gemachtigd om het
visum af te geven. Drie dagen voor kerstmis kon de schoonzoon alsnog zijn
visum afhalen, zodat hij en zijn partner de feestdagen in Nederland konden
doorbrengen. 9.3 Het Ministerie zelfIn 1996 werd een zestal rapporten uitgebracht over gedragingen van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken. Vijf daarvan hebben mede betrekking op
gedragingen van Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland, zoals
besproken in de voorgaande paragraaf. Ten aanzien van gedragingen van het
Ministerie zelf was de klacht twee keer gegrond en vier keer niet gegrond.
In deze rapporten kwamen met name twee soorten klachten naar voren: klachten
over de lange behandelingsduur van brieven en klachten over de weigering van
het Ministerie om de kosten te vergoeden die door het handelen van een Nederlandse
vertegenwoordiging zouden zijn ontstaan.Een rapport dat mede betrekking heeft op de weigering kosten te vergoeden
is 96/136. Hiervoor, in § 9.1 (onder «wijze van verzenden paspoorten»),
staat de gedraging van het Nederlandse consulaat te Detroit (Verenigde Staten
van Amerika) beschreven die volgens verzoekers kosten had veroorzaakt die
door het Ministerie vergoed dienden te worden. Het ging er, zakelijk weergegeven,
om dat verzoeker verschillende uitgaven had gedaan om nieuwe paspoorten te
verkrijgen, nadat zijn oude paspoorten waren zoekgeraakt als gevolg van de
wijze waarop het consulaat deze paspoorten ter post had bezorgd. De Minister
van Buitenlandse Zaken had aanvankelijk een verzoek om vergoeding van deze
kosten afgewezen op de grond dat verzoeker akkoord was gegaan met verzending
van de paspoorten per post. De Consul-Generaal te Washington merkte in dit
verband op dat aldus het risico van de postverzending diende te liggen bij
de verzoeker.De Nationale ombudsman kwam echter tot het oordeel dat het verzoek om
vergoeding van de gemaakte kosten, gezien de feiten en omstandigheden in deze
zaak, zo evident juist was dat de Minister van Buitenlandse Zaken niet in
redelijkheid had kunnen besluiten om het verzoek om kostenvergoeding af te
wijzen. Op dit punt was de onderzochte gedraging daarom «niet behoorlijk». Dit oordeel gaf de Nationale ombudsman aanleiding om de Minister de aanbeveling
te doen het afwijzende besluit te heroverwegen en verzoeker in de gelegenheid
te stellen om aan te tonen welke kosten hij in redelijkheid had moeten maken
toen hij werd geconfronteerd met het feit dat de paspoorten niet waren aangekomen
in de envelop waarmee zij waren verzonden. De Minister volgde de aanbeveling
op en betaalde aan de verzoeker een vergoeding van de gemaakte kosten. 9.4 Het bureau VisadienstOver het bureau Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken,
dat is ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie
van Justitie, verschenen in 1996 vier rapporten.Ten aanzien van de gedragingen van het bureau Visadienst was de klacht
twee keer gegrond en één keer niet gegrond. In één
rapport concludeerde de Nationale ombudsman dat de klacht gedeeltelijk gegrond
en gedeeltelijk niet gegrond was.Twee van deze rapporten, 96/167 en 96/352, worden besproken in hoofdstuk
10, § 10A.2.2 (gedragingen van het bureau Visadienst worden aangemerkt
als een gedraging van de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Justitie
gezamenlijk). 10 JUSTITIETer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Justitie begint onderdeel 10A, over het Ministerie
van Justitie, van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen
van onderdeel 10B, over de zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
Justitie, worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 10A MINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingHoofdstuk 10A betreft het werk van de Nationale ombudsman met betrekking
tot gedragingen van het Ministerie van Justitie. Gedragingen van de politie,
ook voorzover ressorterend onder het Ministerie van Justitie, worden echter
behandeld in hoofdstuk 7A, en die van het openbaar ministerie in hoofdstuk
7B. In hoofdstuk 7B ( 7B.6) komen ook gedragingen van het Centraal Justitieel
Incassobureau aan de orde. Tabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  301 Ontvangen in 1996  + 1768Te behandelen  2069 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 878   2) onderzoek     a. rapport132* – 1876 b. tussentijds beëindigd866 998 In behandeling per 01/01/97  193* Drie rapporten hadden betrekking op meer dan één verzoekschriftHet aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften bedroeg 1768. Dit betekent
een duidelijke stijging ten opzichte van 1995 (1310), met 35%. De 1768 verzoekschriften
vormen 23% van de 7694 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1996
ontving. Het aantal afgedane zaken (1876) steeg eveneens ten opzichte van
1995 (1328), met 41,3%. Deze 1876 zaken vormen 33% van alle 5693 binnenwettelijke
verzoekschriften die in 1996 werden afgedaan. Daarmee staat het Ministerie
van Justitie ver vooraan, op afstand gevolgd door het Ministerie van Financiën
(14%). Van de 1876 zaken werden er 998 (53,2%) afgedaan na in aanmerking te
zijn genomen voor onderzoek. Dit is 47,1% van alle 2118 zaken die de Nationale
ombudsman afdeed nadat zij in aanmerking waren genomen voor onderzoek. Op
verre afstand daarvan volgt de politie, met 12,8%. Van de 998 zaken werden
er 132 (13,2%) afgedaan via een rapport (1995: 88; 10,2%). De genoemde cijfers
hebben in het bijzonder betrekking op de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND); zie hierna, § 10A.2.1).In 54,1% van de oordelen in de 132 rapporten luidde het oordeel «niet
behoorlijk». Van alle oordelen betrof 63,1% één van de
vereisten van zorgvuldigheid, met name dat van voortvarendheid (20,9%) en
van actieve informatieverstrekking (15,6%). In de zaken die tussentijds werden
beëindigd, ging het in 83% om één van de vereisten van
zorgvuldigheid, met name voortvarendheid (44,7%) en actieve informatieverstrekking
(26,1%). 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 AlgemeenHieronder wordt een overzicht gegeven van het werk van de Nationale ombudsman
in 1996 op het terrein van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Dit
is niet de enige plaats waar vreemdelingenzaken worden behandeld; de vreemdelingendiensten
van de regionale politiekorpsen komen aan de orde in hoofdstuk 7A, 7A.15,
en het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers later in dit hoofdstuk, in §
10B.3. De inhaalslag bij de INDIn het Jaarverslag 1995 (blz. 213 e.v.) sprak de Nationale ombudsman er
zijn zorg over uit dat er ook in 1995 weer sprake was geweest van ernstige
problemen in de uitvoeringspraktijk van het vreemdelingenbeleid. Hij constateerde
dat er in het functioneren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het
Ministerie van Justitie (de IND) geen wezenlijke verbetering was opgetreden,
ondanks het feit dat er opnieuw maatregelen waren getroffen om de gesignaleerde
problemen op te lossen. Het aantal klachten over de IND was in vergelijking
met het voorafgaande jaar toegenomen.Mede naar aanleiding van in 1995 gepubliceerde rapporten op het terrein
van het vreemdelingenbeleid van de Algemene Rekenkamer, het Bureau Berenschot
en Regioplan Onderzoek Advies en Informatie B.V. hebben de Staatssecretaris
van Justitie, de minister van Binnenlandse Zaken en de Staatssecretaris van
Buitenlandse Zaken de Tweede Kamer op 21 november 1995 een stappenplan voorgelegd.
Een belangrijke doelstelling van het stappenplan voor 1996 betrof het op verantwoorde
wijze inlopen van de bestaande achterstanden, zonder dat elders nieuwe achterstanden
zouden ontstaan. Dit leidde ertoe dat de IND in 1996 met een zogenoemde inhaalslag
heeft getracht de te grote werkvoorraden terug te brengen tot een normaal
niveau.Blijkens een publicatie in Migrantenrecht 1996/9 verstaat de IND onder
normale werkvoorraden het volgende.Wat betreft asielzaken: 3000 verzoeken in eerste aanleg bij een doorlooptijd
per zaak van zes weken, en 4000 bezwaarschriften bij een doorlooptijd van
acht weken. Wat betreft andere vreemdelingenzaken (verzoeken om een verblijfsvergunning)
zijn geen normen ontwikkeld voor de behandeltijd in eerste aanleg, omdat de
doorlooptijd daar veelal mede wordt bepaald door de werkwijze van plaatselijke
vreemdelingendiensten. Voor bezwaarschriften en administratieve beroepschriften
in deze zaken is de doorlooptijd vastgesteld op acht weken. De aantallen bezwaarschriften
zijn exclusief de zaken waarin de president van de rechtbank tevens is gevraagd
om een voorlopige voorziening, en de zaken die voor advies zijn voorgelegd
aan de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACV).In de vierde kwartaalrapportage Stappenplan Asielbeleid – bij brief
van 27 januari 1997 aangeboden aan de Tweede Kamer – wordt meegedeeld
dat de totale voorraad asiel (eerste aanleg en bezwaar) in één
jaar is teruggebracht van 48 100 naar 12 700 zaken. Na de kritiek
die de Nationale ombudsman op dit punt bij eerdere gelegenheden meer dan eens
heeft geuit, is er deze keer aanleiding voor een woord van waardering voor
de inspanningen die hebben geleid tot een duidelijke verbetering van de situatie. Klachtbehandeling door de Nationale ombudsmanIn 1996 heeft de Nationale ombudsman 1168 klachten ontvangen met betrekking
tot de IND; dit is 15,2% van de totale instroom van 7694 zaken. Daarmee is
sprake van een flinke stijging ten opzichte van 1995 (846 ontvangen verzoekschriften),
met 38%. Overigens kan een nog bescheiden maar toch duidelijke daling van
de instroom worden gesignaleerd in de tweede helft van het jaar.Het aantal in 1996 afgedane zaken bedroeg 1184 (waarvan 96 uit 1995 en
4 uit 1994; 1995: 825). Daarvan werden 654 direct doorgezonden naar de Klachtenlijn
van de IND. Van de 1184 zaken uit 1996 kwamen 530 niet in aanmerking voor
doorzending naar de Klachtenlijn. Daarvan kwamen vervolgens 358 (67,5%) niet
in aanmerking voor onderzoek, in de meeste gevallen omdat voor betrokkenen
een wettelijk geregelde mogelijkheid van bezwaar of beroep bestond. In totaal
175 zaken werden afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Daarvan werden 115 afgedaan via interventie, werd in 31 gevallen
het onderzoek om uiteenlopende andere redenen tussentijds beëindigd,
en leidden 29 tot een rapport. Op 1 januari 1997 waren 80 IND-zaken op het
Bureau Nationale ombudsman zelf in behandeling.Op elk van de drie wijzen van behandeling wordt hierna ingegaan: a. Doorzending van klachten naar de INDOp 15 juni 1995 heeft de IND de Klachtenlijn in werking gesteld (zie ook
Jaarverslag 1995, blz. 215). De Nationale ombudsman kwam met de IND overeen
dat klachten over de IND die na de instelling van de Klachtenlijn nog bij
de Nationale ombudsman worden ingediend, in beginsel ter behandeling worden
doorgeleid naar de IND. Doorzending van een klacht naar de IND vindt slechts
dan plaats als op voorhand vaststaat dat de klacht alleen betrekking heeft
op de IND. Overeengekomen werd verder dat de IND de klachten afdoet binnen
een termijn van tien werkdagen. De Nationale ombudsman houdt toezicht op die
termijn en op de kwaliteit van de afdoening. De IND informeert de Nationale
ombudsman over de inhoud van de schriftelijke afdoeningsbrieven aan de verzoekers.
Vervolgens toetst de Nationale ombudsman de inhoud van deze brieven aan een
aantal criteria waaraan een zorgvuldige correspondentie met burgers volgens
de Nationale ombudsman dient te voldoen en die zijn vastgelegd in een werkinstructie
van de IND.In 1996 heeft de Nationale ombudsman 654 klachten ter afhandeling doorgeleid
naar de Klachtenlijn van de IND. Van deze 654 klachten hadden 58 klachten
betrekking op machtigingen tot voorlopig verblijf (mvv's) en visa, 459 op
andere verblijfsregelingen, 136 op naturalisaties en ging één
klacht over een ander onderwerp. Het merendeel van deze klachten had betrekking
op de lange behandelingsduur.In de tweede helft van 1996 zette er een flinke daling in van het aantal
klachten dat de Nationale ombudsman ontving en dat in aanmerking kwam voor
doorzending aan de IND. De Nationale ombudsman zond tot 1 oktober 1996 580
klachten door naar de IND; in het laatste kwartaal waren dat er nog maar 74.
Naar mag worden aangenomen hangt de afname van het aantal klachten dat werd
doorgezonden naar de Klachtenlijn, die vooral betrekking hadden op de lange
behandelingsduur, samen met de resultaten van de inhaalslag die de IND in
1996 heeft verricht met betrekking tot het wegwerken van de achterstanden. b. De interventiemethodeHet aantal klachten dat in 1996 werd behandeld via de interventiemethode
bedroeg 115; dit is aanzienlijk lager dan in 1995, toen het aantal nog 431
bedroeg. Deze vermindering is toe te schrijven aan de instelling van de Klachtenlijn,
die ertoe leidde dat een aanzienlijk aantal van de klachten die tot dan toe
werden afgedaan via interventie in beginsel ter afhandeling werden doorgestuurd
naar de IND.In 26 zaken werd alsnog geïntervenieerd, nadat verzoekers de Nationale
ombudsman hadden geschreven dat zij niet tevreden waren over de klachtbehandeling
door de Klachtenlijn van de IND. Veelal had de IND niet gereageerd en ook
geen tussenbericht gestuurd binnen de termijn die was aangegeven in de afdoeningsbrief.Een aantal klachten over de behandelingsduur van verzoeken om een vergunning
tot verblijf, een visum of een machtiging tot voorlopig verblijf is behandeld
via de interventiemethode omdat meer dan één bestuursorgaan
bij de behandeling van die verzoeken betrokken was.Daarnaast kan de Nationale ombudsman om uiteenlopende andere redenen besluiten
om een klacht te behandelen via de interventiemethode, bijvoorbeeld wanneer
een oplossing op zeer korte termijn vereist is, of het een zaak
betreft die inhoudelijk te complex is voor afdoening door de Klachtenlijn. c. OnderzoekOnderzoek dat uitmondt in een rapport is aan de orde bij die klachten
die niet in aanmerking komen voor afdoening via doorzending naar de Klachtenlijn
of via interventie, of in die zaken waarin de verzoeker niet tevreden is over
de afdoening door de Klachtenlijn, of waarin de interventie niet is geslaagd.
In 1996 zijn over gedragingen van de IND 29 rapporten uitgebracht (1995: 22). BehandelingsduurUit de klachten die de Nationale ombudsman in 1996 heeft ontvangen, komt
de lange behandelingsduur naar voren als het belangrijkste knelpunt in de
uitvoeringspraktijk van het vreemdelingenbeleid. In vrijwel alle zaken die
aan de Nationale ombudsman werden voorgelegd, overschreed de IND zowel in
eerste aanleg als in bezwaar en administratief beroep de termijnbepalingen
in de Algemene wet bestuursrecht en de Vreemdelingenwet.In een aantal van de desbetreffende gevallen bracht de Staatssecretaris
van Justitie naar voren dat niet tijdig kon worden beslist omdat hetzij ambtsberichten
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken dienden te worden afgewacht, hetzij
advies diende te worden verkregen van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
(ACV). Gebleken is dat de omvang van de werkvoorraad van de ACV de laatste
jaren sterk is toegenomen (begin 1994: 650 zaken; begin 1995: 910 zaken; begin
1996: 2603 zaken). Dit heeft ertoe geleid dat de gemiddelde behandelingsduur
van de door de Staatssecretaris aan de ACV gevraagde adviezen eveneens is
toegenomen, en dat ook bij de ACV de termijnbepalingen in de Awb ver zijn
overschreden. Kwaliteit van beschikkingenEen andere doelstelling van het stappenplan van de Staatssecretaris van
Justitie betrof de verbetering van de kwaliteit van de beschikkingen. Kwaliteitsverbetering
kan ertoe leiden dat vervolgprocedures worden voorkomen, dan wel dat het aantal
vervolgprocedures zal afnemen. In mei 1996 bracht de Vakgroep Bestuursrecht
en Bestuurskunde van de Rijksuniversiteit Groningen het rapport «Beschikken
over kwaliteit» uit.Uit dit onderzoeksrapport komt onder meer naar voren dat de wijze waarop
de IND beschikkingen had voorbereid en genomen in veel gevallen zorgvuldiger
had kunnen zijn. Zo was regelmatig onvoldoende informatie vergaard alvorens
een beslissing was genomen. Ook de Nationale ombudsman heeft klachten ontvangen
waarbij de kwaliteit van de beschikking in het geding was (zie in dit verband
ook de bespreking van enkele interventies in § 10A.2.3).De IND heeft in het kader van de inhaalslag in korte tijd veel beschikkingen
genomen. Deze beschikkingen zijn onder grote tijdsdruk tot stand gekomen.
Dit kan gevolgen hebben gehad voor de kwaliteit van deze beschikkingen. Dergelijke
gevolgen zullen echter pas zichtbaar worden in de loop van 1997, als duidelijk
zal zijn op welke schaal de beschikkingen die zijn genomen in het kader van
de inhaalslag worden aangevochten, en wat de uitkomst van die procedures zal
zijn. 10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfIn 1996 zijn 86 zaken afgehandeld ten aanzien van visa en mvv's (1995:
77; 1994: 34). Zeventien klachten over de behandeling van aanvragen om visa en machtigingen
tot voorlopig verblijf werden afgedaan langs de weg van interventie. Van deze
klachten betroffen zestien de lange behandelingsduur van aanvragen van een
machtiging tot voorlopig verblijf (mvv), of van bezwaarschriften tegen de
afwijzing van die aanvragen. Voorts werden 56 klachten over visa en mvv's
doorgeleid naar de Klachtenlijn van de IND. Zeven andere zaken zijn om andere
redenen tussentijds afgedaan.Op dit terrein werden in 1996 voorts zes rapporten uitgebracht. In drie
gevallen werd de klacht gegrond verklaard, in twee gevallen werd de klacht
niet gegrond verklaard en in één geval werd de klacht ten dele
gegrond, en ten dele niet gegrond verklaard. Vier van deze zes rapporten hadden
betrekking op het bureau Visadienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken,
dat is ondergebracht bij de IND (een gedraging van het bureau Visadienst wordt
aangemerkt als een gedraging van de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Justitie gezamenlijk). Ten aanzien van de gedragingen van het bureau Visadienst
was de klacht tweemaal gegrond en éénmaal niet gegrond. In één
rapport concludeerde de Nationale ombudsman dat de klacht gedeeltelijk gegrond
en gedeeltelijk niet gegrond was. Geldigheidsduur beslissing tot verlening mvvVerzoeker had er in de zaak die leidde tot rapport 96/352 over geklaagd
dat het bureau Visadienst had geweigerd mvv's voor enkele van zijn familieleden
te verlenen.Het bureau Visadienst had verzoeker meegedeeld dat aan de betreffende
ambassade was bericht dat tegen de verlening van de mvv's ten behoeve van
zijn echtgenote en zijn drie minderjarige kinderen geen bezwaar bestond. Daarmee
stond het de ambassade vrij deze gezinsleden een mvv te verstrekken. De mvv-aanvragen
ten behoeve van de twee meerderjarige kinderen van verzoeker werden echter
afgewezen. Tegen deze afwijzende beslissingen werd bezwaar ingediend en vervolgens
beroep ingesteld. Verzoeker achtte het niet verantwoord zijn twee meerderjarige
kinderen alleen in hun vaderland achter te laten. Hij gaf er daarom de voorkeur
aan dat zijn gezinsleden allen de uitkomst van de bezwaar- en beroepsprocedures
tegen de afwijzende beslissing in hun vaderland zouden afwachten, om daarna
gezamenlijk naar Nederland te kunnen komen. Toen de ambassade per brief meedeelde
dat de mvv's ten behoeve van de echtgenote en de drie minderjarige kinderen
van verzoeker konden worden afgehaald, besloot verzoeker van deze mvv's geen
gebruik te maken.In de brief van de ambassade werd niet vermeld dat van de mvv's in beginsel
binnen zes maanden gebruik moest worden gemaakt. Toen verzoeker elf maanden
na de verlening alsnog gebruik wilde maken van de mvv's, weigerde het bureau
Visadienst deze mvv's af te geven, omdat zij niet binnen zes maanden na de
oorspronkelijk beslissing waren afgehaald. Het bureau Visadienst kon verzoekers
advocaat, daarnaar gevraagd, niet vertellen op welke wettelijke grond deze
beslissing berustte. Verzoeker deelde tijdens het onderzoek mee dat hij niet
op de hoogte was geweest van deze termijn van zes maanden.Het is vast beleid van de Staatssecretaris van Justitie dat het besluit
dat geen bezwaar bestaat tegen de afgifte van een mvv gedurende een termijn
van zes maanden geldig is. Het hanteren van een langere termijn wordt ongewenst
geacht, omdat de kans dan toeneemt dat de feiten en omstandigheden niet meer
dezelfde zijn als die op het moment waarop was besloten dat tegen afgifte
geen bezwaar bestond. Voorts wordt de termijn van zes maanden lang genoeg
geacht om zaken te regelen die met het vertrek van betrokkenen samenhangen.
Op dit punt achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «behoorlijk».
Het was echter «niet behoorlijk» dat het bureau
Visadienst geen antwoord kon geven op de vraag op welke wettelijke grond de
afwijzing berustte.De Nationale ombudsman overwoog vervolgens ten overvloede dat het beleid
van de Staatssecretaris van Justitie was gebaseerd op de Benelux-visuminstructie.
Deze instructie heeft een vertrouwelijk karakter en is om die reden niet openbaar
gemaakt. De Nationale ombudsman oordeelde dat dit er niet aan in de weg behoefde
te staan dat bij het meedelen van het besluit inzake de mvv de limiet van
zes maanden wel aan betrokkenen wordt kenbaar gemaakt, zodat zij hun handelen
daar op kunnen afstemmen. Omdat niet was gebleken dat op dit punt een vaste
praktijk bestaat, gaf dit de Nationale ombudsman aanleiding de Ministers van
Buitenlandse Zaken en van Justitie aan te bevelen om te bevorderen dat in
de mededeling van de ambassade aan betrokkenen dat een mvv kan worden afgehaald,
wordt opgenomen dat voor de geldigheidsduur van het desbetreffende besluit
een termijn van zes maanden wordt gehanteerd.De Staatssecretaris van Justitie liet, mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken, bij brief van 9 oktober 1996 weten deze aanbeveling over te nemen.
De Staatssecretaris kondigde aan dat zowel aanvragers van mvv's die zich tot
Nederlandse ambassades in het buitenland wenden als referenten die in Nederland
een mvv-aanvraag indienen, erop zouden worden gewezen dat van de mvv tot uiterlijk
zes maanden na de toekenning gebruik kan worden gemaakt. De Staatssecretaris
deelde verder mee dat in Benelux-verband wordt gewerkt aan de opheffing van
het vertrouwelijke karakter van de Benelux-visuminstructie. Daarnaast vindt
tussen de Ministeries van Buitenlandse Zaken en van Justitie overleg plaats
over de informatievoorziening ten aanzien van de mvv-procedure, met als doel
deze te optimaliseren. Berichtgeving over machtigingen tot voorlopig verblijfDe Nationale ombudsman onderzocht in 1996 voorts onder meer een klacht
over de wijze waarop het bureau Visadienst informatie had verstrekt aan de
referent in Nederland over de stand van zaken in de behandeling van een aanvraag
van een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv). De Visadienst had de desbetreffende
ambassade meegedeeld dat geen bezwaar bestond tegen de afgifte van de aangevraagde
mvv. Ook de referent ontving dit bericht. De ambassade stelde echter vast
dat de aanvrager in Nederland een strafblad had, hetgeen in Nederland ten
onrechte over het hoofd was gezien. Op grond van die omstandigheid werd de
mvv-aanvraag vervolgens afgewezen.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde tijdens het desbetreffende onderzoek
mee dat de berichtgeving aan de referent ten onrechte de indruk had gewekt
dat de definitieve beslissing op de aanvraag al was genomen. De Minister van
Buitenlandse Zaken had naar aanleiding hiervan de Visadienst gevraagd om de
procedure op dit punt aan te passen. In maart 1996 deelden de Minister van
Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie de Nationale ombudsman
mee dat de referent-procedure was verbeterd. In de standaardbrief waarmee
de referent in Nederland wordt bericht over de beslissing omtrent de afgifte
van de mvv wordt de zinsnede opgenomen dat de Nederlandse vertegenwoordiging
in het land van herkomst van de betreffende vreemdeling bevoegd is afgifte
van de mvv te weigeren indien feiten en omstandigheden bekend zijn die alsnog
moeten leiden tot niet-inwilliging.De Nationale ombudsman merkte met betrekking tot het niet afgeven van
de mvv op dat op basis van de positieve berichtgeving bij verzoekster verwachtingen
waren gewekt ten aanzien van de verstrekking van de mvv. Naar aanleiding van
de klacht is de procedure verbeterd, door middel van de eerdergenoemde toevoeging
aan de desbetreffende standaardbrief. Gezien dit resultaat achtte
de Nationale ombudsman niet voldoende belang aanwezig om het onderzoek voort
te zetten, zodat het dossier werd gesloten. OntvangstbevestigingRapport 96/167 betreft de klacht dat het bureau Visadienst had nagelaten
de ontvangst te bevestigen van een bezwaarschrift tegen de afwijzende beslissing
op een mvv-aanvraag. Verzoeker klaagde verder over de reden die het bureau
Visadienst had opgegeven voor het uitblijven van deze ontvangstbevestiging.
Deze reden was dat het bureau Visadienst het desbetreffende bezwaarschrift
gelijktijdig met een ander, nog te ontvangen, bezwaarschrift (van verzoekers
echtgenote) wilde afhandelen.De Nationale ombudsman overwoog dat het Bureau Visadienst had gehandeld
in strijd met artikel 6:14 van de Algemene wet bestuursrecht. Dit artikel
schrijft voor dat het orgaan waarbij een bezwaar- of beroepschrift is ingediend,
de ontvangst daarvan schriftelijk moet bevestigen. De onderzochte gedraging
van het bureau Visadienst was daarmee «niet behoorlijk». De redenen
die waren aangevoerd voor het uitblijven van een schriftelijke ontvangstbevestiging
konden aan dat oordeel niet afdoen. 10A.2.3 Verzoeken om een vergunning tot verblijf of een
vergunning tot vestiging en asielverzoekenOp het terrein van de behandeling van verzoeken om een vergunning tot
verblijf of tot vestiging en van asielverzoeken verschenen in 1996 veertien
rapporten (1995: 22). Twaalf daarvan hadden betrekking op de duur of de zorgvuldigheid
van de procedure. In twee rapporten komt het nader gehoor aan de orde dat
wordt afgenomen van asielzoekenden in het kader van de behandeling van hun
asielverzoek. Tenslotte komt in één rapport de presentatie aan
de orde van een asielzoeker aan de autoriteiten van zijn land van herkomst.In acht rapporten verklaarde de Nationale ombudsman de klacht gegrond.
In vier rapporten was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond. In één
geval was de klacht deels gegrond en kon voor het resterende deel geen oordeel
worden gegeven. Eén keer was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond
en kon overigens geen oordeel worden gegeven.Daarnaast werden 79 verzoekschriften behandeld volgens de interventieprocedure
(1995: 243). Van de desbetreffende klachten hadden 52 betrekking op de behandeling
van asielverzoeken, waarvan 46 zaken klachten betroffen over de lange behandelingsduur,
en 27 op de behandeling van verzoeken om een vergunning tot verblijf.Er werden 459 klachten doorgeleid naar de Klachtenlijn van de IND (1995:
159).Rapport 96/165 betreft een klacht over de lange behandelingsduur van een
bezwaarschrift tegen een afwijzing van een asielverzoek. In dit geval klaagde
verzoeker over de trage afhandeling door de IND van zijn op 9 november 1994
ingediende bezwaarschrift tegen de weigering om hem als vluchteling tot Nederland
toe te laten. Verzoeker had zich al eerder, op 12 juli 1995, tot de Nationale
ombudsman gewend met een klacht over de behandelingsduur van het bezwaarschrift.
De Nationale ombudsman zond de klacht toen ter behandeling door aan de IND
(zie § 10A.2.1). Naar aanleiding van deze klacht deelde de Staatssecretaris
verzoeker mee dat zijn zaak op 4 juli 1995 was voorgelegd aan de Adviescommissie
voor Vreemdelingenzaken (ACV), en dat de ACV zijn bezwaarschrift op 7 augustus 1995 zou behandelen. De Nationale ombudsman sloot daarop
het dossier.Toen verzoeker daarna in september 1995 nog niets van de IND had vernomen,
wendde hij zich opnieuw tot de Nationale ombudsman. In reactie op de klacht
liet de Staatssecretaris aan de Nationale ombudsman weten dat zij de klacht
niet gegrond achtte. De Nationale ombudsman verklaarde de klacht echter gegrond,
omdat de behandeling van het bezwaarschrift niet had plaatsgevonden binnen
de in de Awb genoemde termijn. Voorts was tijdens het onderzoek niet gebleken
dat de Staatssecretaris aan verzoeker schriftelijk mededeling had gedaan van
verdaging, noch dat verzoeker had ingestemd met uitstel. Ook dit was strijdig
met de bepalingen hierover in de Awb. Ten overvloede overwoog de Nationale
ombudsman nog dat het standpunt van de Staatssecretaris, dat de klacht niet
gegrond was, onbegrijpelijk was, en een miskenning van de betekenis die de
door de formele wetgever gestelde termijnbepalingen behoren te hebben.Ook rapport 96/571 betreft een klacht over een lange behandelingsduur.
Verzoeker had op 31 oktober 1994 al bij de Nationale ombudsman geklaagd over
het uitblijven van een beslissing op zijn asielverzoek van 27 juli 1993 en
over de wijze van behandeling door de IND van het bezwaarschrift dat zijn
intermediair op 25 februari 1994 had ingediend tegen het uitblijven van de
beslissing. Deze klacht werd afgehandeld door middel van interventie. Het
dossier werd op 24 november 1994 gesloten, nadat een medewerker van de IND
had laten weten dat de zaak van verzoeker inmiddels aan de ACV was voorgelegd.
Bij brief van 1 september 1995 wendde verzoeker zich opnieuw tot de Nationale
ombudsman, omdat hij tot dat moment niets had gehoord van de IND. Naar aanleiding
hiervan stelde de Nationale ombudsman een onderzoek in. Uit het onderzoek
bleek dat de Staatssecretaris van Justitie het bezwaarschrift aan de ACV had
voorgelegd. Voorts was om een ambtsbericht gevraagd aan de Minister van Buitenlandse
Zaken. Beide handelingen leverden een aanzienlijke vertraging op in de behandeling
van het bezwaarschrift van verzoeker.Voor een deel werd de vertraging veroorzaakt door de late adviesaanvraag
van de Staatssecretaris, deels doordat de ACV en de Minister van Buitenlandse
Zaken niet onmiddellijk aan de verzoeken van de Staatssecretaris tegemoet
waren gekomen, maar over en weer op activiteiten van elkaar hadden gewacht.
De klacht was gegrond, gezien de overschrijding van de in de Awb genoemde
termijnen. De Nationale ombudsman overwoog ten overvloede dat het niet nakomen
van de toezegging van 21 november 1995 onjuist was.Ook de klachten die via interventie werden afgedaan, betroffen vooral
de lange behandelingsduur.Eén interventie betrof een klacht over de lange behandelingsduur
van het bezwaarschrift van een Algerijnse asielzoeker tegen de afwijzende
beslissing op zijn asielverzoek. Op het moment dat verzoeker zich tot de Nationale
ombudsman wendde, wachtte hij al bijna een jaar op een beslissing op zijn
bezwaarschrift. De Nationale ombudsman zond de klacht ter afhandeling door
naar de IND. De IND berichtte verzoeker dat de door hem gewenste duidelijkheid
over de beslissing op zijn bezwaarschrift nog niet was te geven. De reden
hiervoor was het feit dat de Staatssecretaris had besloten om de zaken van
Algerijnse asielzoekers aan te houden, omdat de Staatssecretaris onvoldoende
gegevens had over de algemene situatie in Algerije. De IND gaf vervolgens
aan dat niet kon worden aangegeven wanneer de Staatssecretaris wel over voldoende
gegevens zou beschikken en dat daarom op de aanvraag van verzoeker nog niet
de zogenaamde individuele toetsing kon worden toegepast. De Staatssecretaris kon verzoeker niet meedelen op welke termijn hij een beslissing
kon verwachten. Verzoeker wendde zich daarop opnieuw tot de Nationale ombudsman.Een medewerkster van het Bureau Nationale ombudsman legde vervolgens de
klacht voor aan de IND, met de vraag of in deze zaak een oplossing in het
vooruitzicht kon worden gesteld. De IND antwoordde de Nationale ombudsman
dat de situatie zoals eerder uiteengezet inmiddels was gewijzigd. De Staatssecretaris
had inmiddels bepaald op welke wijze zaken van Algerijnse asielzoekers beoordeeld
moesten worden. Toegezegd werd dat verzoeker binnen tien dagen bericht zou
ontvangen. Daarop zond de IND verzoeker een brief waarin uiteengezet werd
dat de IND over onvoldoende gegevens beschikte om direct te beslissen op zijn
bezwaarschrift. Verzoeker werd in de gelegenheid gesteld om zijn bezwaarschrift
toe te lichten op een hoorzitting van een ambtelijke commissie, waarna binnen
vier weken een beslissing zou worden genomen. Toen aldus bleek dat binnen
afzienbare tijd een beslissing zou worden genomen op het bezwaarschrift van
verzoeker sloot de Nationale ombudsman het dossier.Een andere interventie betrof eveneens de lange behandelingsduur van een
bezwaarschrift. Verzoekster klaagde erover dat nog niet was beslist op een
bezwaarschrift tegen de afwijzende beslissing om haar partner een vergunning
tot verblijf te verlenen. Op het moment dat verzoekster zich tot de Nationale
ombudsman wendde, wachtte zij al twee jaar op een beslissing op het bezwaarschrift.
Haar partner verbleef inmiddels in zijn land van herkomst, Marokko. De Nationale
ombudsman zond haar klacht ter afhandeling door naar de IND. De IND liet verzoekster
daarop per brief weten dat haar partner inmiddels voldeed aan alle voorwaarden
voor toelating en verblijf in Nederland. De Nederlandse vertegenwoordiging
in Casablanca (Marokko) zou dezelfde dag instructies krijgen om haar partner
een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) te verlenen. Haar partner diende
zich binnen twee weken te melden bij genoemde Nederlandse vertegenwoordiging.Verzoekster verzocht de Nationale ombudsman vervolgens opnieuw om hulp.
Haar partner had zich volgens afspraak gemeld bij de Nederlandse vertegenwoordiging
in Casablanca, maar werd niet in het bezit gesteld van een mvv. De IND had
verzoekster laten weten dat haar partner zich in Rabat had moeten melden,
omdat visa niet in Casablanca werden afgegeven. Een medewerkster van het Bureau
Nationale ombudsman legde de klacht vervolgens voor aan de IND met de vraag
of in deze zaak een oplossing in het vooruitzicht kon worden gesteld. Daarop
berichtte de IND de Nederlandse vertegenwoordiging te Rabat alsnog per telex
dat aan verzoeksters partner een mvv diende te worden verstrekt.Verzoekster wendde zich hierna nogmaals tot de Nationale ombudsman, met
de mededeling dat de Nederlandse vertegenwoordiging haar partner had meegedeeld
«van niets te weten». Daarnaar gevraagd, verzekerde de IND dat
de diplomatieke vertegenwoordiging te Rabat was ingelicht over de te verlenen
mvv. De IND zou alsnog de beslissing naar Rabat faxen. Een medewerker te Rabat
heeft de partner van verzoekster vervolgens uit de rij wachtenden gehaald
en de mvv aan hem afgegeven. Daarop is betrokkene naar Nederland gereisd.
Op grond van deze informatie besloot de Nationale ombudsman het dossier te
sluiten.Een andere interventie ten slotte betrof wederom een klacht over de lange
behandelingsduur van een bezwaarschrift. Verzoeker klaagde over het uitblijven
van een beslissing op zijn bezwaarschrift tegen de afwijzing van zijn asielverzoek.
Op het moment dat hij zich tot de Nationale ombudsman wendde, had hij al een
half jaar gewacht op de beslissing op zijn bezwaarschrift. De klacht werd
aan de IND voorgelegd met de vraag of in deze zaak een oplossing
in het vooruitzicht kon worden gesteld. De IND liet daarop weten dat de beslissing
in eerste aanleg zou worden ingetrokken, omdat daarin enkele zeer storende
onvolkomenheden voorkwamen. De IND zei het te betreuren dat deze onvolkomenheden
bij verzoeker de indruk hadden gewekt dat zijn verzoek om toelating als vluchteling
niet zorgvuldig was behandeld. Op grond van informatie die mede door toedoen
van verzoeker in het departementale dossier was gevoegd, achtte de IND het
voor een zorgvuldige afweging van zijn verzoek echter noodzakelijk hem opnieuw
te horen. Toegezegd werd dat na dit nadere gehoor zo spoedig mogelijk een
nieuwe beslissing op het asielverzoek zou worden genomen. Op grond van deze
informatie sloot de Nationale ombudsman het dossier. Een maand na de sluiting
van het dossier liet verzoeker weten dat hij alsnog als vluchteling tot Nederland
was toegelaten. Het nader gehoor: de tolkenIn het Jaarverslag 1995 (blz. 218–222) komen verschillende aspecten
van het nader gehoor aan de orde, met name bij de bespreking van het zogenaamde
«tolkenrapport» (rapport 95/54), dat op 13 februari 1995 verscheen.
De Nationale ombudsman deed de Minister van Justitie in dat rapport de aanbeveling
om maatregelen te nemen die de kwaliteit van de tolken bij het nader gehoor
beter konden garanderen.Bij brief aan de Nationale ombudsman van 22 augustus 1996 gaf de IND een
overzicht van de activiteiten die waren ondernomen naar aanleiding van die
aanbeveling. De volgende maatregelen werden genoemd:«... – De Regeling Tolken is op 28 februari (1996; N.o.) gepubliceerd
in de Staatscourant en inmiddels opgenomen in de Vreemdelingencirculaire.–Het onderzoek naar de mogelijkheid de deskundigheid van aspirant-tolken
te toetsen, was afgerond voor 31-12-1995. Gebleken is dat het objectief en
deskundig toetsen van tolken in de niet-Europese talen, zeer moeilijk is.
De mogelijkheid op de Hogescholen en Universiteiten om bijvoorbeeld (stam)talen
uit Afrika of talen en dialecten uit het Midden-Oosten te toetsen, is summier
aanwezig. De tolkencentra kunnen de toetsen wel uitvoeren door het hanteren
van een door henzelf ontwikkeld systeem.Na besprekingen en correspondentie met de Kring van Tolken zal in de week
van 16 september a.s. begonnen worden met het toetsen door de Tolkencentra
van de taal- en tolkvaardigheid van tolken. De Kring heeft nog steeds grote
bezwaren bij het uitvoeren van de toetsen door de Tolkencentra.–De tolken zijn via een mailing, medio december 1995, verzocht persoonsgegevens
en opleidingsinformatie te zenden aan de IND. Omdat 106 van de 470 tolken
niet hebben gereageerd, is een tweede mailing verzonden. In deze mailing werden
de tolken erop geattendeerd dat zij verwijderd zouden worden van de IND-tolkenlijst
indien zij de informatie niet beschikbaar stelden. Het gevolg hiervan is geweest
dat uiteindelijk 73 tolken van de lijst zijn gehaald.–Het registreren, vanaf 1 januari 1996, van de achtergronden en etniciteit
van tolken, voor zover die gegevens noodzakelijk zijn met het oog op de te
waarborgen neutraliteit, wordt uitgevoerd. Voor het mogen hanteren van een
persoonsregistratie is een Privacy-reglement opgesteld. Publicatie hiervan
in de Staatscourant was mogelijk op 11 maart jl. Sinds 13 maart jl. is het
reglement in werking getreden.–eind januari jl. was het onderzoek afgerond naar de mogelijkheden om tolken
(te toetsen; No) aan de kwaliteitseisen uit de Regeling Tolken. Met de taal-
en tolkvaardigheidstoets worden onder andere de kwaliteitseisen getoetst zoals
die zijn geformuleerd in de Regeling Tolken. –vanaf 1 januari 1996 werd de eed cq gelofte afgenomen. De eed is in februari
vervangen door het afleggen van een verklaring. Dit omdat uit reacties uit
de praktijk en van de Klachtencommissie Tolken bleek dat het gevaar bestond
dat tolken met de eed-verklaring bij andere opdrachtgevers ten onrechte beweerden
beëdigd te zijn door het Ministerie van Justitie.–Sinds 1 januari 1996 zijn de interne richtlijnen van kracht voor het houden
van wervings- en selectiegesprekken met tolken en voor het houden van instructiegesprekken
met tolken. Begin augustus hebben alle tolken een door de IND uitgebrachte
brochure ontvangen over het voorkomen van het oplopen van besmettelijke ziekten.–Zoals in de brief van 28 november jl. (zie Jaarverslag 1995, blz. 221;
N.o.) aan u is gemeld, is aan deskundigen op het gebied van tolk-trainingen
gevraagd om de vereisten vast te stellen voor tolkopleidingen. Dit heeft geresulteerd
in een overzicht van opleidings- en trainingsmogelijkheden voor tolken. Indien
een tolk de taal- en tolkvaardigheidstoets niet haalt, zal aan hem/haar advies
gegeven worden welke opleiding cq. cursus gevolgd kan worden om in een later
stadium de toets wel met goed gevolg af te leggen.–Sinds 1 januari is de richtlijn voor het voeren van functioneringsgesprekken
van kracht. Het Hoofd Onderzoek of zijn plaatsvervanger bepaalt wanneer er
een functioneringsgesprek gehouden wordt naar aanleiding van evaluatieformulieren
die worden ingevuld door de contactambtenaren. Hierdoor worden alleen functioneringsgesprekken
gehouden met tolken voor wie het wenselijk is zo'n gesprek te voeren.–Vanaf medio december 1995 is het standaard rapport nader gehoor aangevuld
met vragen over mogelijke op- of aanmerkingen over de werkwijze van de tolk
en de werkwijze van de contactambtenaar.–De Klachtencommissie tolken heeft haar reglement op 9 februari jl. gepubliceerd
in de Staatscourant. De regeling is in werking getreden op 15 februari.–Van de BVD is bericht ontvangen over de wijze waarop de BVD de IND kan
informeren over de door de BVD achterhaalde antecedenten van een tolk. (...)De IND laat de tolken bij de BVD naslaan op de aanwezigheid van gegevens
die een indicatie kunnen geven over de betrouwbaarheid. Het betreft een administratieve
naslag van gegevens, zonder dat er door de BVD een onderzoek naar de betrokken
tolk wordt ingesteld...» Het nader gehoor: de contactambtenarenIn het hiervoor genoemde «tolkenrapport» kwamen zijdelings
ook aspecten van het functioneren van contactambtenaren aan de orde. In 1996
zijn twee rapporten uitgebracht die betrekking hebben op het functioneren
van de contactambtenaren tijdens het nader gehoor. Eén van deze onderzoeken
werd al aangekondigd in het Jaarverslag van 1995 (blz. 222).De klacht werd op 15 december 1995 door de Nationale ombudsman in onderzoek
genomen. Dit onderzoek resulteerde in rapport 96/600. Verzoeker, die regelmatig
optreedt als rechtshulpverlener in asielzaken, klaagde erover dat de IND onvoldoende
toeziet op het functioneren van de contactambtenaren. Hij stelde onder meer
dat contactambtenaren asielzoekers onvoldoende informeren over het belang
van het nader gehoor in de asielprocedure, en hun niet meedelen dat zij vrijuit
kunnen spreken en dat de verstrekte informatie vertrouwelijk wordt behandeld,
en dat zij ongeoorloofde druk uitoefenen op de asielzoekers tijdens het nader
gehoor en asielzoekers onvoldoende gelegenheid bieden om hun vluchtverhaal
toe te lichten. Voorts klaagde verzoeker erover dat de contactambtenaren
onvoldoende tijd besteden aan het afnemen van het nader gehoor en in het verslag
van het nader gehoor vragen en antwoorden opnemen die tijdens het nader gehoor
niet zijn gesteld en beantwoord. Ten slotte klaagde hij erover dat de contactambtenaren
tijdens het nader gehoor niet regelmatig de juistheid van de vertalingen van
de tolk controleren en niet reageren op expliciete klachten over tolken die
tijdens het nader gehoor door de asielzoekers worden geuit.In zijn rapport benadrukte de Nationale ombudsman het belang van een goede
kwaliteit van het nader gehoor. Meestal is het nader gehoor voor de asielzoeker
de enige gelegenheid om zijn motieven mondeling en uitgebreid toe te lichten.
De contactambtenaar van de IND neemt het nader gehoor af en maakt daarvan
een verslag. Mede op basis van dit verslag wordt beslist of de betrokken asielzoeker
al dan niet als vluchteling tot Nederland wordt toegelaten. De kwaliteit van
het nader gehoor werkt direct door op de beslissing op het asielverzoek en
op de eventueel daarop volgende bezwaar- en beroepsprocedures. De contactambtenaar
vervult daarmee een cruciale rol in de asielprocedure. Van de IND mag worden
verwacht dat deze de kwaliteit van het werk van de contactambtenaren zo goed
mogelijk waarborgt. De Nationale ombudsman noemde daarbij in zijn rapport
drie kwaliteitseisen: deskundigheid, betrouwbaarheid en onbevooroordeeldheid.
De Nationale ombudsman had er begrip voor dat het voor de IND een niet geringe
opgave was om de grote aantallen nadere gehoren, van een grote verscheidenheid
van asielzoekers, snel en efficiënt te organiseren en af te nemen. Dit
maakt het des te klemmender dat de IND zich inspant voor een goede selectie,
instructie en controle van de contactambtenaren.De in dit onderzoek betrokken nadere gehoren – 12 in totaal –
hadden plaatsgevonden in de periode 1994 – begin 1995. In het kader
van het onderzoek werden zoveel mogelijk de bij die nadere gehoren betrokken
contactambtenaren, tolken en rechtshulpverleners – 44 in totaal –
gehoord door medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman. Hun verklaringen
werden opgenomen in de eerste helft van het jaar 1996. De betrokkenen werd
niet alleen gevraagd naar hun ervaringen met betrekking tot het specifieke
nader gehoor waarop de klacht betrekking had, maar ook naar hun ervaring met
het nader gehoor in het algemeen. Dit betekent dat hun verklaringen ook betrekking
hebben op de praktijk van het nader gehoor tot en met de eerste helft van
1996.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat niet alle contactambtenaren
aan het begin van het nader gehoor een volledige inleiding hielden, waarin
aan de orde komt wat het doel en belang van het nader gehoor zijn, en waarin
wordt meegedeeld dat de asielzoeker vrijuit kan spreken en dat de verstrekte
informatie vertrouwelijk zal worden behandeld. De Nationale ombudsman overwoog
op dit punt dat de asielzoeker alleen zonder reserves zijn relaas kan doen
wanneer hij erop kan vertrouwen dat zijn relaas serieus wordt genomen, en
dat de door hem verstrekte informatie zorgvuldig zal worden behandeld. Ten
aanzien van de informatieverstrekking bij de inleiding van het nader gehoor
achtte de Nationale ombudsman het onvoldoende verzekerd dat deze in alle gevallen
voldeed aan de daaraan te stellen eisen.Voorts kwam uit het onderzoek naar voren dat de asielzoeker tijdens het
nader gehoor niet te allen tijde was gevrijwaard van door de contactambtenaar
uitgeoefende ongeoorloofde druk. Overigens is het naar het oordeel van de
Nationale ombudsman niet onjuist dat een nader gehoor op een enigszins indringende
wijze wordt afgenomen, gezien het belang van het nader gehoor voor de asielzoeker
en voor de Nederlandse staat. Verder stelde de Nationale ombudsman vast dat de asielzoeker niet altijd
de gelegenheid krijgt om in alle vrijheid, ook naar zijn beleving, zijn verklaring
af te leggen. De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat de contactambtenaar
korte en bondige antwoorden op zijn vragen wil. Dit botst echter vaak met
asielzoekers die uit een «verhaalcultuur» komen en veel woorden
nodig hebben om iets te vertellen. Contactambtenaren proberen dit te ondervangen
door de asielzoeker erop te wijzen dat hij aan het eind van het nader gehoor
nog in de gelegenheid zal worden gesteld om zijn relaas aan te vullen. Contactambtenaren
vragen bijna allemaal aan het eind van het nader gehoor of de asielzoeker
zijn verhaal volledig heeft kunnen doen en of hij zijn relaas nog wenst aan
te vullen.In de praktijk blijkt deze vraag echter niet het beoogde effect te sorteren,
omdat de asielzoeker de vraag niet begrijpt, het onbeleefd vindt om de vraag
ontkennend te beantwoorden, of moe is en weg wil. Ook kunnen asielzoekers
door traumatische ervaringen soms moeilijk antwoord geven op bepaalde vragen.
De contactambtenaar dient daarom te beschikken over vaardigheden waardoor
hij in staat is te herkennen wanneer het nader gehoor stagneert, doordat er
bijvoorbeeld sprake is van onbegrip als gevolg van de sociale en culturele
verschillen, of door de fysieke en psychische gesteldheid van de asielzoeker.
De IND dient er, aldus de Nationale ombudsman, voor te zorgen dat de contactambtenaar
beschikt over de vaardigheden die nodig zijn om de informatie te verzamelen
die nodig is, en om adequaat om te gaan met de specifieke problemen die dit
met zich meebrengt. Verschillende betrokkenen, zowel contactambtenaren als
asielzoekers, ervoeren tijdsdruk bij het afnemen van het nader gehoor. De
Nationale ombudsman kwam tot het oordeel dat niet was verzekerd dat het nader
gehoor te allen tijde is gevrijwaard van tijdsdruk, zodanig dat het in voldoende
mate van rust kan worden afgenomen.Voorts stelde de Nationale ombudsman vast dat het voorkwam dat de weergave
in de verslagen van het nader gehoor van de door de asielzoeker afgelegde
verklaringen niet geheel voldeed aan de eis dat die weergave zo getrouw mogelijk
is. Voorts bleek het de Nationale ombudsman dat in voorkomende gevallen delen
van verklaringen van de asielzoeker door de contactambtenaren buiten het verslag
van het nader gehoor werden gehouden. Hij overwoog dat moest worden voorkomen
dat de contactambtenaar op dit punt zelf een selectie maakt. Hij achtte dit
voorbehouden aan de beslissingsambtenaar. Tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman bleek voorts dat er niet of nauwelijks overleg plaatsvond tussen
contactambtenaren en beslissingsambtenaren. Veel contactambtenaren gaven te
kennen hieraan wel behoefte te hebben.Naast de klachtonderdelen die de communicatie tussen de betrokkenen bij
het nader gehoor betroffen, klaagde verzoeker ook nog over het optreden van
tolken bij het nader gehoor. De bevindingen van het onderzoek weken op dit
punt over het algemeen genomen niet af van de bevindingen van het «tolkenrapport».
Zowel tijdens het onderzoek dat resulteerde in het «tolkenrapport»
als tijdens het onderhavige onderzoek bleek dat de contactambtenaren zich
niet in staat achtten de tolken te controleren. Voorts bleek dat zij de tolken
onvoorwaardelijk vertrouwden, omdat deze door de IND waren ingezet en de contactambtenaren
ervan uitgingen dat de IND de kwaliteit van de tolken garandeerde.In beide rapporten oordeelde de Nationale ombudsman dat van de contactambtenaren
een actieve rol mag worden verwacht wat betreft de controle op de tolken tijdens
het nader gehoor, bijvoorbeeld door het verifiëren bij de asielzoeker
door middel van terugkoppeling. Voorts bleek het de Nationale ombudsman dat
het vertrouwen dat de contactambtenaren in de tolken hebben, ertoe leidt dat
de contactambtenaren zich terughoudend opstellen wanneer er expliciete klachten
worden geuit over de tolken. De Nationale ombudsman kwam tot
het oordeel dat, voorzover tijdens het nader gehoor al sprake was van enig
daadwerkelijk toezicht van de contactambtenaren op het werk van de tolken,
niet steeds was gewaarborgd dat door dit toezicht eventuele tekortkomingen
van de tolken werden ondervangen. Evenmin was gewaarborgd dat te allen tijde
adequaat werd gereageerd op expliciete klachten over tolken tijdens het nader
gehoor.Alle klachtonderdelen werden gegrond verklaard, behoudens het klachtonderdeel
over de weergave van het nader gehoor wat betreft de slotvraag; dat klachtonderdeel
was niet gegrond.Het onderzoek vormde voor de Nationale ombudsman aanleiding om de Staatssecretaris
van Justitie de aanbeveling te doen om op het punt van selectie, instructie
en controle van de contactambtenaren die worden ingezet bij het nader gehoor
van asielzoekers, maatregelen te nemen ter verdere bevordering van hun kwaliteit
op het punt van deskundigheid, betrouwbaarheid en onbevooroordeeldheid, in
hun onderlinge samenhang. Hij wees erop dat in dit verband de volgende punten
bijzondere aandacht verdienen:a.het maken en gebruiken van een video-opname in de meest voorkomende talen
voor de inleiding en de afsluiting van het nader gehoor;b.het maken van geluidsopnamen van nadere gehoren, ter controle op de kwaliteit
van deze gehoren, en van de rol van de contactambtenaar en de tolk in dat
verband;c.het verbeteren van de communicatie tussen de contactambtenaar en de beslissingsambtenaar,
met name door het zorgen voor terugkoppeling naar de contactambtenaar in daarvoor
in aanmerking komende gevallen;d.het invoeren van een klachtregeling, ook voor de behandeling van klachten
over contactambtenaren. Daarbij behoorde onder meer aandacht te worden besteed
aan klachtherkenning, zoals bijvoorbeeld uitingen van ongenoegen in herzieningsverzoeken
en bezwaarschriften.Bij de afsluiting van dit jaarverslag was op deze aanbeveling nog geen
reactie ontvangen. PresentatieRapport 96/419 betreft een klacht over de zogenoemde presentatie van een
asielzoeker aan een medewerker van de ambassade van het land van herkomst
(Angola). Verzoeker, die een bezwaarschrift had ingediend tegen de afwijzing
van zijn asielverzoek, klaagde erover dat de presentatie had plaatsgevonden
terwijl voor hem nog de mogelijkheid bestond om bij de president van de arrondissementsrechtbank
een voorlopige voorziening te vragen naar aanleiding van de beslissing van
de Staatssecretaris van Justitie om schorsende werking aan de indiening van
zijn bezwaarschrift te onthouden. De Staatssecretaris was van mening dat verzoeker
in dit stadium mocht worden gepresenteerd aan zijn ambassade. Zij beriep zich
in dit verband op een uitspraak van de president van de arrondissementsrechtbank
te 's-Gravenhage, zittinghoudende te 's-Hertogenbosch, en op het belang van
een effectieve en efficiënte uitvoering van het verwijderingsbeleid.De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging op dit punt echter
«niet behoorlijk». Daarbij overwoog hij onder meer het volgende.
Het is de Nederlandse overheid niet toegestaan een vluchteling uit te zetten
of terug te leiden naar de grenzen van een grondgebied waar zijn leven of
vrijheid wordt bedreigd op grond van zijn ras, godsdienst, nationaliteit,
het behoren tot een sociale groep of zijn politieke overtuiging.
Dit refoulementverbod is neergelegd in het Verdrag betreffende de status van
vluchtelingen, en in de Vreemdelingenwet.Een redelijke uitleg van het refoulementverbod impliceert dat de Nederlandse
overheid zich onthoudt van handelingen ter voorbereiding van de uitzetting
van de betrokken vreemdeling tot het moment dat de president, op het verzoek
om een voorlopige voorziening, heeft beslist dat er met betrekking tot de
betrokken vreemdeling in redelijkheid geen twijfel over kan bestaan, dat hij
geen vluchteling is. Dit houdt onder meer in dat de Nederlandse overheid zich
totdat op het verzoek om een voorlopige voorziening is beslist, dient te onthouden
van het geven van informatie aan de autoriteiten van het land van herkomst,
in welke vorm dan ook, op grond waarvan deze bekend zouden kunnen raken met
het feit dat betrokkene in Nederland een asielverzoek heeft ingediend.In dit geval had de president zich nog niet uitgelaten over een verzoek
om een voorlopige voorziening. Door verzoeker niettemin in dit stadium te
presenteren aan zijn ambassade, confronteerde de IND mogelijk een vluchteling
met de autoriteiten van het land van herkomst waartegen hij bescherming had
gevraagd. Dit kon een schending opleveren van het verbod van refoulement.
In de uitspraak waarnaar de Staatssecretaris verwees, had de president de
rechtmatigheid van de presentatie slechts marginaal getoetst, in een ander
verband. De Nationale ombudsman kwam tot het oordeel dat het belang van een
effectieve en efficiënte uitvoering van het verwijderingsbeleid onvoldoende
rechtvaardiging was om voorbij te gaan aan het belang dat de Nederlandse Staat
zich houdt aan zijn verplichtingen voortvloeiende uit het Vluchtelingenverdrag
en het belang dat verzoeker had om niet te worden gepresenteerd alvorens was
vastgesteld dat er in redelijkheid geen sprake was van vluchtelingenschap.
De klacht was dan ook gegrond. 10A.2.4 Naturalisaties AlgemeenOver de behandeling van naturalisatieverzoeken zijn in 1996 twee rapporten
uitgebracht. Ecn rapport (96/239) betreft een klacht over het niet zenden
van een ontvangstbevestiging van een naturalisatieverzoek en het niet informeren
dat het naturalisatieverzoek voor behandeling was overgedragen aan een gemeente.
Het andere rapport (96/202) betreft een klacht over de lange behandelingsduur
van de naturalisatieverzoeken van verzoeker en zijn gezinsleden. In beide
rapporten kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht gegrond
was.Naar aanleiding van negentien verzoekschriften met klachten op dit gebied
is geïntervenieerd. Verder werden 136 klachten doorgeleid naar de Klachtenlijn
van de IND.Hieronder wordt één klacht op het terrein van de naturalisaties
besproken, als een voorbeeld van de behandeling door de Nationale ombudsman
van dit soort zaken.Verzoekster klaagde erover dat er tot het moment waarop zij zich tot de
Nationale ombudsman wendde geen beslissing was genomen op haar verzoek om
naturalisatie van 18 februari 1992. Zij had op verzoeken om informatie van
de IND en de gemeente waar zij woonachtig was tegenstrijdige informatie ontvangen.
Een medewerkster van de gemeente had haar meegedeeld dat haar naturalisatieverzoek
op 24 april 1992 was afgewezen, omdat zij op dat moment nog niet aan de voorwaarden
voor naturalisatie had voldaan. Volgens een medewerkster van de IND echter
was er in 1994 een nieuw naturalisatieverzoek ingediend.De klacht werd door de Nationale ombudsman in eerste instantie doorgeleid
naar de Klachtenlijn van de IND. Hierop berichtte de Staatssecretaris verzoekster
bij brief van 15 maart 1996 dat het naturalisatieverzoek van
18 februari 1992 was afgewezen op 24 april 1992. In 1994 was het verzoek in
verband met de invoering van een nieuwe computeradministratie opnieuw ingevoerd
in de administratie van de IND. Dit had geleid tot de mededeling van een medewerkster
van de IND aan verzoekster dat er in 1994 een nieuw naturalisatieverzoek was
ingediend. De Staatssecretaris kwam tot de conclusie dat verzoekster een nieuw
naturalisatieverzoek moest indienen, hetgeen betekende dat zij opnieuw de
voor de indiening van een naturalisatieverzoek verschuldigde leges moest betalen.Daarop wendde verzoekster zich opnieuw tot de Nationale ombudsman. Zij
gaf aan dat zij in het kader van haar naturalisatieverzoek op 21 juni 1995
nog was gehoord door een medewerkster van de gemeente. Zij hechtte in dit
verband geen geloof aan de mededelingen van de Staatssecretaris over de afhandeling
van haar naturalisatieverzoek.De Nationale ombudsman legde de klacht voor aan de IND met de vraag of
in deze zaak een oplossing in het vooruitzicht kon worden gesteld. Hierop
liet de IND weten dat alsnog, op basis van het al aanwezige departementale
dossier, zou worden beslist op het naturalisatieverzoek. Verzoekster werd
alsnog voorgedragen voor het Nederlanderschap. De afhandeling van naturalisatieverzoekenDe afhandeling van naturalisatieverzoeken is in de afgelopen jaren veelvuldig
aanleiding geweest tot klachten bij de Nationale ombudsman. Naar aanleiding
van verschillende rapporten van de Nationale ombudsman vond een briefwisseling
plaats tussen de Staatssecretaris van Justitie en de Nationale ombudsman over
de voortdurende problemen met betrekking tot de afhandeling van de naturalisatieverzoeken
(zie het Jaarverslag 1995, blz. 227–229). Op 18 januari 1996 berichtte
de Staatssecretaris de Nationale ombudsman onder meer dat 4220 naturalisatieverzoeken
die dateerden van voor 1 maart 1993 waren afgehandeld. In de 310 resterende
zaken was om meer informatie verzocht. Voorts deelde de Staatssecretaris mee
dat de werkvoorraad naturalisatieverzoeken per 1 januari 1996 nog bijna 40 000
bedroeg. Daarvan dateerden 14 830 verzoeken van voor 1 januari 1995.
De Staatssecretaris gaf aan dat op 1 januari 1997 de situatie kon zijn bereikt
waarin de werkvoorraad geen naturalisatieverzoeken meer bevatte van meer dan
één jaar oud.Bij brief van 14 februari 1996 reageerde de Nationale ombudsman op deze
brief, met het verzoek aan de Staatssecretaris om hem op de hoogte te stellen
wanneer onverhoopt de planning die zij in de hiervoor genoemde brief van 18
januari 1996 had aangegeven, niet zou worden gehaald.De Staatssecretaris deelde bij brief van 12 juli 1996 mee dat al op 1
juli 1996 de situatie was bereikt dat in alle zaken ouder dan één
jaar was beslist. Ze maakte een uitzondering voor een restcategorie van 2188
zaken. Het betrof zaken die weliswaar door de IND in behandeling waren genomen,
maar waarvan de procedure niet kon worden afgerond, onder meer omdat zaken
moesten worden aangehouden vanwege het niet voldoen aan het inburgeringsvereiste,
in verband met openbare orde-aspecten of omdat nog nadere informatie moest
worden verstrekt door gemeenten, vreemdelingendiensten of de aanvrager.Een ander onderwerp dat in bovengenoemde correspondentie aan de orde kwam,
was het verwerken van oude correspondentie. Omdat de Staatssecretaris van
Justitie in haar brief van 12 juli 1996 daar niet op was ingegaan, vroeg de
Nationale ombudsman de Staatssecretaris bij brief van 4 september of de achterstand
in de verwerking van de oude correspondentie in de districten
Noord-Oost en Noord-West was weggewerkt. Het betrof 775 poststukken.De Staatssecretaris liet bij brief van 15 oktober 1996 weten dat de achterstanden
in de verwerking van correspondentie betreffende naturalisatieverzoeken in
de districten Noord-Oost en Noord-West begin 1996 geheel waren weggewerkt,
en dat er sindsdien geen nieuwe achterstanden waren ontstaan.De Minister van Justitie gaf bij brief van 12 februari 1997 informatie
over de resultaten in 1996. Zij schreef:«De voorraad nog te behandelen naturalisatieverzoeken bedroeg op
1 januari 1996 35 974 verzoeken. De instroom gedurende het jaar
was 40 447 verzoeken en de productie 67 410 volledig afgehandelde
verzoeken. De eindvoorraad per ultimo 1996 bedroeg 9011 verzoeken. (Terzijde
merk ik op dat deze cijfers nog enigszins kunnen wijzigen, aangezien de IND
de datum van aanvraag als startdatum registreert en niet de datum van ontvangst
van het verzoek door de IND. Zodoende kan bijvoorbeeld de instroom gedurende
het jaar 1996 nog stijgen door de ontvangst in 1997 van in 1996 bij de gemeente
ingediende aanvragen.)Ik constateer dat de IND mede dankzij de inzet van in het bijzonder de
gemeenten die werken met de nieuwe naturalisatieprocedure – over welke
procedure ik u informeerde bij brief van 16 oktober 1995 – in staat
is gebleken in twee jaar tijd de voorraad nog in behandeling zijnde naturalisatieverzoeken
terug te brengen van 65 645 openstaande procedures begin 1995 tot een
normale werkvoorraad van ongeveer 9000 aan het einde van 1996.Per 1 juli 1996 was, zoals ik u reeds bij brief van 12 juli berichtte,
een situatie bereikt dat op 2188 zaken na in alle zaken die ouder zijn dan
één jaar een beslissing was genomen. Per ultimo 1996 was dat
aantal gedaald naar 1488. Het betreft hier uitsluitend verzoeken die door
de IND wel feitelijk in behandeling zijn genomen maar waarvan de behandeling
moet worden aangehouden bijvoorbeeld vanwege het niet voldoen aan het inburgeringsvereiste,
om redenen van openbare orde of vanwege het ontbreken van noodzakelijke informatie.
In de laatstbedoelde categorie zaken zijn rappelbrieven verzonden naar de
instanties waaraan de informatie is gevraagd. In het bijzonder met de correspondentie
over verzoeken die in het buitenland of op de Nederlandse Antillen en Aruba
zijn ingediend is veelal vele maanden gemoeid.Ik kom samengevat tot de conclusie dat de IND al het mogelijke heeft gedaan
om ook deze in behandeling zijnde categorie zaken in omvang te minimaliseren,
maar dat zij daarbij afhankelijk is van andere partijen onder wie, in het
bijzonder op het punt van het voldoen aan het inburgeringsvereiste, verzoeker
zelf.Tot slot merk ik nog op dat thans ongeveer 80% van het totale (lees: aantal;
No) gemeenten werkt met de nieuwe procedure. Die procedure wordt voor alle
gemeenten verplicht op het moment dat het gewijzigde Besluit naturalisatiegelden
in werking treedt. (...) De gemeenten die nog niet met die procedure werken
zijn veelal kleine gemeenten met slechts enkele naturalisatieverzoeken per
jaar en (veelal ook kleinere) gemeenten die betrokken waren of zijn bij een
proces van gemeentelijke herindeling.»De hiervoor weergegeven resultaten die de IND in 1996 heeft bereikt, stemmen
tot voldoening. 10A.2.5 Overige verzoekschriften op het terrein van de
Immigratie- en NaturalisatiedienstZes rapporten van de Nationale ombudsman betreffen onderwerpen op het
terrein van de IND die hiervoor nog niet ter sprake zijn geweest. In deze
zaken kwam de Nationale ombudsman drie keer tot de conclusie dat de klacht
gegrond was. In twee zaken was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond,
terwijl in één zaak één klachtonderdeel gegrond
was en de Nationale ombudsman over het resterende klachtonderdeel geen oordeel
gaf.Ecn rapport (96/610) betreft onder meer een klacht over de wijze waarop
de IND de tolkendiensten opzette in de nieuw te openen aanmeldcentra voor
asielzoekers en de wijze waarop verzoeker, als aanbieder van tolkendiensten,
in dat verband door de IND was bejegend. Twee rapporten betreffen klachten
over het uitblijven van een reactie op een brief dan wel een faxbericht. Voorts
komt in één rapport een klacht aan de orde over het zoekraken
van een identiteitsbewijs, en de inspanning die was verricht om het betreffende
identiteitsbewijs op te sporen (rapport 96/284). Rapport 96/498 (MR 1997,
4, m.n. P. Baudoin) betreft een klacht over het negeren van een rechterlijke
beslissing. Vermelding persoonsgegevensIn rapport 96/23 komt een klacht aan de orde over het gebruik van diacritische
tekens. Verzoekster klaagde erover dat haar achternaam onjuist was vermeld
in het door haar in april 1994 aangevraagde (nieuw model) verblijfsdocument,
namelijk zonder umlaut op de o. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman
bleek dat de IND een afspraak had gemaakt met de Sdu Privacy & Security
Documents, de producent van verblijfsdocumenten, om geen diacritische tekens
op de documenten te vermelden, hoewel de Sdu hiertoe technisch wel in staat
was. Deze afspraak hield verband met het feit dat de IND de landelijke invoering
van het vreemdelingenadministratiesysteem (VAS) en vervolgens de ontwikkeling
en implementatie van de «diacritische» versie wilde afwachten.Het Besluit Standaardschrijfwijze Persoonsgegevens van 1 januari 1993
schrijft het gebruik van diacritische tekens dwingend voor. Na een overgangsperiode
van vier jaar, derhalve per 1 januari 1997, dient de gehele rijksoverheid
te voldoen aan de bepalingen van dit besluit. Ondanks toezeggingen van de
IND over de invoering van het gebruik van de diacritische tekens was het op
het moment van het uitbrengen van rapport 96/23 nog onzeker of het gebruik
van diacritische tekens in het VAS in 1996 mogelijk zou worden. Dit betekende
dat het hoogst onzeker was of de IND per 1 januari 1997 zou kunnen voldoen
aan het Besluit Standaardschrijfwijze Persoonsgegevens. Ten aanzien van de
klacht overwoog de Nationale ombudsman dat een burger moet kunnen rekenen
op een correcte vermelding van zijn persoonsgegevens in van overheidswege
verstrekte documenten. Afgezien van de afspraak tussen de IND en de Sdu dat
vooralsnog in verblijfsdocumenten standaard geen diacritische tekens worden
vermeld, diende de IND in de tussentijd te voorzien in de mogelijkheid om
in bijzondere gevallen, en zeker wanneer de belanghebbende daar uitdrukkelijk
om verzoekt, wel persoonsgegevens met diacritische tekens te vermelden op
het verblijfsdocument. In zoverre was de onderzochte gedraging «niet
behoorlijk».De Nationale ombudsman deed de Minister van Justitie de aanbeveling te
bevorderen, wat betreft het VAS in samenwerking met de Minister van Binnenlandse
Zaken, dat tijdig alle maatregelen worden genomen die nodig zijn om te voldoen
aan de eis ingevolge het Besluit Standaardschrijfwijze Persoonsgegevens, dat
per 1 januari 1997 waar van toepassing op verblijfsdocumenten diacritische
tekens worden gebruikt. Bij brief van 16 april 1996 liet de Staatssecretaris van Justitie aan
de Nationale ombudsman weten dat zij de aanbeveling overnam.De Staatssecretaris verstrekte de Nationale ombudsman bij brief van 19 december
1996 informatie waaruit bleek dat de aanpassing van het VAS met betrekking
tot het gebruik van diacritische tekens op verblijfsdocumenten waarschijnlijk
pas in het najaar van 1997 zijn beslag zal krijgen. Last tot uitzetting en vreemdelingenbewaringTot slot van deze paragraaf wordt rapport 96/498 (MR 1997, 4, m.n. P.
Boudoin) besproken. Verzoekster klaagde erover dat de IND de beslissing van
14 februari 1995 van de vreemdelingenkamer van de arrondissementsrechtbank
te 's-Gravenhage tot opheffing van haar vreemdelingenbewaring had genegeerd.
Zij had er met name bezwaar tegen dat zij in weerwil van die rechterlijke
beslissing is overgebracht naar de luchthaven Schiphol, van waaruit zij uit
Nederland is verwijderd.Ten aanzien van verzoekster was een last tot uitzetting afgegeven.Direct aansluitend op de opheffing van de vreemdelingenbewaring was verzoekster
door ambtenaren van de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Haaglanden overgebracht naar de luchthaven Schiphol. Omdat er problemen waren
rond het verkrijgen van de nodige reisdocumenten kon verzoekster toen niet
onmiddellijk Nederland verlaten, maar pas op de volgende dag. Tot haar verwijdering
de volgende dag werd zij op Schiphol ingesloten. Op grond van het feit dat
verzoekster niet op enig moment haar vrijheid had herkregen, en in de gelegenheid
was gesteld Nederland vrijwillig te verlaten, kwam de Nationale ombudsman
tot het oordeel dat de rechterlijke uitspraak was genegeerd, waarmee de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk» was.De Nationale ombudsman wijdde enkele overwegingen aan het standpunt van
de Staatssecretaris, zoals zij dat had ingenomen naar aanleiding van de klacht,
dat een last tot uitzetting de bevoegdheid impliceert tot het toepassen van
dwangmiddelen, ook jegens vreemdelingen ten aanzien van wie de in de wet genoemde
vrijheidsbeperkende, vrijheidsbenemende of andere maatregelen niet toepasbaar
zijn.De Nationale ombudsman besteedde tevens aandacht aan enkele standpunten
die de Staatssecretaris had ingenomen naar aanleiding van de klacht. Hij overwoog
in de eerste plaats dat de Staatssecretaris kennelijk de opvatting was toegedaan
dat een last tot uitzetting de bevoegdheid impliceert tot het toepassen van
dwangmiddelen, ook jegens vreemdelingen ten aanzien van wie in de wet genoemde
vrijheidsbeperkende, vrijheidsbenemende, of andere maatregelen niet toepasbaar
zijn. Hij overwoog voorts:«De staatssecretaris ziet aldus kennelijk ruimte voor het toepassen
van dwangmiddelen – in de vorm van uitzetting met de sterke arm –
jegens de betrokken vreemdeling ook na het opheffen van de vrijheidsbenemende
maatregel van de vreemdelingenbewaring.(...)De Vreemdelingencirculaire stelt onder A7/1 dat vreemdelingen die Nederland
niet vrijwillig verlaten daartoe door de sterke arm worden gedwongen, en vervolgt:
«Om dit dwangmiddel te kunnen toepassen, wordt de vreemdeling zijn vrijheid
ontnomen.» Direct daarop volgt een opsomming van de vier vormen van
vrijheidsontneming die de Vreemdelingenwet kent, en waarvan voor de onderhavige
zaak alleen de vreemdelingenbewaring ex art. 26 Vreemdelingenwet van belang
is.De aangehaalde tekst van de Vreemdelingencirculaire laat geen andere conclusie
toe dan dat aan het gebruik van de sterke arm als dwangmiddel om de uitzetting
van een vreemdeling te effectueren vrijheidsontneming vooraf
gaat. De uitzetting van verzoekster met behulp van de sterke arm na de opheffing
van haar vreemdelingenbewaring was dan ook niet in overeenstemming met de
Vreemdelingencirculaire.»De Nationale ombudsman merkte in de tweede plaats op dat de Staatssecretaris
zich op het standpunt stelde dat de last tot uitzetting in zichzelf –
dus los van het gebruik van de bevoegdheid tot vreemdelingenbewaring –
een grondslag biedt voor het aantasten, door de sterke arm, van de persoonlijke
vrijheid van de betrokkene. Hij overwoog voorts:«Ter aanduiding van de dwang die kan worden toegepast jegens een
vreemdeling, en waardoor diens persoonlijke vrijheid wordt aangetast, maakt
de Vreemdelingencirculaire een onderscheid tussen vrijheidsontneming en vrijheidsbeperking.
De grens tussen beide is overigens allerminst scherp te trekken, en zal per
geval moeten worden bepaald.Wat daar ook van zij, voor de rechtmatigheid van vrijheidsontneming geldt,
gezien art. 5, lid 1 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de
mens en de fundamentele vrijheden, de eis van een wettelijke grondslag.De vreemdelingenwet kent vier vormen van vrijheidsontneming. Blijkens
de Vreemdelingencirculaire (A7/1.1.) is daarmee sprake van een gesloten stelsel.
Voor vrijheidsontneming in het kader van de uitzetting van vreemdelingen als
bedoeld in art. 22 Vreemdelingenwet biedt dit stelsel slechts de weg van de
vreemdelingenbewaring.Het voorgaande betekent dat ook als er – zoals de staatssecretaris
doet – van wordt uitgegaan dat een last tot uitzetting in zichzelf de
bevoegdheid geeft tot enigerlei aantasten van persoonlijke vrijheid, dit slechts
de vorm kan hebben van een beperking van de bewegingsvrijheid die niet kan
worden aangemerkt als vrijheidsontneming.Vervolgens dient te worden nagegaan waarop de staatssecretaris haar standpunt
terzake van de last tot uitzetting baseert.De staatssecretaris acht de bevoegdheid tot beperking van de bewegingsvrijheid
van de vreemdeling die uitzetbaar is geïmpliceerd in de artikelen 22
en 23 Vreemdelingenwet. Artikel 22 Vreemdelingenwet spreekt van uitzetting
en verwijdering. Het betreft hier begrippen die verwijzen naar feitelijk handelen
in een situatie van onvrijwilligheid aan de kant van de vreemdeling op wie
die handelingen betrekking hebben, en die deze handelingen moet dulden. Men
zou kunnen zeggen dat de desbetreffende bepaling zonder zin zou zijn indien
het desbetreffende gezag geen bevoegdheid zou toekomen om de uitzetting/verwijdering
te effectueren. Zo bezien, is het niet onbegrijpelijk dat de staatssecretaris –
kennelijk – meent dat de wetgever met artikel 22 het bevoegd gezag heeft
willen legitimeren tot die handelingen die, wanneer een uitzetbare vreemdeling
niet vrijwillig vertrekt, nodig zijn om diens uitzetting/verwijdering mogelijk
te maken, ook in die gevallen waarin het gebruik van het – zwaardere –
middel van vrijheidsontneming via de vreemdelingenbewaring ex artikel 26 Vreemdelingenwet
niet geïndiceerd is.Zoals ook de staatssecretaris aangeeft, dient in zo'n geval overigens
wel steeds te worden gehandeld in overeenstemming met de eis van proportionaliteit
en subsidiariteit. Dit betekent dat de beperking van de bewegingsvrijheid
slechts aanvaardbaar is te achten voor vervoer rechtstreeks naar de plaats
van uitzetting, en dat deze beperking niet langer mag duren dan de periode
die nodig is voor dit vervoer, en voor de direct daarop aansluitende grensoverschrijding/plaatsing
in het vervoermiddel waarmee de betrokken vreemdeling het land zal verlaten.
Verdergaande beperking zal feitelijk het karakter hebben van vrijheidsontneming.
Voor een dergelijke beperking kan geen grond worden aangenomen
enkel in de last tot uitzetting zelf, nu er immers het instrument van de vreemdelingenbewaring
is.Voorzover (nog steeds: met de staatssecretaris) wordt uitgegaan van het
standpunt dat de last tot uitzetting – in zichzelf bezien – de
bevoegdheid tot het toepassen van dwangmiddelen impliceert, dient te worden
nagegaan of in dit geval het gebruik van die bevoegdheid is gebleven binnen
de hiervoor genoemde grens van een zodanige vrijheidsbeperking dat deze niet
kan worden aangemerkt als vrijheidsontneming.Geoordeeld moet dan worden dat in dit geval die grens in ieder geval is
overschreden nu verzoekster, na te zijn overgebracht, gedurende de nacht ingesloten
is geweest. Een dergelijk gedwongen verblijf gaat verder dan slechts beperking
van bewegingsvrijheid, en is een zodanige vrijheidsbeperking dat deze moet
worden gekwalificeerd als vrijheidsontneming. Zoals al is overwogen, biedt
een last tot uitzetting in zichzelf echter geen bevoegdheid tot vrijheidsontneming.
Voor het geval dat de Staatssecretaris zich echter stelt op het standpunt
dat zij heeft ingenomen (...) – uitzetting met de sterke arm is toegestaan
ook buiten het geval van vrijheidsontneming – zal dat in elk geval gevolgen
moeten hebben voor de tekst van de Vreemdelingencirculaire. In dat geval is
overigens bovendien de vraag gerechtvaardigd of het wel een wenselijke situatie
is dat de bevoegdheid tot het toepassen van dwangmiddelen jegens een vreemdeling,
als daarbij de persoonlijke vrijheid van betrokkene in het geding is, hooguit
impliciet in de wet is geregeld. Nu hier (uiteindelijk) een grondrecht in
het geding is, zou er in dit geval alle reden zijn voor een expliciete regeling,
in de wet in formele zin, van de last tot uitzetting. Het belang daarvan is
dan daarin gelegen dat de wetgever zelf bepaalt tot welke dwang de met die
last te geven machtiging, op zichzelf, de bevoegdheid geeft, en daarbij kan
aangeven onder welke voorwaarden mag worden overgegaan tot het gebruik van
de betreffende machtiging.»De Nationale ombudsman deed de Staatssecretaris van Justitie de aanbeveling
de tekst van de Vreemdelingencirculaire aan te scherpen op het punt van de
last tot uitzetting, dan wel zich te bezinnen op het regelen van de last tot
uitzetting in de Vreemdelingenwet.Bij brief van 31 januari 1997 berichtte de Staatssecretaris van Justitie
de Nationale ombudsman onder meer het volgende:«Met het oog op de door u gedane aanbeveling heb ik besloten de
tekst van de Vreemdelingencirculaire aan te scherpen. Deze aanpassing zal
inhouden, dat vermeld wordt dat het toepassen van dwangmiddelen ter uitvoering
van de last tot uitzetting slechts is toegestaan, indien deze in directe relatie
staan tot de effectuering van die last, zowel in tijd als naar proportie.De tekst zal worden ingevoegd aan het eind van Hoofdstuk A6/3.1, en komt
als volgt te luiden:Ik wijs erop dat de wettelijke grondslag voor uitzetting is neergelegd
in artikel 22, eerste lid, Vreemdelingenwet. De ambtenaar wordt door de last
tot uitzetting bevoegd, voorzover nodig om de uitzetting te kunnen realiseren,
lijfsdwang tegen de vreemdeling toe te passen en hem in de uitoefening van
zijn grondrechten te beperken. Een dergelijke beperking kan echter alleen
plaatsvinden zolang in alle redelijkheid – afhankelijk van de omstandigheden –
sprake is van opeenvolgende handelingen ter effectuering van de last tot uitzetting.
De dwangmiddelen dienen zoveel mogelijk in tijd te worden beperkt. Hierbij
kan worden gedacht aan het vervoer van de vreemdeling naar de plaats van uitzetting
en het ophouden aldaar zoveel mogelijk direct voorafgaand aan de daadwerkelijke
effectuering van die uitzetting.» Hierop reageerde de Nationale ombudsman bij brief van 12 februari 1997
als volgt:«U deelt mee dat u met het oog op de aanbeveling hebt besloten de
tekst van de Vreemdelingencirculaire aan te scherpen. Deze aanpassing zal
inhouden dat wordt vermeld dat het toepassen van dwangmiddelen ter uitvoering
van de last tot uitzetting slechts is toegestaan, indien deze in directe relatie
staan tot effectuering van die last, zowel in tijd als naar proportie. In
de tekst die in de Vreemdelingencirculaire zal worden ingevoegd wordt onder
meer vermeld dat de ambtenaar door de last tot uitzetting bevoegd wordt, voorzover
nodig om de uitzetting te realiseren, lijfsdwang tegen de vreemdeling toe
te passen en hem in zijn grondrechten te beperken.Mijn aanbeveling luidde dat, wanneer u bij uw standpunt bleef dat ook
buiten het geval van vrijheidsontneming uitzetting met de sterke arm is toegestaan,
dit in elk geval gevolgen moest hebben voor de tekst van de Vreemdelingencirculaire.
In zoverre hebt u de aanbeveling overgenomen.Aansluitend hierop heb ik in de aanbeveling gesteld dat de vraag gerechtvaardigd
is of het wel een wenselijke situatie is dat de bevoegdheid tot het toepassen
van dwangmiddelen jegens een vreemdeling, als daarbij de persoonlijke vrijheid
in het geding is, hooguit impliciet in de wet is geregeld. Nu hier een grondrecht
in het geding is, zou er in dat geval alle reden zijn voor een expliciete
regeling van de last tot uitzetting in de wet in formele zin. Voorts heb ik
aangegeven dat het belang dan daarin is gelegen dat de wetgever zelf bepaalt
tot welke dwang de met de last tot uitzetting te geven machtiging, op zichzelf,
de bevoegdheid geeft, en dat de wetgever daarbij kan aangeven onder welke
voorwaarden mag worden overgegaan tot het gebruik van de betreffende machtiging.
Op dit punt bent u in uw reactie niet ingegaan.»De Nationale ombudsman vroeg de Staatssecretaris mee te delen of zij overwoog
om naast de aanpassing van de Vreemdelingencirculaire ook een voorstel te
doen tot het regelen van de last tot uitzetting in de Vreemdelingenwet. 10A.3 Griffies van de gerechtenOver griffies van de gerechten, en onderdelen daarvan, zijn in 1996 acht
rapporten uitgebracht. Vier keer werd de klacht gegrond verklaard, waarbij
in één geval over een deel van de klacht geen oordeel kon worden
gegeven. Eén keer was de klacht niet gegrond. Drie keer concludeerde
de Nationale ombudsman dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was,
waarbij in één geval op een onderdeel geen oordeel kon worden
gegeven.Daarnaast kwam in vijf zaken door middel van interventie een oplossing
voor de klacht tot stand. Het onderzoek naar aanleiding van deze klachten
werd vervolgens beëindigd. Vermeldenswaard is dat in drie gevallen is
overgegaan tot het toekennen van een schadevergoeding aan verzoeker. Verwerking van betalingenIn elk arrondissement bestaat een centrale afdeling financieel economische
zaken (FEZ). Deze afdeling ressorteert onder de directeur gerechtelijke ondersteuning
in het desbetreffende arrondissement. De afdeling administreert het geldverkeer
van de diverse gerechtelijke diensten (kantongerecht, rechtbank, parket) in
het arrondissement. In 1996 zijn drie rapporten uitgebracht die betrekking
hebben op een gedraging van een afdeling FEZ. Daarnaast bleek in een onderzoek
naar aanleiding van een klacht over het Centraal Justitieel Incassobureau
te Leeuwarden dat de klacht viel terug te voeren op een onvolkomenheid in
de koppeling van de geautomatiseerde systemen van de afdeling
FEZ (JUFAR) en het arrondissementsparket (COMPAS), beide te Groningen. Verzoekster
was aangehouden voor een strafbaar feit en had op het politiebureau een transactievoorstel
uitgereikt gekregen. Dit vond plaats in het kader van het toen zo genoemde
«PAUWER» project (Project Aanhouden, Uitreiken En Resultaat, thans
ook veelal AU-projecten genoemd). In een PAUWER- of AU-zaak wordt aan de verdachte
van een strafbaar feit na diens aanhouding op het politiebureau een transactievoorstel
uitgereikt. De datum waarop de strafzaak op een zitting van de arrondissementsrechtbank
zal worden behandeld, wordt dan eveneens al vastgelegd. De verdachte ontvangt
daarvoor een dagvaarding. De verdachte kan echter de strafzaak voorkomen door
binnen een bepaalde termijn in te gaan op het transactievoorstel.Verzoekster betaalde het transactiebedrag, dat ook bij de afdeling FEZ
binnenkwam. In het COMPAS-systeem van het arrondissementsparket te Groningen
was echter voor PAUWER-zaken niet aangegeven dat een betaling kon worden verwacht;
deze zaken waren gesteld op «dagvaarden». Daarom lukte de electronische
gegevensoverdracht tussen de afdeling FEZ en het parket niet. Omdat bij het
parket te Groningen aldus niet bekend werd dat verzoekster was ingegaan op
het transactievoorstel, vond de strafzaak normaal doorgang en werd verzoekster
alsnog veroordeeld. In het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat
bij de afdeling FEZ en het arrondissementsparket te Groningen inmiddels maatregelen
waren genomen om de problemen op te lossen die het gevolg waren van gebrekkige
technische afstemming tussen de genoemde geautomatiseerde systemen. In rapport
96/287 nam de Nationale ombudsman daarvan met instemming kennis.In twee zaken (rapporten 96/509 en 96/495) was onder meer sprake van een
niet tijdig verwerken van binnengekomen betalingen door de afdeling FEZ in
het arrondissement 's-Gravenhage. In het eerste geval betrof het een te laat
verwerkte kasbetaling van een transactievoorstel dat de officier van justitie
aan verzoeker had gezonden. De betaling van verzoeker werd niet op tijd geregistreerd,
als gevolg waarvan de strafzaak tegen verzoeker doorgang vond en hij alsnog
werd veroordeeld. In het tweede geval werd aan verzoeker een aanmaning gezonden
voor door hem te betalen griffierecht terwijl hij al lang had betaald. De
Nationale ombudsman oordeelde in beide rapporten dat FEZ in strijd had gehandeld
met de vereiste administratieve nauwkeurigheid, en achtte de gedraging aldus
«niet behoorlijk». Inbeslaggenomen geld: rentevergoedingIn een andere zaak waarbij een afdeling financieel economische zaken betrokken
was, dit keer de afdeling FEZ in het arrondissement Amsterdam, was sprake
van een strafvorderlijke inbeslagname bij verzoeker van een bedrag van f 42 400.
Verzoeker had daartegen een klaagschrift ex artikel 552a van het Wetboek van
Strafvordering ingediend bij de arrondissementsrechtbank te Amsterdam. De
rechtbank achtte het beklag op dat moment echter niet gegrond. Ruim een jaar
later besliste de rechtbank, in haar vonnis in de betreffende strafzaak, dat
het bedrag alsnog aan verzoeker diende te worden teruggegeven. De feitelijke
teruggave bleef vervolgens nog ongeveer tien weken uit. Verzoeker klaagde
erover dat het hoofd van de afdeling FEZ te Amsterdam had geweigerd om hem
rente te vergoeden over de periode dat het bedrag van f 42 400 inbeslaggenomen
was geweest. Daarnaast claimde verzoeker de wettelijke rente over de periode
dat teruggave aan hem was uitgebleven nadat de rechtbank teruggave van genoemd
bedrag had gelast.Het hoofd van de afdeling FEZ, en in navolging daarvan de Minister van
Justitie, stelden in reactie op de klacht dat inbeslaggenomen gelden op een
postbankrekening van de afdeling FEZ werden gestort waarop geen rente
werd gekweekt, zodat die evenmin voor vergoeding in aanmerking kwam. De achterliggende
gedachte daarbij was, aldus de Minister, dat het Ministerie niet diende te
worden geconfronteerd met beleggingsvraagstukken en dergelijke. Voorts werd
in een later stadium van het onderzoek van de zijde van de Minister nog opgemerkt
dat de tegoeden op bank- en girorekeningen van het Ministerie van Justitie
weliswaar boekhoudkundig onder de Minister van Justitie vallen, maar in werkelijkheid
ter beschikking staan van de Staat. De tegoeden worden dagelijks «afgezogen»
door het Ministerie van Financiën. Indien tegoeden op een renterekening
zouden worden gezet of zouden worden belegd, zouden ze niet beschikbaar zijn
voor het Ministerie van Financiën. Mede hierom werd inbeslaggenomen geld
op een rekening-courant gezet.Met betrekking tot de terugbetaling stelde de Minister dat een termijn
van zes weken nadat teruggave was gelast als een redelijke termijn was te
beschouwen. Omdat in dit geval teruggave pas had plaatsgevonden na tien weken,
had het hoofd van de afdeling FEZ verzoeker een bedrag van f 187,50 aangeboden
bij wijze van schadevergoeding. Dit bedrag was berekend op basis van een rentepercentage
van 5,75%. De hoogte van deze rente was gesteld op de rente van staatsleningen.
De wettelijke rente achtte de Minister van Justitie te hoog.De Nationale ombudsman oordeelde, in rapport 96/118, dat nu de klacht
over het beslag zelf niet gegrond was verklaard en de Staat bovendien over
het inbeslaggenomen geld geen rente had ontvangen, en gelet op de terughoudende
opstelling van de Nationale ombudsman bij beslissingen op schadeclaims, het
hoofd van de afdeling FEZ in redelijkheid had kunnen besluiten om verzoekers
claim af te wijzen voorzover het ging om de periode tot aan het onherroepelijk
worden van het vonnis. In zoverre was de onderzochte gedraging «behoorlijk».De Nationale ombudsman oordeelde echter voorts dat, ook al kon de rentevergoeding
in dit geval worden geweigerd, het in het algemeen niet aanvaardbaar is dat
inbeslaggenomen gelden niet op enigerlei wijze rentedragend worden bewaard.
Artikel 7 van het Besluit inbeslaggenomen voorwerpen (Stb. 1993, 440) bevat
de opdracht tot het nemen van de nodige maatregelen tegen, onder meer, waardevermindering.
De door de Minister van Justitie opgeworpen bezwaren tegen het rentedragend
bewaren van inbeslaggenomen gelden vormden naar het oordeel van de Nationale
ombudsman geen beletsel voor het tegengaan van waardevermindering, door bewaring
op een rentegevende rekening. Op zichzelf beschouwd kon de Minister worden
gevolgd in haar standpunt dat een doelmatige belegging van inbeslaggenomen
gelden, waarbij zou moeten worden ingegaan op diverse beleggingsvraagstukken,
niet haalbaar is. Dat een dergelijke belegging op praktische bezwaren stuit,
hield echter in de visie van de Nationale ombudsman niet in dat op geen enkele
wijze – ook niet zodanig dat althans de inflatie wordt gecompenseerd –
rentedragend zou kunnen worden bewaard. De door de Minister genoemde praktijk
van het «afzuigen» van tegoeden door het Ministerie van Financiën
kon evenmin een reden vormen om af te zien van het rentedragend bewaren van
inbeslaggenomen gelden. Deze praktijk dient het financieringsbelang van de
Staat. Zij behoort echter geen afbreuk te doen aan de hiervoor genoemde wettelijke
plicht om de juiste maatregelen te nemen tegen waardevermindering van inbeslaggenomen
gelden. Omdat, aldus bezien, niet bleek van overwegende bezwaren tegen het
rentedragend bewaren van (rechtmatig) inbeslaggenomen gelden deed de Nationale
ombudsman de Minister van Justitie op dit punt de aanbeveling om de mogelijkheid
te onderzoeken tot het bewaren van inbeslaggenomen gelden op een rekening
waarop een zodanige rente wordt gegeven dat ten minste de inflatie wordt gecompenseerd. Bij brief van 29 juli 1996 reageerde de Minister van Justitie op deze
aanbeveling. Zij deelde mee dat zij zo spoedig mogelijk in overleg met het
Ministerie van Financiën zou onderzoeken of het openen van een dergelijke
rekening mogelijk is. Vooralsnog is het, aldus de Minister, conform het handboek
voor het betalingsverkeer van het Rijk, niet toegestaan rentedragende rekeningen
te openen, omdat een te openen rekening dient mee te lopen in het systeem
van de centrale financiële verrekening van het Rijk. In dit systeem kunnen
slechts girorekeningen bij de Postbank worden geopend waarop geen rente wordt
gekweekt.Over de verdere voortgang bij de uitvoering van de aanbeveling zou de
Minister de Nationale ombudsman nader informeren.De Nationale ombudsman liet de Minister van Justitie bij brief van 7 augustus
1996 weten met instemming kennis te hebben genomen van haar besluit om de
aanbeveling op te volgen. Hij merkte op dat hij graag tezijnertijd de resultaten
van het onderzoek naar de mogelijkheid van het rentedragend bewaren van inbeslaggenomen
gelden zou vernemen.De Minister van Justitie informeerde de Nationale ombudsman in een brief
van 13 november 1996 nader over de voortgang in de uitvoering van bovengenoemde
aanbeveling. De Minister merkte op dat zich bij het vraagstuk van vergoeding
van rente over (conservatoir) inbeslaggenomen gelden een aantal problemen
voordeed. Inmiddels was een werkgroep bezig de problemen in kaart te brengen
en voorstellen te formuleren voor een oplossing daarvan. Omdat de Minister
verwachtte dat de werkgroep binnen afzienbare tijd met voorstellen zou komen
voor pasklare procedures die zouden moeten worden ingevoerd in de administraties
van de gerechten, had zij bij nader inzien besloten de eerder door haar toegezegde
circulaire niet te maken en te versturen. Zij gaf aan dat de dienst rechtspleging
van het Ministerie van Justitie onder andere het «Handboek beslag en
ontneming voor opsporingsinstanties, arrondissementsparketten en bewaarders»
onderhoudt. De Minister gaf er de voorkeur aan om de totale renteproblematiek
inclusief de door de Nationale ombudsman gedane aanbevelingen in dat handboek
op te nemen en uiteen te zetten. Naast de integrale benadering van het fenomeen
«rente» had dat als voordeel dat er niet periodiek onderhoud aan
de circulaire moet worden gepleegd. De Minister streefde ernaar de aanvulling
op het handboek in het laatste kwartaal van 1996 te versturen.De aanbevelingen van de Nationale ombudsman zijn overigens, aldus de Minister,
bekend bij het stafbureau van het Openbaar Ministerie en bij het bureau Ontnemingswetgeving
Openbaar Ministerie. Deze instanties dragen de aanbevelingen uit en zien toe
op de naleving daarvan, in elk geval tot een en ander in het handboek is verwerkt,
maar ook daarna.De Nationale ombudsman liet de Minister bij brief 26 november 1996 weten
met interesse kennis te hebben genomen van de nadere informatie over de wijze
waarop uitvoering werd gegeven aan de aanbeveling. Hij liet de Minister weten
dat haar nadere berichten op dit punt met belangstelling worden afgewacht.
Bij het afsluiten van dit jaarverslag was nog niet nader van de Minister vernomen.Met betrekking tot het rentepercentage dat was gehanteerd bij de bepaling
van het bedrag aan vertragingsrente van f 187,50 oordeelde de Nationale
ombudsman in rapport 96/118 dat het in de rede had gelegen dat daarbij was
uitgegaan van de wettelijke rente. In eerdere rapporten had de Nationale ombudsman
al geoordeeld dat wanneer sprake is van een verwijtbare vertraging aan de
kant van een bestuursorgaan, het voor de hand ligt dat – in het spoor
van het Burgerlijk Wetboek – een rentevergoeding wordt toegekend op
basis van de wettelijke rente.De onderzochte gedraging van het hoofd van de afdeling FEZ was in zoverre
dan ook «niet behoorlijk». De Nationale ombudsman deed de Minister
op dit punt de aanbeveling om aan verzoeker over de periode dat de
zes-wekentermijn was overschreden een rentevergoeding toe te kennen die was
gebaseerd op het percentage van de wettelijke rente.Ten aanzien van deze aanbeveling deelde de Minister in haar brief van
29 juli 1996 mee dat het hoofd van de afdeling FEZ haar inmiddels had bericht
dat aan verzoeker de wettelijke rente was vergoed over de periode waarop de
teruggave te laat had plaatsgevonden. De Minister zou de gerechtelijke diensten
voor 1 september 1996 bij circulaire meedelen dat bij te late teruggave (langer
dan zes weken na de beslissing tot teruggave van het openbaar ministerie of
de rechter) van inbeslaggenomen gelden de wettelijke rente dient te worden
vergoed. Bereikbaarheid griffie per faxOp 16 februari 1996 wees de Hoge Raad een arrest (nr. 15 847, RvdW
1996, 59c) over de vraag of voor de indiening ter griffie van een verzoekschrift
per fax moet worden vastgehouden aan de algemene regel dat het indienen van
processtukken slechts kan plaatsvinden gedurende de openingstijden van de
griffie.De Hoge Raad overwoog in het arrest onder meer dat, nu ervan mocht worden
uitgegaan dat op de griffies aanwezige faxapparaten in de regel voldoen aan
de voorwaarde dat zij in staat zijn om dag en uur van ontvangst van binnengekomen
faxen zelfstandig en precies te registreren, voor deze wijze van indienen
het beste wordt voldaan aan de eisen van rechtszekerheid en het niet-verkorten
van aan rechtzoekenden ter beschikking staande termijnen wanneer griffies
het mogelijk maken dat ook na sluitingstijd faxen kunnen worden ontvangen.
Wanneer een per fax verzonden verzoekschrift volgens de registratie daarvan
is begonnen binnen te komen bij de griffie voor 24.00 uur op de laatste dag
van een termijn, geldt het als binnen deze termijn ter griffie ingediend.Deze overwegingen van de Hoge Raad speelden een rol in de beoordeling
van de Nationale ombudsman van een klacht van een advocaat over de griffie
van het kantongerecht te Helmond. Betrokkene klaagde erover dat genoemde griffie
op donderdag 11 mei 1995 laat in de middag en vroeg in avond per fax niet
bereikbaar was. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat het
faxapparaat van de genoemde griffie buiten kantoortijd was uitgeschakeld.
Verder merkte de Minister van Justitie in het kader van het onderzoek op dat
het faxapparaat bij de griffie van het kantongerecht te Helmond alleen voor
intern gebruik bestemd was. Daarom was het faxnummer ook niet vermeld op het
briefpapier van de griffie en evenmin in de Gids voor de rechterlijke macht.
Overigens bleek uit het onderzoek dat het faxnummer wel op verzoek werd verstrekt.In het desbetreffende rapport (96/613) oordeelde de Nationale ombudsman
dat van een overheidsinstantie mag worden verwacht dat zij voor derden goed
bereikbaar is. Dat geldt met name voor overheidsinstanties met veel publiekscontacten,
zoals griffies van de gerechten. Aangezien de fax inmiddels als ingeburgerd
mag worden beschouwd, moet het voor derden in beginsel mogelijk zijn om –
ook – via de fax met de overheid te communiceren. Dat betekent in de
visie van de Nationale ombudsman niet dat elke overheidsinstantie een faxapparaat
moet hebben, maar wel dat daar waar een faxapparaat aanwezig is, en waar derden
op de hoogte zijn van de aanwezigheid en van het nummer van dit faxapparaat,
het apparaat moet openstaan voor berichten van burgers die contact zoeken
met de overheid. Gelet op deze overwegingen was het faxregiem van de griffie
van het kantongerecht te Helmond naar het oordeel van de Nationale ombudsman
niet in overeenstemming met de zorgplicht van overheidsinstanties voor een
zo goed mogelijke bereikbaarheid. Het argument van de Minister van Justitie
dat bedoeld faxapparaat slechts voor intern gebruik was bestemd, deed daar
in de visie van de Nationale ombudsman niet aan af omdat gebleken was dat het faxnummer desgevraagd werd bekend gemaakt aan derden en de fax
vervolgens ook werd aangezet om het aangekondigde bericht te kunnen ontvangen.
De onderzochte gedraging was dan ook «niet behoorlijk». Informatieverstrekking over mogelijkheid vermindering
van griffierecht te vragenIn de laatste hier te bespreken zaak (rapport 96/550, zie ook § 7B.6)
klaagde verzoeker erover dat de griffie van het kantongerecht te Utrecht hem
er niet op had gewezen dat onder omstandigheden vermindering van griffierecht
kan worden verleend, en dat de griffie had geweigerd om hem alsnog voor vermindering
van griffierecht in aanmerking te brengen. Verzoeker had f 150 aan griffierecht
betaald in het kader van een ingediend verzetschrift tegen een tegen hem uitgevaardigd
dwangbevel krachtens de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften.
Korte tijd later vernam hij via een rechtshulpverlener dat hij, gelet op zijn
lage inkomen, waarschijnlijk in aanmerking zou zijn gekomen voor vermindering
van het griffierecht tot f 37,50.In 1988 bracht de Nationale ombudsman in een vergelijkbare zaak een rapport
uit (88/073). In dat rapport stelde de Nationale ombudsman zich op het standpunt
dat wanneer een overheidsinstantie krachtens wettelijk voorschrift een recht
heft en wanneer in hetzelfde wettelijk voorschrift de mogelijkheden worden
geregeld voor belanghebbenden om vermindering van dat recht te verkrijgen
het, uit een oogpunt van het belang van klantgerichtheid, en met name het
vereiste van een adequate en actieve informatievoorziening van de overheid
aan de burger, geboden is dat belanghebbenden op die mogelijkheden worden
gewezen. De Nationale ombudsman stelde in dat rapport tevens dat een praktijk –
hoezeer ook goedbedoeld – waarin dat slechts gebeurt bij kennelijke
onbekendheid, onvoldoende aan dat vereiste tegemoet komt en kan leiden tot
niet te rechtvaardigen ongelijkheid in het daadwerkelijk gebruik van die mogelijkheden.
Voorts overwoog de Nationale ombudsman in genoemd rapport dat die informatieplicht
des te meer voor de hand ligt in procedures waarin rechtzoekenden zonder rechtsbijstand
kunnen procederen.De Nationale ombudsman deed in genoemd rapport de Minister van Justitie
de aanbeveling om het overleg van de hoofden van de gerechtelijke diensten
te leiden naar de afspraak dat informatievoorziening zoals aangeduid vaste
praktijk zou worden, tenminste voor die situaties waarin rechtzoekenden zonder
rechtsbijstand een procedure voor de kantonrechter kunnen beginnen. De Minister
van Justitie liet de Nationale ombudsman bij brief van 12 juli 1988 weten
dat zijn aanbeveling was opgevolgd.In haar eerste reactie op de klacht deelde de Minister van Justitie mee
dat het naar haar mening niet tot de taak van de griffie behoort om de burger
op eigen initiatief te wijzen op bepalingen die in uitzonderingsgevallen van
toepassing zijn, indien uit de door de burger verstrekte informatie niet duidelijk
wordt dat een dergelijk geval zich voordoet. Hier lag volgens de Minister
een taak voor de burger zelf om, indien hij meent dat zich een bijzondere
situatie voordoet, te informeren of dit consequenties kan hebben, in positieve
of negatieve zin. Verder conformeerde de Minister zich aan het oordeel dat
het hoofd gerechtelijke organisatie in het arrondissement Utrecht had gegeven
in een ambtsbericht dat bij de reactie van de Minister was gevoegd. Het hoofd
gerechtelijke organisatie (HGO) merkte in dat ambtsbericht onder meer op dat
de eerder telefonisch gedane mededeling aan verzoeker dat het niet mogelijk
was om het verschil (f 150 – f 37,50) terug te krijgen juist
was. De wet voorziet niet in de mogelijkheid dat de griffier achteraf alsnog
in debet stelt, aldus HGO. De Nationale ombudsman wees de Minister van Justitie vervolgens op zijn
rapport van 22 februari 1988 en de daarin gedane aanbeveling, en vroeg de
minister hierop te reageren.De Minister liet daarop weten dat de aanbeveling in rapport 88/073 in
de vergadering van de hoofden van dienst van de gerechten aan de orde was
geweest. In de vergadering is gesteld dat vaste praktijk moet worden dat informatie
wordt gegeven aan justitiabelen bij wie blijkt dat zij niet of niet voldoende
op de hoogte zijn van hun rechten, bevoegdheden en verplichtingen ingevolge
wettelijke voorschriften. Dit geldt voor situaties waarin rechtzoekenden zonder
rechtsbijstand een procedure voor de kantonrechter beginnen. Dit beleid was
volgens de Minister nog steeds van kracht. De Minister is ervan overtuigd
dat de griffiemedewerkers waar mogelijk de gestelde vragen adequaat beantwoorden.Ten aanzien van de onderhavige zaak merkte de Minister op dat het griffierecht
volgens artikel 11 van de Wet tarieven in burgerlijke zaken verschuldigd is
voor of bij inschrijving van een zaak op de rol. Volgens het wettelijk systeem
is op het moment van inschrijving het verschuldigde griffierecht definitief.
Een verzoek om vermindering van griffierecht dient te worden gedaan tegelijk
met indiening van de zaak. Een na de definitieve vaststelling van de hoogte
van het griffierecht gedaan verzoek om vermindering van dit recht wegens on-
of minvermogendheid, zal niet meer worden gehonoreerd, aldus de minister.
Om vermindering van griffierecht te kunnen toekennen, is het noodzakelijk
dat de griffier in de fase voorafgaand aan het plaatsen van de zaak op de
rol op de hoogte is van het verzoek daartoe. Dit betekent dat ook de justitiabele
in die fase bekend moet zijn met de mogelijkheid om vermindering te vragen.
In de zaken krachtens de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
gebeurt plaatsing op de rol dertig dagen na indiening van het verzet. Dit
wordt schriftelijk meegedeeld aan de betrokkene. De brief hierover zou gebruikt
kunnen worden om de justitiabele erop te wijzen dat deze om vermindering van
het griffierecht kan vragen. De Minister zal over de mogelijkheden en eventuele
bezwaren tegen wijziging van deze brief overleg voeren met de griffiers van
de kantongerechten. Voorts zal de Minister onderzoeken of landelijk een beleid
kan worden gevoerd dat de acceptgirokaart voor de betaling van het griffierecht
pas na plaatsing van de zaak op de rol wordt verzonden.In rapport 96/550 oordeelde de Nationale ombudsman, onder aanhaling van
de overwegingen uit rapport 88/073, dat het, gelet op het wettelijk systeem
van vaststellen van het verschuldigde griffierecht en het moment waarop dat
gebeurt, voor de belanghebbende justitiabele van belang is om tijdig op de
hoogte te zijn van de mogelijkheid om vermindering te vragen. Nu verzoeker
voor de inschrijving van de zaak op de rol door de griffie niet op de hoogte
was gebracht van de mogelijkheid om vermindering van het griffierecht te vragen,
had de griffie niet voldaan aan het vereiste van adequate en actieve informatievoorziening.
De onderzochte gedraging van de griffie van het kantongerecht te Utrecht was
dan ook «niet behoorlijk».Hoewel de Minister liet weten dat zij over de mogelijkheden en mogelijke
bezwaren van een wijziging in de desbetreffende brief overleg zou voeren met
de griffiers van de kantongerechten, vormden de overwegingen in deze zaak
aanleiding om op dit punt een aanbeveling te doen, mede omdat de aanbeveling
in rapport 88/073 kennelijk onvoldoende effect had gesorteerd. De Minister
werd in overweging gegeven om te bevorderen dat justitiabelen tijdig op de
hoogte worden gesteld van de mogelijkheid om vermindering van griffierecht
te vragen, voordat het verschuldigde griffierecht definitief vaststaat. De Nationale ombudsman oordeelde dat verzoeker schade had geleden, in
de zin dat hij teveel griffierecht had betaald. Het was niet juist dat de
griffie het teveel betaalde griffierecht, al dan niet in de vorm van schadevergoeding,
niet aan verzoeker had terugbetaald. Op dit punt was de onderzochte gedraging
eveneens «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman deed de Minister van Justitie op dit punt de aanbeveling
om te bevorderen dat verzoeker, indien hij in de desbetreffende periode in
aanmerking kwam voor een bewijs van onvermogen, zijn teveel betaalde griffierecht,
al dan niet in de vorm van een schadevergoeding, zou krijgen uitgekeerd.Voordat de Nationale ombudsman een reactie op bovenstaande aanbeveling
ontving van de Minister van Justitie, werd hij geconfronteerd met een problematiek
die nauw verwant is aan die in rapport 96/550. Dit gaf de Nationale ombudsman
aanleiding om in een brief van 30 januari 1997 het volgende aan de Minister
van Justitie voor te leggen:«In rapport 96/550 was aan de orde de situatie, bedoeld in art.
11, lid 1, eerste volzin, van de Wet tarieven in burgerlijke zaken. In de
desbetreffende casus had de griffie de gelegenheid verzoeker te informeren
over de mogelijkheid om vermindering van vast recht te vragen, voordat de
zaak op de rol werd ingeschreven.Graag vraag ik nu ook uw aandacht voor de situatie, bedoeld in art. 11,
lid 1, tweede volzin, van de Wet tarieven in burgerlijke zaken (WTBZ).Daarbij gaat het erom dat de indiener van een verzoekschrift voor de enkele
indiening daarvan een vast recht is verschuldigd. Wil iemand aan wie geen
toevoeging is verleend in aanmerking komen voor vermindering van vast recht,
dan moet bij de indiening van het verzoekschrift – immers het tijdstip
waarop het vast recht verschuldigd wordt – een verklaring omtrent het
inkomen en het vermogen worden overgelegd (artikelen 11, 17 en 18 van de WTBZ).
Wordt de verklaring te laat ingediend, dan heeft men om deze formele reden
geen recht meer op vermindering, ook al voldoet men materieel aan de voorwaarden
voor vermindering.In dit soort gevallen heeft de griffie in beginsel geen mogelijkheid de
indiener van een verzoekschrift te informeren over de wijze waarop hij om
vermindering van vast recht kan vragen.Ik wil u in dit verband aanbevelen te bezien of er mogelijkheden zijn
om te bevorderen dat iemand die materieel in aanmerking komt voor vermindering
van vast recht, daar in de praktijk ook daadwerkelijk aanspraak op kan maken.Ik geef u enige mogelijkheden in overweging.1.Tenzij er een dringende reden voor de huidige praktijk is – die
zou ik dan graag van u vernemen – zou kunnen worden gedacht aan een
zodanige regeling, dat een verzoek om vermindering van vast recht ook op een
later tijdstip kan worden ingediend. Naar ik begreep, wordt op uw ministerie
gestudeerd op de mogelijkheid om voor ieder verzoekschrift een bescheiden
vast recht te heffen voor de enkele indiening van stukken. Voor het daadwerkelijk
in behandeling nemen van een verzoekschrift zou vervolgens een afzonderlijk
griffierecht worden gevraagd. In de fase tussen indiening van een verzoekschrift
en het feitelijk in behandeling nemen daarvan zouden verzoekers kunnen worden
geïnformeerd over de mogelijkheid vermindering van het tarief te vragen.Graag verneem ik van u of er inderdaad een dergelijke regeling in studie
is, en zo ja, in welke fase van voorbereiding die is. Indien geen regeling
in voorbereiding is, verneem ik graag of u bereid bent dit te overwegen.2.In bepaalde gevallen is weliswaar geen voorlichting mogelijk door de griffie,
maar zou wel voorlichting mogelijk zijn door andere instanties. Ik denk hierbij
aan huurcommissies. Huurcommissies wijzen nu al op de mogelijkheid om de kantonrechter
binnen twee maanden na verzending van de beslissing van de huurcommissie te
verzoeken een uitspraak te doen (artikel 25a, lid 7 en artikel 27 van de Huurprijzenwet
woonruimte). Huurcommissies zouden tevens informatie kunnen geven over de
mogelijkheid om vermindering van tarief te vragen. Misschien zou u het er
in overleg met de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer toe kunnen leiden dat huurcommissies burgers op dit punt voorlichten.
Ook is denkbaar dat over dit punt overleg plaatsvindt tussen (griffies van)
kantongerechten en huurcommissies.Wellicht zijn er meer vergelijkbare situaties waarin burgers al dan niet
onder verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie tijdig geïnformeerd
kunnen worden over de mogelijkheid vermindering van tarief te krijgen bij
de indiening van een verzoekschrift.3.Volgens mij ter beschikking zijnde informatie kan of moet bij een verzoek
tot onderbewindstelling of om mentorschap (Burgerlijk Wetboek, Boek I, titels
19 en 20) een speciaal verzoekformulier worden gebruikt. Op de achterkant
van dit formulier zou informatie zijn opgenomen over de mogelijkheid om bij
de indiening van het formulier om vermindering van tarief te vragen. Graag
verneem ik van u of er inderdaad zo'n formulier bestaat. Zo ja, dan ontvang
ik daarvan graag een exemplaar. Ook verneem ik graag of het gebruik van het
formulier is gebaseerd op een wettelijk voorschrift.Ik verzoek u mij mee te delen hoe wordt gehandeld als iemand in dit soort
gevallen een verzoek indient zonder gebruik te maken van het formulier. Wordt
dan alsnog een formulier toegezonden, met de mogelijkheid bij de indiening
daarvan om vermindering van vast recht te vragen? Is het te overwegen voor
de indiening van een verzoekschrift, al dan niet in bepaalde gevallen, gebruikmaking
van een formulier te eisen, waarbij dat formulier tevens wordt gebruikt om
voorlichting te geven over de mogelijkheid vermindering van tarief te vragen?4.In de brochure «Kosten van een gerechtelijke procedure» wordt
onder het kopje 'Vermindering van griffierecht' op bladzijde 9 informatie
gegeven.Het komt mij voor dat daarbij duidelijker zou kunnen worden aangegeven
dat het verzoek om vermindering moet worden ingediend tegelijkertijd met de
indiening van het verzoekschrift, waarvoor vast recht is verschuldigd.»De Nationale ombudsman verzocht de Minister ten slotte om het bovenstaande
te betrekken bij haar reactie op de aanbeveling in rapport 96/550. 10A.4 Gevangeniswezen en TBS 10A.4.1 AlgemeenOver het gevangeniswezen (penitentiaire inrichtingen, de inrichtingen
bedoeld voor tenuitvoerlegging van de maatregel van ter beschikking stelling
van de regering (TBS), de dienst beveiligd vervoer van het Ministerie van
Justitie, de dienst justitiële inrichtingen van het Ministerie van Justitie,
het Bureau Tandheelkunde van het Ministerie van Justitie en de selectieadviescommissies)
verschenen in 1996 acht rapporten. Eén rapport betreft deels een onderzoek uit eigen beweging, deels
een onderzoek naar aanleiding van elf klachten. Het oordeel naar aanleiding
van het onderzoek uit eigen beweging luidde «niet behoorlijk».
De elf klachten waren gegrond, behoudens één onderdeel, dat
niet gegrond werd verklaard. Wat betreft de zeven andere rapporten concludeerde
de Nationale ombudsman in vier gevallen dat de klacht niet gegrond was. Ecn
keer was de klacht gegrond, één keer deels gegrond en deels
niet gegrond en in de laatste zaak was de klacht deels gegrond en kon over
een ander deel geen oordeel worden gegeven.Voorts werd in elf gevallen een onderzoek beëindigd zonder dat een
rapport werd uitgebracht. Aan die beëindigingen lagen diverse redenen
ten grondslag. In drie gevallen liet de betrokken burger niets meer van zich
horen. In drie andere gevallen kon tussentijds een oplossing voor de klacht
worden bereikt, waardoor het belang van de verzoeker bij voortzetting van
het onderzoek kwam te vervallen. 10A.4.2 GevangeniswezenIn het Jaarverslag 1995 (blz. 233 en verder) is uitgebreid aandacht geschonken
aan rapporten die in 1994 en 1995 zijn uitgebracht naar aanleiding van klachten
bij de Nationale ombudsman naar aanleiding van het overlijden van een gedetineerde.In de rapporten 94/483 en 94/487 deed de Nationale ombudsman aanbevelingen
terzake aan de Minister van Justitie. In rapport 94/483 gaf hij de Minister
in overweging om de totstandkoming van een richtlijn te bevorderen dat niet
wordt overgegaan tot aanhouding ter tenuitvoerlegging van een strafvonnis
van patiënten die verblijven in een psychiatrisch ziekenhuis zonder dat
daarover tevoren overleg is gevoerd met de medische staf van dat ziekenhuis
en met de executie-officier van justitie of de hoofdofficier van justitie.
Voorts werd de minister in overweging gegeven om maatregelen te treffen die
de deskundigheid van personeel in penitentiaire inrichtingen op het punt van
het onderkennen van suïciderisico en van het omgaan met de desbetreffende
gedetineerden kunnen bevorderen.In een brief van 4 november 1994 liet de Minister weten het eerste deel
van de aanbeveling over te nemen.Ten aanzien van het tweede deel van de aanbeveling berichtte de Minister
dat een bijeenkomst zou worden gehouden van diverse deskundige ambtenaren
van het Ministerie van Justitie en de vijf ressortpsychologen, waar de vraag
aan de orde zou komen of de deskundigheid van penitentiair inrichtingswerkers
(PIW'ers) op dit terrein dient te worden bevorderd, en zo ja, op welke wijze
dat zou moeten gebeuren.In rapport 94/487 was de Minister van Justitie in overweging gegeven de
totstandkoming te bevorderen van een toereikende regeling voor de waarneming
van de inrichtingsarts van het huis van bewaring te Utrecht op de uren dat
deze niet in de inrichting aanwezig is, zodanig dat alleen artsen die wonen
in, of in de directe omgeving van de gemeente Utrecht worden belast met deze
waarneming. In een eerste reactie op de aanbeveling had de Minister laten
weten de aanbeveling te willen overnemen. Zij had er daarbij echter op gewezen
dat de uitvoering werd bemoeilijkt door de zeer geringe bereidheid van huisartsen
hiertoe.Het overleg hierover zou in het betrokken district worden voortgezet.Bij brief van 12 januari 1996 stelde de Minister van Justitie de Nationale
ombudsman op de hoogte van de stand van zaken in de uitvoering van bovengenoemde
aanbevelingen. De Minister gaf aan wat de conclusie was geweest van de bijeenkomst
van de ressortpsychologen en de deskundige ambtenaren (zie het Jaarverslag
1995, blz. 234). Tot slot deelde de Minister mee dat een ambtelijke
werkgroep zou onderzoeken op welke wijze uitvoering zou kunnen worden gegeven
aan de aanbeveling met betrekking tot de deskundigheidsbevordering van de
penitentiair inrichtingswerkers alsook aan de aanbeveling over het treffen
van een goede waarnemingsregeling voor inrichtingsartsen. De werkgroep zou
daarover eind februari 1996 rapporteren. De Minister zegde tenslotte toe dat
zij de Nationale ombudsman zou informeren over de besluitvorming terzake.De Nationale ombudsman wees de Minister van Justitie bij brief van 28
juni 1996 nog op de openstaande aanbevelingen in beide zaken.Bij brief van 16 oktober 1996 verzocht de Nationale ombudsman de Minister
van Justitie nogmaals om op korte termijn met een afrondende reactie te komen,
zodat de behandeling van de desbetreffende klachten kon worden afgesloten.Bij brief van 9 januari 1997 deelde de Minister van Justitie het volgende
mee:«Rapport 94/483Dit betreft de aanbeveling tot het treffen van maatregelen die de deskundigheid
van personeel in penitentiaire inrichtingen op het punt van het onderkennen
van suïciderisico's en van het omgaan met de desbetreffende gedetineerden
kunnen bevorderen.In mijn brief van 12 januari 1996 heb ik u dienaangaande bericht dat de
werkgroep Van Dinter in haar rapport «Zorg ingesloten» onder meer
de aanbeveling heeft gedaan tot gerichte training en kennisoverdracht ten
aanzien van het onderkennen van suïciderisico's, aan alle functionarissen
binnen de penitentiaire inrichtingen die betrokken zijn bij de zorg voor gedetineerden.
Bij brief van 7 mei jl. is u toegezonden de brief aan de Tweede Kamer ten
aanzien van de uitvoering van de aanbevelingen van de werkgroep Van Dinter.
Ten aanzien van de te nemen maatregelen in het kader van suïcidepreventie
is daarin onder het hoofdstuk «cultuurveranderingen» aangegeven
dat in de opleiding van inrichtingspersoneel in het bijzonder het herkennen
en inschatten van een potentieel suïciderisico bij gedetineerden aan
de orde zal komen.Binnen de afdeling Opleiding en Vorming van de Dienst Justitiële
Inrichtingen wordt op dit moment de cursus 'omgaan met zelfdestructieve gedetineerden'
ontwikkeld, ten behoeve van het personeel dat met de dagelijkse begeleiding
van gedetineerden is belast. Deze cursus zal naar alle waarschijnlijkheid
komende maand als proef worden gegeven aan het personeel van de penitentiaire
inrichting «de Havenstraat» te Amsterdam. Aan de hand van de evaluatie
hiervan zal worden beoordeeld of deze cursus zal worden opgenomen als verplicht
onderdeel van de basis-opleiding voor penitentiair inrichtingswerkers.Rapport 94/487Dit betreft de aanbeveling tot het treffen van een goede waarnemingsregeling
in Utrecht of directe omgeving ten aanzien van de inrichtingsarts in de penitentiaire
inrichting «het Sticht» te Utrecht.Tot op heden is het niet mogelijk gebleken om geheel conform de aanbeveling
een regeling te treffen. Overleg tussen de directeur van de penitentiaire
inrichting «het Sticht» te Utrecht en de GG&GD te Utrecht
heeft nog niet het gewenste resultaat opgeleverd. Inmiddels zijn wederom gesprekken
gaande om de waarneming te regelen conform uw aanbeveling. Naar verwachting
zal medio januari aanstaande bekend zijn wat de resultaten hiervan zijn en
op welke wijze voorzien zal worden in een goede waarnemingsregeling. Ik zal
u hierover zo spoedig mogelijk nader berichten.» Bij het afsluiten van dit jaarverslag was nog geen nader bericht ontvangen. Medische zorg aan gedetineerdenIn rapport 95/517 (AB 1996, nr. 32, m.n. PJS) werd verslag gedaan van
het onderzoek naar aanleiding van de klacht van de gedetineerdencommissie
uit de gevangenis Norgerhaven over de zorg die was verleend aan een zieke
gedetineerde die op 26 september 1994 in die inrichting was overleden (zie
voor een uitgebreide weergave van die zaak Jaarverslag 1995, blz. 236 en verder).
De Nationale ombudsman deed de Minister van Justitie in het rapport de aanbeveling
om, voor zoveel nodig, te bevorderen dat voor elke penitentiaire inrichting
te allen tijde passende accommodatie, met een daarbij behorend verzorgingsregime,
beschikbaar is voor de verzorging van zieke gedetineerden voor wie plaatsing
in een ziekenhuis (nog ) niet is geïndiceerd. De Minister werd verder
aanbevolen om de taakomschrijvingen van de betrokken geledingen van het personeel
van de penitentiaire inrichtingen, mede in hun onderlinge samenhang, zodanig
te doen vaststellen dat een adequate verzorging van zieke gedetineerden is
gewaarborgd. Ten slotte werd de Minister de aanbeveling gedaan om te bevorderen
dat wordt gewaarborgd dat door of vanwege de leiding van de penitentiaire
inrichtingen voldoende toezicht wordt uitgeoefend op de kwaliteit van de verzorging
van zieke gedetineerden door het personeel van de inrichting.In haar hiervoor genoemde brief van 12 januari 1996 over de uitvoering
van de aanbevelingen in de bovengenoemde rapporten uit 1994, had de Minister
laten weten dat zij op de aanbevelingen in het «Norgerhavenrapport»
zou reageren op het moment dat zij de Nationale ombudsman zou informeren over
de besluitvorming naar aanleiding van de resultaten van het rapport van de
werkgroep Van Dinter. Deze werkgroep, genoemd naar zijn voorzitter, de voormalig
secretaris-generaal van het Ministerie van Justitie mr. G. van Dinter, bracht
op 20 september 1995 een rapport uit. De werkgroep was op 7 april 1995 door
de Minister van Justitie ingesteld, mede naar aanleiding van vier klachten
over sterfgevallen van gedetineerden die de Nationale ombudsman in 1994 hadden
bereikt. Taak van de werkgroep was om de organisatie van de medische zorg
aan gedetineerden door te lichten.Bij brief van 7 mei 1996 deed de Minister van Justitie de Nationale ombudsman
haar brief van 19 april 1996 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer toekomen
waarin zij een standpunt innam over de aanbevelingen van de commissie Van
Dinter. De Minister had haar reactie op de aanbevelingen van de Nationale
ombudsman in rapport 95/517 «Norgerhaven» daarin meegenomen.In de brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer deelde de Minister mee
dat vrijwel alle aanbevelingen die de commissie Van Dinter had gedaan in het
rapport «Zorg ingesloten» zouden worden uitgevoerd. Een uitzondering
was gemaakt voor de aanbeveling van de commissie en van de Nationale ombudsman
tot het inrichten van «ziekenboegen» in penitentiaire inrichtingen.
Het was de Minister uit consultatie van het management van de penitentiaire
inrichtingen en het aldaar werkzame medisch personeel gebleken dat deze gezamenlijk
van opvatting waren dat de normale ziekenverzorging door de penitentiaire
inrichtingen zelf dient te gebeuren. Wel was er behoefte aan uitbreiding van
de capaciteit van het penitentiair ziekenhuis te 's-Gravenhage voor de categorie
ernstig verpleegbehoeftigen. Uitbreiding van het penitentiaire ziekenhuis
met een zestal bedden, boven op een al geplande uitbreiding met dertien bedden,
leek de behoefte te kunnen dekken.Naast deze landelijke voorziening wilde de Minister op inrichtingsniveau
een bijzonder, persoonsgebonden regime voor verpleegbehoeftige gedetineerden
introduceren. Kenmerkend voor dit regime is, aldus de Minister, dat per verpleegbehoeftige
gedetineerde een «protocol» wordt opgesteld. Dit
protocol regelt de medische zorgverlening aan de betrokken gedetineerde. Uit
het protocol moet blijken op welke wijze de benodigde extra zorg, hulp, toezicht
en verpleging worden geregeld. Het protocol wordt aangevuld met een «logboek»,
waarin op schrift wordt vastgelegd welke afgesproken handelingen, door wie,
en op welk moment zijn verricht. De directeur van de inrichting blijft te
allen tijde verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van het protocol. De
Minister concludeerde dat met beide bovengenoemde maatregelen de ziekenverzorging
respectievelijk de verpleging binnen het gevangeniswezen adequaat worden geregeld.Met betrekking tot de zorg binnen de penitentiaire inrichtingen merkte
de Minister op dat de penitentiaire inrichtingen sinds 1993 verplicht zijn
om te beschikken over een Psycho Sociaal Team (PST). In dergelijke teams hebben
standaard een psychiater, een arts en een psycholoog zitting, opdat aan de
zorg binnen de inrichting, op een multidisciplinaire wijze gestalte kan worden
gegeven. Dit team is verantwoordelijk voor de zorgcoördinatie binnen
de inrichting.Het was de Minister gebleken dat er binnen deze teams onduidelijkheid
bestond over de reikwijdte van de medisch-ethische richtlijnen. Met name bleek
dat leden van het team in voorkomende gevallen van mening waren dat het medisch
beroepsgeheim eraan in de weg stond dat onderling informatie werd uitgewisseld
over een gedetineerde, terwijl informatieoverdracht wel mogelijk was geweest.
Zonder open informatie-uitwisseling kon een PST niet de zorgcoördinerende
rol vervullen die het was toebedacht. Het probleem van informatie-uitwisseling
speelde ook in de relatie tussen de medische dienst en de penitentiaire inrichtingswerkers.
De Minister achtte het daarom noodzakelijk dat de diverse disciplines die
werkzaam zijn binnen penitentiair inrichtingen vanuit de Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI) van het Ministerie van Justitie zo snel mogelijk zouden
worden voorgelicht over de inhoud en de reikwijdte van het medisch beroepsgeheim.
De DJI zou daartoe de noodzakelijke stappen zetten.De Minister nam het standpunt in dat een goed functionerend PST een relevante
bijdrage levert aan het doorbreken van de geconstateerde hokjesgeest binnen
de penitentiaire inrichtingen. Dit cultuurprobleem oplossen was primair een
taak van het management van de penitentiaire inrichting. Op centraal niveau
kon in de visie van de Minister ook een bijdrage worden geleverd aan de cultuurverandering,
en wel door het verbeteren van de opleiding van een inrichtingsarts en van
de penitentiair inrichtingswerkers. In de opleiding van laatstgenoemden dienen
zorgaspecten uitvoerig aan de orde te komen. In het bijzonder gold dit voor
het kunnen herkennen en inschatten van een suïcide-risico bij gedetineerden.
In de opleiding van penitentiair personeel zou hieraan de nodige aandacht
worden besteed.De Minister onderschreef de stellingname van de commissie Van Dinter dat
het management van de inrichting te allen tijde verantwoordelijk blijft voor
het gevoerde medisch beleid. Het management zal zich voortdurend op de hoogte
moeten laten stellen van de interne ontwikkelingen binnen de medische zorg.
De rol van de inrichtingsarts zal in arbeidsvoorwaardengesprekken en aanstellingsbrieven
tot uitdrukking moeten komen. Expliciet moet worden gemaakt, aldus de Minister,
welke eisen aan de arts worden gesteld op het gebied van individuele en algemene
medische advisering, deelname aan overleggen met de medische dienst, directie
of in PST-verband, het houden van spreekuren en ten aanzien van andere curatieve
werkzaamheden. Neveneffect van een dergelijke normering van de werkzaamheden
zal zijn dat de arts aanmerkelijk meer tijd in de inrichting zal gaan doorbrengen
dan veelal het geval was.Tot slot merkte de Minister op dat een goede klachtenregeling een belangrijk
sluitstuk vormt van de maatregelen ter verbetering van de medische
zorg aan gedetineerden. De Minister dacht eraan om een aparte beroepscommissie
in te stellen bij de Centrale Raad voor de Strafrechtstoepassing, die klachten
van gedetineerden over de medische zorg zou moeten beoordelen. De Minister
zou hierover met de Raad overleggen.Bij brief van 28 juni 1996 deelde Nationale ombudsman de Minister mee
dat hij met instemming kennis had genomen van de aangekondigde maatregelen.
De Nationale ombudsman was met de Minister van Justitie van mening dat het
omzetten in maatregelen van het merendeel van de aanbevelingen van de commissie
Van Dinter het niveau van zorg binnen het gevangeniswezen zeer ten goede zou
komen. Daarmee was ook op adequate wijze gevolg gegeven aan de aanbevelingen
van de Nationale ombudsman in rapport 95/517. De Nationale ombudsman sprak
zijn waardering uit over de wijze waarop door de Minister was gereageerd,
onder meer door het instellen van de commissie Van Dinter, op de signalen
over de zorg in de penitentiaire inrichtingen, die haar hadden bereikt onder
meer via een aantal rapporten van de Nationale ombudsman op dat terrein. Dienst beveiligd vervoerVoorts wordt in deze paragraaf aandacht besteed aan het onderzoek naar
aanleiding van een klacht van een gedetineerde over de Dienst beveiligd vervoer
(DBV) van het Ministerie van Justitie. Op 10 maart 1995 kwamen medewerkers
van de DBV naar de penitentiaire inrichting de «Noordsingel» te
Rotterdam om verzoeker voor een onderzoek naar een ziekenhuis te brengen.
Verzoeker was op dat moment werkzaam als reiniger in het voorgebouw van genoemde
inrichting. Nadat hem was meegedeeld dat hij naar een ziekenhuis zou worden
gebracht, stonden de penitentiair inrichtingswerkers van de «Noordsingel»
hem toe zijn jas uit zijn cel te halen. Daarop besloten de medewerkers van
de DBV het transport af te gelasten. Toen verzoeker met zijn jas terugkwam,
werd hem meegedeeld dat het transport was afgelast. De reden daarvoor, zo
bleek uit het onderzoek van de Nationale ombudsman, was dat de DBV de regel
hanteerde dat uit veiligheidsoverwegingen een gedetineerde niet op de hoogte
mag zijn van de datum en het tijdstip van het ziekenhuistransport, en daarover
geen contact mag hebben met medegedetineerden. De medewerkers van de «Noordsingel»
bleken echter van deze regel, zoals die door de DBV werd gehanteerd, niet
op de hoogte. De directeur van de «Noordsingel» had naar aanleiding
van deze zaak besloten om de procedures binnen de inrichting aan te passen,
zodat een voorval als dit niet meer kon gebeuren.In het desbetreffende rapport (96/432) oordeelde de Nationale ombudsman
dat een regel zoals door de Dienst beveiligd vervoer werd gehanteerd uit een
oogpunt van beveiliging niet onredelijk was. Het viel de genoemde Dienst aan
te rekenen dat die regel kennelijk niet voldoende bekend was binnen de penitentiaire
inrichtingen. In zoverre was de DBV verantwoordelijk voor de gang van zaken
op 10 maart 1995, en was de gedraging «niet behoorlijk». Met instemming
nam de Nationale ombudsman ervan kennis dat de directie van de «Noordsingel»
maatregelen had genomen om dergelijke misverstanden in de toekomst te voorkomen.Echter, zo oordeelde de Nationale ombudsman, in andere penitentiaire inrichtingen
konden zich dezelfde problemen voordoen. Hij deed de Minister van Justitie
daarom de aanbeveling om te onderzoeken of er ook voor de andere penitentiaire
inrichtingen aanleiding was om de procedures van de Dienst Beveiligd Vervoer
en die van deze inrichtingen beter op elkaar af te stemmen, en om voorzover
nodig die afstemming te bevorderen. De Minister van Justitie reageerde bij brief van 16 december 1996 op de
aanbeveling. Zij gaf aan dat de Dienst Beveiligd Vervoer per 1 januari 1997
zou worden opgevolgd door de Landelijke Vervoersdienst Justitie (LVJ), waarin
ook het Vervoerscentrum van het Korps Landelijke Politiediensten zou opgaan.
De LVJ zou een aanzienlijk breder takenpakket krijgen en de personeelsformatie
zou sterk worden uitgebreid. De oprichting van de LVJ zou worden aangegrepen
om de bestaande procedures rond personen en goederen te beoordelen en waar
nodig te herzien. Alle betrokkenen – waaronder medewerkers van de penitentiaire
inrichtingen – zouden vervolgens op de hoogte worden gesteld van de
regels die gelden rond het vervoer, zodat een ieder beschikt over een eenduidige
instructie voor de diverse soorten vervoer die door de LVJ worden verzorgd.
De Minister wees erop dat het opstellen van deze regels zorgvuldig diende
te gebeuren. De opbouw van de LVJ was nog in volle gang. Daarom zou er nog
enige tijd verstrijken voordat de regels gereed waren. De Minister verwachtte
echter dat dit begin 1997 het geval zou zijn. Zij ging er daarom van uit dat
tegen die tijd op passende wijze gevolg zou zijn gegeven aan de aanbeveling
van Nationale ombudsman in deze zaak.Bij brief van 8 januari 1997 verzocht de Nationale ombudsman de Minister
te zijner tijd een afschrift toe te zenden van de bedoelde regels.Tot slot wordt hier verwezen naar de bespreking van rapport 96/588 in
§ 7B.12 over het aanmerken van een gedetineerde als vluchtgevaarlijk. 10A.4.3 TBSIn het Jaarverslag 1995 (blz. 241/242) is de stand van zaken weergegeven
met betrekking tot de uitvoering van de aanbeveling in rapport 90/125. In
dat rapport had de Nationale ombudsman de Minister van Justitie de aanbeveling
gedaan om de verouderde bepalingen uit de huishoudelijke reglementen voor
de inrichtingen voor ter beschikking gestelden aan te passen. Die aanpassing
is lange tijd aangehouden, onder meer in verband met de voorbereiding van
het wetsvoorstel voor een nieuwe Beginselenwet verpleging ter beschikking
gestelden. De Minister van Justitie had de Nationale ombudsman laatstelijk
op 12 januari 1996 geïnformeerd over het verloop van de uitvoering van
de aanbeveling.Bij brief van 20 december 1996 berichtte de Minister de Nationale ombudsman
over de stand van zaken in de behandeling van het wetsvoorstel voor de Beginselenwet
verpleging ter beschikking gestelden. De Minister deelde mee dat het voorstel
van wet inmiddels door de Eerste Kamer in behandeling was genomen. De memorie
van antwoord naar aanleiding van het voorlopig verslag van de Eerste Kamer
zou nog in 1996 uitgaan. Eind november 1996 was het Reglement verpleging ter
beschikking gestelden voor advies aan de Raad van State voorgelegd. In de
planning voor inwerkingtreding van zowel de Beginselenwet als het Reglement
werd uitgegaan van 1 juli 1997, aldus de Minister. Met de opstelling van,
onder meer, een model van huisregels was inmiddels ook een begin gemaakt.
De verwachting was dat die regeling gelijktijdig met de bovengenoemde regelingen
in werking kon treden.Bij brief van 11 februari 1997 deelde de Nationale ombudsman de Minister
van Justitie het volgende mee:«Ik spreek de hoop uit dat de geplande datum van inwerkingtreding
van de nieuwe Beginselenwet TBS-gestelden en de daarop gebaseerde huisregels –
1 juli 1997 – zal worden gehaald. Daarmee zal dan, zeven jaar na dato,
daadwerkelijk gevolg zijn gegeven aan de bovengenoemde aanbeveling.» TBS-PassantenIn 1995 en begin 1996 werd de Nationale ombudsman geconfronteerd met de
problematiek van de wachttijd voor de zogenoemde TBS-passanten. In het Jaarverslag
1995 (blz. 241) is een dergelijke klacht weergegeven. In die zaak werd de
klacht ingetrokken kort nadat de klacht was voorgelegd aan het Ministerie
van Justitie.Op 29 februari 1996 besloot de Nationale ombudsman een onderzoek in te
stellen naar de uitvoering door het Ministerie van Justitie van de maatregel
van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege. Dit
onderzoek vond plaats naar aanleiding van een aantal individuele klachten,
waarvan er elf op de voet van artikel 12 van de WNo in onderzoek werden genomen.
Tien klachten waren afkomstig van zogenaamde tbs-passanten, de elfde van een
Bureau voor Rechtshulp. In al deze individuele gevallen betrof de klacht met
name de lengte van de passantentermijn, dat wil zeggen: de wachttijd die TBS-gestelden
in afwachting van plaatsing in een TBS-kliniek doorbrengen in een huis van
bewaring. Om de ontvangen klachten in een breder kader te kunnen plaatsen,
besloot de Nationale ombudsman tevens tot het instellen van een onderzoek
uit eigen beweging, op grond van de bevoegdheid ex artikel 15 van de WNo.
In het bijzonder richtte dit onderzoek zich op de periode die TBS-gestelden
als gevolg van een tekort aan plaatsen in TBS-inrichtingen als «passant»
in een huis van bewaring dienen door te brengen voordat plaatsing in een inrichting
kan worden gerealiseerd. Daarnaast betrof het onderzoek de maatregelen die
de Minister van Justitie had genomen om de nadelige gevolgen van de lange
passantentermijnen voor de betrokken personen zoveel mogelijk te beperken.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman, dat leidde tot rapport 96/575
(AB 1997, nr. 36, m.n. PJS), kwam onder andere naar voren dat in de periode
van 1980 tot 1990 sprake is geweest van een geleidelijke toename van de behoefte
aan TBS-inrichtingsplaatsen. Het in deze periode ontstane tekort aan plaatsen
had de Staatssecretaris van Justitie in 1986 doen besluiten tot het intrekken
van een toezegging uit 1963 dat de passantentermijn uiterlijk twaalf weken
zou bedragen. Eind 1990 was er behoefte aan 573 inrichtingsplaatsen, terwijl
op dat moment 489 plaatsen beschikbaar waren.Vanaf 1991 nam de behoefte aan inrichtingsplaatsen sterk toe, enerzijds
als gevolg van een sterke toename van het aantal vonnissen waarbij de maatregel
van TBS met verpleging werd opgelegd, en anderzijds door een lichte daling
van het aantal beëindigingen van de TBS-maatregel. Eind 1995 bedroeg
de capaciteitsbehoefte 829 plaatsen. De feitelijke capaciteit in de sector
TBS was intussen echter niet dienovereenkomstig uitgebreid: in de tweede helft
van 1995 was er een tekort van 207 plaatsen. Door dit tekort nam de gemiddelde
passantentermijn aanzienlijk toe. In 1995 bedroeg deze termijn gemiddeld ongeveer
46 weken, in de periode van twaalf maanden tot en met het eerste kwartaal
van 1996 bedroeg deze termijn 49,5 weken. De Minister gaf voorts aan dat het
Dr. F.S. Meijers Instituut, dat is belast met de selectie van TBS-gestelden,
eveneens te kampen had met een capaciteitstekort.Bij de planning had het Ministerie vanaf 1988 gebruik gemaakt van een
statistisch prognosemodel. De voorspellingen op basis van dit model, dat in
1993 nog werd aangepast, bleken echter te laag uit te komen. Voor de jaren
1994 en 1995 bedroeg het verschil tussen de voorspelde behoefte en de gerealiseerde
(dat wil zeggen: werkelijke) behoefte 117 respectievelijk 150 inrichtingsplaatsen.In 1995 werd het tot dan toe gebruikte statistische model vervangen door
een systeem-dynamisch prognosemodel. Dit model zou volgens de Minister tot
meer evenwichtige resultaten leiden. Daarnaast deelde de Minister mee het
capaciteitsprobleem onder meer ook te willen aanpakken door
het treffen van maatregelen die de doorstroming van tbs-gestelden naar de
algemene geestelijke gezondheidszorg zouden bevorderen.Met betrekking tot de maatregelen die de Minister had genomen om de nadelige
gevolgen van het langdurig uitblijven van plaatsing in TBS-inrichtingen voor
de betrokkene zoveel mogelijk te beperken, bleek uit het onderzoek van de
Nationale ombudsman dat de behandeling van TBS-passanten in huizen van bewaring
in de regel niet verschilt van die van de andere gedetineerden die daar verblijven.
Alleen voor gedetineerden met acute psychische problemen bestaat de mogelijkheid
van plaatsing in een individuele begeleidingsafdeling (IBA) of in de forensische
observatie- en begeleidingsafdeling (FOBA) van het Huis van Bewaring «Het
Veer» te Amsterdam. De Minister erkende overigens dat een langdurig
verblijf als passant in een huis van bewaring nadelige gevolgen kan hebben
voor de behandeling van de betrokkene. In verband daarmee heeft de Minister
in juni 1996 de werkgroep «Noodmaatregelen opvang passanten» in
het leven geroepen, die onder meer als taak kreeg om te onderzoeken of TBS-passanten
adequater opgevangen en begeleid kunnen worden.Uit het onderzoek naar aanleiding van de elf individuele klachten kwam
naar voren dat in alle gevallen sprake was (geweest) van een wachttijd, die
was veroorzaakt door het capaciteitstekort. De wachttijd die de betrokkenen
hadden ondergaan varieerde – gemeten naar het moment van indiening van
hun klachten – van zes tot veertien maanden.Twee verzoekers waren in de loop van het onderzoek geplaatst in een TBS-kliniek.
Voor vier van de verzoekers was tijdens het onderzoek nog geen begin gemaakt
met de selectieprocedure.De Nationale ombudsman ging in rapport 96/575 allereerst in op de regelgeving
terzake van de termijn waarbinnen opname in een TBS-inrichting dient plaats
te vinden. In het Reglement tenuitvoerlegging terbeschikkingstelling is slechts
bepaald dat de Minister zo spoedig mogelijk beslist omtrent de plaatsing in
een TBS-inrichting. Noch dit reglement noch een andere wettelijke regeling
bevat een concrete termijn waarbinnen de feitelijke opname dient plaats te
vinden.De Nationale ombudsman gaf aan welke belangen zijn gemoeid met een spoedige
opname in een TBS-inrichting. In de eerste plaats gaat het om het belang van
de betrokken TBS-gestelde. De Nationale ombudsman wees in dit verband op de
onzekere positie waarin de TBS-gestelde zich bevindt, en op diens belang om
zo spoedig mogelijk weer te kunnen terugkeren in de maatschappij. Daarnaast
achtte de Nationale ombudsman het, nog daargelaten de bijzondere verantwoordelijkheid
van de Minister van Justitie voor de behandeling van TBS-gestelden, in het
belang van de overheid dat TBS-gestelden niet langdurig als passant in een
huis van bewaring behoeven te verblijven, omdat aannemelijk is dat de duur
van de behandeling toeneemt naarmate de passantentermijn langer is. Voorts
wees de Nationale ombudsman erop dat het om principiële en om praktische
redenen ongewenst is wanneer een bestuursorgaan gedurende langere tijd geen
uitvoering geeft aan een onherroepelijke rechterlijke uitspraak.Ten slotte wees de Nationale ombudsman nog op de mogelijke betekenis van
artikel 5, eerste lid, van het Europese Verdrag tot Bescherming van de Rechten
van de Mens en de fundamentele vrijheden voor de beoordeling van het probleem
van de lange wachttijd.Op basis van de informatie die de Minister had verstrekt over de duur
van de selectieprocedure kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat
bij voldoende capaciteit plaatsing van een TBS-gestelde feitelijk
mogelijk moet zijn binnen drie maanden na het begin van deze procedure. Deze
termijn komt ook overeen met de termijn zoals het Ministerie die tot 1986
als uitgangspunt voor de uitvoeringspraktijk had gehanteerd.De Nationale ombudsman onderscheidde in dit verband drie categorieën
van TBS-gestelden:a.die gevallen waarin sprake is van een zogenaamd combinatievonnis en waarin
de betrokkene, na het onherroepelijk worden van dat vonnis, en voorafgaand
aan het begin van de termijn van terbeschikkingstelling een gevangenisstraf
van nog ten minste drie maanden dient te ondergaan. Voor deze categorie geldt
dat de selectieprocedure nog tijdens de gevangenisstraf kan worden afgerond.
Dit betekent dat plaatsing in een TBS-kliniek behoort plaats te vinden op
het moment van beëindiging van de gevangenisstraf;b.die gevallen waarin, na het onherroepelijk worden van het (combinatie)vonnis,
nog een gevangenisstraf van korter dan drie maanden moet worden uitgezeten.
Voor deze categorie zou een wachttijd behoren te gelden van maximaal drie
maanden verminderd met de duur van de nog resterende gevangenisstraf;c.die gevallen waarin de betrokkene uitsluitend TBS met verpleging opgelegd
heeft gekregen of waarin, na het onherroepelijk worden van een combinatievonnis,
geen gevangenisstraf meer behoeft te worden uitgezeten. Voor deze categorie
geldt dat de wachttijd voorafgaand aan plaatsing in een TBS-kliniek maximaal
drie maanden mag bedragen.De Nationale ombudsman merkte verder op dat het, ook bij op zichzelf adequate
prognoses, nooit geheel valt uit te sluiten dat zich tijdelijk een frictie
voordoet tussen de beschikbare en de benodigde capaciteit.In zo'n situatie kan begrip worden opgebracht voor een wachttijd die langer
duurt dan drie maanden. De langere wachttijd dient dan echter zodanig beperkt
te blijven dat de totale wachttijd in geen geval langer is dan zes maanden.
Daarnaast merkte de Nationale ombudsman op dat, gegeven de verantwoordelijkheid
van de Minister voor een adequate planning van de capaciteit, een eventueel
beroep op overmacht alleen kan slagen indien de Minister aantoont dat sprake
is van niet voorzienbare omstandigheden, die een langere wachttijd inderdaad
onvermijdelijk maken.De Nationale ombudsman vestigde voorts aandacht op de bijzondere positie
van het Dr. F. S. Meijers Instituut. Hij constateerde dat tijdige plaatsing
in een TBS-kliniek in gevaar kan komen zolang het tekort aan selectiecapaciteit
niet wordt opgeheven. Ongeacht de beschikbare capaciteit in de TBS-klinieken
zal immers geen plaatsing mogelijk zijn zolang geen selectieadvies is uitgebracht.Met betrekking tot de wijze waarop het Ministerie van Justitie uitvoering
had gegeven en gaf aan de verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie
voor een toereikende capaciteit aan TBS-behandelplaatsen overwoog de Nationale
ombudsman onder meer het volgende.Deze verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie vereist naar het
oordeel van de Nationale ombudsman allereerst dat het Ministerie voortdurend
op de hoogte blijft van ontwikkelingen die van invloed (kunnen) zijn op de
capaciteitsbehoefte, en vervolgens dat het Ministerie tijdig inspeelt op deze
ontwikkelingen. In dat verband moeten hoge eisen worden gesteld aan de prognoses
die ten grondslag liggen aan te nemen beslissingen.De ontwikkelingen over de periode vanaf 1986 laten zien dat zowel de capaciteitstekorten
als de wachttijden voor TBS-passanten steeds sterker zijn toegenomen. De vraag
die de Nationale ombudsman diende te beantwoorden, was in hoeverre
de Minister hiervan een verwijt kon worden gemaakt.De Nationale ombudsman raadpleegde twee statistici als deskundige voor
een beoordeling van de prognosemodellen zoals het Ministerie die tot eind
1995 had gehanteerd. Op basis van hun inlichtingen kwam de Nationale ombudsman
tot het oordeel dat het Ministerie had gewerkt met prognoses waarvan het kon
en moest weten dat deze niet betrouwbaar waren.De Nationale ombudsman besteedde vervolgens aparte aandacht aan de omstandigheid
dat de gehanteerde prognoses van de capaciteitsbehoefte door het Ministerie
in rapporten van augustus 1989 en juli 1993 waren aangeduid als ondergrenzen
van de capaciteitsbehoefte. Bij het realiseren van uitbreidingen van de capaciteit
was het Ministerie, in de periode van 1990 tot en met 1995, echter telkens
nog beneden deze ondergrenzen gebleven. Dit duidde erop dat het Ministerie
onvoldoende prioriteit had gegeven aan de uitbreiding van de capaciteit in
de sector TBS.Ook ten aanzien van het prognosemodel zoals dat sedert eind 1995 door
het Ministerie wordt gehanteerd, kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie
dat de prognoses die op basis van dit model waren opgesteld niet voldoen.
Zo bleek onder meer dat in dit model slechts in beperkte mate rekening kon
worden gehouden met factoren die relevant waren voor de ontwikkeling van de
capaciteitsbehoefte.Op grond van deze constatering kon de Nationale ombudsman niet beoordelen
in hoeverre de thans bestaande uitbreidingsplannen en flankerende maatregelen
toereikend zijn; in dit verband beklemtoonde hij het belang van het spoedig
beschikbaar komen van betrouwbare cijfers. Op dit onderdeel achtte de Nationale
ombudsman de onderzochte gedraging dan ook «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman overwoog met betrekking tot de maatregelen van
de Minister om de nadelige gevolgen van de wachttijd voor TBS-passanten zoveel
mogelijk te beperken dat de groep TBS-passanten in de huizen van bewaring
een bijzondere categorie vormt, nu het hier gaat om personen ten aanzien van
wie de rechter heeft geoordeeld dat zij behandeling van overheidswege behoeven.
De Minister had erkend dat een langdurig verblijf in een huis van bewaring
nadelige gevolgen kon hebben voor de behandeling van de betrokkene. Dit was
ook door verscheidene deskundigen naar voren gebracht.De Nationale ombudsman stelde vast dat slechts voor een beperkt aantal
passanten specifieke opvang mogelijk is wanneer sprake is van acute psychische
problemen bij betrokkene. Gezien het feit dat het passantenprobleem al een
aantal jaren een aanzienlijke omvang heeft en gelet op de verantwoordelijkheid
van de Minister van Justitie voor de zorg voor TBS-passanten, had van het
Ministerie mogen worden verwacht dat eerder actie was ondernomen om in ieder
geval na te gaan of er mogelijkheden bestonden om de negatieve gevolgen van
het langdurig verblijf als passant zoveel mogelijk te beperken. De Nationale
ombudsman noemde het schrijnend dat het Ministerie in de afgelopen tien jaar
niet verder is gekomen dan het instellen, in juni 1996, van een werkgroep.De Nationale ombudsman oordeelde dat het Ministerie in dit opzicht ernstig
tekort was geschoten. Hij merkte in dit verband nog op dat, indien het toekennen
door de rechter van financiële vergoeding voor bovenmatig langdurige
passantentermijnen zou leiden tot een vaste vergoedingspraktijk voor dit soort
gevallen, het voor de hand ligt om bij dergelijke compensatie uit te gaan
van de in het rapport genoemde termijnen van maximaal drie respectievelijk
zes maanden. De Nationale ombudsman benadrukte in dit verband
overigens dat een dergelijke compensatie slechts een – financiële –
genoegdoening achteraf is, die nooit kan afdoen aan de noodzaak tot het treffen
van maatregelen om de nadelige gevolgen van de wachttijd zoveel mogelijk te
beperken.Ten slotte merkte de Nationale ombudsman op dat de huidige situatie voor
TBS-passanten mogelijk strijd oplevert met verschillende bepalingen uit internationale
verdragen.Ook op dit onderdeel achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
«niet behoorlijk».In alle elf individuele gevallen was naar het oordeel van de Nationale
ombudsman sprake (geweest) van een te lange wachttijd. Nu deze lange wachttijden
waren veroorzaakt door een structureel tekort aan capaciteit, moeten deze
aan de Minister worden toegerekend. De Nationale ombudsman concludeerde dat
alle klachten over de wachttijden gegrond waren.Een aantal verzoekers had ook geklaagd over het late moment waarop de
selectieprocedure was begonnen, dan wel over het feit dat nog geen begin was
gemaakt met deze procedure.In al deze gevallen oordeelde de Nationale ombudsman dat deze omstandigheid
was veroorzaakt door een structureel tekort aan selectiecapaciteit, dat aan
de Minister van Justitie moest worden toegerekend. Ook deze klachten werden
daarom gegrond verklaard. Eén klacht werd door de Nationale ombudsman
niet gegrond verklaard voorzover die klacht betrekking had op de tijd die
de betrokken verzoeker in het Dr. F. S. Meijers Instituut had verbleven.In het rapport deed de Nationale ombudsman de Minister de aanbeveling
om op zo kort mogelijke termijn zorg te dragen voor het opstellen van betrouwbare
prognoses voor het bepalen van de behoefte aan plaatsen voor TBS-gestelden,
en, voorzover nodig, de voorgenomen capaciteitsuitbreiding aan te passen aan
de aldus herziene prognoses. Voorts werd de Minister in overweging gegeven
om zorg te dragen voor een zo snel mogelijke effectuering van noodzakelijk
gebleken uitbreiding. Tenslotte werd de Minister gevraagd om zo spoedig mogelijk
passende maatregelen te nemen ter beperking van de nadelige gevolgen van de
wachttijd voor de betrokken TBS-passanten, dit ongeacht eventuele toekenning
van financiële compensatie als gevolg van rechterlijke uitspraken.Ten tijde van het afsluiten van de tekst voor dit jaarverslag was nog
geen reactie van de Minister ontvangen. 10A.5 Raden/Raad voor de Kinderbescherming/Landelijk Bureau
inning onderhoudsbijdragenOp 29 juni 1996 is het gewijzigde Organisatiebesluit Raad voor de Kinderbescherming
in werking getreden (Besluit van 21 juni 1996, Stb. 329) waarbij de Raden
voor de Kinderbescherming formeel werden omgevormd tot één Raad
voor de Kinderbescherming, zetelend te Utrecht. In de praktijk bestonden de
oude raden al enige tijd niet meer en werkte men al volgens het nieuwe organisatiemodel.
Per gelijke datum trad ook het Besluit klachtbehandeling Raad voor de Kinderbescherming
(Besluit van 24 juni 1996, Stb. 330) in werking. In de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman ten aanzien van de Raad is geen verandering gekomen.In 1996 zijn op dit terrein vijf rapporten uitgebracht. In vier gevallen
ging het daarbij nog om klachten over gedragingen van een Raad voor de kinderbescherming
in een arrondissement, derhalve gedragingen van voor 29 juni
1996. Ecn klacht betrof het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO).
Drie keer werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond verklaard. Ecn
keer was de klacht niet gegrond. De klacht over het LBIO was gegrond.In alle vier de klachten over een Raad voor de Kinderbescherming was een
geschil tussen de betrokken ex-echtgenoten over de omgangsregeling van één
van hen met hun kind de onderliggende problematiek. In dat verband werd onder
meer geklaagd over de inhoud van de rapportage van de Raad voor de Kinderbescherming
aan de rechter, de wijze waarop die tot stand was gekomen, de begeleiding
die een Raad had geboden bij een proefomgangsregeling en het inwinnen door
een Raad van informatie over de verzoeker bij de RIAGG. De Nationale ombudsman
achtte de gedragingen van de betrokken Raden in deze zaken voor het grootste
gedeelte in overeenstemming met de richtlijnen zoals die zijn vastgelegd in
het zogenoemde Normenrapport. Alleen wat betreft de informatieverstrekking
naar betrokkenen was naar het oordeel van de Nationale ombudsman op enkele
punten «niet behoorlijk» gehandeld. Landelijk Bureau Inning OnderhoudsbijdragenPer 1 januari 1997 is het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen
(LBIO) te Gouda een zelfstandig bestuursorgaan geworden. Tot die tijd ressorteerde
het onder de Raad voor de Kinderbescherming. Nu het LBIO vanaf 1997 geen onderdeel
meer is van de Raad voor de Kinderbescherming, is de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman ten aanzien van het LBIO apart geregeld. Bij algemene maatregel
van bestuur van 30 januari 1997 (Stb. 47) is het LBIO opgenomen in de bijlage
bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo. Deze algemene maatregel
van bestuur is op 14 februari 1997 in werking getreden.Het Besluit klachtbehandeling Raad voor de Kinderbescherming, met een
klachtvoorziening die de Nationale ombudsman beschouwt als een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening als bedoeld in artikel 16 van de WNo,
is vanaf 1 januari 1997 niet meer op het LBIO van toepassing. Burgers met
een klacht over het LBIO zullen zich, in het kader van het kenbaarheidsvereiste,
wel eerst tot het LBIO moeten wenden, voordat de Nationale ombudsman terzake
een onderzoek kan instellen.In het Jaarverslag 1995 (blz. 243/4) is aandacht besteed aan de klachten
die de Nationale ombudsman in 1994 en 1995 hadden bereikt over het functioneren
van het LBIO. In 1996 zijn de klachten bij de Nationale ombudsman verder afgenomen.
Dat is een indicatie dat de wijze waarop het LBIO zijn taak vervult ten opzichte
van de beginsituatie, in 1994, is verbeterd.In de klacht over het LBIO die leidde tot rapport 96/327 speelde het volgende.Het LBIO was aanvankelijk uitgegaan van een onjuiste ingangsdatum van
de alimentatieverplichting van verzoeksters ex-echtgenoot. Vervolgens duurde
het te lang voordat het LBIO verzoekster en haar raadsman over de inmiddels
aangebrachte correctie informeerde. Ook gaf het LBIO onvoldoende voortvarend
uitvoering aan zijn toezegging dat direct beslag zou worden gelegd op het
banktegoed van verzoeksters ex-echtgenoot. De Nationale ombudsman oordeelde
dat de gedraging van het LBIO op deze punten «niet behoorlijk»
is. 10A.6 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van JustitieIn veertien rapporten met betrekking tot het Ministerie van Justitie komen
diverse onderwerpen aan de orde die niet zijn besproken in de voorgaande paragrafen.
Vier keer werd de klacht gegrond verklaard, zes keer niet gegrond
en in vier gevallen was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond.Drie rapporten hadden betrekking op de afwijzing door het Ministerie van
Justitie van een verzoek om vergoeding van schade of onkosten in een zaak
betreffende de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften.
Voor een bespreking van deze kwesties wordt verwezen naar Hoofdstuk 7B, §
7B.6.Op een van de veertien rapporten (96/447) zal hier nader worden ingegaan. Opneming buitenlandse pleegkinderenAspirant-ouders die een buitenlands pleegkind in hun gezin wensen op te
nemen, hebben daarvoor de zogenoemde beginseltoestemming nodig van de Minister
van Justitie. Degenen die daartoe een verzoek indienen bij de Minister, worden
via een ontvangstbevestiging ingelicht over het verloop van de procedure en
de daarmee gemoeide tijd. De gang van zaken is aldus, dat ongeveer één
jaar na de indiening van het verzoek de aanvragers een acceptgiro wordt toegezonden
om de kosten te voldoen van de door hen te ontvangen algemene voorlichting.
Daarna wordt een handboek met informatie toegezonden, en wordt een zestal,
verplichte maandelijkse voorlichtingsbijeenkomsten gehouden. Na afloop van
de voorlichtingsbijeenkomsten, ongeveer twee jaar na aanmelding, wordt nog
een gezinsonderzoek verricht door de Raad voor de Kinderbescherming. Ten slotte,
na tweeëneenhalf jaar, wordt een beslissing genomen over de beginseltoestemming.Nadat deze toestemming is verleend, kan, via bemiddeling van een daartoe
geautoriseerde organisatie, een pleegkind worden verkregen. Voor de adoptie
van moeilijk plaatsbare kinderen – onder meer kinderen die ouder zijn
dan twee jaar en kinderen met een handicap – bestaat geen of nauwelijks
wachttijd. De vraag naar babies en kinderen tot twee jaar overtreft daarentegen
zozeer het aanbod, dat voor adoptie van kinderen uit deze categorie, afhankelijk
van het donorland, een wachttijd van zes tot dertig maanden bestaat. Met de
opneming van een buitenlands pleegkind kan dus in bepaalde gevallen een periode
van in totaal vijf jaar zijn gemoeid.In 1995 ontving de Nationale ombudsman een verzoekschrift van aspirant-ouders,
waarin deze klaagden over de lange duur van de procedure. Met name waren hun
bezwaren gericht tegen de termijnen die door het Ministerie van Justitie worden
gehanteerd in de fase tot en met het gezinsonderzoek door de Raad voor de
Kinderbescherming. Naar de mening van verzoekers kon dat deel van de procedure,
die nu vaak tweeënhalf jaar duurt, aanzienlijk worden bekort, tot zes
à negen maanden.De Staatssecretaris van Justitie stelde zich tijdens het onderzoek op
het standpunt dat, gegeven het feit dat het aanbod van buitenlandse pleegkinderen
bij de vraag sterk achterblijft, door het hanteren van een wachtlijst alle
in aanmerking komende aspirant-pleegouders gelijk en rechtvaardig worden behandeld.
Door de procedure af te stemmen op de wachttijd wordt bereikt dat de gegevens
zo actueel mogelijk zijn, en dat de capaciteit van de betrokken organisaties
zo goed mogelijk wordt benut. Daarbij wees de Staatssecretaris op een aantal
bepalingen uit de Wet opneming buitenlandse pleegkinderen, op grond waarvan
het gezinsonderzoek pas kan worden uitgevoerd nadat de voorlichtingsbijeenkomsten
zijn gevolgd, en pas kan worden beslist op de aanvraag om een beginseltoestemming
nadat het rapport betreffende het gezinsonderzoek is ontvangen. De Nationale ombudsman stelde in rapport 96/447 voorop dat artikel 4:13,
eerste lid van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) voorschrijft dat een beschikking
dient te worden gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift gegeven termijn,
of, bij het ontbreken daarvan, binnen een redelijke termijn na ontvangst van
de aanvraag. Wat in voorkomende gevallen moet worden verstaan onder een redelijke
termijn is met name afhankelijk van de aard van de beslissing, de daarvoor
noodzakelijke voorbereidende werkzaamheden en de met deze beslissing gemoeide
belangen. In de wet noch in de richtlijnen over de opneming van buitenlandse
pleegkinderen is een termijnbepaling opgenomen. Op grond van het bepaalde
in artikel 4:13, tweede lid Awb wordt de redelijke termijn, bedoeld in het
eerste lid, in elk geval geacht te zijn verstreken wanneer het bestuursorgaan
binnen acht weken na ontvangst van de aanvraag geen beschikking heeft gegeven,
noch de in artikel 4:14 Awb bedoelde kennisgeving heeft gedaan.Ten aanzien van de door het Ministerie van Justitie gehanteerde termijnen
overwoog de Nationale ombudsman dat niet valt in te zien waarom de administratieve
activiteiten in verband met de eerste behandeling van de aanvraag, de verwerking
van de betaling van de kosten en de voorbereiding van de beslissing tot een
beginseltoestemming ruim een jaar in beslag moeten nemen. In de visie van
de Nationale ombudsman konden die activiteiten worden voltooid binnen een
periode van acht weken.De voorlichtingsfase duurt, vanaf de toezending van het handboek tot en
met de laatste dag van de zes maandelijkse voorlichtingsbijeenkomsten, in
de huidige opzet eveneens ruim een jaar. Op dit punt achtte de Nationale ombudsman,
gelet op de opzet en organisatie van de voorlichting en de motivatie die bij
de aspirant-ouders aanwezig mag worden verondersteld, een termijn van acht
maanden redelijk (zes maanden voor de voorlichtingsbijeenkomsten en acht weken
voor de voorbereiding daarvan).Ten aanzien van de rapportage door de Raad voor de Kinderbescherming was
de Nationale ombudsman van oordeel dat niet viel in te zien waarom, bij een
tijdige planning, een dergelijk rapport in het algemeen niet eveneens binnen
een termijn van acht weken zou kunnen worden uitgebracht, in plaats van de
huidige zes maanden. Met het gezinsonderzoek zou kunnen worden begonnen direct
aansluitend op de laatste voorlichtingsbijeenkomst.Aldus bezien, is één jaar als een redelijke termijn te beschouwen
voor het nemen van een beslissing op het verzoek om beginseltoestemming.De Staatssecretaris bracht nog als argument voor de gehanteerde wachttijd
naar voren dat als snel na de aanvraag zou worden beslist, de gegevens waarop
de beginseltoestemming wordt gebaseerd aan actualiteit kunnen verliezen, aangezien
in de praktijk zich pas lang na de aanmelding de mogelijkheid voordoet tot
opneming van een pleegkind.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman ging dit argument er echter
aan voorbij dat de wetgever in artikel 3, eerste lid van de Wet opneming buitenlandse
pleegkinderen heeft bepaald dat een verleende beginseltoestemming geldt voor
de duur van drie jaar. Daarmee was een indicatie gegeven over de termijn gedurende
welke in beginsel van de betrouwbaarheid van de betreffende gegevens mag worden
uitgegaan. Overigens bleek uit de gegevens over de wachttijden in de donorlanden
dat deze in alle gevallen korter zijn dan de geldigheidsduur van de beginseltoestemming.Deze overwegingen brachten de Nationale ombudsman tot de slotsom dat de
thans door het Ministerie van Justitie gebruikte termijn veel te lang is.De onderzochte gedraging was dan ook in zoverre «niet behoorlijk».In een aanbeveling in het rapport gaf de Nationale ombudsman de Minister
van Justitie in overweging om de procedure van het verlenen van
beginseltoestemming tot opneming van een buitenlands pleegkind zodanig in
te richten dat de termijn waarbinnen de beslissing op een dergelijk verzoek
wordt genomen, wordt bekort, met als oriëntatiepunt de in de overwegingen
genoemde redelijke termijn van één jaar.Bij brief van 7 januari 1997 reageerde de Staatssecretaris van Justitie
op de aanbeveling. De Staatssecretaris deelde mee dat zij, vanuit de bereidheid
om zoveel mogelijk gevolg te geven aan de aanbeveling, had bestudeerd welke
alternatieven zich voordeden voor een bekorting van de procedure. Daartoe
had zij overleg gevoerd met het Bureau Voorlichting Interlandelijke Adoptie
(Bureau V.I.A.) en de Raad voor de Kinderbescherming. Een en ander had geleid
tot een nieuwe aanpak; deze zal ertoe leiden dat de duur van de procedure
wordt teruggebracht tot ongeveer veertien maanden. In de toekomst zou mogelijk
een verdere reductie kunnen worden gerealiseerd. De Staatssecretaris schetste
de volgende procedure:«Onmiddellijk na hun eerste aanvraag zal de Dienst Preventie, Jeugdbescherming
& Reclassering de gegevens van de aspirant-pleegouders doorgeven aan het
Bureau V.I.A. Het Bureau kan dan snel overgaan tot aanmaak en verzending van
acceptgirokaarten. Zodra de betalingen binnen zijn zal het Bureau V.I.A. de
planning maken voor de verschillende voorlichtingsbijeenkomsten.De ervaring heeft echter geleerd dat de inning van de verschuldigde voorlichtingsgelden
een aanzienlijke tijd vergt. Bovendien is er in verband met verhinderingen
doorgaans nogal wat tijd gemoeid met het opstellen van een sluitende planning
voor de voorlichtingsbijeenkomsten. In het kader van de ook bij de overheid
voorgestane klantvriendelijke bejegening moet belanghebbenden voor een en
ander voldoende tijd worden gegund. Gelet op deze factoren worden de fasen
a. en b. (t/m de voorlichting; No) tezamen gesteld op voorlopig tien maanden.De Raad voor de Kinderbescherming is van oordeel dat een termijn van acht
weken voor het uitbrengen van een gezinsrapport te kort is. De kwaliteit van
zijn onderzoek loopt daardoor gevaar. In zaken als de onderhavige zijn doorgaans
ten minste vier à vijf gesprekken nodig om voldoende inzicht te krijgen.
Op advies van de Raad is daarom voor het gezinsrapport een periode van twaalf
à dertien weken uitgetrokken.De Raad heeft toegezegd te zullen onderzoeken of deze periode verder kan
worden bekort. Een mogelijkheid daartoe wordt gezien, indien de inplanning
van het raadsonderzoek in de tijd naar voren kan worden geschoven en direct
aansluit bij het einde van de voorlichtingsfase.Met het Bureau V.I.A. en de Raad voor de Kinderbescherming ben ik overeengekomen
dat zij na het aanloopjaar 1997 gedurende een overgangsperiode van drie jaar
de thans bestaande achterstanden zullen inlopen. Dit houdt in dat zij in 1997
zestien en vervolgens tweeëndertig groepen van elk ongeveer acht aspirant-pleegouderparen
jaarlijks extra in hun werkplannen zullen opnemen. Een snellere inhaalmanoeuvre
is om verschillende redenen niet mogelijk of niet wenselijk.De inhaaloperatie vergt een aanzienlijke financiële inzet. Er moet
extra personeel worden aangesteld bij het Bureau V.I.A. en bij de Raad voor
de Kinderbescherming. Op de begroting van de Dienst Preventie, Jeugdbescherming
& Reclassering is geen ruimte voor een nog grotere inspanning.Bovendien zou bij een te snelle doorstroming van aspirant-pleegouders
de vraag naar kinderen plotseling zoveel groter dan het aanbod zijn, dat niet
denkbeeldig is dat bij veel ouders de plaatsing van een kind niet binnen
de geldigheidsduur van hun beginseltoestemming kan geschieden.Indien die toestemming moet worden verlengd brengt dat extra werkzaamheden
mee die de inhaaloperatie en de bekorting van de totale procedure negatief
beïnvloeden.Mijn verwachting is dat in de hiervoor beschreven aanpak de duur van de
procedure in het jaar 2000 zal zijn bekort tot ongeveer veertien maanden.
Hierbij zij aangetekend dat de effectuering van die aanpak overigens niet
in alle gevallen tot de snellere opneming van een buitenlands pleegkind zal
leiden. Een kritische factor blijft het beperkte aanbod van kinderen. Voorts
wordt erop gewezen dat bij de berekeningen ervan is uitgegaan dat het jaarlijks
aantal nieuwe aanvragen om een beginseltoestemming nagenoeg gelijk blijft.
Het laatste jaar gaf een stijging te zien. Het valt echter nog niet vast te
stellen of deze incidenteel is dan wel een nieuwe trend inluidt.»De Nationale ombudsman dankte de Staatssecretaris van Justitie in een
brief van 31 januari 1997 voor haar reactie op de aanbeveling. Hij stelde
vast dat wat betreft de duur van het eerste deel van de procedure voor beginseltoestemming –
de inning van de bijdragen en planning van de voorlichtingssessies –
er geen verschil van inzicht bestond. De aanbeveling van de Nationale ombudsman
was erop gericht dit deel van de procedure af te ronden in tien maanden. Ook
de Staatssecretaris ging daarvan nu uit.Met betrekking tot de duur van het onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming
achtte de Nationale ombudsman de argumenten van de Staatssecretaris voor een
langere periode dan acht weken niet voldoende overtuigend. De Nationale ombudsman
wees in dit verband op de overwegingen in rapport 96/447 dat bij tijdige planning
en een begin van het onderzoek direct aansluitend op de laatste voorlichtingsbijeenkomst
een en ander in het algemeen binnen acht weken kan zijn afgerond. Ook de Raad
voor de Kinderbescherming opperde de mogelijkheid om het onderzoek en de laatste
voorlichtingssessie direct op elkaar te laten aansluiten. De Nationale ombudsman
gaf aan dat hij het onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming op dit
punt graag tegemoet zag.Voorts merkte de Nationale ombudsman op dat uit de brief van de Staatssecretaris
naar voren kwam dat, na een overgangsperiode, met de procedure nog ongeveer
dertien maanden gemoeid zouden zijn. De Nationale ombudsman nam daarom aan
dat de in de brief genoemde streeftermijn van ongeveer veertien maanden op
een misverstand berustte.Ten aanzien van de door de Staatssecretaris gekozen overgangsperiode tot
het jaar 2000 deelde de Nationale ombudsman mee dat hij begrip heeft voor
de praktische kant van de inspanningen die nodig zijn.Vervolgens merkte de Nationale ombudsman nog het volgende op:«Een punt van andere orde betreft de gevolgen van een tijdelijke
toename van het aantal aspirant-ouders die – wanneer het aanbod van
kinderen gelijk blijft – door het «inhaaleffect» wordt veroorzaakt.
Deze gevolgen zijn echter niet voor alle ouders gelijk. Het valt te verwachten
dat degenen die opteren voor een baby van maximaal twee jaar tijdelijk wat
langer zullen moeten wachten.Uiteindelijk kan dit echter Justitie niet worden verweten, gezien het
kennelijk al bestaande krappe aanbod van kinderen in deze categorie en de
daarmee gepaard gaande wachttijden bij de bemiddelende instanties. Anders
ligt het echter voor de categorie aspirant-ouders die de voorkeur geven aan
een zogenoemd moeilijk plaatsbaar kind, of die vanwege hun leeftijd in feite
geen andere keuze hebben dan die voor een dergelijk kind; de situatie van
de familie R. (in rapport 96/447) is daarvan een goed voorbeeld. Voor deze
ouders betekent de overgangsperiode van drie jaar dat zij gedurende deze tijd
langer moeten wachten op de mogelijkheid tot opneming van een kind dan in
feite nodig is. Er is immers een groot aanbod van «moeilijk plaatsbare
kinderen». Het is in het belang van zowel die kinderen als van de betrokken
aspirant-ouders dat de termijn van deze categorie zo snel mogelijk wordt verkort.
In het kader van het onderzoek hebt u toegelicht waarom u het ongewenst acht
om in het kader van de procedure met betrekking tot de beginseltoestemming
voorrang te geven aan degenen die een moeilijk plaatsbaar kind willen opnemen.
Nu u echter hebt besloten om de doorlooptijden te bekorten zou het, in de
overgangsperiode, passend zijn om ervoor te zorgen dat in ieder geval de aspirant-ouders
die een «moeilijk plaatsbaar» pleegkind wensen, zo'n kind –
dat dus vrijwel direct na het verlenen van de beginseltoestemming plaatsbaar
is – ook daadwerkelijk zo snel mogelijk kunnen opnemen.»De Nationale ombudsman verzocht de Staatssecetaris om binnen vier weken
op het bovenstaande te reageren. 10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor RechtsbijstandIn 1996 werden op het terrein van de Raden voor Rechtsbijstand twee rapporten
uitgebracht. In beide gevallen werd de klacht gegrond verklaard.Op één zaak zal hier nader worden ingegaan.In rapport 96/108 ging het om een klacht van een advocaat uit Vlissingen
over een gedraging van de Raad voor Rechtsbijstand te 's-Gravenhage. De advocaat
klaagde over het uitblijven van een beslissing van de Raad op een toevoegingsaanvraag,
alsmede over het uitblijven van een beslissing op het beroep dat hij in vijf
zaken had ingediend tegen de weigering hem een toevoeging te verstrekken.De Nationale ombudsman oordeelde dat door het lang uitblijven van een
beslissing op de toevoegingsaanvraag door de Raad in strijd was gehandeld
met de redelijke termijn van acht weken uit artikel 4:13 van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb). Voorts had de Raad, op grond van het bepaalde in artikel
4:14 Awb, verzoeker, toen de termijn van acht weken niet was gehaald, moeten
informeren over een nieuwe redelijke termijn waarbinnen een beslissing tegemoet
kon worden gezien.Ook ten aanzien van de beslissing op de diverse beroepschriften constateerde
de Nationale ombudsman dat de Raad de termijn van tien weken van artikel 7:24,
tweede lid Awb, waarbinnen op het beroep had moeten worden beslist, dan wel
een verdagingsbesluit van vier weken (artikel 7:24, vijfde lid Awb) had moeten
worden genomen, had overschreden. Op beide onderdelen was de gedraging van
de Raad dan ook «niet behoorlijk».Tijdens het onderzoek naar aanleiding van de klacht was gebleken dat de
Raad voor Rechtsbijstand te 's-Gravenhage de ontvangst van de beroepschriften
van de advocaat pas na ongeveer twee maanden had bevestigd. De reden hiervoor
was dat de Raad bij ontvangen beroepschriften eerst een inhoudelijke beoordeling
verrichtte, die was gericht op het onderzoeken van de gegrondheid, de ontvankelijkheid
of de noodzaak om een zaak ter zitting van de bezwaar- en beroepscommissie
te behandelen. Het streven naar een logistiek zo efficiënt mogelijke
verwerking had geleid tot de keuze voor het combineren van een inhoudelijke
beoordeling en een ontvangstbevestiging.In het rapport oordeelde de Nationale ombudsman dat artikel 6:14 Awb voorschrijft
dat een bestuursorgaan de ontvangst van bezwaar- en beroepschriften schriftelijk
bevestigt. Gelet op de vereiste rechtszekerheid en de in de Awb genoemde termijn
van tien weken waarop de Raad op het beroepschrift moet beslissen, mocht,
naar het oordeel van de Nationale ombudsman, van de Raad worden verwacht dat
kort na ontvangst van het schrijven zo'n bevestiging van ontvangst zou worden
verstuurd.Door een ontvangstbevestiging pas na twee maanden te versturen, had de
Raad dan ook gehandeld in strijd met de strekking van artikel 6:14 Awb. In een aanbeveling in het rapport gaf de Nationale ombudsman de Raad voor
Rechtsbijstand in overweging om de werkwijze ten aanzien van het versturen
van een ontvangstbevestiging ter heroverwegen, gelet op de strekking van artikel
6:14 Awb.Bij brief van 30 juli 1996 reageerde de Raad voor Rechtsbijstand op de
aanbeveling. Meegedeeld werd dat de inhoud van het rapport van de Nationale
ombudsman in deze zaak voor de Raad aanleiding was geweest om de administratieve
organisatie rond de behandeling van zaken die worden voorgelegd aan de commissie
bezwaar en beroep van de Raad voor Rechtsbijstand, te herzien
en in overeenstemming te brengen met het bepaalde in de Algemene wet bestuursrecht.
De desbetreffende medewerkers waren inmiddels geïnstrueerd en er zou
intensief toezicht worden gehouden op de naleving van de voorschriften. De
aanbeveling van de Nationale ombudsman inzake de verzending van ontvangstbevestigingen
had de Raad overgenomen. In een brief van 4 september 1996 liet de Nationale
ombudsman de Raad weten met instemming te hebben kennisgenomen van het besluit
van de Raad om de aanbeveling op te volgen. 10B.2 Centraal Orgaan Opvang AsielzoekersDe Nationale ombudsman bracht in 1996 één rapport uit dat
betrekking heeft op een gedraging van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers
(COA).De klacht was niet gegrond.Daarnaast werd in vier zaken op dit terrein het onderzoek tussentijds
beëindigd, hetzij omdat betrokkenen hun klacht introkken, al dan niet
nadat het COA aan hun klacht was tegemoet gekomen, hetzij omdat inmiddels
anderszins een oplossing voor de klacht was bereikt.Eén van die gevallen zal hier worden besproken.Op 26 maart 1996 ontving de Nationale ombudsman een verzoekschrift van
een asielzoeker waarin hij erover klaagde dat het COA in een folder van oktober
1995 zonder zijn toestemming een foto van hem en zijn gezin had afgedrukt
en deze folder had verspreid.In een reactie op de klacht deelde het COA mee dat de klacht gegrond was,
aangezien inderdaad aan verzoeker geen toestemming was gevraagd om een foto
van hem en zijn gezin in de folder te plaatsen. Voorts deelde het COA mee
dat naar aanleiding van de in oktober/november 1995 ingevoerde standaardprocedure,
en ter voorkoming van klachten als de onderhavige, het oude foto-archief zou
worden vernietigd. Bij eventuele herdruk van producten waarin foto's waren
opgenomen uit de tijd van voor de standaardprocedure, zouden deze foto's worden
vervangen door nieuwe foto's, voor het maken waarvan wel toestemming was gegeven.
De folders waarin de foto's van betrokkene en zijn gezin waren afgedrukt,
konden uit praktisch oogpunt niet meer worden teruggenomen. Het COA gaf echter
de verzekering dat de resterende folders met de bewuste foto niet zouden worden
verspreid. Deze folder zou worden herdrukt zonder de foto van verzoeker en
zijn gezin.Gelet op dit resultaat achtte de Nationale ombudsman een nader onderzoek
naar aanleiding van de klacht niet zinvol; het onderzoek werd op 6 augustus
1996 beëindigd. Korte tijd later, op 19 augustus 1996, tijdens een werkbezoek
van de Nationale ombudsman aan één van de opvangcentra voor
asielzoekers, kreeg de Nationale ombudsman voorlichtingsmateriaal uitgereikt.
Onder dat materiaal bevond zich de folder met de bewuste foto. Nadat hierover
met het COA contact was opgenomen, bood het COA bij brief van 5 september
1996 zijn oprechte excuses aan voor de gemaakte fout. Alle opvangcentra waren
nogmaals op de hoogte gebracht van het feit dat de bewuste folder niet meer
mocht worden verspreid, aldus het COA. 11 BINNENLANDSE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Binnenlandse Zaken begint onderdeel 11A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 11B worden cijfers genoemd. Voor
een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de Nationale ombudsman
in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld
van de overheid in 1996, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de
hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  8 Ontvangen in 1996  + 124Te behandelen  132 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 76   2) onderzoek     a. rapport6 – 119 b. tussentijds beëindigd3743 In
behandeling per 01/01/97  13Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken (124) steeg licht ten opzichte van 1995 (118). Het
aantal afgedane zaken (119) daalde licht ten opzichte van 1995 (132). Van
de 119 afgedane zaken werden 43 zaken (36,1%) afgedaan nadat zij in aanmerking
waren gebracht voor onderzoek. Er werden zes rapporten uitgebracht (1995:
7). In de 37 tussentijds beëindigde zaken betrof 91,3% één
van de vereisten van zorgvuldigheid, met name dat van voortvarendheid (60,9%). 11A.2 Binnenlandse VeiligheidsdienstDe Nationale ombudsman bracht in 1996 één rapport (96/295)
uit over de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). In de zaak die leidde tot
dit rapport klaagde verzoeker erover dat de BVD volgens hem jarenlang onterecht
en op voor hem onnodig bezwarende wijze belangstelling aan de dag had gelegd
voor zijn persoon. In reactie op de klacht deelde de Minister van Binnenlandse
Zaken mee dat verzoeker bij de BVD genoteerd staat als (mogelijk) lid van
de CPN in de periode 1978–1981, en dat de BVD in de jaren 1982–1984
gegevens over verzoeker had vastgelegd over zijn contacten met de harde kern
van de kraakbeweging. Op basis van de verkregen informatie, waaronder begrepen
de informatie waarvoor de Minister om geheimhouding had gevraagd, oordeelde
de Nationale ombudsman dat niet was gebleken van feiten of omstandigheden
op grond waarvan moest worden geconcludeerd dat de BVD ten aanzien van verzoeker
op onjuiste wijze uitvoering had gegeven aan de taak die hij op grond van
de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten heeft te vervullen. Hij
oordeelde de onderzochte gedraging «behoorlijk».In drie zaken werd het onderzoek beëindigd op initiatief van de Nationale
ombudsman, in één geval omdat de Minister alsnog reageerde op
verzoeksters vraag om inzage, en verontschuldigingen aanbood voor de lange
behandelingsduur, en in twee andere gevallen omdat door de BVD werd toegezegd
dat betrokkenen binnen enkele weken een antwoord zouden ontvangen op hun verzoek
om inzage. 11A.3 USZO AlgemeenSinds 1 januari 1996 worden de uitkeringsregelingen voor (semi-) overheids-
en onderwijspersoneel uitgevoerd door de Stichting Uitvoeringsinstelling Sociale
Zekerheid voor Overheid en Onderwijs (USZO), gevestigd te Heerlen. Tot 1 januari
1996 werden deze uitkeringen verzorgd door de Dienst Uitvoering Overheidspersoneel
(DUO) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, de productgroep Uitkeringen
Onderwijspersoneel van de Informatie Beheer Groep, het Sociaal Zekerheidsbedrijf van het Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Abp) en de Dienst Sociale
Zekerheid Militairen van het Ministerie van Defensie. USZO werkt vanuit negentien
districtskantoren in het land. De uitkeringen worden berekend, toegekend en
beheerd door de drie administratieve verwerkingscentra, in opdracht van de
tot toekenning van een uitkering bevoegde Minister. Voor de verwerkingscentra
USZO-Groningen (dat de ontslaguitkeringen voor onderwijs- en onderzoekspersoneel
verzorgt) wordt verwezen naar hoofdstuk 12, § 12A.2, en voor USZO-Defensie
(dat de uitkeringsregelingen voor militairen uitvoert) naar hoofdstuk 14,
§ 14.2.In opdracht van de Minister van Binnenlandse Zaken geeft het verwerkingscentrum
USZO-Zoetermeer uitvoering aan de ontslaguitkeringsregelingen voor personeel
van de rijksoverheid. Genoemde Minister is eveneens het verantwoordelijke
bestuursorgaan voor het verwerkingscentrum USZO-Heerlen, dat in opdracht van
het Fonds Arbeidsongeschiktheidsverzekering voor Overheidspersoneel (FAOP)
en het Abp uitvoering geeft aan de uitkeringsregelingen bij arbeidsongeschiktheid. 11A.3.1 USZO-ZoetermeerUSZO-Zoetermeer (tot 1 januari 1996: DUO) draagt zorg voor de ontslaguitkeringen
aan circa 23 000 uitkeringsgerechtigden. Een deel daarvan wordt behandeld
door de vestiging te Emmen, die overigens op 1 april 1997 wordt gesloten.
In 1996 is één rapport (96/585) uitgebracht (1995: 2), dat onder
meer betrekking had op de behandeling van een verzoek aan de DUO om afkoop
van wachtgeld. Het oordeel van de Nationale ombudsman hield onder meer in
dat het tot tweemaal toe laten verstrijken van de beslistermijn op verzoekers
bezwaarschrift zonder de termijn te verdagen of verzoeker om instemming met
verder uitstel te vragen, niet in overeenstemming was met de bepalingen ter
zake in de Awb.Verzoeker klaagde er ook over dat op zijn in de ochtend gedane telefonische
mededeling dat hij die ochtend nog zijn dossier wilde inzien, was gezegd dat
dit die dag pas na 14.00 uur mogelijk was. De Nationale ombudsman overwoog
dat het voorschrift dat een dossier gedurende een week ter inzage moet liggen
niet inhoudt dat dit 24 uur per dag mogelijk moet zijn, alleen al gelet op
de praktische onuitvoerbaarheid daarvan. Het bestuursorgaan kan daarom –
binnen redelijke grenzen – bepalen dat inzage op afspraak dan wel op
bepaalde uren mogelijk is. In dit geval kon in beginsel van 10.00 tot 16.00
uur inzage worden gegeven. Het feit dat dit op de dag dat verzoeker belde
pas na 14.00 uur mogelijk was, vormde geen aanleiding de klacht op dit punt
gegrond te achten, omdat verzoeker van deze situatie geen nadeel heeft ondervonden.In 1996 werden negentien in onderzoek genomen verzoekschriften afgedaan
via interventie (1995: 22). Deze zaken, die alle betrekking hadden op aangelegenheden
van incidentele aard, hebben niet geleid tot een rapport, omdat de kwestie
door tussenkomst van de Nationale ombudsman kon worden opgelost en er geen
belang meer was dat een voortzetting van het onderzoek rechtvaardigde. 11A.3.2 USZO-HeerlenIn 1996 werden negen klachten afgehandeld over USZO-Heerlen. In één
geval leidde het onderzoek tot een rapport (96/457). In de overige acht gevallen
werd het onderzoek beëindigd nadat door interventie de zaak kon worden
opgelost, zodat er geen belang meer was dat de voortzetting van het onderzoek
rechtvaardigde.De oorzaken van de problemen in deze gevallen (en in andere gevallen die
in onderzoek zijn genomen, maar op 1 januari 1997 nog in behandeling
waren) zijn te herleiden tot de gevolgen van de omstandigheden waarin USZO-Heerlen
al vanaf januari 1996 verkeert. Per 1 januari 1996 is er in geval van arbeidsongeschiktheid
geen aanspraak meer op invaliditeitspensioen ingevolge de Abp-wet, maar op
een WAO-conforme uitkering. Als gevolg van deze nieuwe regelgeving dienden
de per 1 januari 1996 al lopende uitkeringen (circa 18 000) te worden
geconverteerd. Om deze reden werden vanaf januari 1996 de uitkeringen bij
wijze van voorschot uitbetaald, zolang deze nog niet definitief konden worden
vastgesteld. Medio november 1996 was dat echter in 7 500 van de 18 000
gevallen nog niet gebeurd. De ontvangen klachten betroffen in hoofdzaak de
gevolgen van de verhoogde werkdruk en een tijdelijk personeelstekort bij USZO-Heerlen,
zoals het niet of te laat beantwoorden van brieven en het uitblijven van de
definitieve vaststelling van de uitkering. 11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse ZakenOp het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken werden verder
nog drie rapporten uitgebracht. Eén rapport had betrekking op onder
andere de Rijks Bedrijfsgezondheids- en Bedrijfsveiligheidsdienst (RBB) en
twee op de Dienst Ziektekostenvoorziening Overheidspersoneel (DZVO) te Emmen.
In één zaak werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond
verklaard, in twee zaken was de klacht niet gegrond. Medische keuringIn de zaak die leidde tot rapport 96/405 klaagde verzoeker er onder meer
over dat de RBB hem, in het kader van zijn sollicitatie naar de functie van
douane-ambtenaar, voor deze functie ongeschikt had verklaard omdat hij aan
suikerziekte lijdt. De Minister van Binnenlandse Zaken gaf in reactie op de
klacht aan dat suikerziekte op twee punten een contra-indicatie vormt voor
de functie van douane-ambtenaar, namelijk op de punten van belastbaarheid
en veiligheid. De Nationale ombudsman oordeelde dat de Minister met de door
hem gegeven toelichting op de keuringsrichtlijnen en de keuringsuitslag, in
relatie tot de voor de bewuste functie geldende functie-eisen, aannemelijk
had gemaakt dat er in verband met verzoekers ziekte grond bestond om verzoeker
niet geschikt te verklaren voor die functie. De gedraging van de RBB was op
dit onderdeel «behoorlijk». Op twee andere punten, te weten de
behandeling van verzoekers herkeuringsverzoek en het uitblijven van toegezegde
informatie, kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat «niet behoorlijk»
was gehandeld. Wijzigingen in regelgevingDe beide rapporten die over de DZVO werden uitgebracht (96/115 en 96/200)
betreffen de informatieverstrekking door de DZVO over wijzigingen in de Regelgeving
ziektekostenvoorziening overheidspersoneel (Z.v.o.-regeling). In de zaak die
leidde tot rapport 96/200 zette de Minister uitvoerig uiteen waarom de wijzigingen
in de Z.v.o.-regeling pas op 25 april 1995 in de Staatscourant konden worden
gepubliceerd.Ten aanzien van de informatieverstrekking aan potentiële Z.v.o.-gerechtigden
deelde de Minister mee dat wijzigingen in de Z.v.o.-regeling worden gepubliceerd
in de Staatscourant. Daarnaast worden wijzigingen bekend gemaakt in personeelsbladen
en bladen van de vakcentrales. De informatieverstrekking door de DZVO over
wijzigingen in de Z.v.o.-regeling heeft in 1995 op diverse manieren plaatsgevonden,
aldus de Minister. Individuele voorlichting aan potentiële Z.v.o.-gerechtigden,
onder wie verzoeker, voor de datum van ingang van de wijziging van de vergoedingenlijst,
was echter niet mogelijk, omdat het te voren niet bekend is welke Z.v.o.-gerechtigden
een aanvraag zullen indienen.De Nationale ombudsman kon de Minister in zijn standpunt volgen. Gelet op enerzijds het feit dat de Z.v.o.-regeling aan overheidspersoneel
onder bepaalde voorwaarden recht geeft op een tegemoetkoming in de ziektekosten
die voor eigen rekening zijn gebleven en anderzijds het aantal potentiële
Z.v.o.-gerechtigden, kon de DZVO in redelijkheid ervan afzien om alle potentiële
Z.v.o.-gerechtigden te voren individueel van de wijzigingen in kennis te stellen.
Het feit dat verzoekers adres bij de DZVO bekend kan zijn omdat hij in het
verleden een beroep heeft gedaan op de Z.v.o.-regeling doet aan het vorenstaande
niet af. De Nationale ombudsman oordeelde dat de DZVO uit een oogpunt van
actieve en toereikende informatieverstrekking geen verwijt viel te maken.
De onderzochte gedraging was dan ook «behoorlijk».Twee onderzoeken over de handelwijze van de DZVO werden tussentijds beëindigd.
In één geval waren maatregelen genomen om de achterstand in
de behandeling van bezwaarschriften weg te werken. In het andere geval ontving
betrokkene alsnog een antwoord op haar brief, en werd haar toegezegd dat haar
een exemplaar van een nieuw Vergoedingenbesluit zou worden toegezonden.Ook in drie andere zaken werd het onderzoek niet afgerond. Eén
van deze zaken betrof het Nederlands Instituut voor Brandweer en Rampenbestrijding
(NIBRA). Omdat het NIBRA verzoeker had meegedeeld dat hij alsnog kon deelnemen
aan de selectieprocedure voor een voltijds officiersopleiding, en verzoeker
had laten weten dat hij zich inmiddels hiervoor had opgegeven, zag de Nationale
ombudsman niet langer reden om het onderzoek voort te zetten. 11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN: ALGEMEEN BURGERLIJK PENSIOENFONDSIn 1996 werd één rapport uitgebracht over een gedraging
van het Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Abp) van voor 1 januari 1996, het
moment van de privatisering van het Abp.Dit rapport (96/128) betreft een klacht over de behandelingsduur van een
bezwaarschrift. Pas na ruim 23 weken besliste het Abp op het bezwaarschrift,
zonder dat tussentijds de beslissing was verdaagd, of verzoeker om instemming
met verder uitstel was verzocht. De Nationale ombudsman achtte dit in strijd
met de wettelijke bepalingen en daarom «niet behoorlijk».Drie in onderzoek genomen verzoekschriften over een gedraging van het
Abp werden afgedaan via interventie. In twee gevallen verschafte het Abp,
na tussenkomst van de Nationale ombudsman, alsnog de gevraagde informatie
en in één geval ging het Abp alsnog over tot de gevraagde besluitvorming,
onder aanbieding van verontschuldigingen voor het onbeantwoord laten van verzoekers
brieven. 12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen begint onderdeel
12A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
12B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  11 Ontvangen in 1996  + 95Te behandelen  106 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 67   2) onderzoek     a. rapport4 – 97 b. tussentijds beëindigd2630 In
behandeling per 01/01/97  9In 1996 steeg het aantal verzoekschriften met betrekking tot het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (95) ten opzichte van 1995 (50), met
90%. Deze stijging kan met name worden verklaard uit de overheveling van de
verantwoordelijkheid voor de behandeling van zaken die betrekking hebben op
de uitkeringen voor onderwijspersoneel van de Informatie Beheer Groep naar
het Ministerie (zie hierna, § 12A.2). 12A.2 USZO-GroningenDe productgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel (UO) van de Informatie
Beheer Groep te Groningen is per 1 januari 1996 opgegaan in de Stichting USZO
te Heerlen (zie hoofdstuk 11A.3, onder Algemeen).De uitkeringsregelingen voor onderwijs- en onderzoekspersoneel worden
uitgevoerd door het verwerkingscentrum USZO-Heerlen wat betreft de uitvoering
van de WAO-conforme regeling (zie daarvoor onder 11A.3.2) en door het verwerkingscentrum
USZO-Groningen, dat uitvoering geeft aan het Besluit Werkloosheid onderwijs-
en onderzoekpersoneel (BWOO).In het Jaarverslag 1995 (blz. 267) is melding gemaakt van het naar verhouding
grote aantal klachten (87) dat over de productgroep UO was afgedaan. Dit aantal
hield verband met de verhoogde werkdruk in de tweede helft van 1994 en het
grootste deel van 1995, die onder meer werd veroorzaakt door een grote toename
van nieuwe aanvragen om een ontslag of ziekte-uitkering, de invoering van
het BWOO per 1 maart 1994, de wijzigingen in het geautomatiseerde systeem
voor de verwerking van gegevens en de voorbereidingen die nodig waren voor
de uitvoering van de nieuwe organisatiestructuur, per 1 januari 1996.Van de in 1996 afgedane verzoekschriften (49) werden er vier afgedaan
door middel van een rapport. In twee daarvan werd geconcludeerd dat de klacht
gegrond was; in één geval was de klacht deels gegrond en deels
niet gegrond en werd deels geen oordeel gegeven, en in het vierde geval was
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond. In 45 gevallen werd geen rapport
uitgebracht, omdat betrokkenen alsnog werden tegemoet gekomen en er geen aanleiding
bestond om het onderzoek voort te zetten.Deze verzoekschriften hadden voor een deel nog betrekking op de gevolgen
van de werkdruk in 1995, maar betroffen ook omstandigheden die zich in 1996
manifesteerden. Zo ontstond begin 1996 een piek in de werkbelasting van USZO-Groningen
door de ongeveer 900 bezwaarschriften die werden ingediend in verband met
een wijziging in het BWOO per 1 januari 1996 betreffende de verrekening van
neveninkomsten met de ontslaguitkering. De klachten die over de gevolgen daarvan
werden ontvangen, betroffen het niet of laat reageren op telefonische en schriftelijke verzoeken om informatie (onder meer rapport 96/274)
en de verwerking van wijzigingen in het geautomatiseerd systeem.Ook de jaarlijks terugkerende piek in de werkbelasting in de maanden juli
en augustus – in verband met het grote aantal aanvragen om een ontslaguitkering
van degenen die met ingang van het nieuwe schooljaar, per 1 augustus, geheel
of gedeeltelijk hun betrekking hebben verloren gaf aanleiding tot een aantal
klachten. Deze klachten betroffen, evenals in vorige jaren, in hoofdzaak het
uitblijven van een beslissing op de aanvraag of het uitblijven van een eerste
betaling van de uitkering of een voorschot op die uitkering. Ingevolge het
BWOO betaalt het uitvoeringsorgaan een voorschot op de uitkering indien uitsluitend
onzekerheid bestaat over de hoogte van de uitkering (en het recht als zodanig
dus vast staat). Naar aanleiding van de klachten op dit punt stelde USZO-Groningen
dat zij in alle gevallen streefde naar een beslissing op de aanvraag binnen
zes weken na de ontvangst daarvan, en dat zij, mits daar om wordt gevraagd,
een voorschot betaalbaar stelde.Voor zover de uitkeringsgerechtigde een financieel nadeel ondervindt van
fouten inzake zijn uitkering, is USZO-Groningen in beginsel bereid dit nadeel
te vergoeden. Daarvan kan sprake zijn in het geval dat het bruto bedrag van
de in een eerder jaar netto uitbetaalde uitkering wordt teruggevorderd en
het bruto-deel van deze terugbetaling niet via een teruggave van belasting
en premies kan worden gecompenseerd. Een ten onrechte te laat betaalde uitkering
gaf USZO-Groningen aanleiding een vergoeding toe te kennen, bestaande uit
de wettelijke rente over de periode van de vertraging.Een belangrijke bron van klachten over USZO-Groningen is tenslotte dat
het uitkeringsgerechtigden lang niet altijd duidelijk is waar zij recht op
hebben. Dit doet zich met name voor in de vele gevallen waarin de uitkering
in verband met neveninkomsten moet worden verrekend of teruggevorderd.Op 5 november 1996, tijdens één van de onderzoeken van de
Nationale ombudsman, deelde USZO-Groningen namens de Minister over de werkvoorraden
en achterstanden het volgende mee:«Onlangs is door u in een telefonisch onderhoud (...) de afhandelingstermijn
van de correspondentie aan de orde gesteld. De reden hiertoe is de aanhoudende
klachtenstroom die terug te voeren is op het niet of veel te laat reageren
op brieven. Ook het te lang uitblijven van een beslissing op een aanvraag
om een werkloosheidsuitkering en/of een (voorschot) betaling, als gevolg waarvan
betrokkenen zonder inkomsten zitten, geven aanleiding tot veel klachten.Zoals bij u bekend is, heeft de «politiek» pas medio december
1995 het licht op groen gezet voor de oprichting van een uitvoeringsorganisatie
voor de uitvoering van de sociale zekerheid voor overheid en onderwijs (de
Stichting USZO). Met ingang van 1 januari 1996 worden de onderwijsuitkeringen,
die daarvoor door de Productgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel (UO) van
de Informatie Beheer Groep werden uitgevoerd, voortgezet door de Stichting
USZO.Mede hierdoor is de noodzakelijke herinrichting van het verwerkingskantoor
USZO-Groningen pas laat op gang gekomen. De achterstand uit 1995 wordt weliswaar
gedeeltelijk ingelopen, maar loopt opnieuw vertraging op als gevolg van een
belangrijke wijziging in de regelgeving per 1 januari 1996. De aard van deze
wijziging, namelijk de afschaffing van de anticumulatiebepalingen en daarmee
van de mogelijkheid voor veel betrokkenen om een bedrag vrij in te verdienen,
leverde veel vragen en protesten (bezwaarschriften) op. Hetzelfde geldt in meerdere of mindere mate met betrekking tot het ingrijpende
pakket aan wijzigingen van de regelgeving per 1 augustus 1996.De stand van zaken per ultimo oktober 1996 is als volgt:Herziening van uitkeringen in verband met inkomsten heeft in veel gevallen
een terugvordering/verrekening tot gevolg. Met name de hoeveelheid verzoeken
om een schulduitleg had een onacceptabele omvang aangenomen. Om de achterstand
in te lopen heeft de afdeling invordering (Innen) in 1996 een berekeningsprogramma
ontwikkeld, waarmee op een minder tijdrovende en vooral duidelijker manier
een schulduitleg kan worden opgesteld. Met behulp van dit «instrument»
en het inhuren van een team tijdelijke krachten heeft de directie van USZO-Groningen
een actieplan opgesteld. Dit plan voorziet erin ultimo december 1996 de achterstand
weg te hebben gewerkt.De opgelopen achterstand met betrekking tot het afgeven van beslissingen
op bezwaarschriften is op dit moment teruggebracht tot begin juli 1996. Eind
december 1996 wordt dit begin oktober 1996. Dit neemt niet weg dat er in afzonderlijke
situaties eerder beslissingen worden genomen, met name als het gaat om gegrondverklaringen.In de loop van het eerste kwartaal 1997 wordt de afhandeling binnen de
termijnen gebracht die de Algemene wet bestuursrecht (Awb) aangeeft.De «overige» correspondentie is tot en met de maand juni 1996
afgehandeld. Echter, als gevolg van de jaarlijkse piekbelasting (rond augustus)
in de stroom van aanvragen om een werkloosheidsuitkering is er opnieuw een
achterstand opgetreden. In de komende maanden zal hieraan de nodige extra
aandacht worden gegeven.Tenslotte de aanvraagverwerking: In de afgelopen maanden is met behulp
van een zeer strakke planning een afhandelingstermijn van ca. 8 weken aangehouden.
Eind juli/begin augustus 1996 was genoemde termijn niet meer haalbaar (aanvraagpiek
bereikt). In verband hiermee zijn alle betrokkenen waarvan de aanvraag niet
binnen 8 weken kon worden afgehandeld, hiervan per brief d.d. 2 augustus 1996
op de hoogte gebracht. Bij deze mailing is een antwoordstrook gevoegd waarmee
men in de gelegenheid werd gesteld een voorschot aan te vragen. De procedure
was nogmaals nodig per 5 september 1996. Op dit moment is aan te geven dat
begin december 1996 de (werk-)voorraad aanvragen 3 à 4 weken zal bedragen...» 12A.3 Overige zakenNaast de onderzoeken naar gedragingen van de USZO-Groningen (zie § 12A.2)
sloot de Nationale ombudsman in 1996 zeven keer een onderzoek af naar een
gedraging die eveneens werd toegerekend aan de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen. Er werden vier rapporten uitgebracht.Twee keer luidde de conclusie van de Nationale ombudsman dat de klacht
gegrond was. Eveneens twee keer was de klacht niet gegrond. In drie gevallen
werd het onderzoek tussentijds beëindigd.Rapport 96/057 betrof een klacht over de rijksgecommitteerde, belast met
het toezicht op de examens van de Stichting Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens
(verder SNAP), alsmede over de inspectie van het onderwijs. Verzoeker had
bij deze rijksgecommitteerde en vervolgens bij de inspectie van het onderwijs
geklaagd over een examen midden-management van de SNAP, waaraan hij had deelgenomen. Gezien eerdere, gemotiveerde afwijzingen van verzoekers klacht door de
SNAP had de rijksgecommitteerde, volgens de Nationale ombudsman, voor de motivering
van zijn beslissing op de klacht kunnen volstaan met het verwijzen naar eerdere
antwoordbrieven van de SNAP. De rijksgecommitteerde had zijn beslissing om
verzoekers klacht af te wijzen derhalve voldoende gemotiveerd.De inspectie van het onderwijs is, op grond van artikel 22 van de Wet
op de erkende onderwijsinstellingen, belast met het toezicht op de erkende
onderwijsinstellingen. De SNAP is geen erkende instelling. In reactie op verzoekers
klacht liet de onderwijsinspectie verzoeker weten dat de SNAP niet onder haar
toezicht viel. De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedragingen
van de rijksgecommitteerde en de onderwijsinspectie «behoorlijk»
waren.Een klacht over de inspecteur beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
leidde tot rapport 96/591. Verzoekster volgde de opleiding tot leidster kindercentra
via het leerlingwezen bij de Landelijke Stichting Opleiding Verzorgende en
Dienstverlenende Beroepen (verder OVDB). Zij klaagde bij de inspecteur over
de volgens haar onvoldoende begeleiding door een consulente van de OVDB, waarbij
zij de nodige voorbeelden noemde. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman
had de inspecteur – vanuit zijn toezichthoudende taak op het cursorisch
onderwijs – onderzoek moeten doen naar deze klacht, zeker omdat begeleiding
een essentieel aspect is van een praktijkopleiding zoals verzoekster die volgde.
Dit was echter niet gebeurd. De onderzochte gedraging was dan ook «niet
behoorlijk».De klacht die ten grondslag lag aan rapport 96/058 werd ingediend door
het onderwijzend personeel van de inmiddels opgeheven defensiescholen in Duitsland.
Volgens de verzoekers was de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
de toezegging niet nagekomen dat de (gunstige) rechtspositieregeling voor
het burgerpersoneel van het Ministerie van Defensie analoog van toepassing
zou zijn. Verzoekers meenden op basis van de gestelde toezegging aanspraak
te kunnen maken op een wachtgeld op het niveau van de regelingen die op 1
januari 1990 golden. Voorts stelden verzoekers dat de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen had toegezegd dat de zogeheten «muurbloempjesregeling»
van toepassing zou zijn; dit is een gunstige overgangsregeling voor personeel
van opgeheven scholen die geen fusiepartner hebben kunnen vinden. Uit de brieven
van het Ministerie, waarop verzoekers zich beriepen, bleek echter niet (met
voldoende zekerheid) dat de regeling die gold voor het burgerpersoneel van
Defensie naar analogie zou worden toegepast wat betreft het van toepassing
blijven van oude wachtgeldregelingen. Verzoekers konden aan de bedoelde brieven
niet de gerechtvaardigde verwachting ontlenen dat ten aanzien van hun wachtgeldaanspraken
een afwijkende regeling zou gelden. Verzoekers legden geen stukken over waaruit
had kunnen blijken dat een toezegging was gedaan over het toepassen van de
«muurbloempjesregeling». De gedraging was op dit punt «behoorlijk».
Het Ministerie had echter ten onrechte nagelaten verzoekers, of de directies
van verzoekers scholen, tijdig, ondubbelzinnig en schriftelijk duidelijk te
maken op welke terreinen de regeling voor het burgerpersoneel van Defensie
naar analogie zou worden toegepast. Op het punt van de informatievoorziening
was het Ministerie tekort geschoten.Rapport 96/105 betreft een beroepschrift tegen de weigering van de gemeenteraad
van de gemeente Den Haag om een door verzoekster – een stichting –
op te richten islamitische basisschool op te nemen in het plan van scholen.
Verzoekster had het beroepschrift ingediend bij de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen. De Nationale ombudsman oordeelde dat
de Staatssecretaris het beroepschrift te weinig voortvarend had afgehandeld.In drie gevallen werd een onderzoek beëindigd zonder een rapport
uit te brengen.Eenmaal gebeurde dit nadat de Minister de inspecteur van het onderwijs
te Breda opdracht had gegeven verzoekers klacht alsnog te onderzoeken.In een ander geval betrof de klacht de weigering van de Minister om verzoeker
de overschrijding te vergoeden van zijn werkkapitaal voor een project in 1991
in Indonesië, voor welke overschrijding hij destijds naar zijn zeggen
toestemming had gekregen van de toenmalige ambassaderaad voor onderwijs te
Jakarta. De Nationale ombudsman zette het onderzoek niet voort nadat verzoeker,
teneinde de ontstane impasse te doorbreken, had laten weten de vordering op
de overheid te willen beperken tot f 16 000, waarna de Minister
meedeelde dat de Directeur Onderzoek en Wetenschap van het Ministerie «na
ampel beraad» had besloten het genoemde bedrag tegen finale afdoening
en kwijting te willen voldoen. 12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersDe Informatie Beheer Groep (IBG) en de OV-Studentenkaart BV zijn afzonderlijk
aangewezen als bestuursorganen die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. Aangezien de OV-Studentenkaart BV alleen nog de lopende zaken met
betrekking tot de OV-Studentenkaart tot en met 31 oktober 1994 afhandelt,
worden beide instanties hieronder samen behandeld. Tabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  95 Ontvangen in 1996  + 406Te behandelen  501 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 326   2) onderzoek     a. rapport31 – 484 b. tussentijds beëindigd127158 In
behandeling per 01/01/97  17In 1996 zijn op het terrein van de IBG en de OV-Studentenkaart BV in totaal
406 verzoekschriften ontvangen; dit betekende een duidelijke daling ten opzichte
van 1995 (531), met 23,5%. Deze daling kan voor een gedeelte worden verklaard
uit het feit dat de productgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel per 1 januari
1996 is overgegaan in USZO-Groningen (zie § 12.A.2). Het aantal
afgedane verzoekschriften (484) daalde eveneens ten opzichte van 1995 (556),
met 12,9%. De 484 afgedane zaken vormen 8,5% van de 5693 binnenwettelijke
klachten die in 1996 werden afgedaan. Van de 484 afgedane zaken werden 158
(32,6%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen
31 rapporten (1995: 52), terwijl in 127 zaken (80,4% van de in onderzoek genomen
zaken) het onderzoek tussentijds werd beëindigd, in de regel na toepassing
van de interventiemethode.Buiten de algemene schulduitlegproblematiek – waar niet veel aan
te doen is, gelet op het complexe karakter van de schuldopbouw – zijn
er voor 1996 geen duidelijke probleemgebieden aan te wijzen. In individuele
gevallen werd door de Nationale ombudsman voor verzoekers veel bereikt. Daartegenover
stond dat soms ook uit reacties van verzoekers bleek dat zij teleurgesteld
waren omdat het werk van de Nationale ombudsman niet het door hen gewenste
resultaat had opgeleverd. Dit deed zich met name voor als er sprake was van
regelgeving met aanzienlijke financiële consequenties, die voor de betrokkene
zeer ongunstig uitwerkte, maar toch uitdrukkelijk zo door de wetgever was
bedoeld. De Nationale ombudsman rest in dergelijke gevallen niets anders dan
de betrokkene de problematiek nog eens helder en zorgvuldig uitleggen. 12B.1.2 Productgroep StudiefinancieringOver de Productgroep Studiefinanciering werden in 1996 vijf rapporten
uitgebracht (1995: 17), alle met betrekking tot de inning van schulden. In
twee rapporten luidde de conclusie dat de klacht gegrond was, in één
geval niet gegrond, en in twee gevallen verklaarde de Nationale ombudsman
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond. In één van deze gevallen (rapport 96/028) deed de Nationale
ombudsman de aanbeveling de invorderingskosten, deurwaarderskosten en rente
niet langer in rekening te brengen, en deze te restitueren. De IBG volgde
deze aanbeveling op.In een ander geval (rapport 96/596) had de IBG de betaling van de maandtermijn
juni 1994 ten onrechte op een andere maand (april 1994) geboekt, zodat de
termijn juni 1994 open was blijven staan. De kosten van de invordering die
daarop volgde, werden aan verzoeker in rekening gebracht. De Nationale ombudsman
achtte het niet juist dat verzoeker voor de kosten van invordering van de
betreffende maandtermijn juni 1994 werd aangesproken: hij had op zijn betalingsopdracht
duidelijk aangegeven dat de betaling bestemd was voor onder meer de termijn
juni 1994. Het verweer van de IBG dat er daardoor een andere termijn zou zijn
blijven openstaan, zodat per saldo hetzelfde bedrag verschuldigd was, achtte
de Nationale ombudsman niet steekhoudend: voor die andere termijn was verzoeker
immers niet conform artikel 107 van de Wet op de studiefinanciering aangemaand,
en konden dus ook geen kosten in rekening worden gebracht. Wel vond de Nationale
ombudsman dat verzoeker veel eerder had moeten reageren op brieven van de
IBG inzake de invordering van de betreffende termijn. Van een burger mag immers
worden verwacht dat hij, binnen de grenzen van het redelijke, zich er voor
inspant om (verder) financieel nadeel (oplopende kosten) te voorkomen. Nu
verzoeker dat in onvoldoende mate had gedaan, deed de Nationale ombudsman
de aanbeveling om hem slechts gedeeltelijk bijvoorbeeld tot de helft van de
invorderingskosten en rente – tegemoet te komen. Op het moment van het
afsluiten van dit jaarverslag was nog geen reactie op deze aanbeveling ontvangen.Meestal was het echter niet nodig een aanbeveling te doen, en werd de
zaak gedurende het onderzoek al zo duidelijk dat het onderzoek kon worden
beëindigd. Er was dan veelal sprake van een interventie. Op het gebied
van de productgroep Studiefinanciering werd in 1996 50 keer een klacht die
in onderzoek was genomen via interventie afgedaan (22 interventies ten aanzien
van de toekenning van studiefinanciering en 28 interventies ten aanzien van
de inning van schulden; 1995: 83 interventies, waarvan 52 over de afdeling
Innen).Meestal kreeg verzoeker in zo'n geval (deels) wat hij wilde, zoals het
alsnog toekennen van studiefinanciering, de lang verwachte beslissing op een
verzoek om informatie of kwijtschelding van de invorderings- en deurwaarderskosten
en rente. Soms werd ook tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman duidelijk
dat de klacht van verzoeker niet gegrond was en dat verder onderzoek zinloos
was. In een dergelijk geval werd het onderzoek beëindigd, maar uiteraard
niet dan nadat verzoeker volledig was geïnformeerd over de kwestie.Overigens werd – in tegenstelling tot vorige jaren – nog slechts
een enkele klacht ontvangen waarin verzoekers stelden nooit een aanmaning
te hebben ontvangen. Dit probleem lijkt, onder meer door het verzenden van
een tweede aanmaning, nagenoeg opgelost.Over telefonische onbereikbaarheid kwam in 1996 geen klacht binnen, ofschoon
soms sprake is geweest van pieken. Na enige wachttijd kon echter toch bijna
altijd contact worden gemaakt met medewerkers van een Steunpunt IBG of met
de Centrale Telefoonkamer (CTK).Ook over de Steunpunten IBG werden geen klachten in onderzoek genomen. 12B.1.3 Productgroep Bezwaar, Beroep en Juridische ZakenIn 1996 werden ook over de productgroep Bezwaar, Beroep en Juridische
Zaken (BBJ) minder klachten onderzocht dan in 1995 (8 klachten: 2 rapporten
en 6 interventies; 1995: 20). In rapport 96/333 oordeelde de Nationale ombudsman
het aanvankelijk afwijzen van schadevergoeding (wettelijke rente) door de
IBG «niet behoorlijk». Gedurende het onderzoek ging de IBG –
met instemming van de Nationale ombudsman – al over tot het toekennen
van wettelijke rente. Overigens oordeelde de Nationale ombudsman dat de omstandigheden
van dit geval niet zodanig waren dat de IBG uit redenen van coulance had moeten
overgaan tot een rentevergoeding over een andere periode dan die waarover
al rente was vergoed. In zoverre was de onderzochte gedraging «behoorlijk».In rapport 96/219 oordeelde de Nationale ombudsman het gedurende lange
tijd niet voldoen aan een uitspraak van het College van beroep studiefinanciering
tot het nemen van een nieuwe beslissing «niet behoorlijk». Ook
in dit geval had de IBG ten tijde van het uitbrengen van het rapport al maatregelen
genomen: aan de uitspraak was toen al voldaan.De zes interventies betroffen vijf keer zaken waarin nog niet op een bezwaarschrift
was beslist hoewel de termijn daarvoor al was verstreken, en één
keer de wijze van afhandeling van een bezwaarschrift. In het laatste geval
werd uitleg gegeven en werden verontschuldigingen aangeboden door de productgroep
BBJ. In de andere vijf gevallen was inmiddels al een beslissing genomen, of
gebeurde dit alsnog. Het onderzoek werd daarna beëindigd. 12B.1.4 OV-Studentenkaart BVIn 1996 zijn 50 onderzoeken afgesloten die betrekking hadden op vorderingen
wegens onterecht bezit van de OV-Studentenkaart in 1991 en 1992 (Niet Rechthebbendheid
in het Verleden: NRV). Zeventien keer werd een rapport uitgebracht. Zestien
keer was de klacht niet gegrond. In één geval achtte de Nationale
ombudsman het volharden in de vordering van het zogenaamde commerciële
maandtarief niet juist (rapport 96/154). De aan dit rapport verbonden aanbeveling
om alsnog, op grond van de hardheidsclausule, het lage tarief van f 61
toe te passen werd door de OV-Studentenkaart BV opgevolgd.Verder werd 33 keer een in onderzoek genomen zaak afgedaan via interventie.Dit leidde zeventien keer tot het verlagen van de vordering naar f 61
per maand, of tot het geheel vervallen van de vordering. In twaalf gevallen
beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek omdat inmiddels duidelijk
was geworden dat hoe dan ook het commerciële tarief van ruim f 300
per maand was verschuldigd. In drie gevallen werd van verzoekers niet de gevraagde
informatie ontvangen, zodat het onderzoek werd beëindigd. In één
geval trok de verzoeker de klacht om hem moverende redenen in.Een voorbeeld was het geval van een verzoekster die een vordering van
de BV ontving van f 1638,50 wegens onterecht bezit van de OV-Studentenkaart
gedurende de maanden maart tot en met juli 1991. Na het nodige telefoon- en
faxverkeer tussen het Bureau Nationale ombudsman, verzoekster, de Hogeschool
Domstad, de Informatie Beheer Groep Groningen en de OV-Studentenkaart BV werd
aannemelijk dat het onterechte kaartbezit niet aan verzoekster was te wijten.
Zij was namelijk door de Hogeschool op eigen initiatief met terugwerkende
kracht uitgeschreven. Verzoekster had het er, toen zij dit ontdekte, maar
bij laten zitten. De vordering van ruim f 1600 was haar echter te veel.
De OV-Studentenkaart BV verlaagde de vordering – gelet
op de tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman gebleken nieuwe feiten
en omstandigheden – naar het «lage» tarief van 5 x f 61.Ten aanzien van de genoemde NRV-vorderingen zullen naar verwachting nog
gedurende enkele jaren klachten worden ontvangen, aangezien de BV in 1997
vorderingen zal instellen ten aanzien van onterecht bezit van de OV-Studentenkaart
in 1993, en in 1998 ten aanzien van onterecht bezit in 1994 (het laatste jaar
dat de OV-Studentenkaart BV de OV-Studentenkaart heeft uitgegeven). 12B1.5 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld
(TSL)Over de productgroep TSL werden twee rapporten uitgebracht. In beide gevallen
ging het om invordering van het lesgeld via de deurwaarder terwijl de betrokkene
stelde geen aanmaning te hebben ontvangen. In rapport 96/487 oordeelde de
Nationale ombudsman het volharden in de invorderings- en deurwaarderskosten
en rente «niet behoorlijk». De aanbeveling om deze kosten en rente
aan verzoeker te restitueren, werd opgevolgd. In rapport 96/465 kon de Nationale
ombudsman geen oordeel geven.In 1996 intervenieerde de Nationale ombudsman twaalf keer in zaken betreffende
de productgroep TSL. Zes keer betrof het de tegemoetkoming studiekosten (TS)
en vijf keer de invordering van het lesgeld. Eén interventie betrof
een klacht over zowel de tegemoetkoming als het lesgeld.Acht van de interventies leidden tot de door verzoeker gevraagde actie
van de IBG (zoals het stopzetten van de dwanginvordering, of het alsnog toekennen
van tegemoetkoming). In vier gevallen werd het onderzoek beëindigd omdat,
gelet op de door de IBG verstrekte informatie, voortzetting van het onderzoek
zinloos was, dan wel omdat beroep was ingesteld bij het College van beroep
studiefinanciering (in een TS-geval). 12B.1.6 Productgroep OnderwijsdienstenOver de Productgroep Onderwijsdiensten werden twee klachten in onderzoek
genomen. In het ene geval betrof het een klacht van een commissielid staatsexamens
muziek over het uitblijven van de uitbetaling van een door hem ingediende
declaratie. Na verontschuldigingen van de Productgroep en een spoedige betaling
trok verzoeker zijn klacht in.De andere klacht leidde tot rapport 96/317. Het Centraal Bureau Aanmelding
en Plaatsing (CBAP; onderdeel van de productgroep Onderwijsdiensten) had volgens
verzoeker ten onrechte de voorna(a)men van zijn zoon «Jan Maarten»
(zonder streepje) geregistreerd als «Jan M.».Zijn zoon luisterde volgens verzoeker naar de roepnaam «Jan Maarten»
en niet naar «Jan» of «Jan M.». De voorna(a)m(en)
van verzoekers zoon was/waren in de gemeentelijke basisadministratie (GBA)
opgenomen als «Jan Maarten».De IBG liet weten dat uitgangspunt van de registratie bij het CBAP de
wijze is waarop de voornamen zijn opgenomen in de gemeentelijke basisadministratie
(GBA). De aangemelde naamsgegevens worden vergeleken met die in de GBA. Pas
indien beide registraties exact overeenstemmen, worden de gegevens als betrouwbaar
aangemerkt en vastgelegd. Voorts neemt het CBAP steeds alleen de eerste voornaam
voluit op in zijn registratie. Dit blijkt voldoende te zijn voor een volledige
identificatie van de geregistreerde personen. Bovendien, aldus de IBG, zou het voluit registreren van alle voornamen een veel groter beslag
aan ruimte met zich meebrengen, zowel op het beeldscherm ten behoeve van de
opname en de weergave van de gegevens, als in het geheugen van het geautomatiseerde
systeem. Indien de roepnaam van verzoekers zoon zou worden vastgelegd als
«Jan-Maarten» of «JanMaarten» (als één
naam) dan zou de tweede voorletter wegvallen en zou het CBAP nog maar één
initiaal voor verzoekers zoon hebben («J.»), en de GBA twee («J.M.»).
Ten slotte liet de IBG weten dat in correspondentie met de geregistreerde
toch alleen maar de eerste initiaal wordt gebruikt, en niet de voluit geschreven
voornaam.De Nationale ombudsman achtte de wijze van registreren van voornamen door
het CBAP redelijk, gelet op de door de IBG aangevoerde argumenten. De voornamen
van verzoekers zoon waren conform deze systematiek geregistreerd en niet was
gebleken van feiten of omstandigheden op grond waarvan van deze systematiek
had moeten worden afgeweken. Afwijking van de systematiek was volgens de Nationale
ombudsman alleen daarom al niet nodig omdat verzoekers zoon door het CBAP
verder alleen schriftelijk wordt benaderd onder zijn initialen J.M., en niet
als «Jan M.». De klacht was daarom niet gegrond. 12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoekDe Nationale ombudsman bracht in 1996 twee rapporten uit over zelfstandige
bestuursorganen op het terrein van onderwijs en onderzoek. Open UniversiteitSinds 1 november 1995 is de Nationale ombudsman bevoegd ten aanzien van
de openbare instellingen voor hoger onderwijs. Rapport 96/570 is het eerste
rapport dat een dergelijke instelling betreft, te weten de Open universiteit
te Heerlen. Verzoeker had het door hem betaalde cursusgeld van f 340
voor de Basiscursus sociale wetenschappen teruggevraagd, omdat hij de cursus
te laat had ontvangen en het onderwerp niet geschikt achtte. Ook vond verzoeker,
die van Canadese afkomst is, de gebruikte taal te lastig en de examenvoorwaarden
niet flexibel genoeg. Tevens zou een medewerker van de Open universiteit hem
hebben toegezegd dat hij zijn geld zou kunnen terugkrijgen.Op grond van de Inschrijvingsvoorwaarden van de Open universiteit vindt
restitutie plaats wanneer geen inschrijving tot stand komt, wanneer de student
overlijdt of wanneer er sprake is van overmacht. De Nationale ombudsman achtte
het juist dat het College van bestuur van de Open universiteit de door verzoeker
genoemde redenen niet had aangemerkt als overmacht. Verzoeker had de gelegenheid
gehad om voor zijn inschrijving in het studiecentrum van de Open universiteit,
gevestigd in zijn woonplaats, kennis te nemen van de inhoud van de cursus.
Als hij van die gelegenheid gebruik had gemaakt, waren zijn bezwaren al voor
zijn inschrijving aan het licht gekomen. Voorts was onvoldoende komen vast
te staan dat aan verzoeker een toezegging was gedaan over restitutie van het
cursusgeld. De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging
van het College van bestuur van de Open universiteit «behoorlijk»
was. Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk
onderzoek TNORapport 96/173 betreft een gedraging van de Nederlandse organisatie voor
toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek TNO (verder TNO). Verzoeker was
van mening dat een medewerkster van TNO in een televisieinterview ten onrechte
de indruk had gewekt dat in Nederland nog geen rolstoel voor
strandgebruik verkrijgbaar was. Verzoeker, die de strandrolstoel «de
zeehond» had ontwikkeld en op de markt gebracht, schreef TNO daarover
een brief, maar ontving geen antwoord.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de medewerkster
van TNO in het bewuste interview melding had gemaakt van «de zeehond»
als mogelijke aanvulling op een door TNO in ontwikkeling genomen terrein/strandrolstoel.
De programmamaker had er echter voor gekozen om de desbetreffende passage
uit het interview niet uit te zenden.Volgens de Nationale ombudsman had TNO niet de indruk gewekt dat er voor
rolstoelgebruikers geen mogelijkheid was om zich op het strand te begeven.
Gezien de verschillen met de terrein/strandrolstoel van TNO, had de medewerkster
van TNO «de zeehond» in redelijkheid kunnen kwalificeren als een
mogelijk aanvullende voorziening. Betrokken medewerkster had in voldoende
mate juiste en objectieve informatie verstrekt. TNO viel ook niet te verwijten
dat zij tegenover degenen die haar om informatie vroegen over de door TNO
in ontwikkeling genomen rolstoel niet eigener beweging melding had gemaakt
van «de zeehond». De onderzochte gedraging was op deze punten
«behoorlijk». De Nationale ombudsman achtte het echter niet juist
dat TNO geen antwoord had gegeven op verzoekers brief. 12B.2.2 Dienst OmroepbijdragenIn 1996 werden vijf rapporten uitgebracht (1996: 10) over de Dienst Omroepbijdragen
(verder DOB). In drie daarvan luidde de conclusie dat de klacht niet gegrond
was. Eén keer was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond, en
één keer deels gegrond, terwijl deels geen oordeel werd gegeven.
In één geval werd het onderzoek tussentijds beëindigd.Aan rapport 96/265 verbond de Nationale ombudsman een aanbeveling. Verzoeker
klaagde in dat geval over de toonzetting van de brief, waarin hij –
ten onrechte zo bleek – werd aangemaand om aan zijn wettelijke aangifte-
en betalingsplicht in het kader van de omroepbijdrage te voldoen. Tevens klaagde
hij er over dat de Dienst Omroepbijdragen geen verontschuldigingen had aangeboden
voor deze brief.Verzoeker voldoet sinds 1964 telkens de omroepbijdrage. Hij ontving daartoe
van de DOB acceptgirokaarten, waarop aan zijn adres de letters «HS»
waren toegevoegd. In de gewraakte (standaard)brief werd verzoeker meegedeeld
dat zijn adres – zonder de toevoeging «HS» – niet
voorkwam in de registratie van de DOB. Dit was naar voren gekomen bij een
vergelijking tussen het geregistreerdenbestand van de DOB en het bestand van
PTT-Post. Overigens was de aanduiding «HS» volgens de PTT-Post
een niet relevante aanduiding voor een benedenwoning.De Nationale ombudsman achtte het niet onredelijk of onjuist dat de DOB
de niet geregistreerde adressen aanschrijft. Daarbij moest echter worden onderkend
dat de gevolgde procedure kan leiden tot aanschrijving van personen die, zoals
verzoeker, al jarenlang kijk- en luistergeld betalen. Ten aanzien van deze
personen was de term «aanmanen», die de DOB had gebruikt, volgens
de Nationale ombudsman onnodig grievend. Dat gold te meer daar het punt van
het «aanmanen» in de opbouw van de brief voorop stond en de zin
waarin het woord «aanmanen» voorkwam was onderstreept. Het voorbehoud
«ook is het mogelijk dat u al eerder aangifte hebt gedaan» viel
daardoor enigszins weg.De Nationale ombudsman oordeelde de gedraging op dit punt «niet
behoorlijk». Hij deed de DOB de aanbeveling de opbouw van de standaardbrief
te veranderen, door te beginnen met de behandeling van de situatie waarin
de betrokkene al aangifte heeft gedaan en het daarna pas te hebben over degenen
die nog aan hun wettelijke verplichtingen moeten voldoen. Alleen
ten aanzien van de laatstbedoelde categorie zou het woord «aanmanen»
passend zijn. In reactie op de aanbeveling liet de DOB weten dat de opbouw
van de standaardbrieven was gewijzigd.Rapport 96/178 betreft de uitleg van het begrip «gezin» in
artikel 114, vierde lid, onder a van de Mediawet. Deze materie is ook aan
de orde geweest in rapporten 93/848 (Jaarverslag 1993, blz. 336) en 94/359
(Jaarverslag 1994, blz. 299), alsmede in de rapporten 95/596 en 95/597 (Jaarverslag
1995, blz. 270). Ging het in die gevallen om drie studenten die één
woning bewonen en om bewoners van een gezinsvervangend tehuis, in dit geval
stelde verzoeker dat hij een gezin had gevormd met zijn broer. De DOB had
hem niettemin aangeslagen voor de omroepbijdrage in verband met een televisie
op zijn slaapkamer, terwijl zijn broer al kijk- en luistergeld betaalde voor
het toestel in de woonkamer. Volgens de Nationale ombudsman kon de DOB zich
op het moment dat de omroepbijdrage werd geheven in redelijkheid op het standpunt
stellen dat gezinsverbanden van tweedegraads-familieleden voor de toepassing
van de Mediawet niet gelijk zijn te stellen met een samenlevingsverband van
echtgenoten.In rapport 96/430 is een klacht over aanmaningskosten aan de orde. De
DOB rekende een betaling van verzoeker eerst toe aan nog openstaande aanmaningskosten,
zodat een bedrag van f 5 aan omroepbijdrage bleef openstaan. Verzoekers
betaling in een daarop volgende periode werd eerst toegerekend aan de schuld
die het langst openstond. Zodoende bleef f 5 aan omroepbijdrage openstaan
over de nieuwe periode, waarvoor verzoeker opnieuw kon worden aangemaand.
Gezien de wijze van toerekenen was er anders dan verzoeker meende –
noch sprake van aanmaningskosten over aanmaningskosten, noch van tweemaal
aanmaningskosten over één termijn van de omroepbijdrage. De
Nationale ombudsman oordeelde de gedraging van de DOB «behoorlijk».De Nationale ombudsman zag echter bij het uitbrengen van rapport 96/430
nog aanleiding de DOB te vragen of het in het geval van een betalingsachterstand
zinvol zou zijn om in zijn berichten expliciet uiteen te zetten hoe betalingen
zijn of worden toegerekend. In reactie daarop liet de directeur van de DOB
op 2 december 1996 onder meer het volgende weten:«Ter voorkoming van eventuele misverstanden acht ik het uiteraard
zinvol te zorgen voor volledige berichtgeving. Echter de situatie waarin het
probleem van de toerekening speelt komt niet in grote aantallen voor en heeft
tot op heden vrijwel geen problemen opgeleverd.De aanpassingen in de berichtgeving kunnen daarom beperkt worden gehouden,
tot de individuele gevallen.Mede naar aanleiding van het onderhavige verzoekschrift is besloten aan
de hand van een maandelijks door de computer geproduceerde lijst, waarop restantvorderingen
kleiner dan f 25 staan vermeld, op individueel niveau te beoordelen hoe
de incasso moet worden voortgezet. Vervolgens wordt maandelijks bij vorderingen
van substantiële betekenis, telefonisch contact opgenomen met de geregistreerde.
In dat onderhoud zal meer dan voorheen duidelijk worden gemaakt dat het restantbedrag
omroepbijdrage betreft. Eenzelfde berichtgeving op individueel niveau vindt
plaats op schriftelijk verzoek van een geregistreerde.In praktische zin wordt het probleem ondervangen door bij de zogenaamde
kruisingsgevallen (dat wil zeggen bij betaling binnen één maand
na verzending van de aanmaning), de aanmaningskosten af te boeken. Geschiedt dit nu handmatig, in het nieuwe incassosysteem, dat naar verwachting
eind volgend jaar operationeel wordt, zal dat automatisch gaan gebeuren.»De rapporten 96/106 en 96/543 betreffen onder meer het optreden van controlefunctionarissen
van de DOB. De klacht die ten grondslag ligt aan rapport 96/106 luidde onder
meer dat controlefunctionarissen verzoekers woning waren binnengetreden, zonder
dat hij daar toestemming voor had gegeven. De Nationale ombudsman overwoog
dat uit de Memorie van Toelichting op de Algemene wet op het binnentreden
blijkt dat de toestemming door de bewoner niet uitdrukkelijk hoeft te worden
gegeven. Van toestemming is eveneens sprake indien uit de gedraging van de
bewoner blijkt dat er sprake is van stilzwijgende toestemming. Uit een bandopname
die verzoeker had gemaakt van het bezoek van de DOB bleek dat verzoeker althans
uiteindelijk – niet expliciet bezwaar had gemaakt tegen het binnentreden
van de betrokken functionarissen. De Nationale ombudsman oordeelde de onderzochte
gedraging op dit punt dan ook «behoorlijk». Verzoeker klaagde
er in dit geval verder nog over dat de DOB had volhard in de invordering van
de verschuldigde omroepbijdrage, en in dat verband was overgegaan tot de verzegeling
van verzoekers apparatuur, hoewel hij geen acceptgiro's – althans geen
acceptgiro's met een juiste naamsvermelding – had ontvangen waarmee
hij had kunnen betalen. Ook op dit punt oordeelde de Nationale ombudsman de
gewraakte gedraging «behoorlijk». Gebleken was dat verzoeker verscheidene
keren in de gelegenheid was gesteld het kijk- en luistergeld te betalen en
dat verzoekers achternaam daarbij verkeerd was gespeld. Daarbij ging het echter
slechts om één onjuiste letter. Dat de tenaamstelling van de
betreffende rekening niet (geheel) correct was geweest, liet volgens de Nationale
ombudsman onverlet dat verzoeker als houder van een ontvanginrichting op grond
van de Mediawet verplicht was de omroepbijdrage te betalen. Overigens had
verzoeker dienen te begrijpen dat de rekeningen met een tenaamstelling die
slechts één letter van zijn naam verschilde en die op zijn adres
aankwamen voor hem bestemd waren. Dat verzoeker dit ook had begrepen, was
voorts gebleken uit het feit dat hij op rekeningen van de DOB had gereageerd
(onder meer door de DOB om uitstel van betaling te vragen).In rapport 96/543 van 15 november 1996 gaat het, behalve over de vraag
of binnentreden in de woning onder dwang had plaatsgevonden, onder meer over
de vraag of controlefunctionarissen van de DOB verzoekers echtgenote onder
dwang een aangifteformulier hadden laten tekenen, waarvan zij de betekenis
niet begreep. De lezingen van verzoeker en de DOB liepen omtrent het laten
tekenen uiteen. Gelet op het feit dat de controlefunctionarissen bevoegd waren
geweest om over te gaan tot ambtshalve registratie, achtte de Nationale ombudsman
het echter niet aannemelijk dat er dwang was uitgeoefend. 13 FINANCIËNTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Financiën begint onderdeel 13A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 13B worden cijfers genoemd. Voor
een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de Nationale ombudsman
in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld
van de overheid in 1996, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de
hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 13A MINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  164 Ontvangen in 1996  + 685Te behandelen  849 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 555   2) onderzoek     a. rapport91 – 797 b. tussentijds beëindigd151242 In
behandeling per 01/01/97  52Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften bedroeg 685, en wijkt niet
veel af van dat over 1995 (708). Het gaat hier in het bijzonder om de Belastingdienst.
Het aantal afgedane zaken (797) steeg ten opzichte van 1995 (736), met 8,3%.
Deze 797 zaken vormen 14% van het totaal van 5693 binnenwettelijke verzoekschriften
die in 1996 werden afgedaan. Daarmee staat het Ministerie van Financiën
op de tweede plaats, ver na het Ministerie van Justitie (33%). Van de 797
afgedane zaken werden 242 (30,4%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Deze 242 zaken vormen 11,4% van alle 2118 zaken die werden
afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Daarmee staat het
Ministerie van Financiën op de derde plaats, na het Ministerie van Justitie
(46,1%) en de politie (12,8%). Er werden 91 rapporten uitgebracht (1995: 96),
terwijl in 151 zaken (1995: 162) het onderzoek tussentijds werd beëindigd,
doorgaans na interventie door de Nationale ombudsman. Het betreft hier 62,4%
van de zaken die zijn afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Daaruit blijkt het belang van de interventiemethode ook op dit terrein.In de rapporten luidde 52,2% van de oordelen «behoorlijk».
De beoordelingscriteria die het meest aan de orde waren, betroffen vereisten
van zorgvuldigheid: 47,2% (met name het vereiste van actieve informatieverstrekking,
14,3%, van voortvarendheid, 13,7%, en van administratieve nauwkeurigheid,
11,8%), alsmede het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit (22,4%) en
van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften (16,8%). Bij de
tussentijds beëindigde zaken ging het in 71,4% om één van
de vereisten van zorgvuldigheid, met name de eis van voortvarendheid (35,4%). 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 InleidingEvenals in de voorgaande jaren hadden ook in 1996 verhoudingsgewijs de
meeste klachten over de Belastingdienst de behandelingsduur van brieven, verzoek-
en bezwaarschriften tot onderwerp. Het aantal afgedane klachten op dit gebied
groeide van 63 in 1995 tot 86 in 1996. Met deze groei is de in het Jaarverslag
1995 (blz. 272) geconstateerde dalende lijn doorbroken. Een duidelijke oorzaak
is hiervoor niet aan te wijzen. Van deze klachten werd een nog groter deel
dan in 1995 afgehandeld via de interventiemethode. In 1995 was dit al ruim
75%, in 1996 bijna 85%. Dit betekent dat in de meeste van de genoemde gevallen
een voor verzoeker bevredigende oplossing kon worden gevonden. In de zaken
op dit terrein die uitmondden in een rapport werd de klacht in het overgrote
deel van de gevallen gegrond verklaard.Tegenover de groei van het aantal klachten op het gebied van de behandelingsduur
stond een afname van het aantal klachten op het gebied van de invordering,
van 48 in 1995 tot 37 in 1996.In dit jaarverslag wordt een aparte paragraaf (§ 13A.2.8) gewijd
aan het Centraal bureau motorrijtuigenbelasting (verder Cbm). De reden daarvoor
wordt gevormd door de door de Nationale ombudsman geconstateerde problemen
als gevolg van de invoering van de houderschapsbelasting, op 1 april 1995.
Uit het vermelde in deze paragraaf komt tevens naar voren dat de maatregelen
die het Cbm naar aanleiding van de geconstateerde problemen heeft genomen,
hebben geleid tot een sterke afname van het aantal klachten. 13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingIn 1996 hadden achttien rapporten (1995: 18) op het terrein van de Belastingdienst
geheel of gedeeltelijk betrekking op beslissingen omtrent rentevergoeding
of schadevergoeding. Daarnaast werd in twee van dergelijke zaken (1995: 3)
het onderzoek tussentijds beëindigd. In één geval gebeurde
dat omdat de Staatssecretaris van Financiën zich alsnog bereid had getoond
de door verzoeker gemaakte adviseurskosten volledig te vergoeden. Verzoeker
was van mening dat deze kosten het gevolg waren van een ernstig verzuim van
de Belastingdienst. In het tweede geval werd het onderzoek beëindigd
omdat verzoekster na ontvangst van de reactie van de Staatssecretaris van
Financiën op haar klacht te kennen gaf dat zij de eerder door de Staatssecretaris
aangeboden vergoeding van de gemaakte adviseurskosten alsnog accepteerde.Een meer algemene beschouwing over het werk van de Nationale ombudsman
met betrekking tot schadevergoeding is opgenomen in het Jaarverslag 1995,
hoofdstuk 1, § 1.3.1 (blz. 30–42). SchadevergoedingVan de achttien rapporten hadden twaalf zaken (1995: 13) (mede) betrekking
op vergoeding van schade. In tien daarvan luidde de conclusie dat de klacht
op dit punt niet gegrond was. In één geval werd de klacht gegrond
verklaard, terwijl ook in één geval werd geoordeeld dat de klacht
deels gegrond en deels niet gegrond was.De regels voor schadevergoeding door de Belastingdienst zijn door de Staatssecretaris
van Financiën, naar aanleiding van het arrest van de Hoge Raad van 1
juli 1993 (rolnummer 15 137, VN 1993, afl. 34), vastgelegd in de Regeling
van 14 februari 1994, nr. AFZ94/846M. In deze Regeling is opgenomen dat vergoeding
van rente en kosten alleen aan de orde kan komen na een beroep op de rechter.
Kosten in de bezwaarfase zonder dat daarop een beroepsfase is gevolgd, zijn
van vergoeding uitgesloten.De toepassing van deze Regeling was aan de orde in het rapport 96/524.
Verzoeker vroeg vergoeding van adviseurskosten en van interne bedrijfskosten
na een procedure voor de belastingrechter die had geleid tot vernietiging
van een naheffingsaanslag omzetbelasting. De weigering van de vergoeding van
de adviseurskosten werd als «behoorlijk» beoordeeld voor zover
die zag op de declaratie voor werkzaamheden die waren verricht na de vernietiging
van de naheffingsaanslag, en als «niet behoorlijk» voor zover
de weigering zag op de declaratie van kosten die waren gemaakt tijdens de
procedure zoals die was geëindigd met de vernietiging van de naheffingsaanslag
door de belastingrechter. De aanbeveling aan de Staatssecretaris om deze laatste
kosten alsnog voor vergoeding in aanmerking te laten komen, werd opgevolgd.De weigering om de interne kosten te vergoeden werd als «behoorlijk»
beoordeeld. Het betrof de kosten voor de door de directeur en de adjunct-directeur
aan de zaak bestede tijd. De Nationale ombudsman was onder meer
van oordeel dat het tijdsbeslag, gelet op de omvang ervan, paste in de normale
taak van de directeur en de adjunct-directeur.Een verzoek om vergoeding van schade zonder dat sprake was van vernietiging
van een aanslag door de belastingrechter was aan de orde in de zaak die leidde
tot rapport 96/429 (VN 1996, afl. 49). Verzoeker vroeg om vergoeding van de
kosten voor een belastingadviseur die hij had ingeschakeld in verband met
fouten van de Belastingdienst. De Belastingdienst had gedurende een reeks
van jaren bij voorlopige en definitieve aanslagen van verzoeker telkenmale
verzuimd de aftrek ter voorkoming van dubbele belasting toe te passen. Van
de vaste regel dat kosten ter bestrijding van een aanslag in de bezwaarfase
in beginsel niet voor vergoeding in aanmerking komen, diende volgens de Nationale
ombudsman in dit geval te worden afgeweken omdat sprake was geweest van een
ernstig verzuim van de Belastingdienst. Dit verzuim bestond er uit dat de
fout stelselmatig was gemaakt, terwijl het verzoeker, ondanks alle inspanningen
daartoe, niet mogelijk was gebleken de Belastingdienst te bewegen tot het
nemen van maatregelen die hadden moeten leiden tot het voorkomen van de fout
in volgende aanslagen. Het verweer van de Staatssecretaris van Financiën
dat de kosten door verzoeker hadden kunnen worden vermeden door telkens na
de ontvangst van een foutieve aanslag zelf met de Belastingdienst te bellen,
werd onder deze omstandigheden van ondergeschikt belang geacht. De Staatssecretaris
had in dit geval zelf al vergoeding van een klein deel van de kosten aangeboden.
Hij had de beperking van de vergoeding echter gebaseerd op de mogelijkheid
om de kosten te vermijden. De aanbeveling om alsnog het gehele bedrag van
de kosten van de belastingadviseur te vergoeden, werd opgevolgd.In andere gevallen waarin eveneens geen sprake was van vernietiging van
een aanslag door de rechter, werd de afwijzing van verzoeken om schadevergoeding
om uiteenlopende redenen als «behoorlijk» beoordeeld.In rapport 96/030 werd geoordeeld dat de Belastingdienst jegens verzoekster
niet onrechtmatig of anderszins verwijtbaar had gehandeld.In rapport 96/069 werd geoordeeld dat de kosten voor rechtsbijstand die
verzoekster had gemaakt na de storting door de Belastingdienst van een teruggaaf
op een rekening van een derde, niet noodzakelijk waren geweest.In rapport 96/159 werd de weigering tot vergoeding van adviseurskosten
in verband met de te late afhandeling van belastingaangiften eveneens als
«behoorlijk» beoordeeld, omdat het inroepen van deskundige bijstand
redelijkerwijs niet nodig was geweest. In deze zaak was ook een vergoeding
geweigerd voor de uren die verzoeker en zijn echtgenote aan de kwestie hadden
besteed. Ook deze weigering was «behoorlijk», omdat niet gebleken
was van financieel nadeel ten gevolge van de bestede uren.In rapport 96/196 was de weigering van de vergoeding van kosten van deskundige
bijstand in de bezwaarfase «behoorlijk» mede omdat de kosten niet
alleen waren terug te voeren op een door de Belastingdienst gemaakte fout
als zodanig.Ook in rapport 96/568 werd de weigering tot vergoeding van adviseurskosten
als niet onjuist beoordeeld, omdat het standpunt dat het maken van die kosten
niet noodzakelijk was geweest niet onredelijk was. RentevergoedingAcht rapporten (1995: 5) hadden (mede) betrekking op het geheel of ten
dele weigeren van een rentevergoeding. In vijf van deze acht rapporten werd
de klacht gegrond verklaard en in drie gevallen niet gegrond.In één van de vijf gevallen waarin de klacht gegrond werd
verklaard, liet de Staatssecretaris van Financiën tijdens het onderzoek
weten alsnog bereid te zijn een rentevergoeding te betalen.
In de overige vier gevallen werd steeds een aanbeveling gedaan.Rapport 96/359 bevat een meer algemene beschouwing over het vraagstuk
van de vergoeding van rente en kosten. In dit rapport constateert de Nationale
ombudsman dat er een tussengebied is tussen enerzijds de gevallen waarin de
rechter een beschikking van de Belastingdienst vernietigt of een aanslag vermindert,
en waarin dus de Belastingdienst in beginsel gehouden is eventuele schade
van de belastingplichtige te vergoeden, en anderzijds de gevallen waarin de
Belastingdienst zonder rechterlijke uitspraak besluit een beschikking te vernietigen
of een aanslag te verminderen. De Regeling van de Staatssecretaris van 14
februari 1994 kent alleen een mogelijkheid van rente- of schadevergoeding
wanneer op de bezwaarfase een beroep op de rechter is gevolgd.In zijn beschouwing constateert de Nationale ombudsman dat op de regel
dat voor vergoeding van rente of kosten gemaakt in de bezwaarfase geen ruimte
bestaat tot nu toe slechts twee, in het rapport omschreven, uitzonderingen
bestaan. De Nationale ombudsman komt echter tot de conclusie dat er meer situaties
zijn waarin de categorische afwijzing in de Regeling van vergoeding van rente
of kosten gemaakt in de bezwaarfase te rigoreus is, en geen recht doet aan
de bijzondere omstandigheden.Hij noemt ten aanzien van de afwijzing van de vergoeding van kosten gemaakt
in de bezwaarfase de situatie waarin sprake is van een bijzondere complexiteit,
zodanig dat van de betrokken belastingplichtige in redelijkheid niet kan worden
verlangd dat hij zijn bezwaren formuleerde zonder deskundige bijstand.Ten aanzien van de vergoeding van rente in de bezwaarfase noemt hij een
situatie die in het bedoelde tussengebied ligt, namelijk de situatie dat een
bezwaarschrift geruime tijd is aangehouden in afwachting van een rechterlijke
uitspraak in een verwante zaak, waarna toewijzing van het bezwaar op grond
van de uitspraak in de afgewachte procedure leidt tot betaling. Bij de beoordeling
van deze situatie speelt de omstandigheid een rol dat in dat geval veelal
ook de Belastingdienst efficiency-voordeel heeft bij het aanhouden van het
bezwaarschrift, zodat het ook vaak de inspecteur is die het voorstel hiertoe
doet. In deze situaties is bovendien de vraag van belang of de inspecteur
de belastingplichtige vooraf heeft geïnformeerd over de nadelige gevolgen
van het aanhouden van het bezwaarschrift voor een mogelijke rentevergoeding.De Nationale ombudsman concludeert in zijn rapport dat onverkorte toepassing
van de Regeling in bijzondere gevallen in strijd kan zijn met de redelijkheid
en de billijkheid. In het onderhavige rapport was sprake van een dergelijk
geval.Verzoeker was om proceseconomische redenen met de Belastingdienst overeengekomen
dat in het geschil tussen hem en de Belastingdienst over de toekenning van
investeringspremie de uitspraak bepalend zou zijn die de rechter zou doen
in de procedures die twee andere belastingplichtigen over hetzelfde geschilpunt
hadden aangespannen. Het door verzoeker ingediende bezwaarschrift werd daartoe
door de Belastingdienst aangehouden. Nadat de rechter in de bedoelde procedures
in het voordeel van de belastingplichtigen had beslist, maakte verzoeker aanspraak
op vergoeding van rente over de investeringspremie die ook hij dientengevolge
ontving. De regeling van de heffingsrente was nog niet van toepassing en de
regeling van de invorderingsrente leidde in dit geval evenmin tot rentevergoeding.
De Staatssecretaris weigerde een rentevergoeding, omdat zich niet de situatie
voordeed van een rechterlijke beslissing tot vermindering van verzoekers aanslag. De Nationale ombudsman overwoog dat deze zaak werd gekenmerkt door het
overleg dat vooraf met de Belastingdienst was gevoerd. Dit overleg had geleid
tot de keuze van de twee zaken die aan de rechter zouden worden voorgelegd,
en tot de toezegging door de Belastingdienst dat de uitspraak van de rechter
maatgevend zou zijn voor de afdoening van de aan te houden andere bezwaarschriften
met identieke bezwaren. Dit betekende dat betrokkenen mochten aannemen dat
de Belastingdienst zou erkennen dat aan het oordeel van de rechter over de
rechtmatigheid van de aan hem voorgelegde besluiten van de Belastingdienst
ook betekenis zou toekomen voor de in overleg met de Belastingdienst aangehouden
identieke zaken. De Nationale ombudsman verbond daaraan de consequentie dat
de aangehouden zaken op het punt van de rentevergoeding behoorden te worden
gelijk gesteld met de zaken die waren herzien ingevolge de rechterlijke uitspraak.
Dit zou slechts anders kunnen zijn wanneer de Belastingdienst verzoeker vooraf
had gewezen op de voor hem nadelige consequentie van het akkoord gaan met
het aanhouden van zijn bezwaarschrift; dat was in dit geval echter niet gebeurd.De Nationale ombudsman verbond aan dit rapport de aanbeveling om de Regeling
van 14 februari 1994 op het punt van de categorische afwijzing van de vergoeding
van kosten, gemaakt in de bezwaarfase, nader te bezien en om het besluit op
het verzoek om rentevergoeding te heroverwegen.De Staatssecretaris liet in reactie op de aanbevelingen in de eerste plaats
weten dat hij de Regeling van 14 februari 1994 op enkele punten zou wijzigen
en dat hij de Belastingdienst opdracht zou geven verzoeken om vergoeding van
rente of kosten die zich afspelen in het hiervoor aangeduide tussengebied
ter behandeling over te dragen aan het Ministerie van Financiën. Tevens
zou hij de medewerkers van de Belastingdienst er op wijzen dat zij belastingplichtigen
moeten attenderen op de gevolgen voor de vergoeding van rente en kosten in
het geval van het aanhouden van een bezwaarschrift. De Staatssecretaris liet
verder weten dat hij het uitgangspunt dat geen recht bestaat op een kostenvergoeding
in de situatie dat de uitspraak op het bezwaarschrift is aangehouden in afwachting
van de uitkomst van een lopende gerechtelijke procedure van de belastingplichtige
of van een ander, in beginsel handhaaft. Bijzondere omstandigheden van een
specifiek geval echter kunnen aanleiding zijn om een uitzondering op dit uitgangspunt
te maken.Met betrekking tot verzoeker verklaarde de Staatssecretaris zich op grond
van de bijzondere omstandigheden van het geval bereid alsnog een rentevergoeding
te betalen.De Nationale ombudsman wees de Staatssecretaris er na diens reactie op
de aanbeveling ter toelichting nog op dat in het rapport de stelling was betrokken
dat, wanneer wordt overeengekomen om een zaak aan te houden totdat de belastingrechter
zich in een soortgelijke zaak heeft uitgesproken, het materieel
de belastingrechter is die de uitkomst van de aangehouden zaak bepaalt. In
het verlengde hiervan ziet de Nationale ombudsman de afspraak om een bezwaarschrift
af te doen overeenkomstig de uitkomst van een (proef)procedure, in het geval
de rechter komt tot een vernietiging en er dus sprake is van onrechtmatigheid,
als een erkenning door de Belastingdienst van de onjuistheid én de
onrechtmatigheid van het aangehouden, niet door de rechter beoordeelde besluit.
De Staatssecretaris is verzocht te zijner tijd het resultaat van de aanpassing
van de Regeling van 14 februari 1994 aan de Nationale ombudsman bekend te
maken. De hiervoor behandelde zaak geeft aanleiding om, in afwachting van de
door de Staatssecretaris aangekondigde aanpassing van de Regeling, aan deze
kwestie hier nog enige nadere aandacht te geven.In dat verband is van belang dat een afspraak van de Belastingdienst met
een belastingplichtige tot het aanhouden van een bezwaarschrift in afwachting
van de uitspraak van de belastingrechter in een overeenkomstige zaak, van
hemzelf of van een andere belastingplichtige, niet alleen aantrekkelijk kan
zijn voor de belastingplichtige – die zich de tijd en de kosten van
een verdere procedure bespaart – maar ook een duidelijk voordeel betekent
voor de Belastingdienst. Immers, het aan te houden bezwaarschrift vergt geen
bijzondere aandacht meer, terwijl het evenmin zal leiden tot een beroepsprocedure
waarin de Belastingdienst verweer moet voeren. Het voorkomen van een beroepsprocedure
is verder uiteraard ook van belang uit een oogpunt van de werklast van de
belastingrechter.Indien een dergelijk aanhouden van een bezwaarschrift zou betekenen dat
de betrokken belastingplichtige naderhand, bij toewijzing van het bezwaar,
geen aanspraak zou kunnen maken op een vergoeding van rente over een eventuele
nabetaling, met als argument dat het niet ging om een zaak waarin sprake was
van een door de belastingrechter vernietigde beschikking, is het, zoals in
rapport 96/359 is overwogen, niet meer dan passend dat hij bij het overleg
over de te maken afspraak over dat gevolg wordt geïnformeerd, zodat hij
dit mogelijke nadeel in zijn afweging kan betrekken. Die informatie zou hem
er overigens toe kunnen brengen om niet in te stemmen met het aanhouden van
het bewuste bezwaarschrift, maar (ook) dit onderwerp te laten zijn van bezwaar
en beroep. Dat zou dan echter betekenen dat de hiervoor genoemde voordelen
voor de verschillende betrokken partijen vervallen.Wanneer de belastingplichtige met de afspraak zou instemmen, zodanig dat
hij daarmee zou aanvaarden dat er geen sprake zal kunnen zijn van vergoeding
van rente, zou dat een zekere onevenwichtigheid betekenen in zijn verhouding
tot de Belastingdienst, nu immers de Belastingdienst wel ten volle profijt
heeft van het aanhouden.De Belastingdienst heeft zich op het standpunt gesteld dat de jurisprudentie
inzake de gevolgen – vergoeding van rente en kosten – van het
vernietigen van een aanslag door de belastingrechter slechts de zaak betreft
die aan de rechter was voorgelegd. De Staatssecretaris heeft de Nationale
ombudsman laten weten dat hij dit uitgangspunt in beginsel handhaaft. Zo'n
benadering miskent echter, zoals de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
al liet weten, dat de afspraak met de belastingplichtige impliceert dat het –
ook – in de aan te houden zaak de belastingrechter is die de uitkomst
bepaalt.Gelet op het voorgaande dringt zich nadrukkelijk de vraag op waarom de
Belastingdienst bij het maken van de afspraak niet steeds tevens zou besluiten
om de af te wachten rechterlijke uitspraak niet alleen te laten doorwerken
op de beschikking op het aan te houden bezwaarschrift, maar om die zaak ook
wat betreft de gevolgen van de vernietiging, op het punt van de vergoeding
van rente, op dezelfde voet af te handelen.Alles bijeen valt er, in verband met de aangekondigde aanpassing van de
Regeling, veel voor te zeggen dat de Belastingdienst bij het maken van de
afspraak tot aanhouden van een bezwaarschrift de betrokken belastingplichtige
tevens de toezegging doet dat hij, wanneer de zaak uiteindelijk in zijn voordeel
wordt afgedaan en er dientengevolge een betaling volgt, over deze betaling
een rentevergoeding zal ontvangen, indien en voor zover daarin niet al wordt
voorzien door de regelingen van de heffingsrente en de invorderingsrente.Ook rapport 96/589 gaat over een verzoek om rentevergoeding in het eerdergenoemde
«tussengebied». Verzoekster had drie bezwaarschriften ingediend
over identieke kwesties. De Belastingdienst stelde verzoekster om
proceseconomische redenen voor dat hij op slechts één van de
drie een uitspraak zou doen, en om de beide andere aan te houden in afwachting
van de uitspraak van de rechter in de zaak waarin uitspraak zou worden gedaan.
Verzoekster ging hiermee akkoord. De rechter besliste in het voordeel van
verzoekster. Verzoekster vroeg vervolgens om toekenning van coulance-rente
voor alle drie de uit zowel de rechterlijke uitspraak als de gemaakte afspraken
voortvloeiende teruggaven. De Staatssecretaris was echter, onder verwijzing
naar de Regeling van 14 februari 1994, slechts bereid tot rentevergoeding
in de zaak die aan de rechter was voorgelegd.De Nationale ombudsman achtte het ook in dit geval niet gerechtvaardigd
om de aangehouden zaken op het punt van de vergoeding van rente anders af
te doen dan de wel door de rechter beoordeelde overeenkomstige zaak. Verder
achtte de Nationale ombudsman ook de berekening van de wél door de
Staatssecretaris toegekende rentevergoeding niet juist.Een aantal rapporten gaat over een verzoek om rentevergoeding na verrekening
van een verlies door middel van carry-back.Rapport 96/068 betreft een verzoek om betaling van coulancerente ingevolge
de resolutie van 12 december 1990 (AFZ90/8697) over een teruggaaf ten gevolge
van verliesverrekening door middel van carry-back. De weigering tot rentebetaling
werd als «behoorlijk» beoordeeld, nu was gebleken dat de verliesverrekening
ten onrechte en tegen eerder gemaakte afspraken in had plaatsgevonden.In rapport 96/276 is de volgende situatie aan de orde. Verzoeker meende
op grond van een ingeleverd aangiftebiljet voor de vennootschapsbelasting
recht te hebben op een teruggaaf ten gevolge van terugwenteling van een verlies.
Hij had echter verzuimd het hoekje van het biljet af te knippen en had dus
niet om een voorrangsbehandeling gevraagd. Ruim negen maanden na inlevering
van het aangiftebiljet vroeg hij om een voorlopige carry-backbeschikking.
Op grond van de algemene doelstelling van de Belastingdienst om verzoekschriften
binnen twee maanden af te handelen, meende verzoeker dat de voorlopige carry-backbeschikking
nu ook binnen die termijn had moeten zijn afgegeven. De Belastingdienst merkte
dit verzoek aan als een alsnog gedaan verzoek om voorrang.De Nationale ombudsman overwoog dat in deze situatie de specifieke termijn
van acht maanden geldt die ook van toepassing is wanneer direct bij het indienen
van een biljet dat later dan zes maanden na afloop van het boekjaar wordt
ingeleverd, al om voorrang wordt gevraagd. De termijn van acht maanden begon
pas op het moment van dat verzoek te lopen. Niettemin deed de Nationale ombudsman
aan de Minister van Financiën de aanbeveling een hogere rentevergoeding
toe te kennen dan al was gedaan, omdat de aanslag overeenkomstig de geldende
norm binnen een jaar na inlevering opgelegd had moeten zijn, en de daarop
volgende beschikking tot verrekening van het verlies binnen twee maanden daarna.
Aan die termijnen was niet voldaan en bij de berekening van de al toegekende
rentevergoeding was daarmee maar ten dele rekening gehouden. De Staatssecretaris heeft de aanbeveling opgevolgd.In rapport 96/448 is sprake van een complexe aangifte, waarvoor niet kon
worden gesteld dat de aanslag binnen een jaar na inlevering behoorde te zijn
opgelegd. Er was niet om voorrang gevraagd. De Nationale ombudsman overwoog
dat de Belastingdienst dan ook niet gehouden was verzoekster voor een voorlopige
carry-backbeschikking in aanmerking te brengen. De behandeling van de aangifte
over het jaar waarop het verzoek zag, had evenwel zonder goede reden veel
langer geduurd dan de behandeling van de aangiften over voorgaande
jaren gemiddeld had geduurd. Bovendien was de aanslag pas negen maanden na
het vaststellen van de hoogte ervan verzonden. De verrekening van het aangegeven
verlies had daardoor ook veel langer geduurd dan had mogen worden verwacht.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoekster in aanmerking behoorde
te komen voor een rentevergoeding gebaseerd op een behandelduur van de aangifte
die gelijk was aan de gemiddelde behandelduur van de aangiften over vorige
jaren, verlengd met een termijn van twee maanden voor het afgeven van de carry-backbeschikking
en twee weken voor de betaling van de teruggaaf. De aanbeveling van die strekking
werd opgevolgd.Rapport 96/518 gaat onder meer over de vraag op welk moment de renteberekening
moet beginnen. Verzoeker gaf voor de inkomstenbelasting een negatief belastbaar
inkomen aan. De Belastingdienst bestreed aanvankelijk de juistheid van een
aantal aftrekposten in verzoekers aangifte, waardoor het belastbaar inkomen
niet langer negatief was.De Nationale ombudsman overwoog dat de Belastingdienst goede gronden had
gehad om de aftrekposten te bestrijden, en dat daarom de termijn voor de renteberekening
over de teruggaaf ten gevolge van de uiteindelijk toch verleende verliesverrekening
niet eerder inging dan op het moment dat de Belastingdienst redelijkerwijs
uitvoering had kunnen geven aan de mededeling dat hij het aanvankelijke standpunt
liet varen. Overigens was de berekening van de coulancerente naar het oordeel
van de Nationale ombudsman niet geheel correct uitgevoerd. 13A.2.3 BehandelingsduurEvenals dat het geval was in 1995, is ook in 1996 ten aanzien van de afdoening
van de meeste klachten over de behandelingsduur van aangiften, bezwaarschriften
en correspondentie met de Belastingdienst gekozen voor toepassing van de interventiemethode.
Hierdoor konden 73 onderzoeken met betrekking tot behandelingsduur tussentijds
worden beëindigd (1995: 49). Interventie door de Nationale ombudsman
leidde in alle gevallen tot oplossing van het door de betrokken verzoeker
voorgelegde probleem, dan wel tot duidelijkheid en begrip voor de oorzaak
daarvan. Dertien onderzoeken op het terrein van de behandelingsduur werden
afgerond met een rapport (1995: 14).In één van deze zaken kwam de Nationale ombudsman tot de
conclusie dat de klacht niet gegrond was, in twee zaken verklaarde hij de
klacht deels gegrond en deels niet gegrond. In de overige tien zaken concludeerde
hij dat sprake was van een gegronde klacht.In de zaak die leidde tot rapport 96/460 voerde de Belastingdienst als
reden voor de lange behandelingsduur aan dat het dossier van verzoeker niet
beschikbaar was geweest, omdat dit zich nog op een andere eenheid van de Belastingdienst
bevond. De Nationale ombudsman was van oordeel dat dit, gelet op onder meer
de mogelijkheid die de Belastingdienst had om telefonisch informatie in te
winnen bij de eenheid waar het dossier zich bevond, slechts gedeeltelijk een
verklaring en in ieder geval geen rechtvaardiging voor de lange behandelingsduur
was.In de zaak die leidde tot rapport 96/479 voerde de Belastingdienst als
reden voor de lange behandelingsduur onder meer ziekte van de behandelend
ambtenaar aan. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman was dit een verklaring,
maar geen rechtvaardiging voor de vertraging in de afhandeling. Een zorgvuldige
werkwijze vereist dat de Belastingdienst erop toeziet dat werkzaamheden van
een behandelend ambtenaar bij ziekte of andere reden van min
of meer langdurige afwezigheid worden overgedragen.Rapport 96/001 betrof een klacht over het niet tijdig afhandelen van een
in 1988 ingediend T-biljet (teruggave loonbelasting) over 1987. Volgens de
Belastingdienst was dit T-biljet nooit ontvangen. Op grond van een door verzoeker
overgelegde kopie van een brief van hem aan het Centraal Betaalkantoor (CBK;
thans: Belastingdienst/Centrale betalingsadministratie) waarin verzoeker refereerde
aan een brief van het Centraal Betaalkantoor aan hem, én gezien het
feit dat verzoeker slechts over 1987 teruggave van belasting had gevraagd –
in andere jaren was hij niet in Nederland werkzaam geweest – achtte
de Nationale ombudsman het aannemelijk dat de brief van het CBK aan verzoeker
een reactie was geweest op het namens hem ingediende T-biljet over 1987. Er
moest dan ook van worden uitgegaan dat dit T-biljet wel degelijk was ontvangen.
Omdat verzoeker niet beschikte over een (kopie-)aanslag over 1987 en de Belastingdienst
erop wees dat aan verzoeker nooit een fiscaal nummer was toegekend, terwijl
dat in beginsel altijd gebeurt voordat een aanslag wordt opgemaakt, achtte
de Nationale ombudsman het verder aannemelijk dat nooit een aanslag was opgelegd.
Hij beoordeelde de onderzochte gedraging als «niet behoorlijk»
en deed de aanbeveling om alsnog een beslissing op het verzoek om teruggave
van loonbelasting over 1987 te nemen. De aanbeveling werd opgevolgd. 13A.2.4 InformatieverstrekkingOp het gebied van de informatieverstrekking handelde de Nationale ombudsman
in 1996 tien klachten af (1995: 21). In zes zaken werd een rapport uitgebracht.
Vier van deze klachten werden niet gegrond verklaard, en twee klachten gegrond.
In vier zaken werd het onderzoek tussentijds beëindigd omdat de Belastingdienst
alsnog aan de bezwaren tegemoet kwam.Rapport 96/009 (AB 1996, nr. 161, m.n. PJS) betreft een klacht over het
verstrekken van informatie aan derden. Verzoekster klaagde erover dat de Belastingdienst
zonder haar voorafgaande toestemming op haar betrekking hebbende belastinggegevens
had verstrekt aan haar voormalige werkgeefster, van wie zij uit hoofde van
haar ontslag een wachtgelduitkering ontving.Ingevolge artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen is het
verboden om informatie over belastingplichtigen te verstrekken aan derden,
tenzij het gaat om informatie die nodig is voor de uitvoering van de belastingwetgeving
door de Belastingdienst. Ingevolge het Voorschrift Informatieverstrekking
1993 kan de Belastingdienst informatie verstrekken aan overheidsinstellingen
ter bestrijding en voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van regelingen
van de overheid. Onder overheidsinstellingen worden onder meer verstaan het
Rijk, provincies, gemeenten en andere openbare lichamen met inbegrip van de
daaronder ressorterende diensten, instellingen en bedrijven.Volgens de Belastingdienst was de desbetreffende stichting een overheidsinstelling,
omdat de werknemers als ambtenaar in de zin van de Algemene burgerlijke pensioenwet
werden beschouwd en dezelfde rechtspositie hadden als de ambtenaren van de
betrokken gemeente. De Staatssecretaris van Financiën stelde zich in
zijn reactie op de klacht echter op het standpunt dat de stichting niet als
een overheidsinstelling kon worden beschouwd omdat het niet ging om een onder
de gemeente ressorterende instelling met een bestuurlijke taak.De Nationale ombudsman was het eens met dit standpunt, en oordeelde de
onderzochte gedraging «niet behoorlijk». De klacht vormde voor
de Staatssecretaris aanleiding om het Voorschrift Informatieverstrekking
1993 te verduidelijken waar het gaat over het begrip overheidsinstelling.Rapport 96/185 (VN 1996, afl. 23) betreft een klacht van een verzoeker
die van 1 juli 1988 tot 1 september 1990 deel had uitgemaakt van een maatschap
die per 1 september 1990 was beëindigd. Verzoeker was van mening dat
de Belastingdienst met hem contact had moeten opnemen voordat aan de maatschap
een naheffingsaanslag omzetbelasting werd opgelegd over de periode 1 juli
1988 tot en met 31 december 1991. Voorts was hij van mening dat de Belastingdienst
nadat de naheffingsaanslag was opgelegd ten onrechte alleen met de gemachtige
van zijn voormalige maat overleg had gevoerd omtrent de verdeling van de aansprakelijkheid
en hem bij dit overleg niet had betrokken.De Nationale ombudsman beoordeelde de onderzochte gedraging als «niet
behoorlijk». Hij overwoog daarbij dat verzoeker als lid van de maatschap
aansprakelijk was voor de helft van het totale bedrag van de aan de maatschap
opgelegde naheffingsaanslag. De Belastingdienst had daarom zowel voor als
na het opleggen van de aanslag ook met verzoeker in contact moeten treden.
Een en ander klemde des te meer nu het ging om een maatschap die al geruime
tijd niet meer bestond.Rapport 96/504 heeft betrekking op onder meer een klacht over de Belastingdienst/Fiscale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), die verzoeker had verhoord en diverse
administratieve bescheiden in beslag had genomen. Volgens verzoeker was hij
niet ingelicht over de reden van het verhoor en de inbeslagneming, en was
hem niet gezegd dat hij niet tot antwoorden was verplicht.De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond. Uit het door de
FIOD opgemaakte proces-verbaal bleek dat verzoeker voor het verhoor was ingelicht
over zijn recht te zwijgen, dat aan hem – alvorens hij een verklaring
aflegde – telkenmale de stukken waren getoond waarover zijn verklaring
werd gewenst en dat hem waar nodig duidelijk was gemaakt welk vermoeden van
schuld aan een strafbaar feit jegens hem bestond. De Nationale ombudsman trok
hieruit de conclusie dat verzoeker voldoende duidelijk was gemaakt wat het
onderwerp was van het verhoor en dat hem daarom eveneens duidelijk moest zijn
geweest waarom de administratieve bescheiden in beslag waren genomen. Ten
overvloede overwoog hij het volgende. Het in de zaak opgemaakte proces-verbaal
werd toegezonden aan de contactambtenaar van de FIOD bij de desbetreffende
eenheid van de Belastingdienst. Hierna was in het zogenaamde tri-partite overleg
besloten de zaak niet voor vervolging voor te dragen bij het openbaar ministerie.
Verzoeker was hiervan echter niet in kennis gesteld. De Belastingdienst deelde
tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman mee dat inmiddels maatregelen
waren genomen waardoor betrokkenen in voorkomende gevallen voortaan wel adequaat
zullen worden geïnformeerd. 13A.2.5 Invordering 13A.2.5.1 VerrekeningMet betrekking tot verrekening onderzocht de Nationale ombudsman in 1996
zes (1995: 6) klachten. In vijf gevallen werd een rapport uitgebracht. Eén
klacht werd deels gegrond en deels niet gegrond verklaard, twee klachten werden
gegrond en twee klachten werden niet gegrond verklaard.Bij één klacht werd het onderzoek door de Nationale ombudsman
tussentijds beëindigd. Het betrof een geval waarin een aantal terugbetalingen
en openstaande schulden op aanslagen op gecompliceerde wijze onderling verrekend
waren. De berekeningen van de Belastingdienst bleken echter correct te zijn. In rapport 96/365 is een aanbeveling gedaan. Het betreft hier een klacht
van een werkgeefster, aangesloten bij de Bedrijfsvereniging voor Hotel-, Café-
Pension- en aanverwante bedrijven. De Bedrijfsvereniging reikte over 1993
aan verzoekster een voorschotpremienota werknemersverzekeringen uit ten bedrage
van f 72 000,48. Ter zake van deze voorschotpremienota vaardigde
de Bedrijfsvereniging in 1993 een dwangbevel uit. Na betekening van dit dwangbevel
door de Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Hilversum kwam verzoekster
op 9 juli 1993 met de Belastingdienst een betalingsregeling overeen. De Belastingdienst
en verzoekster maakten de afspraak dat verzoekster maandelijks f 6 750
zou betalen voor de voldoening van de voorschotpremienota 1993. Verzoekster
achtte het vervolgens niet juist dat de Belastingdienst haar betaling van
15 maart 1994 en het resterende bedrag van de betaling van 12 februari 1994
had verrekend met op dat moment openstaande belastingaanslagen. Dit had tot
gevolg gehad dat haar extra kosten voor de betekening van een dwangbevel in
rekening waren gebracht.De Nationale ombudsman overwoog dat de verrekeningen alleen hadden mogen
plaatsvinden ingeval verzoekster zelf deze bestemming had aangegeven. Nu hiervan
in dit geval geen sprake was geweest, achtte hij de verrekening «niet
behoorlijk». Hij deed dan ook de aanbeveling de kosten van de betekening
van het dwangbevel opnieuw te berekenen. De aanbeveling werd opgevolgd. 13A.2.5.2 BetalingsregelingenOp het gebied van betalingsregelingen handelde de Nationale ombudsman
in 1996 vier klachten af (1995: 12). In alle vier de gevallen werd een rapport
uitgebracht. Twee van deze klachten werden niet gegrond verklaard, en twee
klachten wel gegrond.Rapport 96/350 betreft een klacht over het niet verlenen van uitstel van
betaling voor het openstaande bedrag van een aanslag inkomstenbelasting/premieheffing
volksverzekeringen 1992 op een daartoe gedaan verzoek. Verzoeker had tegen
de uitspraak op het bezwaarschrift tegen deze aanslag op 10 november 1994
pro-forma beroep aangetekend bij het gerechtshof te Amsterdam. Dit beroepschrift
had hij op 2 januari 1995 gemotiveerd. Volgens de Belastingdienst had verzoeker
materieel wel uitstel van betaling genoten, omdat de invordering na het indienen
van het beroepschrift niet werd voortgezet.De Nationale ombudsman was echter van mening dat aan verzoeker ten onrechte
geen uitstel van betaling was verleend. Hij overwoog daarbij dat aan verzoeker
ter zake van de aanslag een dwangbevel was betekend en dat een teruggaaf omzetbelasting
aan verzoeker over het vierde kwartaal 1994 door de Belastingdienst was verrekend
met het openstaande bedrag op de aanslag waarvoor uitstel van betaling was
gevraagd. Nu verzoekers beroepschrift tijdig was ingediend en gemotiveerd,
had aan verzoeker een beschikking moeten worden gezonden waarin hem uitstel
van betaling was verleend. De onderzochte gedraging was op dit punt dan ook
«niet behoorlijk». 13A.2.5.3 KwijtscheldingDe afgelopen jaren is het aantal afgehandelde klachten op het terrein
van kwijtschelding vrijwel constant. In 1994 handelde de Nationale ombudsman
dertien klachten op dit gebied af, in 1995 twaalf en in 1996 werden vijftien
klachten op het gebied van kwijtschelding afgehandeld. In vijf gevallen werd
het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman niet voortgezet. Eén
keer gebeurde dit omdat verzoeker niet reageerde op een verzoek om nadere
informatie, en drie keer omdat de Belastingdienst alsnog tot kwijtschelding
overging. In tien gevallen werd het onderzoek afgerond met een
rapport. In zeven van deze rapporten kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie
dat de klacht niet gegrond was, in de overige drie rapporten luidde de conclusie
«gegrond».In rapport 96/013 kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de afwijzing
van het kwijtscheldingsverzoek juist was, maar de motivering van de afwijzing
onvoldoende. Tijdens het onderzoek liet de Belastingdienst weten bereid te
zijn om, gezien de lange behandelingsduur en de onzorgvuldige wijze van behandelen
van het kwijtscheldingsverzoek, verzoeker niet verder te bemoeilijken voor
de openstaande kosten en rente.Rapport 96/189 betreft een klacht over een negatieve beslissing door de
Belastingdienst/Directie Particulieren Utrecht op een beroep inzake afwijzingen
van kwijtscheldingsverzoeken van de aanslagen vermogensbelasting 1992 en overdrachtsbelasting
1994. Tijdens het onderzoek besloot de Directie Particulieren dat aan verzoeker
ten aanzien van de aanslag vermogensbelasting alsnog kwijtschelding diende
te worden verleend. Ten aanzien van de aanslag overdrachtsbelasting was de
Directie Particulieren hiertoe niet bereid. Zij voerde hiervoor aan dat kwijtschelding
niet mogelijk was, gelet op het zakelijk karakter van de aanslag.De Nationale ombudsman achtte dit standpunt niet juist. Hij overwoog daarbij
dat het volgens de artikelen 10 en 20 van de Uitvoeringsregeling Invorderingswet
1990 (Regeling van 30 mei 1990, nr. WDB90/179, Stcrt. 1990, 103), mogelijk
is om ook voor overdrachtsbelasting (als belasting van rechtsverkeer) kwijtschelding
te verlenen. Dat overdrachtsbelasting als een belastingsoort met een zakelijk
karakter kan worden beschouwd, was volgens de Nationale ombudsman voor kwijtschelding
dan ook niet relevant. Van vast beleid van de Belastingdienst om bij overdrachtsbelasting
nooit kwijtschelding te verlenen was naar zijn mening niet gebleken. De mededeling
van de Belastingdienst dat bij een reeks kwijtscheldingsverzoeken die waren
ingediend na een bekende fraudezaak in het notariaat consequent geen kwijtschelding
was verleend, bood volgens de Nationale ombudsman te weinig grondslag om een
vast beleid in deze aan te nemen, waarin een rechtvaardiging zou kunnen worden
gevonden voor het handhaven van het bewuste afwijzende besluit. De Nationale
ombudsman was dan ook van oordeel dat het besluit om geen kwijtschelding te
verlenen wat betreft de motivering de toets der kritiek niet kon weerstaan,
en deed de aanbeveling een nieuw besluit te nemen op het beroep tegen de afwijzing
van het kwijtscheldingsverzoek van de naheffingsaanslag overdrachtsbelasting
1994. Deze aanbeveling werd opgevolgd.De Leidraad Invordering 1990 (Resolutie van de Staatssecretaris van Financiën
van 25 juni 1990) bepaalt dat geen kwijtschelding van belastingschulden kan
worden verleend indien het aan de belastingschuldige kan worden toegerekend
dat een belastingaanslag niet kan worden voldaan. Daarvan is volgens de Leidraad
onder meer sprake indien het verzoek om kwijtschelding is ingediend voor een
aanslag die het gevolg is van het feit dat een loonbelastingverklaring niet
juist is ingevuld, of dat ten onrechte een verzoek om voetoverheveling is
gedaan.Deze bepaling was onder meer van toepassing in de rapporten 96/052 en
96/279.In de zaak die leidde tot rapport 96/052 had verzoekster bij het ingaan
van haar uitkering in het kader van de Werkloosheidswet ten onrechte verzuimd
een nieuwe loonbelastingverklaring in te vullen voor de AAW/WAO-uitkering
die zij ook genoot. Daardoor werd op deze uitkering te weinig aan loonbelasting/premies
volksverzekeringen ingehouden. Ondanks haar verweer dat de bedrijfsvereniging
haar niet op de noodzaak van het invullen van een nieuwe loonbelastingverklaring
had gewezen, luidde de conclusie van de Nationale ombudsman dat verzoeksters
klacht over de afwijzing van haar verzoek om kwijtschelding niet gegrond was.In rapport 96/279 is eveneens sprake van een verzoekster met meer dan
één bron van inkomen. Ook in dit geval was te weinig loonbelasting
en premies ingehouden als gevolg van onjuist ingevulde loonbelastingverklaringen,
en werd de klacht over de afwijzing van het verzoek om kwijtschelding niet
gegrond verklaard.Ook in rapport 96/454 werd geoordeeld dat het niet kunnen betalen van
aanslagen inkomstenbelasting aan verzoekster moest worden toegerekend. Verzoekster
verrichtte werkzaamheden voor klanten die zij verwierf via een bemiddelingsbureau.
Zij werd rechtstreeks door de klanten betaald en wist dientengevolge dat zij
niet in loondienst was en zelf de belasting en premies volksverzekeringen
over haar verdiensten moest betalen. Daarvoor had zij dan ook geld moeten
reserveren. Nu zij dat ten onrechte niet had gedaan, was de afwijzing van
haar verzoek om kwijtschelding correct.Ook in rapport 96/505 gaat het om een klacht over de afwijzing van een
verzoek om kwijtschelding op formele gronden. In dit geval moesten de betalingsproblemen
aan verzoekster worden toegerekend, omdat zij opzettelijk onjuiste aangiften
voor de inkomstenbelasting had ingediend. Daarnaast speelde hier het feit
een rol dat verzoekster een onderneming dreef en dat een andere schuldeiser
niet tot (gedeeltelijke) kwijtschelding van zijn vordering bereid was. Voor
ondernemers stelt de Leidraad als voorwaarde voor kwijtschelding dat een akkoord
met alle schuldeisers wordt bereikt. De Belastingdienst stelde in dit geval
ook nog dat verzoekster bij haar verzoek om kwijtschelding onjuiste gegevens
had verstrekt. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman nam de Belastingdienst
dit standpunt echter ten onrechte in, nu het onderzoek naar dit punt nog niet
was afgerond.In de zaak die leidde tot rapport 96/528 tenslotte, kon een aanslag inkomstenbelasting
niet worden betaald omdat het geld dat verzoekers daarvoor hadden gereserveerd,
was gestolen. De Nationale ombudsman oordeelde dat het de al dan niet bewuste
keus van verzoekers was geweest het geld op een dusdanige manier te bewaren
dat diefstal niet was uitgesloten. Niet viel in te zien waarom het risico
van teloorgaan van het geld voor rekening van de Belastingdienst moest komen. 13A.2.5.4 Gebruik van dwangmiddelenDe Nationale ombudsman handelde in 1996 twaalf klachten af over de wijze
waarop de Belastingdienst gebruik had gemaakt van de aan hem ten dienste staande
dwangmiddelen. Dit is minder dan in 1995, waarin achttien klachten op dit
gebied werden afgehandeld. In zes zaken werd een rapport uitgebracht. Eveneens
in zes zaken werd het onderzoek tussentijds beëindigd. In twee daarvan
gebeurde dit omdat verzoekers niet reageerden op verzoeken om nadere informatie.
In drie zaken werd het onderzoek niet voortgezet omdat de Belastingdienst
de zaak alsnog tot een bevredigende oplossing bracht. Eénmaal gebeurde
dit op initiatief van verzoekster en tweemaal op initiatief van de Nationale
ombudsman. In één zaak tenslotte werd het onderzoek op initiatief
van de Nationale ombudsman tussentijds beëindigd nadat de Belastingdienst
had toegegeven dat verzoeksters klacht, in tegenstelling tot het eerder door
de Belastingdienst ingenomen standpunt, gegrond was.In de zaken waarin een rapport werd uitgebracht kwam de Nationale ombudsman
vier maal tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was. In de beide andere
zaken concludeerde hij dat sprake was van een gegronde klacht. Rapport 96/450 (VN 1996, afl. 54) betreft een klacht over het niet betekenen
van een inbeslagname door de Belastingdienst/Ondernemingen Apeldoorn en een
klacht over de afwijzing van het beroep tegen de inbeslagneming door de Belastingdienst/Directie
Ondernemingen Noord te Zwolle. Op 9 mei 1995 legde de Belastingdienst/Ondernemingen
Apeldoorn beslag op roerende zaken die zich bevonden in een horeca-gelegenheid.
Onder de roerende zaken bevonden zich twee speelautomaten en een biljart van
verzoekster, een bedrijf dat onder meer speelautomaten en biljarttafels exploiteert.
Verzoekster werd van de inbeslagneming niet in kennis gesteld. Tegen de inbeslagneming
diende zij op 2 juni 1995 een beroepschrift in, waarin zij verzocht de aan
haar toebehorende zaken buiten de verkoop te houden. Op 5 juli 1995 beschikte
de Belastingdienst/Directie Ondernemingen Noord Zwolle afwijzend op het beroep.
In de desbetreffende beschikking stelde de Directie dat uit het geheel van
beschikbare gegevens was gebleken dat de economische verhouding tussen verzoekster
en de belastingschuldige van dien aard was dat de belastingschuldige in feite
de vrije beschikkingsmacht over zijn bedrijf en de beslissingsbevoegdheid
die normaliter bij het ondernemerschap past geheel of ten dele miste, omdat
hij deze moest overlaten aan verzoekster, zonder wie de bedrijfsvoering (of
een deel daarvan) zoals die plaatsvond niet denkbaar was. Het was volgens
de Belastingdienst vast beleid dat in dergelijke gevallen het bodemrecht werd
gehandhaafd.In zijn reactie op de klacht gaf de Belastingdienst/Ondernemingen Apeldoorn
aan dat het de beslaglegger bekend was geweest dat er sprake was van rechten
van derden. Tot betekening van het beslag met betrekking tot de speelautomaten
en het biljart was de Belastingdienst echter niet overgegaan, omdat de ontvanger
nog geen plannen had het beslag uit te winnen en omdat verzoekster blijkens
de indiening van een beroepschrift op de hoogte was van het beslag.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de inbeslagneming wel aan verzoekster
had moeten worden betekend. Hij overwoog daarbij dat het feit dat er geen
plannen waren voor uitwinning, de verplichting tot betekening onverlet liet.
Verder diende verzoekster pas op 2 juni 1995 haar beroepschrift in, ruim na
de acht dagen waarbinnen betekend had moeten worden. Uit het tijdstip van
indiening van het beroepschrift kon dus niet worden afgeleid dat verzoekster
tijdig op de hoogte was geweest van de inbeslagneming. Bovendien werd verzoekster
in verband met de niet-tijdige indiening van het beroepschrift niet-ontvankelijk
verklaard. De klacht werd gegrond verklaard.Ook de klacht over de afwijzing van het beroep achtte de Nationale ombudsman
gegrond. Hij overwoog daarbij dat de Belastingdienst zelf had aangegeven dat
de opbrengst van de exploitatie van de automaten geen aanleiding gaf voor
het aannemen van bedrijfsinvloed. Nu de exploitatie niet van wezenlijke betekenis
was voor de bedrijfsvoering, deed de inhoud van de exploitatie-overeenkomst
er volgens de Nationale ombudsman verder niet toe. Overigens relativeerde
ook de looptijd van die overeenkomst (slechts twee jaar) het gewicht voor
de bedrijfsvoering. Het eigendomsrecht van de exploitant diende dan ook te
worden geëerbiedigd. Een geldleenovereenkomst tussen verzoekster en belastingschuldige
voegde te weinig gewicht toe om hier anders over te oordelen. Hierbij was
van belang dat ten tijde van het beslag de lening, waarvan de hoogte hoe dan
ook al niet erg hoog was, voor het grootste deel al was afgelost. De Nationale
ombudsman was dan ook van mening dat de afhankelijkheid van de belastingschuldige,
via het direct opeisen van het nog openstaande bedrag, te verwaarlozen was.
Nu elke verwijzing in de geldleenovereenkomst naar de exploitatie-overeenkomst
ontbrak, lag het volgens de Nationale ombudsman bovendien niet voor de hand
om onder de verplichtingen die genoemd werden in de geldovereenkomst, ook
de verplichtingen uit de exploitatie-overeenkomst te begrijpen. Dat de Belastingdienst door toepassing van het bodemrecht inbreuk had gemaakt
op verzoeksters eigendomsrecht was volgens de Nationale ombudsman dan ook
niet juist.Hij deed de Staatssecretaris van Financiën de aanbeveling te bevorderen
dat de Belastingdienst/Directie Ondernemingen Noord te Zwolle haar afwijzende
beslissing van 5 juli 1995 zou herzien en met verzoekster in overleg zou treden
teneinde een oplossing te bereiken voor de voor verzoekster eventuele nadelige
gevolgen van de handelwijze van de Belastingdienst. De aanbeveling werd opgevolgd.
Het overleg had tot gevolg dat aan verzoekster het bedrag werd vergoed dat
zij zelf heeft betaald op de executieveiling om haar zaken terug te kopen.Rapport 96/273 gaat over het volgende. De Belastingdienst had beslag gelegd
op de auto van verzoekster en kondigde aan de auto executoriaal te zullen
verkopen. Verzoekster stelde dat de Belastingdienst de auto al eerder aan
haar had behoren terug te geven. De Belastingdienst had namelijk al eerder
beslag gelegd op dezelfde auto en dit beslag na enige tijd weer opgeheven.
Teruggaaf van de auto aan verzoekster was echter achterwege gebleven, omdat
niet duidelijk was welke rechten verzoeksters bank had op de auto. Toen duidelijk
was dat de bank van zijn rechten afzag, had de Belastingdienst inmiddels opnieuw
beslag op de auto gelegd. De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst
niet verweten kon worden dat hij de verkoop nu wilde doorzetten.Rapport 96/504 betreft een klacht over onder meer het beslag dat de Belastingdienst
had gelegd op geld en op sieraden, waarvan verzoeker stelde dat deze zijn
eigendom waren. Het geld en de sieraden bevonden zich ten tijde van de beslaglegging
in een kluis in de woning van verzoekers vader en het beslag werd gelegd ter
zake van belastingschulden van de vader. Verzoeker stelde dat zijn eigendomsrechten
konden blijken uit de inscripties in de sieraden en uit de opdruk op de enveloppe
waarin het inbeslaggenomen geld was verpakt. Deze opdruk bestond namelijk
uit de naam van verzoekers werkgever. De Nationale ombudsman oordeelde dat
de inscripties en de opdruk niet voldoende bewijs voor verzoekers eigendom
opleverden, zodat hij de klacht over de inbeslagname door de Belastingdienst
niet gegrond verklaarde. 13A.2.6 DouaneIn 1996 heeft de Nationale ombudsman vier klachten afgehandeld over gedragingen
van de Belastingdienst/Douane (1995: 3). In alle vier de zaken werd een rapport
uitgebracht. In de vier uitgebrachte rapporten luidde de conclusie van de
Nationale ombudsman driemaal dat de klacht niet gegrond was, en eenmaal dat
deze gegrond was.Rapport 96/050 betreft een klacht over het openmaken van door verzoeker
uit Curaçao meegenomen cadeautjes en het geven van tikken op verzoekers
achterwerk door een ambtenaar van de Belastingdienst/Douane, district Hoofddorp,
alsmede de ongegrondverklaring van de klacht over voornoemde handelwijze door
het hoofd van de betrokken eenheid van de Belastingdienst.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht niet gegrond. Ten aanzien
van het openmaken van de cadeautjes was de Nationale ombudsman van oordeel
dat het begrijpelijk is dat douane-ambtenaren bij het controleren van bagage
van een reiziger niet afgaan op mededelingen van die reiziger omtrent de inhoud
van pakjes, en dat het voor zich spreekt dat bij controle van de inhoud van
pakjes de verpakking kan worden beschadigd. Het kon de betrokken ambtenaar
dan ook niet worden verweten dat hij overging tot controle van
verzoekers cadeautjes, ondanks verzoekers bewering dat zich daarin geen drugs
bevonden.Met betrekking tot het geven van tikken op verzoekers achterwerk oordeelde
de Nationale ombudsman dat op grond van artikel 87, eerste lid, van de Algemene
wet inzake de douane, personen die juist een luchtvaartvoertuig hebben verlaten
door douane-ambtenaren aan een lijfsvisitatie kunnen worden onderworpen. Nu
verzoeker bij het commentaar van het hoofd van de Belastingdienst/Douane,
district Hoofddorp, dat verzoekers lichaam in het kader van de uitgevoerde
visitatie aftastenderwijs was betikt, geen kanttekeningen had geplaatst, diende
volgens de Nationale ombudsman ervan te worden uitgegaan dat de betrokken
douane-ambtenaar de achterzijde van verzoekers lichaam van boven tot beneden
aftastenderwijs had betikt, en dat hij daarbij ook verzoekers achterwerk had
«meegenomen». Gezien het doel waarvoor de visitatie werd uitgevoerd,
bestond er volgens de Nationale ombudsman geen grond om aan te nemen dat de
betrokken ambtenaar verzoeker aan zijn lichaam had gevisiteerd op een wijze
die voor verzoeker onnodig bezwarend was, of die anderszins de toets der kritiek
niet kon doorstaan.Wat betreft de ongegrondverklaring van verzoekers klacht door het hoofd
van de Belastingdienst/Douane, district Hoofddorp, overwoog de Nationale ombudsman
dat de feitelijke behandeling en beoordeling van verzoekers klacht waren uitgevoerd
door een andere ambtenaar dan degene op wie de klacht betrekking had. Daarmee
was voldaan aan de op dit punt aan interne klachtbehandeling te stellen eisen.
Verzoeker kon dan ook voor deze zaak niet worden gevolgd in zijn standpunt
dat het niet juist is dat de ene ambtenaar de andere controleert.Rapport 96/405 betreft een klacht van een verzoeker die had gesolliciteerd
naar een functie bij de Belastingdienst/Douane, district Hoofddorp, en die
door de Rijks Bedrijfsgezondheids- en Bedrijfsveiligheidsdienst (RBB), op
medische grond, ongeschikt werd verklaard voor de desbetreffende functie.
Verzoeker achtte het niet juist dat de Belastingdienst/Douane op 9 oktober
1995 nog niet had gereageerd op zijn herkeuringsverzoek van 20 juli 1995.
Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de Belastingdienst/Douane
het herkeuringsverzoek op 24 juli 1995 had doorgestuurd naar de RBB, met het
verzoek om verzoeker te herkeuren. Door omstandigheden binnen de RBB kon verzoeker
pas worden ingedeeld voor de zitting van de herkeuringscommissie van 27 oktober
1995. Verzoeker werd daartoe door de RBB uitgenodigd bij brief van 16 oktober
1995. Noch de Belastingdienst/Douane, noch de RBB, had verzoeker tussentijds
geïnformeerd over de vertraging in de behandeling van zijn herkeuringsverzoek.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat de Belastingdienst/Douane
primair verantwoordelijk was voor de sollicitatieprocedure, en daarmee ook
voor de berichtgeving aan verzoeker. Hij was dan ook van oordeel dat de Belastingdienst/Douane
de zaak niet op haar beloop had mogen laten, en tijdig bij de RBB had dienen
na te gaan hoe het met de herkeuringsprocedure stond. Tevens had de Belastingdienst/Douane
verzoeker tijdig behoren te informeren over de vertraging in de procedure.
De Nationale ombudsman beoordeelde de onderzochte gedraging op dit onderdeel
dan ook als «niet behoorlijk». Rapport 96/554 heeft betrekking op een klacht over de afhandeling van
bezwaarschriften door de Belastingdienst/Douane, district Groningen en een
in het kader van de afhandeling van de bezwaarschiften gedane mededeling door
de betrokken belastingeenheid aan verzoekster. Verzoekster had een aantal
dochtervennootschappen, waarin de verschillende door haar opgezette ondernemingen
waren ondergebracht. De dochtervennootschap X hield zich bezig met de handel
in food- en non-foodprodukten, terwijl dochtervennootschap Y zich toelegde
op de import en export van sigaretten en aanverwante producten.
De Belastingdienst/Douane, district Groningen legde op 15 maart 1995 aan vennootschap
Y een uitnodiging tot betaling van invoerrechten, accijnzen en omzetbelasting
op voor een bedrag van f 23 106 403,20. Aan vennootschap X
legde de Douane op grond van hoofdelijke aansprakelijkheid eveneens voor dit
bedrag een uitnodiging tot betaling op. De gemachtigde van de vennootschappen
X en Y diende hiertegen op 23 maart 1995 bezwaarschriften in.In reactie op de klacht deelde de Belastingdienst/Douane, district Groningen,
mee dat de uitnodigingen tot betaling waren opgelegd naar aanleiding van de
constatering dat er onregelmatigheden hadden plaatsgevonden bij de afstempeling
dan wel de aftekening van elf communautaire vervoersdocumenten T1. Verder
liet voornoemde belastingeenheid weten dat de door vennootschap Y op 2 mei
1995 ten behoeve van de behandeling van de bezwaarschriften verstrekte nadere
informatie allerlei vragen en twijfels had opgeroepen rond de feitelijke gang
van zaken omtrent de transporten van de bewuste partijen sigaretten. De vaststelling
van deze feiten vond plaats in het gerechtelijk vooronderzoek dat vanaf 9
maart 1995 tegen de dochtervennootschappen van verzoekster liep. Uitspraak
op de beide bezwaarschriften kon niet eerder worden gedaan dan wanneer in
het gerechtelijk vooronderzoek opheldering was verkregen omtrent de vragen
over de feitelijke gang van zaken. Tenslotte liet de belastingeenheid weten
dat op 2 februari 1996 schriftelijk om toestemming was verzocht voor de verlenging
met één jaar van de behandelingstermijn van de beide bezwaarschriften,
waarbij de nauwe relatie met het gerechtelijk vooronderzoek als bijzondere
omstandigheid ter rechtvaardiging van deze termijnverlenging naar voren was
gebracht. De Staatssecretaris van Financiën had op 4 maart 1996 schriftelijk
zijn toestemming gegeven voor het verlengen van de termijn.De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging van de Belastingdienst/Douane,
district Groningen, op het punt van de behandelingsduur van de bezwaarschriften
«behoorlijk» was. Hij overwoog daarbij dat de Belastingdienst,
op grond van hoofdstuk 6, punt 9 van het Voorschrift Algemene wet bestuursrecht,
reguliere bezwaarschriften in beginsel binnen drie maanden na ontvangst dient
af te handelen. In dit geval was naar de mening van de Nationale ombudsman
geen sprake van een als eenvoudig te beschouwen kwestie, zodat een langere
termijn dan drie maanden viel te billijken. Voorts was er naar zijn mening
sprake van de in voornoemd voorschrift genoemde bijzondere omstandigheid waarbij
de termijn van een jaar waarbinnen uitspraak moet worden gedaan, kan worden
verlengd met een jaar. Voor de afdoening van de beide bezwaarschriften was
het namelijk een vereiste dat er zoveel mogelijk duidelijkheid bestond over
de gang van zaken bij de transporten van de bewuste partijen sigaretten. Aangezien
in redelijkheid viel te verwachten dat de Belastingdienst door de uitkomst
van het gerechtelijk vooronderzoek nadere informatie zou verkrijgen over de
feitelijke toedracht, achtte de Nationale ombudsman het gerechtvaardigd dat
de Belastingdienst de behandeling van de beide bezwaarschriften had aangehouden.Volgens verzoekster had de Belastingdienst in een bespreking met haar
op 12 januari 1996 gezegd dat een regeling over de uitnodigingen tot betaling
bespreekbaar was indien verzoekster daaraan voorafgaand de beide bezwaarschriften
zou intrekken. Uit de door de Belastingdienst aan de Nationale ombudsman overgelegde
stukken kwam naar voren dat tijdens voornoemde bespreking aan verzoekster
was voorgehouden dat wanneer zij, met het oogmerk om een eind te maken aan
de financiële onzekerheid, een regeling wenste te treffen met de Belastingdienst,
daarvan in ieder geval de intrekking van de beide bezwaarschriften onderdeel
zou uitmaken. Uit de overgelegde stukken bleek niet dat de Belastingdienst
de voorwaarde zou hebben gesteld dat een regeling niet eerder bespreekbaar
was dan nadat verzoekster de bezwaarschriften had ingetrokken. Dat de Belastingdienst
in de bespreking van 12 januari 1996 had aangegeven dat ingeval een regeling
werd overeengekomen, in die regeling diende te worden opgenomen dat de bezwaarschriften
werden ingetrokken, achtte de Nationale ombudsman niet onjuist. De Belastingdienst
verstrekte verzoekster daarmede de informatie die nodig was voor het maken
van een juiste afweging ter zake van het al dan niet aangaan van een regeling
met de Belastingdienst. Ook op dit onderdeel van de klacht oordeelde de Nationale
ombudsman de gedraging «behoorlijk».Tenslotte werd in 1996 nog een reactie ontvangen op de in 1995 in rapport
95/498 (AB 1996, nr. 18, m.n. PJS; Jaarverslag 1995, blz. 282) gedane aanbeveling
om het uitgangspunt dat indieners van klachten worden gehoord wanneer zij
daartoe de wens te kennen hebben gegeven nog eens onder de aandacht te brengen
van de eenheden van de Belastingdienst, en om over deze praktijk adequate
informatie te verstrekken, bijvoorbeeld door middel van een aanpassing van
de brochure «Welke rechten heeft u bij de Belastingdienst». De
aanbeveling werd opgevolgd. 13A.2.7 Overige klachten op het terrein van de Belastingdienst BelastingteruggaafTen aanzien van de situatie dat de Belastingdienst een belastingteruggaaf
stort op een ander rekeningnummer dan het rekeningnummer waarop de betrokken
belastingplichtige de teruggaaf had gewenst, wijkt het beeld in 1996 niet
wezenlijk af van 1995. De Nationale ombudsman deed in 1996 elf klachten (1995:
8) af met betrekking tot dit onderwerp. In zes gevallen werd het onderzoek
tussentijds beëindigd omdat verzoekers tevreden waren gesteld, of de
Nationale ombudsman om een andere reden geen aanleiding zag om het onderzoek
voort te zetten. In één van deze zaken had de Belastingdienst
de teruggave gestort op het op het aangiftebiljet vermelde telefoonnummer
van verzoeker. In vijf gevallen werd het onderzoek afgesloten met een rapport.
In drie van deze rapporten verklaarde de Nationale ombudsman de klacht op
dit punt gegrond; in twee van deze drie gevallen had de Belastingdienst de
door de belastingplichtige doorgegeven wijziging van het voor de teruggaaf
te gebruiken rekeningnummer niet adequaat verwerkt. Overigens oordeelde de
Nationale ombudsman in deze beide gevallen dat de uitbetaling op het niet
gewenste rekeningnummer wel bevrijdend was geweest, daar de teruggaaf geheel
aan de betrokkene ten goede was gekomen. Het derde rapport (96/605) wordt
hierna nader besproken.In de andere twee van de in totaal vijf rapporten kwam de Nationale ombudsman
tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was.In rapport 96/605 speelde het volgende. Verzoeker was voorheen ondernemer
geweest en was failliet gegaan. Uit de tijd van het ondernemerschap was nog
een bankrekeningnummer bij de Belastingdienst bekend, dat echter al geruime
tijd niet meer was gebruikt, en waarop nog een grote debetstand openstond
als gevolg van het faillissement. Toen verzoeker geruime tijd na het faillissement
weer recht had op teruggaven, informeerde de Belastingdienst gedurende vier
jaren telkenmale op welk rekeningnummer verzoeker de teruggaaf wilde ontvangen.
Verzoeker gaf steeds het nummer op van een rekening bij een andere bank dan
die waar de rekening met de debetstand liep. Het vijfde jaar informeerde de
Belastingdienst niet meer, maar stortte de teruggaaf op de rekening met de
debetstand, zodat verzoeker niet over de teruggaaf kon beschikken. Dit gebeurde
ook met de teruggaaf over het zesde jaar, hoewel verzoeker inmiddels
schriftelijk had verzocht een ander nummer te gebruiken.De Nationale ombudsman oordeelde dat verzoeker er op had mogen vertrouwen
dat de Belastingdienst het gedurende vier jaar opgegeven nummer had geregistreerd
en daarna niet meer zonder meer het oude nummer zou gebruiken. De teruggaaf
over het zesde jaar bleek bovendien ten onrechte te zijn verleend, als gevolg
van een fout in de aangifte die noch verzoeker noch de Belastingdienst hadden
onderkend. Nu deze teruggaaf, ondanks verzoekers verzoek een andere rekening
te gebruiken, toch was gestort op de rekening met de debetstand, deed de Nationale
ombudsman de aanbeveling de navorderingsaanslag die was opgelegd tot herstel
van de onterechte teruggaaf, buiten invordering te laten. De Staatssecretaris
van Financiën heeft laten weten de aanbeveling op te volgen. Ambtshalve vermindering aanslagenDe in 1995 gesignaleerde stijging van het aantal klachten over een afwijzende
beslissing op een verzoek om ambtshalve vermindering van een belastingaanslag
heeft zich in 1996 voortgezet. In 1996 werden zeventien klachten op dit terrein
afgedaan.Evenals in 1995 had een in verhouding groot aantal klachten (9) als onderwerp
de fiscale verwerking van een subsidie die was verstrekt op grond van de Beschikking
geldelijke steun eigen woningen 1984. Deze problematiek is uitgebreid besproken
in het Jaarverslag 1995 (blz. 284 en 285). In zes gevallen werd het onderzoek
tussentijds beëindigd omdat alsnog ambtshalve vermindering van de aanslag
werd verleend, waarmee het belang bij verder onderzoek kwam te vervallen.
Het merendeel van deze zaken was vergelijkbaar met de casus die ten grondslag
lag aan het in het Jaarverslag 1995 beschreven rapport 95/224.In de drie overige gevallen werd het onderzoek afgesloten met het uitbrengen
van een rapport. In deze rapporten luidde de conclusie van de Nationale ombudsman
twee keer «gegrond» en één keer «niet gegrond».In rapport 96/208 overwoog de Nationale ombudsman dat de Belastingdienst,
nu verzoeker tijdig had aangegeven in aanmerking te willen komen voor splitsing
van de periodieke bijdrage, de belastingaanslag ambtshalve had moeten verminderen.
De aanbeveling om de aanslag alsnog ambtshalve te verminderen, werd opgevolgd.In het geval dat leidde tot rapport 96/005 was – in strijd met de
voorschriften inzake het ambtshalve verlenen van verminderingen of teruggaven
(resolutie van de Staatssecretaris van Financiën van 25 maart 1991, nr.
DB89/735) – verzuimd om bij de uitspraak waarin de niet-ontvankelijkheid
van het door betrokkene ingediende bezwaarschrift werd uitgesproken ambtshalve
de vermindering te verlenen waarvoor deze in dit geval redelijkerwijs in aanmerking
kwam. In dit laatste geval liet de Belastingdienst tijdens het onderzoek aan
de Nationale ombudsman weten dat was besloten de aanslag alsnog te verminderen.Van de resterende acht zaken over de afwijzende beslissing op een verzoek
tot ambtshalve vermindering werd in één geval het onderzoek
tussentijds beëindigd, omdat de Nationale ombudsman geen aanleiding zag
het onderzoek voort te zetten. Uit de door de Belastingdienst tijdens het
onderzoek verstrekte gegevens bleek namelijk dat de opgelegde aanslagen correct
waren. In zeven uitgebrachte rapporten verklaarde de Nationale ombudsman de
klacht op dit punt tweemaal «gegrond» en vijfmaal «niet
gegrond». Rapport 96/500 (VN 1996, afl. 55) betreft de volgende kwestie. De Belastingdienst
had verzoekster geen investeringsbijdrage (WIR-premie) verleend over de kosten
van verbouwing van onroerend goed, met als argument dat laatstgenoemde het
onroerend goed ter beschikking stelde aan een derde, namelijk haar dochter
C BV. C BV moest – aldus de Belastingdienst – als willekeurige
derde worden beschouwd omdat er ten tijde van het aangaan van de verplichtingen
voor de verbouwing geen fiscale eenheid tussen verzoekster en haar dochter
bestond. Verzoekster had tegen deze beslissing van de Belastingdienst geen
beroep bij de rechter ingesteld.Verzoekster had de Staatssecretaris verzocht om met toepassing van de
hardheidsclausule de investeringsbijdrage alsnog te verlenen omdat zij al
ten tijde van het aangaan van de verplichtingen voor de verbouwing voornemens
was met haar dochter een fiscale eenheid aan te gaan. De Staatssecretaris
wees het verzoek af omdat verzoekster de beslissing van de Belastingdienst
aan de rechter had kunnen voorleggen.De Staatssecretaris nam tevens het standpunt in dat de beslissing van
de Belastingdienst niet onjuist of onbillijk was, zodat er evenmin aanleiding
bestond om de gevraagde investeringsbijdrage alsnog te verlenen, door middel
van een ambtshalve vermindering van de aanslag.De Nationale ombudsman onderschreef de afwijzing van het verzoek om toepassing
van de hardheidsclausule. Hij overwoog daartoe dat de bevoegdheid tot toepassing
van de hardheidsclausule niet is gegeven voor de situatie waarin een belastingplichtige
de mogelijkheid onbenut heeft gelaten om een geschil met de Belastingdienst
aan de administratieve rechter voor te leggen. Dat de Staatssecretaris de
beslissing van de Belastingdienst als niet onjuist of onbillijk kwalificeerde,
zodat er geen aanleiding was om alsnog ambtshalve vermindering te verlenen,
achtte de Nationale ombudsman echter niet zonder meer juist. Uit de motivering
van de beslissing van de Belastingdienst om geen investeringsbijdrage te verlenen
kon namelijk niet worden opgemaakt dat de Belastingdienst bij zijn beslissing
het ter zake juiste, door de Hoge Raad voorgeschreven criterium had gebruikt.
De Nationale ombudsman deed dan ook aan de Staatssecretaris van Financiën
de aanbeveling de beslissing van de Belastingdienst te heroverwegen. De aanbeveling
werd opgevolgd.In rapport 96/318 (VN 1996, afl. 43) oordeelde de Nationale ombudsman
dat het verzoek om ambtshalve vermindering van een aanslag inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen (inzake aftrek werkkamer thuis voor leraar) zonder toereikende
motivering van de Belastingdienst was afgewezen. De Belastingdienst was niet
ingegaan op de door verzoeker bij zijn verzoek om ambtshalve vermindering
gevoegde berekening van het aantal uren dat hij thuis werkte. De Nationale
ombudsman deed de aanbeveling opnieuw te beslissen op het verzoek. De aanbeveling
werd opgevolgd.Tenslotte werd in 1996 een reactie ontvangen op de in rapport 95/438 gedane
aanbeveling om een opgelegde aanslag inkomstenbelasting 1989 alsnog ambtshalve
te verminderen (zie Jaarverslag 1995, blz. 285 en 286). De aanbeveling werd
opgevolgd. Overige zakenVermeldenswaard zijn nog de volgende zaken. InformatieplichtRapport 96/232 (VN 1996, afl. 29) betreft de klacht dat de Belastingdienst
bij verzoekster (een agrarische makelaardij) had aangekondigd dat hij een
zogenaamd derdenonderzoek wilde uitvoeren teneinde via verzoeksters administratie
inzicht te krijgen in namen en adressen van potentiële kopers van agrarische
bedrijven in het buitenland. Aanleiding voor deze handelwijze
was dat de Belastingdienst al gedurende enige tijd wordt geconfronteerd met
invorderingsproblemen bij agrariërs die de bedrijfsuitoefening staken,
in het bijzonder bij degenen die vervolgens emigreren. Teneinde deze problemen
te verkleinen, stelt de Belastingdienst zich ten doel om aan fiscaal relevante
feiten – in dit geval de beslissing tot staking van een bedrijf –
op een zo vroeg mogelijk moment fiscale gevolgen te verbinden, meestal door
het opleggen van een voorlopige aanslag (het betreft een nieuwe bedrijfsfilosofie:
«werken in de actualiteit»).De Belastingdienst baseerde zijn handelwijze op de informatieplicht ex
artikel 47, bezien in samenhang met artikel 53 van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen (AWR). Deze regelgeving legt op de administratieplichtige
de verplichting om de Belastingdienst – ten aanzien van derden –
daarnaar gevraagd opgave te doen van fiscaal relevante voorvallen of gebeurtenissen
in een fiscaal relevante periode. Rechtmatig is daarbij elk verzoek van de
inspecteur gericht op het verwerven van kennis van gegevens die van belang
kunnen zijn voor de belastingheffing.De Nationale ombudsman oordeelde in zijn rapport dat bedoelde regelgeving
niet zover strekt dat een makelaardij verplicht kan worden geacht tot het
geven van inzage in gegevens over agrariërs die bij haar slechts informatie
hebben ingewonnen over mogelijke verkoop van hun bedrijf (oriëntatiefase).
Wel is zij verplicht om gegevens te verstrekken indien een besluit tot verkoop
genomen of de opdracht tot verkoop gegeven is. Dan is voldoende zeker dat
de bedrijfsbeëindiging binnen afzienbare tijd een feit zal zijn.In antwoord op vragen van het lid van de Tweede Kamer Rosenmöller
liet de Staatssecretaris van Financiën op 1 juli 1996 weten dat hij de
Nationale ombudsman volgde in diens oordeel dat de Belastingdienst in deze
zaak zijn bevoegdheden te extensief had uitgelegd. Hij liet weten dat de Belastingdienst
inmiddels de verzoeken tot het verstrekken van gegevens beperkt tot gegevens
over agrariërs die enigerlei opdracht aan de makelaar hebben gegeven. GelijkheidsbeginselRapport 96/545 betreft de regeling die de Staatssecretaris van Financiën
in zijn brief van 6 juni 1995 heeft aangekondigd te treffen met betrekking
tot de vrijstelling van de heffing van omzetbelasting voor de thuiszorg, en
die zal terugwerken tot 1 januari 1995. Volgens verzoeker leidt deze regeling
tot rechtsongelijkheid. Verzoeker stelt in dat verband dat het voornemen van
de Staatssecretaris om geen terugwerkende kracht toe te kennen aan de regeling
mogelijk tot gevolg heeft dat belastingplichtigen die voor 1 januari 1995
geen omzetbelasting hebben afgedragen geen naheffingsaanslag zullen ontvangen,
terwijl belastingplichtigen die voor 1 januari 1995 wél omzetbelasting
hebben afgedragen deze niet gerestitueerd zullen krijgen.De Nationale ombudsman oordeelde dat in dit geval voor een beroep op het
gelijkheidsbeginsel geen ruimte was, omdat voor de periode voor 1 januari
1995 voor een ieder de formeel-wettelijke regeling geldt. Ten aanzien van
twee door verzoeker aangedragen gevallen waarin vrijstelling is verleend van
de heffing van omzetbelasting overwoog de Nationale ombudsman dat, volgens
het arrest van de Hoge Raad van 17 juni 1992, op grond van het gelijkheidsbeginsel
alleen aanspraak op dezelfde gunstige behandeling kan bestaan, indien in een
meerderheid van de met het geval van de betrokken belastingplichtige vergelijkbare
gevallen een juiste wetstoepassing achterwege is gebleven. In dit geval was
niet gebleken dat aan dit kwantitatieve vereiste was voldaan. Met betrekking
tot verzoekers stelling dat de Staatssecretaris ten aanzien van andere groepen
van belastingplichtigen een begunstigend beleid heeft gevoerd met betrekking
tot de zogenaamde voorperiode en dat dit begunstigende beleid derhalve ook
op de thuiszorg diende te worden toegepast, oordeelde de Nationale ombudsman
dat de Staatssecretaris kon worden gevolgd in zijn zienswijze
dat de vergelijking die verzoeker trekt tussen die andere groepen en de thuiszorg
niet opgaat. Het gaat in het geval van de thuiszorg immers om een van de wet
afwijkende regeling die betrekking heeft op specifiek aangeduide prestaties,
terwijl het bij de andere groepen ging om de uitleg van een in de wet opgenomen
begrip. VariaIn een zaak die niet leidde tot een rapport was het volgende aan de orde.
De Belastingdienst had aan verzoekster een navorderingsaanslag inkomstenbelasting
1987 opgelegd. Reden voor deze aanslag was dat de Belastingdienst –
achteraf – had geconstateerd dat het inkomen van verzoeksters echtgenoot
over dat jaar zodanig hoog was (aan hem was ook een navorderingsaanslag inkomstenbelasting
1987 opgelegd) dat het bij de primitieve aanslagregeling in aanmerking genomen
bedrag van de voetoverheveling onjuist was. Verzoeksters echtgenoot was tegen
de aan hem opgelegde navorderingsaanslag inkomstenbelasting 1987 in beroep
gegaan bij de belastingrechter. De navorderingsaanslag was daarop integraal
door de rechter vernietigd. Niettemin handhaafde de Belastingdienst aanvankelijk
de aan verzoekster opgelegde navorderingsaanslag voor een deel. Pas tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman wijzigde de Belastingdienst zijn
standpunt. Hij liet weten bij nader inzien van mening te zijn dat, gezien
de uitspraak van de belastingrechter inzake het beroep van verzoeksters echtgenoot
tegen de aan hem opgelegde navorderingsaanslag 1987, ook de aan verzoekster
opgelegde navorderingsaanslag over dat jaar moest worden vernietigd. De Nationale
ombudsman beschouwde de zaak daarmee als afgedaan.Tenslotte werd in 1996 een reactie ontvangen op de in rapport 95/541 (Jaarverslag
1995, blz. 541) gedane aanbeveling. Het betrof de aanbeveling om – in
de automatiseringsomgeving – maatregelen te nemen om te voorkomen dat
na een recent verleende vermindering van een voorlopige aanslag automatisch
een hogere nadere voorlopige aanslag kan worden opgelegd die de vermindering
weer ongedaan maakt. De aanbeveling werd opgevolgd. 13A.2.8 Centraal bureau motorrijtuigenbelasting InleidingBij de invoering van de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994, op 1 april
1995, heeft zich een aantal problemen voorgedaan. In het Jaarverslag 1995
(blz. 275) is hierop nader ingegaan. Ten gevolge van de gerezen problemen
ontstond met name een aanzienlijke vertraging in de behandeling van verzoek-
en bezwaarschriften en brieven. Begin 1996 lag er voor deze problemen nog
geen oplossing in het verschiet.Dat was voor de substituut-ombudsman aanleiding om de leiding van het
Centraal bureau motorrijtuigenbelasting (Cbm) uit te nodigen voor een gesprek
over de gerezen problemen. Dat gesprek vond plaats op 15 maart 1996 en werd
door beide partijen als constructief ervaren. In het gesprek kwamen de meer
structureel voorkomende klachten met betrekking tot het Cbm aan de orde, en
werd tevens besproken hoe en op welke termijn de problemen konden worden opgelost.De in het gesprek besproken onderwerpen betroffen onder andere het niet
verzenden van rekeningen houderschapsbelasting, de behandelingsduur van bezwaarschriften
en de tenaamstelling en adressering van aanslagen motorrijtuigenbelasting.Een afspiegeling van de bij het Cbm optredende problemen was zichtbaar
in het aantal door de Nationale ombudsman in 1996 via onderzoek afgedane klachten
over dit onderdeel van de Belastingdienst. Dit waren er 54. BehandelingsduurVerreweg het grootste aantal klachten over het Cbm dat in 1996 door de
Nationale ombudsman is afgedaan (circa 60%) had (mede) betrekking op de behandelingsduur
van dan wel de non-respons op verzoek- en bezwaarschriften en brieven.Wat betreft de lange behandelingsduur van bezwaarschriften bleek uit het
genoemde gesprek tussen het Cbm en de substituut-ombudsman dat er op dat moment
ongeveer 120 000 bezwaarschriften in behandeling waren. Het Cbm liet
weten dat inmiddels maatregelen waren getroffen om de desbetreffende achterstand
weg te werken. Er waren zestig uitzendkrachten aangenomen en tachtig mensen
van het Cbm zelf aan het werk gezet om deze aantallen te verkleinen. Het Cbm
sprak de verwachting uit dat de achterstand tegen de zomer van 1996 zou zijn
weggewerkt. Bij brief van 18 juli 1996 liet het Cbm de substituut-ombudsman
weten dat de voorraad bezwaarschriften inderdaad was weggewerkt en dat de
medewerkers van het Cbm weer zelf in staat waren de ingekomen bezwaarschriften
binnen de daarvoor geldende termijnen af te handelen. Deze mededeling werd
bevestigd door de omstandigheid dat het aantal door de Nationale ombudsman
ontvangen klachten ten aanzien van de afhandeling van verzoek- en bezwaarschriften
en brieven nadien drastisch is gedaald. De verzending van rekeningenEen ander probleem dat zich voordeed bij de invoering van de Wet op de
motorrijtuigenbelasting 1994 was dat een aantal belastingplichtigen (circa
35 000) van het Cbm geen rekeningen ontving ter zake van de verschuldigde
motorrijtuigenbelasting. Dit was te wijten aan problemen die zich voordeden
bij het – ter gelegenheid van de invoering van voornoemde wet –
nieuw in gebruik genomen geautomatiseerd verwerkingssysteem. Voor de desbetreffende
belastingplichtigen ontstond hierdoor een betalingsachterstand in de verschuldigde
motorrijtuigenbelasting. Bedoelde problemen werden eind september 1995 opgelost,
waarna werd overgegaan tot het correct verwerken van de desbetreffende rekeningen.
Het Cbm diende een principiële keuze te maken ten aanzien van het te
volgen beleid in deze kwestie, te weten overgaan tot kwijtschelding of het
alsnog toezenden van rekeningen houderschapsbelasting. Vanuit een oogpunt
van rechtsgelijkheid werd gekozen voor het alsnog toezenden van rekeningen
motorrijtuigenbelasting aan alle belastingplichtigen bij wie een betalingsachterstand
was opgetreden, zowel bij degenen die zich al hadden aangemeld als bij degenen
die dat nog niet hadden gedaan. Daarbij werd een soepele betalingsregeling
gehanteerd, zodat belastingplichtigen niet in betalingsmoeilijkheden zouden
komen te verkeren.Op dit terrein deed de Nationale ombudsman via onderzoek negen klachten
af. In al deze gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd omdat
verzoekers met de door het Cbm verstrekte informatie/verrichte actie tevreden
waren gesteld, of de Nationale ombudsman om een andere reden geen aanleiding
zag om het onderzoek voort te zetten. Tenaamstelling/adressering rekeningenRekeningen ter zake van verschuldigde motorrijtuigenbelasting moeten ingevolge
de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994 worden opgelegd aan de houder van
het kenteken. Optredende onjuiste adressering of tenaamstelling was meestal
het gevolg van het feit dat, na de inwerkingtreding van de Wet op de motorrijtuigenbelasting
1994 per 1 april 1995, het Cbm niet langer gebruik maakte van het eigen motorrijtuigen-betalingsbestand,
dat werd gevoed met gegevens uit het kentekenregister van de Dienst Wegverkeer,
maar van het algemene naam/adres/woonplaats-systeem («Beheer van Relaties»
(BvR)) van de plaatselijke eenheden van de Belastingdienst. De beslissing
voor het werken met dit nieuwe systeem is genomen door het Directoraat-Generaal
der Belastingen, in het kader van een algemene beleidslijn voor de gehele
Belastingdienst. Deze beleidslijn strekt ertoe om binnen de Belastingdienst
met zo min mogelijk grote bestanden te werken. De naam/adres/woonplaatsgegevens
die zijn opgenomen in het kentekenregister komen echter niet altijd overeen
met die van het BvR-systeem van de Belastingdienst. Een complicatie daarbij
is dat het Cbm niet kan ingrijpen in het BvR-systeem, dat wordt beheerd door
de plaatselijke eenheden van de Belastingdienst.In de zaken die de Nationale ombudsman met betrekking tot dit punt heeft
behandeld (7), was tot dan toe steeds een praktische oplossing mogelijk geweest,
of hadden de betrokkenen genoegen genomen met de uitleg van de oorzaak van
de onjuiste adressering of tenaamstelling.In de hiervoor genoemde brief van het Cbm van 18 juli 1996 aan de substituut-ombudsman
deelde het Cbm mee dat voor een oplossing van het probleem van de onjuiste
adressering of tenaamstelling een ingrijpende wijziging in het automatiseringssysteem
van de Belastingdienst noodzakelijk was. Hieraan werd gewerkt, maar de oplossing
zou langer op zich laten wachten dan het zich aanvankelijk liet aanzien.Toen uit telefonische contacten met het Cbm bleek dat geen termijn kon
worden genoemd waarbinnen een oplossing van dit probleem tegemoet kon worden
gezien, heeft de Nationale ombudsman naar aanleiding van een op dit punt ingediende
klacht een onderzoek ingesteld. Daarbij werd het Cbm meegedeeld dat in een
rapport een oordeel zou worden gegeven over de kwestie. Dit was voor het Cbm
aanleiding actief te zoeken naar een oplossing van het probleem.Voordat het rapport (96/604) uitkwam, was het gewenste resultaat bereikt,
in die zin dat het Cbm maatregelen had getroffen die problemen met de tenaamstelling
en adressering van aanslagen motorrijtuigenbelasting in de toekomst zouden
voorkomen. De Nationale ombudsman achtte niettemin de gedraging van het Cbm
in dit geval «niet behoorlijk», omdat het Cbm ten onrechte aan
verzoeker had meegedeeld dat het door hem voorgelegde probleem niet kon worden
opgelost. Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat er geen reden was geweest
om niet eerder te trachten een oplossing te bewerkstelligen. De Nationale
ombudsman nam echter met instemming kennis van de maatregelen die het Cbm
had getroffen.Tenslotte is rapport 96/104 (VN 1996, afl. 18) nog vermeldenswaard. Dit
rapport betreft een verzoek tot wijziging van het gironummer dat stond vermeld
op aan de belastingplichtige toegezonden acceptgiro's. In dit rapport kwam
de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de onderzochte gedraging «behoorlijk»
was. Verzoekster – die voor de betaling geen gebruik maakte van de aan
haar gezonden acceptgirokaarten – had dit verzoek kenbaar gemaakt in
een toelichtende tekst op haar eigen overschrijvingsformulier. Zoals ook is
vermeld in de toelichting bij de Rekening Motorrijtuigenbelasting Periodieke
betaling en de aan de rekening gehechte acceptgiro (hierna: de toelichting),
kunnen bij de geautomatiseerde verwerking van de acceptgiro/overschrijvingsformulieren
de daarop geplaatste aantekeningen niet worden verwerkt.Tijdens het onderzoek liet het Cbm weten op welke wijze betrokkene had
kunnen bewerkstelligen dat het op de toegezonden acceptgiro vermelde bank-
of gironummer zou zijn gewijzigd. Hiertoe had zij deze met de daarop door
haar aangebrachte verandering(en) kunnen terugsturen naar het Cbm, waarna
het Cbm haar een herziene acceptgiro zou hebben toegezonden. Het Cbm gaf daarbij
aan dat het een tekortkoming was dat deze informatie niet in de toelichting
stond vermeld. In verband hiermee deed de Nationale ombudsman aan de Minister
van Financiën de aanbeveling om te bevorderen dat de toelichting
wordt aangepast in die zin dat duidelijk wordt aangegeven op welke wijze kan
worden bereikt dat het op de acceptgiro vermelde bank- of gironummer door
het Cbm wordt gewijzigd. De aanbeveling werd opgevolgd. 13A.3 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Financiën DomeinenRapport 96/183 betreft een klacht over de wijze waarop de Dienst Domeinen
zich jegens verzoeker had opgesteld in een procedure betreffende de verkoop
van de door verzoeker sedert 1979 bewoonde woning. Volgens verzoeker had de
Dienst Domeinen gehandeld in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel, het
vertrouwensbeginsel en het gelijkheidsbeginsel. De Nationale ombudsman kwam
tot het oordeel dat de onderzochte gedraging «behoorlijk» was.
Van strijd met één of meer van de aangehaalde beginselen van
behoorlijk bestuur was niet gebleken. 13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËNEr werden drie verzoekschriften ontvangen met betrekking tot een gedraging
van De Nederlandsche Bank NV. Deze kwamen niet in aanmerking voor onderzoek. 14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van het Ministerie van Defensie bevat deze paragraaf een
cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  21 Ontvangen in 1996  + 69Te behandelen90   Afgedaan     1) niet in onderzoek 65  2) onderzoek     a. rapport8 – 83 b. tussentijds beëindigd1018 In
behandeling per 01/01/97  7Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften bedroeg 69 (1995: 89), het
aantal afgedane zaken 83 (1995: 103). Van de afgedane zaken werden achttien
(21,7%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden
acht rapporten uitgebracht (1995: 12). 14.2 USZO-DefensieOp 1 januari 1996 is de Uitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid
en onderwijs (verder USZO) opgericht. Onderdeel van deze organisatie is USZO-Defensie,
dat, eveneens met ingang van 1 januari 1996, de taken van de Dienst Sociale
Zekerheid Militairen (verder DSZM) heeft overgenomen. De DSZM was met ingang
van 1 juli 1994, naast de Dienst Militaire Pensioenen, ontstaan uit de per
dezelfde datum opgeheven Dienst Zorg Postactieve Militairen. USZO-Defensie
is gevestigd te Utrecht en te Heerlen.De Nationale ombudsman heeft in 1996 geen rapporten uitgebracht over USZO-Defensie.
Wel werden vier klachten op dit terrein afgehandeld door middel van interventie.
Daarbij werd het onderzoek steeds tussentijds beëindigd door de Nationale
ombudsman, omdat USZO-Defensie de betrokken verzoekers inmiddels in voldoende
mate was tegemoet gekomen. Dit hield dan in dat een beslissing op een aanvraag
intussen was genomen, dat informatie was verstrekt (in twee gevallen), en
dat met de behandeling van een bezwaarschrift voortgang was gemaakt. 14.3 De Koninklijke MarechausseeVijf rapporten hadden geheel of gedeeltelijk betrekking op de Koninklijke
Marechaussee. Over de onderzochte gedragingen van de Koninklijke Marechaussee
werd in twee gevallen geen oordeel gegeven, één keer werd
deels geen oordeel gegeven, terwijl de klacht over de onderzochte gedraging
overigens niet gegrond werd bevonden, en twee keer concludeerde de Nationale
ombudsman dat de klacht niet gegrond was.De klachten die de aanleiding vormden voor de rapporten hadden betrekking
op, achtereenvolgens, een uitlating door een ambtenaar van de Koninklijke
Marechaussee die discriminerend en beledigend zou zijn geweest jegens de betrokken
verzoeker, het – door de verzoeker gestelde – zoekraken van documenten
bij een asielaanvraag, de handelwijze van een aantal ambtenaren van de Koninklijke
Marechaussee op Schiphol bij een poging van de desbetreffende verzoeker tot
het doen van aangifte van vermiste bagage, de herkenbaarheid als zodanig van
twee ambtenaren van de Koninklijke Marechaussee bij gelegenheid van een controle
in een trein tussen Emmerich en Arnhem (deze herkenbaarheid zou volgens de
verzoeker onvoldoende zijn geweest), en de uitzetting van een vreemdeling
via Schiphol.Twee keer werd in 1996 een onderzoek naar aanleiding van een klacht over
de Koninklijke Marechaussee tussentijds beëindigd. Eén keer gebeurde
dit omdat de betrokken verzoeker in gebreke bleef nadere informatie te verstrekken
in verband met zijn klacht. In het andere geval gaf de Minister van Defensie,
nadat hem de klacht was voorgelegd, te kennen dat hij de in de klacht vervatte
stellingen aannemelijk achtte. Het onderzoek werd daarop beëindigd omdat
voortzetting daarvan voor de desbetreffende verzoeker in onvoldoende mate
een toegevoegde waarde zou hebben gehad. 14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
DefensieVoor het overige werden nog drie rapporten uitgebracht op het terrein
van het Ministerie van Defensie. In alle drie de zaken luidde de conclusie
van de Nationale ombudsman dat de klacht niet gegrond was.Eén klacht richtte zich tegen het Bureau Registratie en Informatie
Ontslagen Personeel van het Ministerie van Defensie te Kerkrade. De betrokken
verzoeker meende dat dit Bureau niet adequaat had gereageerd op een tweetal
verzoeken van hem om stukken waaruit zou blijken dat hij in de periode 1945–1946
bij de Militaire Politie de functie had vervuld van korporaal-rij-instructeur
voor alle categorieën. Een andere klacht betrof de wijze waarop het Ministerie
van Defensie zich had opgesteld in een geschil over de uitvoering van een
overeenkomst tussen het Ministerie en een automatiseringbedrijf (dat de desbetreffende
verzoeker inmiddels had overgenomen). Het derde rapport wordt hierna uitvoerig
beschreven.Voorts werden er nog vier klachten over het Ministerie van Defensie afgedaan
door middel van interventie. Na ontvangst van de informatie die de Minister
verstrekte naar aanleiding van deze klachten werd steeds besloten het onderzoek
te stoppen, omdat de betrokken verzoekers verder onvoldoende belang hadden
bij voortzetting van het onderzoek. Verwijten aan verbindingsofficier in voormalig JoegoslaviëNadere aandacht verdient rapport 96/288 van 26 juni 1996. De verzoeker
was in 1993 als militair uitgezonden naar het voormalige Joegoslavië.
In het kader van de Nederlandse bijdrage aan de VN-vredesoperaties aldaar
was in 1992 onder andere een Nederlands verbindingsbataljon ter beschikking
gesteld aan de Commandant van de United Nations Protection Force (verder UNPROFOR).
Een compagnie van dit Nederlandse bataljon was verantwoordelijk voor de militaire
verbindingen in de sector West. Verzoeker werd op 20 september 1993 als sectorverbindingsofficier geplaatst bij het desbetreffende sectorhoofdkwartier. Op
zondag 10 oktober 1993 maakte verzoeker samen met twee sergeanten van de verbindingscompagnie
in een militair voertuig een rit in de sector West. Zij wilden een in de sector
aanwezige zendmast gaan bekijken, die zich bevond op het hoogste punt aldaar.
Tijdens deze rit reden de drie militairen met hun voertuig op een mijn. Eén
sergeant overleed ter plaatse, de andere raakte zwaar gewond. Verzoeker werd
licht gewond. De Minister van Defensie heeft verzoeker in brieven van 13 juli
en 10 november 1994 laten weten dat hem terzake van het ongeval verwijten
waren te maken. Naar het oordeel van de Minister brachten het feit dat en
de wijze waarop verzoeker zich, vergezeld van de bedoelde twee onderofficieren,
zonder operationele noodzaak had begeven in een situatie die naar algemene
bekendheid als niet ongevaarlijk kon worden bestempeld, met zich dat verzoeker
niet had gehandeld met die mate van zorgvuldigheid en behoedzaamheid als van
hem had mogen worden verwacht. Verzoekers klacht richtte zich tegen deze stellingname van de Minister.
Verzoeker meende dat het ongeval had kunnen gebeuren door het ontbreken van
goede orders en coördinerende maatregelen, zowel met betrekking tot het
rijden in dat gebied als met betrekking tot de overdracht van informatie.
Voorts bestreed verzoeker de opvatting van de Minister van Defensie dat een
operationele noodzaak voor de tocht op 10 oktober 1993 ontbrak.De Nationale ombudsman stelde allereerst vast dat de zendmast die het
doel van de tocht vormde, deel uitmaakte van een systeem dat door burger-medewerkers
van UNPROFOR was geïnstalleerd en ook door hen werd onderhouden, en dat
van een directe verantwoordelijkheid van de sectorverbindingsofficier voor
dit systeem geen sprake was. De Nationale ombudsman concludeerde dan ook dat
geen sprake was geweest van een operationele noodzaak tot het ondernemen van
de tocht naar de zendmast. Voorts kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie
dat de uitgezonden VN-militairen voldoende duidelijk was gemaakt dat zij bij
het reizen binnen de sector bijzonder voorzichtig dienden te zijn. De Nationale
ombudsman overwoog dat daarnaast voor zich sprak dat leidinggevende militairen,
zeker indien zij – zoals verzoeker op het moment van het ongeval –
pas korte tijd in het voormalige Joegoslavië aanwezig waren, in het bijzonder
deze voorzichtigheid in acht dienden te nemen. Bovendien was het de Nationale
ombudsman tijdens het onderzoek gebleken dat als algemeen uitgangspunt binnen
de sector West gold, dat men alleen over bekende en verharde wegen reed en
dat de gebieden rond de demarcatielijn riskant waren.Wat betreft de handelwijze van verzoeker met betrekking tot de tocht op
10 oktober 1993 overwoog de Nationale ombudsman het volgende. Verzoeker had
aan de hand van een stafkaart zelf een route uitgestippeld, over een hem onbekende
en deels onverharde weg. Op de stafkaart was te zien dat voor het volgen van
de uitgestippelde route tweemaal de demarcatielijn diende te worden overschreden.
Verzoeker had niet met anderen dan de twee betrokken sergeants overlegd over
de door hem voorgenomen tocht en ook niet vooraf bij anderen informatie ingewonnen
over eventuele veiligheidsrisico's. De Nationale ombudsman oordeelde op grond
daarvan dan ook dat de Minister van Defensie in redelijkheid had kunnen stellen
dat verzoeker niet met die mate van zorgvuldigheid en behoedzaamheid had gehandeld
als van hem had mogen worden verwacht. De onderzochte gedraging van de Minister
van Defensie was dan ook «behoorlijk». 15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEERTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
begint onderdeel 15A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen
van onderdeel 15B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief
overzicht van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar
hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996,
gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III
van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  18 Ontvangen in 1996  + 121Te behandelen  139 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 123   2) onderzoek     a. rapport5 – 136 b. tussentijds beëindigd813 In
behandeling per 01/01/97  3In 1996 werden 121 verzoekschriften ontvangen op het terrein van het Ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (1995: 125). Het
aantal afgedane zaken bedroeg 136 (1995: 134). Daarvan werden 123 (90,4%)
niet in onderzoek genomen. Het grootste deel daarvan betrof het terrein van
de individuele huursubsidie. Belangrijke redenen om klachten op dat terrein
niet in onderzoek te nemen waren het feit dat een wettelijke voorziening van
bezwaar of beroep openstond, of dat van zo'n voorziening geen gebruik was
gemaakt. Er werden vijf rapporten uitgebracht (1995: 11), terwijl in acht
zaken het onderzoek tussentijds werd beëindigd (1995: 31). 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman bracht in 1996 twee rapporten (96/381 en 96/567)
uit naar aanleiding van een klacht over het Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting.
Eén keer concludeerde hij dat de klacht niet gegrond was en één
keer dat de klacht deels gegrond, deels niet gegrond was.Daarnaast bracht de Nationale ombudsman in 1996 één rapport
uit dat betrekking had op het secretariaat van een huurcommissie (96/316)
en één rapport dat betrekking had op zowel het secretariaat
van een huurcommissie als het Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting
(96/226). De desbetreffende klachten werden respectievelijk gegrond en niet
gegrond verklaard. Gedragingen van de secretariaten van de huurcommissies
worden aangemerkt als gedragingen van de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer. De huurcommissies zelf zijn echter zelfstandige
bestuursorganen (zie hierna, onder 15B).Op het terrein van het Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting werden
in 1996 verder in totaal acht zaken tussentijds afgedaan. In zes van deze
zaken werd het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman beëindigd
omdat de kwestie waarover was geklaagd tot een oplossing was gekomen, of omdat
de toezegging was gedaan dat dit op zeer korte termijn zou gebeuren. De zes
zaken betroffen onder meer het uitblijven van een beslissing op een bezwaarschrift
en op een aanvraag om huursubsidie, het niet-reageren op een brief en gebrekkige
informatieverstrekking. In de twee andere zaken die tussentijds werden afgedaan,
achtte de Nationale ombudsman voortzetting van het onderzoek niet zinvol.
Deze twee zaken gingen over het uitblijven van een beslissing op een verzoek
om huursubsidie (zie hierna, onder 15A.2.3) en de afwijzing van
een verzoek om kwijtschelding van terugbetaling van teveel ontvangen huursubsidie. 15A.2.2 Geldelijke steun eigen woningenDe Nationale ombudsman bracht in 1995 één rapport uit dat
betrekking heeft op de uitvoering van de Beschikking geldelijke steun eigen
woningen 1984 (Beschikking van de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer van 30 september 1983, Stcrt. 1984, 6). In deze zaak
(rapport 96/381) klaagde verzoeker erover dat de Staatssecretaris niet terug
wilde komen op een beschikking van 15 december 1993 waarin was besloten aan
verzoeker geen subsidie toe te kennen op grond van de Beschikking geldelijke
steun eigen woningen 1984.De Nationale ombudsman overwoog dat het alleszins redelijk was dat de
Staatssecretaris het besluit had genomen om aan verzoeker geen subsidie te
verstrekken, omdat de Staatssecretaris nog steeds geen gereedmeldingsformulier
van verzoeker had ontvangen, ondanks het feit dat de woning vijf jaar voor
het nemen van de beschikking van 15 december 1993 gereed was gekomen. Uit
het onderzoek was gebleken dat verzoeker in deze zaak diverse keren niet of
veel te laat actie had ondernomen. Hierbij was in het bijzonder van belang
dat verzoeker in februari 1991 door de gemeente er op was gewezen dat hij
zo spoedig mogelijk moest overgaan tot indiening van het gereedmeldingsformulier.
De onderzochte gedraging was dan ook «behoorlijk». 15A.2.3 Individuele huursubsidieIn 1996 werd één rapport uitgebracht naar aanleiding van
een klacht over de uitvoering van de Wet individuele huursubsidie. Zes onderzoeken
op dit terrein werden tussentijds afgedaan.In één van deze zes zaken klaagde verzoeker erover dat het
Ministerie niet had gereageerd op een aanvraag om huursubsidie over het tijdvak
 1 juli 1995 tot en met 30 juni 1996. Uit het onderzoek kwam naar voren dat
deze aanvraag bij het Ministerie niet als ontvangen was geregistreerd. De
Nationale ombudsman stelde zich op het standpunt dat nu de aanvraag niet aangetekend
of met bericht van ontvangst was verzonden, een onderzoek weinig zinvol was.
De Nationale ombudsman kan namelijk niet tot een oordeel komen als de verzender
niet kan aantonen dat een brief is verzonden, terwijl de geadresseerde ontkent
een brief te hebben ontvangen.Voorts moet hier worden vermeld dat de aanbeveling in rapport 95/583 (zie
Jaarverslag 1995, blz. 298–299) inmiddels is opgevolgd. In deze zaak
had de Nationale ombudsman aan de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer aanbevolen om met betrekking tot een in 1989 door
het Directoraat-Generaal aan verzoeker kwijtgescholden bedrag geen invordering
te laten plaatsvinden, dan wel om, voorzover die invordering al had plaatsgevonden,
het betreffende bedrag aan verzoeker terug te betalen. 15A.2.4 OverigeZoals hierboven vermeld, werden in 1996 twee rapporten uitgebracht waarbij
het secretariaat van een huurcommissie was betrokken. In één
van deze zaken (rapport 96/226) komt de brochure «Huurbeleid 1995»
van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
aan de orde. Volgens verzoeker vermeldde deze brochure ten onrechte niet dat
het lokale beleid van de huurcommissies op essentiële punten kan afwijken
van het in de brochure gestelde. De Staatssecretaris van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer deelde in reactie op de
klacht mee, dat het niet zo is dat het lokale beleid afwijkt van het in de
brochure gestelde. In de brochure wordt echter alleen ingegaan op de landelijk
geldende voorschriften, en niet op de mogelijke verschillen tussen de huurcommissies
onderling bij de interpretatie van deze voorschriften. De Staatssecretaris
zegde toe dat in de brochures voor het huurrondejaar 1996/1997 uitdrukkelijk
zou worden vermeld dat tussen de huurcommissies verschillen in interpretatie
kunnen bestaan.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoekers klacht feitelijke grondslag
miste, nu uit het onderzoek niet naar voren was gekomen dat het beleid van
het secretariaat van de huurcommissies in de ressorten Amersfoort en Utrecht
op essentiële punten afweek van dat van andere huurcommissies. Hij merkte
daarbij op dat een brochure zoals die waarop de klacht zich richtte, slechts
algemene informatie kan geven. De klacht was niet gegrond. 15A.3 Directoraat-Generaal MilieubeheerIn 1996 werd één rapport uitgebracht naar aanleiding van
een klacht over de hoofdafdeling Handhaving Milieuwetgeving van de Hoofdinspectie
Milieuhygiëne. De Inspectie Milieuhygiëne omvat de Hoofdinspectie
en negen Regionale Inspecties, en is een dienst die rechtstreeks onder de
verantwoordelijkheid valt van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer.In deze zaak, die leidde tot rapport 96/462 (AB 1996, nr. 466, m.n. PJS),
klaagde verzoekster, een B.V., erover dat het hoofd van de hoofdafdeling Handhaving
Milieuwetgeving van de Hoofdinspectie Milieuhygiëne haar bij brief van
6 april 1995 had meegedeeld dat zij handelde in strijd met een EG-verordening
die betrekking heeft op het vervoer van afvalstoffen. Volgens verzoekster
was er in haar geval geen sprake van afvalstoffen zoals bedoeld in de EG-verordening.
De brief van 6 april 1995 was verzonden na een bezoek van een medewerker van
de inspectie aan het bedrijf van verzoekster, op 14 juli 1994. Verzoekster
klaagde er voorts over dat haar niet de mogelijkheid was geboden om het standpunt
van het hoofd aan te vechten in een bezwaar- of beroepsprocedure, en dat afschriften
van de brief van 6 april 1995 waren gezonden aan vijf verschillende instanties.
Tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman deelde de Minister mee dat
tijdens het bedrijfsbezoek op 14 juli 1994 geen overtreding van de desbetreffende
regelgeving was geconstateerd.De Nationale ombudsman merkte op dat in de brief van 6 april 1995 niet
met zoveel woorden was gesteld dat tijdens het bedrijfsbezoek van 14 juli
1994 een overtreding was geconstateerd. Niettemin had het hoofd met de brief
van 6 april 1995 wel de suggestie gewekt dat tijdens het bedrijfsbezoek was
geconstateerd dat verzoekster de betreffende EG-verordening had overtreden.
Hij oordeelde het handelen van de Hoofdinspectie op dit punt «niet behoorlijk».Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman was voorts gebleken dat verzoekster
en de Hoofdinspectie wezenlijk van mening verschilden over de vraag of de
door verzoekster vervoerde stof moest worden aangemerkt als afvalstof. Aldus
was een situatie ontstaan waarin geen duidelijkheid bestond over de status
van de desbetreffende stof, en waarin intussen de handelwijze van verzoekster
kennelijk door de Hoofdinspectie werd gedoogd. De Nationale ombudsman achtte
dit een ongewenste situatie. Gelet op de stellingname van verzoekster had
de Hoofdinspectie haar waarschuwingsbrief van 6 april 1995 moeten laten volgen
door een besluit waartegen verzoekster bezwaar respectievelijk beroep had
kunnen aantekenen, dan wel anderszins nader in contact moeten treden met verzoekster,
en op basis daarvan moeten nagaan of er voldoende grond was om bij haar standpunt
te blijven. Het was naar het oordeel van de Nationale ombudsman
«niet behoorlijk» dat noch het een noch het ander was gebeurd.Ten slotte overwoog de Nationale ombudsman dat het begrijpelijk was dat
Hoofdinspectie en openbaar ministerie (één van de vijf instanties
aan wie de brief van 6 april 1995 was gezonden) afspraken hebben gemaakt op
het terrein van de uitwisseling van informatie. De verstrekte informatie dient
echter wel correct te zijn. Hiervan was in dit geval geen sprake, nu met de
brief van 6 april 1995 de indruk was gewekt dat bij verzoekster een overtreding
was geconstateerd.De klacht was derhalve op alle punten gegrond. 15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 HuurcommissiesSinds 1 november 1993 heeft de Nationale ombudsman ook de bevoegdheid
om klachten te onderzoeken over gedragingen van de huurcommissies zelf. In
1996 verschenen vier rapporten naar aanleiding van klachten over de huurcommissies.
Twee keer werd de klacht niet gegrond verklaard, één keer was
de klacht deels niet gegrond terwijl deels geen oordeel werd gegeven, en één
keer was de klacht deels gegrond en deels niet gegrond. Eén zaak werd
tussentijds afgedaan, omdat de kwestie tot een oplossing was gekomen.Aan twee van de vier rapporten verbond de Nationale ombudsman een aanbeveling.Rapport 96/170 betreft de eerste zaak die tot een aanbeveling leidde.
Verzoeker had zich tot de Nationale ombudsman gewend omdat de huurcommissie
in het ressort Amsterdam zich, naar zijn mening, niet hield aan het bepaalde
in artikel 20, derde lid van de Huurprijzenwet woonruimte. Ingevolge deze
bepaling stelt de huurcommissie de huurder die niet binnen zes weken heeft
gereageerd op een voorstel van de verhuurder tot huurprijsverhoging, zo spoedig
mogelijk in kennis van een voorstel tot huurprijsverhoging; dit naar aanleiding
van een verzoek hiertoe van de verhuurder. Een dergelijk verzoek kan worden
gedaan ingevolge artikel 20, tweede lid van de Huurprijzenwet woonruimte.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat de huurcommissie
een dergelijk verzoek tot kennisgeving pas elf weken of langer na het moment
van indienen effectief in behandeling neemt, en dat de verhuurder pas op dat
moment een eerste bericht van ontvangst krijgt waaruit blijkt dat zijn verzoek
is aangekomen en in behandeling wordt genomen.De Nationale ombudsman overwoog dat het, gegeven deze termijn van elf
of meer weken, passend is wanneer de huurcommissie verhuurders via een behandelingsbericht
informeert. Een dergelijk bericht – via een standaardbrief – kan
dienen ter bevestiging van de ontvangst van het verzoek en kan informatie
geven over de te volgen procedure, en uitleg over de periode waarin men op
verdere stappen moet wachten. De woorden «zo spoedig mogelijk»
in artikel 20, derde lid van de Huurprijzenwet woonruimte wekken immers bepaalde
verwachtingen bij de verhuurders. De huurcommissie werd in overweging geven
om in daartoe in aanmerking komende gevallen een behandelingsbericht te versturen.In reactie op deze aanbeveling deelde de voorzitter van de huurcommissie
in het ressort Amsterdam op 11 juli 1996 mee dat de huurcommissie de wenselijkheid
van de aanbevolen handelwijze onderschreef. De praktische uitvoering van de
aanbeveling stuitte zijns inziens echter op zoveel problemen dat feitelijke
invoering niet mogelijk was, tenzij de prioriteiten anders werden gelegd.
Hij merkte daarbij op dat verzending van (tussentijdse) kennisgevingen een
extra handeling betekende in bijna 10 000 zaken. Dit zou tot vertraging
leiden voor andere uit te voeren werkzaamheden, ervan uitgaande dat uitbreiding
van de personele capaciteit niet tot de mogelijkheden behoorde.De Nationale ombudsman wendde zich daarop bij brief van 7 augustus 1996
tot de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.
Hij deelde mee dat wat de huurcommissie naar voren had gebracht
naar zijn mening de wenselijkheid niet wegnam om aan de aanbeveling uitvoering
te geven. Hij verzocht de Minister om aan te geven of zij, gelet op het bepaalde
in artikel 8, vierde en vijfde lid van de Wet op de Huurcommissies, aanleiding
zag tot het nemen van enigerlei maatregel en zo ja, welke. Ingevolge deze
bepalingen kan de Minister aanwijzingen geven terzake van de taakvervulling
van de secretaris van de huurcommissie en de inrichting van het bureau van
de huurcommissie.De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
reageerde op 4 december 1996 – voorzover hier van belang – als
volgt op deze brief:«...De wenselijkheid van de door u gedane aanbeveling, om partijen
eerder dan thans plaatsvindt een ontvangstbevestiging van het ingediende verzoekschrift
te zenden, wordt dezerzijds uitdrukkelijk onderschreven.De feitelijke uitvoering van deze aanbeveling kan op vier manieren plaatsvinden:1. Aanpassing van de bestaande procedure;2. wijziging van de prioriteitsstellingen van de huurcommissie;3. aanpassing van het gebruikte computerprogramma;4. aantrekken van extra personeel.Van deze vier mogelijkheden is mijns inziens aanpassing van de bestaande
procedure de meest wenselijke, omdat daarmee een fundamentele en structurele
wijziging van de huidige situatie tot stand komt. Deze mogelijkheid kan niet
op een zo korte termijn gerealiseerd worden dat uitvoering van uw aanbeveling
in het «huurrondejaar» '96-'97 kan plaatsvinden, maar in het kader
van de Integrale Herziening van de Huurwetgeving (IHH) is inmiddels gestart
met een onderzoek naar de huidige rappelprocedure, waarbij onder andere gedacht
wordt aan een andere organisatorische opzet van de (huidige) procedure, als
ook aan de mogelijkheid de bestaande procedure af te schaffen, dan wel te
herzien.Ook wordt gewerkt aan herziening van de computerprogramma's waarmee de
kwaliteitsverbetering van de dienstverlening kan worden ondersteund. Voor
wat betreft de prioriteitsstellingen van de huurcommissie bij de afhandeling
van de diverse ingediende verzoekschriften, wijs ik er op dat deze een bevoegdheid
zijn van de huurcommissie zelf.Voorts wijs ik er op dat «20–2» verzoekers niet zijn
geschaad in hun (financiële) belangen, en dat de Hoge Raad de in de Huurprijzenwet
woonruimte genoemde afhandelingstermijnen heeft gedefinieerd als termijnen
van orde.Ik zal er bij de huurcommissie in het ressort Amsterdam op aandringen
hangende de structurele verbeteringen in de systematiek alles te doen om betrokkenen
zo snel mogelijk uitsluitsel te geven...»De tweede zaak die tot een aanbeveling leidde betrof de wijze waarop de
huurcommissie in het ressort Amsterdam een klacht van verzoekster had behandeld
(rapport 96/548). Verzoekster had bij de huurcommissie geklaagd over de wijze
waarop een onderzoeksambtenaar van de huurcommissie een onderzoek in haar
woning had uitgevoerd in verband met een voorstel tot huurprijsverhoging van
de verhuurder. De huurcommissie achtte haar klacht op alle punten niet gegrond.
Verzoekster had er onder meer over geklaagd dat het onderzoek had plaatsgevonden
in het bijzijn van de verhuurder.Uit het onderzoek kwam naar voren dat de huurcommissie de verhuurder uitnodigt
om bij een dergelijk onderzoek aanwezig te zijn uit een oogpunt van zorgvuldigheid,
maar dat de huurder de verhuurder de toegang tot de woning kan weigeren.De Nationale ombudsman overwoog hieromtrent dat door de stelligheid waarmee
de huurcommissie de uitnodiging had geformuleerd de indruk was
gewekt dat verzoekster de verhuurder in haar woning diende toe te laten. Dit
was niet juist. Verwacht had mogen worden dat huurders in dergelijke uitnodigingen
er op worden gewezen dat zij het recht hebben om te weigeren dat de verhuurder
bij het onderzoek in de woning aanwezig is. Daaraan zou wel moeten worden
toegevoegd dat ook de aanwezigheid van de verhuurder bij het onderzoek van
belang is, om de verhuurder eveneens in de gelegenheid te stellen tijdens
dit onderzoek opmerkingen te maken, hetgeen de objectiviteit van het onderzoek
ten goede komt. De Nationale ombudsman achtte het niet juist dat de huurcommissie
de klacht van verzoeker op dit punt niet gegrond had verklaard. Voor het overige
oordeelde hij het oordeel van de huurcommissie «behoorlijk».De huurcommissie in het ressort Amsterdam werd aanbevolen te bevorderen
dat in de tekst van de uitnodiging voor het onderzoek in de woning wordt opgenomen,
dat de huurder de mogelijkheid heeft om te weigeren dat de verhuurder bij
dat onderzoek aanwezig is. Ten tijde van het schrijven van dit jaarverslag
was nog geen reactie op deze aanbeveling ontvangen. 15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registersDe Nationale ombudsman bracht in 1996 vier rapporten uit over de Dienst
voor het kadaster en de openbare registers. In drie van de vier rapporten
werd geconcludeerd dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was.
In het vierde rapport verklaarde de Nationale ombudsman de klacht niet gegrond.
Geen enkele klacht over deze Dienst werd tussentijds afgedaan.De Dienst voor het kadaster en de openbare registers is onder meer belast
met het houden van openbare registers die een weergave bevatten van de rechtstoestand
van onroerende zaken, zoals die blijkt uit de in de openbare registers ingeschreven
akten.Aan twee van de vier rapporten uit 1996 werd een aanbeveling verbonden. In de zaak die leidde tot rapport 96/348 waren verzoeker en zijn buren
het al geruime tijd niet eens over de ligging van de grens tussen de aan hen
in eigendom toebehorende percelen. Daarom verzochten zij de Dienst voor het
kadaster en de openbare registers Noord-Brabant, vestiging Eindhoven, om een
grensbepaling te verrichten. Het Kadaster kan alleen de kadastrale grens vaststellen;
deze kan afwijken van de eigendomsgrens. Het vaststellen van de eigendomsgrens
tussen twee percelen is een taak van de rechter.Op het aanvraagformulier voor de grensbepaling verklaarde de echtgenote
van verzoeker zich akkoord met de helft van de opgemaakte kostenraming van
f 1.100, dat wil zeggen f 550. Het Kadaster bracht verzoeker vervolgens
een bedrag van f 1.248 in rekening voor het verrichten van de grensbepaling.
Hij betaalde hiervan f 550. De buren werd eveneens een bedrag van f 1.248
in rekening gebracht.Verzoeker, die inmiddels was verhuisd, klaagde er onder meer over dat
het Kadaster de invordering van het openstaande bedrag van f 698 had
overgedragen aan een incassobureau. De Nationale ombudsman overwoog hieromtrent
dat er sprake was geweest van een tekort aan de vereiste administratieve nauwkeurigheid
nu het Kadaster een betalingsherinnering had gezonden aan verzoekers oude
adres. Een tweede herinnering was eveneens aan verzoekers oude adres gezonden.
Daarnaast had het Kadaster niet gereageerd op een brief van verzoeker van
27 maart 1995. De Nationale ombudsman was van oordeel dat, omdat verzoeker
in de brief van 27 maart 1995 had verzocht om de buren voor hun deel te belasten,
het Kadaster niet in zijn standpunt kon worden gevolgd dat op
de brief van 27 maart 1995 niet behoefde te worden gereageerd. Verzoeker verkeerde
kennelijk in de veronderstelling dat het Kadaster zijn buren nog niet voor
hun deel had belast. Het Kadaster had derhalve aan verzoeker moeten laten
weten dat zijn buren al voor hun deel waren belast, en dat de totale rekening
niet f 148 maar f 1.396 hoger was dan aanvankelijk geraamd. Het
Kadaster had verzoeker daarbij tevens, op zijn nieuwe adres, moeten aanmanen
de rekening alsnog volledig te voldoen. Wanneer daarna betaling zou zijn uitgebleven,
was er reden geweest voor het inschakelen van een incassobureau. Gelet hierop
en gelet op het feit dat het Kadaster wist dan wel kon weten dat de herinneringen
als gevolg van een onjuiste adressering verzoeker niet hadden bereikt –
hetgeen voor risico moet komen van het Kadaster – was het niet te billijken
dat het Kadaster de invordering had overgedragen aan een incassobureau.De Raad van Bestuur van de Dienst voor het kadaster en de openbare registers
werd de aanbeveling gedaan om de kosten van invordering door het incassobureau
niet aan verzoeker in rekening te brengen. Deze aanbeveling is opgevolgd.Het tweede rapport in 1996 met een aanbeveling betreft eveneens een grensbepalingskwestie
(rapport 96/499). Verzoeker klaagde erover dat de Dienst voor het kadaster
en de openbare registers, directie Gelderland, hem een bedrag van f 400
voor een grensbepaling in rekening had gebracht. Zowel telefonisch als aan
de balie van het Kadaster was hem meegedeeld dat het tarief voor het eerste
uur f 250 all-in zou zijn. De werkzaamheden hadden niet langer dan één
uur geduurd.Het Kadaster gaf aan dat het bedrag van f 250 was gebaseerd op de
inzet van twee medewerkers tegen een tarief van f 25 per kwartier en
f 50 voorrijkosten. Uit het onderzoek kwam echter naar voren dat bij
de grensbepaling van verzoeker was gewerkt met een ploeg van drie medewerkers
gedurende een uur en een ploegchef gedurende een half uur, zodat veertien
kwartier was gewerkt plus f 50 voorrijkosten (totaal f 400). De
berekening was dan ook correct. Uit het onderzoek bleek voorts dat de telefonische
verstrekte informatie over het bedrag van f 250 het standaardantwoord
is op telefonische vragen over het tarief voor een grensopmeting.De Nationale ombudsman overwoog dat indien een aanbieder van diensten
vooraf op verzoek prijsinformatie verschaft, verwacht mag worden dat die informatie
zo volledig is dat de ontvanger daarvan zich mede op basis van die informatie
een oordeel kan vormen over het uiteindelijk voor de geleverde dienst te betalen
bedrag. In verzoekers geval was aan die voorwaarde niet in voldoende mate
voldaan. Het mondeling genoemde uurtarief bleek immers slechts bij een ploeg
bestaande uit twee medewerkers te gelden. Verwacht had mogen worden dat deze
informatie tegelijk met het noemen van het uurtarief zou zijn verstrekt. Het
Kadaster had in zoverre in strijd met het vereiste van actieve en volledige
informatieverstrekking gehandeld.De Raad van Bestuur van de Dienst voor het kadaster en de openbare registers
werd in overweging gegeven te bevorderen dat de Dienst in voorkomende gevallen
bij mondeling verstrekte inlichtingen over het tarief voor landmeetkundige
verrichtingen duidelijk aangeeft dat een ander uurtarief geldt indien wordt
besloten een grotere meetploeg dan twee personen in te zetten.De Raad van Bestuur van de Dienst voor het kadaster en de openbare registers
heeft laten weten de aanbeveling op te volgen. 16 VERKEER EN WATERSTAATTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Verkeer en Waterstaat begint onderdeel 16A van dit
hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 16B worden
cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk
van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk
1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd op de gegevens
in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  27 Ontvangen in 1996  + 81Te behandelen  108 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 74   2) onderzoek     a. rapport15 – 97 b. tussentijds beëindigd823 In
behandeling per 01/01/97  11Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften was 81 (1995: 105). Het
aantal afgedane zaken was 97 (1995: 110). Van de 97 afgedane zaken werden
23 (23,7%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden
vijftien rapporten uitgebracht (1995: 14), terwijl in acht zaken het onderzoek
tussentijds werd beëindigd (1995: 26). 16A.2 RijksluchtvaartdienstMet betrekking tot het Directoraat-Generaal van de Rijksluchtvaartdienst
(RLD) werden door de Nationale ombudsman in 1996 zeven zaken afgehandeld,
die, op één na, leidden tot een rapport. In drie rapporten was
de klacht gegrond, in één rapport niet gegrond, in één
rapport deels gegrond en deels niet gegrond, terwijl voor een deel geen oordeel
werd gegeven, en in het laatste rapport was de klacht deels gegrond en deels
niet gegrond.In één zaak kwam het niet tot een rapport omdat de verzoeker
inmiddels tevreden was gesteld.Van de zes rapporten hebben drie betrekking op het aanwijzingsbesluit
ex artikel 17 juncto artikel 24 van de Luchtvaartwet voor het vliegveld Maastricht
van 25 oktober 1994 (96/138, AB 1996, nr. 277, m.n. PJS; 96/139 en 96/140).
Kernpunt van de klachten in deze rapporten betrof de informatie die de RLD
bij de publicatie van het aanwijzingsbesluit in de media en daarna had gegeven
over de termijn waarbinnen bezwaarschriften konden worden ingediend tegen
het bewuste besluit. De publicatie op 26 november 1994 in een aantal dagbladen
(voorafgegaan door een publicatie in de Nederlandse Staatscourant van 24 november
1994) en de tervisielegging van het aanwijzingsbesluit waren niet zonder fouten
verlopen. Eerst moest op 3 december 1994 de titel van de publicatie, die aanvankelijk
aangaf dat het aanwijzingsbesluit betrekking zou hebben op de Noord-Zuidbaan,
worden gerectificeerd, en daarna werd op 19 december 1994 nog een erratum
ten aanzien van één van de tabellen over de geluidsbelasting
bij het aantal te verwachten vliegbewegingen toegevoegd aan de ter visie gelegde
stukken, zonder dat dit afzonderlijk in de media werd kenbaar gemaakt. Over
de vraag wanneer de termijn om bezwaarschriften in te dienen nu precies was
begonnen, sprak de Nationale ombudsman zich in deze rapporten niet uit. Belanghebbenden
hadden namelijk met deze vraag de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad
van State kunnen benaderen, wanneer hun bezwaarschriften tegen het aanwijzingsbesluit
in verband met overschrijding van de termijn niet ontvankelijk waren verklaard.
De Nationale ombudsman merkte wel in zijn beoordeling van de klachten op dat
de door de RLD gegeven informatie over de bezwaartermijn niet eenduidig, althans
duidelijk was geweest. Aan de ene kant had de rectificatie van de titel van
het besluit wel geleid tot een verschuiven door de RLD van de einddatum van de bezwaartermijn, maar aan de andere kant had het erratum van
 19 december 1994 dit niet teweeg gebracht. De Nationale ombudsman overwoog
terzake:«...Gelet daarop, en omdat al een keer met de begindatum was geschoven,
valt niet goed te begrijpen waarom niet is besloten 19 december 1994 aan
te merken als nieuwe algemene startdatum, met 31 januari 1995 als de bijbehorende
definitieve en voor ieder geldende einddatum. Niet is gebleken dat het totale
proces van besluitvorming daardoor onaanvaardbaar zou zijn vertraagd, terwijl
een dergelijke aanpak op voorhand elk debat achteraf over onzuiverheden in
de organisatie van de inspraak zou hebben kunnen voorkomen...»Over de bekendmaking van het erratum van 19 december 1994 merkte de Nationale
ombudsman op dat het antwoord op de vraag of een dergelijk stuk gepubliceerd
had behoren te worden, niet alleen afhankelijk is van hetgeen de wet terzake
voorschrijft. Gezien de aard van de materie had bekendmaking in de media voor
de hand gelegen; daarbij had tegelijk kunnen worden aangegeven of dit consequenties
had voor de termijn van het indienen van bezwaarschriften. Het oordeel in
deze rapporten luidde dan ook «niet behoorlijk».Ook de rapporten 96/213 en 96/230 hebben betrekking op de geluidoverlast
die wordt ondervonden bij vliegverkeer. In rapport 96/213 was het belangrijkste
punt dat de Directeur Luchtvaartinspectie van de RLD de correspondentie met
verzoeker over de kwaliteit van de kwartaalrapporten van de Stichting Klachtentelefoon
van de Milieucommissie Luchthaven Maastricht had beëindigd door aan te
geven dat verzoeker geen nieuwe feiten zou hebben aangedragen.In de beoordeling van deze klacht gaf de Nationale ombudsman aan dat een
bestuursorgaan open moet staan voor kritiek, ook als een burger blijft terugkomen
met klachten, voorzover die althans niet uitsluitend een herhaling inhouden
van eerdere klachten, waarop door het bestuursorgaan adequaat is gereageerd.
In dit geval was van een dergelijke herhaling geen sprake geweest. De opmerkingen
die verzoeker had gemaakt over de kwartaalrapportages, hadden geregeld aanleiding
gegeven tot een nadere bezinning over de wijze van rapporteren. Op dit specifieke
punt luidde het oordeel dan ook «niet behoorlijk».Rapport 96/230 betreft het aanbrengen van geluidwerende voorzieningen
aan de woning van verzoeker. Verzoeker had op diverse punten op- en aanmerkingen
over de aangebrachte en aan te brengen voorzieningen. Alleen ten aanzien van
de aan te brengen deuren, die verzoeker in de houtsoort Afzelia wenste te
zien uitgevoerd, schaarde de Nationale ombudsman zich achter het standpunt
van verzoeker. In dit rapport werd daarom de aanbeveling gedaan om alsnog
zo spoedig mogelijk deze deuren in de gewenste houtsoort aan te brengen. De
Minister van Verkeer en Waterstaat deelde op 25 juli 1996 mee dat de aanbeveling
zou worden opgevolgd.Rapport 96/223 (AB 1996, nr. 354) betreft de klacht van een zweefvliegclub
over de Directie Luchtvaartinspectie van de Rijksluchtvaartdienst. De zweefvliegclub
had een in Tsjechië gebouwd zweefvliegtuig aangekocht. De Directie Luchtvaartinspectie
liet verzoekster weten dat voor het toestel op grond van de (Nederlandse)
regeling afgifte typecertificaten luchtvaartuigen 1982 een type-keuring ter
verkrijging van een type-certificaat moest plaatsvinden. Deze keuring kostte
bijna f 3.500. Verzoekster ontdekte dat er voor het zweefvliegtuig in
een andere EU-lidstaat al een type-certificaat was afgegeven en stelde zich
op het standpunt dat de Luchtvaartinspectie ten onrechte nogmaals een keuring
had geëist. Verzoekster beriep zich op een EG-Verordening inzake de harmonisatie van technische voorschriften en administratieve procedures
op het gebied van de burgerluchtvaart. Deze Verordening verplicht de lidstaten
van de Europese Unie ertoe om in een andere lidstaat gecertificeerde luchtvaartuigen
zonder meer te erkennen vanaf het moment waarop er gemeenschappelijke technische
voorschriften en administratieve procedures golden. Totdat het zover was,
konden lidstaten hun eigen nationale voorschriften toepassen. Uit het door
de Nationale ombudsman ingestelde onderzoek kwam naar voren dat er tot 1 januari
1995 nog geen uniforme administratieve procedure gold voor alle lidstaten.
De Nationale ombudsman kwam om die reden tot de conclusie dat het niet in
strijd was met de toepasselijke EG-Verordening dat de Luchtvaartinspectie
het zweefvliegtuig van verzoekster in 1994 had onderworpen aan een typekeuring.
Het oordeel luidde «behoorlijk». 16A.3 RijkswaterstaatMet betrekking tot gedragingen van het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat
werden in 1996 negen verzoekschriften afgehandeld. In drie gevallen werd het
onderzoek tussentijds beëindigd; in deze zaken was tijdens het onderzoek
aan de klachten van de desbetreffende verzoekers tegemoet gekomen. Van de
zes zaken die tot een rapport kwamen, was de klacht in drie gevallen deels
gegrond en deels niet gegrond, in twee gevallen niet gegrond en in één
geval deels niet gegrond, terwijl deels geen oordeel werd gegeven. Aankoop woning en bijbehorende grondRapport 96/117 heeft betrekking op de onderhandelingen die verzoeker met
Rijkswaterstaat (Directie Noord-Nederland) had gevoerd over de aankoop van
zijn woning en de daarbij behorende grond voor de verbreding van een rijksweg.
Onderdeel van verzoekers klacht was onder meer de hoogte van de biedingen
die Rijkswaterstaat aan verzoeker had gedaan. Het ging verzoeker daarbij met
name om de waardering van de op zijn perceel aanwezige boomopstand en om het
feit dat Rijkswaterstaat voor het vaststellen van de vergoeding was uitgegaan
van aankoop van een bestaande woning, terwijl verzoeker wenste uit te gaan
van nieuwbouw.De Nationale ombudsman was van oordeel dat Rijkswaterstaat, gezien het
bepaalde in artikel 40b van de Onteigeningswet, terecht was uitgegaan van
het aankopen van een bestaande woning voor vervangende huisvesting en achtte
de taxatie van de boomopstand daarnaast redelijk. Van belang was bovendien
dat Rijkswaterstaat bereidheid tot onderhandelen had getoond, door twee keer
zijn bod te verhogen. Op dit punt was de gedraging dan ook «behoorlijk». DienstregelingenIn de zaak die leidde tot rapport 96/195, werd het oordeel van de Nationale
ombudsman gevraagd over de wijze waarop Rijkswaterstaat (Directie Limburg)
zich had opgesteld tussen aan de ene kant verzoekster en andere belanghebbenden
en aan de andere kant de busmaatschappij die een door de Minister van Verkeer
en Waterstaat goedgekeurde wijziging van de dienstregeling had doorgevoerd,
waardoor de schoolgaande jeugd nadelige gevolgen ondervond. Van belang in
deze zaak was dat de Minister van Verkeer en Waterstaat de bezwaren van verzoekster
en de andere belanghebbenden tegen de gewijzigde dienstregeling in een bezwaarschriftenprocedure
gegrond had bevonden en de busmaatschappij had verplicht om voor 1 april 1995
een regeling te treffen.Verzoekster was van mening dat Rijkswaterstaat op het moment dat de termijn
voor het treffen van een regeling al was verstreken, onvoldoende bij de betrokken
busmaatschappij erop had aangedrongen dat alsnog een regeling tot stand werd
gebracht. Bovendien vond zij dat Rijkswaterstaat haar en de
andere belanghebbenden onvoldoende had geïnformeerd. Dit laatste punt
betrof eveneens de afhandeling van de door haar verstuurde brieven.De Nationale ombudsman wees er in zijn oordeel op dat Rijkswaterstaat
na 1 april 1995 diverse besprekingen met de busmaatschappij had gevoerd. Verzoekster
was daarvan op de hoogte geweest. Dit leidde uiteindelijk op 31 mei 1995 tot
een definitief voorstel van de busmaatschappij. Daarnaast had de Nationale
ombudsman wel kritiek op de wijze waarop Rijkswaterstaat had gereageerd op
de brieven van verzoekster. Verzoekster had niet op alle door haar naar voren
gebrachte punten in deze brieven een antwoord van Rijkswaterstaat gekregen.
De gedraging was daarom deels «behoorlijk» en deels «niet
behoorlijk».Rapport 96/90 heeft eveneens betrekking op de goedkeuring door de Minister
van een gewijzigde dienstregeling van een busmaatschappij (Directie Zeeland).
Verzoeker had eerst een bezwaarschrift ingediend tegen de beslissing van de
Minister om de dienstregeling 1994/1995 goed te keuren. Nadat de Minister
uitspraak had gedaan op zijn bezwaarschrift, had hij een beroepschrift ingediend
bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). Vervolgens had hij
ook een bezwaarschrift ingediend tegen de goedkeuring van de Minister van
de dienstregeling 1995/1996. Op het moment dat hij de Nationale ombudsman
benaderde, had hij nog geen uitspraak van de Minister op dit bezwaarschrift
ontvangen. Op 18 oktober 1995 deelde de Minister de uitspraak op dit bezwaarschrift
mee. Van belang daarbij is dat op dat moment het CBb nog geen oordeel had
gegeven over het beroepschrift van verzoeker terzake van de dienstregeling
1994/1995. Het CBb had de Minister op 28 februari 1995 verzocht haar verweerschrift
in te dienen met betrekking tot dit beroepschrift van verzoeker. De Minister
diende haar verweerschrift op 11 juli 1995 bij het CBb in.In deze zaak wees de Nationale ombudsman er in de eerste plaats op dat
de Minister had verzuimd om, overeenkomstig artikel 6:14 van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb), aan verzoeker een bevestiging van de ontvangst van zijn
bezwaarschriften te sturen.In de tweede plaats had de Minister bij de behandeling van het bezwaarschrift
terzake van de dienstregeling 1995/1996 de wettelijke termijn van zes weken
ruimschoots overschreden. In artikel 7:10 Awb is de termijn voor de behandeling
van een bezwaarschrift in beginsel gesteld op zes weken.In reactie op de klacht had Rijkswaterstaat (Directie Zeeland) namens
de Minister onder meer naar voren gebracht dat de behandeling van het desbetreffende
bezwaarschrift was aangehouden in afwachting van het oordeel van het CBb inzake
het beroepschrift dat betrekking had op de dienstregeling 1994/1995. De Nationale
ombudsman gaf in dit rapport aan dat in dat geval verzoeker op grond van de
Algemene wet bestuursrecht had moeten worden geïnformeerd over dit uitstel
van de behandeling van zijn bezwaarschrift, en dat hem bovendien had moeten
worden gevraagd of hij daarmee kon instemmen.Bovendien merkte de Nationale ombudsman op dat de Minister niet had voldaan
aan de termijn van artikel 8:42 Awb voor het indienen van het verweerschrift
bij het CBb. Deze termijn is vier weken. De Nationale ombudsman wees er daarnaast
op dat hij al in een aantal rapporten had benadrukt dat een bestuursorgaan
een eigen verantwoordelijkheid heeft ten aanzien van het tijdig indienen van
verweerschriften in administratiefrechtelijke procedures, en zich dient in
te spannen om een verweer binnen de wettelijke termijn bij de betrokken rechterlijke
instantie in te dienen. De Minister kon daarom in deze zaak de omstandigheid
dat het CBb nog geen oordeel had gegeven over het beroepschrift van verzoeker
in het kader van zijn bezwaar tegen de dienstregeling 1994/1995 niet aanvoeren
ter rechtvaardiging van het feit dat het bezwaarschrift terzake
van de dienstregeling 1995/1996 nog niet was afgehandeld. Vordering onderzoek naar de geschiktheid voor het besturen
van een motorrijtuig ex artikel 18 van de WegenverkeerswetWanneer de politie twijfelt aan de geschiktheid of vaardigheid van iemand
die een rijbewijs heeft om een motorrijtuig te besturen, kan die persoon op
grond van artikel 18 van de Wegenverkeerswet (WvW) worden gevorderd mee te
werken aan een onderzoek. Dit onderzoek vindt dan plaats onder verantwoordelijkheid
van de Minister van Verkeer en Waterstaat. Op basis van de resultaten van
het onderzoek beslist de Minister vervolgens over de geschiktheid of vaardigheid
om een motorrijtuig te besturen.Eind 1990 werden bij de Nationale ombudsman twee klachten ingediend met
betrekking tot een negatieve beslissing van de Minister van Verkeer en Waterstaat
over de geschiktheid van verzoekers om een motorrijtuig te besturen, en het
daaraan ten grondslag liggende onderzoek. Nadat deze klachten in onderzoek
waren genomen, besloot de Nationale ombudsman op 11 april 1991 om deze onderzoeken
voorlopig stil te leggen, in verband met het feit dat verzoekers bij de medische
tuchtrechter procedures hadden aangespannen tegen de betrokken medisch adviseur
van het Ministerie. Nadat het Centraal Medisch Tuchtcollege uitspraak had
gedaan, gaf de Nationale ombudsman in de rapporten 96/146 en 96/147 zijn oordeel
naar aanleiding van de ingediende klachten.In beide zaken stond de vraag op de voorgrond op welke wijze de Minister
zich dient op te stellen ten opzichte van wat de extern geraadpleegde arts
en de interne adviseur in hun advies hadden opgemerkt over de rijgeschiktheid
van verzoekers. Van belang was dat de interne adviseur het extern verkregen
medische advies eerst had beoordeeld en dit later, tezamen met zijn eigen
advies, had voorgelegd aan de Minister.In beide zaken gaf de Nationale ombudsman aan dat een bestuursorgaan,
indien het zich in het kader van de voorbereiding van een beslissing laat
adviseren door een deskundige, volledig verantwoordelijk blijft voor die beslissing.
Dit betekent ook dat het bestuursorgaan een eigen verantwoordelijkheid draagt
voor het vaststellen en beoordelen van de feiten en omstandigheden. Een uitgebracht
advies mag dan ook niet zonder meer worden gevolgd. Het bestuursorgaan dient
zich er onder meer van te vergewissen dat het advies is gebaseerd op een zorgvuldig
feitenonderzoek en dat de adviseur geen conclusies heeft getrokken die een
aanwijsbare feitelijke grondslag missen.Wanneer van het advies wordt afgeweken, moet het bestuursorgaan in de
motivering van zijn beslissing tot uitdrukking brengen waarom is besloten
van het gegeven advies af te wijken.In de desbetreffende zaken bleek aan deze verschillende punten niet te
zijn voldaan. In beide zaken had de extern geraadpleegde medisch deskundige
conclusies getrokken die een aanwijsbare feitelijke grondslag misten. Het
Medisch Tuchtcollege had in de verschillende procedures die de beide verzoekers
tegen de desbetreffende arts hadden aangespannen, uitgesproken dat het uitgevoerde
medische onderzoek van onvoldoende kwaliteit was geweest en dat er een onvoldoende
indicatie was geweest om tot de conclusie te komen dat de geschiktheid voor
het besturen van een motorrijtuig ontbrak. Het Centraal Medisch Tuchtcollege
had in de procedures die verzoekers hadden aangespannen tegen de intern medisch
adviseur van het Ministerie uitgesproken dat de intern medisch adviseur op grond van de voorliggende medische rapportage van de extern medisch
adviseur niet tot het advies van ongeschiktheid had kunnen komen.De Nationale ombudsman kwam in beide zaken – anders dan de Minister
in haar reactie op de klachten had aangegeven – tot het oordeel dat
in deze zaken geen sprake was geweest van een kritische beschouwing door de
Minister van de aan haar gegeven adviezen. Uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman was namelijk gebleken dat de intern medisch adviseur had volstaan
met het maken van enkele summiere aantekeningen naar aanleiding van de uitgebrachte
rapportage. Deze aantekeningen bleken bovendien voor de Minister deels onleesbaar.
Zij had geen genoegen moeten nemen met het advies van de intern medisch adviseur.In één van de beide zaken had de Minister bovendien in haar
beslissing moeten motiveren waarom zij van het advies, gegeven door de extern
deskundige, was afgeweken. Dit advies, waarin werd geconcludeerd dat verzoeker
geschikt was, stond haaks op hetgeen de intern medisch adviseur in deze zaak
aan de Minister had geadviseerd.In beide zaken heeft de Nationale ombudsman in de beoordeling van de klachten
geen aandacht gegeven aan de door verzoekers in zijn algemeenheid geuite kritiek
op de procedure die wordt gevoerd in het geval van vorderingen ingevolge artikel
18 WvW. De Nationale ombudsman achtte het niet opportuun om op deze algemene
kritiek in te gaan, omdat na de inwerkingtreding van de Algemene wet bestuursrecht
de omstandigheden in zoverre waren veranderd dat thans een beslissing van
de Minister over de rijgeschiktheid wel ter toetsing aan de administratieve
rechter kan worden voorgelegd. 16A.4 Scheepvaart en Maritieme ZakenIn 1996 werd, net als in 1995, slechts één klacht afgehandeld
over het Directoraat-Generaal Scheepvaart en Maritieme Zaken (DGSM). Het betrof
de afhandeling van een aanvraag van een vaarbewijs. Tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman deelde het DGSM verzoeker mee dat zijn aanvraag
werd afgewezen. Naar aanleiding daarvan heeft het DGSM door tussenkomst van
de Nationale ombudsman aan verzoeker nog enige verduidelijking gegeven waarom
de aanvraag van het vaarbewijs was afgewezen, en besloten dat de bijdrage
die verzoeker voor de aanvraag had betaald aan hem werd gerestitueerd. Het
onderzoek werd daarop beëindigd. 16A.5 VervoerVermeldenswaard is rapport 96/482, waarin het gaat om toepassing door
de Rijksverkeersinspectie, Unit West (RVI) te Rotterdam van de overgangsregeling
die behoort bij de EG-verordening nr. 2812/94 van 18 november 1994. In deze
EG-verordening werd de sloopbijdrage die een eigenaar van een nieuw schip
bij het in de vaart brengen daarvan diende te voldoen wanneer hij geen scheepsruimte
liet slopen, bepaald op anderhalf maal het tonnage van het nieuwe schip. Deze
sloopbijdrage was voordat deze EG-verordening op 9 december 1994 in werking
trad, nog gesteld op de verhouding 1 : 1. In de overgangsregeling werd deze
verhouding voor het vaststellen van de sloopbijdrage nog gehandhaafd voor
die gevallen waarin de vaartuigen voor 9 juni 1995 waren overgedragen en in
gebruik genomen.Verzoekster meldde op 30 januari 1995 aan de RVI dat zij het voornemen
had tien duwbakken in de vaart te brengen. Zij had op 17 juni 1994 een koopovereenkomst
met betrekking tot deze duwbakken gesloten. De juridische levering van deze
schepen zou medio mei 1995 plaatsvinden. Verzoekster vroeg de
RVI om ten aanzien van het in de vaart brengen van deze duwbakken de overgangsregeling
toe te passen.Op 22 februari 1995 deelde de RVI verzoekster mee dat de overgangsregeling
in haar situatie niet kon worden toegepast, omdat verzoekster op dat moment
geen juridisch eigenaar was. De RVI zond verzoekster niet het in de procedure
voorgeschreven aanmeldingsformulier toe. Op 23 maart 1995 deelde de RVI verzoekster
mee dat in haar situatie de overgangsregeling wel kon worden toegepast wanneer
aan alle voorwaarden zou worden voldaan. De RVI zond ook toen geen aanmeldingsformulier
aan verzoekster.De Nationale ombudsman gaf aan dat de RVI op drie punten niet correct
had gehandeld. Ten eerste had zij verzuimd om een aanmeldingsformulier aan
verzoekster toe te sturen, ten tweede had zij op 22 februari 1995 zonder enig
voorbehoud een onjuiste mededeling gedaan met betrekking tot de toepassing
van de overgangsregeling, en ten derde had zij pas op 23 maart 1995 deze fout
hersteld.De Nationale ombudsman wees er in dit verband op dat bij schepen eigendom
in juridische zin ontstaat indien de voor de overdracht vereiste levering
heeft plaatsgevonden door een daartoe bestemde notariële akte en deze
akte is ingeschreven in de daartoe bestemde openbare registers. In de overgangsregeling
was de voorwaarde opgenomen dat overdracht voor 9 juni 1995 diende plaats
te vinden. De overgangsregeling kon dan ook niet anders worden uitgelegd dan
dat melding van het voornemen een vaartuig in de vaart te brengen kon plaatsvinden
ook voordat belanghebbende al juridisch eigenaar van het vaartuig was. De
RVI had in zijn brief van 22 februari 1995 aan het begrip eigenaar in de overgangsregeling
dan ook een te beperkte betekenis toegekend.De Nationale ombudsman merkte bovendien op dat verzoekster terecht op
basis van de mededeling van de RVI van 22 februari 1995 ervan mocht uitgaan
dat haar melding van 30 januari 1995 was gestrand.In deze zaak had verzoekster vervolgens een schadeclaim bij de RVI ingediend.
De RVI had elke aansprakelijkheid voor de geleden schade afgewezen. De Nationale
ombudsman merkte over het standpunt van de RVI met betrekking tot haar aansprakelijkheid
op dat dit, gezien de eerdere overwegingen over het verzuim van de RVI, in
redelijkheid niet houdbaar was. De Nationale ombudsman zag daarom aanleiding
om aan de Minister van Verkeer en Waterstaat de aanbeveling te doen om –
indien verzoekster aan alle voorwaarden van de overgangsregeling zou hebben
voldaan – de afwijzing van het verzoek om de schade te vergoeden te
heroverwegen.Op 18 december 1996 deelde de Minister van Verkeer en Waterstaat mee dat
zij deze aanbeveling opvolgde. Daarbij merkte zij op dat zij het oordeel van
de Nationale ombudsman ten aanzien van het punt van de uitleg van het begrip
eigenaar binnen de overgangsregeling niet deelde. Volgens de Minister was
deze uitleg van de Nationale ombudsman niet in overeenstemming met de visie
van de Europese Commissie en de jurisprudentie van het College van Beroep
voor het bedrijfsleven. De Nationale ombudsman verzocht de Minister dit –
verder niet gemotiveerde – standpunt nader toe te lichten. Ten tijde
van het afsluiten van dit jaarverslag was het antwoord van de Minister nog
niet ontvangen.Eveneens verdient rapport 96/612 aandacht. Kernpunt van de klacht die
leidde tot dit rapport was de onzekerheid waarin de bewoners van de buurtschap
de Boerenhoek al vanaf 1991 verkeerden over de toekomst van hun woningen.
De buurtschap was namelijk betrokken bij zowel de keuze voor het traject van
de Betuwelijn als bij de keuze voor het traject van een eventuele verlenging
van rijksweg A15.Voor de bewoners van de buurtschap was in de afgelopen jaren niet duidelijk
of en welke woningen gesloopt zouden moeten worden voor de aanleg
van de Betuwelijn dan wel de verlengde A15. Intussen was door de wens van
de Tweede Kamer om onder het Pannerdensch Kanaal een tunnel aan te leggen,
duidelijk geworden dat de buurtschap kon worden gehandhaafd, maar de bewoners
verkeerden nog in onzekerheid over de vraag met welke geluidsbelasting zij
nu exact te maken zouden krijgen, nu hun woningen uiteindelijk niet zouden
worden gesloopt. Tevens waren de bewoners van mening dat de procedures voor
de Betuweroute en het traject van de verlengde A15 niet voldoende op elkaar
waren afgestemd.In dit rapport overweegt de Nationale ombudsman in de eerste plaats dat
het besluit tot het aanleggen van de Betuwelijn een zeer ingrijpend besluit
is, dat raakt aan verschillende, vaak tegenstrijdige belangen. Hij merkt op
dat de besluitvorming over de aanleg van de Betuwelijn twee vertragende factoren
heeft gekend, namelijk de heroverweging, na het aantreden van het kabinet-Kok,
van de noodzaak van aanleg van de Betuwelijn en de wijziging, op wens van
de Tweede Kamer, in de vorm van de aanleg van een tunnel onder het Pannerdensch
Kanaal in plaats van een brug. De aanzienlijke lengte van de procedure om
te komen tot het besluit over de aanleg van de Betuwelijn is in belangrijke
mate het gevolg van de wettelijke voorschriften voor de besluitvorming over
dit soort projecten en van factoren van politieke aard.Vervolgens geeft de Nationale ombudsman aan dat de keuze om de tracéprocedure
voor de doortrekking van de A15 niet te laten samenvallen met de procedure
voor de Betuwelijn, maar daar enigszins op te laten aansluiten, uit een oogpunt
van doelmatigheid aanvaardbaar is. Hij wijst er daarbij op dat de aanleg van
de Betuwelijn een project is van een veel grotere omvang dan de doortrekking
van de A15. Het was dan ook niet onlogisch dat de tracering van de Betuwelijn
tot uitgangspunt is genomen voor de besluitvorming over de eventuele doortrekking
van de A15 (waarvan intussen is afgezien).De besluitvorming over de A15 zou aanvankelijk pas over een aantal jaren
plaatsvinden. De Nationale ombudsman begrijpt dat door het naar voren halen
van deze besluitvorming de onzekerheid bij de bewoners is toegenomen, maar
hij wijst er op dat door dit naar voren halen de belangen van verzoekers op
langere termijn zijn gediend. Hij ziet dan ook geen reden voor het oordeel
dat de beide procedures niet voldoende op elkaar zouden zijn afgestemd.Over de geluidsbelasting oordeelt de Nationale ombudsman dat de Directeur-Generaal
voor het Vervoer in een brief aan de bewoners niet voldoende duidelijk is
geweest, maar dat aan de andere kant mag worden aangenomen dat verzoekers
als direct belanghebbenden op de hoogte waren van de normen die terzake in
de Planologische Kernbeslissing waren opgenomen. Zij konden daarom niet zonder
meer afgaan op de voor verschillende uitleg vatbare mededelingen van de Directeur-Generaal
voor het Vervoer in zijn brief aan hen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging «behoorlijk»
was, behalve met betrekking tot wat de Directeur-Generaal voor het Vervoer
aan verzoekers over de normen voor geluidsbelasting had geschreven; op dat
punt was de gedraging «niet behoorlijk». 16A.6 Hoofddirectie Telecommunicatie en PostOver de Rijksdienst voor Radiocommunicatie van de Hoofddirectie Telecommunicatie
en Post werden in 1996 twee verzoekschriften afgehandeld. Het onderzoek van
de Nationale ombudsman in deze beide zaken werd beëindigd op het moment
dat de Rijksdienst voor Radiocommunicatie de verzoekers alsnog tegemoet was
gekomen in hun klachten. De ene zaak betrof het rekeningen blijven sturen
voor een marifoonmachtiging en de andere zaak had betrekking op het behandelen
van klachten over storing van de radio-ontvangst door een piratenzender. 16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Dienst WegverkeerOp 1 juli 1996 is de Rijksdienst voor het Wegverkeer verzelfstandigd.
De naam is thans Dienst Wegverkeer. De voorheen gebruikelijke afkorting RDW
zal echter worden gehandhaafd.In 1996 werden vierentwintig verzoekschriften via onderzoek afgedaan.
Naar aanleiding van deze onderzoeken kwamen elf rapporten uit. De andere dertien
onderzoeken werden in de loop ervan beëindigd, omdat de verzoekers inmiddels
tevreden waren gesteld. De RDW had in deze zaken bijvoorbeeld een gemaakte
fout bij de afgifte van een (deel van het) kentekenbewijs alsnog hersteld,
of had alsnog gereageerd op verzoeken of brieven van verzoekers.In de zaken die tot een rapport leidden, waren vijf klachten niet gegrond
en twee gegrond. In drie rapporten was de klacht deels gegrond en deels niet
gegrond, terwijl de Nationale ombudsman in één rapport geen
oordeel gaf.Twee rapporten (96/332 en 96/459) betreffen een klacht over de tijd die
de RDW nodig had gehad voor de afgifte van kentekenbewijzen voor auto's die
waren geïmporteerd of die juist voor de export bestemd waren. In reactie
op deze klachten deelde de Minister van Verkeer en Waterstaat mee dat zij
op de hoogte was van de vertraging in de afhandeling van keuringen en kentekenbewijzen.
Over de keuringen gaf zij aan dat de RDW geconfronteerd was geweest met een
niet voorziene toename van het keuringsaanbod, die voor een belangrijk deel
was veroorzaakt door de toename van de aanvragen voor toelatingskeuringen
van parallel geïmporteerde voertuigen. De Minister liet voorts weten
dat de RDW maatregelen had genomen om de doorlooptijd terug te brengen. In
de loop van 1997 zouden verschillende geautomatiseerde systemen worden geïmplementeerd
om tot een snellere afhandeling te komen. Afstemming met het bedrijfsleven
zou dan plaatsvinden.In rapport 96/332 kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat trage
afhandeling van verzoeken tot afgifte van kentekenbewijzen voor aangepaste
en voor de export bedoelde bedrijfsauto's «niet behoorlijk» was.
De verklaring die de Minister had gegeven, was geen rechtvaardiging voor het
oplopen van de doorlooptijd. Met de Minister was de Nationale ombudsman van
oordeel dat het niet juist was dat de RDW aanvragen voor kentekenbewijzen
(inclusief homologatie-aanvraag) voor aangepaste voor de export bedoelde bedrijfsauto's
in veel gevallen niet binnen een redelijke termijn had kunnen afhandelen.De Minister deelde, daarnaar gevraagd, tijdens het onderzoek verder nog
mee dat de RDW voornemens was om op basis van een door verzoekster gedane
suggestie bij wijze van proef een vereenvoudigde procedure voor homologatie-aanvragen
toe te passen en deze na een half jaar te evalueren.In rapport 96/459 was het oordeel daarentegen dat de onderzochte gedraging
(afgifte van een kentekenbewijs voor een geïmporteerd voertuig) «behoorlijk»
was. Voor dit oordeel was vooral van belang dat de RDW op 6 september 1995
het vereiste akkoord van het Ministerie van Financiën over de belasting
van personenenauto's en motorrijwielen (BPM) had verkregen en op 19 september
1995 het aangevraagde kentekenbewijs had verzonden. Keuring van de desbetreffende
auto had op 28 augustus 1995 plaatsgevonden. In beide rapporten gaf de Nationale ombudsman aan goede nota te hebben
genomen van de mededelingen van de RDW om te komen tot een terugdringing van
de doorlooptijden en het stroomlijnen van de te volgen procedures. 16B.2 Stichting Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenMet betrekking tot de Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR) bracht de Nationale ombudsman in 1996 vier rapporten uit. In één
van deze rapporten werd de klacht geheel gegrond verklaard; in de andere drie
rapporten waren de klachten deels gegrond en deels niet gegrond en werd driemaal
geen oordeel gegeven.Naast deze rapporten nam de Nationale ombudsman in tien andere zaken in
het kader van het onderzoek contact op met het CBR; in al deze gevallen werd
het onderzoek tussentijds beëindigd nadat verzoeker tevreden was gesteld.In drie van de vier rapporten heeft de klacht betrekking op het praktisch
rijvaardigheidsexamen. Zo houdt in rapport 96/251 de klacht van de rijschoolhouder
onder meer in dat ten onrechte van een leerling van hem niet de volledige
tijd van 45 minuten rij-examen was afgenomen. Bovendien had volgens verzoeker
het CBR aan hem de toezegging gedaan dat deze leerling bij voorrang het volgende
examen mocht doen.Ten aanzien van de duur van het examen kon de Nationale ombudsman geen
oordeel gegeven. Op het punt van de toezegging van voorrang voor het volgende
examen achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «niet
behoorlijk». In het rapport werd daarom de aanbeveling gedaan dat de
desbetreffende leerling van verzoeker alsnog de gelegenheid werd geboden om
bij voorrang het volgende rij-examen te doen. Op de overige punten werd de
gedraging «behoorlijk» geacht. De aanbeveling werd door het CBR
opgevolgd. 17 ECONOMISCHE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Economische Zaken begint onderdeel 17A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 17B worden cijfers
genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de
Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat
een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk
3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN 17A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Economische zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  3 Ontvangen in 1996  +
12Te behandelen  15 Afgedaan     1)
niet in onderzoek 10   2) onderzoek     a. rapport2 – 15 b. tussentijds beëindigd35 In
behandeling per 01/01/97  0Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften bedroeg twaalf (1995: 12),
het aantal afgedane zaken vijftien (1995: 12). Van de vijftien afgedane zaken
werden vijf afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. 17A.2 Afgedane zakenIn 1996 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op het Ministerie van Economische Zaken. In het ene rapport was de
klacht niet gegrond, in het andere rapport gegrond. Daarnaast werden drie
verzoekschriften afgedaan zonder dat een rapport werd uitgebracht. SenterRapport 96/137 betreft een klacht over een gedraging van Senter, vestiging
Zwolle. Senter is een agentschap van het Ministerie van Economische Zaken.
Innovatiegerichte ondernemers en onderzoekers kunnen er terecht voor financiële
stimulering en advies, met name op de gebieden technologie, energie, milieu
en exportfinanciering. Senter heeft voorts tot taak opdrachten en programma's
van het Ministerie van Economische Zaken uit te voeren. Daarnaast heeft Senter
tot taak tegen vergoeding besluiten, regelingen en programma's van andere
Ministers en niet tot de centrale overheid behorende instanties of organen
uit te voeren. De uitvoering gebeurt onder verantwoordelijkheid van die andere
Ministers, instanties of organen. Gedragingen van medewerkers van Senter die
niet (direct) in verband staan met de uitvoering van voornoemde besluiten,
worden aangemerkt als gedragingen die vallen onder de verantwoordelijkheid
van de Minister van Economische Zaken.Een van de regelingen die Senter uitvoert, is de Bijdrageregeling schone
en lawaai-arme vrachtwagens en bussen van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.De klacht die leidde tot voormeld rapport, betrof het uitblijven van beantwoording
van verzoeker brief van 17 februari 1994, ondanks een rappel van 8 maart 1994.
In deze brief had verzoeker aan Senter gevraagd om de terugvordering te staken
van een bijdrage van f 6 500 die hem in 1992 was verstrekt op grond
van de genoemde regeling in verband met de aanschaf van een vrachtwagen. Volgens
de Minister van Economische Zaken had verzoeker bij brief van 2 maart 1994
antwoord gekregen. Deze brief was echter een sommatie om de bijdrage terug
te betalen, en was daarmee uitsluitend een vervolg op eerdere sommaties. Op
het verzoek om de terugvordering te staken, werd niet ingegaan. De Minister
gaf in zijn reactie wel aan dat de rappelbrief van 8 maart 1994 had moeten
worden beantwoord. De Nationale ombudsman oordeelde de onderzochte gedraging «niet
behoorlijk», gezien het niet beantwoorden van zowel de brief van 17
februari als van 8 maart 1994. Directie MarktwerkingRapport 96/314 betreft een klacht over onder meer de gedraging van de
Directie Marktwerking van het Ministerie van Economische Zaken. Volgens verzoekster,
een particulier bedrijf voor thuiszorg, had de directie Marktwerking onvoldoende
actie ondernomen naar aanleiding van haar mededelingen over ongelijkheid in
rechtsposities tussen thuiszorginstellingen met zorgverleners in vaste dienst,
en thuiszorginstellingen die alleen bemiddelend optreden.In reactie op de klacht gaf de Minister onder meer aan dat de bevoegdheden
die de Wet economische mededinging hem geeft in deze zaak niet kunnen worden
aangewend. Wel had hij aan verzoekster toegezegd dat de kwestie aan de orde
zou worden gesteld tijdens het reguliere overleg met de Directie Verzekeringen,
Marktordening en Prijsvorming van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Er was geen reden om te twijfelen aan het nakomen van deze toezegging.
De Nationale ombudsman vond het optreden van de directie Marktwerking toereikend. Centraal Bureau voor de StatistiekEen verzoekschrift dat betrekking had op onjuist adresseren van post door
het Centraal Bureau voor de Statistiek werd via interventie afgedaan. Nadat
het probleem van de onjuiste adressering was opgelost en aan betrokkene verontschuldigingen
waren aangeboden, was er voor de Nationale ombudsman geen aanleiding meer
het onderzoek voort te zetten. 17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en FabriekenIn 1996 werd een verzoekschrift in onderzoek genomen dat betrekking had
op het stichtingenregister van de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Utrecht
en Omstreken. Door een administratieve vergissing was het adres van een stichting
in het stichtingenregister niet gewijzigd. Na interventie werd die wijziging
alsnog doorgevoerd. Omdat hiermee de reden voor verder onderzoek was vervallen,
werd het onderzoek naar aanleiding van deze klacht beëindigd.Dit was de enige klacht over een Kamer voor Koophandel en Fabrieken die
in 1996 werd afgehandeld. 17B.2 OverigeIn de zaak die leidde tot rapport 96/490 werd geklaagd over onder meer
het Nederlands Meetinstituut BV (verder NMi) te Dordrecht. Verzoeker klaagde
erover dat het NMi had geweigerd aan hem de identiteit prijs te geven van
degene die over zijn bedrijf een klacht had ingediend bij het NMi. Het NMi
had zijn weigering gebaseerd op artikel 2:5 van de Awb. Dit artikel legt aan
het betrokken bestuursorgaan een geheimhoudingsplicht op met betrekking tot
die gegevens waarvan het vertrouwelijk karakter bekend is of redelijkerwijs
moet worden vermoed. Omdat niet was gebleken van omstandigheden die het NMi
hadden moeten nopen om af te wijken van deze regel, oordeelde de Nationale
ombudsman dat het NMi «behoorlijk» had gehandeld. 18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij begint onderdeel
18A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 18B worden
cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk
van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk
1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd op de gegevens
in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wno). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  9 Ontvangen in 1996  +
24Te behandelen  33 Afgedaan     1)
niet in onderzoek 19   2) onderzoek     a. rapport4 – 25 b. tussentijds beëindigd26 In
behandeling per 01/01/97  8In 1996 werden 24 verzoekschriften ontvangen (1995: 36) en 25 afgedaan
(1995: 42). Van de 25 afgedane zaken werden zes afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. 18A.2 Behandelingsduur bezwaar- en beroepschriftenIn 1996 vond slechts één onderzoek plaats met betrekking
tot de behandelingsduur van bezwaar- en beroepschriften door het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij.Dit onderzoek werd tussentijds beëindigd. Gegeven de informatie die
de Minister had verstrekt over structurele maatregelen om de afhandeling van
bezwaarschriften te versnellen (zie Jaarverslag 1995, blz. 316–317)
en gelet op de spoedig te verwachten beslissing op het bezwaar, werd besloten
om het onderzoek niet voort te zetten. 18A.3 Rapporten in 1996Op het werkterrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
werden in 1996 de volgende vier rapporten uitgebracht. Afwijzing schadevergoedingRapport 96/56 betrof een klacht over het Instituut voor Plantenziektenkundig
Onderzoek van de Dienst Landbouwkundig Onderzoek (verder IPO-DLO). Volgens
verzoeker kwam IPO-DLO niet de toezegging na dat schade zou worden vergoed
die zijn bedrijf had geleden als gevolg van proeven die bij zijn bedrijf waren
uitgevoerd met feromonen (feromonen zijn vluchtige reukstoffen die worden
gebruikt als milieuvriendelijk middel om insecten te bestrijden). Uit het
door de Nationale ombudsman ingestelde onderzoek bleek dat een causaal verband
tussen de uitgevoerde proeven en de opgetreden schade niet viel vast te stellen.
Daarnaast ontkenden de betrokken medewerkers van IPO-DLO dat van een toezegging
tot vergoeding van de schade sprake was geweest. De Nationale ombudsman hanteert
in dit soort gevallen het zogenaamde DELA-criterium. Een weigering van een
bestuursorgaan tot vergoeding van geleden schade wordt alleen dan als een
niet behoorlijke gedraging aangemerkt als de aanspraak van betrokkene zo evident
juist is dat het bestuursorgaan niet in redelijkheid tot zijn afwijzende besluit
heeft kunnen komen. Op grond van dit criterium oordeelde de Nationale ombudsman
in dit geval dat de onderzochte gedraging «behoorlijk» was. VoedselhulpEen Belgisch bedrijf dat handelt in kaasproducten diende een klacht in
over het Voedselvoorzieningsin- en verkoopbureau te Hoensbroek (VIB). Het VIB koopt onder meer in het kader van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
voedsel aan dat is bestemd voor ontwikkelingslanden. Bedrijven kunnen zich
abonneren op de «mededelingen» die het VIB uitgeeft voor inschrijvingen
voor leveringen van een bepaald product. Het bedrijf stelde dat het VIB hem,
ondanks zijn abonnement, niet een bepaalde «mededeling» had toegestuurd,
zodat hij niet de gelegenheid had gekregen om in te schrijven voor de levering
van een partij smeltkaas. Tijdens het onderzoek, dat leidde tot rapport 96/63,
bleek dat de bewuste «mededeling» betrekking had op nationale
voedselhulp aan ontwikkelingslanden. Voor deze vorm van verstrekking van voedselhulp
worden uitsluitend Nederlandse bedrijven benaderd.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking liet in het kader van het onderzoek
weten dat bij nationale voedselhulp de voorwaarde geldt dat de hulpgelden
in het donorland worden besteed (gebonden hulp). Omdat ook de andere landen
van de Europese Unie nationale voedselhulp gebonden verstrekken, heeft de
Nederlandse regering besloten vooralsnog niet over te gaan tot ontbinding
van de verstrekking van nationale voedselhulp. In de opvatting van de Nationale
ombudsman was daarmee sprake van een beleidsbeslissing met een algemene strekking,
ten aanzien waarvan de volksvertegenwoordiging controle kan uitoefenen. Gelet
daarop kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat hij ingevolge artikel
16, aanhef en sub a van de Wet Nationale ombudsman niet bevoegd was om de
beslissing om niet over te gaan tot ontbinding van de nationale voedselhulp
te beoordelen.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman geeft het VIB bovendien uitsluitend
uitvoering aan het ontwikkelingshulpbeleid, zodat het VIB er geen verwijt
van kon worden gemaakt dat het inschrijvingen in het kader van de nationale
voedselhulp slechts openstelt voor Nederlandse bedrijven. De onderzochte gedraging
was op dit punt dan ook «behoorlijk». SuikerbietenIn rapport 96/242 was de uitvoering aan de orde van een verordening van
de Europese Unie door de Directie Internationale Agrarische Aangelegenheden
en Marktordeningsvraagstukken van het Ministerie (DIAAM). Verzoeker, een teler
van suikerbieten, was van mening dat de DIAAM niet of onvoldoende controleerde
of het bedrijfsleven in de suikersector zich hield aan de verordening. Geconstateerd
werd dat de verordening een beperktere strekking heeft dan verzoeker kennelijk
van mening was. Bovendien bleek uit de mededelingen van de Minister dat de
Staat zicht heeft, en houdt, op de prijzen die voor suikerbieten worden betaald.
Niet gezegd kon worden dat van geen enkele controle, in welke vorm dan ook,
sprake was. Gelet op de beperkte strekking van de Verordening viel niet in
te zien waarom enige aanvullende controle nodig zou zijn. De schadeclaim van
verzoeker in verband met gebrek aan controle kon de DIAAM dan ook afwijzen.
De onderzochte gedragingen waren daarmee «behoorlijk». Weigering bekendmaking identiteitVolgens een echtpaar had de Algemene Inspectiedienst (AID) ten onrechte
geweigerd mee te delen wie een klacht had ingediend over de mogelijke vergiftiging
van een paard. Het paard verbleef in een stal naast de woning van verzoekers.
In reactie op de klacht voerde de Minister aan dat er sprake was van een bijzondere
omstandigheid die zich verzette tegen verstrekking van informatie over de
identiteit van degene die de klacht bij de AID had ingediend. Gelet op de
informatie die de Minister in het kader van het onderzoek aan de Nationale
ombudsman had verschaft, moest worden geconcludeerd dat het standpunt van
de Minister getuigde van een zorgvuldige afweging van de belangen die in het
geding waren (rapport 96/362). 18A.4 Rapport uit 1994 Uitleg wettelijke bepalingHet meningsverschil tussen de Minister en de Nationale ombudsman over
vaststelling van de referentiehoeveelheid dierlijke meststoffen in de zaak
die leidde tot rapport 94/752 (zie Jaarverslag 1994, blz. 279, en Jaarverslag
1995, blz. 319) werd op 7 december 1995 door de Nationale ombudsman voorgelegd
aan de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer der Staten-Generaal
(verder de Commissie). De Commissie liet de Nationale ombudsman op 21 juni
1996 weten het desbetreffende dossier uitvoerig en langdurig te hebben bestudeerd.
Zij was, alles afwegende, tot de conclusie gekomen dat de uitleg die de Minister
heeft gegeven aan het relevante onderdeel van de (destijds geldende) Interimwet
beperking varkens- en pluimveehouderijen teleologisch de juiste is en in ieder
geval in de praktijk is gevolgd. De Commissie had daarom besloten geen voorstel
aan de Kamer te doen om bij de Minister te interveniëren.Daarmee leek de zaak afgesloten. Verzoeker deelde echter op 25 november
1996 mee dat hij bij vonnis van 5 november 1996 door de economische politierechter
was vrijgesproken terzake van verdenking van een te hoge mestproductie. Dit
vonnis berust op dezelfde overwegingen als die waarop de conclusie en de aanbeveling
in rapport 94/752 zijn gebaseerd; evenals de Nationale ombudsman is ook de
rechter in zijn vonnis uitgegaan van een wetshistorische uitleg van de Interimwet.
De Nationale ombudsman heeft bij brief van 12 december 1996 het vonnis onder
de aandacht van de Minister gebracht, met het verzoek zijn afwijzende reactie
op het rapport aan het vonnis te toetsen. Bij het opstellen van dit jaarverslag
was het antwoord van de Minister hierop nog niet ontvangen. 18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJ LandinrichtingscommissieRapport 96/35 betrof een klacht over de Landinrichtingscommissie te Elburg.
In het kader van een ruilverkaveling was de commissie belast met de uitvoering
van een landinrichtingsplan, waarbij onder andere een kavel van verzoeker
was betrokken. Een onderdeel van het plan hield een verbetering in van de
afwatering van een kavel die grensde aan verzoekers kavel. Voor dit doel zou
de sloot tussen beide kavels aan weerszijden worden opgeschoond, een en ander
volgens een bepaalde bestektekening. Volgens verzoeker had de commissie bij
het begin van de opschoningswerkzaamheden ten onrechte besloten de afwatering
op een andere wijze plaats te laten vinden, waardoor geen werkzaamheden meer
aan de sloot werden verricht. De Nationale ombudsman kon de commissie in haar
standpunt volgen dat, nu de afwatering uitsluitend werd verbeterd ten behoeve
van de aangrenzende kavel, zij jegens verzoeker geen verplichting had om het
bestek op de oorspronkelijke wijze uit te voeren. De wijziging had tot gevolg
dat een houtwal naast de sloot kon worden behouden. Door deze wijziging werd
verzoeker niet benadeeld. Er was dan ook sprake van een «behoorlijke»
gedraging ten aanzien van verzoeker. 19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid begint onderdeel
19A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
19B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  10 Ontvangen in 1996  + 24Te behandelen  34 Afgedaan     1) niet in onderzoek 27  2) onderzoek     a. rapport2 – 30 b. tussentijds beëindigd13 In
behandeling per 01/01/97  4In 1996 werden 24 verzoekschriften ontvangen (1995: 31) en 30 afgedaan
(1995: 40). Van de 30 afgedane zaken werden drie afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden twee tot een rapport. 19A.2 Zaken op het terrein van het Ministerie van Sociale
Zaken en WerkgelegenheidRapport 96/540 betreft een klacht over ambtenaren van de toenmalige Dienst
Inspectie Arbeidsverhoudingen (DIA) van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, die samen met politieambtenaren in de gemeente Naaldwijk
een controle uitvoerden in het kader van het toezicht op de handhaving van
het bepaalde in de Wet arbeid buitenlandse werknemers. De klachten waarbij
ambtenaren van de DIA betrokken waren, werden niet gegrond verklaard.In rapport 96/478 komt aan de orde de wijze waarop de Inspectiedienst
SZW (I-SZW; vanaf 15 juli 1996: wederom de Arbeidsinspectie), Regio Noord
te Groningen, een inspectie had uitgevoerd bij verzoekster. Verzoekster is
een stichting die werkzaam is op het terrein van de jeugdhulpverlening. De
inspectie betrof de arbeidsomstandigheden en de verantwoording van subsidiegelden.De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat de I-SZW het subsidie-onderzoek
had verricht zonder daartoe bevoegd te zijn. Daarnaast was het onjuist dat
de I-SZW door onjuiste informatieverstrekking over de aanleiding van het onderzoek
(steekproefsgewijze controle in plaats van controle naar aanleiding van een
klacht) heeft getracht zich te verzekeren van vrijwillige medewerking door
verzoekster. Voorts achtte de Nationale ombudsman het onjuist dat andere instellingen
op de hoogte waren gebracht van de resultaten van de onderzoeken, zonder dat
daarvan mededeling was gedaan aan verzoekster, en dat verzoekster niet uit
eigen beweging afschriften van de onderzoeken waren toegestuurd. Dit is in
strijd met de plicht om een onderzoek zorgvuldig af te wikkelen. Tenslotte
was het onjuist dat in de rapporten geen weerwoord van verzoekster was opgenomen.
Daardoor ontbrak het in de rapporten aan een zorgvuldige verslaglegging. Dat
de I-SZW buiten medeweten van verzoekster aan de Bedrijfsvereniging voor Gezondheid,
Geestelijke en Maatschappelijke Belangen had verzocht bij haar een nader onderzoek
in te stellen, was niet onjuist. Dat stond de I-SZW vrij als signalering,
naast het subsidierapport. De beslissing tot onderzoek bleef daarnaast bij
de Bedrijfsvereniging voor de Gezondheidszorg. Eén klacht die betrekking had op het uitblijven van een reactie
op een brief, leidde niet tot een rapport. Deze brief werd gedurende het onderzoek
alsnog beantwoord. 19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1b Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  110 Ontvangen in 1996  + 450Te behandelen  560 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 400   2) onderzoek     a. rapport53 – 526 b. tussentijds beëindigd73126 In
behandeling per 01/01/97  34Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften met betrekking tot één
van de bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid bedroeg 450
(1995: 504). Het aantal afgedane zaken was 526 (1995: 522). Deze 526 zaken
vormen 9,2% van alle 5693 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1996 werden
afgedaan. Daarmee komt deze sector op de vierde plaats, na Justitie (33%),
Financiën (14%) en de politie (11,7%). Van de 526 afgedane zaken werden
126 (24%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.Van de 126 afgedane zaken leidden 53 tot een rapport (1995: 58). Over
Gak Nederland BV bracht de Nationale ombudsman naar aanleiding van dertig
klachten een rapport uit. Tien rapporten hebben (mede) betrekking op de Bedrijfsvereniging
voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen, de Bedrijfsvereniging voor de
Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke Belangen, of de Uitvoeringsinstelling
van deze zelfstandige bestuursorganen. Inmiddels zijn deze organen ondergebracht
in Cadans BV. Waar in dit hoofdstuk klachten met betrekking tot één
van deze organen worden besproken, zal worden vermeld welk (voormalig) bestuursorgaan
het betreft.Over de SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering NV bracht de Nationale
ombudsman drie rapporten uit. Eén rapport verscheen over het Gezamenlijk
Uitvoeringsorgaan. Over de Sociale Verzekeringsbank werden vijf rapporten
uitgebracht. Twee rapporten hadden betrekking op het Fonds Voorheffing Pensioenverzekering.
De Nationale ombudsman bracht ten slotte één rapport uit over
de Bedrijfsvereniging voor Bank- en Verzekeringswezen, Groothandel en Vrije
Beroepen en één (mede) over het Tijdelijk instituut voor coördinatie
en afstemming.Van de oordelen in de 53 rapporten luidde 51,1% «behoorlijk»
en 43,6% «niet behoorlijk». In verhouding veel gebruikte beoordelingscriteria
waren het vereiste van actieve informatieverstrekking (23,4%) en het vereiste
van redelijkheid/proportionaliteit (20,2%). Bij de 73 zaken die tussentijds
werden beëindigd, ging het in 49% van de gevallen om het vereiste van
voortvarendheid. 19B.1.2 Behandelingsduur; informatieverstrekkingVeertien rapporten betreffen (mede) klachten over een lange behandelingsduur
of het uitblijven van een reactie op een verzoek of brief. Op twee na verklaarde
de Nationale ombudsman alle klachten op dit punt gegrond. Voorzover
het betrokken bestuursorgaan oorzaken aangaf voor de lange behandelingsduur
achtte de Nationale ombudsman deze niet toereikend als rechtvaardiging; de
opgegeven oorzaken waren veelal van interne aard, bijvoorbeeld werkachterstanden
of administratieve fouten. Voorts vond naar aanleiding van veertig klachten
die (mede) gingen over behandelingsduur, met succes interventie door de Nationale
ombudsman plaats. De interventies leidden ertoe dat de betreffende bestuursorganen
alsnog de verlangde actie ondernamen, zoals het nemen van een beslissing op
een aanvraag om een uitkering, het nemen van een beslissing op een bezwaarschrift
of het uitvoering geven aan een rechterlijke uitspraak, zodat het uitbrengen
van een rapport achterwege kon blijven.Zeventien rapporten hebben (mede) betrekking op informatieverstrekking.
Elf klachten verklaarde de Nationale ombudsman gegrond. Naar aanleiding van
negen klachten die (mede) betrekking hadden op dit onderwerp vond interventie
plaats. Gak Nederland BVIn 1996 bracht de Nationale ombudsman zes rapporten uit (mede) naar aanleiding
van klachten over de behandelingsduur van verzoeken, aanvragen en bezwaarschriften
door het Gak. In alle gevallen luidde de conclusie van de Nationale ombudsman
dat de klacht gegrond was.De klacht die leidde tot rapport 96/130 werd ingediend door een vennootschap,
die voor zichzelf en vijf aan haar gelieerde vennootschappen bezwaarschriften
bij het Gak had ingediend. De wettelijke termijn voor afdoening van deze bezwaarschriften
bedroeg dertien weken, met een mogelijkheid van verdaging met vier weken,
of langer indien de belanghebbende daarmee zou instemmen. Het Gak nam voor
de behandeling van de bezwaarschriften echter bijna een jaar de tijd, ondanks
het feit dat verzoekster na verloop van ongeveer tien maanden had laten weten
niet met een langer uitstel akkoord te kunnen gaan. De Nationale ombudsman
achtte een dergelijke lange behandelingsduur «niet behoorlijk».Er verschenen in 1996 elf rapporten waarin informatieverstrekking door
het Gak aan de orde kwam. In acht gevallen kwam de Nationale ombudsman tot
de conclusie dat de klacht gegrond was. De rapporten 96/112 en 96/210 hadden
betrekking op de berichtgeving door het Gak nadat een AAW/WAO-keuring had
plaatsgevonden. In beide gevallen was op basis van de keuring het arbeidsongeschiktheidspercentage
van de betrokkene voorlopig vastgesteld. Betrokkenen kregen echter een brief
waaruit niet bleek dat het ging om een voorlopige beslissing. Na korte tijd
kregen zij een nieuwe oproep voor een keuring, waarna de mate van arbeidsongeschiktheid
opnieuw werd vastgesteld. De Nationale ombudsman achtte het in strijd met
het vereiste van actieve informatieverstrekking dat verzoekers bij de eerstgenoemde
beslissing niet waren gewezen op de voorlopigheid daarvan.Rapport 96/446 (AB 1996, nr. 431) betreft de verstrekking van informatie
door het Gak aan de voormalige werkgever van verzoekster. Verzoekster had
ontslag genomen en vroeg een WW-uitkering aan bij het Gak. In het kader van
het onderzoek naar de vraag in hoeverre verzoekster verwijtbaar werkloos was
geworden, verzocht het Gak verzoekster hem te informeren over de achtergronden
van het ontslag. Vervolgens zond het Gak de verklaring van verzoekster door
naar de voormalige werkgever, met het verzoek om daarop te reageren. Verzoekster
had bezwaar tegen het feit dat het Gak haar verklaring aan haar voormalige
werkgever ter beschikking had gesteld. Het Gak liet in reactie op de klacht
weten dat deze werkwijze een gebruikelijke was, en moest worden
gezien als een toepassing van het beginsel van hoor en wederhoor.De Nationale ombudsman kwam tot het oordeel dat het Gak aan dit beginsel
een onjuiste toepassing had gegeven. Het beginsel van hoor en wederhoor is
alleen van toepassing wanneer twee partijen tegenover elkaar staan in een
belangenconflict. De voormalige werkgever was bij de aanvraag van de WW-uitkering
een derde, die niet via confrontatie met de verklaring van zijn ex-werkneemster
in het onderzoek van het Gak had mogen worden betrokken. De Nationale ombudsman
gaf het Gak in overweging om er in toekomstige gevallen in eerste instantie
mee te volstaan om de voormalige werkgever te vragen zijn lezing te geven
van de redenen van het ontslag. Wanneer deze lezing niet overeenkomt met die
van de ex-werknemer, dient het Gak eerst de ex-werknemer in de gelegenheid
te stellen om te reageren op de verklaring van de werkgever. Pas daarna zou
het Gak de werkgever eventueel kunnen confronteren met de verklaring van de
ex-werknemer. Bij het opstellen van dit jaarverslag was het antwoord van het
Gak op de aanbeveling nog niet ontvangen. Uitvoeringsinstelling GUO BVIn de zaak die leidde tot rapport 96/182 klaagde verzoeker erover dat
een beslissing van de Uitvoeringsinstelling GUO BV (voorheen: het Gezamenlijk
Uitvoeringsorgaan) over zijn recht op een AAW/WAO-uitkering tot op het moment
waarop hij zich tot de Nationale ombudsman wendde was uitgebleven. De lange
duur van de beoordeling van verzoekers aanvraag was te wijten aan een administratieve
fout, waardoor het dossier van verzoeker in eerste instantie bij een niet
bevoegde bedrijfsvereniging was beland. Voorts duurde het nadat dit was ontdekt
en rechtgezet, nog vijf maanden voordat het onderzoek naar verzoekers arbeidsongeschiktheid
was afgerond.Krachtens artikel 8, tweede lid van het Besluit beslistermijnen sociale
verzekeringswetten zoals dat luidde tot 19 mei 1995 (Besluit van 28 december
1993, Stb. 779) moest een beslissing op een aanvraag om een WAO-uitkering
echter binnen vier maanden na ontvangst van die aanvraag worden genomen. De
Nationale ombudsman vond de overschrijding van deze termijn «niet behoorlijk»,
evenals het feit dat verzoekers aanvraag na de ontdekking van de fout niet
met de grootst mogelijke spoed was afgehandeld. Fonds Voorheffing PensioenverzekeringIn 1996 ontving de Nationale ombudsman in totaal zeven klachten over een
gedraging van het Fonds Voorheffing Pensioenverzekering (verder het FVP).
In twee gevallen werd de klacht afgedaan door middel van het uitbrengen van
een rapport. Zes klachten hadden betrekking op de behandelingsduur van het
vaststellen van de pensioenbijdrage.Het FVP draagt in bepaalde gevallen financieel bij aan de voortzetting
van de pensioenopbouw van werkloze werknemers. Omdat de problemen bij het
vaststellen van de bijdrage alle uit dezelfde achtergrond voortkwamen, heeft
het FVP de Nationale ombudsman deze achtergrond in een notitie uiteengezet.
De ontstane vertragingen waren te wijten aan diverse factoren. Zo lag er bij
het FVP een «stuwmeer» van gevallen, waarvan de behandeling in
het kader van de inwerkingtreding van nieuwe bijdrageregelen was uitgesteld.
Aan de behandeling van deze gevallen werd voorrang verleend, met als gevolg
dat latere aanvragen niet meteen in behandeling werden genomen. Verder kostte
het op gang brengen van de nieuwe uitvoeringsorganisatie veel tijd.Voorts is het FVP bij het vaststellen van het recht op en de hoogte van
de bijdrage afhankelijk van derden, zoals bedrijfsverenigingen en pensioenuitvoerders,
die gegevens moeten aanleveren die voor de beoordeling van het recht op een
bijdrage noodzakelijk zijn. De door genoemde derden aangeleverde
gegevens dienen bovendien te worden gecontroleerd door middel van een accountantsverklaring.In rapport 96/404 oordeelde de Nationale ombudsman, hoewel hij begrip
toonde voor het feit dat het FVP voor het uitvoeren van zijn taak deels afhankelijk
is van derden, zoals pensioenuitvoerders, dat het FVP verantwoordelijk blijft
voor de uitvoering. Nu de termijn op grond van de Bijdrageregelen FVP 1995
voor de afhandeling van de aanvraag met een half jaar was overschreden, was
de gedraging «niet behoorlijk». De Nationale ombudsman merkte
verder nog op dat het niet juist was dat het FVP verzoeker er, voordat hij
de Nationale ombudsman had ingeschakeld, nooit op had gewezen dat hij om een
handmatige beslissing kon vragen, als hij het uitblijven van een beslissing
onaanvaardbaar vond.In rapport 96/400 oordeelde de Nationale ombudsman dat het uitblijven
van een definitieve vaststelling van de hoogte van de bijdrage waar verzoeker
recht op had, het FVP niet viel te verwijten. Het FVP had niet tijdig de beschikking
gekregen over de definitieve gegevens, en de benodigde accountantsverklaring
bleef eveneens uit. Dit kon het FVP niet worden aangerekend nu het voldoende
actie had ondernomen in de richting van de betrokken pensioenuitvoerder. Bovendien
had het FVP alvast een voorlopige beslissing genomen, hetgeen getuigde van
begrip van het FVP voor de positie van verzoeker, aldus de Nationale ombudsman. College van toezicht sociale verzekeringenDe Nationale ombudsman behandelde in 1996 één klacht over
het College van toezicht sociale verzekeringen. Deze klacht betrof het uitblijven
van een reactie op een aantal brieven van verzoeker. Het onderzoek naar aanleiding
van deze klacht werd tussentijds beëindigd omdat de brieven alsnog waren
beantwoord, er maatregelen waren getroffen om dergelijke klachten in de toekomst
te voorkomen en er voorts verontschuldigingen waren aangeboden voor de late
beantwoording van de brieven. 19B.1.3 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandelingOver de onderwerpen dienstverlening, bejegening en klachtbehandeling bracht
de Nationale ombudsman in 1996 achttien rapporten uit. Acht keer werd een
onderzoek naar aanleiding van een klacht met betrekking tot dit onderwerp
afgesloten zonder dat er een rapport werd uitgebracht. Gak Nederland BVIn 1996 werden drie rapporten (96/217, 96/384, 96/438) uitgebracht naar
aanleiding van klachten over de bejegening door verzekeringsgeneeskundigen
van het Gak tijdens een keuring. In alle drie de gevallen stelde verzoek(st)er
dat de verzekeringsgeneeskundige zich jegens hem of haar in laatdunkende bewoordingen
had uitgelaten. De betrokken geneeskundigen weerspraken dit in alle gevallen.
Bij de keuringen waren geen derden aanwezig geweest die een verklaring konden
afleggen omtrent de wijze waarop de verzekeringsgeneeskundigen zich hadden
uitgelaten. Ook anderszins waren er geen feiten of omstandigheden die de lezing
van de één aannemelijker deden zijn dan die van de ander. De
Nationale ombudsman kon in deze gevallen dan ook geen oordeel geven.Rapport 96/384 heeft naast de bejegening door de verzekeringsgeneeskundige,
eveneens de afhandeling door het Gak van de klacht hierover als onderwerp.
Het Gak had verzoeker laten weten dat de betrokken geneeskundige niet meer
bij het Gak werkzaam was, zodat hij niet kon worden benaderd en er geen oordeel
over de klacht kon worden gegeven. Verzoeker was van oordeel
dat het Gak hiermee onvoldoende was ingegaan op zijn klacht. De Nationale
ombudsman wees erop dat de behandeling van een klacht moet voldoen aan een
aantal vereisten van behoorlijke klachtbehandeling, waaronder de eisen van
toereikend onderzoek en van hoor en wederhoor. In het kader hiervan oordeelde
de Nationale ombudsman dat het Gak «niet behoorlijk» had gehandeld.
Het had tenminste moeten proberen een reactie van de verzekeringsgeneeskundige
te verkrijgen, ook al was deze niet meer bij het Gak werkzaam. SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering NVRapport 96/583 betreft een tweetal klachten over de SFB Uitvoeringsorganisatie
Sociale Verzekering NV (voorheen: de Stichting sfb Uitvoeringsorganisatie
Sociale Verzekering Bouwnijverheid; verder de SFB). Verzoeker klaagde er ten
eerste over dat de SFB hem in het kader van het uitvoeren van controles op
zijn WW-uitkering het zogeheten werkbriefje liet inleveren op het kantoor
van de Bouw- en Houtbond CNV te Zwolle. Hierdoor was verzoeker genoodzaakt
iedere vier weken een reis van 25 kilometer te maken. Dit kostte hem f 15
per keer.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat deze gang van zaken
voortvloeide uit besluitvorming van het bestuur van de Bedrijfsvereniging
voor de Bouwnijverheid over de controle door middel van het inleveren van
werkbriefjes, over de gebiedsindeling van de kantoren waar de werkbriefjes
moeten worden ingeleverd en over het vergoeden van kosten die voor het inleveren
moeten worden gemaakt. De SFB was hiervoor als zodanig niet verantwoordelijk
te achten. Er was dan ook geen sprake van een «niet behoorlijke»
gedraging van de SFB.De op deze manier ontstane situatie vormde voor de Nationale ombudsman
wel aanleiding om de SFB de aanbeveling te doen om met het bestuur van de
Bedrijfsvereniging in overleg te treden over het treffen van een maatregel
die tegemoet komt aan belanghebbenden die, zoals verzoeker, niet wonen binnen
een redelijke afstand van het kantoor waar zij hun werkbriefje moeten inleveren.
Deze maatregel zou zodanig moeten zijn dat het voldoen aan de verschijningsplicht
voor deze belanghebbenden, in vergelijking met andere belanghebbenden die
dicht(er) bij het betreffende kantoor wonen, niet onredelijk bezwarend zou
zijn. Bij het afronden van dit jaarverslag was op de aanbeveling nog geen
reactie ontvangen.Voorts klaagde verzoeker erover dat in de wachtkamer van het kantoor waar
hij zijn werkbriefje diende in te leveren, de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van cliënten onvoldoende was gewaarborgd, doordat daar woordelijk
was te verstaan wat er aan het loket werd besproken. Op dit punt werd de gedraging
van de SFB eveneens «behoorlijk» geacht, aangezien de balie was
voorzien van afsluitbare ramen en er elders in het gebouw afsluitbare vertrekken
waren. 19B.1.4 Rentevergoeding; schadevergoedingOp dit terrein werden in 1996 minder rapporten (2) uitgebracht dan in
1995 (14).Eén klacht met betrekking tot dit onderwerp werd afgedaan door
middel van interventie omdat het bestuursorgaan waarover werd geklaagd, de
SFB, de Nationale ombudsman had laten weten verzoeker alsnog in aanmerking
te brengen voor vergoeding van de wettelijke rente. Gak Nederland BVIn 1995 bracht de Nationale ombudsman enkele rapporten uit met betrekking
tot de weigering door het Gak om de wettelijke rente te vergoeden over een
nabetaalde uitkering nadat de oorspronkelijke uitkeringsbeslissing van het
Gak was vernietigd door de rechter (Jaarverslag 1995, blz. 329–330).
Ingevolge vaste jurisprudentie van de Hoge Raad dienden de vernietigde
beslissingen als onrechtmatig te worden aangemerkt, met als gevolg dat de
betrokkenen aanspraak konden maken op vergoeding van de uit het onrechtmatig
handelen voortvloeiende schade. In rapport 95/017 deed de Nationale ombudsman
voor het eerst de aanbeveling om in zo'n geval wettelijke rente te vergoeden.Voor 1 januari 1992 – de datum van inwerkingtreding van het thans
geldende Burgerlijk Wetboek – kon slechts een recht op vergoeding van
wettelijke rente ontstaan wanneer en vanaf het moment waarop het Gak was aangemaand,
en er aanspraak was gemaakt op vergoeding van de wettelijke rente. Voor vorderingen
uit onrechtmatige daad die na 1 januari 1992 zijn ontstaan, geldt dat van
rechtswege aanspraak bestaat op wettelijke rente.De Nationale ombudsman gaf het Gak daarom in de verschillende rapporten
in overweging om de wettelijke rente te vergoeden over de uitkeringstermijnen
die na 1 januari 1992 waren vervallen, en om dat eveneens te doen over de
uitkeringstermijnen die voor 1 januari 1992 waren vervallen, voorzover betrokkenen
daar aanspraak op hadden gemaakt.Het Gak reageerde in eerste instantie afwijzend op de aanbevelingen. Het
Gak verzocht de Nationale ombudsman om uitstel voor het bepalen van zijn definitieve
standpunt totdat verschillende rechterlijke colleges uitspraak over de kwestie
hadden gedaan. In 1996 liet het Gak de Nationale ombudsman weten zijn aanbevelingen
alsnog te zullen opvolgen, met dien verstande dat het Gak over uitkeringstermijnen
die na 1 januari 1992 waren vervallen ook het vereiste van ingebrekestelling
zou hanteren, voorzover het recht op uitkering voor 1 januari 1992 was ontstaan.
Gelet op een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep was inmiddels duidelijk
geworden dat het Gak hiermee een juiste uitleg gaf aan het geldende overgangsrecht.
Daarom liet de Nationale ombudsman het Gak weten dat hij met de reactie kon
instemmen, en had besloten om zijn aanbeveling op dit punt te herzien. SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering NVBij het afronden van het Jaarverslag 1995 was nog geen reactie ontvangen
op de aanbeveling die de Nationale ombudsman in rapport 95/475 aan de SFB
(destijds: de Stichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering Bouwnijverheid)
had gedaan om opnieuw te beslissen op het verzoek van verzoeker om rente-
en schadevergoeding. Inmiddels heeft de SFB laten weten de aanbeveling op
te volgen. Cadans BVIn de zaak die leidde tot rapport 96/375 klaagde verzoekster over de weigering
van Cadans BV (destijds: de Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten
en Huisvrouwen; verder de Detam) om rente te vergoeden over de nabetaling
van een AAW-uitkering over de jaren 1982 tot en met 1987. Deze nabetaling
was het gevolg van een vernietiging door de rechter van de beslissing van
de Detam over verzoeksters recht op een uitkering.Het ging in dit geval om een vordering die voor 1 januari 1992 opeisbaar
was geworden. Daarom kon slechts aanspraak worden gemaakt op vergoeding van
wettelijke rente voorzover de Detam was aangemaand tot betaling. Aangezien
verzoekster de Detam pas had aangemaand toen de nabetaling al was gedaan,
kon zij geen aanspraak maken op vergoeding van de wettelijke rente. Op dit
punt was de onderzochte gedraging van de Detam «behoorlijk».Vervolgens overwoog de Nationale ombudsman dat, nu verzoekster niet expliciet
en uitsluitend om vergoeding van de wettelijke rente had verzocht, de Detam
zich had moeten realiseren dat verzoekster – gezien de onrechtmatigheid
van het handelen van de Detam in deze zaak – mogelijk aanspraak
kon maken op vergoeding van de daadwerkelijk geleden (rente)schade voorzover
deze het rechtstreekse en onmiddellijke gevolg was van het onrechtmatig handelen
van de Detam. De Detam had verzoekster hieromtrent behoren te informeren.
De Nationale ombudsman achtte het «niet behoorlijk» dat zij dit
niet had gedaan.De Nationale ombudsman deed de Detam dan ook de aanbeveling om verzoekster
in de gelegenheid te stellen aannemelijk te maken dat zij renteschade of andere
schade had geleden, en wanneer zij daarin zou slagen, deze schade te vergoeden.
De Detam heeft deze aanbeveling opgevolgd.In de zaak die leidde tot rapport 96/410 stelde verzoekster schade te
hebben geleden doordat zij een ex-werkneemster niet tijdig ontslag had kunnen
aanzeggen als gevolg van een fout van Cadans BV (destijds: de Stichting Detam
Uitvoeringsinstelling; verder de Detam) en door het verstrekken van onjuiste
dan wel onvoldoende informatie door de Detam over de arbeids(on)geschiktheid
van de ex-werkneemster.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Detam weliswaar een administratieve
fout had gemaakt, maar dat deze fout niet als de oorzaak van de door verzoekster
geleden schade kon worden beschouwd.Met betrekking tot het tweede klachtonderdeel oordeelde de Nationale ombudsman
dat de Detam verzoekster in een telefoongesprek inderdaad onvoldoende had
geïnformeerd over de arbeids(on)geschiktheid van de werkneemster. Het
had verzoekster op basis van dit telefoongesprek evenwel duidelijk kunnen
zijn dat het niet vaststond dat de werkneemster op dat moment nog arbeidsongeschikt
moest worden geacht. Voorts bleek uit latere telefoongesprekken dat verzoekster
ervan op de hoogte was dat de werkneemster tot een bepaalde datum ziekengeld
had ontvangen. Hieruit had verzoekster kunnen afleiden dat de werkneemster
na die datum niet langer als arbeidsongeschikt kon worden beschouwd. Bovendien
had verzoekster bij twijfel zelf nog navraag bij de werkneemster kunnen doen.Volgens de Nationale ombudsman was het daarom niet te wijten aan de administratieve
fout of aan de gebrekkige informatievoorziening van de Detam dat verzoekster
het loon van de ex-werkneemster had moeten doorbetalen.De gedraging van de Detam was dan ook «behoorlijk». 19B.1.5 Overige klachten Gak Nederland BVAanleiding voor het uitbrengen van rapport 96/354 was de klacht van een
AAW/WAO-uitkeringsgerechtigde, die het Gak een voorschot op zijn vakantiegeld
had gevraagd. Dit verzoek werd niet ingewilligd. Het Gak liet de Nationale
ombudsman weten dat het vast beleid is dat in beginsel geen voorschot op vakantiegeld
wordt verstrekt, tenzij er sprake is van een ernstige calamiteit waardoor
de uitkeringsgerechtigde direct geld nodig heeft. De Nationale ombudsman achtte
het terughoudende beleid van het Gak ten aanzien van het verstrekken van voorschotten
op het vakantiegeld te billijken. Nu verzoeker het voorschot had gevraagd
met het oog op een vakantie waaraan geen plotseling opgekomen noodzaak ten
grondslag lag, kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de onderzochte
gedraging «behoorlijk» was.Aan rapport 96/492 ligt het volgende feitencomplex ten grondslag. Verzoeker
was in 1975 als gevolg van een auto-ongeluk blijvend arbeidsongeschikt geworden.
De bedrijfsvereniging had destijds van de verzekeringsmaatschappij van de
veroorzaker van het ongeluk een afkoopsom ontvangen tot verhaal van de kosten
van de WAO-uitkering die zij aan verzoeker zou moeten uitkeren. Deze afkoopsom
was gebaseerd op een actuariële berekening. Eén
van de factoren die hierin werden meegenomen was het destijds geldende WAO-uitkeringspercentage
van 80% van het laatstverdiende loon. Aangezien het WAO-percentage in 1985
was teruggebracht tot 70%, was verzoeker van oordeel dat de bedrijfsvereniging
sindsdien ten koste van hem een voordeel van 10% genoot. Hij maakte aanspraak
op een aanvulling op zijn uitkering met 10%. Namens de bedrijfsvereniging
wees het Gak deze aanspraak af.De Nationale ombudsman overwoog dat een WAO-uitkeringsgerechtigde jegens
de bedrijfsvereniging in beginsel slechts een recht op uitkering heeft ter
hoogte van het in de WAO vastgelegde uitkeringspercentage. Hij stelde dat
er alleen dan aanleiding zou kunnen zijn om een uitzondering op dit uitgangspunt
aan te nemen, wanneer de bedrijfsvereniging een voordeel zou hebben genoten
dat zij niet in redelijkheid voor zichzelf zou kunnen behouden. De Nationale
ombudsman constateerde in de eerste plaats, dat de afkoopsom destijds was
gestort in het Algemeen Arbeidsongeschiktheidsfonds, zodat er geen sprake
was van een voordeel voor de bedrijfsvereniging. Verder wees hij erop dat
bij de kapitalisatie van een vordering zoals hier aan de orde was, nooit is
te voorzien of de afkoopsom voor de bedrijfsvereniging al dan niet een volledige
dekking biedt. Verzoeker heeft echter de garantie dat hij een WAO-uitkering
zal ontvangen zolang hij aan de daarvoor geldende voorwaarden voldoet, ook
al zou de afkoopsom geen volledige dekking bieden. De Nationale ombudsman
achtte het niet onredelijk dat daar tegenover staat dat een eventueel financieel
voordeel, dat ontstaat wanneer de afkoopsom hoger is dan het totaal van de
uitkering, niet ten gunste van de uitkeringsgerechtigde komt. De Nationale
ombudsman achtte de afwijzing van verzoekers claim door het Gak dan ook «behoorlijk». Cadans BVIn rapport 96/480 behandelt de Nationale ombudsman de klacht van een advocaat.
Hij klaagde erover dat Cadans BV (destijds: de Bedrijfsvereniging voor Detailhandel,
Ambachten en Huisvrouwen; verder de Detam) in een beroepschrift aan de Centrale
Raad van Beroep tegen een uitspraak van de rechtbank op een namens één
van zijn cliënten ingesteld beroep de namen had genoemd van enkele van
zijn andere cliënten, voor wie hij soortgelijke procedures voerde of
had gevoerd. Verzoeker vond dat hij in zijn belangen was geschaad doordat
deze namen aan zijn cliënt bekend waren geworden.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht van verzoeker niet gegrond,
nu het de Detam niet kon worden verweten dat de Centrale Raad van Beroep het
desbetreffende processtuk had doorgezonden naar verzoekers cliënt in
plaats van naar verzoeker. Bovendien was in het processtuk het verwijzen naar
de andere procedures die verzoeker ten behoeve van andere cliënten voerde
of had gevoerd, relevant om de samenhang tussen deze en de andere procedures
aan te tonen. Cadans BV en Tijdelijk instituut voor coördinatie
en afstemmingRapport 96/314 betreft een klacht van een besloten vennootschap over diverse
bestuursorganen, waaronder Cadans BV (destijds: de Bedrijfsvereniging voor
Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke Belangen; verder de BVG) en het
Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming (voorheen: de Sociale
Verzekeringsraad; verder het Tica). Verzoekster klaagde erover dat er niet
adequaat en onvoldoende voortvarend was omgegaan met haar signalen dat er
sprake was van ongelijke rechtsposities van enerzijds thuiszorginstellingen
die, zoals zijzelf, zorgverleners in vaste dienst hebben, en anderzijds thuiszorginstellingen
die alleen bemiddelend optreden.De Nationale ombudsman overwoog dat het Tica verzoekster in een gesprek
op correcte wijze over haar – beperkte – bevoegdheden en mogelijkheden ten aanzien van de verschillende bij de thuiszorg betrokken
bedrijfsverenigingen had ingelicht.Over de BVG oordeelde de Nationale ombudsman dat zij de te nemen stappen
die zij in een gesprek met verzoekster had aangekondigd ook daadwerkelijk
had uitgevoerd, zoals het aanschrijven van de Sociale Verzekeringsraad en
het doen van een onderzoek onder alle betrokken bedrijfsverenigingen. Zowel
het Tica als de BVG kon volgens de Nationale ombudsman geen inadequate handelwijze
worden verweten inzake de door verzoekster aangedragen kwestie.De Nationale ombudsman oordeelde de gedragingen van beide bestuursorganen
«behoorlijk». Sociale VerzekeringsbankRapport 96/119 heeft betrekking op een klacht van een verzoekster dat
de Sociale Verzekeringsbank (verder: SVB) niet bereid was om te voldoen aan
haar verzoek om de jaaropgave 1994 zo aan te passen dat de uitgekeerde bedragen
die betrekking hadden op 1993, op de jaaropgave 1993 werden vermeld, in plaats
van op de jaaropgave 1994. Zij klaagde hierover omdat de SVB de overlijdensuitkering
en het AWW-pensioen naar aanleiding van het overlijden van haar echtgenoot
in november 1993 in de jaaropgave over 1994 had opgenomen. Hierdoor kwam haar
inkomen in 1994 boven het bedrag dat de grens vormde om voor huursubsidie
in aanmerking te komen.Op grond van artikel 28, eerste lid van de Wet op de loonbelasting 1964
(Wet LB) is de SVB verplicht om een jaaropgave te verstrekken van het in een
kalenderjaar genoten loon. Op grond van artikel 11, eerste lid onder o van
de Wet LB behoort een overlijdensuitkering evenwel niet tot het loon in de
zin van deze wet. De overlijdensuitkering aan verzoekster maakte dan ook geen
onderdeel uit van de jaaropgave van verzoekster.Aangaande het AWW-pensioen stelde de SVB dat, ingevolge de Wet LB, het
moment waarop verzoekster dit pensioen had genoten, de dag was waarop dit
pensioen bij wijze van voorschot aan haar was uitbetaald, te weten 3 januari
1994, zodat het op de jaaropgave over 1994 diende te worden vermeld. De Nationale
ombudsman oordeelde dit standpunt juist en achtte de handelwijze van de SVB
dan ook «behoorlijk».Rapport 96/225 behandelt een klacht van een verzoeker wiens vrouw was
overleden. Deze verzoeker klaagde erover dat de SVB hem, als nabestaande,
pas nadat hij een verzoek daartoe had gedaan een jaaropgave had toegezonden
van het op naam van zijn echtgenote uitbetaalde AOW-pensioen.De SVB stelde dat alleen op verzoek van de nabestaanden een jaaropgave
werd verstrekt, omdat na overlijden niet altijd een verzendadres bekend is
en niet in alle gevallen een jaaropgave op prijs wordt gesteld. Bovendien
was een nabestaande volgens de SVB niet te beschouwen als werknemer in de
zin van artikel 31 van de Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990 (Regeling
van de Staatssecretaris van Financiën van 14 november 1989, Stcrt. 223),
aan wie ingevolge dit artikel een jaaropgave moet worden verstrekt.De Nationale ombudsman oordeelde dat de in de Uitvoeringsregeling loonbelasting
1990 neergelegde verplichting om een jaaropgave te verstrekken geldt voor
alle uitgekeerde AOW-pensioenen, dus ook voor pensioenen die na het overlijden
van de pensioengerechtigde zijn uitbetaald.De Nationale ombudsman deed de SVB de aanbeveling om in de informatiebrief
die naar aanleiding van het overlijden van een AOW-gerechtigde naar diens
laatstbekende adres wordt gezonden, op te nemen dat de SVB op grond van het
bepaalde in de belastingwetgeving verplicht is over te gaan tot verstrekking
van een jaaropgave van het door de overledene genoten AOW-pensioen,
en dat deze jaaropgave naar hetzelfde adres zal worden gezonden, tenzij de
nabestaanden (binnen een bepaalde periode) een ander adres opgeven.De SVB volgde deze aanbeveling op.De klacht van verzoeker dat de SVB op de jaaropgave van zijn echtgenote
een splitsing had gemaakt tussen het deel van het AOW-pensioen dat voor, en
het deel dat na het overlijden van zijn echtgenote was uitbetaald, verklaarde
de Nationale ombudsman niet gegrond. Op dit punt was de onderzochte gedraging
van de SVB «behoorlijk». Bedrijfsvereniging voor Bank- en Verzekeringswezen, Groothandel
en Vrije BeroepenDe Nationale ombudsman oordeelt in rapport 96/206 over een klacht van
een verzoeker die werkzaam was bij het Gak. Het Gak had de Regionaal Directeur
voor de Arbeidsvoorziening (RDA) toestemming gevraagd om de arbeidsverhouding
met verzoeker te beëindigen. De RDA moest in verband met verzoekers gedeeltelijke
arbeidsongeschiktheid advies inwinnen bij de bedrijfsvereniging waarbij het
Gak was aangesloten. Dit was de Bedrijfsvereniging voor Bank- en Verzekeringswezen,
Groothandel en Vrije Beroepen (verder BBV). Verzoeker klaagde er in dit verband
over dat de BBV een arbeidsdeskundige van het Gak advies over verzoekers inzetbaarheid
bij zijn werkgever – het Gak – had laten uitbrengen aan de RDA.
Volgens verzoeker was hierdoor geen sprake van objectieve advisering.De Nationale ombudsman constateerde dat er ter voorkoming van ongewenste
belangenverstrengeling een aparte arbeidsdeskundige is aangewezen voor de
advisering aan RDA's in zaken waarin het Gak werkgever is. Verder wees de
Nationale ombudsman er op dat het de RDA is die uiteindelijk verantwoordelijk
is voor de beslissing op een ontslagaanvraag. De Nationale ombudsman oordeelde
dat de onderzochte gedraging «behoorlijk» was. 19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  40 Ontvangen in 1996  + 74Te behandelen  114 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 22   2) onderzoek     a. rapport63* – 96 b. tussentijds beëindigd11 74 In
behandeling per 01/01/97  18* Eén rapport had betrekking op twee verzoekschriftenHet aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de arbeidsvoorzieningsorganisatie
bedroeg 74; dit betekende een daling ten opzichte van 1995 (121), met 38%.
Ook het aantal afgedane zaken (96) daalde ten opzichte van 1995 (145), met
33,8%. Van deze 96 afgedane zaken werden 74 (77,1%) afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen 63 rapporten (1995: 79).De oordelen in deze rapporten luidden voor 50% «behoorlijk»
en voor 46,4% «niet behoorlijk». In verhouding veel gebruikte
beoordelingscriteria waren het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit
(23,3%), van motivering (18,5%) en van actieve informatieverwerving (15%). 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de ArbeidsvoorzieningAan het hoofd van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie staat het Centraal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA). In 1996 kwam slechts in één
rapport een gedraging van het CBA aan de orde.Eén bij de Nationale ombudsman over het CBA ingediende klacht werd
tijdens het onderzoek ingetrokken omdat de verzoeker intussen een onderhoud
had gehad met een medewerker van het CBA en hij zijn klacht daarmee als afgedaan
beschouwde. 19B.2.3 De Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening 19B.2.3.1 InleidingDe Nationale ombudsman bracht in 1996 58 rapporten (1995: 77) uit naar
aanleiding van klachten over gedragingen die vallen onder de verantwoordelijkheid
van één van de achttien Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening
(RBA's). Er hadden 46 rapporten betrekking op ontslagbesluiten, 11 op bemiddeling
en scholing en één op de beantwoording van een vraag met betrekking
tot de afhandeling van een aanvraag voor een tewerkstellingsvergunning. Het
aantal RBA's is per 1 januari 1996 teruggebracht van achtentwintig naar achttien.Tien in onderzoek genomen klachten leidden niet tot een rapport (1995:
1). Eén klacht werd door de verzoeker ingetrokken omdat het RBA alsnog
een beslissing had genomen op zijn bezwaarschrift. De overige negen klachten
die niet tot een rapport leidden zullen hierna, onder § 19B.2.3.2
en § 19B.2.3.3, worden besproken. 19B.2.3.2 Ontslagvergunningen InleidingIn 1996 bracht de Nationale ombudsman 46 rapporten (1995: 69) uit die
betrekking hebben op ontslagbesluiten, genomen door of namens Regionale Directeuren
voor de Arbeidsvoorziening (RDA's). RDA's waarover op deze wijze drie of meer
verzoekschriften werden afgedaan waren: de RDA Rijnmond (zes), de RDA Noordoost
Brabant (vijf), de RDA Den Haag/Delft (thans: de RDA Haaglanden; vier), de
RDA Noord-Holland Noord (drie), de RDA West Utrecht (thans: de RDA Midden
Nederland; drie), de RDA Veluwe (thans: de RDA IJssel-Veluwe; drie). De Nationale
ombudsman kwam veertien keer tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was,
en dertien keer tot de conclusie dat zij gegrond was. In achttien rapporten
was de conclusie deels niet gegrond, deels gegrond. In één rapport
was de conclusie deels niet gegrond, en werd deels geen oordeel gegeven over
de onderzochte gedraging.Vier in onderzoek genomen klachten over ontslagbesluiten leidden niet
tot een rapport. Eén klacht werd tussentijds afgedaan omdat de verzoeker
met het RBA een financiële regeling (waaronder vergoeding van de kosten
van rechtsbijstand) had bereikt. In één zaak was er op grond
van artikel 26, tweede lid van de WNo geen ruimte voor de Nationale ombudsman
om de beslissing van de RDA om een ontslagvergunning te verlenen (die gegrond
was op de door de werkgever aangevoerde reden van onvoldoende functioneren)
te onderzoeken. De kantonrechter had namelijk al geoordeeld dat de werkgever
voldoende aannemelijk had gemaakt dat de werknemer niet, althans onvoldoende
functioneerde. Eénmaal beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek
omdat de verzoeker niets meer van zich liet horen. Eén klacht werd
tijdens het onderzoek ingetrokken omdat de verzoekster intussen een gesprek
had gehad met een medewerker van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie
en zij haar klacht daarmee als afgedaan beschouwde. MotiveringIn 22 rapporten komt de motivering van het ontslagbesluit aan de orde.
In veertien van deze rapporten kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel
dat de motivering van het ontslagbesluit niet deugdelijk was. In de overige
zeven rapporten verklaarde hij zes keer de klacht niet gegrond en twee keer
deels niet gegrond, deels gegrond. Hoor en wederhoorIn vijftien zaken werd (onder meer) geklaagd over de wijze waarop de RDA
het beginsel van hoor en wederhoor had toegepast. De Nationale ombudsman verklaarde
op dit punt acht keer de klacht gegrond, en zeven keer niet gegrond. OntslaggrondenEvenals in 1994 en 1995, heeft een belangrijk deel (23) van de rapporten
over ontslagbesluiten betrekking op aanvragen van een ontslagvergunning om
bedrijfseconomische redenen. Van de overige rapporten gaan er dertien over
aanvragen van een ontslagvergunning in verband met ongeschiktheid voor de
functie, waarvan in vijf gevallen deze ongeschiktheid het gevolg was van ziekte
of gebreken, twee over aanvragen van een ontslagvergunning in verband met
een ernstig en duurzaam verstoorde arbeidsverhouding en twee in verband met
regelmatig ziekteverzuim. Andere ontslaggronden die werden aangevoerd waren
«illegaal verblijf in Nederland» en «onwettig verzuim».
Deze ontslaggronden werden ieder éénmaal aangevoerd. In de overige
vier zaken voerde de werkgever twee ontslaggronden aan. De RDA dient in zo'n
geval de aangevoerde ontslaggronden afzonderlijk te toetsen. Ontslag om bedrijfseconomische redenenWanneer de werkgever om afgifte van een ontslagvergunning vraagt om bedrijfseconomische
redenen, kan de RDA de ontslagvergunning slechts verlenen indien de werkgever
aannemelijk heeft gemaakt dat uit bedrijfseconomisch oogpunt één
of meer arbeidsplaatsen dienen te vervallen (art. 9, eerste lid Delegatiebesluit
1993). Bovendien dient de RDA te toetsen of de werknemer die door de werkgever
voor ontslag is voorgedragen wel degene is die (als eerste) voor ontslag in
aanmerking komt. Per bedrijfsvestiging en per categorie uitwisselbare functies
dienen de werknemers met het kortste dienstverband het eerste voor ontslag
in aanmerking te worden gebracht (art. 9, tweede lid Delegatiebesluit 1993;
anciënniteitsbeginsel).In de zaak die leidde tot rapport 96/566 kwam de Nationale ombudsman tot
het oordeel dat de RDA in redelijkheid aannemelijk kon achten dat er om bedrijfseconomische
redenen één of meer arbeidsplaatsen dienden te vervallen. Over
het aantal arbeidsplaatsen dat diende te vervallen om de organisatie weer
financieel gezond te maken, bestond echter geen duidelijkheid. De werkgever
had aangegeven dat hij met het ontslag van zeven werknemers de werkgelegenheid
voor de overige werknemers kon veiligstellen. Tijdens de ontslagprocedure
bleek evenwel dat de werkgever intussen met acht werknemers afspraken had
gemaakt over beëindiging van hun dienstverband. Bovendien zou hij intussen
nieuw personeel hebben aangetrokken. Volgens de Nationale ombudsman wierp
de betrokken werknemer dan ook terecht de vraag op of het vanuit bedrijfseconomisch
oogpunt gezien nog wel nodig was om het dienstverband met hem te beëindigen.
De Nationale ombudsman gaf aan dat de RDA op dit punt een nader onderzoek
had dienen in te stellen alvorens op de aanvraag te beslissen. In de zaken die in de rapporten 96/32 en 96/466 worden besproken, plaatste
de werknemer onder meer vraagtekens bij de keuze van de werkgever om juist
zijn werkzaamheden te laten vervallen, te herschikken of uit te besteden.
De Nationale ombudsman merkte daarover op dat de RDA bij de beoordeling van
de aanvraag niet op de stoel van de werkgever behoort te gaan zitten. Dit
betekent onder meer dat de RDA de werkgever de nodige ruimte dient te laten
waarbinnen deze naar eigen inzicht zijn beleid wenst te voeren. De beslissing
van de werkgever om bepaalde werkzaamheden te laten vervallen, te herschikken
of uit te besteden, staat dan ook niet ter beoordeling van de RDA (zie ook
rapport 96/066).Evenals in 1995, gaf de Nationale ombudsman in 1996 in verschillende rapporten
(96/256, 96/278, 96/424 en 96/425) aan dat voor de uitwisselbaarheid van functies
niet van belang is welke functie de met ontslag bedreigde werknemer zou willen,
of gezien de (soms lagere) eisen zou kunnen uitoefenen. Relevant is of er
één of meer soortgelijke functies binnen het bedrijf zijn, die
gelijkwaardig zijn aan de functie van de betreffende werknemer.Rapport 96/168 betreft een zaak waarin de RDA gezien het «zeer geringe
anciënniteitsverschil in verhouding tot het aantal dienstjaren»
van het anciënniteitsbeginsel was afgeweken. Het ging om twee werkneemsters
die op respectievelijk 1 februari 1971 en 15 maart 1971 bij de werkgever in
dienst waren getreden. Evenals in de eerdere rapporten 95/028 en 95/029, overwoog
de Nationale ombudsman dat het er voor de toepassing van het anciënniteitsbeginsel
niet om gaat of iemand kort of lang in dienst is, maar of hij korter of langer
in dienst is dan collega's met een uitwisselbare functie. De enige twee gronden
voor afwijking van het anciënniteitsbeginsel worden in artikel 9, vierde
en vijfde lid van het Delegatiebesluit 1993 genoemd. Het staat de RDA niet
vrij de toepassing van dit beginsel om andere redenen achterwege te laten. Ontslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenIndien de werkgever om afgifte van een ontslagvergunning vraagt omdat
de betrokken werknemer naar zijn mening niet aan de gestelde functie-eisen
voldoet en derhalve ongeschikt is voor zijn functie, kan de RDA slechts een
ontslagvergunning verlenen indien de werkgever deze ongeschiktheid aannemelijk
heeft gemaakt (artikel 10, eerste lid Delegatiebesluit 1993). Verder dient
de werkgever aannemelijk te maken dat hij voldoende contact met de werknemer
heeft gehad teneinde te trachten verbetering teweeg te brengen in diens functioneren.In rapport 96/565 oordeelt de Nationale ombudsman dat de RDA in redelijkheid
tot de conclusie had kunnen komen dat de werkgever in onvoldoende mate had
aangetoond dat de betrokken werkneemster ongeschikt was voor haar functie.
Het ging om een aankomend verkoopster. De punten van kritiek van de werkgever
waren niet van dien aard dat zij ongeschikt moest worden geacht voor haar
functie, dan wel voor de functie waarvoor zij werd opgeleid, te weten verkoopster.
De RDA had er, aldus de Nationale ombudsman, bij het nemen van zijn beslissing
terecht rekening mee gehouden dat de betrokken werkneemster pas 17 jaar was
en over weinig werkervaring beschikte. Bovendien was niet gebleken dat haar
opleidingsperiode voorbij was.In verschillende in 1996 uitgebrachte rapporten komt naar voren, dat de
werkgever de werknemer voldoende tijd dient te geven om zijn functioneren
te verbeteren. In de zaak die leidde tot het hierboven genoemde rapport 96/565
was daarvan geen sprake. De werkgever had twee maanden voor
de aanvraag voor een ontslagvergunning nog een brief aan de betrokken werkneemster
geschreven waarin hij aangaf dat zij deze brief diende te zien als een leidraad
tot verbetering. Ook in de zaak die in rapport 96/220 wordt besproken was
de werkgever «te snel» geweest met zijn aanvraag. De werkgever
verzocht vijf weken na de overname van een restaurant toestemming aan de RDA
om een serveerster te ontslaan die ten tijde van de overname al bij het restaurant
werkzaam was. De Nationale ombudsman merkte op dat de RDA in de ontslagvergunning
terecht had overwogen dat de werkgever de serveerster een eerlijke kans had
moeten bieden om zich te kwalificeren in de functie, waaraan de werkgever
wellicht andere eisen stelde. In de zaken die leidden tot de rapporten 96/074,
96/097 en 96/491 had de werkgever de betrokken werknemer wel voldoende in
de gelegenheid gesteld zijn functioneren te verbeteren.Het Delegatiebesluit 1993 bevat verder nog de volgende vereisten voor
de afgifte van een ontslagvergunning wegens onvoldoende functioneren. Voor
de RDA dient aannemelijk te zijn dat het disfunctioneren van de werknemer
niet is toe te schrijven aan onvoldoende zorg voor de arbeidsomstandigheden
van de zijde van de werkgever. Tot slot moet de RDA vaststellen dat de ongeschiktheid
niet voortvloeit uit ziekte of gebreken van de werknemer. In geen van de in
1996 verschenen rapporten komen deze punten aan de orde.Indien de ongeschiktheid voor de functie het gevolg is van ziekte of gebreken
is niet artikel 10, eerste lid, maar artikel 11 van het Delegatiebesluit 1993
van toepassing. De RDA kan op deze ontslaggrond slechts een ontslagvergunning
verlenen, indien de werkgever de ongeschiktheid van de werknemer aannemelijk
heeft gemaakt, en aannemelijk is dat binnen zes maanden geen herstel zal optreden.
Verder dient de werkgever aannemelijk te hebben gemaakt dat hij redelijkerwijs
niet de mogelijkheid heeft de werknemer te herplaatsen in een aangepaste dan
wel andere functie binnen de onderneming welke voor de werknemer als passend
kan worden beschouwd. Ten aanzien van dit laatste punt dient de RDA bovendien
advies in te winnen bij de bedrijfsvereniging waarbij de werkgever is aangesloten.Rapport 96/204 betreft een zaak waarin de arbeidsdeskundige van de bedrijfsvereniging
in zijn rapport had aangegeven dat de betrokken werkneemster in staat was
om bepaalde in het rapport genoemde functies voor acht uur per dag te vervullen.
In zijn advies aan de RDA had hij daar aan toegevoegd dat de werkneemster
zich volledig arbeidsongeschikt achtte en dat zij tegen de beslissing dat
ze wel geschikt was voor passende arbeid in beroep was gegaan. De betrokken
werkneemster had daarentegen aan de RDA meegedeeld dat zij zichzelf in staat
achtte om voor 50% arbeid te verrichten. De RDA negeerde deze mededeling van
de werkneemster en verleende de gevraagde ontslagvergunning, met de overweging
dat de werkneemster zich volledig arbeidsongeschikt achtte. De Nationale ombudsman
achtte dit niet juist.In de rapporten 96/299 en 96/581 (AB 1997, nr. 50) geeft de Nationale
ombudsman aan dat de RDA, ingevolge artikel 3:9 van de Awb, zich er van dient
te vergewissen dat het advies van de bedrijfsvereniging is totstandgekomen
na een zorgvuldig onderzoek door deze bedrijfsvereniging. Dit betekent dat
de RDA zelf kennis dient te nemen van de rapportage en de feitelijke bevindingen
die aan de bedrijfsvereniging ter beschikking hebben gestaan, ten einde te
kunnen nagaan of aan de conclusies van de adviseur niet zodanige gebreken
kleven, dat de te nemen beslissing redelijkerwijs niet of niet zonder meer
op het advies mag worden gebaseerd. De Nationale ombudsman was in beide zaken
van oordeel dat de adviezen die door de RDA bij de betrokken
bedrijfsvereniging waren ingewonnen in zodanig algemene bewoordingen waren
gesteld, en zo weinig concrete, feitelijke informatie ter ondersteuning van
de conclusies bevatten, dat het voor de RDA in redelijkheid niet mogelijk
was geweest om voor zichzelf een oordeel te vormen over de conclusies van
de adviezen. De RDA had daarom aanvullend onderzoek moeten doen.In rapport 96/205 overweegt de Nationale ombudsman dat voorzover de RDA
voor het verloop van de ontslagprocedure afhankelijk is van derden, de RDA
verplicht is om de procedure en de door hem gestelde termijnen nauwlettend
te bewaken, en om de betrokkenen te rappelleren zodra dat nodig is. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat de RDA dit in deze zaak onvoldoende had gedaan.
Zo had de RDA de bedrijfsvereniging in de periode liggend tussen de nadere
adviesaanvraag van 24 augustus 1994 en de reactie daarop van 10 februari 1995
niet gerappelleerd. Verder gaf de Nationale ombudsman aan dat de RDA de betrokken
partijen tijdens de ontslagprocedure op de hoogte dient te houden van de stand
van zaken, en hun tijdig, en op eigen initiatief, dient te informeren over
een eventuele vertraging in de procedure. Hij was van mening dat de RDA in
deze zaak op dit punt ernstig was tekortgeschoten. De RDA had de werkgever
gedurende bijna een jaar niets van zich laten horen. OverigeRapport 96/467 betreft een zaak waarin een in Duitsland gevestigde werkgever
een werknemer op staande voet had ontslagen. De betrokken werknemer had tegen
dit ontslag bij een Duitse rechter een procedure aangespannen. De werknemer
klaagde erover dat de RDA hangende deze procedure aan zijn werkgever een ontslagvergunning
«voorzover vereist» had verleend.De Nationale ombudsman overwoog dat het niet ongebruikelijk is dat een
werkgever, indien de werknemer betwist dat er een dringende reden was om hem
te ontslaan, zekerheidshalve bij de RDA een ontslagvergunning «voorzover
vereist» aanvraagt. Indien de RDA van mening is dat er voldoende motieven
voor ontslag aanwezig zijn, dan verleent de RDA zijn toestemming voorzover
vereist. Mocht de rechter nadien oordelen dat het ontslag op staande voet
niet terecht was, dan kan om dezelfde reden ontslag op termijn nog wel gerechtvaardigd
zijn. De Nationale ombudsman gaf aan dat het feit dat verzoeker zijn ontslag
op staande voet had aangevochten derhalve voor de RDA geen belemmering had
behoeven te vormen om de ontslagaanvraag in behandeling te nemen.In de rapporten 96/431 en 96/565 komt de weigering van de RDA aan de orde
om aansprakelijkheid te aanvaarden met betrekking tot het niet verlenen van
een ontslagvergunning. In alle drie de gevallen oordeelde de Nationale ombudsman
dat de RDA in redelijkheid de gevraagde ontslagvergunning had kunnen weigeren
en daarom geen aansprakelijkheid had behoeven te aanvaarden met betrekking
tot het niet verlenen van een ontslagvergunning. Daaraan deed, aldus de Nationale
ombudsman, niet af dat de kantonrechter nadien alsnog de arbeidsovereenkomst
had ontbonden.Rapport 96/339 betreft een zaak waarin de werkgeefster (een maatschap
voor fysiotherapie) aan de RDA toestemming had verzocht om het dienstverband
met alle werknemers voor 30% te beëindigen. Het ging om acht fysiotherapeuten,
met ieder hun eigen specialisatie. Deze functies waren daarom niet uitwisselbaar.
De werkgeefster verwachtte een vermindering van werkzaamheden over de gehele
linie. Eén en ander betekende dat de werkgeefster de vermindering van
de werkzaamheden slechts kon opvangen door de arbeidsduur van
alle werknemers evenredig te verminderen.In het geval dat onder de aandacht van de Nationale ombudsman werd gebracht,
verleende de RDA aan de werkgeefster een volledige ontslagvergunning, waarin
hij aangaf dat de ontslagvergunning werd verleend met als uitgangspunt dat
de werkgeefster direct aansluitend aan de beëindigde dienstbetrekking
een nieuwe arbeidsovereenkomst aan de betrokken werkneemster zou aanbieden
voor 70% van de arbeidstijd van de beëindigde dienstbetrekking. De Nationale
ombudsman overwoog dat in dit specifieke geval het Delegatiebesluit 1993 aan
deze aanpak op zichzelf niet in de weg staat. Hij wees erop dat het Delegatiebesluit
1993 de RDA slechts de ruimte biedt ten aanzien van de gehele arbeidsverhouding
toestemming tot beëindiging daarvan te verlenen. Bovendien kan hij een
ontslagvergunning niet verlenen onder de voorwaarde dat de werkgever direct
aansluitend aan de beëindigde dienstbetrekking een nieuwe, in arbeidsduur
beperkte, arbeidsovereenkomst aanbiedt. De Nationale ombudsman benadrukte
dat de RDA zich er wel van dient te vergewissen dat de werkgever de werknemer
voor een beperktere arbeidsduur in dienst wil houden. 19B.2.3.3 Bemiddeling en scholingDe Nationale ombudsman bracht in 1996 elf rapporten uit over bemiddeling
en scholing. Vijf zaken die in onderzoek werden genomen, werden tussentijds
afgedaan. In de elf rapporten verklaarde de Nationale ombudsman de klacht
vier keer niet gegrond en twee keer gegrond. In vier gevallen was de conclusie
dat de klacht over de onderzochte gedraging deels gegrond, deels niet gegrond
was. In één rapport was de klacht deels gegrond en deels niet
gegrond, terwijl deels geen oordeel werd gegeven. In twee rapporten werd een
aanbeveling gedaan.In één zaak die tussentijds werd afgedaan kwam het Arbeidsbureau
alsnog tegemoet aan een klacht over onvoldoende bemiddeling. In een andere
interventie gaf het Arbeidsbureau toe dat de inschrijving als werkzoekende
ten onrechte was beëindigd, nu verzoekster niet schriftelijk in kennis
was gesteld van het verstrijken van de termijn van inschrijving. De uitschrijving
werd daarom weer ongedaan gemaakt. In twee gevallen werd het onderzoek niet
voortgezet omdat verzoekers geen belang meer hadden bij een onderzoek, en
in één geval liet verzoeker tijdens het onderzoek niets meer
van zich horen.Rapport 96/4 betreft de klacht dat het Arbeidsbureau verzoeker niet in
aanmerking had gebracht voor selectie voor een vacature, omdat hij niet voldeed
aan het door de werkgever gestelde vereiste van een vloeiende beheersing van
de Nederlandse taal. Een medewerker van het Arbeidsbureau was tot dat oordeel
gekomen naar aanleiding van een telefoongesprek met verzoeker. Betwijfeld
moet echter worden of een medewerker van het Arbeidsbureau de geëigende
persoon is, en de deskundigheid heeft, om een oordeel te geven over de vraag
of een werkzoekende de Nederlandse taal voldoende beheerst, zeker als dat
oordeel slechts berust op een telefoongesprek. Indien verzoeker voor het overige
wel aan de functie eisen zou hebben voldaan, had het Arbeidsbureau hem moeten
voordragen. De werkgever had dan zelf kunnen beoordelen of verzoeker voldeed
aan het vereiste van een vloeiende beheersing van de Nederlandse taal.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht daarom gegrond.Rapport 96/83 betreft de klacht dat het Arbeidsbureau verzoeker niet schriftelijk
in kennis had gesteld van het verstrijken van de termijn van inschrijving
en hem niet in de gelegenheid had gesteld een verzoek tot verlenging van zijn
registratie in te dienen. De Nationale ombudsman merkte op dat de registratie
als werkzoekende was beëindigd zonder dat daar de wettelijk
voorgeschreven kennisgeving aan was voorafgegaan (artikel 68, tweede lid van
de Arbeidsvoorzieningswet), terwijl het Arbeidsbureau het nadelige gevolg
voor verzoeker – het verlies van zijn status als langdurig werkloze –
niet ongedaan had gemaakt. Dat was niet juist; daarom deed de Nationale ombudsman
de aanbeveling aan het RBA het daarheen te leiden dat de beëindiging
van verzoekers registratie ongedaan werd gemaakt. Het RBA liet weten dat deze
aanbeveling werd opgevolgd.Rapport 96/227 betreft onder meer de klacht dat het Arbeidsbureau niet
had voldaan aan verzoekers vraag hem niet één, maar twee Bewijzen
van Inschrijving (BVI) te verstrekken. Verzoeker had zijn verzoek aangetekend
op zijn oude BVI. Dit bleek niet de juiste procedure te zijn; verzoeker had
zich moeten vervoegen bij het Arbeidsbureau. De Nationale ombudsman oordeelde
dat de tekst op het BVI verwarrend was, wat betreft het verkrijgen van een
extra exemplaar van het BVI. De onderzochte gedraging was daarom «niet
behoorlijk». De Nationale ombudsman gaf het RBA in overweging om of
gevolg te geven aan verzoeken op een oud BVI om een extra exemplaar daarvan,
of in overleg te treden met het CBA over aanpassing van de tekst op het BVI,
zodat duidelijk is hoe een verzoek om twee exemplaren moet worden gedaan.
Het RBA liet weten dat in overleg was getreden met het CBA. Het CBA deelde
mee dat het BVI in zijn huidige vorm in de toekomst zal vervallen. Een en
ander hangt samen met een betere samenwerking tussen Arbeidsvoorziening, Uitvoeringsinstellingen
en gemeentelijke sociale diensten. Eén van de speerpunten van de samenwerking
is een eenduidige geautomatiseerde gegevensuitwisseling. Doordat er in de
toekomst sprake zal zijn van een geautomatiseerde koppeling van bestanden
zal de noodzaak van aparte inschrijving bij onderscheidenlijk Arbeidsvoorziening
en de uitkerende instanties verdwijnen.Voor de tussentijd zal de aanbeveling van de Nationale ombudsman worden
opgevolgd om de tekst op het BVI te verhelderen.In de zaak die leidde tot rapport 96/345 werd door verzoekers geklaagd
over onvoldoende toezicht van het RBA op de organisatie van een cursus werkvoorbereider/constructeur.
De Nationale ombudsman verklaarde de klacht op één van de zes
onderdelen gegrond. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had het RBA
een nadere controle dienen uit te voeren naar de door de opleider gedane mededeling
omtrent baangaranties. In de subsidieaanvraag werden namelijk niet de namen
genoemd van de bedrijven die een baangarantie hadden afgegeven in het kader
van deze opleiding, maar uitsluitend namen van (grote) bedrijven met wie de
opleider de voorafgaande vijf jaar ooit zaken had gedaan. 19B.3 Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven in NederlandVoorzover het de grafische sector betreft, heeft de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid de bevoegdheid tot het verlenen van toestemming tot
beëindiging van arbeidsverhoudingen, als bedoeld in het Buitengewoon
Besluit Arbeidsverhoudingen 1945, in handen gelegd bij het Centraal Bureau
voor de Grafische Bedrijven in Nederland (CBGB). Per 1 januari 1997 wordt
deze bevoegdheid overgedragen aan de RDA's.In 1996 bracht de Nationale ombudsman op dit terrein vier rapporten uit.Rapport 96/231 betreft een zaak waarin op het moment dat het CBGB het
onderzoek met betrekking tot de aanvraag voor de ontslagvergunning had voltooid,
de betrokken werknemer arbeidsongeschikt was wegens ziekte. Het CBGB schortte
de afgifte van de ontslagvergunning op tot het moment dat de
werkgever meedeelde dat de betrokken werknemer weer arbeidsgeschikt was. Evenals
in de eerdere rapporten 94/730 en 95/514, overwoog de Nationale ombudsman
dat het onjuist is dat het CBGB na het voltooien van het onderzoek de afgifte
van de ontslagvergunning opschort tot het moment dat de werkgever meedeelt
dat de betrokken werknemer weer arbeidsgeschikt is, en dan zonder nader onderzoek
overgaat tot verlening van de ontslagvergunning. Als gevolg van deze handelwijze
is het namelijk mogelijk dat een verleende ontslagvergunning niet meer aansluit
bij de omstandigheden waarin van die vergunning gebruik wordt gemaakt. In
rapport 94/730, van 10 november 1994, had de Nationale ombudsman het CBGB
in overweging gegeven om zijn werkpraktijk op dit punt aan te passen aan die
van de RDA's. De RDA's verstrekken bij ziekte van de werknemer de vergunning
direct na afloop van de ontslagprocedure, met een maximale geldigheidsduur
van twee maanden. Na afloop van die termijn dient de werkgever eventueel opnieuw
een aanvraag in te dienen, waarna wederom een toetsing van de ontslaggrond(en)
plaatsvindt. Het CBGB liet in 1995 aan de Nationale ombudsman weten dat deze
aanbeveling werd opgevolgd.In de zaak die in rapport 96/231 wordt besproken, had het CBGB, met een
beroep op het rechtszekerheidsbeginsel, nog het «oude recht» toegepast.
De Nationale ombudsman overwoog terzake dat het feit dat het CBGB de betrokken
werkgever op 9 mei 1994 de toezegging had gedaan dat, na hersteldverklaring
van verzoeker, de ontslagvergunning zou worden verstrekt, niet inhield dat
het CBGB in juli 1995 na de hersteldmelding door de werkgever, ervan had kunnen
afzien om te toetsen of de omstandigheden op grond waarvan in mei 1994 was
besloten om de ontslagvergunning te verlenen, nog steeds aanwezig waren.Overigens blijkt uit rapport 96/324 dat het CBGB zijn werkpraktijk op
dit punt had aangepast. In de zaak die in dit rapport aan de orde komt, besloot
het CBGB om voor de betrokken werknemer een ontslagvergunning af te geven
indien deze binnen twee maanden hersteld zou zijn van zijn ziekte. 20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport begint onderdeel
20A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
20B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1996, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  17 Ontvangen in 1996  + 60Te behandelen  77 Afgedaan     1) niet in onderzoek 53  2) onderzoek     a. rapport10 – 69 b. tussentijds beëindigd616 In
behandeling per 01/01/97  8Het aantal in 1996 ontvangen verzoekschriften bedroeg 60 (1995: 72), het
aantal afgedane zaken 69 (1995: 70). Van de 69 afgedane zaken werden zestien
(23,2%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. In tien
van deze zestien zaken werd het onderzoek afgerond met een rapport (1995:
10); de overige zes onderzoeken werden na interventie beëindigd.Van de tien rapporten hadden er acht betrekking op de Inspectie voor de
Gezondheidszorg.Voordat de afgedane zaken worden behandeld, zal eerst aandacht worden
besteed aan de veranderingen op het terrein van klachtbehandeling door de
Inspectie voor de Gezondheidszorg. 20A.2 Van een Leidraad klachtonderzoek naar een Leidraad
onderzoek meldingenSinds 1988 gold voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg de Leidraad
klachtonderzoek Staatstoezicht op de Volksgezondheid (Stcrt. 1988, nr. 10).
Deze regeling bevat voorschriften voor de procedure die een Inspecteur voor
de Gezondheidszorg dient te volgen wanneer een klacht bij de inspectie wordt
ingediend.Op 1 augustus 1995 trad de Wet klachtrecht cliënten zorgsector (Stb.
1995, 308) in werking. Op grond van deze wet dient elke zorgaanbieder op het
terrein van de maatschappelijke zorg en de gezondheidszorg een klachtenregeling
te treffen. Deze klachtenregeling dient er onder meer in te voorzien dat klachten
van cliënten van een zorgaanbieder worden behandeld door een klachtencommissie.Tijdens de parlementaire behandeling van het ontwerp van deze Wet klachtrecht
cliënten zorgsector zijn de aanvankelijk voorgestelde beroepsinstanties
(provinciale en grootstedelijke klachtencommissies) uit het wetsontwerp geschrapt.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport liet in reactie daarop
weten dat zij het wegvallen van deze beroepsinstanties betreurde. Tegelijkertijd
benadrukte zij echter dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg geen beroepsinstantie
is.Op de datum van inwerkingtreding van de Wet klachtrecht cliënten
zorgsector gold de Leidraad klachtonderzoek nog in ongewijzigde vorm.De Nationale ombudsman benadrukte in zijn Jaarverslag 1995 (blz. 44–47)
dat in ieder geval duidelijkheid diende te worden verkregen over de (nieuwe)
rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg op het terrein van klachtbehandeling. Daarbij pleitte de Nationale ombudsman voor het behoud van een duidelijke
rol van de Inspectie als klachtenbehandelende instantie, en deed hij een voorstel
voor een aangepast model, in hoofdlijnen, voor de behandeling van klachten
door de Inspectie.Naar aanleiding van deze passage uit het Jaarverslag 1995 deelde de Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bij brief van 24 juni 1996 aan de Nationale
ombudsman mee dat de Inspectie in het verleden, bij gebrek aan alternatieven,
de rol van klachtenbehandelaar had vervuld. Met de inwerkingtreding van de
Wet klachtrecht cliënten zorgsector was in deze situatie echter verandering
opgetreden. Zij wees er daarbij op dat de taak van de Inspectie ligt in het
toezicht houden op de naleving van wettelijke voorschriften op het gebied
van de volksgezondheid, en dat de Inspectie veelal op basis van meldingen
van burgers onderzoekt of de kwaliteit van de gezondheidszorg in het geding
is. De behandeling van dit soort meldingen is echter niet gericht op het oplossen
van een conflict of op het verschaffen van genoegdoening.De Minister besloot haar brief aan de Nationale ombudsman met de mededeling
dat zij de Hoofdinspecteur had verzocht om de Leidraad uit 1988 in te trekken,
en om op zo kort mogelijke termijn met een procedure inzake de behandeling
van meldingen te komen.De Nationale ombudsman reageerde hierop bij brief van 2 juli 1996. Daarin
wees hij erop dat hetgeen door de Inspectie als melding wordt aangeduid, door
de melder veelal zal worden gezien en beleefd als een klacht, en dat het van
belang is dat de betrokkene weet wat hij, in vervolg op zijn melding, van
de Inspectie kan verwachten. De Nationale ombudsman benadrukte in zijn brief
het belang van een open houding van de Inspectie naar de samenleving.In vervolg op het in zijn Jaarverslag 1995 voorgestelde model voor klachtbehandeling
formuleerde de Nationale ombudsman vervolgens enkele uitgangspunten voor de
behandeling van meldingen door de Inspectie.Onder meer wees hij erop dat van de Inspectie mag worden verwacht dat
zij in die gevallen waarin een melding de Inspectie géén aanleiding
geeft tot het instellen van enig onderzoek, de melder gemotiveerd uitlegt
waarom zij geen reden ziet voor actie. Indien de Inspectie besluit om naar
aanleiding van een melding wel enig onderzoek in te stellen, past het om de
betrokkene daarover te informeren, en om deze in een later stadium op de hoogte
te stellen van de uitkomsten van het onderzoek.Op 31 oktober 1996 deelde de Minister aan de Nationale ombudsman mede
dat zij zijn opvatting over de uitgangspunten waaraan de «meldingenprocedure»
moet voldoen, onderschreef. Haar brief ging vergezeld van een exemplaar van
de ontwerp-Leidraad Onderzoek door de Inspectie voor de Gezondheidszorg naar
aanleiding van meldingen. Bij de opstelling van deze nieuwe leidraad was,
zo liet de Minister weten, dankbaar gebruik gemaakt van de aanbevelingen van
de Nationale ombudsman.Zij voegde daar aan toe dat zij het voornemen had om deze nieuwe leidraad
per 1 december 1996 vast te stellen.De «Leidraad Onderzoek door de Inspectie voor de Gezondheidszorg
naar aanleiding van meldingen» (Stcrt. 1996, nr. 236) is op 1 december
1996 in werking getreden. De voormalige Leidraad klachtonderzoek is tegelijkertijd
ingetrokken. In de nieuwe leidraad is bepaald dat op klachten die voor 1 december
1996 bij de Inspectie in behandeling zijn gekomen, de oude leidraad van toepassing
blijft. De hiervoor bedoelde uitgangspunten voor de behandeling van meldingen,
zoals geformuleerd in de brief van de Nationale ombudsman van 2 juli 1996,
zijn in de nieuwe leidraad overgenomen.Indien de Inspectie besluit een melding niet te onderzoeken, dan deelt
zij dit gemotiveerd schriftelijk mee aan de melder. Besluit de Inspectie om
naar aanleiding van een melding wél een onderzoek in te stellen, dan
stelt zij onder meer de melder daarvan schriftelijk in kennis, en geeft zij
informatie over de te volgen procedure. Na afloop van het onderzoek stuurt
de Inspectie de melder een afloopbericht, waarin de melder gemotiveerd wordt
geïnformeerd over het oordeel en de eventuele aanbevelingen van de Inspectie.In de nieuwe leidraad is ook aangegeven in welke gevallen een melding
wordt onderzocht. Dit is onder meer het geval indien de melding naar het oordeel
van de Inspectie wijst op een situatie die voor de algemene veiligheid of
gezondheid een ernstige bedreiging kan betekenen.Daarnaast is aangegeven welke categorieën meldingen in elk geval
niet worden onderzocht. Hiertoe behoren onder meer meldingen die betrekking
hebben op een eenmalige gebeurtenis die niet van structurele betekenis is
voor de kwaliteit van zorg.Gegeven het feit dat alle zorgaanbieders er op grond van de Wet klachtrecht
cliënten zorgsector voor moeten zorgen dat hun cliënten met klachten
terecht kunnen bij een klachtencommissie, en gegeven het uitgangspunt dat
de Inspectie niet als beroepsinstantie zal fungeren indien een cliënt
van een zorgaanbieder niet tevreden is over de afhandeling van zijn klacht
door de klachtencommissie van de zorgaanbieder, kan met de inhoud en strekking
van de nieuwe leidraad worden ingestemd. Het is aan de betrokken Inspecteurs
voor de Gezondheidszorg om op adequate wijze invulling en uitvoering te geven
aan de nieuwe leidraad. Ten aanzien van eventuele klachten over de wijze waarop
door een inspecteur in een concreet geval toepassing is gegeven aan deze nieuwe
leidraad blijft de Nationale ombudsman bevoegd tot onderzoek. Bij de beoordeling
van dergelijke klachten door de Nationale ombudsman zullen de nieuwe leidraad
en eventueel daarop gebaseerde beleidsregels een belangrijke plaats innemen. 20A.3 Inspectie voor de GezondheidszorgIn zeven van de acht rapporten die betrekking hadden op de Inspectie voor
de Gezondheidszorg werd door de Nationale ombudsman getoetst of de betrokken
inspecteur een klacht van een burger in overeenstemming met de voorschriften
van de – op 1 december 1996 ingetrokken – Leidraad klachtonderzoek
had afgehandeld. In vier van deze zeven zaken was de klacht niet gegrond,
in één zaak gegrond, in één zaak deels gegrond
en deels ongegrond, en in één zaak deels ongegrond en deels
geen oordeel. In de achtste zaak die betrekking had op de Inspectie was de
klacht gegrond.In een aantal zaken had de betrokken inspecteur om formele reden besloten
om af te zien van een eigen onderzoek. Zo was in de zaak die leidde tot rapport
96/203 sprake van overschrijding van de in de Leidraad klachtonderzoek genoemde
termijn van twee jaar waarbinnen een klacht moet worden ingediend. Indien
deze termijn is overschreden, is de Inspecteur wel bevoegd maar niet verplicht
tot onderzoek.De betrokken verzoekster diende in 1995 bij de inspecteur een klacht in
over haar huisarts. Deze had in 1988 aan de Detam verklaard dat verzoekster
in staat was tot rugsparend werk. Verzoekster kwam in 1989 op de hoogte van
deze verklaring, maar diende pas een klacht bij de Inspectie in toen uit een
uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van 1995 over verzoeksters AAW-aanspraken
bleek dat de desbetreffende verklaring een rol had gespeeld
bij de afweging van de Centrale Raad van Beroep.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat de taak van de Inspectie
op het terrein van de volksgezondheid ligt, en dat de bescherming van belangen
van individuen in procedures op bijvoorbeeld het terrein van AAW-aanspraken
niet tot de taak van de Inspectie behoort.Omdat er in dit geval ook geen sprake was van bijzondere redenen op grond
waarvan de Inspecteur gebruik had moeten maken van zijn onderzoeksbevoegdheid,
oordeelde de Nationale ombudsman dat de betrokken inspecteur in redelijkheid
had kunnen besluiten om geen gebruik te maken van zijn onderzoeksbevoegdheid.In twee andere gevallen kwam het evenmin tot een eigen onderzoek van de
betrokken inspecteur.In de zaak die leidde tot rapport 96/340 ging het om de opheffing van
een zogenaamd «gezinshuis» voor uithuis-geplaatste kinderen. De
«gezinsouders» klaagden er bij de Nationale ombudsman over dat
de betrokken inspecteur had laten weten dat hij geen onderzoek zou instellen
naar de wijze waarop de betrokken instantie zich tegenover hen had opgesteld
rond de opheffing van het gezinshuis.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de president van
de arrondissementsrechtbank te Utrecht zich in een vonnis in kort geding al
had uitgesproken over de wijze waarop bedoelde instantie was omgegaan met
de betrokken kinderen. In verband daarmee achtte de Nationale ombudsman een
eigen onderzoek van de inspecteur niet meer opportuun, en de betreffende gedraging
derhalve «behoorlijk».In de zaak die werd afgesloten met rapport 96/337 kwam het niet tot een
onderzoek van de inspecteur omdat de betrokken verzoeker niet wenste in te
stemmen met de door deze inspecteur ten behoeve van een onderzoek geformuleerde
onderzoeksvragen. Toen verzoeker liet weten geen genoegen te kunnen nemen
met de naar zijn mening te beperkte vragen van de inspecteur, besloot de inspecteur
uiteindelijk om af te zien van een onderzoek. De Nationale ombudsman oordeelde
dat het, gezien de aard van de door verzoeker voorgestelde vragen en gezien
de taak van de inspectie, begrijpelijk was dat de inspecteur niet was tegemoetgekomen
aan verzoekers uitdrukkelijke wens om de vraagstelling aan te passen.Ook in dit geval luidde het oordeel «behoorlijk».In enkele andere zaken werd geklaagd over de uitkomsten van een eigen
onderzoek van een inspecteur.In de zaak die uitmondde in rapport 96/520 ging het om de vraag of de
inspecteur de klacht van betrokkene over een academisch ziekenhuis correct
had afgehandeld. De verzoeker stelde dat zijn hartklachten in dat ziekenhuis
niet naar behoren waren behandeld, en dat zijn gezondheid daardoor ernstig
was verslechterd. De betrokken inspecteur, die op verzoek van betrokkene een
onderzoek instelde naar de wijze waarop diens hartklachten waren behandeld,
concludeerde dat in het desbetreffende ziekenhuis aan de minimaal te stellen
eisen van zorg jegens verzoeker was voldaan.In verband met de medische aspecten van deze zaak schakelde de Nationale
ombudsman een onafhankelijke cardioloog als deskundige in.Mede op basis van het door deze cardioloog uitgebrachte advies oordeelde
de Nationale ombudsman dat de inspecteur in redelijkheid tot zijn conclusie
had kunnen komen.In de zaak die leidde tot rapport 96/127 ging het om de beoordeling door
de betrokken inspecteur van verzoekers klachten over de medische behandeling
van zijn zoontje door twee kinderartsen, en van de afhandeling van de door
verzoeker bij de klachtencommissie van het betreffende ziekenhuis ingediende
klacht. In zijn rapport concludeerde de Nationale ombudsman dat in het oordeel
van de betrokken inspecteur over de medische behandeling van verzoekers zoontje
op één punt een kenbare en deugdelijke motivering ontbrak.Voorts was volgens de Nationale ombudsman de inspecteur in zijn oordeel
ten onrechte niet ingegaan op de wijze waarop de klachtencommissie van het
ziekenhuis verzoekers klachten had afgehandeld. De inspecteur had aldus gehandeld
in strijd met één van de bepalingen van de Leidraad klachtonderzoek.
Op deze twee punten achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
dan ook «niet behoorlijk». 20A.4 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en SportNaast de hiervoor bedoelde acht rapporten over Inspecteurs voor de Gezondheidszorg
hadden twee rapporten (deels) betrekking op een onderdeel van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.In de zaak die werd afgesloten met rapport 96/490 oordeelde de Nationale
ombudsman dat de onder het Ministerie ressorterende Keuringsdienst van Waren
te Groningen in verband met het bepaalde in artikel 2:5 van de Algemene wet
bestuursrecht de verstrekking van bepaalde vertrouwelijke gegevens aan de
betrokken verzoeker mocht weigeren. Het oordeel van de Nationale ombudsman
luidde dan ook «behoorlijk».Dit gold ook voor de zaak die werd afgerond met rapport 96/314.In dit rapport concludeerde de Nationale ombudsman dat een klacht over
de informatieverstrekking door de directie Verzekeringen, Marktordening en
Prijsvorming van het Ministerie niet gegrond was. 20A.5 Zaken op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport die zonder rapport zijn afgedaan In zes gevallen werd een onderzoek beëindigd zonder dat een rapport
werd uitgebracht. In al deze gevallen werd tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman op een of andere wijze tegemoetgekomen aan de wensen van de betrokken
verzoeker.Vermelding verdient in dit geval de klacht over onduidelijkheid over de
mogelijkheid van medicinaal gebruik van marihuana. De terzake door enerzijds
de Inspecteur voor de Opiumwetzaken en anderzijds de Directeur voor de Geneesmiddelenvoorziening,
beiden ressorterend onder het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
ingenomen standpunten stemden volgens de betrokken verzoeker, een voorstander
van medicinale toepassing van marihuana, niet met elkaar overeen.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman erkende de Minister dat
de verschillende relevante regelingen niet geheel op elkaar aansluiten.Zij voegde daaraan toe dat zij zich zou beraden over de vraag of de regelgeving
zodanig moet worden aangepast dat het voorschrijven en afleveren van marihuana
als geneesmiddel mogelijk wordt. In verband daarmee had zij besloten de Gezondheidsraad
terzake om advies te vragen.Deze informatie gaf de Nationale ombudsman aanleiding om zijn onderzoek
te beëindigen. 20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN HET
MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20B.1 Pensioen- en UitkeringsraadIn 1996 werden vijf klachten over de Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR)
via onderzoek afgedaan. In geen van deze gevallen werd een rapport uitgebracht.In deze vijf zaken ging het steeds om het uitblijven van een beslissing
of van een antwoord van de zijde van de PUR.De tussenkomst van de Nationale ombudsman leidde er in alle vijf gevallen
toe dat de PUR alsnog een beslissing nam of in ieder geval de toezegging deed
op korte termijn te beslissen.De Nationale ombudsman zag daarin aanleiding om deze onderzoeken te beëindigen. 20B.2 ZiekenfondsraadOver de Ziekenfondsraad werden in 1996 vier klachten na onderzoek afgehandeld,
alle via de zogenaamde interventiemethode. Deze vier klachten betroffen de
behandelingsduur bij de Ziekenfondsraad.De Ziekenfondsraad erkende in alle gevallen dat de betrokkene te lang
had moeten wachten. Omdat de tussenkomst van de Nationale ombudsman telkens
leidde tot de door de betrokkene gewenste actie van de zijde van de Ziekenfondsraad,
werden de onderzoeken tussentijds beëindigd. 21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIEIn 1996 werden zeven verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden
op een bestuursorgaan op het terrein van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(1995: 12). Er werden acht zaken afgedaan (1995: 13); geen daarvan kwam in
aanmerking voor onderzoek. 22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van de bestuursorganen van de waterschappen bevat deze
paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer algemeen
kwantitatief overzicht van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt
verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid
in 1996, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in
deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 aterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  28 Ontvangen in 1996  + 120Te behandelen  148 Afgedaan     1) niet in
onderzoek 95   2) onderzoek     a. rapport12 – 129 b. tussentijds beëindigd2234 In
behandeling per 01/01/97  19In 1996 werden 120 verzoekschriften ontvangen op het terrein van de bestuursorganen
van de waterschappen (1995: 119). Schappen waarover vijf of meer verzoekschriften
werden ontvangen waren: het Hoogheemraadschap Amstel-Vecht (12); het Zuiveringschap
Hollandse Eilanden en Waarden (12); het Hoogheemraadschap van Rijnland (9);
het Hoogheemraadschap van Uitwaterende Sluizen in Hollands Noorderkwartier
(8); het Zuiveringschap Amstel- en Gooiland (5); het Waterschap Het Lage Rond
(5); het Hoogheemraadschap van West-Brabant (5).Het aantal afgedane zaken bedroeg 129 (1995: 129). Van deze 129 zaken
werden 34 (26,4%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Daarvan leidden 12 tot een rapport (1995: 13).In acht van deze rapporten luidde de conclusie dat de klacht gegrond was;
drie keer was de klacht niet gegrond, en één keer gedeeltelijk
gegrond en gedeeltelijk niet gegrond. In 22 zaken werd het onderzoek tussentijds
beëindigd (1995: 11), in de regel na toepassing van de interventiemethode. 22.2 Rapporten over de waterschappen 22.2.1 Aanslagen/aanmaningen Bevoegdheid Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman ontvangt regelmatig klachten over het feit dat
een waterschap invorderingskosten in rekening brengt aan een belastingschuldige
die zijn aanslag niet heeft betaald binnen de daarvoor gestelde termijn, terwijl
de belastingschuldige stelt het aanslagbiljet of de aanmaning niet te hebben
ontvangen.Naar aanleiding van deze klachten verzocht de Unie van Waterschappen de
Nationale ombudsman om zijn standpunt ten aanzien van de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman om deze klachten in onderzoek te nemen nader
te verduidelijken. De Nationale ombudsman deelde daarop de Unie van Waterschappen
bij brief van 24 december 1996 onder meer het volgende mee:«De Kostenwet invordering rijksbelastingen (Kostenwet) is –
ook – van toepassing op de invorderingsmaatregelen door waterschappen
terzake van belastingaanslagen die niet binnen de gestelde termijn zijn betaald.
Ingevolge artikel 7, eerste lid van de Kostenwet staan de middelen bezwaar
en beroep open tegen de kosten die in rekening worden gebracht voor invorderingsmaatregelen
ter inning van openstaande belastingaanslagen. In artikel 7, tweede lid van
de Kostenwet is bepaald dat een zodanig bezwaar- of beroepschrift niet kan
zijn gegrond op de stelling dat het aanslagbiljet of de aanmaning niet is
ontvangen. Er is in die laatste situatie derhalve geen sprake van een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening in de zin van artikel 16 onder
f van de Wet Nationale ombudsman, op grond waarvan de Nationale ombudsman
niet bevoegd is tot onderzoek inzake het niet ontvangen van een aanslagbiljet
of een aanmaning. Dit leidt ertoe dat de Nationale ombudsman zich terzake
in beginsel onverkort bevoegd acht tot onderzoek.»Voorts liet de Nationale ombudsman in zijn brief de Unie van Waterschappen
het volgende weten:«Het feit dat de Kostenwet een belanghebbende geen mogelijkheid
biedt tot het maken van bezwaar tegen de aanmaningskosten, op grond van de
stelling dat hij de aanmaning niet heeft ontvangen, laat onverlet dat het
desbetreffende bestuursorgaan in zo'n geval wel de mogelijkheid heeft om uit
overwegingen van redelijkheid en billijkheid in te gaan op een verzoek tot
vergoeding van aanmaningskosten. Bijzondere aandacht in dit verband verdient
de vraag naar de verdeling van risico en bewijslast in het geval van verzending
van poststukken per gewone post.In de rapporten 96/131 en 96/523 (zie ook hierna, onder § 22.3.2)
wordt de vaste lijn voortgezet die de Nationale ombudsman ook voor wat betreft
andere bestuursorganen heeft uitgezet ten aanzien van het risico van verzending
van poststukken. De Nationale ombudsman huldigt het standpunt dat het risico
van het niet ontvangen van poststukken die niet aangetekend of met bericht
van ontvangst zijn verzonden, voor rekening komt van de afzender.Dit standpunt vindt overigens steun in uitspraken van verschillende rechterlijke
instanties, en is inmiddels overgenomen door een groot aantal bestuursorganen,
waaronder de Belastingdienst, de Informatie Beheer Groep en het Centraal Justitieel
Incassobureau van het Ministerie van Justitie (CJIB).In Jaarverslag 1993 (Tweede Kamer, vergaderjaar 1993–1994, 23 655,
nr. 1–2) is op pagina 32 het volgende uiteengezet over het standpunt
van de Nationale ombudsman over het risico van verzending van poststukken:«Deze benadering van de Nationale ombudsman wordt gevolgd ongeacht
de vraag wie de afzender is, burger of overheid. Dit betekent dat wanneer
de geadresseerde stelt een bepaald stuk niet te hebben ontvangen, op de verzender
de bewijslast rust om aannemelijk te maken dat het bewuste stuk is verzonden
en ook moet zijn aangekomen. Wanneer de verzender daar niet in slaagt komen
de eventuele gevolgen daarvan voor zijn rekening.Voor de burger houdt dit standpunt van de Nationale ombudsman in dat hij,
als hij op dit punt absolute zekerheid wil, er goed aan doet om gebruik te
maken van één van de bijzondere wijzen van verzending. Daartegen behoeft in zijn geval geen overwegend bezwaar te bestaan, omdat
het doorgaans zal gaan om incidentele correspondentie.Voor de overheid ligt dat in de regel geheel anders; daar gaat het vaak
om (zeer) grote aantallen te verzenden stukken. Verzending van gewone post
is dan om redenen van doelmatigheid aanvaardbaar. Zo'n standpunt berust op
de afweging van de kosten van verzending op een bijzondere wijze tegen de
gevolgen van het risico dat in incidentele gevallen niet kan worden bewezen
dat een bepaald stuk ook werkelijk is aangekomen. In het geval van dwanginvordering
of van het opleggen van verhogingen kunnen deze gevolgen betekenen dat alsnog
moet worden aangemaand, en dat de desbetreffende kosten niet in rekening kunnen
worden gebracht of dat verhogingen moeten vervallen.»(...)Tot slot wijs ik u erop dat de Nationale ombudsman steeds per geval nagaat
wat de verdeling behoort te zijn van risico en van bewijslast. De stelling
van een geadresseerde dat hij het poststuk niet heeft ontvangen, kan alleen
dan terzijde worden geschoven wanneer de ontvangst voldoende aannemelijk is
te achten. Indien de betrokkene de ontvangst van een dergelijk poststuk ontkent
en deze ontkenning niet op voorhand ongeloofwaardig is te achten, kan de desbetreffende
overheidsinstantie zich niet zonder meer met vrucht erop beroepen dat uit
haar administratie blijkt dat de verzending wél heeft plaatsgehad,
en dat blijkens haar ervaring in veruit de meeste gevallen na verzending een
juiste bezorging plaatsvindt.» RapportenTwee van de rapporten van de Nationale ombudsman uit 1996 op het terrein
van de bestuursorganen van de waterschappen hebben betrekking op het door
het betreffende waterschap in rekening brengen van aanmaningskosten voor de
te late betaling van de aanslag waterschapslasten, terwijl de betrokken belastingschuldigen
stelden deze aanslag niet te hebben ontvangen. Eén rapport heeft betrekking
op het niet ontvangen van een aanmaning.De Waterschapswet bepaalt dat de Algemene wet inzake rijksbelastingen
en de Invorderingswet 1990 van toepassing zijn ten aanzien van de heffing
en invordering van waterschapsbelastingen, als waren zij rijksbelastingen.
Op grond van de Invorderingswet 1990 wordt een belastingplichtige die een
belastingaanslag niet tijdig betaalt aangemaand. Bij de invordering wordt
op grond van de Kostenwet invordering rijksbelastingen een bedrag van f 10
aanmaningskosten in rekening gebracht wanneer het in te vorderen bedrag minder
is dan f 1 000.In het verzoekschrift dat leidde tot rapport 96/523 had verzoeker, nadat
hij was aangemaand door het waterschap Roer en Overmaas te Sittard, meegedeeld
dat hij de aanslag waterschapslasten 1995 niet had ontvangen. Het waterschap
was echter niet bereid de aanmaningskosten te laten vallen. De aanslag in
verband waarmee het waterschap verzoeker had aangemaand en aanmaningskosten
in rekening had gebracht, was door het waterschap per gewone post verzonden.
De Nationale ombudsman overwoog dat het risico van het niet aankomen van poststukken
die niet worden verzonden per aangetekend schrijven of met bericht van ontvangst
voor risico van de verzender is. Er was geen sprake van omstandigheden die
erop duidden dat verzoekers stelling dat hij de aanslag niet had ontvangen
onjuist was. Daarom kon niet worden vastgesteld of het aanslagbiljet bij verzoeker
was aangekomen. Gezien het feit dat het risico voor het niet aankomen van
de aanslag waterschapslasten, gegeven de verzending per gewone post, berustte
bij het waterschap, was het niet juist dat het waterschap had
volhard in het in rekening brengen van aanmaningskosten. Dit was voor de Nationale
ombudsman aanleiding het dagelijks bestuur van het waterschap Roer en Overmaas
in overweging te geven de door verzoeker betaalde aanmaningskosten te restitueren.
Het dagelijks bestuur van het waterschap Roer en Overmaas liet de Nationale
ombudsman weten de aanbeveling te hebben opgevolgd.Eenzelfde klacht leidde tot rapport 96/582. In deze zaak gaf de Nationale
ombudsman het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap Alm en Biesbosch
te Woudrichem in overweging verzoeker alsnog in de gelegenheid te stellen
de aanslag waterschapslasten 1996 te voldoen zonder aan hem de aanmaningskosten
in rekening te brengen. Het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap Alm
en Biesbosch deelde de Nationale ombudsman mee de aanbeveling te hebben opgevolgd.Een derde zaak, die leidde tot rapport 96/131, gaat er over dat het dagelijks
bestuur van het waterschap De Drie Ambachten te Terneuzen een nog openstaand
bedrag van f 0,40 op een voorlopige aanslag verontreinigingsheffing bedrijfsruimte
1994 via de deurwaarder had laten innen, en aan verzoeker de kosten van deze
dwanginvordering, ten bedrage van f 60, in rekening had gebracht.Het waterschap had verzoeker een voorlopige aanslag verontreinigingsheffing
bedrijfsruimte 1994 ten bedrage van f 20,81 opgelegd. Verzoeker voldeed
via één van de bijgevoegde acceptgirokaarten een bedrag van
f 20,41. De voorlopige aanslag bleef derhalve voor een bedrag van f 0,40
openstaan. Het waterschap ging vervolgens over tot het invorderen van het
nog openstaande bedrag van f 0,40. Het waterschap baseerde dit invorderingsbeleid
op de Leidraad Invordering Waterschapsbelastingen. In deze regeling is geen
bepaling opgenomen omtrent het achterwege laten van invorderingsmaatregelen
bij zeer geringe bedragen. In verband met een mogelijke precedentwerking hanteerde
het waterschap dan ook geen drempelbedrag. Ervaringen elders hadden uitgewezen
dat het achterwege laten van invorderingsmaatregelen bij geringe bedragen
kan leiden tot misbruik door belastingplichtigen, aldus het waterschap.Verzoeker stelde dat hij de aanmaning die het waterschap voor deze openstaande
schuld had verstuurd niet had ontvangen. Het waterschap had deze aanmaning
niet aangetekend of met bericht van ontvangst verzonden. Het risico van het
in het ongerede raken van het per gewone post verzenden van de aanmaning rustte
op het waterschap.Aangezien het waterschap op grond van artikel 11 Invorderingswet 1990
verplicht is een schuldenaar aan te manen alvorens een dwangbevel te laten
betekenen, en omdat achteraf niet is komen vast te staan dat verzoeker wel
was aangemaand, moest het ervoor worden gehouden dat verzoeker niet was aangemaand.
Achteraf gezien, hadden de uitvaardiging en de betekening van het dwangbevel
derhalve niet plaatsgevonden conform de artikelen 11 en 12 van de Invorderingswet
1990. Dit leidde tevens tot het oordeel van de Nationale ombudsman dat het
waterschap ten onrechte had volhard in het in rekening brengen van de aan
de invordering verbonden kosten. De Nationale ombudsman deed aan het waterschap
dan ook de aanbeveling de door verzoeker betaalde invorderingskosten van f 60
aan verzoeker te restitueren.Voorts merkte de Nationale ombudsman nog op dat de door het waterschap
gevolgde handelwijze getuigde van een wel erg formele en in elk geval weinig
praktische uitvoering van de inning van de verontreinigingsheffing. De Nationale
ombudsman onderkende wel het door het waterschap genoemde risico van het hanteren
van een drempelbedrag. Echter, van het door het waterschap terecht gevreesde
misbruik kon in dit geval moeilijk worden gesproken. Daar komt nog bij dat
de «irritatiewaarde» van het volharden in de dwanginvordering
van een – door kennelijke verschrijving ontstane – vordering van
40 cent veel groter is dan de opbrengst daarvan.Het dagelijks bestuur van het Waterschap Schouwen Duiveland liet de Nationale
ombudsman daarop weten de aanbeveling te hebben opgevolgd.Verder werden nog twee zaken tussentijds afgedaan. In de ene zaak achtte
het dagelijks bestuur van het waterschap Zeeuwse eilanden te Goes het mogelijk
dat verzoeker de aanslag niet had ontvangen. Het waterschap besloot daarop
aan verzoeker de door hem betaalde aanmaningskosten en invorderingskosten,
van in totaal f 65, terug te storten. Verzoeker liet de Nationale ombudsman
daarop weten de aangelegenheid als afgedaan te beschouwen, waarna de Nationale
ombudsman het onderzoek beëindigde. In de andere zaak besloot het hoogheemraadschap
Amstel en Vecht te Ouderkerk aan de Amstel aan verzoeker, gelet op diens spoedige
betaling, de aanmaningskosten niet meer in rekening te brengen. De Nationale
ombudsman zag vervolgens geen aanleiding het onderzoek verder voort te zetten. 22.2.2 BehandelingsduurVier rapporten hebben betrekking op het uitblijven van een inhoudelijke
reactie door het bestuursorgaan van het waterschap. In alle vier de gevallen
kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht gegrond was.Rapport 96/560 gaat over de lange behandelingsduur van een bezwaarschrift
bij het dagelijks bestuur van het hoogheemraadschap van West-Brabant te Breda.
Volgens het hoogheemraadschap was de lange behandelingsduur te wijten aan
het feit dat het geautomatiseerd systeem waarvan gebruik werd gemaakt nog
onvoldoende was ingesteld op de verwerking van het onverwacht grote aantal
bezwaarschriften tegen de waterschapslasten over 1995.Ingevolge artikel 7:10 van de Algemene wet bestuursrecht dient een bestuursorgaan
binnen zes of tien weken na de ontvangst van een bezwaarschrift een beslissing
te nemen. Deze beslissing kan voor maximaal vier weken worden verdaagd. Op
grond van artikel 123 van de Waterschapswet zijn op de heffing van waterschapslasten
de bepalingen van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (Awr) van toepassing.
Artikel 25 van de Awr bepaalt dat, in afwijking van artikel 7:10 Algemene
wet bestuursrecht, binnen één jaar na ontvangst van het bezwaarschrift
een uitspraak dient te worden gedaan, en dat de uitspraak met één
jaar kan worden verdaagd. Blijkens de geschiedenis van de totstandkoming van
deze termijnbepalingen heeft de wetgever, in verband met de ingewikkeldheid
van een groot aantal belastingbeschikkingen, de beslistermijn in fiscale zaken
langer willen stellen dan de algemene termijn. De Nationale ombudsman merkte
in dit verband op dat deze termijnbepalingen kennelijk dus niet zijn gegeven
voor de gevallen waarin andere oorzaken dan de complexiteit van de zaak zelf
in de weg staan aan het nemen van een beslissing binnen de algemene gestelde
termijn.De Nationale ombudsman overwoog dat, gelet op hetgeen hiervoor is opgemerkt
met betrekking tot de aard van de vertraging en de termijn voor het nemen
van de beslissing, de vraag beantwoord diende te worden of, en zo ja in hoeverre,
in dit geval de nog redelijk te achten termijn was overschreden. Hij zocht
hierbij aanknoping bij het «Voorschrift Algemene wet bestuursrecht»
van de Staatssecretaris van Financiën. In dit voorschrift is uitgangspunt
dat reguliere bezwaarschriften in beginsel binnen drie maanden worden afgehandeld,
en dat een verdaging van de jaartermijn met nog een jaar slechts onder bijzondere
omstandigheden is toegestaan. De Nationale ombudsman kwam tot het oordeel
dat in dit geval niet was gebleken van feiten en omstandigheden
op grond waarvan aannemelijk was dat de complexiteit van de zaak zelf een
afdoening binnen de redelijk te achten termijn van drie maanden had verhinderd.
De aangevoerde capaciteitsproblemen vormden daarvoor wel een verklaring, maar
geen rechtvaardiging, omdat van een bestuursorgaan een zodanige inrichting
van de organisatie mag worden verlangd dat de eventuele gevolgen van een verhoging
van de werkdruk niet ten laste van de burger komen.Rapport 96/606 betreft een soortgelijke klacht. Het dagelijks bestuur
van het hoogheemraadschap Amstel en Vecht te Ouderkerk aan de Amstel liet
tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman weten dat er sprake was van
onder meer een grote toename van het aantal bezwaarschriften, omdat over 1995
voor het eerst de ingezetenenomslag was opgelegd. De personele capaciteit
van het bureau belastingen kon (als gevolg van onder meer een op handen zijnde
fusie) niet, althans nauwelijks worden uitgebreid en de opname van een bezwaarschriftenmodule
in het geautomatiseerde systeem leverde aanvankelijk nog geen tijdsbesparing
op. Het hoogheemraadschap achtte voorts de klacht van verzoekster niet gegrond,
aangezien de wettelijke termijn waarbinnen een beslissing op het bezwaarschrift
diende te worden genomen nog niet was verstreken.De Nationale ombudsman overwoog dat uit artikel 5a Awr, die van toepassing
is volgens artikel 123, tweede lid, van de Waterschapswet, volgt dat een beslissing
binnen een jaar dient te worden genomen. De Nationale ombudsman wees er echter
tevens op dat de Belastingdienst zich ten doel stelt om, niettegenstaande
de jaartermijn, bezwaarschriften binnen drie maanden – en vanaf 1 januari
1997 binnen zes weken – af te doen. Een termijn van drie maanden is
tegenwoordig inderdaad een redelijk richtsnoer. Niet viel in te zien waarom
niet ook voor het hoogheemraadschap een dergelijke termijn als maatgevend
kan gelden. Aangezien het hoogheemraadschap geen omstandigheden had aangevoerd
die de overschrijding van de termijn van drie maanden konden rechtvaardigen,
oordeelde de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Daarnaast werden negen klachten tussentijds afgedaan. In zeven van deze
zaken ontvingen de verzoekers, nadat de Nationale ombudsman de klacht in behandeling
had genomen, alsnog van het betreffende waterschap een inhoudelijke reactie. 22.2.3 KwijtscheldingIn 1996 werd één rapport uitgebracht dat gaat over de behandeling
van een verzoek om kwijtschelding (1995: 7).In deze zaak, die leidde tot rapport 96/414, klaagde verzoekster erover
dat het waterschap Bezuiden de Vecht te Zwolle haar verzoek om kwijtschelding
van de aanslag waterschapslasten over 1995 had afgewezen.Op grond van het bepaalde in artikel 144, tweede lid van de Waterschapswet
zijn – behalve voorzover dit waterschap bij afzonderlijk besluit van
het algemeen bestuur afwijkende beperkende regels heeft vastgesteld –
voor het verlenen van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding de op voet van
artikel 26 van de Invorderingswet 1990 vastgestelde en door de Belastingdienst
gehanteerde kwijtscheldingsregels (Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990)
van toepassing. Het algemeen bestuur van het waterschap Bezuiden de Vecht
had zo'n afzonderlijk besluit niet genomen. Dit betekent dat op het door verzoekster
ingediende verzoek tot kwijtschelding de Invorderingswet 1990 en de ter uitvoering
daarvan vastgestelde Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 van toepassing
waren. Het dagelijks bestuur van het waterschap had in de onderhavige zaak verzoekster
laten weten dat aan haar geen kwijtschelding kon worden verleend, omdat het
waterschap geen kwijtscheldingsregeling had vastgesteld. De Nationale ombudsman
overwoog dat deze mededeling, gelet op hetgeen hiervoor is opgemerkt, niet
correct was. Het verzoek van verzoekster om kwijtschelding had inhoudelijk
moeten worden beoordeeld. De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk» was, en gaf het dagelijks bestuur
van het waterschap Bezuiden de Vecht in overweging verzoekster alsnog in de
gelegenheid te stellen een verzoek om kwijtschelding in te dienen, en dit
verzoek vervolgens te behandelen conform de bepalingen van de Invorderingswet
en de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990. Het dagelijks bestuur van
het waterschap deelde mee de aanbeveling te hebben opgevolgd.Naast dit ene rapport werden op het terrein van de kwijtschelding vijf
klachten tussentijds afgedaan. In twee zaken zag de Nationale ombudsman geen
aanleiding het onderzoek voort te zetten omdat niet was gebleken dat het desbetreffende
waterschap de betalingscapaciteit niet juist had berekend. In de drie overige
zaken werd het onderzoek door de Nationale ombudsman beëindigd omdat
er door het betreffende waterschap alsnog kwijtschelding werd verleend. Eén
van deze drie zaken betrof een verzoeker die gehuwd was met een Française.
Voor verzoekers echtgenote was een verblijfsvergunning aangevraagd. Zij mocht
in Nederland blijven totdat een beslissing was genomen op het verzoek tot
verblijf. Verzoekers echtgenote kon geen zelfstandig recht doen gelden op
een uitkering. Verzoeker en zijn echtgenote leefden samen van verzoekers RWW-uitkering.
Het hoogheemraadschap van West-Brabant te Breda had aanvankelijk verzoekers
verzoek om kwijtschelding van de aanslag verontreinigingsheffing oppervlaktewateren
belastingjaar 1996 afgewezen omdat het hoogheemraadschap voor verzoeker als
kwijtscheldingsnorm de norm voor een alleenstaande had gehanteerd. Naar aanleiding
van de klacht van verzoeker merkte het hoogheemraadschap op dat het de van
toepassing zijnde wettelijke bepalingen nader had bezien. Dit had geleid tot
de conclusie dat hetgeen verzoeker werkelijk aan bijstand ingevolge de Algemene
Bijstandswet verkrijgt voor het vaststellen van de kwijtscheldingsnorm niet
bepalend hoeft te zijn. Op grond van het Bijstandsbesluit landelijke normering
zouden verzoeker en zijn echtgenote dan ook kunnen worden aangemerkt als echtpaar.
Deze redenering leidde ertoe dat voor de kwijtschelding alsnog de norm voor
een echtpaar werd toegepast, en aan verzoeker kwijtschelding werd verleend. 22.2.4 Overige zaken SchadevergoedingRapport 96/427 betreft een klacht over een gedraging van het dagelijks
bestuur van het waterschap Gelderse Vallei en Eem te Hoevelaken. Verzoeker
klaagde erover dat het waterschap had geweigerd de schade te vergoeden die
omstreeks eind oktober/begin november 1994 was ontstaan aan het interieur
van zijn (weekend)boerderij, door het buiten de oevers treden van de Barneveldse
beek. De overstroming had plaatsgevonden doordat een stuw in de onmiddellijke
nabijheid van verzoekers boerderij zich niet in de reguliere stand had bevonden.
Het waterschap had verzoeker laten weten dat de overstroming van zijn boerderij
te wijten was geweest aan een abnormale stand van een nabijgelegen stuw in
de Barneveldse beek, maar dat het personeel van het waterschap de stuw niet
in die stand had gezet. Volgens het waterschap zou elk personeelslid van het
waterschap meteen hebben begrepen dat de abnormale stand een overstroming
met zich mee zou brengen, met de daarbij te verwachten schade aan de beek.
Het waterschap concludeerde dat de abnormale stand waarschijnlijk was veroorzaakt
door vandalen. De Nationale ombudsman overwoog dat niet was gebleken dat medewerkers
van het waterschap de stuw in de Barneveldse beek nabij verzoekers boerderij
in een onjuiste stand hadden gezet. Zoals van de zijde van het waterschap
was aangegeven, moest ernstig rekening worden gehouden met de mogelijkheid
dat derden in de bewuste periode de stuw in een onjuiste stand hadden gezet.
Volgens vast beleid merkt de Nationale ombudsman een weigering van een bestuursorgaan
tot vergoeding van geleden schade alleen dan aan als een niet behoorlijke
gedraging, indien de aanspraak van de betrokkene, gezien de gronden waarop
deze aanspraak berust, evident juist is, zodat de schade in redelijkheid niet
voor rekening van de betrokkene behoort te blijven. Niet was komen vast te
staan dat het waterschap in deze zaak niet met de vereiste zorgvuldigheid
had gehandeld. Het waterschap had zich dan ook in redelijkheid op het standpunt
kunnen stellen dat de door verzoeker aan zijn boerderij geleden schade niet
in aanmerking kwam voor vergoeding. WaterschapskrantRapport 96/82 (AB 1996, nr. 196, m.n. A. van Hall) heeft betrekking op
een klacht van verzoeker dat het waterschap Roer en Overmaas te Sittard niet
de toezegging was nagekomen die was vermeld op de oproepingskaart voor de
verkiezing van de leden van het algemeen bestuur van het waterschap, namelijk
om een Waterschapskrant te verspreiden met informatie over de verkiezingen
en de kandidaten.Het kiesreglement Waterschappen provincie Limburg verplicht de voorzitter
van het waterschap tot het verzenden van de oproepingskaarten en de kandidatenlijsten
voor een verkiezing van het algemeen bestuur van het waterschap. Niettemin
had het waterschap Roer en Overmaas besloten om – ook – een Waterschapskrant
met deze informatie te verspreiden, en dat aan te kondigen op de oproepingskaart.
Verzoeker had deze krant echter niet ontvangen. De Nationale ombudsman overwoog
dat het waterschap zich, gezien de aankondiging, er voor diende in te spannen
dat de Waterschapskrant de kiesgerechtigden ook daadwerkelijk zou bereiken.
Het waterschap had voor de verspreiding van deze krant een daartoe gespecialiseerd
bedrijf ingeschakeld. Dit bedrijf had een bezorgingspercentage van 95% gegarandeerd.
Omdat het hier niet ging om een wettelijke taak van het waterschap had het
waterschap in redelijkheid tot deze uitbesteding kunnen overgaan. De Nationale
ombudsman merkte verder op dat op de betrokken kiesgerechtigden die van het
kiesrecht gebruik wensten te maken, ook een eigen verantwoordelijkheid rustte.
De aankondiging op de oproepingskaart van het bestaan van de bewuste krant
had de kiesgerechtigden die de krant niet (tijdig) hadden ontvangen, er toe
kunnen brengen om zelf het waterschap te benaderen voor een exemplaar.Daarnaast werden zes klachten tussentijds afgedaan. Deze klachten hadden
betrekking op onder meer de wijze waarop een bezwaarschrift was behandeld,
het zoekraken van een bezwaarschrift en het geen gevolg geven aan een verzoek
om een vijverpartij die achter het huis van verzoeker was gelegen te onderhouden.
Naar aanleiding van deze laatste klacht deelde het dagelijks bestuur van het
waterschap De Middelsckrite te Sneek aan verzoeker mee dat de vijverwaterhuishoudkundig
(aan- en afvoer) niet aan de gestelde eisen voldeed. Aangezien de gemeente
Leeuwarden voor dit achterstallig onderhoud verantwoordelijk is, had het waterschap
de gemeente Leeuwarden hiervan in kennis gesteld. Het waterschap liet de Nationale
ombudsman verder weten dat het, zodra de weersomstandigheden dit zouden toelaten,
een herschouw zou uitvoeren. Gelet op deze reactie van het waterschap zag
de Nationale ombudsman geen aanleiding het onderzoek voort te zetten. Naderhand
berichtte het dagelijks bestuur van het waterschap De Middelsckrite de Nationale
ombudsman dat een door het waterschap gehouden herschouw had uitgewezen
dat de gemeente Leeuwarden het achterstallige onderhoud inmiddels had uitgevoerd.Een andere zaak betrof het blijven sturen van een aanslag waterschapslasten
over 1995 naar de zoon van verzoekers, hoewel verzoekers het waterschap Roer
en Maas te Sittard telefonisch en schriftelijk hadden laten weten dat hun
zoon op 1 december 1994 was overleden. Voorts had het waterschap de brief
van verzoekers van 13 december 1994, waarin zij het waterschap hadden verzocht
hen te informeren op welke wijze zij de aan hun zoon op 1 december 1994 opgelegde
aanslag waterschapslasten dienden te voldoen, aangemerkt als een bezwaarschrift
van hun zoon tegen de opgelegde aanslag. Het dagelijks bestuur van het waterschap
erkende in deze zaak niet juist te hebben gereageerd op de brief van verzoekers
van 13 december 1994. Het automatisme van het waterschap om nagenoeg alle
correspondentie over de aanslagoplegging te bestempelen als een bezwaarschrift
had er ook in deze zaak toe geleid dat het onderhavige verzoek als een bezwaarschrift
was aangemerkt. Het waterschap erkende dat er in deze zaak sprake was geweest
van een hoogst ongelukkige gang van zaken, en bood verzoekers hiervoor zijn
verontschuldigingen aan. De Nationale ombudsman zag vervolgens geen aanleiding
het onderzoek voort te zetten. 23 PROVINCIES EN GEMEENTEN 23.1 InleidingMet ingang van 1 juli 1996 zijn, op hun verzoek, alle twaalf provincies
alsmede zeven gemeenten (Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond,
Voorschoten en Weert) binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman gebracht.In hoofdstuk 2, § 2.1.3.1, is deze bevoegdheidsuitbreiding nader
aan de orde gekomen, en is aangegeven dat het hier gaat om een proefproject
dat, vooralsnog, loopt tot 1 januari 1998.In dit hoofdstuk worden eerst, in § 23.2, enkele cijfers genoemd.
Vervolgens wordt, in § 23.3, kort ingegaan op de wijze waarop de
behandeling van klachten over provincies en de zeven betrokken gemeenten binnen
het Bureau Nationale ombudsman is georganiseerd.In de daarop volgende paragrafen wordt aandacht besteed aan de klachten
over de provincies en de betrokken gemeenten die in de periode van 1 juli
tot en met 31 december 1996 zijn ontvangen en aan het, bij wijze van proef,
in de gemeente Apeldoorn gehouden spreekuur. 23.2 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1996 op het terrein van de provincies en de betrokken gemeenten bevat deze
paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer algemeen
kwantitatief overzicht van het werk van de Nationale ombudsman in 1996 wordt
verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid
in 1996, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in
deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie ook hierna, § 23.4;
zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1a Provincies: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  – Ontvangen na
01/07/1996 *  + 19Te behandelen  19Afgedaan     1) niet in onderzoek 13   2) onderzoek    a. rapport– – 14 b. tussentijds
beëindigd11 In behandeling per
01/01/97  5* Drie van deze verzoekschriften over de provincies hadden betrekking
op gedragingen van voor 01/07/96 Tabel 1b Provincies: verdeling verzoekschriften ProvincieschriftelijkGroningen0 Friesland0 Drenthe0Overijssel1 Gelderland2 Utrecht8 Noord-Holland5Zuid-Holland0 Zeeland2 Noord-Brabant0Limburg1 Flevoland0 19Tabel 1c Gemeenten: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/96  – Ontvangen na
01/07/96 *  – 26Te behandelen  26Afgedaan     1) niet in onderzoek 17   2) onderzoek    a. rapport– – 18 b. tussentijds
beëindigd11 In behandeling per
01/01/97  8* Drie van deze verzoekschriften over de gemeenten hadden betrekking op
gedragingen van voor 01/07/96 Tabel 1d Gemeenten: verdeling verzoekschriften GemeenteschriftelijkApeldoorn12 Enschede5 Katwijk1Oegstgeest0 Roermond4 Voorschoten0 Weert4 26In de periode van 1 juli 1996 tot en met 31 december 1996 heeft de Nationale
ombudsman negentien (schriftelijke) klachten ontvangen op het terrein van
de provincies.Het aantal in die periode ontvangen (schriftelijke) klachten die betrekking
hebben op een of meer gedragingen van één van de zeven betrokken
gemeenten bedroeg 26.Van deze in totaal 45 klachten waren er op 1 januari 1997 42 afgehandeld.
Daarvan bevonden zich overigens elf zaken in de kenbaarheidsronde; niet valt
uit te sluiten dat enkele daarvan zullen terugkeren.Naast deze schriftelijke klachten werd in de genoemde periode 99 keer
telefonisch contact gezocht met het Bureau Nationale ombudsman in verband
met problemen met een provincie (26 keer) of met één van de
betrokken gemeenten (73 keer, waarvan 54 over de gemeente Apeldoorn). In dit
getal heeft de gemeente Apeldoorn een relatief groot aandeel. Belangrijke
oorzaken daarvan zijn de hoeveelheid publiciteit die in Apeldoorn gepaard
ging met de bevoegdheidsuitbreiding van de Nationale ombudsman, en het instellen
van het spreekuur op telefonische afspraak in Apeldoorn (zie hierna, § 23.5). 23.3 Het proefprojectBegin 1996 formeerde de Nationale ombudsman een projectgroep voor de voorbereiding
en uitvoering van het proefproject provincies en gemeenten. De projectgroep
bestaat uit zes onderzoekers van het Bureau Nationale ombudsman. Twee van
hen zijn aangewezen als coördinator. Klachten over de provincies en over
de desbetreffende gemeenten worden in beginsel door de leden van de projectgroep
behandeld. Kennis en ervaring op dit specifieke gebied worden op deze manier
het best bij elkaar gehouden.Op verzoek van de Nationale ombudsman heeft elke provincie en betrokken
gemeente een contactambtenaar aangewezen. De twee coördinatoren hebben
een netwerk opgezet van deze contactambtenaren. In dat kader, en ter kennismaking,
hebben zij alle provincies en betrokken gemeenten bezocht. Daarnaast hebben
leden van de projectgroep, ter voorbereiding op de nieuwe taak, bij bijna
alle betrokken gemeenten en tevens bij de gemeentelijke ombudslieden van Rotterdam
en Utrecht stages gevolgd dan wel werkbezoeken afgelegd. Deze stages en werkbezoeken
vonden steeds plaats in een openhartige en constructieve sfeer.De projectgroep heeft verder – naast uiteraard de behandeling van
de telefonische vragen en schriftelijke klachten – zorg gedragen voor
de opzet van een documentatiesysteem en voor de registratie van relevante
gegevens, met name ook met het oog op de evaluatie van het project.Voor de gemeente Apeldoorn werd een afspraken-spreekuur opgezet (zie hierna,
§ 23.5).Alles bijeen, gaat het bij de voorbereiding en de algemene coördinatie
van het proefproject om een aanzienlijk tijdsbeslag.Op 24 september 1996 vond, onder voorzitterschap van de Nationale ombudsman,
de eerste vergadering met de contactambtenaren van de provincies en van de
zeven betrokken gemeenten plaats op het Bureau Nationale ombudsman. Tijdens
deze bijeenkomst werd onder meer van gedachten gewisseld over het verschijnsel
klachtbehandeling en over de rol van de Nationale ombudsman daarbij. Voorts
kregen de contactambtenaren op deze wijze de gelegenheid om kennis te maken
met elkaar en met de leden van de projectgroep. Het voornemen bestaat om medio
1997 opnieuw een vergadering met al deze contactambtenaren te beleggen.Verder verstrekten de stafmedewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
desgevraagd advies bij de voorbereiding van de – veelal nieuwe provinciale
en gemeentelijke klachtenregelingen.De Afdeling Voorlichting van het Bureau Nationale ombudsman ondersteunde
daarnaast de provincies en de gemeenten op verzoek in hun voorlichtingsactiviteiten
over de bedoelde klachtenregelingen en over de uitbreiding van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman. 23.4 De vanaf 1 juli 1996 ontvangen klachten 23.4.1 AlgemeenZoals in § 23.2 al is aangegeven, heeft de Nationale ombudsman
vanaf het moment dat hij bevoegd werd klachten over provincies en de zeven
betrokken gemeenten in behandeling te nemen – 1 juli 1996 – tot
en met 31 december 1996 over de provincies en de bedoelde gemeenten in totaal
45 schriftelijke klachten ontvangen.De meeste van deze klachten leidden – nog – niet tot een onderzoek
door de Nationale ombudsman. De redenen daarvoor zijn verschillend. In veel
gevallen was nog niet voldaan aan het kenbaarheidsvereiste, en in een aantal
gevallen was één van de onderdelen van artikel 16 WNo) van toepassing of deed één der omstandigheden als genoemd
in artikel 14 WNo zich voor (zie voor de toepassing van deze bepalingen ook
hoofdstuk 6). Toepassing van de artikelen 14 en 16 bracht met zich mee dat
de Nationale ombudsman ten aanzien van de gedraging waarover werd geklaagd
niet bevoegd was, respectievelijk dat de verzoeker niet-ontvankelijk werd
verklaard.Voorts is de Nationale ombudsman, gezien artikel 30 WNo, niet bevoegd
tot het instellen van een onderzoek als de klacht een gedraging betreft die
zich heeft voorgedaan voor 1 juli 1996. In zes zaken deed zich de situatie
voor dat werd geklaagd over een gedraging van voor 1 juli 1996.Hierna worden eerst de zaken besproken die tot een onderzoek van de Nationale
ombudsman hebben geleid. Vervolgens wordt een beeld gegeven van de zaken die,
om verschillende redenen, buiten onderzoek zijn gebleven. 23.4.2 OnderzoekIn 1996 heeft de Nationale ombudsman in vier gevallen een onderzoek ingesteld.
Het ging in drie gevallen om een klacht over de gemeente Apeldoorn en in één
geval om een klacht over de provincie Limburg. Geen van deze vier zaken heeft
(al) geleid tot een rapport.Het eerste geval betrof een klacht over het feit dat de gemeente Apeldoorn
nog niet had beslist op een bezwaarschrift van een inwoner van Apeldoorn die
leed aan de gevolgen van de ziekte aids. Het bezwaarschrift betrof de weigering
van de zijde van de gemeente Apeldoorn om betrokkene en zijn vriendin in aanmerking
te laten komen voor een woning op de begane grond. Gezien de voortschrijdende
ziekte van verzoeker was een snelle beslissing op het bezwaarschrift geboden.
Toen de gemeente daar niet toe overging, diende verzoeker een klacht in bij
de Nationale ombudsman. Interventie door de Nationale ombudsman leidde ertoe
dat verzoeker snel de beslissing op het bezwaarschrift ontving.Het tweede onderzoek, dat in 1996 nog niet werd afgerond, betreft –
eveneens – het uitblijven van een beslissing van de zijde van de gemeente
Apeldoorn op een bezwaarschrift tegen aanslagen baatbelasting, alsmede een
klacht over het door deze gemeente treffen van invorderingsmaatregelen (het
uitbrengen van een dwangbevel) hangende de bezwaarprocedure.Het derde onderzoek betreft de eisen die de gemeente Apeldoorn had gesteld
ten aanzien van over te leggen documenten voor de inschrijving van de uit
China afkomstige geadopteerde dochter van verzoeker. Ook dit onderzoek is
nog niet in 1996 afgerond.De klacht over de provincie Limburg betrof het feit dat de provincie,
op het moment dat verzoeker zich tot de Nationale ombudsman wendde, nog niet
had gereageerd op een tot driemaal toe ingediend verzoek om restitutie van
door verzoeker betaald griffierecht in het kader van een beroepsprocedure
ingevolge de Deltawet grote rivieren.De Nationale ombudsman legde de klacht telefonisch voor aan de provincie,
waarop deze binnen een week aan verzoeker berichtte dat het desbetreffende
bedrag zo snel mogelijk aan hem zou worden gerestitueerd. Na die interventie
trok verzoeker de klacht in, waarop de Nationale ombudsman besloot het onderzoek
te beëindigen. 23.4.3 Buiten onderzoek gebleven zaken Belastingheffing en -invorderingIn een groot deel van de verzoekschriften die niet leidden tot onderzoek werd geklaagd over gemeentelijke belastingen. In dat verband werd
ook een aantal keren geklaagd over de provincie Utrecht, die als enige van
de provincies ook is belast met de heffing van de verontreinigingsheffing.
Er werd tevens geklaagd over het feit dat de provincie Utrecht de inning van
de verontreinigingsheffing per 1 januari 1996 via het in de regio werkzame
energiebedrijf regelt, het zogenaamde meeliften.De klachten over gemeentelijke belastingen betroffen de hoogte van de
aanslag en de wijze van invordering.Met betrekking tot de belastingheffing door de gemeente Apeldoorn verdient
een klacht vermelding van een in Apeldoorn woonachtig gezin, dat tevens over
een vakantiehuisje in die gemeente beschikt. Voor beide adressen kreeg het
gezin een volledige aanslag rioolrecht en afvalstoffenheffing opgelegd, terwijl,
zo argumenteerden verzoekers, gebruik van het ene adres het gebruik van het
andere adres uitsloot.In de meeste gevallen waarbij belastingen in het geding waren, zijn verzoekers
er op gewezen dat de Nationale ombudsman niet bevoegd is een onderzoek in
te stellen omdat de mogelijkheid van bezwaar en beroep (nog) openstond of
had opengestaan. Aldus was artikel 16 onder c dan wel artikel 16 onder f WNo
van toepassing. KwijtscheldingEen met belastingheffing en -invordering samenhangend onderwerp is kwijtschelding.
In twee zaken werd geklaagd over de afwijzing van een verzoek om kwijtschelding
door de provincie Utrecht. In het ene geval was het verzoek afgewezen in verband
met de aanwezigheid van overwaarde van de eigen woning, en in het andere geval
wegens voldoende aanwezige betalingscapaciteit. In beide gevallen achtte de
Nationale ombudsman de beslissing van de provincie, gezien de geldende voorschriften
inzake kwijtschelding, juist en zag hij geen aanleiding voor een onderzoek.In een derde zaak, waarbij het verzoek om kwijtschelding door de gemeente
Apeldoorn was afgewezen wegens de aanwezigheid van voldoende eigen vermogen,
diende verzoeker nog nadere informatie te verschaffen. In 1996 was nog niet
besloten of die zaak tot een onderzoek zou leiden. SchadevergoedingIn acht gevallen werd de Nationale ombudsman benaderd met een kwestie
die schadevergoeding betrof.In twee van die gevallen ging het om schade die volgens verzoekers was
ontstaan als gevolg van handelen van de provincie Noord-Holland. Het ging
daarbij om gestelde schade als gevolg van bodemsanering, en als gevolg van
een losliggende tegel op een fietspad langs een provinciale weg.De andere gevallen betroffen het volgens verzoeker niet naleven van een
uitspraak tot schadevergoeding van de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State door de provincie Utrecht, de schade ontstaan als gevolg van
bodemsanering door de provincie Overijssel, de schade die ontstond nadat de
gemeente Enschede de hulp van de politie en de Mobiele Eenheid had ingeroepen
bij ongeregeldheden als gevolg van (verboden) motorcrosswedstrijden in die
gemeente, de schade die ondernemers in Enschede vreesden te lijden als gevolg
van de afsluiting van de straat gedurende enige tijd wegens gemeentelijke
werkzaamheden, en de schade die een lid van de vrijwillige brandweer van de
gemeente Apeldoorn had geleden aan zijn auto toen hij onderweg was om zijn
plicht als vrijwillig brandweerman te vervullen.Tenslotte meende een verzoeker dat hij schade had geleden door handelen
van de provincie Gelderland, bestaande uit het verstrekken van afschriften
van aan hem gerichte brieven aan andere bij het onderwerp van die brieven
betrokken instanties. Geen van deze kwesties heeft geleid tot een onderzoek door de Nationale
ombudsman, in de meeste gevallen omdat nog niet aan het kenbaarheidsvereiste
was voldaan.Overigens werden de verzoekers die hun klachten toespitsten op de schadevergoeding
steeds gewezen op de terughoudende wijze waarop de Nationale ombudsman een
besluit van een bestuursorgaan tot afwijzing van een verzoek om schadevergoeding
beoordeelt, namelijk via het zogenoemde DELA-criterium (zie voor een nadere
uiteenzetting over het onderwerp schadevergoeding het Jaarverslag 1995, blz.
30 en volgende). Dit criterium houdt in dat alleen wanneer naar het oordeel
van de Nationale ombudsman de aanspraak van betrokkene op schadevergoeding,
gezien de gronden waarop deze aanspraak berust, zo evident juist is dat het
bestuursorgaan niet in redelijkheid tot zijn afwijzende besluit heeft kunnen
komen, het besluit tot weigering van de gevraagde schadevergoeding wordt aangemerkt
als een niet-behoorlijke gedraging.In de overige gevallen gaat de Nationale ombudsman ervan uit dat het in
beginsel vrijstaat aan het bestuursorgaan om te betwisten dat het gehouden
is tot het vergoeden van de gestelde schade, en om zich in verband daarmee
op het standpunt te stellen dat de vraag naar die gehoudenheid – eventueel –
moet worden beantwoord door de burgerlijke rechter. In die gevallen zal er
voor de Nationale ombudsman geen reden zijn om het besluit tot weigering van
de schadevergoeding aan te merken als een niet-behoorlijke gedraging.Verzoekers werden er daarbij ook op gewezen dat de Nationale ombudsman
een bestuursorgaan niet kan veroordelen tot het betalen van schadevergoeding;
dat kan alleen de burgerlijke rechter. OverigeZoals al werd verwacht, is de Nationale ombudsman ook nogal eens benaderd
in gevallen waarin burgers het niet eens waren met beslissingen van een gemeente
op het gebied van bijstand, ruimtelijke ordening en dergelijke, met name ook
bij de telefonische klachten.Bij de schriftelijke klachten werd twee keer geklaagd over een beslissing
van de sociale dienst te Enschede betreffende (bijzondere) bijstand, één
keer over een afwijzing door de gemeente Weert van een vervoersvoorziening
in het kader van de Wet voorzieningen gehandicapten en één keer
over de beslissing van de gemeente Apeldoorn betreffende een aanvraag om een
bouwvergunning en toepassing van de anticipatieprocedure (ingevolge artikel
19 van de Wet op de ruimtelijke ordening) die daarvoor gevolgd zou moeten
worden.Afgezien van de al in § 23.4.2 beschreven zaak over de toewijzing
van een woning, die via interventie door de Nationale ombudsman werd opgelost,
werd nog één keer schriftelijk geklaagd over een huisvestingskwestie.
Het betrof de problemen waarvoor een inwoonster van Weert zich geplaatst zag
als gevolg van het feit dat zij al ruim twee jaar wachtte op een voor haar
gezin en haar hulpbehoevende moeder geschikte woning. Verzoekster werd medegedeeld
dat de Nationale ombudsman geen invloed kon uitoefenen op de woningtoewijzing,
maar dat zij de gemeente wel zou kunnen vragen om een urgentiebewijs.De overige zaken liepen uiteen van klachten over het niet optreden van
een gemeente bij een burenruzie tot de door een provincie in rekening gebrachte
leges voor het goedkeuren van een saneringsplan. 23.5 Het spreekuur in de gemeente ApeldoornTijdens de voorbereiding van de bevoegdheidsuitbreiding van de Nationale
ombudsman kwam vanuit de gemeenteraad van Apeldoorn het verzoek om een spreekuur
in te stellen voor de burgers van de gemeente Apeldoorn. De
mogelijkheid om persoonlijk een klacht over de gemeente te kunnen toelichten
aan medewerkers van de Nationale ombudsman zou drempelverlagend werken, aldus
de gemeenteraad. De gemeentelijke ombudsman van Apeldoorn hield voorheen een
spreekuur; een spreekuur van de Nationale ombudsman zou daar een logisch vervolg
op zijn.De Nationale ombudsman heeft voor het proefproject ingestemd met dit verzoek,
en gekozen voor een spreekuur op afspraak.Bij het houden van een open spreekuur werd de kans aanwezig geacht dat
deze voorziening in veel gevallen zou worden gebruikt als aanvullende eerste-lijns
hulpverlening. Zo zouden echter verwachtingen kunnen worden gewekt die niet
altijd zouden kunnen worden waargemaakt. Immers, zolang niet aan het kenbaarheidsvereiste
is voldaan, kan een klacht niet in onderzoek worden genomen.Vooraf werden met de contactambtenaar van de gemeente Apeldoorn afspraken
gemaakt over de ruimte waarin het spreekuur gehouden zou worden, de publicaties
in het gemeenteblad waarin de spreekuren werden aangekondigd en andere faciliteiten.De spreekuren worden in principe één keer per twee weken –
op donderdagen van 16.00–18.00 en 19.00–19.30 uur – gehouden,
tenzij er geen afspraken zijn gemaakt. Eén lid van de projectgroep
is, als vaste medewerkster, belast met de uitvoering van de spreekuren. Bij
de spreekuren is deze medewerkster altijd aanwezig, bijgestaan door steeds
een ander lid van de projectgroep. Door middel van een vaste advertentie in
een huis-aan-huis blad geeft de gemeente Apeldoorn aan hoe een afspraak voor
het spreekuur kan worden gemaakt.Uit de telefonische verzoeken om een afspraak voor het spreekuur bleek
in veel gevallen al direct dat de klacht niet onder de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman viel, of dat de klacht niet eerst kenbaar was gemaakt
via de interne klachtenregeling van de gemeente Apeldoorn. In die gevallen
werd volstaan met het geven van uitleg over de rol en de taak van de Nationale
ombudsman, en met een verwijzing naar de gemeentelijke klachtenregeling of
naar een mogelijke bezwaar- of beroepsmogelijkheid. Het maken van een afspraak
was dan niet zinvol.In veel gevallen bleek men overigens een afspraak te willen maken voor
een advies en voor informatie over zaken die buiten het werkterrein van de
Nationale ombudsman vallen. Uiteraard had het ook in die gevallen geen zin
om een afspraak te maken voor het spreekuur.Een en ander heeft tot gevolg gehad dat het aantal spreekuren in 1996
uiteindelijk beperkt is gebleven tot vier. In het kader van de evaluatie van
het proefproject zal vanzelfsprekend ook worden ingegaan op de vraag of het
spreekuur in Apeldoorn aan de verwachtingen voldoet. Tijdens de vier spreekuren die in 1996 zijn gehouden, zijn in totaal zes
zaken behandeld. Ter illustratie worden hierna twee zaken besproken.Eén zaak, die op het spreekuur van 1 augustus 1996 werd behandeld,
is al hiervoor, onder § 23.4.2, besproken, en betrof het uitblijven
van een beslissing op het bezwaarschrift met betrekking tot een urgentieverklaring
voor een woning.Voorafgaand aan het spreekuur van 1 augustus 1996 vond over de afhandeling
van dit bezwaarschrift een gesprek plaats tussen de medewerkers van de Nationale
ombudsman en twee medewerkers van de sector Stadsontwikkeling van de gemeente
Apeldoorn. Aan de orde kwam dat de in de Algemene wet bestuursrecht opgenomen
beslistermijn al was verstreken. Voor betrokkene was het, mede gezien zijn
persoonlijke omstandigheden, van groot belang om zo spoedig mogelijk een beslissing
te ontvangen. Na dit gesprek werd door het hoofd van de sector Stadsontwikkeling toegezegd
dat de beslissing op het bezwaarschrift met spoed zou uitgaan.Toen betrokkene vervolgens op het spreekuur verscheen, kon hem bovenstaande
informatie worden verstrekt over de afhandeling van zijn bezwaarschrift, alsmede
informatie over de taak en de bevoegdheden van de Nationale ombudsman.Ook werd op 1 augustus 1996 een echtpaar ontvangen dat verwikkeld was
in een slepend geschil met de gemeente Apeldoorn in verband met overlast van
een naast hun woning gelegen bakkerij. Door de gemeentelijke ombudsman was
al uitvoerig aandacht besteed aan deze zaak. De afspraken die de gemeentelijke
ombudsman met de betrokken gemeentelijke diensten had gemaakt, bleken te zijn
nagekomen. Daarmee was er voor de Nationale ombudsman geen aanleiding meer
om een onderzoek in te stellen. DEEL IV BIJLAGEN BIJLAGE 1PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1996Algemene
leiding  Nationale ombudsmanmr. dr. M. Oosting Substituut-ombudsmanmw.
mr. L. de Bruin Directeurmr. T. W. van der Krogt   Stafmedewerkers:H.
J. Koops  mw. mr. M. Timmer   Secretariaat:mw.
Th. M. van Alphen-Haverkort  mw. M. C. van Gorkum  mw.
G. Zuidema   Voorlichting en bibliotheek  Hoofdmw.
M. Th. M. Struik Voorlichtermw. drs. J. D. E. van den Broek BibliothecarisJ.
B. C. Baeke Medewerker bibliotheekJ. de Kroon   Secretariaat:mw.
M. Groot  mw. M. C. van der Waal (gedetacheerd)   Informatievoorziening
en centrale administratie  HoofdR. Hof Medewerkers:mw.
J. E. Fuld  mw. L. J. Richter  G. N. Slagboom  mw.
J. H. Swint-Lindhout   Facilitaire dienst  HoofdA.
P. Luijben Medewerkers:mw. M. Maggan (gedetacheerd)  mw.
B. M. E. Plugge   Financiële en personele zaken  MedewerkerH. J. Heijdra   Onderzoeksafdelingen:  Afdeling I  Afdelingshoofdmr.
S. Pfeifer Plv. afdelingshoofdmr. P. J. M. Steultjens Onderzoek:mr.
A. P. Bangoer  mw. mr. E. C. M. ten Berge  mw. mr. E.
L. M. Boot  mw. mr. J. M. van den Bosch- van Os  mw.
P.D. van den Brandhof  mr. A. W. de Bruin  mw. mr. I.
H. Derks  mw. mr. D. N. G. Graanoogst-Woei-A-Tsoi mw. drs. M. F. Hess  mw. mr. C. Hoogwegt  mw.
mr. Th. H. Keijzer  mw. mr. L. A. Kool  T. Korteland mr. J. A. Prins  mr. R. Sabai  mw. J. D.
van Wijk   Secretariaat:mw. M. A. W. B. Boerop  mw.
G. H. M. van der Elsen  mw. C. C. van Weers-Pietjoû   Afdeling
II  Afdelingshoofdmr. M. J. C. Houtkamp Plv.
afdelingshoofdmw. mr. M. J. M. Marseille Onderzoek:mw. mr.
drs. K. Th. van Barneveld  mw. mr. J. de Bruijn  mw.
mr. O. G. M. X. Dinger  mw. mr. P. C. van Dorst  mr.
B. J. Duinhof  mr. J. Dunweg  mr. M. A. L. A. M. van
der Heijden  mw. mr. J. A. M. J. Janssen  mr. H. M.
J. van Kasteren  mr. P. P. van der Neut  mw. mr. J.
Nieuwenhuys  mr. R. J. Salters  mr. P. B. Ch. D. F.
van Sasse van Ysselt  mw. mr. R. A. M. L. Schleijpen  mw.
mr. M. A. Smit  mr. S. J. P. Snijder  mw. mr. M. J.
Stolwerk  mw. E. J. M. Veeken  mw. mr. B. J. Vegter mw. mr. H. G. van Wermeskerken   Secretariaat:mw.
C. J. Ainoel  mw. Th. J. M. van Eijk  mw. W. Hiemstra mw. M. J. E. Koster-Douma  mw. D. L. Massa-Jacobs  mw.
S. Nasierkhan-Niamat   Afdeling III  Afdelingshoofd
(plv. directeur)mr. H. J. I. M. de Rooij Plv. afdelingshoofd mr.
H. Dijkgraaf Onderzoek:mw. mr. N. M.
van den Akker-Bliek  mr. T. A. Bakker  mr. R. A. T.
Beemster  mw. mr. W. F. Bolsenbroek  mw. mr. drs. S.
M. Borkent  mw. mr. M. C. Breet  mr. L.
H. Bruins  mw. mr. J. Dekker  mw. mr. drs. P. E. G.
M. Hoekx  mw. mr. H. Koldewee  mr. drs. G. J. M. Mense mr. B. S. Ockhuysen (gedetacheerd)  mw. mr. D. A. Oomen mr. W. P. Prins  P. P. F. Schets  mw. mr.
J. Siemons  mr. A. C. M. Spetgens  mw. mr. S. Tammes mw. mr. P. G. J. van der Vlis  K. G. A. Vrijhof  mw.
mr. M. Winkel   Secretariaat:mw. H. J. M. Dulfer-Wollaars mw. A. Jansen  mw. S. C. Martens  mw. A.
H. Toet-Rog  P. de Vrind (gedetacheerd)BIJLAGE 2KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE OMBUDSMANDeze bijlage bevat een overzicht van de kamerstukken c.a. over de Nationale
ombudsman die in 1996 zijn verschenen. Wanneer een onderwerp uit 1996 al in
een daaraan voorafgaand jaar voor het eerst aan de orde kwam worden ook de
eerdere nummers vermeld.Een overzicht van parlementaire stukken uit voorgaande jaren is te vinden
in de betreffende bijlage bij de vorige jaarverslagen. 1. Aanwijzing bestuursorganen (art. 1a, eerste lid, onderdeel
d van de Wet Nationale ombudsman Staatsblad 1996, nr. 124Besluit van 10 februari 1996, houdende regels ten aanzien van de taken
en bevoegdheden en de openbaarheid van de vergaderingen van het bestuur, de
verstrekking van bijdragen en de controle op het financieel beheer met betrekking
tot het Nederlands instituut voor brandweer en rampenbestrijding alsmede de
rechtspositie van het personeel van dit instituut (Besluit Nederlands instituut
voor brandweer en rampenbestrijding) (In het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo worden in de bijlage onder C (Ministerie van Binnenlandse Zaken)
de volgende wijzigingen aangebracht:1. In onderdeel 7 wordt «artikel 15a» vervangen door: artikel
18g.2. Na onderdeel 7 wordt een nieuw onderdeel 8 toegevoegd, dat als volgt
luidt:8. Nederlands instituut voor brandweer en rampenbestrijding als bedoeld
in artikel 18a, eerste lid, van de Brandweerwet 1985.) Staatsblad 1996, nr. 257Wet van 29 maart 1996 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994, houdende
regeling van de verzelfstandiging van de Rijksdienst voor het Wegverkeer (Wettelijke
grondslag van de Dienst wegverkeer, waarvan de bestuursorganen onder de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman zijn gebracht. Zie het besluit van 8 juni 1995,
Stb. 340.De inwerkingtreding van deze wet is geregeld bij besluit van 19 juni 1996,
Stb. 325.) Staatsblad 1996, nr. 278Besluit van 30 mei 1996, houdende wijziging van een aantal algemene maatregelen
van bestuur ter aanpassing aan de Wegenverkeerswet 1994(Bijlage H, Ministerie van Verkeer en Waterstaat, van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en Wno wordt als volgt gewijzigd:A. In punt 7 wordt «artikel 9g van de Wegenverkeerswet» vervangen
door «artikel 83 van de Wegenverkeerswet 1994».B. Punt 17 komt te luiden:17. Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen.) Staatsblad 1996, nr. 298Besluit van 4 juni 1996, houdende wijziging van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en Wno (In de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en Wno wordt in onderdeel C (Ministerie van Binnenlandse Zaken) na 8 het
volgende toegevoegd:9. Fonds arbeidsongeschiktheidsverzekering overheidspersoneel (FAOP) als
bedoeld in artikel 21 van de Wet financiële voorzieningen privatisering
ABP) Staatsblad 1996, nr. 310Besluit van 12 juni 1996, houdende tijdelijke aanwijzing van de bestuursorganen
van de provincies en van enkele gemeenten op grond van de Wet Nationale ombudsman
in het kader van een proefproject Staatsblad 1996, nr. 384Besluit van 14 juni 1996, houdende nadere regeling van goedkeurings- en
aanwijzingsbevoegdheden ten aanzien van het participatiefonds voor het primair
onderwijs, het voortgezet onderwijs, het beroepsonderwijs, de volwasseneneducatie
en de onderwijsverzorging (Besluit participatiefonds) (In de bijlage bij het
Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo wordt in onderdeel D (Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen) na onderdeel 16 een nieuw onderdeel
ingevoegd, luidende:16a. Participatiefonds als bedoeld in artikel 1 van het Besluit participatiefonds
De inwerkingtreding van dit besluit is geregeld bij besluit van 7 oktober
1996, Stb. 517.) 2. De jaarverslagen van de Nationale ombudsman 24 635Jaarverslag
van de Nationale ombudsman 1995nr. 1Brief van de Nationale
ombudsman aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (20
maart 1996) nr. 2Jaarverslag 1995 nr. 3Brief van de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal (26 april 1996) (Reactie, mede namens de Minister
van Binnenlandse Zaken, op verzoek van de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken, op de algemene onderdelen, die door de Nationale ombudsman in diens
jaarverslag over 1995 aan de orde worden gesteld. De onderwerpen die aan de
orde komen zijn: de capaciteit van het Bureau Nationale ombudsman, interne
klachtregelingen bestuursorganen, voorlichtingsbeleid van de Nationale ombudsman,
de ombudsmanfunctie in het openbaar bestuur, de bevordering van de voortvarendheid
bij de overheid, het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en Wno)   Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1995/1996, 82ste vergadering,
15 mei 1996, blz. 5561–5572 (zonder stemming voor kennisgeving
aangenomen)   3. De rijksbegroting  25 000Rijksbegroting
voor het jaar 1997  Hoofdstuk II Hoge Colleges
van Staat en Kabinet der Koningin  Tweede Kamer
der Staten-Generaalnr. 1–3Begroting van uitgaven
en ontvangsten (17 september 1996) nr. 4Verslag houdende
een lijst van vragen en antwoorden (vastgesteld 4 oktober 1996)  (Vragen
van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en de daarop door de regering
gegeven antwoorden)   Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1996/1997, 9de vergadering, 8 oktober 1996, blz. 500–501 \
{Tr;;2}1996/1997, 14de vergadering, 17 oktober 1996, blz. 877–878 (begroting
aangenomen)   Eerste Kamer der Staten-Generaalnr. 72Eindverslag van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken
en de Hoge Colleges van Staat (vastgesteld 12 november 1996)   Handelingen
Eerste Kamer der Staten-Generaal1996/1997, 10de vergadering,
10 december 1996, blz. 317 (begroting aangenomen)   Staatsblad
1997, nr. 6Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II)
voor het jaar 1997   Hoofdstuk III tot en met XVI  Tweede Kamer der Staten-Generaal  Hoofdstuk
IV Kabinet voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken nr.
3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 9: Overzicht aanbevelingen
Nationale ombudsman)   Hoofdstuk V  Ministerie van Buitenlandse
Zaken nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 20: Het overzicht aanbevelingen Nationale ombudsman)   Hoofdstuk
VI Ministerie van Justitienr. 3Bijlagen bij de Memorie
van toelichting (blz. 30–31: Overzicht aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk VII  Ministerie van Binnenlandse Zakennr.
2Memorie van toelichting (In de artikelgewijze toelichting is een
passage opgenomen over de ontvangsten in verband met aansluiting mede-overheden
bij de Nationale ombudsman. De hoogte van het bedrag van ontvangsten moet
nog worden vastgesteld) nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 35: Aanbevelingen Nationale ombudsman) nr. 5Verslag houdende
een lijst van vragen en antwoorden (vastgesteld 10 oktober 1996) 
(Vraag naar de hoogte van de ontvangsten, voortkomend uit de bijdragen van
de bij de Nationale ombudsman aangesloten gemeenten en provincies en antwoord
van de Minister)   Hoofdstuk VIII Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappennr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 34–35: Reacties op aanbevelingen van de Nationale ombudsman)   Hoofdstuk
IXB Ministerie van Financiënnr. 3 Bijlagen bij
de Memorie van toelichting  (blz. 41: Aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk X  Ministerie van Defensienr.
3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 8: Overzicht van
verslagen van de Commissie voor de Verzoekschriften en van aanbevelingen van
de Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XI Ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheernr.
3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 21: Bijlage inzake
verzoekschriften van de Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XII
Ministerie van Verkeer en Waterstaatnr. 2Memorie van toelichting 
(blz. 67: Nationale ombudsman) nr. 3Bijlagen bij de Memorie van
toelichting (blz. 40: Aanbevelingen van de Nationale ombudsman)   Hoofdstuk
XIII Ministerie van Economische Zakennr. 3Bijlagen bij
de Memorie van toelichting (blz. 47: Aanbevelingen van de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XIV Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserijnr.
3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 18: Overzicht aanbevelingen
Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XV Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheidnr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 14–15: Nationale ombudsman)   Hoofdstuk XVI Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sportnr. 3Bijlagen bij
de Memorie van Toelichting (blz. 20: De bijlage inzake aanbevelingen
Nationale ombudsman)   24 400Rijksbegroting voor
het jaar 1996  Hoofdstuk III tot en met XVI  Tweede Kamer der Staten-Generaal  Hoofdstuk
VI Ministerie van Justitienr. 49Brief van de Minister
van Justitie en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (19 juni 1996) (Aankondiging
van het verzoek gedaan aan de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht
om een voorontwerp op te stellen voor een regeling in het kader van de Algemene
wet bestuursrecht omtrent minimum-eisen voor interne klachtprocedures bij
bestuursorganen. Dit naar aanleiding van de notitie «Bevoegdheid van
de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden», kamerstuk 24 206,
nr. 1.)   Hoofdstuk VII  Ministerie van Binnenlandse Zakennr.
33Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal (25 januari 1996)  (Brief ter informatie over de stand van zaken van de
totstandkoming van richtlijnen voor het door politie of brandweer actief meewerken
aan zogenaamde «reality-tv»-programma's. Het voornemen om tot
richtlijnen te komen is mede ingegeven door het door de Nationale ombudsman
terzake uitgebrachte rapport 95/340)4. Kwartaaloverzichten Nationale ombudsmanIn 1996 heeft de Nationale ombudsman aan de Commissie voor de Verzoekschriften
uit de Tweede Kamer en de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken uit de Tweede
Kamer, op de navolgende data, openbare kwartaaloverzichten gestuurd met daarin
de reacties die van de bestuursorganen werden ontvangen op aanbevelingen in
de rapporten. Eerste
kwartaal: 23 mei 1996 Tweede kwartaal: 31 juli 1996Derde kwartaal: 19 november 1996 Vierde kwartaal: 4 februari 1997Deze overzichten hebben geen nummering vanwege de Tweede
Kamer. 5. Kamervragen Aanhangsel van de Handelingen1995/1996, nr. 639Vragen van het lid Nijpels-Hezemans (GrNij) over «reality-tv»
en schending van privacy en Antwoord van Minister Sorgdrager (Justitie)(In haar antwoord gaat de Minister in op de aanbeveling gedaan door de
Nationale ombudsman in rapport 95/340) (resp. ingezonden 26 januari 1996
en ontvangen 22 februari 1996) Aanhangsel van de Handelingen1995/1996, nr. 673Vragen van het lid Marijnissen (SP) over de dood van een zwerver en Antwoord
van Staatssecretaris Terpstra (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)(De Staatssecretaris maakt in haar antwoord melding van het feit dat de
Nationale ombudsman op eigen initiatief een onderzoek instelt naar de rol
van de politie in de onderhavige zaak) (resp. ingezonden 8 februari 1996
en ontvangen 20 februari 1996) Aanhangsel van de Handelingen1995/1996, nr. 9181995/1996, nr. 1016Vragen van de leden Oudkerk en Van Oven (beiden PvdA) over het veelvuldig
voorkomen van Tuberculose bij gevangenen en Antwoord van Minister Sorgdrager
(Justitie), mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport)(Vragen mede gesteld naar aanleiding van rapport 95/517 van de Nationale
ombudsman inzake het overlijden van een gedetineerde in de penitentiaire inrichting
«Norgerhaven») (resp. ingezonden 18 maart 1996 en ontvangen 23
april 1996) Aanhangsel van de Handelingen1995/1996, nr. 1131Vragen van de leden Rehwinkel en Van Oven (beiden PvdA) over het bestaan
van een dossier over de journalist Willem Oltmans bij de BVD en Antwoord van
Minister Dijkstal (Binnenlandse Zaken) (De Minister verwijst in zijn antwoord naar het rapport van het onderzoek
van de Nationale ombudsman (rapport 94/646) naar de vermeende rol van de BVD
bij de uitwijzing van de heer O. uit Zuid-Afrika) (resp. ingezonden 23 april
1996 en ontvangen 14 mei 1996) Aanhangsel van de Handelingen1995/1996, nr. 1390Vragen van het lid Rosenmöller (GL) over de werkwijze van de Belastingdienst
en Antwoord van Staatssecretaris Vermeend (Financiën) (Vragen over de pogingen van de Belastingdienst om via een aantal agrarische
makelaars te weten te komen welke boeren en tuinders plannen hebben om te
emigreren. De vragensteller refereert daarbij aan het onderzoek van de Nationale
ombudsman terzake, rapport 96/232) (resp. ingezonden 11 juni 1996 en ontvangen
1 juli 1996) Aanhangsel van de Handelingen1996/1997, nr. 39Vragen van de leden Dittrich en De Graaf (beiden D66) over een schadevergoeding
voor TBS-passanten en Antwoord van Minister Sorgdrager (Justitie)(De Minister verwijst in haar antwoord naar het onderzoek van de Nationale
ombudsman naar de problematiek van de TBS-passanten. Zie rapport van de Nationale
ombudsman 96/575, resp. ingezonden 3 september 1996 en ontvangen 24 september
1996) Aanhangsel van de Handelingen1996/1997, nr. 521Vragen van het lid Sipkes (GL) over de kwaliteit van de contactambtenaren
en Antwoord van Staatssecretaris Schmitz (Justitie)(Vragen naar aanleiding van het door de Nationale ombudsman uitgebrachte
rapport 96/600 over de kwaliteit van de contactambtenaren van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst) (resp. ingezonden 23 december 1996 en ontvangen 15
januari 1997) 6. Diverse kamerstukken 24 587Justitiële
Inrichtingen  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 5Brief van de Minister van Justitie aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (2 mei 1996)  (Bekendmaking
van het kabinetsstandpunt over het rapport «Zorg ingeslotenen»
van de commissie-Van Dinter. Bij de formulering van het standpunt is tevens
betrokken het rapport van de Nationale ombudsman, nr. 95/517, naar aanleiding
van het overlijden van een gedetineerde in de penitentiaire inrichting «Norgerhaven»)  nr. 11Verslag van een algemeen overleg tussen
de vaste Commissie voor Justitie en Minister Sorgdrager (Justitie) (25
september 1996) (Overleg over het kabinetsstandpunt over het rapport
«Zorg ingeslotenen» van de commissie-Van Dinter (24 587 nr.
5) en het eindrapport van de onderzoekscommissie-Balkema (24 587 nr.
7). Tijdens het overleg wordt tevens gerefereerd aan het bij de totstandkoming
van het kabinetsstandpunt betrokken rapport van de Nationale ombudsman, 95/517)  24 655Integriteitsbeleid bij het Rijk: stand
van zaken  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 4Verslag van een algemeen overleg tussen de vaste Commissie
voor Binnenlandse Zaken en de algemene Commissie voor de Rijksuitgaven en
de Minister van Binnenlandse Zaken over het rapport van de Algemene Rekenkamer
van 29 maart 1996 over het Integriteitsbeleid bij het Rijk en de brief van
de Minister van 28 mei 1996 houdende de voortgangsrapportage Integriteit van
het openbaar bestuur (vastgesteld 26 september 1996) (De Minister
wijst in zijn reactie op de mogelijkheid dat externe afnemers van diensten
van organen van het openbaar bestuur incidenten op het gebied van de integriteit
kunnen melden bij de Nationale ombudsman)   25 057Verslagen
van de Commissies voor de Verzoekschriften  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Commissies
voor de Verzoekschriften aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal (29 oktober 1996) (Jaarverslag van de
Commissies voor de Verzoekschriften uit beide Kamers betreffende de werkzaamheden
in het vergaderjaar 1995–1996. In de paragraaf «Rapporten van
de Nationale ombudsman» wordt ingegaan op het aan de commissie uit de
Tweede Kamer voorgelegde dossier over een verschil van opvatting tussen de
Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en de Nationale ombudsman
over de uitleg van een bepaling in de Interimwet beperking varkens- en pluimveehouderijen.
De commissie is van mening dat de Minister in redelijkheid had kunnen besluiten
de aanbeveling niet op te volgen. De commissie heeft daarom ook geen interventievoorstel
aan de Kamer gedaan)   23 445Vaststelling van
een Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden en overige verpleegden
strafrechtstoepassing en daarmee verband houdende wijzigingen van het Wetboek
van Strafrecht en de Beginselenwet gevangeniswezen (Beginselenwet verpleging
ter beschikking gestelden)  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  nr. 26Brief van de Minister
van Justitie aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 
(6 januari 1997) (Voorgenomen maatregelen om ten behoeve van de TBS-passanten
in de huizen van bewaring de wachtlijsten en het capaciteitstekort tegen te
gaan. De Minister refereert ook aan het door de Nationale ombudsman uitgebrachte
rapport inzake de problematiek van de TBS-passanten, 96/575)BIJLAGE 3UITGEBRACHTE RAPPORTEN3.1 Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied Politie17,
18, 21, 22, 24, 40, 48, 49, 54, 61, 62, 78, 80, 81, 84, 85, 86, 98, 99, 109,
110, 113, 120, 134, 141, 142, 144, 148, 151, 152, 156, 157, 158, 160, 162,
164, 166, 169, 171, 172, 174, 176, 181, 190, 191, 193, 197, 207, 214, 215,
218, 221, 222, 228, 233, 234, 236, 237, 238, 243, 244, 245, 248, 249, 250,
252, 255, 257, 264, 266, 267, 268, 269, 275, 277, 282, 286, 290, 291, 296,
297, 298, 301, 302, 304, 321, 322, 323, 325, 326, 329, 331, 341, 343, 349,
357, 358, 361, 364, 366, 369, 371, 372, 380, 382, 386, 387, 388, 392, 393,
394, 397, 398, 401, 406, 418, 419, 420, 423, 441, 442, 443, 444, 445, 449,
451, 452, 453, 455, 456, 458, 469, 471, 472, 473, 474, 475, 476, 481, 488,
497, 498, 501, 503, 507, 508, 510, 511, 512, 513, 514, 516, 517, 521, 522,
526, 529, 530, 533, 535, 538, 540, 549, 552, 557, 558, 562, 563, 574, 578,
592, 594, 597, 598, 603, 608, 614   Burgemeesters293, 422,
458, 527   Buitenlandse Zaken25, 96, 114, 135, 136, 153, 167,
292, 303, 352, 380, 396, 433, 494, 496, 573, 590   Justitie16,
19, 23, 24, 25, 26, 27, 37, 38, 51, 64, 79, 87, 93, 95, 96, 108, 118, 122,
124, 129, 156, 161, 165, 167, 175, 186, 192, 202, 207, 229, 235, 236, 238,
239, 240, 241, 244, 246, 253, 254, 258, 268, 270, 271, 272, 284, 285, 287,
289, 294, 296, 307, 308, 311, 312, 325, 327, 342, 344, 346, 352, 367, 368,
385, 398, 409, 411, 413, 419, 420, 428, 432, 437, 440, 443, 447, 464, 469,
476, 485, 486, 495, 498, 502, 506, 509, 510, 512, 519, 525, 531, 533, 535,
540, 542, 550, 551, 564, 569, 571, 572, 573, 575, 580, 587, 588, 593, 595,
600, 601, 610, 611, 613, 615   Binnenlandse Zaken115, 128,
200, 295, 405, 457, 585   Onderwijs Cultuur en Wetenschappen2,
12, 28, 34, 39, 47, 57, 58, 60, 105, 106, 123, 145, 149, 154, 155, 173, 178,
180, 199, 219, 247, 265, 274, 309, 310, 317, 319, 333, 355, 378, 430, 465,
483, 487, 489, 532, 543, 561, 570, 591, 596   Financiën1,
5, 7, 8, 9, 10, 13, 15, 30, 31, 41, 42, 43, 44, 50, 52, 55, 67, 68, 69, 75,
88, 89, 100, 102, 104, 111, 132, 159, 177, 183, 185, 188, 189, 196, 198, 201,
208, 212, 224, 232, 261, 262, 273, 276, 279, 280, 313, 318, 320, 328, 335,
350, 353, 359, 360, 365, 374, 377, 395, 405, 417, 429, 434, 448, 450, 454,
460, 470, 477, 479, 490, 500, 504, 505, 518, 524, 528, 536, 537, 539, 545,
554, 555, 556, 568, 577, 586, 589, 604, 605   Defensie65,
70, 107, 124, 288, 407, 435, 498   Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer14, 71, 103, 170, 226, 316, 330, 348, 381, 462,
499, 548, 567   Verkeer en Waterstaat33, 36, 46, 90, 117,
121, 125, 138, 139, 140, 146, 147, 195, 213, 223, 230, 251, 300, 332, 356,
379, 391, 415, 416, 421, 459, 482, 547, 599, 612   Economische Zaken137,
314, 490   Landbouw, Natuurbeheer en Visserij35, 56, 63, 242,
362   Sociale Zaken en werkgelegenheid(ministerie) 
478, 540 (sociale zekerheid) 6, 52, 72, 73, 92, 112, 119,
126, 130, 163, 182, 184, 194, 206, 210, 216, 217, 225, 259, 263, 283, 314,
315, 336, 354, 363, 373, 375, 376, 383, 384, 399, 400, 402, 404, 410, 412,
431, 436, 438, 439, 446, 461, 480, 492, 493, 546, 559, 579, 583, 584, 607,
609 (arbeidsvoorziening) 3, 4, 11, 29, 32, 45, 66, 74, 77,
83, 91, 97, 101, 133, 143, 150, 168, 179, 187, 204, 205, 209, 211, 220, 231,
227, 256, 260, 278, 281, 299, 306, 324, 334, 338, 339, 345, 347, 351, 370,
389, 390, 403, 408, 424, 425, 426, 431, 463, 466, 467, 468, 484, 491, 541,
544, 553, 565, 566, 576, 581, 602   Volksgezondheid, Welzijn en
Sport76, 127, 203, 314, 337, 340, 490, 515, 520, 534   Waterschappen20,
59, 82, 94, 116, 131, 414, 427, 523, 560, 582, 6063.2 Vermelding van rapporten in vakbladen verschenen in
1996 Overzicht van 1 januari 1996 tot en met 14 februari 1997 Politie en openbaar ministerie 95/554AB
1996, nr. 43, blz. 139–144 (m.n. P.J. Stolk) 96/062AB 1996,
nr. 133, blz. 448–460 96/084AB 1996, nr. 210, blz. 689–696
(m.n. P.J. Stolk) 96/086AB 1996, nr. 233, blz. 773–777 (m.n.
P.J. Stolk) 96/174AB 1996, nr. 278, blz. 921–928 (m.n. P.J.
Stolk) 96/252AB 1996, nr. 355, blz. 1241–1248 (m.n. P.J.
Stolk)Tweemaal per jaar worden in de rubriek Nationale ombudsman van het tijdschrift
Delikt en Delinkwent rapporten op het terrein van de politie en het openbaar
ministerie besproken. In 1996 werden besprekingen gepubliceerd in aflevering
3 (maart 1996), blz. 259–268 en aflevering 8 (oktober 1996), blz. 809–819.In het tijdschrift Opportuun (tijdschrift voor het openbaar ministerie)
worden regelmatig samenvattingen gepubliceerd van rapporten van de Nationale
ombudsman op het terrein van het openbaar ministerie. Ministeries Buitenlandse
Zaken96/352Migrantenrecht 1996, Katern nr. 174, blz. 141
* 96/573AB 1997, nr. 35, blz. 118–122 (m.n. P.J. Stolk)  Justitie (met uitzondering van
politie en openbaar ministerie)95/481TvG
1996, afl. 4, blz. 247–248 95/517AB 1996, nr. 32, blz. 105–112
(m.n. P.J. Stolk) TvG 1996, afl. 4, blz. 242–247 (m.n. J.K.M. Gevers)95/607AB 1996, nr. 75, blz. 252–256 (m.n. P.J. Stolk) 96/271AB
1996, nr. 370, blz. 1284–1288 (m.n. P.J. Stolk) 96/498Migrantenrecht
1997, Katern nr. 4, blz. 8–11 (m.n. P. Baudoin) 96/573AB
1997, nr. 35, blz. 118–122 (m.n. P.J. Stolk) 96/575AB 1997,
nr. 36, blz. 123–137 (m.n. P.J. Stolk)   Financiën95/498AB 1996, nr. 18, blz. 57–60 (m.n. P.J. Stolk) 95/513Vakstudienieuws
1996, afl. 5, blz. 505–506 * 95/548Vakstudienieuws 1996,
afl. 8, blz. 709–710 * 95/610Vakstudienieuws 1996, afl.
5, blz. 502–505 * 96/009AB 1996, nr. 161, blz. 534–540
(m.n. P.J. Stolk) 96/104Vakstudienieuws 1996, afl. 18, blz. 1482–1484
* 96/132Vakstudienieuws 1996, afl. 17, blz. 1414–1417 *96/185Vakstudienieuws 1996, afl. 23, blz. 2136–2137 * 96/232Vakstudienieuws
1996, afl. 29, blz. 2395–2398 * 96/318Vakstudienieuws 1996,
afl. 43, blz. 3498–3499 * 96/320Vakstudienieuws 1996, afl.
43, blz. 3499–3501 * 96/417Vakstudienieuws 1996, afl. 42,
blz. 3417–3418 * 96/429Vakstudienieuws 1996, afl. 49, blz.
3948–3950 * 96/434AB 1996, nr. 430, blz. 1459–1463
(m.n. P.J. Stolk) 96/450Vakstudienieuws 1996, afl. 54, blz. 4335–4337
* 96/500Vakstudienieuws 1996, afl. 55, blz. 4426–4429 *   In het tijdschrift Fiscaal up to date en in het FIOD/Documentatie
Infobulletin worden regelmatig samenvattingen gepubliceerd van rapporten van
de Nationale ombudsman op het terrein van de Belastingdienst.   Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer96/462AB 1996, nr.
466, blz. 1585–1592 (m.n. P.J. Stolk)   Verkeer
en Waterstaat96/138AB 1996, nr. 277, blz. 910–920
(m.n. P.J. Stolk) 96/223AB 1996, nr. 354, blz. 1233–1241  Zelfstandige bestuursorganen  Regionaal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening95/495AB 1996, nr. 24,
blz. 70–80 (m.n. P.J. Stolk) 96/581AB 1997, nr. 50, blz.
173–176   Gemeenschappelijk Administratiekantoor95/610Vakstudienieuws 1996, afl. 5, blz. 502–505 * 96/446AB
1996, nr. 431, blz. 1463–1468   Waterschappen96/082AB 1996, nr. 196, blz. 653–656 (m.n. A. van Hall)* = gedeeltelijke weergave of samenvatting 3.3 OVERZICHT UITGEBRACHTE RAPPORTEN 1996In dit overzicht worden per rapport achtereenvolgens vermeld: het nummer
van het rapport; gegevens (zoals het betreffende onderdeel) over het bestuursorgaan
waarover het verzoekschrift is ingediend; een aanduiding van de inhoud van
het verzoekschrift in trefwoorden; de code van het oordeel van de Nationale
ombudsman, waarbij vermeld of de Nationale ombudsman een aanbeveling heeft
gedaan en/of zijn instemming heeft betuigd.De rapporten zijn ingedeeld volgens het werkgebied van de ministeries.In het overzicht worden de volgende codes en afkortingen gebruikt: het oordeel b
=behoorlijk g =gegrond nb =niet behoorlijk ng
=niet gegrond go =geen oordeel g,ng =deels gegrond,
deels niet gegrond g,go =deels gegrond, deels geen oordeel ng,go
=deels niet gegrond, deels geen oordeel g,ng,go =deels gegrond,
deels niet gegrond, deels geen oordeel * =met aanbeveling #
=met instemming   algemeen  arr.parketarrondissementsparketboabuitengewoon opsporingsambtenaar gempogemeentepolitiehovjhoofdofficier van justitie hvbhuis van bewaringkgkantongerecht (h)ovj(hoofd)officier van justitiepgprocureur-generaal pipenitentiaire inrichting pvproces-verbaalrbrechtbank rbtrecherche bijstandsteam regporegiopolitierijporijkspolitie vdvreemdelingendienst   ministeries  AZAlgemene Zaken BIZABinnenlandse Zaken BUIZABuitenlandse
Zaken DEFDefensie EZEconomische Zaken FINFinanciënJUSTJustitie LNVLandbouw, Natuurbeheer en VisserijOCWOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen SZWSociale
Zaken en Werkgelegenheid V&WVerkeer en Waterstaat VROMVolkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer VWSVolksgezondheid,
Welzijn en Sport   AIDAlgemene Inspectiedienst BDBelastingdienstBD/CbaBelastingdienst/Centrale betalingsadministratie BD/DOBelastingdienst/Directie
Ondernemingen BD/GOBelastingdienst/Grote Ondernemingen BD/OBelastingdienst/OndernemingenBD/PBelastingdienst/Particulieren BVDBinnenlandse
Veiligheidsdienst CbmCentraal bureau motorrijtuigenbelasting CBSCentraal
Bureau voor de Statistiek CFICentrale Financiën InstellingenCJDCentrale Justitiële Documentatiedienst CJIBCentraal
Justitieel Incasso Bureau COACentraal Orgaan opvang AsielzoekersDGMDirectoraat-Generaal Milieubeheer DGVHDirectoraat-Generaal
Volkshuisvesting DIADienst Inspectie Arbeidsverhoudingen DIAAMDirectie
Internationale Agrarische Aangelegenheden en Marktordeningsvraagstukken DUODienst
Uitvoering Ontslaguitkeringsregelingen FVPFonds Voorheffing PensioenverzekeringGIVGeneeskundige Inspectie voor de Volksgezondheid GIGVGeneeskundige
Inspectie voor de Geestelijke Volksgezondheid   IGZInspectie
voor de Gezondheidszorg INDImmigratie- en NaturalisatiedienstIPO-DLOInstituut voor Plantenziektenkundig Onderzoek van de Dienst
Landbouwkundig Onderzoek LBIOLandelijk Bureau Inning OnderhoudsbijdragenKmarKoninklijke Marechaussee RBBRijks Bedrijfsgezondheids-
en Bedrijfsveiligheidsdienst RIOPRegistratie en Informatie Ontslagen
Personeel RDWRijksdienst voor het Wegverkeer VIBVoedselvoorzienings
in- en verkoopbureau   zelfstandige bestuursorganen  AVVAdviesraad
Verkeer en Vervoer AbpAlgemeen burgerlijk pensioenfonds BVGBedrijfsvereniging
voor de Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke Belangen CadansUitvoeringsinstelling
DETAM en BVG CBACentraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening CBRCentraal
Bureau Rijvaardigheidsbewijzen DETAMBedrijfsvereniging voor Detailhandel,
Ambachten en Huisvrouwen DMPDienst Militaire Pensioenen DOBDienst
Omroepbijdragen GAKGemeenschappelijk Administratiekantoor GMDGemeenschappelijke
Medische Dienst GUOVereniging Gezamenlijk Uitvoeringsorgaan IBGInformatie
Beheer Groep IBG/SFproductgroep Studiefinanciering IBG/BBJproductgroep
Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken IBG/TSLproductgroep Tegemoetkoming
Studiekosten en Lesgeld IBG/UOproductgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel KvKKamer van Koophandel NAKNederlandse Algemene
Keuringsdienst OVBVOV-Studentenkaart BV PURPensioen-
en Uitkeringsraad RBARegionaal Bestuur voor de ArbeidsvoorzieningRDARegionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening ROBRijksdienst
voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek RvdKRaad voor de KinderbeschermingSFBStichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering BouwnijverheidSVBSociale Verzekeringsbank TicaTijdelijk instituut
Coördinatie en afstemmingAlgemene Zaken nr.min/zboklachtoordeel 053Ministerwijze
van behandeling Wob-verzoek om inzage in dossiersg,ng 305RVDoptreden
in kader van voorgenomen uitgave van boek «Politiek '95»ngBinnenlandse Zaken nr.min/zboklachtoordeel 115DZVOlaat
geïnformeerd over wijzigingen in uitvoering Z.v.o.-regelingng128Abp Heerlennog geen beslissing genomen op bezwaarschriftg200DZVO Emmenniet tijdig geïnformeerd over wijzigingen
uitvoering Z.v.o.-regelingng 295BVDten onrechte
en op onnodig bezwarende wijze belangstelling aan de dag gelegd voor verzoekerng405FIN/BD/Douane Hoofddorpniet gereageerd op herkeuringsverzoekg RBBop medische grond ongeschikt verklaard voor functie,
ondanks toezegging geen nader bericht ontvangen over gang van zaken rond herkeuringsverzoek#
g,ng 457USZO Heerlennog geen beslissing genomen op bezwaarschriftg585DUOhandelwijze rond afkoop wachtgeldg,ngBuitenlandse Zaken nr.min/zboklachtoordeel 025BUIZA&JUST/Visadienstnog
geen mvv verstrektnb  ambassade Pekingnog geen
mvv verstrekt, paspoort ingenomen zonder verklaring en bewijs van inname,
geen nader bericht gezonden, geweigerd opheldering te gevennb,go096BUIZA&JUST/IND/Bureauniet schriftelijk geïnformeerd
over afwijzing visumaanvraagng  Visadienst    ambassade
Boekarestmoeizaam telefonisch contactg,ng 114ambassade
Teheranschoonmoeder niet in gelegenheid gesteld visumaanvraag in te
dienen, ex-echtgenote ingelicht over uitnodiging schoonmoederg,go135ambassade Lagosbiedt onvoldoende gelegenheid om documenten
te laten legaliseren, aangeboden documenten nog niet gelegaliseerdg,ng136consulaat Detroitpaspoorten door onzorgvuldigheid zoekgeraakt*
g 153Ministerieverzoek om vergoeding meerkosten
aanvraag visum Australië afgewezenng 167BUIZA&JUST/IND/Visadienstgeen
ontvangstbevestiging bezwaarschrift gestuurd en hiervoor ontoereikende reden
opgegeveng 292ambassade New Delhigeboorteakte
nog niet gelegaliseerd, niet gereageerd op briefng,go 303ambassade
Manillatelefonisch niet fatsoenlijk te woord gestaan, niet gereageerd
op briefg,ng,go  Ministerieniet gereageerd op
briefng 352BUIZA&JUST/Bureau Visadienstgeweigerd
verleende machtigingen tot voorlopig verblijf af te geven omdat daar niet
binnen 6 maanden gebruik van was gemaakt, niet gereageerd op brieven advocaat*
g,ng 380vd regpo A'dam-Amstellandgeen inzage in dossierg,ng Ambassade Lagosgeen reactie op verzoek om informatieng396Ambassade Atheneonjuiste informatie verstrekt over mogelijkheid
crematie in Griekenland, wijze waarop ambassaderaad verzoeker te woord heeft
gestaan, reactie ambassadeur op klachtng,go  Dir.
AZafhandeling klachtg 433Ministeronvoldoende
of onjuiste instructies gegeven aan ambassade Accra, waardoor documenten verzoeker
niet zijn gelegaliseerdng  ambassade Accravereiste
voor legalisering documenten uittreksel uit bevolkingsregisterg494ambassade Lagoswijze van afhandelen verzoek om legalisatie
documenten; niet gereageerd op briefg,ng,go  Ministerondanks
toezegging geen reactie op briefng 496ambassade Sofiaaangegeven
dat alle papieren in orde waren, terwijl later bleek dat bewijs echtscheiding
niet was gelegaliseerdg 573JUST/INDondanks
toezegging Klachtenlijn nog geen beschikking ontvangen op ambassade Boekarest
visumaanvraag t.b.v. Roemeense zakenrelatie* ng 590consulaat-generaalgeweigerd
Nederlandse paspoort verzoeker te vernieuwen, omdat zij in Düsseldorf
de Nederlandse nationaliteit zou hebben verloren, terwijl sindsdien paspoort
wel enkele keren is vernieuwd en ook kinderen daarin zijn bijgeschrevenngDefensie nr.min/zboklachtoordeel 065Bureau
RIOPniet voldaan aan verzoek om afschrift van registratie als korporaal-rijinstructeur,
niet voldaan aan verzoek om verklaring over vervulling functie, niet gereageerd
op brief advocaatng 070Kmar Heerlendiscriminerende
en beledigende uitlating gedaango 107Directie Materieel
KMopstelling in geschil over uitvoering overeenkomstng124KMAR Schipholoriginele documentatie zoekgemaakt   JUST/Ministerieniet
gereageerd op verzoek om onderzoek in te stellen naar verblijfplaats documenten#
g,ng,go 288Ministerverzoeker ten onrechte laten weten dat
hem verwijten zijn te maken m.b.t. ongeval in vml. Joegoslavië (verzoeker
reed op twee mijnen waardoor één collega overleed en een andere
zwaar gewond raakte)ng 407Kmar Schipholgeen
aantekening of aangifte willen opnemen van vermissing bagage, en verzoeker
uitgelachengo,ng 435Kmarambtenaren Kmar waren
niet als zodanig herkenbaar bij grenscontroleng 498JUST/INDrechterlijke
beslissing over opheffing vreemdelingenbewaring genegeerd* g vd regpo Haaglandenovergebracht naar Schiphol en volgende
dag uitgezetg  Kmar Schiphol ngEconomische Zaken nr.min/zboklachtoordeel 137Senterbrieven
met verzoek om opschorting terugbetaling bijdrage in afwachting van uitspraak
Raad van State nog niet beantwoordg 314Tica BVG VWS/dir.
Verzekeringen, Marktordening en Prijsvorming onvoldoende voortvarend
en adequaat omgegaan met signalen over ongelijkheid rechtsposities thuiszorginstellingen
met medewerkers dir. Marktwerking in vaste dienst en thuiszorginstellingen
die alleen bemiddelen ngFinanciën nr.min/zboklachtoordeel 001BD/P
Rotterdamin 1988 ingediend T-biljet over 1987 nog niet afgehandeld*
nb 005BD/P/O Dordrechtweigering aanslag inkomstenbelasting,
door splitsing subsidie eigen woning, te verminderen# nb 007BD/GO
Maastrichtbij vermindering aanslagen vennootschapsbelasting ten onrechte
uitgegaan van met Belgische fiscus afgesproken winstbedragb 008BD/P/O
Dordrechtaangifte inkomstenbelasting 1993 ondanks toezegging nog niet
afgehandeldnb 009BD/O Arnhemzonder toestemming
belastinggegevens verstrekt aan voormalige werkgever# nb 010staatssecretarisverzoek
om teruggave premie volksverzekeringen afgewezenb 013BD/P/O
Amstelveenkwijtscheldingsverzoek niet serieus behandeld#
b,nb 015BD/O Apeldoornschijn gewekt dat alle inbeslaggenomen
stukken waren teruggegeven, geen verder uitstel verleend voor motiveren bezwaarschrift,
bewerkstelligd dat belangrijke order niet doorgingb 030Staatssecretarisverzoek
om schadevergoeding afgewezenb 031BD/O Groningenverzoeker
in ongewisse gelaten over gevolgen controlerapport voor heffingen, stukken
niet geretourneerd, klacht niet juist afgehandeldb,nb 041BD/P
Leidenvan aangifte inkomstenbelasting afgeweken zonder verzoeker te
horen, trage afhandeling bezwaarschrift, tijdens telefoongesprek hoorn op
de haak gegooid, in reactie op klacht voorbijgegaan aan foutennb042Staatssecretarisverzoek om toepassing hardheidsclausule
op grond van AWR afgewezenb 043BD/P Rijswijkbij
hulp met invullen aangiftebiljet inkomstenbelasting fout gemaakt, niet gereageerd
op klachtnb 044Staatssecretariswijze van afhandeling
verzoek om schadevergoeding# b,nb 050BD/Douane Hoofdorpbij
controle handbagage op Schiphol cadeautjes opengescheurd, tikken tegen achterwerk
gegeven, klachten hierover ongegrond verklaardng 052BVGniet
geïnformeerd over opgeven wijziging tariefgroep m.b.t. WAO-uitkeringgo BD/P Eindhovenondanks indeling in juiste tariefgroep verzoeker
voorlopige aanslag inkomstenbelasting gestuurd, ten onrechte geen kwijtschelding
verleendng 055Staatssecretarisverzoek om toepassing
hardheidsclausule m.b.t. aanslag vennootschapsbelasting afgewezenb067BD/P/O Hilversumdefinitieve aanslag inkomstenbelasting
laat opgelegd, trage afhandeling bezwaarschrift, niet direct opgaaf gedaan
van berekening heffingsrente, mededeling over betaling laat verstuurd, onduidelijke
of tegenstrijdige informatie gegeveng,ng 068BD/P/O
Bredageen (coulance)rente betaald over teruggaaf, geen beslissing genomen
op drie andere verzoeken om betaling van (coulance)renteb,nb069Staatssecretarisslechts gedeeltelijke vergoeding voor
gemaakte kosten rechtsbijstandng   niet gereageerd
op briefg 075BD/O/Lelystadaangifte
inkomstenbelasting nog niet afgehandeldng 088BD/O
Enschedeafwijzing verzoek om middeling inkomen, post naar verkeerd adres
gestuurd, verzuimd verzoeker erop te wijzen dat beroep tegen niet-ontvankelijkverklaring
mogelijk was g,ng  Staatssecretarisverzoek als
klacht ter afhandeling doorgezonden aan BD/O/Enschedeng 089BD/O
Roermondverzoeker niet tevoren geïnformeerd over verrekening voorschot,
verzoek om uitstel van betaling afgewezen, ten onrechte dwangbevelen laten
betekeneng,ng 100BD/P/O Haarlemonjuiste informatie
gegeven bij afhandeling aanslag inkomstenbelastinggo 102BD/Registratie
en Successie Rijswijk informatie aanslag ruil- of herverkavelingsrente
1995 onbegrijpelijkng 104BD/Cbmniet gereageerd
op verzoeken om wijziging gironummer op acceptgiro's* g,ng 111BD/P
Utrechtbezwaar tegen afwijzing kwijtscheldingsverzoek inkomstenbelasting
afgewezenng 132BD/Cba Apeldoornop formulier
waarop rekeningnummer voor teruggaaf aangegeven moet worden geen melding van
mogelijkheid om terugbetaling per cheque te ontvangen# ng 159Staatssecretarisafwijzing
verzoek om vergoeding kosten juridische bijstand, weigering kostenvergoeding
voor uren die verzoekster en haar echtgenoot zelf aan problemen met Belastingdienst
hebben besteedng 177BD/P/O Dordrechtverleend
uitstel van betaling doorkruist door verrekening; informatieverstrekking aan
andere belastingdienstg,ng 183Domeinen West, Leidenopstelling
in procedure verkoop dienstwoningng 185BD/P/O Gorinchemniet
n.a.v. controlerapport contact opgenomen met verzoeker; verzoeker niet betrokken
bij besprekingen met voormalige maat; te laat geïnformeerd dat naheffingsaanslag
omzetbelasting was opgelegdg 188BD/O Lelystadintrekken
uitstel van betaling en versturen aanmaningen; afhandeling klachtbriefg189BD/P Utrechtberoep tegen afwijzingen kwijtscheldingsverzoeken
aanslagen vermogensbelasting 1992 en overdrachtsbelasting 1994 afgewezen*#
g 196Staatssecretarisgeweigerd gemaakte kosten ter bestrijding
van aanslag inkomstenbelasting 1991 te vergoedenng 198BD/P/O
Dordrechtgeen ontvangstbewijs gekregen voor overhandigde stukken omdat
ze in gesloten envelop zaten, terwijl eerder was meegedeeld dat procedure
rond ontvangstbevestigingen was aangepastgo 201BD/Cbmniet
gereageerd op brieven verzoeker waarin hij bezwaar maakt tegen de (in totaal
16) rekeningen motorrijtuigenbelasting die het Cbm hem stuurt voor auto's
waarvan hij de houder niet is, geen ontvangstberichten gestuurd n.a.v. bezwaarschriften#
g 208BD/P/ Leidengeweigerd ambtshalve vermindering te verlenen
voor aanslag inkomstenbelasting 1992* g 212BD/P Zwollegeweigerd
ambtshalve vermindering te verlenen voor aanslag inkomstenbelasting 1992ng224BD/P Heerlenaanslag inkomstenbelasting direct opgelegd
zonder rekening te houden met in aangifte opgenomen aftrekpostenng232BD/O Heerenveenverzoeker (een agrarische makelaar) verzocht
informatie te verstrekken over agrariërs die wellicht een bedrijf in
het buitenland willen kopeng 261BD/P Den Haaggeweigerd
aanvraag sofi-nummer in behandeling te nemen omdat uit paspoort niet bleek
dat verzoeker een verblijfsvergunning had aangevraagdgo 262BD/Douane 
Rotterdamdochteronderneming verzoeker ten onrechte als hoofdelijk medeaansprakelijke
aangesproken ter voldoening restschuld importeurng 273BD/O
Roermondvoornemens om over te gaan tot executoriale verkoop van personenauto
verzoekerng 276BD/GO Amsterdamslechts
gedeelte van rentevergoeding i.v.m. late afwikkeling verzoek om carry-backbeschikking
willen toekennen*# g 279BD/P Utrechtgeen kwijtschelding
aanslagen inkomstenbelasting 1993ng 280BD/P Utrechtberoepschrift
tegen executoriaal beslag op roerende zaken afgewezenng 313BD/P
Zutphenniet adequaat gereageerd op verzoek om wijziging rekeningnummer
voor teruggaaf, waardoor teruggaaf is gestort op oude rekeningnummerg BD/Cba Apeldoorn g,ng 318BD/P Heerlenverzoek
om ambtshalve vermindering aanslag inkomstenbelasting afgewezen*
g 320Staatssecretarisvanwege termijnoverschrijding geweigerd
aanslagen inkomstenbelasting ambtshalve te verminderenng 328BP/P
A'dam, dependance Heerlenteruggaven inkomstenbelasting laten verrekenen
met onbekende aanslagenng 335Staatssecretarisverzoek
om vergoeding van kosten van rechtsbijstand i.v.m. bestrijding opgelegde aanslag
inkomstenbelasting afgewezenng 350BD/O Amsterdam
1geen uitstel betaling verleend voor aanslag inkomstenbelasting terwijl
verzoeker beroep had aangetekend, geen informatie over op welke aanslag gedane
betaling is afgeboekt# g,go 353BD/GO Bredagemaakte
afspraken inzake betalingsregeling niet nagekomenng 359Staatssecretarisgeen
rentevergoeding i.v.m. vermindering aanslagen n.a.v. twee rechterlijke uitspraken
in vergelijkbare zaken* g 360Staatssecretarisaanvullende
rentevergoeding i.v.m. vertraagde afdoening aangifte inkomstenbelasting geweigerd,
slechts bereid gemaakte adviseurskosten te vergoeden tot f 500,-ng365BD/P/O Hilversumverzoeker niet toereikend geïnformeerd
over verwerking betaling, een betaling laat en een andere helemaal niet aan
bedrijfsvereniging overgeboekt* g,go 374BD/Douane
R'damniet bereid tot toekenning vergoeding voor procedurekosten, i.v.m.
passage in compromis over niet toekennen schadeclaimng 377BD/P/O
Bredaniet gereageerd op schriftelijk verzoek om regeling gespreide betaling,
geweigerd schade te vergoeden ontstaan door vergeefs wachten op deurwaarderg,ng395BD/P/O Alkmaargesuggereerd om te starten onderneming
op naam verzoekster te zettenng 405BD/Douane 
Hoofddorpniet gereageerd op herkeuringsverzoekg  BIZA/RBBop
medische grond ongeschikt verklaard voor functie, ondanks toezegging geen
nader bericht ontvangen over gang van zaken rond herkeuringsverzoek#
g,ng 417BD/O Amersfoortteruggave inkomstenbelasting gestort
op verkeerde rekeningnummer en niet bereid om teruggaaf alsnog op juiste rekening
te storteng,ng 429Staatssecretarisweigert vergoeding
schade, ontstaan doordat BD/O Nijmegen jarenlang verzuimde aftrek wegens elders
belast inkomen te verlenen* g 434BD/Cbm Apeldoornniet
of slechts met ontvangstbevestiging gereageerd op brieven; poststukken niet
op juiste naam gesteld; deurwaarder gestuurd terwijl bezwaar was gemaakt tegen
aanslag# g,ng 448BD/DGO A'damniet bereid gevraagde
rentevergoeding te betalen omdat aangifte vennootschapsbelasting pas 3 jaar
na indiening aangifte is afgehandeld* g 450BD/O Apeldoornverzoeker
niet in kennis gesteld van inbeslagneming roerende zakeng  BD/DO
Noord te Zwolleberoep tegen inbeslagneming afgewezen* g454BD/DP Utrechtbezwaar tegen afwijzing kwijtscheldingsverzoek
aanslagen door BD/P A'dam afgewezenng 460BD/O Utrechtonzorgvuldig
en slordig optreden jegens verzoeker (typefouten, onjuist correctievoorstel
in brief)g 470BD/O Zwollewil
niet meewerken aan schuldenregeling tegen finale kwijtingng 477BD/P
Nijmegenslechts gedeeltelijke reactie gegeven op verzoek om kwijtschelding
van diverse belasting- en premieschuldeng  BD/O Nijmegenverzoek
om teruggave omzetbelasting over 1990 nog niet afgehandeldg,ng479BD/P/O Hilversumbetalingsbewijzen niet teruggezonden,
geen ontvangstbevestiging daarvoor gestuurd, definitieve aanslagen ondanks
toezegging nog niet vastgesteld, als reden voor niet (tijdig) beantwoorden
brief aangevoerd dat brief was gericht aan medewerker persoonlijkg490Nls Meetinstituut Dordrecht BD/O Groningengeweigerd
identiteit prijs te geven van degene die bij deze instantie klachten heeft
ingediend over verzoekerng  VWS/Keuringsdienst v.
Waren  500Staatssecretarisverzoek om toepassing hardheidsclausule
afgewezen, waardoor verzoeker geen investeringsbijdrage ontvangt over de kosten
van verkrijging en verbouwing bedrijfspand; afwijzing verzoek onvoldoende
gemotiveerd* g,ng 504BD/FIOD Rotterdamverhoor
verzoeker en inbeslagneming zonder hem over reden te informeren#
ng  BD/P Rotterdamten onrechte geld en sieraden bij vader
verzoeker in beslag genomenng 505BD/O Groningenverzoeken
om kwijtschelding schulden afgewezenng  BD/DO Noord
Zwolleberoep tegen afwijzing kwijtscheldingsverzoeken afgewezenng518BD/P Den Haaghoudt zich niet aan afspraken met verzoeker;
wijze van berekening coulancerente* g,ng 524Staatssecretarisverzoek
tot vergoeding kosten, gemaakt ter bestrijding naheffingsaanslag omzetbelasting,
afgewezen* g,ng 528BD/DP Utrechtbezwaren verzoeker
tegen beslissing om geen kwijtschelding aanslag inkomstenbelasting in erfenis
te verlenen afgewezenng 536BD/GO Rotterdamverzoek
om ambtshalve vermindering aanslag vennootschapsbelasting 1991 afgewezen;
bij beoordeling verzoek verkeerde arrest Hoge Raad betrokkenng537BD/P Heerlentotale bedrag incl. invorderingsrente dat
voortvloeide uit vermindering aanslag successierechten overgemaakt naar legataris,
terwijl verzoekers als erfgenamen aanslag successierechten in zijn geheel
hadden betaaldg,ng 539BD/P/O Zaandamteruggaaf
inkomstenbelasting foutief overgemaaktgo 545Staatssecretarisaangekondigde
regel m.b.t. vrijstelling heffing omzetbelasting voor thuiszorg (met terugwerkende
kracht tot 1 januari 1995) zorgt voor onduidelijkheid en rechtsongelijkheid)ng554BD/D Groningennog geen uitspraak gedaan op bezwaarschriften
op uitnodigingen tot betaling; gezegd dat hoogte uitnodigingen tot betaling
bespreekbaar zou zijn als verzoeker bezwaarschriften zou intrekkenng555BD/O Maastrichtweigert uitgevoerde verrekening teruggaaf
inkomstenbelasting met belastingschulden commanditaire vennootschap ongedaan
te maken; overweegt verzoeker aansprakelijk te stellen voor belastingschulden
vennootschap wanneer mocht blijken dat uitgevoerde verrekening onterecht wasng556BD/O Tilburgnegatieve aanslag inkomstenbelasting naar
verkeerde bankrekeningnummer overgemaaktng 568Staatssecretarisverzoek
om vergoeding 587,50 voor extra werkzaamheden financieel adviseur i.v.m. afwikkeling
uitspraak gerechtshof op onjuiste gronden afgewezenng 577Staatssecretarisverzoek
om toepassing hardheidsclausule afgewezenng 586BD/P
Rijswijknieuw rekeningnummer op aangiftebiljet niet verwerkt, waardoor
teruggave is gestort op gezamenlijke rekening verzoeker en zijn (ex)echtgenote;
niet bereid om teruggaaf alsnog op opgegeven rekeningnummer te stortenng589Staatssecretarisverzoek om vergoeding renteschade (geleden
i.v.m. teruggave dividendbelasting) slechts gedeeltelijk toegewezen; bij berekening
renteschade uitgegaan van datum waarop inspecteur vennootschapsbelasting heeft
besloten geen teruggaaf te verlenen* g 604BD/Cbm
Apeldoornlegt aanslagen motorrijtuigenbelasting niet meer op aan eenmanszaak
verzoeker maar aan hem persoonlijk, terwijl auto op naam zaak staat#
g 605BD/P Heerlen Cba Apeldoornvoor teruggaven inkomstenbelasting
gebruik gemaakt van oud rekeningnummer, terwijl ver-* g,ng   zoeker
nieuw nummer had opgegeven waarop eerdere teruggaven wel waren gestort; weigert
teruggaven alsnog over te maken op nieuw rekeningnummerg,ngPolitie nr.min/zboklachtoordeel 017gempo
Hilversumgeen informatie over afhandeling klacht over optreden politie
tegen burennb 018vd regpo A'dam-Amstellandverblijfsvergunning
nog niet uitgereiktnb 021gempo Eindhovenverzoekster
ten onrechte aangehouden voor lokaalvredebreuk, geboeid en zes uur opgehoudenb,go022gempo Den Haagniet bereid bij binnentreden ontstane schade
aan voordeur volledig te vergoedenb 024gempo Spijkenisse JUST/rijpo
Dordrechtverzoeker bij aanhouding geslagen en geschopt, binnengetreden
in woning op verdenking van vernieling ruit en daarover niet verhoordb040beheerder regpo MW Brabantbehandeling klachtb,nb048regpo Brabant-Noordoptreden jegens echtgenote (zonder
uitleg gedwongen uit te stappen en auto doorzochtnb 049regpo
N/O Gelderlandwijze van optreden tegen dochters, klacht hierover ongegrond
verklaardg,ng,go 054regpo Utrecht/VDoptreden
jegens verzoeker n.a.v. aanhouding zwagerng 061gempo
Utrechtgeweigerd rekening te betalen voor werkzaamheden bedrijf in kader
van opsporingsonderzoekng 062regpo Haaglandenverzoeker
ten onrechte aangehouden, van voorval geen rapport opgemaakt en meegewerkt
aan bericht op kabelkrantg,ng  burgemeester Zoetermeerklacht
ongegrond verklaard* g 078regpo Groningenniet
opgetreden n.a.v. meldingen over overlast door akkerbouwbedrijfng080regpo Brabant-Noordpolitieregisters laten raadplegen
voor privédoeleinden, intimiderend en bedreigend opgetredeng081gempo Tilburgonderzoek naar klacht over maatschappelijk
werker nog niet afgerond, verzoekers niet op de hoogte gebracht van stand
van zaken en in kader van onderzoek nog niet gehoordg,ng 084regpo
Limburg-Noordpolitiegegevens ten onrechte aan derden verstrekt en gebruikt
voor privédoeleinden, ten onrechte gemengd in burenconflict, afhandeling
klachtb,nb,go 085gempo Amsterdamonterechte
aanhouding en handelwijze rond die aanhoudingg,ng 086gempo
Amsterdammedewerking verleend aan deurwaarder bij ontruiming woning*
g 098regpo Gelderland M. onvoldoende toezicht op fietsers
en bromfietsers die van voetpaden gebruik makenng  beheerder
regpo Gelderl. M.brieven niet beantwoordgo 099gempo
Culemborg & regpo Gelderland Z. wijze van optreden in burenconflictng,go109regpo R'dam-Rijnmondgeweigerd kopie van in bewaring genomen
paspoort te verstrekken, gevraagde verklaring niet afgegeveng,ng,go110regpo R'dam-Rijnmondgeweigerd kopie van in bewaring genomen
paspoort te verstrekkenng 113gempo Tiel & regpo
Geld.Z. handelen n.a.v. aangifte verschillende strafbare feiten gepleegd
door echtgenoot/schoonvaderg,ng 120regpo Gooi en
Vechtstreekna ongeval fiets niet naar bureau vervoerd, verklaard fiets
op slot te hebben gezet en sleutel in broekzak eigenaar te hebben gedaan,
terwijl die daar niet werd aangetroffeng 134regpo
Flevolandniet of nauwelijks optreden tegen geparkeerde auto's en opengezwaaid
hek op trottoir en fietspadng 141regpo R'dam-Rijnmondonvoldoende
opgetreden n.a.v. meldingen over geluidhinder, wijze van behandeling klacht
hieroverg,ng 142regpo Frieslandwijze van behandeling
aangifte van mishandeling, geen reactie op klachtbriefg,ng 144regpo
Haaglandenbejegening echtgenote verzoeker, misbruik gemaakt van positie
als politieambtenaar, geen oordeel over klacht, geen verontschuldigingen aangebodenng,go148gempo Middelburgonnodig geweld gebruikt bij aanhoudingg burgemeester Middelburgwijze van behandeling klachtg,ng151regpo Haaglandenvoor technisch onderzoek meegenomen bromfiets
niet – zoals vermeld - op 5e werkdag na versleepdatum kunnen ophalen*
g 152regpo A'dam-Amstellandgeweigerd schade aan paardentrailer
te vergoedenng 156regpo A'dam-Amstellandoptreden
na aanhouding en overbrenging naar politiebureaung  ovj
A'damniet geantwoord op schriftelijk verzoek om lijst inbeslaggenomen
goederenng  beheerder regpo A'damklacht ongegrond
verklaardng 157regpo NHNgedrag politieambtenaren
na ongeval verzoekers broerng 158regpo Haaglandenoptreden
politie rond binnentreden woning en aanhoudingng 160regpo
Brabant-Noordonvoldoende actie ondernomen tijdens demonstratie waarbij
verzoeksters auto bewerkt werdg 162regpo Brabant
ZOoptreden naar aanleiding van verkeersongeval waarbij zoon verzoekers
is overledeng,ng 164gempo Den Haagverzoeker
ten onrechte gehoord als verdachte van het doen van een valse aangifte, jegens
verzoekster een discriminerende opmerking gemaaktng,go 166regpo
Haaglandenafhandeling aangifte van verduistering en oplichtingg,ng169regpo Haaglandenauto ten onrechte weggesleeptng171regpo Utrechtonvoldoende voortvarend onderzoek gedaan
naar diefstal snorfietsg 172regpo Limburg-Noordgedurende
eerste twee dagen van detentie niet ingegaan op verzoek om volkorenbrood in
plaats van witbrood te verstrekken, onheus bejegendng 174gempo
Nijmegenniet onmiddelijk geïnformeerd over inbeslagname vrachtauto's;
verzoeker auto's zelf laten ophalenng  burgemeester
Nijmegenverzoek om schadevergoeding afgewezen, niet inhoudelijk gereageerd
op klacht* g 176regpo Haaglandenruwe wijze
staande houden zoon op bromfietsg  burgemeester Den
Haaglaat beslist op klachtg 181regpo Haaglandenauto
ten onrechte weggesleeptng 190regpo Haaglandenniet
opgetreden tegen automobilist die op fietsstrook reed en auto tegen verzoekers
fiets aanduwde om hem van het fietspad af te krijgenng 191regpo
M/W Brabantauto ten onrechte weggesleept* g 193regpo
Hollands Middenpolitieambtenaar had aan echtgenote verzoeker gevraagd
of zij er al over had nagedacht of zij bij haar echtgenoot wenste te blijvenng197vd regpo R'dam/Rijnmondbejegening rond verhoorng,go207gempo Heerlenverzoeker bij heenzending minder geld teruggegeven
dan hij bij insluiting had afgegeven, niet adequaat gereageerd op klachtbriefg JUST/arr.parket Maastrichtniet gereageerd op klachtbriefg214gempo Zaanstadonder dreiging van strafrechtelijke vervolging
gedwongen geldbedragen af te dragen, daarvan geen kwitanties verstrekt, betaalde
bedrag niet vermeld in proces-verbaalg,ng  regpo Zaanstreek-Waterlandklacht
afgedaan zonder verzoeker te horeng 215gempo Den
Haagbejegening en behandeling tijdens verhoorng,go  regpo
Haaglandenniet gereageerd op aangifte diefstalng 218burgemeester
Amsterdamwijze van afhandeling klacht over gemeentepolitie A'damg,ng222regpo Haaglandenafhandeling klacht over registratie verkeersongevalg,go228gempo Eindhovenverzoekster tot noodstop auto gedwongen,
waarbij zij letsel opliepgo 233gempo Dordrechtniet
afdoende opgetreden na melding over overlast van horecagelegenheden, weinig
voortvarende behandeling klacht hieroverg,ng 234regpo
Utrechtgeen actie ondernomen op melding geluidsoverlast door hond burenng236gempo Rotterdamzonder toestemming verzoekster binnengetreden,
geweigerd regels klachtprocedure te verstrekkeng,go  hovj
Rotterdamklacht ongegrond verklaard op basis van onvolledige gegevensng237regpo Brabant ZOniet gereageerd op aangifte verzoeker
dat hij ten onrechte was beschuldigd van het overtreden van gedragsvoorschriften
zendinstallatieg,ng 238gempo Roosendaal/Nispengedrag
politieambtenaren rond aanhoudingg,ng  JUST/rijkspo
Halsteren g,ng,go  regpo MW Brabant burgemeester
R'daal/Nispenafhandeling klacht (onvoldoende en niet objectief onderzoek)g g243regpo Brabant ZOpolitieambtenaar heeft politie-informatie
doorgegeven aan broer, wijze van afhandeling klacht hieroverg,ng244vd regpo A'dam-Amstellandgeen gelegenheid geboden om
ter plaatse verzoek om mvv in te dieneng  JUST/INDontvangen
advies korpschef pas laat geregistreerd, toezegging per telex zenden machtiging
niet nagekomeng 245regpo Frieslandonvoldoende
controleren bromfietsverbod op fietspadng 248regpo
Hollands Middenbejegening na staande houden op verdenking van snelheidsovertredingng249regpo Flevolandweigering om pv «bekende dader»
op te maken tegen degene die met stenen naar auto verzoeker heeft gegooid*
g 250regpo Amsterdam-Amstellandnagelaten direct getuige
tasjesroof op te roepen en die de mogelijkheid te geven anoniem te getuigenng burgemeester A'damniet beslist op klacht hieroverng252regpo Utrechtoptreden ME tegen voetbalsupporters in café
verzoeker, verzoek om vergoeding schade afgewezen* g,ng 255regpo
Amsterdam-Amstellandanoniem ingediende klacht over optreden ME niet-ontvankelijk
verklaardng 257regpo Limburg-Z. onvoldoende
zorgvuldig en voortvarend gehandeld n.a.v. aangifte van diefstal giromaatpas
en van oplichtingg,ng  burgemeester Maas- trichtwijze
van afhandeling klachtg 264regpo Utrechtaangifte
mogelijk seksueel misbruik dochter door ex-echtgenoot niet opgenomen, dochter
op onjuiste wijze verhoord, behandeling klachtng 266regpo
Limburg Z. reden zekerstelling auto niet duidelijk gemaaktng  burgemeester Maas- trichteis tot schadevergoeding
afgewezenng 267regpo NO Gelderlandbejegening
bij bekeuring voor parkeerovertredingg 268regpo Limburg-Z.wijze van optreden in conflict tussen verzoeker en diens buren (geweigerd
aangifte op te nemen, echtgenote beledigd, klachtbrief niet beantwoord)g,ng JUST/Ministerniet gereageerd op briefg 269regpo
MW Brabantonvoldoende actie n.a.v. diefstal in woning, mogelijke betrokkene
inbraak niet gehoordng 275regpo Kennemerlandzoon
op bromfiets op onveilige wijze doen stoppen, waardoor hij viel, verzoeker
en echtgenote niet ingelicht over ongeval, geen bericht over toezenden pv
aan arrondissementsparketng 277regpo R'dam-Rijnmonduitlatingen
politieambtenaar tegen journalist RD over conflict tussen verzoeker, mede-buurtbewoners
en prostituee; onvoldoende inspanning politieambtenaar om uitlatingen te rectificereng282regpo Zeelandmelding mishandeling niet serieus genomen,
klacht ongegrond verklaard en daarbij ten onrechte ervan uitgegaan dat hij
zelf aandeel had in de mishandelingg 286regpo R'dam-Rijnmondverzoek
tot terugbetaling in rekening gebrachte takel/sleep- en stallingskosten voor
veiligstellen gestolen auto afgewezenng 290gempo
Leidenoptreden van politieambtenaren jegens verzoekers (eigenaren volkstuinencomplex):
o.m. toegangshek vernield, geweld gebruikt, filmcamera afgenomen, geld uit
portefeuille weggenomeng,ng 291regpo Rotterdam-Rijnmondtijdens
verblijf verzoeker op politiebureau portefeuille verdwenenng293Dienst Parkeerbeheer A'damfout geparkeerde auto ten onrechte
weggesleeptng 296JUST/arr.parket Zutphenn.a.v.
huiszoeking informatie verstrekt aan media waaruit kon worden afgeleid dat
verzoeker werd verdacht van betrokkenheid bij frauduleuze handelingen van
bedrijvenng  JUST/Ministerten onrechte meegedeeld
dat OM slechts summier persbericht had doen uitgaan, waaruit niet kon worden
afgeleid tegen welke personen het onderzoek zich richtteng  regpo
Twentedrie dagen in verzekering gesteld, vnl. als getuige gehoord dus
langer in verzekering gesteld dan nodig, niet tijdig laten lunchenng JUST/ovj Zutphenverzoek om onderbreking inverzekeringstelling
zonder redelijke belangenafweging afgewezenng 297regpo
Gelderland Middenonvoldoende actie n.a.v. melding diefstal geld in garage,
indruk gewekt dat ze verzoeker niet geloofdenng 298regpo
Haaglandenauto ten onrechte weggesleeptng 301regpo
Rotterdam-Rijnmondondanks toezegging direct te komen pas na een uur
gekomen n.a.v. melding terugvinden gestolen auto, aansprakelijkheid afgewezen
voor schade door noodgedwongen eigenmachtig optreden vinders auto, meegedeeld
een lage prioriteit toe te kennen aan diefstal van auto's, onvoldoende onderzoek
naar aanrijding die eerder die dag met gestolen auto was veroorzaaktg,ng302vd regpo Rotterdam-Rijnmondtweejarige zoon enige uren
ingesloten op politiebureau, terwijl de vader al na een uur aanwezig was om
hem op te halen, geweigerd klacht over vreemdelingendienst in behandeling
te nemeng,ng 304regpo Utrechtwijze van behandeling
zoon na aanhouding (ventilatie cel uitgezet, disproportioneel geweld gebruikt,
onnodig strak geboeid)g,ng 321regpo Kennemerlandten
onrechte verdacht van diefstal schutting, ten onrechte aangehouden en ingesloten
voor verhoor, zonder onderzoek volhard in beschuldiging, in reactie op klachten
geen excuses aangebodeng,go 322regpo Haaglandenauto
ten onrechte weggesleept, verkeerd verwezen voor beroep tegen afwijzing klachtng 323regpo Gooi en Vechtstreekgeen kostenvergoeding
voor verzoeker (slachtoffer van mishandeling) na procedurefout waardoor verdachte
van mishandeling niet vervolgd is en verzoeker zich niet als benadeelde partij
heeft kunnen voegenng 325JUST/boa Midnet Nieuwegeinzonder
grond proces-verbaal gegeven wegens «grijs rijden», bejegeningng,go regpo Utrechtten onrechte aangehouden, buitensporig geweld
gebruikt, bezoek arts onthouden, vriend onder valse voorwendsels gebeld om
informatie te krijgenng,go 326gempo Rotterdamgang
van zaken bij binnentreden woning en huiszoekingg,ng 329regpo
Zeelandonvoldoende voortvarend te werk gegaan bij afhandeling aangifte
diefstal met braak, onwaarheden verteld aan expertisebureaug,ng331regpo Flevolandhandelwijze bij aanhouding i.v.m. verkeersovertreding
(geen antwoord burgemeester Lelystad op vraag, naam bekeurend ambtenaar niet
gegeven),ng   klacht laat afgehandeld  341regpo
Gooi en Vechtstreekaangifte diefstal fiets niet meteen opgenomen, wijze
van afhandeling aangifteg,ng 343regpo Gooi en Vechtstreeknagelaten
adequate hulp te verlenen aan 37-jarige dakloze (art.15)b 349regpo
Haaglandenbehandeling minderjarige zoon die als getuige in opsporingsonderzoek
gehoord werdng,go 357regpo NO-Gelderlandondanks
toezegging n.a.v. aangifte geen onderzoek ingesteld en geen contact met verzoeker
opgenomeng,ng 358regpo A'dam-Amstellandonvoldoende
onderzoek gedaan n.a.v. aangifte diefstal fiets uit schuur en aangifte oplichtingg,ng361regpo Kennemerlandechtgenote verzoeker, die na aanhouding
verzoeker achter politiebusje aanreed op weg naar politiebureau «afgeschud»,
behandeling door hulpofficier van justitie nadat verzoeker had laten weten
een klacht te willen indienen, tijdens verblijf in politiecel geen contactlenzenvloeistof
verstrektg,ng 364gempo Amsterdamverzoeker door
insluiting gedwongen in te gaan op schikkingsvoorstelng 366regpo
Gelderland-Middenbehandeling declaraties voor tolkendiensten, wijze
van afdoening klacht hierover, verzoek om vergoeding gemaakte invorderingskosten
afgewezen, klacht ongegrond verklaardg,ng 369gempo
Amsterdampolitieambtenaren wilden op verzoek hun naam niet opgeven,
versnellingsbak auto verzoeker beschadigd bij overbrenging naar politiebureaug,go burgemeester Amsterdampas laat beslist op klachtg371regpo A'dam-Amstellandminderjarige dochter aangehouden
op verdenking van winkeldiefstal, terwijl het de politie op dat moment al
bekend kon zijn dat zij de diefstal niet had gepleegd, verzoekster op politiebureau
niet duidelijk geïnformeerd over gang van zaken rond aanhouding, ongepaste
vraagg,go 372regpo Haaglandenverzoeker medegedeeld
dat hij de politie alleen nog schriftelijk mag benaderen, met uitzondering
van noodgevallenng 380vd regpo A'dam-Amstellandgeen
inzage in dossierg,ng  BUIZA/Ambassade Lagosgeen
reactie op verzoek om informatieng 382regpo Haaglandenhandelwijze
rond aanhouding zoon verzoeksterg,ng 386gempo Maastrichtverzekeringsmaatschappij
onjuiste informatie verstrekt over toedracht verkeersongevalg regpo Limburg-Zuidniet gereageerd op verzoeken verzekeringsmaatschappij
om financiële nadeel, voortgekomen uit afwikkeling verkeersongeval, te
vergoedeng,ng 387regpo Brabant-Noordklemgezet
in portieropening autong 388burgemeester Tilburgwijze
van afhandeling klacht over vermissing goederen na inbewaringstelling, bedrag
schadevergoeding onvoldoende gemotiveerd verlaagd* g 392regpo
Haaglandengeweigerd aansprakelijkheid te erkennen voor schade aan auto
als gevolg van aanrijding met auto politieng 393regpo
Flevolandbejegeningg,ng  burgemeester Lelystadklacht
nog niet afgehandeldg 394regpo Twenteverzoeker
aangehouden als verdachte van brandstichting terwijl daarvoor onvoldoende
aanleiding was, wijze van aanhoudeng,ng,go 397regpo
NO-Gelderlandniet geïnformeerd over afhandeling melding diefstal
schoorsteenkap, optreden klachtonderzoeker, behandelingsduur klachtng,go burgemeester Apeldoornongemotiveerde afwijzing klachtg398regpo MW-Brabantwijze waarop politie is omgegaan met
door zoon en buren over en weer gepleegde vernielingenng  JUST/arr.parket
Bredahem bij afhandeling strafzaak, anders dan buren, niet heeft behandeld
als slachtofferng 406regpo Utrecht8-jarig zoontje
met verzoekster na aanhouding ingesloten, klacht hierover ten onrechte ongegrond
verklaard# g,ng 418regpo Drentheoptreden bij
burenconflictg,ng,go 419JUST/INDverzoeker (asielzoeker)
al gepresenteerd aan Angolese ambassade terwijl hij nog een voorlopige voorziening
kon aanvrageng  regpo Gelderland-Middenadvocaat
verkeerd geïnformeerd over verblijfplaats verzoekerng 420gempo
De Biltverzoeker benaderd n.a.v. gerucht, geweigerd in dit verband aangifte
van smaad dan wel valse aangifte op te nemenng  regpo
Utrechtin brief niet ingegaan op klacht over optreden politie De Biltg JUST/Ministerniet gereageerd op briefg 423regpo
NO-Gelderlandambtelijke stukken gebruikt voor persoonlijke doeleinden,
bij klachtbehandeling geen wederhoor toegepastg  beheerder
regpo NO-Gelderl. klacht ongegrond verklaard zonder onderzoek naar aandeel
betrokken ambtenaar in kwestieng 441ambtenaar gempo
Dordrechtbevoegdheid misbruikt door bij Raad van Beheer op kynologisch
gebied informatie op te vragen voor privédoeleng  regpo
ZHZbij behandeling klacht hierover van verkeerde gegevens uitgegaanng442regpo Haaglandenbehandeling verzoeker en zijn familie
tijdens afhandeling verkeersovertreding (legitimeren; bejegening; discriminatie)g,ng443regpo R'dam-Rijnmondaangiften van valsheid in geschrift
niet in behandeling genomenng  JUST/arr.parket R'damniet
gereageerd op brief met klacht hierover en verzoek tot actieng444regpo MW-Brabantniet voldoende alert gereageerd op meldingen
overlast en mishandelingg,ng 445vd regpo A'dam-Amstellandverklaring
als bedoeld in art. 44, lid 1 onder K., boek I van het Burgerlijk Wetboek
pas maanden na aanvraag (op 29 januari 1996) aan ambtenaar burgerlijke stand
A'dam gezonden; op 30 januari wilde de vd verzoeker uitzetteng449regpo MW-Brabantverzoeker ten onrechte aangehouden op
verdenking van verduistering van bankpasjes; gedreigd met geweld; in behandeling
klacht geen wederhoor toegepastg,ng 451regpo Haaglandenhandelwijze
politie bij aanhouding i.v.m. overschrijden snelheidslimietng452regpo R'dam-Rijnmondgeweigerd om aangifte op te nemen
i.v.m. persoon die zich onbevoegd toegang had verschaft tot een pand van verzoekerng453regpo Groningenonvoldoende onderzoek gedaan om dief ruitenwisserarm
op te sporeng 455regpo Utrechtgeen actie na
melding dat schade aan auto zou worden veroorzaakt# g 456regpo
Haaglandenwijze waarop is omgegaan met aangifte van mishandeling; bejegeningng,go 458B&W Zwolle/parkeercontroleuronheuse bejegening
bij gesprek over pv parkeerovertredinggo  regpo IJssellandafhandeling
klacht hieroverg 469gempo A'dambij huiszoeking
geldbedrag in beslag genomen en niet teruggegevenng  regpo
A'dam-Amstellandmishandelingng  JUST/arr.parket
A'damaangifte van vermissing geldbedrag niet met vereiste voortvarendheid
afgehandeldg  beheerder regpo A'damklachten
niet afgehandeldg 471regpo R'dam-Rijnmondwijze
waarop verzoeker is gehoord als getuige van aanrijdingng,go 472beheerder
regpo Zaanstreek-Waterlandgeen uitvoering gegeven aan deel uitspraak
rechtbankg 473regpo Kennemerlandoptreden bij
aanhouding (hardhandig boeien, geen rekening gehouden met ziekte, niet gereageerd
op verzoek om aangifte te doen van valse aangifte, letsel als gevolg van nekgreep)g474regpo Zeelandverzoeker, free lance fotograaf, gehinderd
tijdens zijn werk; bij klachtbehandeling klachtenregeling niet juist toegepastg,go475regpo Haaglandenonvoldoende optreden tegen parkeerovertredingen
en overtredingen van het inrijverbod in bepaalde straten in de gemeente Voorburgng476gempo Middelburg gempo Vlissingen JUST/rijpo Arnemuiden 
regpo Zeeland wijze waarop is omgegaan met meldingen over gedrag buurman,
die uiteindelijk verzoekers echtgenote van het leven beroofdego481regpo Haaglandenoptreden na aanhouding op verdenking
van diefstal haarkleurpotlood (niet meteen toegestaan te bellen, bejegening)g,ng,go488regpo A'dam-Amstellandoptreden twee politieambtenaren
jegens verzoeker (bejegening, persoonsgegevens genoteerd, toegangsontzegging
winkel laten ondertekenen); geweigerd aangifte op te nemen van mishandeling
en belediging door beveiligingsbeambteng,go 497regpo
Hollands Middenhandelwijze rond aanhouding (eerst niet toegestaan advocaat
te bellen, bejegening, verzorging in politiecel, geweldgebruik, intimidatie)ng,go501regpo Frieslandgefouilleerd bij aantreffen op verboden
gebied (Natuurmonumenten)g 503regpo Haaglandenzonder
aanwezigheid verzoeker en zonder noodzaak zijn woning binnengetreden om zoon
aan te houden en huiszoeking verrichtng  beheerder
regpo Haaglandenvergoeding schade door binnentreden geweigerdng507regpo Hollands Middengeweigerd auto die uitrit verzoeker
blokkeerde te verplaatsen, terwijl vervolgens verzoekers auto, die 4 andere
auto's blokkeerde, wel verplaatst werdng 508regpo
NO-Gelderlandwijze van optreden bij problemen verzoeker met buurt (niet
geïnformeerd over uitkomsten onderzoek, handelwijze rond aangiften, niet
gereageerd op melding)g,ng,go 510beheerder regpo
MW-Brabantbrief ondanks rappel niet beantwoordg  JUST/arr.parket
Bredabrief ondanks rappel niet beantwoordg 511regpo
MW-Brabanthandelwijze rond aanrijding (geen aangifte opgenomen, op registratieformulier
feiten onjuist weergegeven, registratieformulier niet herzien)g512regpo Gelderland-Middenbij verzoeker gestolen en elders
aangetroffen bromfiets niet in beslag genomen;ng  arr.parket
Arnhemniet inhoudelijk gereageerd op briefg,ng 513regpo
Flevolandafhandeling klachtg  beheerder regpo 
Flevoland ng 514regpo Haaglandenbejegening
echtgenote na meldingen verzoeker over geluidsoverlast door buren; wijze van
afhandeling klachtg,ng 516regpo Limburg-Zuidbejegening
na vraag verzoeker om gratis optocht te kunnen bijwoneng  beheerder regpo Limburg-Zafhandeling klachtg517regpo Flevolandhandelwijze rond aanhouding; niets vernomen
na aangifte mishandelingg,ng,go 521regpo Haaglandenklacht
over rijgedrag politieambtenaar op onjuiste gronden ongegrond verklaardg522regpo Gelderland-Middenbij aanhouding onnodig en disproportioneel
geweld gebruikt, in melding en rapport verklaringen verzoeker onjuist
weergegeveng,ng,go  beheerder regpo Gelderland-Mpas
laat inhoudelijk gereageerd op klachtg 526regpo IJssellandoptreden
politieambtenaren jegens verzoeker (belet bureau te verlaten; hem uitgescholden,
getracht zonder toestemming zijn kamer te openen, fiets verzoeker meegenomen,
bejegening en geweldgebruik toen hij zijn fiets kwam ophalen)g,ng,go527B&W/Parkeerbeheer A'damauto ten onrechte weggesleeptng529regpo R'dam-Rijnmondonvoldoende gevolg gegeven aan aangiften
inbraak in en diefstal uit bedrijfspandng 530burgemeester
Den Haagbij afhandeling klacht over optreden politie bij jongerendemonstratie
op 8 mei 1993 geen oordeel gegeven over betrokkenheid lid ME bij geweldgebruik
jegens verzoekerg,ng 533regpo Zaanstreek-Waterlandsituatie
verkeerd ingeschat waardoor familielid verzoekers is doodgeschoten; nabestaanden
pas laat geïnformeerd over overlijden familielidng  beheerder
regpo Zaanstreek-Wniet op alle onderdelen van ingediende klacht ingegaang JUST/hovj Haarlem ng 535regpo Zeelandverzoeker
bij of na inbeslagneming auto niet geïnformeerd hoe hij die terug kon
krijgen; verzoeker niet verteld dat auto zou worden vernietigdng JUST/arr.parket Middelburgverzoeker niet verteld dat auto
zou worden vernietigd* ng 538regpo Gelderland-Middenverzoekster
op onfatsoenlijke wijze gevraagd woning te mogen betreden; telefoondraad kapotgetrokken;
geweigerd schade te vergoeden* g 540gempo Naaldwijkoptreden
jegens verzoeker (staande houden; legitimatie; bejegening; gempo Monster geweldgebruik)g,ng,go gempo 's-Gravenhage    JUST/rijpo 's-Gravenhage    SZW/DIA  549regpo Utrechtdisproportioneel geweld gebruikt tegen verzoeker
(op hoofd, rug en nek geslagen)ng 552regpo Haaglandentoezegging
om op te treden tegen parkeeroverlast buurman niet nagekomeng557regpo NO-Gelderlandten onrechte woning binnengetreden,
doel daarvan onvoldoende duidelijk gemaaktng  beheerder
regpo NO-Gelderl.wijze van afhandeling klacht hierover (verzoeker niet
in de gelegenheid gesteld klacht persoonlijk toe te lichten)go558regpo Twenteoptreden n.a.v. melding inbraak in woning
(onderzoek naar sporen geweigerd; na binnenkomst meteen op standpunt gesteld
dat ex-echtgenoot inbraak zou hebben gepleegd; bejegening)g,ng,go562regpo Haaglandenbehandeling klacht over politieoptreden
(termijn; geen excuses voor aangedane leed; in reactie uitgegaan van onjuiste
feiten)g,ng 563regpo Utrechtwijze van behandeling
(geweldgebruik; geen medische aandacht); reactie op verzoek verwijdering persoonsgegevens
uit politieregistersng 574regpo Haaglandenonvoldoende
actie ondernomen n.a.v. aangifte diefstal auto; melding aan RDW dat auto was
gestolen niet ongedaan gemaaktg 578regpo Utrechtgeweigerd
aangifte vervalsing documenten van volmacht op te nemen; geen reactie op klachtg,ng592regpo Flevolandbij behandeling klacht n.a.v. gesprek
met wijkagent niet personen gehoord die daarbij aanwezig wareng,go 594regpo Hollands Middenaanhouding zonder geldige
reden, geboeid en overgebracht naar politiebureau; niet in voor verzoeker
verstaanbare taal reden aanhouding gemeld; zonder wettelijke grond ten minste
2 uur ingesloteng,ng 597vd regpo Utrechtverzoeker
(i.v.m. vakantie) niet bij verblijfstitel behorende blauwe kaart maar slechts
stempel in paspoort gegeven, die tijdens reis door verschillende autoriteiten
niet werd geaccepteerdg,ng 598regpo R'dam-Rijnmondonvoldoende
opgetreden n.a.v. meldingen vernielingen aan woningng 603vd
regpo R'dam-Rijnmondverzoeker kon zich pas op 15 januari 1996 bij vd
vervoegen voor uitreiking van op 2 mei 1995 verleende vtvg 608regpo
R'dam-Rijnmondklachtbrief (over uitblijven bevestiging ontvangst aangifte)
niet beantwoordg 614regpo Groningenwoning binnengetreden
en schade aan woning en inventaris aangerichtng,goJustitie nr.min/zboklachtoordeel 016INDbrief
met verzoek om vtv niet beantwoordnb 019arr.parket
Den Haagten onrechte dagvaarding verzonden aan zoonnb 023INDnaam
onjuist vermeld in verblijfsdocument* g 024gempo
Spijkenisse, rijpo Dordrechtverzoeker bij aanhouding geslagen en geschopt,
binnengetreden in woning op verdenking van vernieling ruit en daarover niet
verhoordb 025BUIZA&JUST/Visadienstnog geen
mvv verstrektnb  BUIZA/ambassade Pekingnog geen
mvv verstrekt, paspoort ingenomen zonder verklaring en bewijs van inname,
geen nader bericht gezonden, geweigerd opheldering te gevennb,go026Raad v. Rechtsbijstand Leeuwardenbrief niet schriftelijk
beantwoordnb 027selectie-adviescie.uitblijven
reactie op verzoek om overplaatsing nb  Den Boschnaar
andere pi  037arr.parket Den Haaggeen beslissing op beroep#
nb 038arr.parket Den Haaggeen beslissing op beroepschrift*#
g 051INDniet gereageerd op briefnb 064Rijksinrichtingverzoek
om vergoeding warme maaltijden afgewe- ng  Veldzicht
te Balkbrugzen  079arr.parket Zutphenonvoldoende voortvarend
gehandeld m.b.t. b  arr.parket Den Haagproces-verbaal
Arbeidsinspectienb 087arr.parket Alkmaar arr.parket
Haarlemnog niet inhoudelijk gereageerd op brief n.a.v. onderzoek politie
naar omstandigheden overlijden zoong g 093pi
Nieuw Vosseveld pi Oosterhoek Dienst Beveiligd Vervoerverzoeker
enkele uren in transportcel geplaatst zonder uitleg en zonder gelegenheid
om te roken, in arrestantenbus geplaatst in vervoershokje, laat eten verstrektng ng ng095RvdK Amsterdamonvoldoende actie ondernomen t.a.v. begeleiding
proefomgangsregeling verzoeker met zoonng 096BUIZA&JUST/IND/Bureauniet
schriftelijk geïnformeerd over afwijzing visumaanvraagng Visadienst    BUIZA/ambassade Boekarestmoeizaam
telefonisch contactg,ng 108Raad v. Rechtsbijstandniet
beslist op toevoegingsaanvraag, uitblijven beslissing op beroep*
g  Den Haag   118hoofd FEZ Gerechtelijkegeweigerd
rentevergoeding toe te kennen voor periode inbeslagname Diensten Amsterdam
bedrag van f 42.400 en i.v.m. late teruggave bedrag* g,ng122arr.parket Den Boschafwijzend beslist op verzoek tot
verwijdering van sepotbeslissing uit algemeen documentatieregisterng124DEF/KMAR Schipholoriginele documentatie zoekgemaakt   Ministerieniet gereageerd op verzoek om onderzoek
in te stellen naar verblijfplaats documenten# g,ng,go 129ovj
Amsterdamondanks telefonische rappels niet gereageerd op brievenng161arr.parket A'damproces-verbaal diefstal bromfiets nog
niet behandeld, verzoeker niet laten weten wanneer de zaak zou worden behandeldg,ng165INDtrage afhandeling bezwaarschriftg 167BUIZA&JUST/IND/Visadienstgeen
ontvangstbevestiging bezwaarschrift gestuurd en hiervoor ontoereikende reden
opgegeveng 175arr.parket Rotterdamvoorbijgegaan
aan in beroepschrift opgegeven getuigen; verzoeker niet voor zitting op hoogte
gebracht van aanvullend proces-verbaal; geen excuses aangeboden*# g,ng186ovj Haarlembrieven advocaat niet adequaat beantwoordg,ng arr.parket Haarlempers ingelicht over strafvervolging tegen
verzoekers terwijl zij zelf nog niet op de hoogte wareng 192CJIBniet
toestaan van betaling boete in termijnenng 202INDlange
behandelingsduur naturalisatieverzoeken van verzoeker, zijn vrouw en dochterg207gempo Heerlenverzoeker bij heenzending minder geld teruggegeven
dan hij bij insluiting had afgegeven, niet adequaat gereageerd op klachtbriefg arr.parket Maastrichtniet gereageerd op klachtbriefg221rijkspolitie Beek-Schinnenwijze van optreden nadat verzoeker
bestuurder auto had aangesproken die zijn erf was opgereden om te kunnen keren,
optreden rond aanhouding verzoekerng,go 229griffies
sector Bestuursrecht arr. rechtbankniet voldaan aan verzoek om acceptgirokaarten
van verschuldigde griffierechten op naam van onderneming te stellen#
g,go  Breda en Den Bosch   235arr.parket Zwollewijze
van behandeling strafzaak tegen verdachte van mishandeling# g,go238gempo Roosendaal/Nispengedrag politieambtenaren rond
aanhoudingg,ng  rijkspo Halsteren g,ng,go regpo MW Brabantafhandeling klacht (onvoldoende en niet
objectief g  burgemeester R'daal/Nispenonderzoek)g239INDgeen ontvangstbevestiging naturalisatieverzoek, niet
meegedeeld dat verzoek werd doorgezonden naar gemeente Beverwijk#
g 240Ministerweigering kosten te vergoeden die verzoeker
gemaakt heeft om een ten onrechte opgelegde WAHV-beschikking te laten vernietigenng241Ministergeen schadevergoeding voor zoon, wiens gestolen
bromfiets het OM ten onrechte heeft teruggegeven aan degene bij wie hij inbeslaggenomen
wasng 244vd regpo A'dam-Amstellandgeen gelegenheid
geboden om ter plaatse verzoek om mvv in te dieneng  INDontvangen
advies korpschef pas laat geregistreerd, toezegging per telex zenden machtiging
niet nagekomeng 246RvdK Arnhemwijze van uitvoeren
onderzoek t.b.v. advies aan kantonrechter over voogdij en omgangsregeling
verzoeker met zijn zoon, betrekken moeder van verzoeker bij onderzoekg,ng253arr.parket Haarlemniet inhoudelijk gereageerd op brief
waarin verzoeker parket aansprakelijk stelde voor schade i.v.m. beslag op
autog 254Ministeriebeschikte in strijd met
verklaring nog over afschrift pv uit 1946ng 258Bureau
Tandheelkundeaanvraag om gebitsprothese afgewezenng 268regpo
Limburg-Z.wijze van optreden in conflict tussen verzoeker en diens buren
(geweigerd aangifte op te nemen, echtgenote beledigd, klachtbrief niet beantwoord)g,ng Ministerniet gereageerd op briefg 270INDnog
geen inhoudelijke beslissing op verzoek om toelating als vluchteling, resp.
om verlening van een verblijfsvergunning, klachtenlijn niet tijdig gereageerd
op klachtg 271DJIniet tegemoetgekomen aan wens
om (financiële) rechtspositie verzoeker (free-lance geestelijk verzorger
voor hindoes in detentie) te verbeterenng 272arr.parket
Middelburgin brieven niet ingegaan op argumenten verzoeker op grond
waarvan deze stelt niet schuldig te zijn aan een strafbaar feitg284INDIraaks nationaal identiteitsbewijs, ingenomen in kader
van asielverzoek, bij IND zoekgeraakt, onvoldoende maatregelen genomen om
identiteitsbewijs op te sporen# ng,go 285CJIBbehandeling
zaak rond innen administratieve sanctie van 200,-g,ng 287CJIBnog
niet overgegaan tot restitutie ten onrechte betaalde boete van 150,-#
g 289arr.parket Den Boschweigert grond voor sepotbeslissing
te veranderen van «onvoldoende wettig bewijs« in »ten onrechte
als verdachte aangemerkt«, dit ondanks aandragen informatie waaruit
blijkt dat verzoeker ten onrechte als verdachte van uitkeringsfraude is aangemerktng294arr.parket Den Boschniet gereageerd op brief waarin aangifte
werd gedaan en werd verzocht informatie te verstrekken over wat er met de
aangifte zou worden gedaan# g 296arr.parket Zutphenn.a.v.
huiszoeking informatie verstrekt aan media waaruit kon worden afgeleid dat
verzoeker werd verdacht van betrokkenheid bij frauduleuze handelingen van
bedrijvenng  Ministerten onrechte meegedeeld
dat OM slechts summier persbericht had doen uitgaan, waaruit niet kon worden
afgeleid tegen welke personen het onderzoek zich richtteng  regpo
Twentedrie dagen in verzekering gesteld, vnl. als getuige gehoord dus
langer in verzekering gesteld dan nodig, niet tijdig laten lunchenng ovj Zutphenverzoek om onderbreking inverzekeringstelling
zonder redelijke belangenafweging afgewezenng 308CJIBwil
geen uitstel van betaling of betalingsregeling treffen voor opgelegde geldboeteng311CJIBfouten in administratieve verwerking betaling sanctie
waardoor invorderingsprocedure niet tijdig werd stopgezet*# g,ng  arr.parket
Leeuwardenbij uitoefening verhaalsrecht d.m.v. dwangbevel en executoriaal
derdenbeslag gehandeld in strijd met beginselen behoorlijk bestuurg312dir. Staats- en Strafrechtvergoeding van kosten juridische
bijstand en overige kosten afgewezen# g 325boa Midnet
Nieuwegeinzonder grond proces-verbaal gegeven wegens «grijs rijden»,
bejegeningng,go  regpo Utrechtten onrechte aangehouden,
buitensporig geweld gebruikt, bezoek arts onthouden, vriend onder valse voorwendsels
gebeld om informatie te krijgenng,go 327LBIOvoorbijgegaan
aan beschikking rechtbank, niet toereikend gereageerd op rappels, toezeggingen
niet nagekomeng 342Ministerietrage afhandeling
verzoek om verklaring van geen bezwaar voor oprichten B.V.g 344CJIBontvangst
brief niet bevestigd, brief laat beantwoord, bejegeningg,go 346arr.parket
Bredaniet tevoren geïnformeerd over datum terechtzittingng Ministerslechts 215,- schadevergoeding toegekend nadat verzoeker
zich door verzuim parket niet meer als slachtoffer kon voegen in strafproces,
in brief niet ingegaan op klacht, brief niet beantwoordg,ng 352BUIZA&JUST/Bureau
Visadienstgeweigerd verleende machtigingen tot voorlopig verblijf af
te geven omdat daar niet binnen 6 maanden gebruik van was gemaakt, niet gereageerd
op brieven advocaat* g,ng 367INDbehandelingsduur
verzoek om toelating als vluchtelingg 368INDklachtentelefoon
IND nog niet gereageerd op faxberichtg,ng 385ovj
Den Boschter zitting ontvankelijkheid OM gevorderd, zonder dit tevoren
mee te delen aan verdachten of verdediging, wel tevoren hierover gesproken
met politierechterg,ng  Ministerklacht ongegrond
verklaard en geweigerd schade te vergoedenng 398regpo
MW-Brabantwijze waarop politie is omgegaan met door zoon en buren over
en weer gepleegde vernielingenng  arr.parket Bredahem
bij afhandeling strafzaak, anders dan buren, niet heeft behandeld als slachtofferng401regpo MW-Brabantonvoldoende onderzoek gedaan naar toedracht
verkeersongeval en aangetroffen situatie niet vastgelegd, klacht afgedaan
zonder op alle vragen in te gaang,ng 409ministeriewijze
van uitvoering taak van toezichthouder ingevolge Wet opneming buitenlandse
pleegkinderenng 411RvdK Zwollewijze van onderzoek
naar en rapportage over mogelijkheden van voortzetting omgangsregeling verzoeker
met zijn kind, duur onderzoekg,ng 413CJIBkennisgeving
van verhaal gezonden pas nadat verschuldigde bedrag van girorekening verzoekster
was afgeschrevenng 419INDverzoeker (asielzoeker)
al gepresenteerd aan Angolese ambassade terwijl hij nog een voorlopige voorziening
kon aanvrageng  regpo Gelderland-Middenadvocaat
verkeerd geïnformeerd over verblijfplaats verzoekerng 420gempo
De Biltverzoeker benaderd n.a.v. gerucht, geweigerd in dit verband aangifte
van smaad dan wel valse aangifte op te nemenng  regpo
Utrechtin brief niet ingegaan op klacht over optreden politie De Biltg Ministerniet gereageerd op briefg 428INDwijze
waarop contactambtenaar nader gehoor in kader van asielverzoek heeft afgenomeng,ng,go432DBVop 10 maart 1995 gepland transport verzoeker van pi
naar ziekenhuis op laatste moment niet door laten gaan; 4 dagen later niet
verschenen bij pi om verzoeker volgens afspraak naar ziekenhuis te brengen#*
g,go 437CJIB arr.parket Den Haagbetalingsregeling voor
geldboetes beëindigd zonder verzoeker rechtstreeks te informeren#
g ng 440arr.parket Rotterdamondanks rappels
en mondelinge toezegging niet gereageerd op briefg 443regpo
R'dam-Rijnmondaangiften van valsheid in geschrift niet in behandeling
genomenng  arr.parket R'damniet gereageerd op
brief met klacht hierover en verzoek tot actieng 447Ministeriegehanteerde
termijnen in procedure aanvraag beginseltoestemming voor opneming buitenlands
pleegkind* g 464griffie kg Den Haagop verzoekschrift
niet onmiddellijk datumstempel gezet, waardoor verzoekers door de kg niet
ontvankelijk zijn verklaardg 469gempo A'dambij
huiszoeking geldbedrag in beslag genomen en niet teruggegevenng regpo A'dam-Amstellandmishandelingng  arr.parket
A'damaangifte van vermissing geldbedrag niet met vereiste voortvarendheid
afgehandeldg  beheerder regpo A'damklachten
niet afgehandeldg 476gempo Middelburg gempo Vlissingen rijpo
Arnemuiden regpo Zeelandwijze waarop is omgegaan met meldingen
over gedrag buurman, die uiteindelijk verzoekers echtgenote van het leven
beroofdego 485INDuitblijven beslissing op verzoek
om verblijfsvergunningg,ng 486INDuitblijven
beslissing over verblijfstitel ondanks toezeggingeng,ng 495afd.
FEZ gerechtelijke diensten arr. Den Haagadministratieve afhandeling
rond intrekking dagvaarding en betaling griffierechtg,ng 498INDrechterlijke
beslissing over opheffing vreemdelingenbewaring genegeerd;* g vd regpo Haaglanden DEF/Kmar Schipholovergebracht naar
Schiphol en volgende dag uitgezetg ng 502INDnog
geen uitsluitsel gegeven op verzoek om toelating als vluchteling, terwijl
Raad van State in 1993 (fictieve) weigering toelating had vernietigdnb506CJIBverhaal genomen op bankrekening voor inning verhoging
sanctie terwijl sanctie was betaald; onjuiste opmerking in briefg509arr.parket Den Haagadministratieve handelingen rond dagvaarding
en transactieaanbod g,ng  afd. FEZ gerechtelijke diensten
Den Haagondanks transactie veroordeeld voor verkeersovertreding; niet
inhoudelijk gereageerd op briefg 510beheerder regpo
MW-Brabantbrief ondanks rappel niet beantwoordg  arr.parket
Bredabrief ondanks rappel niet beantwoordg 519CJIBwil
geen betalingsregeling treffen voor aantal sanctiesng 525RvdK
DordrechtRiagg betrokken bij onderzoek naar omgangsregeling verzoeker
met zoong,ng 531griffie arr.parket Den Boschnamen
verdachten vermeld op formulier «toekenning vergoedingen» en op
bankafschrift bij overmaking van declaratie verzoeker, die als deskundige
is gehoord in een strafzaakng 533regpo Zaanstreek-Waterlandsituatie
verkeerd ingeschat waardoor familielid verzoekers is doodgeschoten; nabestaanden
pas laat geïnformeerd over overlijden familielidng  beheerder
regpo Zaanstreek-Wniet op alle onderdelen van ingediende klacht ingegaang hovj Haarlem ng 535regpo Zeelandverzoeker
bij of na inbeslagneming auto niet geïnformeerd hoe hij die terug kon
krijgen; verzoeker niet verteld dat auto zou worden vernietigdng arr.parket Middelburgverzoeker niet verteld dat auto zou
worden vernietigd* ng 540gempo Naaldwijkoptreden
jegens verzoeker (staande houden; legiti g,ng,go  gempo
Monstermatie; bejegening; geweldgebruik)  gempo 's-Gravenhage   rijpo 's-Gravenhage    SZW/DIA   542Ministerwijze
waarop klacht verzoeker is onderzocht, duur g,ng  parket
pg A'dam klachtbehandeling   arr.parket A'dam  550griffie
kg Utrechtverzoeker er niet op gewezen dat onder omstandigheden vermindering
griffierecht kan worden verleend en geweigerd hem alsnog daarvoor in aanmerking
te brengen* g 551Ministerniet ingegaan op klacht
over handelwijze kantongerecht m.b.t. ten onrechte opgelegde sanctie WAHV;
verzoek om schadevergoeding afgewezen (voorbijgegaan aan kosten juridische
bijstand)g,ng 564parket pg Den Haagantwoord
op verzoek om teruggave inbeslaggenomen paspoort# g 569INDbehandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op verzoek om toelating als vluchteling;
uitblijven reactie Klachtenlijng,go 571INDlange
behandelingsduur bezwaarschrift tegen niet tijdig beslissen op asielverzoek
verzoeker en zijn dochterg 572arr.parket Bredabrief
met verzoek om strafvervolging in te stellen tegen voormalige werkgever van
echtgenote verzoeker niet beantwoordg 573IND BUIZA/ambassade
Boekarestondanks toezegging Klachtenlijn nog geen beschikking ontvangen
op visumaanvraag t.b.v. Roemeense zakenrelatie* ng 575Ministerwachttijd
voor plaatsing in tbs-kliniek; uitvoering maatregel terbeschikkingstelling
(art. 15-onderzoek)g,ng 580parket PG Den Boschniet
adequaat gereageerd op brief (geen antwoord op vraag over wel/geen strafrechtelijk
onderzoek i.v.m. mogelijke belangenverstrengeling leden openbaar bestuur provincie
Limburg bij verkoop Bouwfonds Limb. gemeenten)g 587CJIBvoorstel
voor betalingsregeling geldboete afgewezenng 588landelijk
bureau OMverzoeker zonder goede redenen aangemerkt als vluchtgevaarlijkng593INDlange behandelingsduur bezwaarschrift tegen beslissing
om voorwaardelijke verblijfsvergunning te verlenen en oorspronkelijke verzoeken
om toelating onherroepelijk buiten behandeling te stellen; niet eerder dan
op 11–3-96 erkend dat verzoeker zich voor 1–1-94 in Nederland
had gemeld, waardoor zij recht had op een A-statusg 595PI
Nieuw Vosseveld tezonder medeweten verzoeker gegevens uitgewisng Vught en Justitieel Complexseld, inbreuk op privacy  Koning
Willem II te Tilburg   600INDhoudt onvoldoende toezicht op
functioneren contactambtenaren bij nader gehoor in asielprocedure*
g,ng 601parket pg Den Haagafhandeling klacht over optreden
rijksrechercheg,ng 610INDgedrag jegens verzoeker
(o.m. niet adequate reactie op offerte; bejegening; verwijdering uit aanmeldcentrum
zonder opgaaf van reden; verwijdering uit tolkenbestand IND; geen antwoord
op brieven)g,ng 611INDondanks toezegging nog
niet beslist op bezwaarschrift tegen afwijzende beslissing op verzoek om verblijfsvergunning
en toelating als vluchtelingg 613griffie kg Helmondniet
bereikbaar per fax; verzoeker ten onrechte griffierechtnota gestuurd; onheus
bejegendg,ng,go  griffie arr.parketreactie op
klachten over griffie Helmondg,ng  Den Bosch   615arr.parket
Den Haagboete laten innen zonder van tevoren te melden dat tot executie
zou worden overgegaan; niet inhoudelijk gereageerd op brieven*
g,goLandbouw, Natuurbeheer en Visserij nr.min/zboklachtoordeel 035Landinrichtingscie.
Elburgeenzijdig bestekwijziging doorgevoerd, geen reactie op briefng,go056IPO-DLOgeweigerd schade te vergoeden aan fruitbedrijf
als gevolg van proeven met feromonen# ng 063VIB Hoensbroekverzoeker
geen melding gedaan van inschrijving voor partij kaasg,ng 242DIAAMvoldoet
niet aan controleverplichting in verordening (EEG) nr. 1516/74 en weigert
aansprakelijkheid te aanvaarden voor schade die verzoeker (suikerbietenteler)
daardoor geleden stelt te hebbenng 362AID Eindhovengeweigerd
mee te delen wie klacht had ingediend over mogelijke vergiftiging paardngOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen nr.min/zboklachtoordeel 002IBG/UOnog
geen beslissing genomen op aanvraag ontslaguitkering, telefonisch meegedeeld
dat verzoeker nog minstens 5 weken moest wachten en geen voorschot zou worden
verstrektb,nb 012OVBVvolhard in vordering wegens
onterecht kaartbezitb 028IBG/SFzonder aanmaning
overgegaan tot dwanginvordering achterstallige termijnen langlopende studieschuld*
nb 034OVBVvolhard in vordering wegens onterecht kaartbezitb039IBG/UOwijze van terugvorderen teveel betaalde uitkeringnb047IBG/SFten onrechte overgegaan tot invordering zonder
verzoeker te informeren over omvang studieschuld, brieven niet adequaat beantwoordb,nb057rijksgecommitteerdeklacht over examen niet gegrond verklaard
zonder toereikende motivatieb  inspectie onderwijsoordeel
rijksgecommitteerde overgenomenb 058Ministerieteruggekomen
op toezegging om rechtspositieregeling voor burgerpersoneel van het ministerie
van Defensie naar analogie op verzoekers (onderwijzend personeel defensiescholen
Duitsland) toe te passenb,nb 060OVBVf 662,59
in rekening gebracht wegens onterecht bezit OV-Studentenkaartb105staatssecretarisniet beslist op beroepschriftg106DOBterwijl verzoeker geen (juist geadresseerde) acceptgiro's
had ontvangen toch ontvanginrichtingen verzegeldng 123OVBV
Rotterdamvolhardt in vordering 409,15 wegens onterecht kaartbezitng145OVBVvolhardt in vordering 644,75 wegens onterecht bezit
OV-kaartng 149OVBVvolhardt in vordering 331,25
wegens onterecht bezit OV-kaartng 154OVBVvolhardt
in vordering 331,25 wegens onterecht bezit OV-kaart* g 155OVBVvolhardt
in vordering 331,25 wegens onterecht bezit OV-kaartng 173TNO
Delftin actualiteitenprogramma misleidende informatie gegeven over strandrolstoelg,ng178DOB Den Haagaanmerken verzoeker als «inwonende»
bij zijn broer, waardoor beiden afzonderlijk omroepbijdragen zijn verschuldigdng180IBGvolhardt in aan dochter in rekening gebrachte kosten
dwanginvordering# ng 199OVBVvolhardt in vordering
f 993,75 wegen onterecht kaartbezitng 219IBG/BBJnog
geen nieuwe beslissing genomen op bezwaarschrift# g 247OVBVvolhardt
in vordering 331,25 wegens onterecht kaartbezitng 265DOBtoonzetting
brief waarin verzoeker ten onrechte wordt aangemaand om te voldoen aan zijn
wettelijke aangifte- en betalingsverplichting*# g,go 274IBG/UOonvoldoende
geïnformeerd over gevolgen vervallen anticumulatiebepalingen, onvoldoende
medewerking helpdeskg,ng,go 309OVBVvolhardt
in vordering 3608,25 wegens onterecht bezit OV-kaartng 310OVBVincassobureau
ingeschakeld ter invordering schuld en volhard in verhaal incassokostenng317IBG/CBAPvoornamen zoon verzoeker verkeerd geregistreerdng319OVBVvolhardt in vordering 1 325,- wegens onterecht
kaartbezitng 333IBG/BBJweigering toekenning
rentevergoeding na vernietiging herzieningsbeslissingen waardoor studiefinanciering
was ingetrokken# g,ng 355OVBVvolhardt in vordering
1 987,50 wegens onterecht kaartbezitng 378IBG/UOzonder
vooraankondiging teveel betaalde uitkering met te ontvangen uitkering verrekendg430DOB Den Haagaanmaningskosten berekend omdat automatische
incasso omroepbijdrage over een bepaalde periode niet mogelijk bleek, aanmaningskosten
berekend voor niet betalen aanmaningskostenng 465IBG/TSLdwangbevel
laten betekenen terwijl verzoeker niet eerst een aanmaning had ontvangengo483OVBVvolhardt in vordering wegens onterecht kaartbezitng487IBG/TSLdwangbevel betekend zonder voorafgaande aanmaningg489IBG/SFvolhardt in i.v.m. invordering kortlopende studieschuld
in rekening gebrachte invorderings- en betekeningskosten en wettelijke renteng532OVBVvolhardt in vordering 331,25 wegens onterecht bezit
OV-kaartng 543DOB Maarssenoptreden controlefunctionarissen;
afhandeling klachtbrief hieroverg,ng 561OVBVvolhardt
in vordering 331,25 wegens onterecht bezit OV-kaartng 570College
van bestuurweigert cursusgeld Basiscursus sociale wetenng Open universiteit Heerlenschappen te restitueren  591insp.
beroepsond. Bredawijze van afhandeling klachtg 596IBGtermijnen
studieschuld ingevorderd via deurwaarder (waardoor verzoeker rente en kosten
in rekening zijn gebracht) nadat hij openstaande bedrag had afbetaald*
gSociale Zaken en Werkgelegenheid nr.min/zboklachtoordeel 003RDA
Rijswijkbij verlenen ontslagvergunning ten onrechte voorbijgegaan aan
verweer m.b.t. zwakke arbeidsmarktpositie, motivering ontslagvergunning schiet
tekortb,nb 004Arbeidsbureau A'dam NWverzoeker
niet in aanmerking gebracht voor selectie vacature vanwege onvoldoende beheersing
Nederlandse taalnb 006SFBklacht laat afgehandeld,
onvoldoende informatie over wijziging mate arbeidsongeschiktheid na herkeuring,
toezegging niet nagekomen, onjuiste mededeling over inschrijving arbeidsbureau#
nb,go 011RDA Dordrechtgeen ontslagvergunning verleend voor
werknemer, afwijzing onjuist gemotiveerdb,nb 029RBA
Tilburg, CBAgeen adequaat antwoord gegeven op vraag over afhandeling
aanvraag tewerkstellingsvergunningg 032RDA Venloten
onrechte ontslagvergunning verleend, door werkgever aangedragen feiten en
argumenten onvoldoende op juistheid onderzochtb 045RBA
Den Haag/Delftverzoeker uitsluitend bemiddeld voor functies die niet
aansluiten bij opleidingsniveau, geregistreerd als behorend tot etnische minderheidb052BVGniet geïnformeerd over opgeven wijziging tariefgroep
m.b.t. WAO-uitkeringgo  FIN/BD/P Eindhovenondanks
indeling in juiste tariefgroep verzoeker voorlopige aanslag inkomstenbelasting
gestuurd, ten onrechte geen kwijtschelding verleendng 066RDA
Den Haag/Delftverlenen onslagvergunning onvoldoende gemotiveerdg,ng072GAK A'dam-Kronenburghandelwijze inzake WAO-uitkering
vrouwg,ng 073opsporingsfunctionarissen GAK Leeuwardenwijze
van behandeling verzoeker en diens zoon in het kader van een onderzoek naar
een ex-cliënt van verzoekerng 074RDA West-Utrechtten
onrechte ontslagvergunning verleend, geen nader onderzoek gedaan naar juistheid
beweringen werkgeverng 077RDA N/O Brabantniet
beslist op aanvraag ontslagvergunning voor werknemer maar in plaats daarvan
gepoogd te bemiddelen in arbeidsconflict, niet gereageerd op briefng,go083Arbeidsbureau Bergen op Zoomverzoeker niet schriftelijk
geïnformeerd over verstrijken termijn inschrijving als werkzoekende,
niet ingegaan op verzoek om beëindiging registratie ongedaan te maken.*
g 091RDA Breda e.o. laat beslist op aanvraag ontslagvergunning
terwijl ontslagadviescommissie al advies had uitgebrachtg 092Detam
Apeldoornten onrecht op standpunt gesteld dat verzoekster ng Detam Utrechtin het kader van arbeidstherapie heeft gewerktng097RDA Flevolandten onrechte ontslagvergunning verleend,
voorbijgegaan aan argumenten verzoeker, geen belangenafweging, verweer niet
goed in ontslagvergunning weergegeven, onvoldoende tijd gehad om verweer te
bestuderenng 101RDA Rijnmondonvoldoende onderzoek
gedaan naar juistheid stellingen werkgever bij ontslagaanvraag, ontslagvergunning
onvoldoende gemotiveerdg 112GAK Venloten onrechte
opnieuw opgeroepen voor onderzoek, zonder toestemming informatie ingewonnen
bij specialistg,ng 119SVB Amstelveenniet voldaan
aan verzoek om jaaropgave aan te passenng 126SVB
Den Haagi.v.m. aanvraag AWW-uitkering onvoldoende actief opgesteldg,ng130GAK Amsterdamnalatig bij afhandeling bezwaarschriften
en daarmee samenhangende correspondentieg 133RDA
Utrechtten onrechte ontslagvergunning verleend, voorbijgegaan aan verweer
verzoeker en volstaan met één ronde van hoor en wederhoorng143Arbeidsbureau A'dam Nw-Westonjuiste voorlichting over
kosten kinderopvang tijdens scholingng 150RDA Rijnmondonderbouwing/motivering
verlenen ontslagvergunning voor verzoekerng 163GAK
Den Haagniet geïnformeerd over uitkomsten onderzoek naar arbeidsongeschiktheidg168RDA Apeldoornten onrechte ontslagvergunning afgegeveng,ng179Arbeidsbureau Zutphenverzoek zoon om afgifte noodzakelijkheidsverklaring
afgewezenng 182GUO Rijswijknog geen beslissing
genomen over recht verzoeker op AAW/WAO-uitkeringg  MAD
GUO Arnhem   184GAK Apeldoornlaat geïnformeerd over herstel
werknemerng  GAK Haarlemweigering om afschrift
hersteldmelding af te gevenng 187RDA Amsterdamten
onrechte ontslagvergunning verleendng 194GAK RotterdamGAK
legt wetsartikelen niet uit («iedere Nederlander wordt geacht de wet
te kennen«)g 204RDA Haarlemten onrechte
ontslagvergunning afgegeven (verweer verzoekster meegewogen, beslissing onvoldoende
gemotiveerd), brief niet beantwoord# g 205RDA Arnhemverzoeker
laten weten dat ontslagprocedure niet onnodig lang heeft geduurd, terwijl
verzoeker (als aanvrager) vond van wel# g 206Bedrijfsvereniging
voor Bank en Verzekeringswezen, Groothandel en Vrije Beroepenover aanvraag
ontslagvergunning verzoeker (werknemer GAK) arbeidsdeskundige GAK (niet onafhankelijk)
advies laten uitbrengen aan RDAng 209RDA Amsterdamten
onrechte ontslagvergunning verleend (ongevraagd op stoel werkgeefster gaan
zitten, zonder informatie vooraf persoonlijke gegevens opgevraagd bij IND,
verzoeker niet laten reageren op door IND verstrekt informatie, gehandeld
in strijd met gelijkheidsbeginsel door in vrijwel identiek geval tegenovergestelde
beslissing te nemeng 210GAK Arnhemverzoekster
half jaar na herbeoordeling arbeidsongeschiktheid weer opgeroepen voor het
bepalen van de mate van haar arbeidsongeschiktheidg,ng 211Centraal
Bureau voor de grafische bedrijventen onrechte ontslagvergunning verleend,
en werkgeefster daarvan eerder op de hoogte gesteld dan verzoekster zelfg,ng 216GAK Rijswijkverzoekster bericht over arbeidsongeschiktheid
werknemer terwijl die alweer aan het werk wasg,ng  GAK
Den Haagvoor beoordeling in rekening gebrachte bedrag nog niet gecrediteerdg217GAK Alkmaaronheuse bejegening tijdens herkeuring arbeidsongeschiktheid
(voortdurend geeuwen, laatdunkend toegesproken en lichamelijk onderzoek ruw
uitgevoerd)go 220RDA Den Boschgeen ontslagvergunning
verleend (beslissing onvoldoende gemotiveerd, onvoldoende rekening gehouden
met argumenten verzoeker, ontslagaanvraag onvoldoende voortvarend afgehandeld)g,ng225SVB Alkmaarverzoeker pas na diens verzoek jaaropgave
gestuurd van AOW-pensioen overleden echtgenote, in jaaropgave onderscheid
gemaakt tussen uitbetaalde bedrag voor en na overlijden* g,ng227Arbeidsbureau Rotterdam-N. herhaalde malen niet voldaan
aan verzoek om twee bewijzen van inschrijving, foutief geïnformeerd over
opleidingen, gevolgde opleidingen niet geregistreerd, slordigheden m.b.t.
afspraken, niet bericht of hij in «eigen boekhoudkundig traject»
kon worden geplaatst* g,ng,go 231Centraal Bureau
voor de grafische bedrijvenontslagvergunning verleend zonder te onderzoeken
of enkele maanden eerder vastgestelde ontslaggronden nog van toepassing wareng256RDA Hengeloten onrechte ontslagvergunning verleend (bedrijfseconomische
noodzaak onvoldoende duidelijk gemaakt, in strijd met anciënniteitsbeginsel)ng259SFB Rotterdamhandelwijze in kader van schattingsprocedureg,ng260Centraal Bureau voor de grafische bedrijventen onrechte
ontslagvergunning verleend (geen gelegenheid tot deugdelijk verweer, te weinig
gegevens m.b.t. financiële noodzaak ontslag)ng 263GAK
Den Haagtraineren gang van zaken waardoor rechter nog steeds niet is
toegekomen aan inhoudelijke toetsing beroepg 278RDA
Rotterdamten onrechte ontslagvergunning verleend (verweer onvoldoende
meegewogen, beslissing onvoldoende gemotiveerd)ng 281RDA
Utrechtontslagvergunning verstrekt zonder kennis te hebben genomen van
tweede verweer verzoekerg 283SVB Amstelveenonvoldoende
geïnformeerd over mogelijkheid om een in Australië opgebouwd ouderdomspensioen
te claimenng 299RDA Rijswijkten onrechte ontslagvergunning
afgegeven (niet deugdelijk gemotiveerd, klachtbrieven niet toereikend beantwoord)g306RBA Groningenbesloten actieve dienstverlening aan verzoeker
(werkzoekende) te beëindigen, hiervoor gegeven argumenten ondeugdelijkg,ng314Tica BVG EZ/dir. Marktwerking VWS/dir. Verzekeringen,
Marktordening en Prijsvorming onvoldoende voortvarend en adequaat omgegaan
met signalen over ongelijkheid rechtsposities thuiszorginstellingen met medewerkers
in vaste dienst en thuiszorginstellingen die alleen bemiddelenng    315DETAMverzoekster in ziektewetperiode niet geholpen
bij terugkeer naar werkgeverg 324Centraal Bureau
grafische bedrijven, Amstelveenbij ontslagvergunning onvoldoende rekening
gehouden met verweer verzoekerng 330huurcommissie
Leeuwardenverzoeker meegedeeld verzoekschrift te hebben ontvangen zonder
hem mee te delen van wie, ondanks rappels niet gereageerd op brievenng334RDA Dordrechtten onrechte ontslagvergunning verleend
(door werkgeefster gestelde vermindering van activiteiten onvoldoende aannemelijk
geworden, niet onderzocht of er ander passend werk was, vergunning onvoldoende
gemotiveerd)ng 336GAK Hilversumonvoldoende
adequaat gereageerd op ziekmeldingen werknemerg,ng 338RDA
Apeldoornin ontslagprocedure stukken niet goed bestudeerd, beginsel
hoor en wederhoor geschonden, beslissing onvoldoende gemotiveerd, in beslissing
onjuiste wetsartikelen genoemdg,ng 339RDA Den Boschten
onrechte ontslagvergunning verleend (in verweer verzoeker geen aanleiding
gevonden ontslagvergunning niet te verlenen, verweerschrift niet voor commentaar
aan werkgever voorgelegd, volledige ontslagvergunning met «verplichting»
tot beperkte heraanstelling verleend, belangen verzoekster en werkgever niet
tegen elkaar afgewogeng,ng 345RBA Rijswijkonvoldoende
toezicht gehouden op organisatie cursus werkvoorbereider/constructeur door
de Stichting R.g,ng 347RDA Utrechtten onrechte
ontslagvergunning verleend, duur ontslagprocedureg,ng 351arbeidsbureau
Goudatoezegging actief te zoeken naar tijdelijke baan niet nagekomen,
geweigerd verzoeker te woord te staan en brief niet in ontvangst genomeng,ng354GAK A'dam-Kronenburgafwijzend gereageerd op verzoek om
voorschot vakantiegeld, bij bezoek verzoeker aan GAK-kantoor assistentie politie
ingeroepenng 363GAK Den Haagbrief ontoereikend
beantwoord, niet gereageerd op verzoek om aanvulling briefg 370RDA
Zeelandniet geïnformeerd over uitgebracht advies geen ontslagvergunning
te verleneng 373GAK Leeuwardenlaat bericht
over beëindiging werkloosheidsuitkeringnb 375DETAMgeweigerd
rente te vergoeden over nabetaling AAW-uitkering* g,ng 376GAK
A'dam-Kronenburgfraudecontroleur verplichtte zoon op intimiderende wijze
om zich zonder bijstand raadsman beschikbaar te stellen voor verhoor, wijze
afnemen verhoorng  GAK Nederland BVgeen reactie
op klachtbrieveng,ng 383GAK Amsterdamwil niet
tegemoetkomen aan verzoek om post naar correspondentieadres i.p.v. huisadres
te sturenng 384verzekeringsgeneeskundigebejegeninggo GAK Helmond    GAK Helmondonvoldoende actie ondernomen
n.a.v. klachtg 389RDA Rijswijkgrond ontslagvergunning
stemt niet overeen met grond die werkgever had aangedrageng 390RDA
Rotterdamontslagvergunning afgegeven voordat termijn voor voeren verweer
was verstrekeng 399GAK Enschedete traag met
uitbetalen ziekengeld voor werknemerg 400FVP Amstelveengeen
zorg gedragen voor definitieve vaststelling van het recht op en de hoogte
van een FVP-bijdrage t.b.v. voortzetting pensioenopbouw verzoeker tijdens
periode werkloosheidng 402GAK Heerlen en Amsterdamop
hoorzitting dossier niet compleet waardoor beslissing op bezwaarschrift is
vertraagd, toezeggingen niet nagekomeng,ng 403Arbeidsbureau
A'dam ZOintake-gesprek afgezegd terwijl het, toen verzoekster op het
Arbeidsbureau aankwam, toch door kon gaanng 404FVP
Amstelveengeen beslissing op aanvraag om FVP-bijdrage t.b.v. voortzetting
pensioenopbouw tijdens werkloosheidg 408RDA M/W Brabantin
ontslagprocedure gehandeld in strijd met beginsel hoor en wederhoorg410DETAMgeen vergoeding voor schade die verzoekster geleden
heeft doordat ze door de handelwijze van de Detam rond de arbeidsongeschiktheid
van een werkneemster deze niet tijdig ontslag heeft kunnen aanzeggenng412DETAM (nu Cadans)wijze waarop uitvoering is gegeven aan
uitspraak rechtbank waarin beslissing om AAW/WAO-uitkering in te trekken is
vernietigdg,ng 424RDA NHN te Alkmaarin ontslagprocedure
informatie achtergehouden over financiële positie werkgever, anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepastg,ng 425RDA NHN
te Alkmaarin ontslagprocedure ten onrechte voorbijgegaan aan verweer
verzoeker, anciënniteitsbeginsel niet juist toegepastg,ng426RDA NHN te Alkmaarin ontslagprocedure beginsel van hoor
en wederhoor geschonden, anciënniteitsbeginsel niet juist toegepast;
medewerker RBA die betrokken was bij ontslagprocedure ook betrokken bij klachtprocedureg,ng431GAK Nijmegenaansprakelijkheid geweigerd voor rol vml.
GMD bij plaatsen werknemer in bedrijf verzoekerng  RBA
Nijmegenaansprakelijkheid geweigerd m.b.t. weigeren ontslagvergunning
voor betrokken werknemer ng 436GAK Den Haagzich
niet gehouden aan toezegging nabetaling over in 1989 beëindigde WW-uitkeringng438GAK Bredaonheuse bejegening door verzekeringsgeneeskundige
tijdens keuring; wijze van afhandeling klachtg,go 439GAK
Amstelveenwijze van advisering RDA in ontslagprocedureng446GAK Sloterdijkverklaring verzoeker over reden ontslagname
ter kennis van vml. werkgever gebracht, die gegevens doorspeelde aan nieuwe
werkgever, waardoor verzoeker in proeftijd is ontslagen* g 461SVB
Den Boschoptreden medewerker buitendienst tegen verzoeker (i.v.m. onderzoek
naar haar woon- en leefsituatie)g,ng 463RDA Utrechtbeslissing
ontslagvergunning onjuist en ontoereikend gemotiveerdng 466RDA
Arnhemin ontslagprocedure onvoldoende onderzoek verricht en anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepastng 467RDA Apeldoornontslagvergunning
afgegeven terwijl verzoeker bij Arbeitsgericht Essen procedure had aangespannen
tegen ontslag op staande voetg,ng 468RDA Lelystadten
onrechte ontslagvergunning verleendng 478Inspectiediensthandelwijze
rond onderzoeken bij verzoeker (een stichting werkzaam in de jeugdhulpverlening)g,ng480DETAM Utrechtin beroepschrift tegen uitspraak rechtbank
op een namens cliënt verzoeker (advocaat) ingesteld beroep namen genoemd
van een aantal van zijn andere cliëntenng 484RDA
Alphen a/d Rijnten onrechte ontslagvergunning verleend, beginsel hoor
en wederhoor geschonden, ontslagvergunning onvoldoende gemotiveerdg,ng491RDA Rotterdamin ontslagprocedure argumenten werkgever
onvoldoende op juistheid onderzocht en voorbijgegaan aan verweer verzoekerng492GAK Amsterdamverzoek om WAO-uitkering in verband met
afkoopsom aan te vullen van 70 naar 80% afgewezenng 493GAK
Maastrichtonzorgvuldige en trage handelwijze rond vaststellen van en
berichtgeving over WW-uitkering; reactie op klachtbriefg 540gempo
Naaldwijk gempo Monster gempo 's-Gravenhage JUST/rijpo 's-Gravenhage 
DIA optreden jegens verzoeker (staande houden; legitimatie; bejegening;
geweldgebruik)g,ng,go 541RDA Leeuwardenten
onrechte ontslagvergunning afgegeven (verweer verzoeker niet meegewogen; financiële
gegevens werkgever zonder meer voor waar aangenomen)g,ng 544RDA
Den Boschten onrechte ontslagvergunning verleend (onvoldoende onderzoek
naar bedrijfseconomische noodzaak ontslag, in strijd met anciënniteitsbeginsel
gehandeld); ontslagvergunning per fax aan werkgever gezonden waardoor arbeidsovereenkomst
eerder opgezegd kon wordeng,ng 546GAK Regio Westklacht
verzoeker over looncontrole bij zijn bedrijf niet juist afgehandeldg,ng548huurcommissie A'damafhandeling klachten over onderzoek
i.v.m. voorstel tot huurprijsverhoging* g,ng 553RDA
Nijmegengeen ontslagvergunning afgegeven voor werkneemster verzoeker
(anciënniteitsbeginsel niet juist toegepast; motivatie ontoereikend;
beginsel hoor en wederhoor geschonden; aanvraag niet voortvarend behandeld;
niet meegedeeld dat beslissing niet binnen 8 weken kon worden genomen)g,ng559GAK Utrechtschadevergoeding voor te late betaling WW-uitkering
afgewezen; GAK vindt dat Spaanse uitkeringsinstantie aansprakelijk isng565RDA Bredageweigerd ontslagvergunning te verlenen voor
werknemer verzoeker; tijdens ontslagprocedure niet in kennis gesteld van verweer
werkneemster; geweigerd schade i.v.m. niet verlenen ontslagvergunning te vergoedenng566RDA Rotterdamten onrechte ontslagvergunning verleend
(onjuist en ontoereikend gemotiveerd)g 576arbeidsbureau
A'dam-Oosthandelwijze rond beroepsonderzoekg,ng  Top
Centrebelofte nazorg cursus «Heroriëntatie voor Hoger Opgeleiden»
niet nagekomenng  RBA A'damklachtbrief niet
beantwoordg 579GAK A'dam-Sloterdijkontwijkend
geantwoord op vragen over het aan derden verstrekken van informatie uit psychologisch
rapport; vermelding onjuiste bewoordingen niet ongedaan gemaakt en niet bereid
tot verbetering gestelde diagnose; geweigerd gegevens van voor 1991 uit dossier
verzoeker te verwijderen; klacht niet toereikend afgehandeldng581RDA Tilburgten onrechte ontslagvergunning verleend (geconcludeerd
dat werk verzoeker per 1–1-96 was beëindigd; meegewerkt aan uitwisseling
reguliere taken vaste medewerkers door Melkert-baan; gehandeld in strijd met
beginselen WAGW; ten onrechte belangrijke rol toegekend aan advies BVG)g,ng583SFB Amsterdamnoodzaakt verzoeker om 25 kilometer te reizen
voor inleveren werkbriefje; in wachtkamer gesprek in kantoor woordelijk te
verstaan* ng 584GAK Amstelveenmet ingang van
december 1994 uitbetaling AAW/WAO-uitkering niet zorgvuldig uitgevoerdg,ng602RDA NO Brabantten onrechte ontslagvergunning verleend
(beslissing onjuist en ontoereikend gemotiveerd)g 607DETAMafwijzende
reactie op verzoek om oordeel over geestesgesteldheid verzoeker uit medisch
rapport te verwijderen of te laten verifiërenng 609Cadans
Apeldoornverzoek om vergoeding kosten, gemaakt voor ondergaan arbeidskundig
onderzoek, afgewezenngVerkeer en Waterstaat nr.min/zboklachtoordeel 033CBR/CCV
Den Haagwijze van beoordeling mondeling en schriftelijk examen voor
ADR-certificaat, afhandeling klachtb,nb,go 036RDWwijze
van informeren n.a.v. vragen over kentekenbewijs van auto die verzoeker wilde
opslaanb,nb 046RDW Veendamonjuiste/onvolledige
informatie gegeven over inhoud en gevolgen van de invoering van on-lineregistratie
bedrijfsvoorraad en nieuwe handelaarskentekenplatenng 090Ministerniet
beslist op bezwaarschrift tegen goedkeuring dienstregeling openbaar vervoerg117DG Rijkswaterstaat, directie Noord-Holland handelwijze
rond aankoop perceel t.b.v. verbreding wegng,go 121RDW
Veendamweigering bedrag 60,- voor aanvraag vervangend kentekenbewijs
terug te stortenng 125RDW Arnhemverzoeker niet
gewezen op feit dat hij voor invoer auto in Spanje homologatieformulier nodig
hadg 138RLDonvoldoende bekendheid
gegeven aan verlenging termijn waarin bezwaar kon worden aangetekend tegen
aanwijzingsbesluit i.v.m. uitbreiding luchtvaartterrein Maastrichtg139RLDgevoerde procedure rond Aanwijzingsbesluit Luchtvaartterrein
Maastrichtg 140RLDonjuiste informatie verstrekt
over verlenging termijn waarbinnen bezwaarschriften tegen aanwijzingsbesluit
rond uitbreiding Luchtvaartterrein Maastricht konden worden ingediendg146Ministeriehandelwijze in kader van vorderingsprocedure
ex artikel 18 Wegenverkeerswetg,ng 147Ministeriehandelwijze
in kader van vorderingsprocedure ex artikel 18 Wegenverkeerswetg,ng195Rijkswaterstaat Limburgbrieven niet adequaat beantwoord,
opstelling rond verstrijken reactietermijng,ng 203Insp.
Gezondheidszorgklacht over huisarts niet in onderzoek willen nemen omdat
klacht niet tijdig zou zijn ingediendng 213RLDin
reactie op brief niet ingegaan op opmerkingen en vragen rond de kwartaalrapporten
die aan Milieucommissie Luchthaven Maastricht worden verstrekt, in vergadering
Milieucommissie in strijd met werkelijkheid verteld dat hij een artikel uit
een weekblad niet kendeg,ng,go 223RLDten onrechte
meegedeeld dat ter verkrijging van een bewijs van luchtwaardigheid voor een
nieuw type vliegtuig in Nederland typecertificering moest plaatsvinden, en
de certificatieaanvraag vervolgens in behandeling (kosten f 3 410,-)
genomen.ng 230RLDperikelen rond overeenkomst
aanbrengen geluidwerende voorzieningen aan woning verzoeker (weigering door
aannemer veroorzaakte schade te vergoeden, verkeerde dakkapellen gekregen,
foutieve informatie, contractueel overeengekomen deuren niet gekregen)*
g,ng 251CBR Rijswijkonjuistheden in brief in reactie op
klacht over niet laten slagen van één van verzoekers leerlingen,
geen voorrangsbehandeling voor nieuwe aanvraag* g,go 300RDWbrieven/klachten
niet adequaat behandeld  332RDWlange behandelingsduur verzoeken
tot afgifte van kentekenbewijzen voor aangepaste en voor export bedoelde bedrijfsauto's#
g 356Rijkswaterstaatniet meteen in reactie op brief laten
weten dat procedure erkenning rijbewijs Monaco in gang was gezet, verzoek
om vergoeding gemaakte kosten voor verkrijgen Frans rijbewijs afgewezeng,ng379RDWten onrechte schikkingsvoorstel gedaan aan zoon verzoeker
i.v.m. onverzekerde motorfietsng 391CBR Rijswijkbijdrage
voor inschrijving als rijschoolhouder afgeschreven nog voordat verzoeker had
besloten inschrijvingsovereenkomst aan te gaang 414Waterschap
Zwolleverzoek om kwijtschelding aanslag waterschapslasten afgewezen*
g 415RDW Den Boschverzoeker er niet op gewezen dat zonder
geldig APK-keuringsbewijs of uitvoerkenteken een voor uitvoer bestemd voertuig
niet over de weg naar het buitenland mag worden gebrachtgo 416RDW
Veendamhandelwijze rond verzoek om schorsing geldigheid kentekenbewijs
motorrijtuigg,ng 421Ministervoldoet niet aan
verzoek om heroverweging benoeming lid commissie op grond van artikel 28 Luchtvaartwet
voor luchtvaartterrein Seppeng 427db Waterschap Hoevelakengeweigerd
schade te vergoeden aan interieur boerderij na overstroming beek doordat stuw
niet in juiste stand stondng 459RDW Veendamgeeft
na goedkeuring (uit EU-lidstaat) ingevoerde auto's pas na gemiddeld 3 weken
een kentekenbewijs af, brengt voor verzoeker kosten met zich meeng482RVI R'damgeen vergoeding voor schade als gevolg van onjuiste
mededeling over gebruik overgangsregeling van art. 2 van Verordening (EG)
nr. 2812/94* g 490Nls Meetinstituut Dordrecht VWS/Keuringsdienst
v. Waren FIN/BD/O Groningengeweigerd identiteit prijs te geven van
degene die bij deze instanties klachten heeft ingediend over verzoekerng547RDW Zoetermeerpast bij vermelden datum eerste toelating
tot de openbare weg op het kentekenbewijs bepalingen Regeling V&W 9 december
1994/RV 188 038 niet juist toeng 599CBR Rijswijkafhandeling
klacht over afgelegde praktijkexamen Cg,ng,go 612DG
Vervoerverzoekers in kader aanleg Betuweroute geen zekerheid gegeven
over sloop of behouden woningen en over te verwachten geluidsoverlast; procedures
aanleg Betuweroute en verlenging A15 onvoldoende samengevoegdg,ngVolksgezondheid, Welzijn en Sport nr.min/zboklachtoordeel 076GIGV
Z-H en Zeelandwijze van behandeling klacht over psychotherapeutng,go127GIV Haarlemafhandeling klacht verzoeker over ziekenhuis
en klachtencommissie ziekenhuis; twijfel verzoeker aan onafhankelijkheid inspectieg,ng203IGZklacht over huisarts niet in onderzoek willen nemen
omdat klacht niet tijdig zou zijn ingediendng 307COA
Rijswijkverzoek afgewezen om tegemoetkoming in woonkosten aan verzoeker
voor twee asielzoekers die hij onderdak heeft gebodenng 314Tica BVG EZ/dir.
Marktwerking dir. Verzekeringen, Marktordening en Prijsvorming onvoldoende
voortvarend en adequaat omgegaan met signalen over ongelijkheid rechtsposities
thuiszorginstellingen met medewerkers in vaste dienst en thuiszorginstellingen
die alleen bemiddelenng 337IGZ Arnhemklacht
over RIAGG niet afgehandeldng 340IGZ Utrechtgeen
onderzoek ingesteld naar opstelling stichting jegens verzoekers rond opheffing
«gezinshuis»ng 490Nls Meetinstituut Dordrecht
Keuringsdienst v. Warengeweigerd identiteit prijs te geven van degene
die bij deze instanties klachten heeft ingediend over verzoekerng FIN/BD/O Groningen   515IGZ regio ZHten onrechte
geoordeeld dat behandelend arts verzoeker behandelingsovereenkomst op goede
gronden en correcte wijze heeft opgezegdg 520IGZ
Den Haagbehandeling klacht over ziekenhuisngVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer nr.min/zboklachtoordeel 014Kadaster
Apeldoornverzoek om vermindering vergoeding voor inlichtingen afgewezenb,nb071Kadaster Alkmaarbij inschrijving van vier executoriale
beslagen gewijzigde Besluit kadastrale tarieven toegepast, niet de juiste
tarieven in rekening gebrachtng 103vz huurcommissie
Haarlemonheuse bejegening verzoeker tijdens zitting huurcommissieng,go170Huurcommissie Amsterdamhoudt zich niet aan voorschrift
van art. 20, lid 3 van de Huurprijzenwet woonruimte om huurder op verzoek
verhuurder zo snel mogelijk te informeren over voorstel huurverhoging*
ng 226Ministeriein brochure 'Huurbeleid 1995' niet vermeld
dat lokaal beleid op essentiële punten kan afwijkenng  secretariaat huurcommissies Amersfoort en Utrechtverzoeker
niet gewezen op afwijking lokaal beleid van landelijk beleidng316secr. huurcie. Rijswijkbeslissing op verzetschrift te
laat verstuurdg 348Kadaster Eindhovenbedrag
van 1 248,- in rekening gebracht voor meting die niet voldeed aan verwachting
verzoeker; invordering overgedragen aan incassobureau* g,ng 381Staatssecretariskomt
niet terug op besluit om verzoeker geen subsidie op grond van Beschikking
geldelijke steun eigen woningen 1984 toe te kennenng 462hoofdafd.
Handhavingverzoeker in brief ten onrechte meegedeeld dat hij in de overbrenging
van bepaalde Milieuwetgeving afvalstoffen naar een ander EG-land handelde
in strijd met de EG-regelgeving; verzoeker ten onrechte geen mogelijkheid
gegeven dit standpunt in een bezwaar- of beroepsprocedure aan te vechten;
afschriften brief verzonden naar 5 instanties# g 499Kadaster
Arnhemhanteert onduidelijke tariefstructuur* g,ng 567DG
Volkshuisvestinghandelwijze rond terugvordering (3 verschillende mededelingen
gedaan; brief niet ondertekend; zonder aanleiding inschakeling deurwaarder
aangekondigd; niet gereageerd op brief)g,ngWaterschappen nr.min/zboklachtoordeel 020hoogheemraadschap
Delftonvoldoende voortvarend opgetreden tegen plaatsen zinken beschoeiing,
niet geïnformeerd over aan buren verleende vergunning voor lozen afvalwater
en over resultaat bemonstering slootb,nb 059hoogheemraadschap
Leidenstandpunt in geschil star, bureaucratisch en klantonvriendelijkng082vz waterschap Sittardtoezegging om Waterschapskrant te
verspreiden met informatie over verkiezingen en kandidaten niet nagekomenng094hoogheemraadschap Leidenniet inhoudelijk gereageerd op
brief# g 116hoogheemraadschap Delflandlaat
beslist op verzoek om bij aanslagen verontreinigingsheffing uit te gaan van
één vervuilingseenheidg 131waterschap
De Drie Ambachtenopenstaand bedrag aanslag verontreinigingsheffing van
0,40 via Terneuzen deurwaarder geïnd en volhard in rekening brengen kosten
dwanginvordering ad 60,-* g 523db waterschap Sittardaanmaningskosten
berekend voor aanslag waterschapslasten die verzoeker niet had ontvangen*
g 560db Hoogheemraadschap Bredanog niet beslist op bezwaarschriftg582hoogheemraadschap Woudrichemf 10 aanmaningskosten
in rekening gebracht voor nooit ontvangen aanslag* g 606hoogheemraadschap
Amstel en Vechtgeen beslissing genomen op bezwaarschrift aanslag ingezetenenomslag
1995gOverige nr.min/zboklachtoordeel 422sociale
recherche gemeente Groningenoptreden rond aanhouding op verdenking van
sociale verzekeringsfraudeng,goBIJLAGE 4PUBLICATIES NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Publicaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 JaarverslagenDe jaarverslagen van de Nationale ombudsman voorafgaand aan 1996 Verslag
voorbereiding en invoering( 6 april 1982)TK 17 364Jaarverslag 1982(26 april 1983)TK 17 875 Jaarverslag
1983(17 mei 1984)TK 18 358 Jaarverslag 1984(
9 mei 1985)TK 18 965 Jaarverslag 1985(12 mei 1986)TK
19 525 Jaarverslag 1986(17 maart 1987)TK 19 900Jaarverslag 1987( 1 maart 1988)TK 20 424 Jaarverslag
1988(20 maart 1989)TK 21 075 Jaarverslag 1989(26
maart 1990)TK 21 478 Jaarverslag 1990(21 maart 1991)TK
22 016 Jaarverslag 1991(25 maart 1992)TK 22 550Jaarverslag 1992(24 maart 1993)TK 23 050 Jaarverslag
1993(23 maart 1994)TK 23 655 Jaarverslag 1994(22
maart 1995)TK 24 125 Jaarverslag 1995(20 maart 1996)TK
24 6354.1.2 Artikelen c.a.Overzicht van de publicaties verband houdend met (aspecten van) het werk
van de Nationale ombudsman van de hand van M. Oosting, verschenen sinds zijn
ambtsaanvaarding (1 oktober 1987): 1988–De doorwerking van rechtsbescherming op het openbaar bestuur, in: Bestuurswetenschappen (themanummer over ontwikkelingen in de rechtsbescherming),
1988, nr. 6, blz. 389–404. 1989–De last van het recht: recht als opdracht en als obstakel, in: J. W. M.
Engels e.a. (red.), De rechtsstaat herdacht, Zwolle, 1989, blz.
171–183;–Het oordeel van de Nationale ombudsman, in: Nederlands Tijdschrift
voor Bestuursrecht, juni 1989, blz. 165–174;–De uitvoering van overheidstaken, gezien door de Nationale ombudsman,
in: Bestuur, maandblad voor overheidskunde, juni 1989, blz. 187–193;–Hoe behoort u te ontvangen? Over invordering en behoorlijkheidsnormen
(voordracht symposium Koninklijke Broederschap van Ontvangers van 's Rijks
Belastingen – 23 november 1989). 1990–Klachten over het rechtsbedrijf, in: Nederlands Juristenblad,
jrg. 1990, afl. 19, blz. 689–693;–De overheid beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1990, nr. 3, blz. 169–182;–Kwaliteit van de overheid (Nieuwenhoflezing IV, Rijksuniversiteit
Limburg), Deventer, 1990. 1991–De overheid in 1990, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1991, nr. 3, blz. 161–173;–Het bestuur zal handhaven. Over de aanvaardbaarheid van gedogen als vorm
van beleidsvoering door de overheid, in: Nederlands Tijdschrift voor
Bestuursrecht, februari 1991, blz. 41–53;–De uitvoering van beleid en de kwaliteit van de overheid, in: H. D. Tjeenk
Willink e.a., Bestuurlijke vernieuwing en de Partij van de Arbeid als
bestuurderspartij, Wiarda Beckman Stichting en Stichting Vormingswerk
PvdA, Amsterdam, 1991, blz. 39–48. 1992–The Ombudsman and Human Rights. Observations based on the experience
of the National Ombudsman of the Netherlands, International Ombudsman Institute,
Occasional Paper 46, Edmonton, Alberta (Canada), February 1992;–De Nationale ombudsman; een korte schets (eigen uitgave Bureau
Nationale ombudsman), 's-Gravenhage, 1992, 1993 (tweede herziene druk), 1995
(derde herziene druk) en 1996 (vierde herziene druk);–De Nationale ombudsman na tien jaar, in: Effecten van het werk van
de ombudsman (eigen uitgave Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage,
1992;–Wat verwacht de burger van de overheid? (voordracht Voorjaarscongres
Vereniging van Gemeentesecretarissen; Grensverlegging: een verkenning langs
de grenzen van bestuurlijke vernieuwing; 20 maart 1992);–Wat voert de uitvoerende macht uit als zij uitvoert?, in: C. Sas en M.
Herweijer, Uitvoering van beleid. Blinde vlek bij bestuurders of
hobby van onderzoekers? Platform Beleidsanalyse; Werkgroep Ex Post Evaluatie,
Den Haag, 1992, blz. 37–43;–Klagen over de politie. Een model voor klachtbehandeling, in: Delikt
en Delinkwent, nr. 22, mei 1992, blz. 413–438;–Goed nieuws is ook nieuws. De Nationale ombudsman op zoek naar de fabelachtige
overheid, in: Bestuurskunde (themanummer De fabelachtige overheid),
1992, 3., blz. 155–165;–De overheid in 1991, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1992, nr. 6, blz. 480–499;–Hoe vrij staat klagen? Over klachtrecht en tuchtrecht: wél
te onderscheiden (voordracht symposium Raad voor het Vrije Beroep «Klagen
staat vrij»; 15 juni 1992). 1993–De Algemene wet bestuursrecht en de Nationale ombudsman, in: J. L. Boxum
e.a. (red.), Aantrekkelijke gedachten. Beschouwingen over de Algemene
wet bestuursrecht, Deventer, 1993, blz. 403–423;–Capita selecta. Een reactie, in: J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale
ombudsman. Tien jaar ervaring met het instituut, Prof. mr. B. M. Teldersstichting,
geschrift 78, 's-Gravenhage, 1993, blz. 37–57;–Wie beschermt tegen de beschermers? Over Nationale ombudsman en rechterlijke
(on)macht, in: U. W. Bentinck e.a. (red.), Kabaal in Holland (Liber
amicorum B. J. Asscher), Arnhem, 1993, blz. 40–43; –De bewegende Belastingdienst: enkele impressies, in: Liber Amicorum
C. Boersma, 's-Gravenhage, 1993, blz. 118–121;–De overheid in 1992, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, (jurisprudentienummer), 1993, nr. 3, blz. 157–173;–Investigation and assessment by the Ombudsman: Criteria for dealing properly
with complaints, in: Report Fifth International Ombudsman
Conference, Vienna, October 1992, uitg. Österreichische Volksanwaltschaft,
Wien, 1993, blz. 19–24. 1994–Stellingen, in: J. J. Wiarda, H. G. Lubberdink en C. J. van Dijk (red.), Bestuur, burger en rechtspraak, Alphen aan den Rijn, 1994, blz. 141–145;–Nationale ombudsman en grondrechten, in: NJCM-Bulletin (Nederlands
tijdschrift voor de mensenrechten), jaargang 19–2, maart 1994, blz.
98–114;–De overheid in 1993, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, juli/augustus 1994 (jurisprudentienummer), blz.
277–303;–Rechten voor de plichtigen. In: Weekblad voor fiscaal recht 1994, afl. 6123, blz. 1513–1514. 1995–De overheid in 1994, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1995 (jurisprudentienummer), blz. 160–178;–The National Ombudsman of the Netherlands and Human Rights, in: The Ombudsman Journal, nr. 12, 1994, blz. 1–17;–Essential Elements of Ombudsmanship, in: Linda C. Reif ed., The
Ombudsman Concept. Proceedings of an International Conference on the
Ombudsman Concept, held in Taipei, Taiwan, R.O.C., Edmonton, Canada, 1995,
blz. 13–21;–Instituut van de Ombudsman: ook voor de Nederlandse Antillen?, in: Caraïbische Cadens, Liber Amicorum Edsel A. V. (Papy) Jesurun.
 Red. H. E. Coomans e.a., Stichting Libri Antilliani, 1995, blz. 98–103. 1996–Hoe behoorlijk is Justitie? Het gezichtspunt van de Nationale ombudsman,
in: Kwaliteit van justitiediensten. Justitiële verkenningen,
jrg. 22, nr. 2, 's-Gravenhage, 22 maart 1996, blz. 51–67;–De overheid in 1995, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen 1996, nr. 2, blz. 82–99;–De Nationale ombudsman en schadevergoeding, in: Nederlands Tijdschrift
voor Bestuursrecht, mei 1996, afl. 5, blz. 165–175;–The Ombudsman and his environment. A global view, in: The International
Ombudsman Journal, number 13, 1995, blz. 1–13;–Wat bepaalt de Ombudsman? Een vergelijkend perspectief, in: Bestuurskunde, jrg. 5, nr. 4–1996, blz. 189–197;–De rechter op de stoel van de wetgever; de wetgever op de stoel van de
rechter, in: Aan de orde, 4e jrg., nr. 3 (juni 1996).Voorts verschenen in 1996 van de hand van medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman:–S. Tammes, De Nationale ombudsman: Een voorziening van belang, in: Advocatenblad, nr. 8, 12 april 1996, blz. 321–326. 4.2 Publicaties over de Nationale ombudsmanDe afgelopen dertien jaar verschenen de volgende publicaties in boekvorm
over (aspecten van) het werk van de Nationale ombudsman (chronologisch gerangschikt):–H. H. Kirchheiner, De Nationale ombudsman in democratisch perspectief, IJmuiden, 1984;–E. M. H. Hirsch Ballin, Beginselen van klachtprocesrecht en de Wet
Nationale ombudsman, Deventer, 1986; –E. Helder, Ombudsman en administratieve rechtsbescherming,
 diss. Enschede, 1989;–P. J. Stolk, De Nationale ombudsman, Zwolle, 1991 (tweede herziene
druk);–J. B. J. M. ten Berge, E. Daalder en J. Naeyé, De Nationale
ombudsman, VAR-reeks 106, Alphen aan den Rijn, 1991;–J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en P. J. Stolk, Vereisten
van behoorlijkheid. Een analyse na tien jaar Nationale ombudsman, Zwolle,
1992;–J. Naeyé, Nationale ombudsman en politie. Jaarboek 1991,
Arnhem, 1992;–J. R. Smit, Nationale ombudsman en fiscaliteit, Deventer, 1992;–J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale ombudsman. Tien jaar
ervaring met het instituut. Prof. mr. B. M. Teldersstichting, Geschrift 78,
's-Gravenhage, 1993;–M.P. Gerrits-Janssens, Behoorlijke klachtbehandeling. Contouren
van een geharmoniseerd klachtprocesrecht (diss. Utrecht), Zwolle, 1994;–Jaap Timmer en Bert Niemeijer, Burger, overheid en Nationale ombudsman. Evaluatie van het instituut Nationale ombudsman, 's-Gravenhage, 1994;–W. Jacobs-Wessels, Klagers en veelklagers bij de Nationale ombudsman (diss. Universiteit van Amsterdam), Arnhem, 1994;–W. Daniëls, Correspondentiewijzer. Normen van de Nationale
ombudsman voor de correspondentie tussen overheid-burger, Sdu Uitgeverij Koninginnegracht,
«Wijzerreeks», 1995;–J. Doomen, Behoorlijk blauw. Politieoptreden in Nederland,
Amsterdam, 1996;–Caspar van Tongeren, Onheus behandeld. Verhalen uit de praktijk
van de Nationale ombudsman, 's-Gravenhage, 1997. BIJLAGE 5DE BEOORDELINGSCRITERIAIn hoofdstuk 1, § 1.2.1, en in hoofdstuk 3, § 3.6,
wordt verwezen naar het stelsel van beoordelingscriteria dat de Nationale
ombudsman heeft ontwikkeld ter nadere uitwerking van de behoorlijkheidsnorm
van artikel 26, eerste lid van de Wet Nationale ombudsman. De lijst met beoordelingscriteria
en de totstandkoming ervan zijn toegelicht in Jaarverslag 1988 (blz. 68–70).
Op de lijst, die begin 1996 enigszins is bijgesteld (zie Jaarverslag 1995,
blz. 73–74), staan de volgende criteria. LIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften(d.w.z. alle algemeen werkende regels niet zijnde beleidsregels of andere
interne instructies):a.mensenrechten/grondrechten:aa.in de grondwet vastgelegdab.in internationale verdragen vastgelegdb.bevoegdheidsvoorschriftenc.vorm- en procedurevoorschriften (behoudens de hierna te noemen Awb-voorschriften)d.inhoudelijke voorschriften 2. Geen misbruik van bevoegdheid(het zogenoemde verbod van détournement de pouvoir; zie art. 3:3
Awb) 3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1. t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is):a.belangenafweging (zie art. 3:4, lid 1 Awb)b.evenredigheid (zie art. 3:4, lid 2 Awb) 3.2. t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwena.honoreren van gedane toezeggingenb.honoreren van gewekte gerechtvaardigde verwachtingen/vertrouwenc.rechtszekerheid anderszinsd.actief gevolg geven aan rechterlijke beslissingen (zie bijvoorbeeld daartoe
strekkende bepalingen in hoofdstuk 8 Awb) 5. Gelijkheid (voor zover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7.1. voortvarendheida.o.g.v. wettelijk of intern termijnvoorschrift (zie onder meer artt. 4:13,
4:14, 7:10, 7:24 Awb)b.anderszins (bij voorbeeld redelijke termijn/tijdig herstel gesignaleerde
fout) 7.2. administratieve nauwkeurigheid 7.3. actieve/adequate informatieverstrekking:a.behandelingsbericht (zie onder meer artt. 3:17.2, 6:14.1 Awb)b.tussenbericht (zie onder meer art. 7:24.6 Awb)c.tijdige mededeling van besluit tot niet (inhoudelijke) beantwoordingd.informatieverstrekking over rechten/plichten van de burger (zie onder
meer artt. 3:41 – 3:45 Awb)e.informatieverstrekking anderszins (bijvoorbeeld onjuiste informatie/geen
antwoord op gestelde vraag; zie onder meer artt. 7:4, 7:9 Awb) 7.4. actieve opstelling:a.horen (zie onder meer art. 7:2 Awb)b.actieve informatieverwerving anderszins (bijvoorbeeld toereikend onderzoek;
zie onder meer artt. 3:2, 3:9 Awb)c.vastlegging verkregen informatie (zie onder meer art. 7:7 Awb)d.hoor en wederhoor B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7.5. voorzieningen ten behoeve van registratie:a.ontvangst-/verblijfsregistratieb.voortgangsbewaking 7.6. voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7.7. voorzieningen ter bescherming van de privacy 7.8. voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7.9. voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10. toegankelijkheida.fysieke toegankelijkheidb.telefonische bereikbaarheid 7.11. adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es) 7.12. correcte bejegening:a.betonen van respect voor de menselijke waardigheid/integriteit van de
burger (in het algemeen)b.betrachten van wat in het algemeen vanuit overwegingen van fatsoen mag
worden verlangd (voor zover niet vallend onder één van de andere
subcriteria van 7)c.achterwege laten van onbetamelijke opmerkingen (bijvoorbeeld discriminerende
opmerkingen/uitschelden)d.tonen van de vereiste zelfbeheersing/sociale vaardigheden/professionaliteit 7.13. respecteren privacy (voor zover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14. onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15. open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling 7.16. goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 6BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN;
WET NATIONALE OMBUDSMAN6.1 Overzicht van bestuursorganen die vallen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman 1. Bestuursorganen aangewezen in de Wet Nationale ombudsmanIn art. 1a, eerste lid, onderdelen a tot en met c van de Wet Nationale
ombudsman zijn de volgende bestuursorganen rechtstreeks aangewezen als bestuursorganen
in de zin van de Wet Nationale ombudsman:a. de ministers;b. bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van de ministers werkzaam
zijn;c. de commissarissen van de Koningin en de burgemeesters, voor zover het
betreft de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken
met betrekking tot de politie.Praktisch gezien betekent deze bepaling dat alle ministeries, alsmede
de politie, vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Tot een
ministerie behoren alle dienstonderdelen – waar ook in het land werkzaam –
die vallen onder de verantwoordelijkheid van de desbetreffende minister. 2. Bestuursorganen aangewezen bij algemene maatregel van
bestuur ex art. 1a, eerste lid, onderdeel d, van de Wet Nationale ombudsmanI. De bestuursorganen van de waterschappen, daaronder begrepen de (hoog)heemraadschappen,
polderdistricten, dijkschappen, wegschappen en zuiveringschappen (algemene
maatregel van bestuur van 1 september 1993, Stb. 488; gewijzigd bij besluit
van 16 december 1993, Stb. 683; in werking getreden op 1 januari 1994).II. De bestuursorganen van gemeenten en provincies voor zover het betreft
de uitoefening van de taken die zijn opgedragen aan de voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren als bedoeld in art. 142, eerste lid, van het Wetboek
van Strafvordering (algemene maatregel van bestuur van 10 april 1995, Stb.
218, in werking getreden op 26 april 1995 en terugwerkend tot 1 april 1994).III. De bestuursorganen van de provincies en van de gemeenten Apeldoorn,
Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond, Voorschoten en Weert (algemene maatregel
van bestuur van 12 juni 1996, Stb. 310, in werking getreden op 1 juli 1996
en vervallend met ingang van 1 januari 1998).IV. De bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (algemene
maatregel van bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1995, 341; in werking getreden
op 1 november 1993; laatstelijk gewijzigd bij besluit van 30 januari 1997,
Stb. 47):–de Sociaal Economische Raad;–de hoofdproductschappen en de productschappen;–de hoofdbedrijfschappen en de bedrijfschappen;–de Raad voor het Midden- en Kleinbedrijf–de gemeenschappelijke secretariaten P.G.F./P.V.S. en P.P.E./P.V.V.V. De adviescolleges, bedoeld in de Kaderwet adviescolleges, niet zijnde
adviescolleges als bedoeld in artikel 3 van die wet (algemene maatregel
van bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1995, 341, zoals gewijzigd bij besluit
van 30 januari 1997, Stb. 47; deze wijziging is in werking getreden op 14
februari 1997 en werkt terug tot en met 1 januari 1997).VI. De zelfstandige bestuursorganen.In beginsel alle zelfstandige bestuursorganen zijn gebracht binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman, door plaatsing op de lijst behorende
bij de algemene maatregel van bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1995, 341
(Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo; in werking getreden op 1 november
1993; laatstelijk gewijzigd bij besluit van 30 januari 1997, Stb. 47). Die
bestuursorganen, dan wel de instellingen waarvan zij deel uitmaken, worden
hieronder vermeld, gerangschikt naar de ministeries op wier terrein zij een
of meer taken vervullen. A. op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken1. Stichting Nationale Commissie Voorlichting en Bewustwording Ontwikkelingssamenwerking
(NCO) B. op het terrein van het Ministerie van Justitie 1.Raden voor rechtsbijstand 2.Commissie tot beheer van het schadefonds geweldsmisdrijven 3.College van toezicht op de kansspelen 4.Raden voor de Kinderbescherming 5.Centraal orgaan opvang asielzoekers 6.Nederlandse Orde van Advocaten 7.Regio's als bedoeld in art. 21 van de Politiewet 1993 8.Raad voor het Korps landelijke politiediensten 9.Landelijk selectie- en opleidingsinstituut politie10.Orden van advocaten in de arrondissementen11.Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) C. op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken 1.Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Abp) 2.Dienst geneeskundige verzorging politie 3.Kiesraad 4.Spoorwegpensioenfonds 5.Stichting Administratie Indonesische Pensioenen 6.Stichting arbeidsmarkt- en opleidingsfonds voor de overheid 7.Nederlands bureau brandweerexamens 8.Nederlands instituut voor brandweer en rampenbestrijding 9.Fonds arbeidsongeschiktheidsverzekering overheidspersoneel (FAOP) D. op het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen 1.Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) 2.Open Universiteit 3.Openbare universiteiten 4.Openbare hogescholen 5.Koninklijke Bibliotheek (KB) 6.Instituut voor Onderzoek van het Onderwijs (SVO) 7.Instituut voor Toetsontwikkeling (CITO) 8.Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO) 9.Landelijke organen van het leerlingwezen en het deeltijds middelbaar beroepsonderwijs10.Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek
TNO11.Centrale commissie vaststelling examenopgaven en beoordelingsnormen 12.Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD)13.OV-Studentenkaart BV14.Informatie Beheer Groep15.Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)16.Vervangingsfonds als bedoeld in art. 1 van het Besluit vervangingsfonds 16a.Participatiefonds als bedoeld in art. 1 van het Besluit participatiefonds17.Commissariaat voor de Media18.Bedrijfsfonds voor de Pers19.Dienst Omroepbijdragen (DOB)20.Nederlandse Filmkeuring21.Rechtspersonen als bedoeld in art. 9 van de Wet op het specifiek cultuurbeleid:– Stichting Nederlands literair produktie- en vertalingenfonds– Stichting Fonds voor de Letteren– Fonds voor de Scheppende Toonkunst– Stichting Fonds voor beeldende kunst, vormgeving en bouwkunst– Mondriaan Stichting– Stimuleringsfonds voor architectuur– Fonds voor de Podiumkunsten– Stichting Nederlands Fonds voor de Film22.Stichting stimuleringsfonds Nederlandse culturele omroepprodukties23.Nederlandse Omroep Stichting, voor zover belast met programmacoördinatie
en zendtijdindeling24.Examencommissie als bedoeld in artikel 1 van het Staatsexamenbesluit SPD
bedrijfsadministratie E. op het terrein van het Ministerie van Financiën 1.De Nederlandsche Bank N.V., met uitzondering van bepaalde taken 2.Stichting Effectenvernieuwingsbureau 3.Verzekeringskamer, met uitzondering van bepaalde taken 4.Stichting toezicht effectenverkeer, met uitzondering van bepaalde taken 5.Waarderingskamer F. op het terrein van het Ministerie van Defensie 1.Nederlandsche Marineraad 2.Stichting ziektekostenverzekering krijgsmacht G. op het terrein van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 1.Huurcommissies 2.Reconstructie-commissie Midden-Delfland 3.Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting 4.Stichting bureau architectenregister 5.KIWA N.V. 6.Aangewezen instanties als bedoeld in art. 6 van de Wet geluidhinder 7.Dienst voor het kadaster en de openbare registers H. op het terrein van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat 1.Stichting Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO) 2.Stichting Inschrijving Eigen Vervoer (SIEV) 3.Luchtverkeersbeveiligings-organisatie (LVB-organisatie) 4.Nederlandse loodsencorporatie 5.Regionale loodsencorporaties 6.Instellingen belast met de afgifte van vaarbewijzen:– Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor de Scheepvaart– Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB 7.Houders van een erkenning voor de periodieke keuring van motorrijtuigen,
aanhangwagens en opleggers (zgn. APK-keuringsstations) 8.Havenbeheerders als bedoeld in art. 12 van het Besluit voorkoming olieverontreiniging
door schepen 9.Havenbeheerders als bedoeld in art. 7 van het Besluit voorkoming verontreiniging
door met schepen in bulk vervoerde schadelijke vloeistoffen10.Havenbeheerders als bedoeld in art. 7 van het Besluit voorkoming verontreiniging
door vuilnis van schepen11.Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 1, onderdeel a. van het Voorschriftenbesluit
registerloodsen12.Facilitair bedrijf Loodswezen B.V.13.Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 1, eerste lid, onderdeel a.
van het Loodsplichtbesluit14.Commissie als bedoeld in art. 3 van de Binnenvaartrampenwet15.Raad voor de Luchtvaart16.Spoorwegongevallenraad17.Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)18.Commissie voor de zeevisvaartexamens19.Commissie voor de stuurliedenexamens20.Commissie voor de examens van scheepswerktuigkundigen21.Schoolcommissies voor de examens in de schooltoetsvakken voor zeevaartdiploma's22.Instellingen belast met het afnemen van de examens voor vaarbewijzen:– Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor de Scheepvaart– Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB– Koninklijk Nederlands Watersport Verbond– Koninklijke Nederlandsche Motorboot Club– Nederlandse Waterski Bond– Koninklijke Nederlandse Bond tot het Redden van Drenkelingen23.Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma binnenvaart (Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor
de Scheepvaart)24.Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma voor het Kanaal van Gent naar Terneuzen (Stichting Koninklijk
Onderwijsfonds voor de Scheepvaart)25.Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma voor de Rijn (Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor
de Scheepvaart)26.Commissie voor de landelijke loodsenexamens27.Commissies voor de regionale loodsenexamens28.Commissie van beroep voor de loodsenexamens29.Examencommissie certificaatloodsen30.Instantie(s) belast met de afgifte van vakdiploma's als bedoeld in art.
15, aanhef en onder a, van het Besluit vervoer binnenvaart31.Stichting Bureau Examens voor het beroepsvervoer32.Stichting Bureau Examens voor het Beroepspersonenvervoer over de weg33.Commissie van Advies omtrent de geschiktheid als scheepsbevrachter34.Stichting Innovam, opleidingsinstituut voor het motorvoertuig-, tweewieler-
en aanverwant bedrijf35.Instituut als bedoeld in art. 2 van de Wet rijonderricht motorrijtuigen
199336.Commissie van beroep als bedoeld in art. 3 van de Wet rijonderricht motorrijtuigen
199337.Keuringsartsen voor de vaarbewijzen38.Geneeskundigen als bedoeld in art. 31 van het Schepelingenbesluit39.In het Schepenbesluit 1965 en in de bijlagen van dat besluit bedoelde
erkende particuliere onderzoekingsbureaus, gemachtigde particuliere bureaus,
erkende deskundigen, bevoegde personen, deskundigen, erkende instellingen,
keuringsstations en scheidsrechters40.Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart als bedoeld in art. 3 van
het Besluit Reglement onderzoek schepen op de Rijn41.Dienst wegverkeer (RDW)42.Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 2 van het Besluit Reglement
Rijnschipperspatenten (Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart)43.Exameninstanties als bedoeld in art. D.2.2 van het Besluit radio-elektrische
inrichtingen44.Erkende, dan wel door houders van een erkenning gemachtigde installateurs
en reparateurs van tachografen als bedoeld in het Rijtijdenbesluit en in de
Regeling typegoedkeuring en installatievoorschriften tachograaf internationale
Rijnvaart45.Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 3 van het Besluit Rijnvaartpolitiereglement
1983 (o.a. Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart)46.Instanties als bedoeld in de artt. 5 en 9 van de Scheepvaartverkeerswet,
art. 51 van het Scheepvaartreglement voor het Kanaal van Gent naar Terneuzen
en de artt. 5.02, 5.03, 5.04, 5.08 en 5.09 van het Binnenvaartpolitiereglement47.Rijkshavenmeester Westerschelde48.Bevoegde autoriteit bedoeld in art. 1, onderdeel i. van het Scheepvaartreglement
Eemsmonding49.Havenschap Vlissingen50.Havenschap Terneuzen51.Bevoegde instanties als bedoeld in art. 1, onder e, van het Besluit elektromagnetische
compatibiliteit I. op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken 1.Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten 2.Examenbureau van de Nederlandse Orde van Accountants-administratieconsulenten 3.Kamers van Koophandel en Fabrieken 4.Octrooiraad 5.NMi B.V. 6.Centrale Commissie voor de Statistiek 7.Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIvRA) 8.Examenbureau van het NIvRA 9.Curatorium van het NIvRA10.Stichting Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart11.Nederlandse onderneming voor energie en milieu B.V. (NOVEM)12.Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf Nederland13.Waarborg Platina, Goud en Zilver NV14.Bureau voor de industriële eigendom J. op het terrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij 1.Centrale Landinrichtingscommissie 2.Landinrichtingscommissies 3.Grondkamers 4.Jachtfonds 5.Kamer voor de Binnenvisserij 6.Organisatie ter verbetering van de binnenvisserij 7.Erkende stamboekverenigingen voor paarden 8.Commissies van Beroep zoals bedoeld in art. 19 van de Paardenwet 1939 9.Rijkscommissie voor de Keuring van Niet-Stamboekhengsten10.Commissie Beheer Landbouwgronden 11.Keuringsinstellingen als bedoeld in art. 87 van de Zaaizaad- en Plantgoedwet:– Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Boomkwekerijgewassen– Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Groente- en
Bloemzaden– Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Siergewassen– Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Zaaizaad en
Pootgoed van Landbouwgewassen12.Raad voor het Kwekersrecht13.Commissies en instellingen als bedoeld in art. 73 van de Zaaizaad- en
Plantgoedwet:– Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Landbouwgewassen– Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Groentegewassen– Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Fruitgewassen– Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Siergewassen– Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor Bosbouwgewassen14.Rechtspersonen als bedoeld in art. 8 van de Landbouwkwaliteitswet:– Stichting Nederlandse Vleeswarencontrole– Stichting Internationale Scharrelvlees Controle– Nederlands Eiercontrolebureau– Stichting Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in de
Zuivel (COKZ)– Kwaliteits-Controle-Bureau voor Groenten en Fruit– Stichting Skal– Stichting Bloembollenkeuringsdienst15.Stichting Landelijke Mestbank16.Stichting Borgstellingsfonds voor de landbouw17.Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Visserij18.Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Landbouw19.Stichting tot Ontwikkeling van Agrarische Onderwijskunde en Scholing20.Stichting Uitvoering Landbouwmaatregelen '7421.Herinrichtingscommissie Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën K. op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid 1.College van toezicht sociale verzekeringen 2.Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming 3.Bedrijfsverenigingen 4.Uitvoeringsinstellingen als bedoeld in art. 51 van de Organisatiewet sociale
verzekeringen (GAK, GUO, SFB, Cadans) 5.(Vervallen) 6.Arbeidsvoorzieningsorganisatie (CBA en RBA's) 7.Sociale Verzekeringsbank (SVB) 8.Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven in Nederland 9.Fonds Voorheffing Pensioenverzekering10.Diensten, instellingen, onderzoeksbureaus en ondernemingen als bedoeld
in art. 5 van de Wet op de gevaarlijke werktuigen:– N.V. tot Keuring van Electrotechnische Materialen (KEMA)– Stichting Nederlands Instituut voor Lifttechniek (Liftinstituut)– Instituut voor Mechanisatie, Arbeid en Gebouwen (IMAG) – instellingen e.d., bevoegd tot het keuren en certificeren van
containers (t.w. Lloyd's Register of Shipping, Bureau Veritas, Det Norske
Veritas, American Bureau of Shipping, Germanischer Lloyd, Registro Italiano
Navale en Nippon Kaiji Kyokai)– Stichting ABOMA– Stichting Keuringsbureau Hout (SKH)11.Stichting Keboma12.Herkeuringscommissie Arbeidsomstandighedenwet13.Stichtingen als bedoeld in art. 30a van de Wet Sociale Werkvoorziening L. op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport 1.(Vervallen) 2.(Vervallen) 3.(Vervallen) 4.College ter Beoordeling van Geneesmiddelen 5.Commissies voor Gebiedsaanwijzing 6.Ziekenfondsraad 7.Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG) 8.Praeventiefonds 9.Commissie ex art. 14 van het Sera- en Vaccinsbesluit10.(Vervallen)11.Keuringsraad voor de aanprijzing van Geneesmiddelen12.(Vervallen)13.Pensioen- en Uitkeringsraad14.Commissie Algemene Oorlogsongevallenregelingen15.Commissie Sanering Ziekenhuisvoorzieningen16.Centraal College voor Bevolkingsonderzoek op Tuberculose17.(Vervallen) 6.2 Wet Nationale ombudsman Wet van 4 februari 1981 (Stb. 35), laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 26 april 1995 (Stb. 250)Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van
Oranje-Nassau, enz. enz. enz.Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat er behoefte bestaat aan een
bijzondere voorziening tot onderzoek van de wijze waarop de overheid zich
in een bepaalde aangelegenheid jegens de burger heeft gedragen en dat het
in verband hiermede wenselijk is over te gaan tot de instelling van het ambt
van Nationale ombudsman en tot wijziging van een aantal wetten;Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg der
Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij goedvinden en
verstaan bij deze: ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN1) BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1Deze wet verstaat onder:a. ombudsman: de Nationale ombudsman, bedoeld in artikel 2;b. ambtenaar: een ambtenaar, een gewezen ambtenaar, een persoon met wie
door een bestuursorgaan een arbeidsovereenkomst is gesloten naar burgerlijk
recht, ook na beëindiging van de arbeidsovereenkomst, en een dienstplichtig
militair, ook na het einde van de dienstplicht. Artikel 1a1. Deze wet is van toepassing op gedragingen van de volgende bestuursorganen2):a. Onze Ministers;b. bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van Onze Ministers werkzaam
zijn;c. commissarissen van de Koningin en burgemeesters, voor zover het betreft
de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken met betrekking
tot de politie;d. andere bestuursorganen, aangewezen bij algemene maatregel van bestuur.2. In afwijking van het eerste lid is deze wet niet van toepassing op
gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet noch op gedragingen van Commissie
gelijke behandeling als bedoeld in de Algemene wet gelijke behandeling.3. Een gedraging van een ambtenaar, verricht in de uitoefening van zijn
functie, wordt aangemerkt als een gedraging van het bestuursorgaan waarbij
hij in dienst is. HOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 21. Er is een Nationale ombudsman.2. De ombudsman wordt benoemd door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
De vice-president van de Raad van State, de president van de Hoge Raad der
Nederlanden en de president van de Algemene Rekenkamer maken
daartoe in gezamenlijk overleg een aanbeveling op, die de namen van ten minste
drie personen bevat. 3. De benoeming geschiedt voor de duur van zes jaren.4. Indien de Tweede Kamer voornemens is de ombudsman opnieuw te benoemen,
kan zij bepalen dat het tweede lid, tweede volzin, buiten toepassing blijft.5. Indien blijkt dat de Tweede Kamer niet tijdig tot de benoeming van
een nieuwe ombudsman zal kunnen komen, voorziet de Tweede Kamer zo spoedig
mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman. Artikel 10, vijfde tot
en met zevende lid, is van overeenkomstige toepassing. Artikel 31. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman met ingang van de eerstvolgende
maand na die waarin hij de vijfenzestigjarige leeftijd bereikt.2. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman voorts:a. op zijn verzoek;b. wanneer hij uit hoofde van ziekten of gebreken blijvend ongeschikt
is zijn functie te vervullen;c. bij de aanvaarding van een ambt of betrekking bij deze wet onverenigbaar
verklaard met het ambt van ombudsman;d. bij het verlies van het Nederlanderschap;e. wanneer hij bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak wegens
misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;f. wanneer hij ingevolge onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard, surséance
van betaling heeft verkregen of wegens schulden is gegijzeld;g. wanneer hij naar het oordeel van de Tweede Kamer door handelen of nalaten
ernstig nadeel toebrengt aan het in hem te stellen vertrouwen. Artikel 41. De Tweede Kamer stelt de ombudsman op non-activiteit ingeval:a. hij zich in voorlopige hechtenis bevindt;b. hij bij een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
wegens misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;c. hij onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard,
surséance van betaling heeft verkregen of wegens schulden is gegijzeld
ingevolge een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak.2. De Tweede Kamer kan de ombudsman op non-activiteit stellen, indien
tegen hem een gerechtelijk vooronderzoek ter zake van misdrijf wordt ingesteld
of indien er een ander ernstig vermoeden is voor het bestaan van feiten of
omstandigheden die tot ontslag, anders dan op gronden vermeld in artikel 3,
tweede lid onder b, zouden kunnen leiden.3. In het geval, bedoeld in het tweede lid, eindigt de non-activiteit
na drie maanden. De Tweede Kamer kan de maatregel echter telkens voor ten
hoogste drie maanden verlengen.4. De Tweede Kamer beëindigt de non-activiteit zodra de grond voor
de maatregel is vervallen.5. De Tweede Kamer kan bij de beslissing waarbij de ombudsman op non-activiteit
wordt gesteld, bepalen dat tijdens de duur van de non-activiteit geen salaris
of slechts een gedeelte van het salaris zal worden genoten, in het laatste
geval onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden genoten.6. Indien de non-activiteit anders dan door ontslag is geëindigd,
kan de Tweede Kamer beslissen, dat het niet genoten salaris alsnog geheel
of gedeeltelijk zal worden uitbetaald, in het laatste geval
onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden uitbetaald. Artikel 51. De ombudsman kan niet bekleden:a. het lidmaatschap van publiekrechtelijke colleges waarvoor de keuze
geschiedt bij krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven verkiezingen;b. een openbare betrekking waaraan een vaste beloning of toelage is verbonden;c. het lidmaatschap van vaste colleges van advies en bijstand aan de Regering;d. het beroep of ambt van advocaat, procureur of notaris.2. De ombudsman vervult geen betrekkingen waarvan de uitoefening ongewenst
is met het oog op een goede vervulling van zijn ambt of op de handhaving van
zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid of van het vertrouwen daarin. Artikel 6De bepalingen van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (wet
van 10 december 1969, Stb. 594) zijn van overeenkomstige toepassing op de
ombudsman, met dien verstande dat deze wordt gelijkgesteld met een lid van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, doch de verrekening van de inkomsten
plaatsvindt overeenkomstig artikel 9 van die wet. Artikel 7Wij regelen bij algemene maatregel van bestuur de aanspraken in geval
van ziekte, alsmede de overige rechten en verplichtingen van de ombudsman
die deel uitmaken van zijn rechtspositie, voor zover niet bij de wet geregeld. Artikel 8Alvorens zijn ambt te aanvaarden legt de ombudsman in de handen van de
Voorzitter der Tweede Kamer af:a. de eed of verklaring en belofte dat hij tot het verkrijgen van zijn
benoeming rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of onder welk voorwendsel
ook, aan iemand iets heeft gegeven of beloofd, alsmede dat hij om iets in
zijn ambt te doen of te laten rechtstreeks noch middellijk van iemand enig
geschenk of enige belofte heeft aangenomen of zal aannemen;b. de eed of belofte van trouw aan de Grondwet. Artikel 91. De Tweede Kamer benoemt op verzoek van de ombudsman zo nodig een of
meer personen tot substituut-ombudsman. De ombudsman maakt daartoe een aanbeveling
op, die de namen van ten minste drie personen bevat.2. De benoeming van een substituut-ombudsman geschiedt voor de duur van
de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek hij is benoemd. De Tweede
Kamer kan op voordracht van de nieuwe ombudsman de ambtstermijn van een substituut-ombudsman
verlengen voor de duur van ten hoogste zes maanden.3. Indien de Tweede Kamer voornemens is een substituut-ombudsman opnieuw
te benoemen, kan zij bepalen dat het eerste lid, tweede volzin, buiten toepassing
blijft. 4. De artikelen 3 tot en met 8, 18 tot en met 24 en 27, vijfde lid, zijn
van overeenkomstige toepassing op een substituut-ombudsman.5. De ombudsman regelt de werkzaamheden van een substituut-ombudsman.6. De ombudsman kan de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen 25, 26, 27,
eerste tot en met vierde lid, en 28, derde lid, overdragen aan een substituut-ombudsman.
De ombudsman kan voor de uitoefening van die bevoegdheden richtlijnen vaststellen. Artikel 101. De ombudsman regelt zijn vervanging door een substituut-ombudsman,
voor het geval dat hij tijdelijk niet in staat is zijn ambt te vervullen.2. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de vervanging van de ombudsman. In
dat geval eindigt de vervanging wanneer de ombudsman weer in staat is zijn
ambt te vervullen of, indien de ombudsman op non-activiteit is gesteld, op
het tijdstip dat de non-activiteit eindigt.3. Indien de ombudsman overlijdt of ingevolge artikel 3 wordt ontslagen,
blijven de substituut-ombudsmannen, in afwijking van het bepaalde in artikel
9, tweede lid, eerste volzin, in functie tot het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden. De Tweede Kamer voorziet in dat geval zo
spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman door een substituut-ombudsman.4. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman.5. De waarneming eindigt van rechtswege op het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden.6. Op degene die krachtens het tweede of het vierde lid de ombudsman vervangt
of het ambt van ombudsman waarneemt, zijn de artikelen 2, tweede lid, tweede
volzin, derde en vierde lid, 3, eerste lid, 6 en 9 van deze wet, en artikel
F 2, vierde lid, onderdeel e, van de Algemene burgerlijke pensioenwet (Stb.
1986, 540) niet van toepassing.7. Indien de in het zesde lid bedoelde vervanger respectievelijk waarnemer
een betrekking of lidmaatschap als bedoeld in artikel 5, eerste lid, onderdelen
b en c, bekleedt of gaat bekleden, is hij voor de duur van de vervanging respectievelijk
de waarneming in die betrekking of dat lidmaatschap van rechtswege op non-activiteit
gesteld. Artikel 111. Te zijner ondersteuning beschikt de ombudsman over een bureau.2. De tot het bureau behorende personen worden door Ons op voordracht
van de ombudsman benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen.3. Wij bepalen in welke gevallen tot het bureau behorende personen door
de ombudsman worden benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen. HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 121. Een ieder heeft het recht de ombudsman schriftelijk te verzoeken een
onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens een natuurlijk persoon of rechtspersoon heeft
gedragen, tenzij sedertdien meer dan een jaar is verstreken. Indien binnen
een jaar nadat de gedraging plaatsvond die gedraging aan het
oordeel van een rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening aan het oordeel van een andere instantie
is onderworpen, eindigt de termijn een jaar na de datum waarop in die procedure
een uitspraak is gedaan waartegen geen beroep meer openstaat, of de procedure
op een andere wijze is geëindigd.2. De verzoeker stelt alvorens het in het eerste lid bedoelde verzoek
te doen, het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar in kennis van zijn bezwaar tegen de gedraging
en in de gelegenheid zijn of haar zienswijze daarop te geven. Indien binnen
een jaar nadat deze gedraging plaatsvond deze in kennis stelling heeft plaatsgevonden,
eindigt de in het eerste lid bedoelde termijn een jaar na deze in kennis stelling.3. Het verzoekschrift dient te bevatten:a. de naam en het adres van de verzoeker;b. zo duidelijk mogelijk, een omschrijving van de gedraging waarop het
verzoekschrift betrekking heeft en mededeling wie zich aldus heeft gedragen
en jegens wie de gedraging heeft plaatsgevonden;c. de reden waarom de verzoeker meent bezwaar te moeten maken tegen de
gedraging;d. de wijze waarop en aan wie de in het tweede lid bedoelde inkennisstelling
heeft plaatsgevonden en, indien de daar bedoelde zienswijze is gegeven, een
omschrijving daarvan.4. Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd en, tenzij
artikel 14 van toepassing is, ook verplicht aan een verzoek als bedoeld in
het eerste lid gevolg te geven. Artikel 13Indien naar het oordeel van de ombudsman ten aanzien van de in het verzoekschrift
bedoelde gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, verwijst hij hem onverwijld naar de bevoegde instantie
en draagt hij het verzoekschrift, nadat daarop de datum van ontvangst is aangetekend,
aan die instantie over. Voor de toepassing van de regeling waarop de openstaande
voorziening berust, wordt het verzoekschrift beschouwd als te voldoen aan
de in die regeling voorkomende bepalingen met betrekking tot de wijze van
indiening en adressering en wordt voorts het tijdstip, waarop het verzoekschrift
door de ombudsman is ontvangen, beschouwd als het tijdstip waarop de zaak
bij de in die regeling bedoelde instantie aanhangig is gemaakt. Deze instantie
stelt de verzoeker in de gelegenheid, binnen dertig dagen nadat zij hiervan
mededeling heeft gedaan, zijn verzoekschrift overeenkomstig de voor die voorziening
geldende regels aan te vullen of te wijzigen en voor zover nodig het voor
behandeling verschuldigde recht te voldoen. Artikel 14De ombudsman is niet verplicht een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, in te stellen of voort te zetten, indien:a. het verzoekschrift te laat is ingediend of niet voldoet aan de vereisten,
vermeld in artikel 12, derde lid;b. het verzoek kennelijk ongegrond is;c. het belang van de verzoeker of het gewicht van de gedraging kennelijk
onvoldoende is;d. de verzoeker een ander is dan degene jegens wie de gedraging heeft
plaatsgevonden;e. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, bij hem, dan wel
bij een tot de behandeling van verzoekschriften bevoegde commissies uit de
Eerste of Tweede Kamer of uit de verenigde vergadering der Staten-Generaal,
in behandeling is of – behoudens indien een nieuw feit of een nieuwe
omstandigheid bekend is geworden en zulks tot een ander oordeel over de bedoelde
gedraging zou hebben kunnen leiden door hem is afgedaan of daarover door de
betrokken commissie haar conclusie op een verzoekschrift aan de Eerste of
Tweede Kamer dan wel de verenigde vergadering der Staten-Generaal is voorgesteld;f. ten aanzien van de gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening heeft opengestaan en hij daarvan geen
gebruik heeft gemaakt;g. ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;h. het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar, niet door de verzoeker of degene jegens
wie de gedraging heeft plaatsgevonden in kennis is gesteld van het bezwaar
tegen de gedraging en niet in de gelegenheid is gesteld zijn of haar zienswijze
daarop te geven;i. en zolang ten aanzien van een gedraging van het bestuursorgaan die
nauw samenhangt met het onderwerp van het verzoekschrift een procedure aanhangig
is bij een rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening bij een andere instantie. Artikel 15Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd uit eigen
beweging een onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan
zich in een bepaalde aangelegenheid heeft gedragen. Artikel 16De ombudsman is niet bevoegd een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, of artikel 15 in te stellen of voort te zetten:a. indien de aangelegenheid behoort tot het algemeen regeringsbeleid,
daaronder begrepen het algemeen beleid ter handhaving van de rechtsorde, of
tot het algemeen beleid van het betrokken bestuursorgaan;b. betreffende algemeen verbindende voorschriften;c. zolang ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, tenzij artikel 6:12 van de Algemene wet bestuursrecht
van toepassing is, of ingevolge een zodanige voorziening een procedure aanhangig
is;d. zolang ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure bij een rechterlijke
instantie aanhangig is, dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in
een zodanige procedure is gedaan;e. indien ten aanzien van de gedraging ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;f. in aangelegenheden betreffende belastingen en andere heffingen, indien
ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening heeft opengestaan. Artikel 171. Indien de ombudsman op grond van artikel 14 of artikel 16 geen gevolg
geeft aan een verzoek tot het instellen van een onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, doet hij daarvan zo spoedig mogelijk schriftelijke mededeling
aan de verzoeker onder vermelding van de redenen. In het geval dat hij een
onderzoek niet voortzet doet hij de hiervoor bedoelde mededeling
tevens aan het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend geval, aan de betrokken
ambtenaar. Met het oog op het bepaalde in het derde lid neemt hij daarbij
artikel 19, vierde lid, laatste volzin, van deze wet en het bepaalde in artikel
10 van de Wet openbaarheid van bestuur, in acht.2. Indien de ombudsman op grond van artikel 14, eerste lid, onderdeel
h, geen gevolg geeft aan een verzoek tot onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, wijst hij verzoeker tevens op de mogelijkheid het betrokken
bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die, of het betrokken bedrijf
dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam is, dan wel de betrokken
ambtenaar, alsnog van zijn bezwaar tegen de gedraging in kennis te stellen
en in de gelegenheid te stellen zijn of haar zienswijze daarop te geven.3. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt, afschrift of
uittreksel van de mededeling, bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot
de daarvoor in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot de kosteloze
verstrekking is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke
zaken (Stb. 1960, 541) van overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een
zodanige mededeling ter inzage op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats. Artikel 181. De ombudsman stelt het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, alsmede in het geval, bedoeld in artikel 12,
eerste lid, de verzoeker in de gelegenheid schriftelijk dan wel mondeling
en al dan niet in elkaars tegenwoordigheid – een en ander ter beoordeling
van de ombudsman – hun standpunt toe te lichten. 2. De betrokkenen kunnen zich doen vertegenwoordigen of doen bijstaan
door een raadsman. De ombudsman kan weigeren bepaalde personen die van het
verlenen van rechtsgeleerde hulp hun beroep maken en niet advocaat of procureur
zijn, als vertegenwoordiger toe te laten. Artikel 191. De ombudsman is bevoegd het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, getuigen, alsmede in het geval, bedoeld in
artikel 12, eerste lid, de verzoeker op te roepen. De opgeroepene is verplicht
aan de ombudsman de inlichtingen te verstrekken die deze ten behoeve van een
onderzoek behoeft en daartoe voor hem te verschijnen. Gelijke verplichtingen
rusten op ieder college, met dien verstande dat het college bepaalt wie zijner
leden aan de verplichtingen zal voldoen, tenzij de oproeping één
of meer bepaalde leden aanwijst. De opgeroepenen – behoudens de getuigen –
kunnen zich doen bijstaan door een raadsman.2. De verplichting om voor de ombudsman te verschijnen geldt niet voor
Onze Ministers. Wanneer een minister zelf niet verschijnt, laat hij zich vertegenwoordigen.3. Inlichtingen die betrekking hebben op het beleid, gevoerd onder de
verantwoordelijkheid van een minister of een ander bestuursorgaan kan de ombudsman
bij de daarbij betrokken ambtenaren slechts inwinnen door tussenkomst van
de minister onderscheidenlijk dat orgaan.4. De ingevolge het eerste lid opgeroepen personen kunnen zich van het
verstrekken van inlichtingen verschonen wegens ambts- of beroepsgeheim, doch
alleen voor zover betreft hetgeen waarvan de wetenschap aan hen als zodanig
is toevertrouwd. Ambtenaren kunnen zich slechts met verwijzing naar de hun
ingevolge de Ambtenarenwet onderscheidenlijk de Militaire Ambtenarenwet 1931
en de Politiewet opgelegde geheimhoudingsplicht verschonen voor zover het
verstrekken van de verlangde inlichtingen in strijd is met enige andere wettelijke
bepaling tot geheimhouding of met het belang van de Staat. De
ombudsman kan ter staving van het beroep op het verschoningsrecht overlegging
vragen van een bijzondere schriftelijke last van het orgaan, welks tussenkomst
voor het verstrekken van inlichtingen in het derde lid is voorgeschreven.Dit orgaan kan bepalen, dat de geheimhoudingsplicht slechts wordt opgeheven
met betrekking tot het verschaffen van inlichtingen aan de ombudsman onder
de voorwaarde dat het geheime karakter daarvan wordt gehandhaafd.5. Het orgaan door welks tussenkomst de inlichtingen worden ingewonnen,
kan zich bij het horen van de ambtenaren doen vertegenwoordigen. Artikel 201. De ombudsman is bevoegd ten dienste van het onderzoek werkzaamheden
aan deskundigen op te dragen. Hij is voorts bevoegd in het belang van het
onderzoek deskundigen en tolken op te roepen. Zij die als deskundige of als
tolk zijn opgeroepen, zijn verplicht voor de ombudsman te verschijnen en hun
diensten als zodanig te verlenen.2. Op deskundigen, tevens ambtenaren, zijn het derde, vierde en vijfde
lid van artikel 19 van overeenkomstige toepassing.3. De tolken en deskundigen zijn verplicht tot geheimhouding van hetgeen
hun ter zake van hun dienstverlening ter kennis komt. Artikel 211. Oproepingen ingevolge de artikelen 19 en 20 geschieden bij aangetekende
brief.2. De ombudsman kan bevelen, dat personen die, hoewel wettelijk opgeroepen,
niet zijn verschenen, door de openbare macht voor hem worden gebracht om aan
hun verplichtingen te voldoen. Artikel 221. De ombudsman kan bevelen, dat getuigen niet zullen worden gehoord en
tolken niet tot de uitoefening van hun taak zullen worden toegelaten dan na
het afleggen van eed of belofte.2. Zij leggen in dat geval in handen van de ombudsman de eed of belofte
af; indien zij worden gehoord als getuige: dat zij zullen zeggen de gehele
waarheid en niets dan de waarheid; de tolken: dat zij hun plichten als tolk
met nauwgezetheid zullen vervullen.3. De deskundigen zijn verplicht hun taak onpartijdig en naar beste weten
te verrichten. Artikel 231. De ingevolge deze wet opgeroepenen ontvangen desverlangd voor reis-
en verblijfkosten alsmede wegens tijdverzuim en daarmede verband houdende
noodzakelijke kosten, vergoeding uit 's Rijks kas overeenkomstig het bij en
krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken bepaalde.2. Voor zover bij algemene maatregel van bestuur niet anders is bepaald,
ontvangen de in het eerste lid bedoelde personen die in openbare dienst zijn
geen vergoeding als bedoeld in het eerste lid, indien zij zijn opgeroepen
in verband met hun taak als zodanig.3. De ombudsman begroot de ingevolge dit artikel verschuldigde vergoeding. Artikel 241. Aan de ombudsman worden op diens schriftelijk verzoek ten behoeve van
een onderzoek bescheiden, gebezigd bij de vervulling van de overheidstaak
in de aangelegenheid waarop het onderzoek betrekking heeft, al dan niet in
afschrift, overgelegd. Artikel 19, derde en vierde lid, is van overeenkomstige
toepassing.2. De ombudsman kan, voor zover dit naar zijn oordeel ten behoeve van
het onderzoek is vereist, zonder toestemming, met uitzondering van woningen,
alle plaatsen betreden waar het bestuursorgaan, wiens gedraging onderzocht
wordt, zijn taak verricht. Voor het betreden van woningen is toestemming van
de bewoner vereist.3. Onze Ministers kunnen aan de ombudsman het betreden van bepaalde plaatsen
verbieden, indien dit naar hun oordeel de veiligheid van de staat zou schaden. Artikel 251. De ombudsman deelt, alvorens het onderzoek te beëindigen, zijn
bevindingen schriftelijk mede aan het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend
geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek is geweest,
alsmede, in het in artikel 12, eerste lid, bedoelde geval aan de verzoeker.2. De ombudsman stelt het bestuursorgaan, de ambtenaar en de verzoeker
in de gelegenheid zich binnen een door hem te stellen termijn omtrent de bevindingen
te uiten. Artikel 261. De ombudsman beoordeelt of het bestuursorgaan zich in de door hem onderzochte
aangelegenheid al dan niet behoorlijk heeft gedragen.2. Indien ten aanzien van de gedraging waarop het onderzoek van de ombudsman
betrekking heeft anders dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak is gedaan, neemt de
ombudsman de rechtsgronden waarop die uitspraak steunt of mede steunt, in
acht. Artikel 271. Wanneer een onderzoek is afgesloten, stelt de ombudsman een rapport
op, waarin hij zijn bevindingen en zijn oordeel weergeeft. Met het oog op
het bepaalde in het vierde lid neemt hij daarbij artikel 19, vierde lid, laatste
volzin van deze wet en het bepaalde in artikel 10 van de Wet openbaarheid
van bestuur, in acht.2. De ombudsman zendt zijn rapport aan het betrokken bestuursorgaan en,
in voorkomend geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek
is geweest. Indien het onderzoek berustte op een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12, zendt hij zijn rapport tevens aan de verzoeker.3. Zo hij daartoe aanleiding ziet, kan de ombudsman aan het betrokken
orgaan zijn zienswijze over eventueel te nemen maatregelen bekendmaken. 4. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt afschrift of uittreksel
van een rapport als bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot de daarvoor
in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot kosteloze verstrekking
is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken van
overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een zodanig rapport ter inzage
op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats.5. Voor het overige is de ombudsman verplicht tot geheimhouding van hetgeen hem bij de uitoefening van zijn taak is bekend geworden,
voor zover dat uit de aard der zaak volgt. Artikel 281. De ombudsman zendt jaarlijks een verslag van zijn werkzaamheden aan
de beide Kamers der Staten-Generaal en aan Onze Ministers. Artikel 10 van
de Wet openbaarheid van bestuur is van overeenkomstige toepassing met dien
verstande dat de ombudsman bij het verslag gegevens kan voegen, slechts ter
vertrouwelijke kennisneming door de leden van de Staten-Generaal en Onze Ministers.2. Hij draagt er zorg voor dat het verslag openbaar wordt gemaakt en algemeen
verkrijgbaar wordt gesteld.3. De ombudsman kan ook dadelijk na het afsluiten van een onderzoek de
beide Kamers der Staten-Generaal inlichten omtrent zijn bevindingen en oordeel,
zo dikwijls hij de eerdere kennisneming daarvan voor de Kamers van belang
acht of één der Kamers dit verzoekt. HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29De voordrachten voor door Ons te nemen besluiten ter uitvoering van deze
wet worden Ons gedaan door Onze Minister van Binnenlandse Zaken. Artikel 30Artikel 12 vindt geen toepassing ten aanzien van gedragingen van de bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen organen, bedoeld in artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d, die hebben plaatsgevonden voordat die algemene maatregel
van bestuur in werking is getreden. Artikel 31Deze wet kan worden aangehaald als: Wet Nationale ombudsman. (Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.) XNoot1) De tekst van de Wet Nationale ombudsman zoals deze luidde na de wijziging
bij de wet van 21 juni 1989 (Stb. 233) is integraal geplaatst in Staatsblad
1989, 235. XNoot2) Het begrip «bestuursorgaan» wordt in artikel 1:1 van de
Algemene wet bestuursrecht als volgt gedefinieerd: «1. Onder bestuursorgaan wordt verstaan: a. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld,
of b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed. 2. De volgende organen, personen en colleges worden niet als bestuursorgaan
aangemerkt: a. de wetgevende macht; b. de kamers en de verenigde vergadering der Staten-Generaal; c. onafhankelijke, bij de wet ingestelde organen die met rechtspraak zijn
belast; d. de Raad van State en zijn afdelingen; e. de Algemene Rekenkamer; f. de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen; g. de voorzitters, leden, griffiers en secretarissen van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen, de procureur-generaal en de advocaten-generaal
bij de Hoge Raad, alsmede de commissies uit het midden van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen. 3. Een ingevolge het tweede lid uitgezonderd orgaan, persoon of college
wordt wel als bestuursorgaan aangemerkt voor zover het orgaan, de persoon
of het college besluiten neemt of handelingen verricht ten aanzien van een
niet voor het leven benoemde ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Ambtenarenwet
als zodanig, zijn nagelaten betrekkingen of zijn rechtverkrijgenden.» 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25275-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl