Vaststelling begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor het jaar 2000; Verslag algemeen overleg op 16 december 1999 over de tweede fase van het voortgezet onderwijs
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-VIII, nr. 69

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

21-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-VIII nr. 69

11-01-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 VIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor het jaar 2000nr. 69VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 11 januari 2000De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 16 december 1999 overleg gevoerd met staatssecretaris Adelmund
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over:– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 27 juli 1999 ter aanbieding van de rapportage
door het PMVO van de vierde peiling van de monitoring tweede fase HAVO/VWO
(briefnr. OCW-99-731);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 8 november 1999 ter aanbieding van de rapportage
door het PMVO van de eerste peiling in het cursusjaar 1999–2000 in het
kader van de monitoring tweede fase;– het nog te ontvangen onderzoek naar de overladenheid
van het programma van de tweede fase voortgezet onderwijs door het PMVO en
de onderwijsinspectie.Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Dijksma (PvdA) herinnerde aan de oorspronkelijke
doelstellingen van de invoering van de tweede fase: de actualisering van de
inhoud van het onderwijs en de verbetering van de aansluiting op het hoger
onderwijs. Deze doelstellingen hadden volgens haar nog niets aan belang ingeboet.Uit de rapporten van de onderwijsinspectie, het Proces Management Voortgezet
Onderwijs (PMVO) en Codename Future naar de mogelijke overladenheid van het
studiehuis blijkt dat de geconstateerde problemen in het algemeen kunnen worden
gekarakteriseerd als overgangsproblemen, dat scholen die de overgang op adequate
wijze hebben georganiseerd minder problemen kennen en dat de problematiek
in bepaalde gevallen van didactische aard is. Hoe het ook zij, de studielast
wordt door veel leerlingen als probleem ervaren, maar ook hierbij verschilt
de mate per school en per vak. De onderwijsinspectie constateert piekbelastingen
op momenten dat voor veel vakken praktijkopdrachten moeten worden ingeleverd.
De grote verschillen tussen scholen maken een centrale aanpak uitermate lastig.
Dit gegeven, en de vaak door scholen gewenste autonomie en maatwerk,
sterkten mevrouw Dijksma in haar opvatting dat de scholen zelf een oplossing
voor eventuele overbelasting moeten vinden. Zij benadrukte echter wel dat
een grotere keuzeruimte voor scholen in het bestaande programma niet ten koste
mag gaan van de inhoud en het niveau van het onderwijs: maatregelen als het
onverkort schrappen van een bepaald percentage van de lesstof tasten het fundament
van de vernieuwing aan en zijn daarmee onverantwoord.De voorstellen van de staatssecretaris voldoen wel. Zij hebben een nadrukkelijk
tijdelijk karakter en scholen kunnen er gebruik van maken indien zij dat nodig
achten. De kritiek lijkt vooral gericht op de verlichting van het vak Algemene
Natuurwetenschappen (ANW) en op de voorstellen rond de invulling van de lesuren
bij de moderne vreemde talen. Kan de staatssecretaris deze voorstellen toelichten?
In hoeverre is zij voornemens om hierover met het onderwijsveld te overleggen,
mede ter vergroting van het draagvlak voor de voorstellen?Nu de tweede fase is ingevoerd, zit de taak van het procesmanagement erop.
Om de opgedane kennis en ervaring zo veel mogelijk voor het departement te
behouden, wordt het PMVO langzaam afgebouwd. Mevrouw Dijksma steunde deze
strategie. Zij was het oneens met de bewering dat de Kamer cruciale informatie
zou zijn onthouden doordat het PMVO het rapport van prof. Imelman over de
kerndoelen in de basisvorming niet openbaar heeft gemaakt.Mevrouw Dijksma betreurde het besluit om af te zien van een onderzoek
door de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) naar klachten rond kartelvorming
onder uitgevers van schoolboeken, maar had er wel begrip voor. Uit een overzicht
van Ouders&Coo blijkt dat diverse omringende landen geen last hebben van
vaste prijzen voor schoolboeken. Zij vroeg de staatssecretaris in het bijzonder
te reageren op de vergelijking met Denemarken. Zij vroeg de staatssecretaris
om de evaluatie van de prijzen voor schoolboeken voor de zomer van 2000 te
laten verschijnen. Een eventuele onvermijdelijke prijsverhoging van schoolboeken
zal in ieder geval voor minder draagkrachtige ouders moeten worden gecompenseerd
door middel van de Wet tegemoetkoming studiekosten (WTS).De heer Cornielje (VVD) wees erop dat de VVD
bij de plannen rond de vernieuwingen van de tweede fase weliswaar instemde
met de profielen, de vakinhouden en het studiehuis, maar daarbij aantekende
dat dit een cultuuromslag zou vergen die een groot aantal jaren zou kunnen
duren. Het oorspronkelijke doel van de tweede fase was de verbetering van
de aansluiting tussen basisvorming en hoger onderwijs door een verhoging van
het onderwijsniveau en meer nadruk op zelfstandig werken, met een verzwaring
van het programma en een grotere selectiviteit als eventueel gevolg. De VVD
stelde wel als voorwaarde dat de vernieuwingen gepaard dienden te gaan met
periodieke rapportages en een principiële bereidheid van alle betrokkenen
om het beleid indien nodig aan te passen. Enkele aanpassingen hebben reeds
plaatsgevonden, maar desondanks wordt het programma door velen nog steeds
als overladen ervaren.In de motie-Cornielje c.s. van 22 juni 1999 werd het kabinet opgeroepen
om de studielast kritisch te blijven volgen en zonodig passende maatregelen
te nemen, maar voorlopig geen vakken te schrappen. Deze motie is blijkens
de vierde peiling van het PMVO uitgevoerd. In de vijfde peiling in oktober
1999 worden geen voorstellen tot aanpassingen gedaan; naar aanleiding van
de quick-scan van het PMVO in december 1999 echter wel. De heer Cornielje
vond dit vreemd en vroeg zich af wat in deze korte tijdspanne tussen beide
peilingen kan zijn gebeurd. Scholen die in 1998 zijn gestart, uiten dezelfde
bezwaren als scholen die zijn gestart in 1999. Dit gegeven wijst erop dat
de problemen vooral invoeringsproblemen betreffen. De invoering dient goed
te worden georganiseerd, docenten moeten goed worden voorbereid en piekbelasting
moet worden voorkomen. Bovendien hebben vakken als ANW en Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) hun definitieve vorm nog niet gevonden. De VVD
zal de voorgestelde tijdelijke maatregelen in dit licht beoordelen. In ieder
geval mogen zij het oorspronkelijke perspectief van de onderwijsvernieuwingen
niet ondermijnen: het lukraak schrappen van vakken is derhalve niet aan de
orde, maar wel het bieden van een tijdelijke ruimte voor scholen om maatwerkoplossingen
te vinden. De monitoring gedurende de drie schooljaren moet worden voortgezet;
de praktijk zal uitwijzen welke aanpassingen noodzakelijk en acceptabel zijn.De vermindering van het aantal praktische opdrachten vond de heer Cornielje
een aanvaardbare maatregel. Hij betreurde de tijdelijke maatregel met betrekking
tot het profielwerkstuk, maar vond hem aanvaardbaar ter voorkoming van coördinatieproblemen.
Hij miste een goede onderbouwing van de verschuiving van ANW naar de vrije
ruimte. Hij riep de scholen op om, vooral in het belang van leerlingen met
een alfaprofiel, hiermee verstandig om te gaan en de vrijkomende ruimte in
ieder geval te besteden aan exacte vakken. De verschuiving van Frans en Duits
naar het vrije deel kan meer ruimte opleveren voor Nederlands en Engels en
daarom vooral voordelig zijn voor allochtone leerlingen. De reductie van de
studielast van CKV tot meer realistische proporties, met name als het gaat
om de grote hoeveelheid verslagen, is een goede zaak. De tijdelijke maatregelen
mogen echter niet ten koste gaan van het onderwijsniveau en de jaarbelasting
van 1600 uur. Dit schooljaar moeten verdere wijzigingen uitblijven, zodat
een en ander zich kan uitkristalliseren; aan het eind van dit schooljaar kan
de volgende monitoring plaatsvinden en kunnen eventuele andere maatregelen
worden genomen.De landelijke studiedag heeft een aantal goede aanbevelingen opgeleverd.
Uit de petitie van het Driestarcollege en de evaluatie van de onderwijsinspectie
blijkt dat de basisvorming niet goed op de tweede fase voorbereidt. Om het
gevoel van overladenheid te beperken dient derhalve ook de basisvorming uitdagender
te worden gemaakt: meer praktische vakken voor VBO/MAVO- en een aanscherping
voor HAVO/VWO-leerlingen.In het kader van de evaluatie ex ante wees de heer Cornielje op het rapport
van prof. Imelman c.s. Naast informatie over de herziening van de kerndoelen
in de basisvorming bevatte dit rapport relevante informatie over de tweede
fase. Kennis van de bevindingen in dit rapport had de besluitvorming in de
Kamer zeker kunnen beïnvloeden, maar het kabinet heeft nooit overtuigend
uitgelegd waarom dit rapport de Kamer nooit heeft bereikt.De heer Mosterd (CDA) wees op de ingrijpendheid
van de vernieuwingen in de tweede fase. Hij had begrip voor de moeilijkheden
bij de didactische omslag die leraren moeten maken en vond dat zij in de aanvangsjaren
zo veel mogelijk ondersteuning verdienen. Hij benadrukte dat de huidige leerlingen
door alle vernieuwingen niet mogen worden benadeeld. Zo wees hij op de mogelijke
onvergelijkbaarheid van eindexamencijfers van leerlingen uit de lichting 1998
en die van leerlingen in de jaren daarvoor. Een dergelijk probleem kan een
rol spelen als sprake is van een numerus fixus bij de gewenste vervolgstudie.
De heer Mosterd vond het opvallend dat in de oktoberrapportage van het PMVO
uitsluitend positieve zaken te lezen waren. Waarom werd hierin geen gewag
gemaakt van een te hoge werkdruk voor leerlingen en leraren? Nu het studiehuis
een feit is, is het overigens wel opvallend dat in het HBO en het WO vreemde
tegenbewegingen zijn te constateren: men relativeert daar het belang van de
profielen en gaat steeds meer over tot schoolsere systemen.De heer Mosterd karakteriseerde het grootste deel van de geconstateerde
problemen als aanloopproblemen. Wellicht is er ook sprake van structurele
problemen, maar voor nieuwe structurele veranderingen is het veel te vroeg;
bovendien zouden die tot een ongewenst zigzagbeleid leiden. De invoering van
de tweede fase zal ongetwijfeld leiden tot een min of meer automatische aanpassing
van de basisvorming, al zal dit een aantal jaren vergen. De voorgestelde
tijdelijke maatregelen zijn dus in hoge mate afdoende. De verkleining van
het aantal verplichte werkstukken kan volstaan om de werkdruk voor leerlingen
en leraren te verlichten, al moet scholen de ruimte worden geboden om een
en ander zelf in te vullen. Het profielwerkstuk beschouwen als praktijkopdracht
is ook een geschikte maatregel, al moet worden voorkomen dat de hiermee beoogde
vakoverschrijding wordt ondermijnd; wellicht kan dit worden bereikt door het
profielwerkstuk voor meer vakken mee te laten tellen. De verplaatsing van
ANW en vreemde talen naar het vrije deel is een minder geslaagde aanpassing.
Weliswaar is de maatregel tijdelijk en facultatief, maar de heer Mosterd vreesde
dat deze regeling gemakkelijk een structureel karakter kan krijgen door de
hierdoor mogelijk veroorzaakte statusverlaging van de vakken en door concurrentie
tussen scholen.De heer Mosterd riep op tot een kritische kijk op de vakinhouden: worden
bij CKV, ANW en wiskunde de oorspronkelijke doelstellingen wel bereikt? Is
er sprake van versnippering en sluiten vakken wel goed op elkaar aan? Tot
slot refereerde hij aan de kritiek van de Algemene Rekenkamer op de onduidelijke
meerwaarde van enkele aspecten van het procesmanagement en vroeg de staatssecretaris
om een reactie op die kritiek.Mevrouw Lambrechts (D66) achtte de huidige
brede erkenning van de problematiek rond de onderwijsvernieuwingen een grote
stap voorwaarts: de overladenheid van het programma voor leerlingen en leraren
door lange dagen en weinig begeleiding, de versnippering van de programma's
door te veel kleine vakken, die in de toekomst alleen maar groter belooft
te worden, en een ingewikkelde interne organisatie. Leerlingen in een achterstandsituatie,
die van huis uit op onderwijsgebied het minst meekrijgen, kunnen hiervan de
dupe worden. Uit alle rapporten blijkt de noodzaak tot verdere aanpassingen
in structurele zin. Mevrouw Lambrechts herinnerde eraan dat selectie niet
het doel was van de tweede fase. Gelet op de huidige arbeidsmarktsituatie
en het OESO-gemiddelde is de huidige mate van doorstroming van leerlingen
naar het hoger onderwijs in Nederland veel te laag.Het voorstel van het kabinet leidt, ondanks de bewering van het tegendeel,
natuurlijk tot een verlichting van het programma en dat is een goede zaak.
De suggestie dat de maatregelen slechts een tijdelijk karakter hebben en dat
over drie jaar het oude programma weer zal gelden, is zeer ongeloofwaardig.
Als oplossing voor de korte termijn heeft D66 steeds gepleit voor het schrappen
in de overladenheid van de examenprogramma's en daarmee in de vakinhouden,
omdat het de verplaatsing naar de vrije ruimte of het schrappen in vakinhoud
op korte termijn niet haalbaar acht. Voor de langere termijn zal de oplossing
in een vermindering van de versnippering en dus van het aantal vakken moeten
worden gezocht; zulks niet ten koste van het niveau maar juist omwille van
het behoud daarvan.Mevrouw Lambrechts deelde de opvatting, dat verreweg de meeste scholen
geen problemen hebben met de invoering van de tweede fase, geenszins. Mede
daarom pleitte zij voor helderheid voor de scholen bij de toegezegde beleidsvrijheid:
om leerlingen een echte keuze te bieden dient de verschuiving van ANW in de
HAVO naar de vrije ruimte daarom een dwingend karakter te krijgen. Zij steunde
de vermindering van het aantal praktijkwerkstukken, maar vond het minstens
zo belangrijk om het relatief grote gewicht hiervan voor het eindcijfer te
verlagen. Het verschuiven van ANW en het schrappen van de tweede of derde
moderne taal zal alleen maar leiden tot meer versnippering. Door de creatie
van keuzemogelijkheden zou de studielast echter op een aanvaardbaar niveau
kunnen worden gebracht, zonder dat de keuze voor een bepaald vak onmogelijk
wordt gemaakt. De oorspronkelijke doelstellingen van het vak CKV lijken te
worden benaderd, al kan de verplichting tot het schrijven van te veel verslagen
bij de leerling een grote aversie tegen het vak aankweken. Het
profielwerkstuk kent nu gelukkig een wat realistischer omvang; het voorstel
om te beginnen met een vak en vervolgens te bekijken of overschrijding van
vakken mogelijk is, verdient steun.Mevrouw Lambrechts miste een kritische beoordeling van de studielast voor
andere vakken dan ANW, de moderne talen en CKV: ook daarvoor blijkt vaak een
discrepantie tussen de formele en de feitelijke studielast. Het ad hoc en
incidenteel schrappen van onderdelen in de domeinen voor de examenprogramma's
door de Centrale examencommissie vaststelling opgaven (CEVO) en de verplichte
behandeling daarvan bij het schoolexamen hebben geen verlichting opgeleverd.
Het verdient aanbeveling om de onderdelen die nu niet binnen de formele studielast
kunnen worden behandeld, definitief en structureel te schrappen.De extra compensatie in de zak/slaagregeling voor starters vond mevrouw
Lambrechts terecht, maar een aanpassing voor de starters van 1999 is eveneens
noodzakelijk omdat er al examens zijn afgelegd. Verder vroeg zij bij alle
aandacht voor de opstroom van leerlingen ook aandacht voor de moeilijke afstroom
van leerlingen naar een lager onderwijstype, bijvoorbeeld van VWO naar HAVO.
Dat de Kamer bewust heeft gekozen voor een verhoging van de studielast van
het programma van 30 naar 40 uur is overigens een misverstand. Immers, de
Kamer heeft ingestemd met 30 lesuren per week en een totale studielast van
40 uur.De heer Rabbae (GroenLinks) stelde dat veel
van de huidige problematiek rond het studiehuis is te wijten aan de overhaaste
invoering ervan en de nagestreefde budgetneutraliteit. Hij bespeurde een grote
onzekerheid over de vakinhoud bij docenten, die tot uitdrukking komt in een
groot aantal praktijkopdrachten. Hij vond het verontrustend dat de begeleiding
van veel leerlingen tekortschiet, waardoor het principe van onderwijs op maat
onderuit wordt gehaald. De feitelijke invulling van een aantal vakken, waaronder
ANW en CKV, moet kritisch worden bezien om te voorkomen dat zij, ondanks de
beste bedoelingen, leiden tot demotivatie bij leerlingen. Hetzelfde geldt
voor het grote aantal verslagen dat moet worden ingeleverd.Volgens de heer Rabbae behelsde een groot deel van de geconstateerde problematiek
ongetwijfeld invoeringsproblemen, maar in de rapportage van het PMVO worden
ook problemen geconstateerd die een meer structurele aanpak vergen: het grotere
aantal vakken op de HAVO, schoolboeken die te veel zijn gericht op het aanbieden
van opdrachten, minder contacturen en daardoor voor docenten meer groepen
die zij moeten begeleiden. Daarnaast geldt ook de gebrekkige aansluiting tussen
het derde en het vierde leerjaar. Het tijdelijke karakter van de kabinetsvoorstellen
roept de vraag op wat er na de overgangsperiode van drie jaar gebeurt. Zullen
scholen die met problemen kampen zich wel voldoende aangesproken voelen, gezien
de vrijblijvendheid van de voorstellen?Verder vroeg de heer Rabbae verduidelijking omtrent het toegestane aantal
onvoldoendes bij het eindexamen. Hij beklemtoonde dat de voorstellen van het
kabinet zijn geënt op de analyse dat de problemen invoeringsproblemen
betreffen, maar daarvoor slechts ten dele een oplossing bieden. Een adequate
begeleiding van scholen, waardoor de invulling van de vakken wordt geoptimaliseerd
en de samenhang binnen en tussen scholen kan worden bevorderd, is noodzakelijk
om te voorkomen dat in een volgende rapportage dezelfde problemen worden geconstateerd
als nu.Ook de heer Van Bommel (SP) was verheugd over
de erkenning van de problematiek van overladenheid en versnippering van het
onderwijsprogramma. Hij verduidelijkte dat de SP-fractie de motie van D66
betreffende een verlichting van 25% destijds niet zozeer steunde vanwege het
percentage of de precieze invulling daarvan, maar om aan te geven dat er iets
aan de overladenheid moest worden gedaan. Hij bestreed dat er alleen
sprake is van een invoeringsproblematiek: zo constateerde ook het PMVO dat
er sprake is van een groot aantal vakken in de HAVO, wat duidt op een problematiek
van structurele aard. In dit licht moet derhalve niet alleen de mogelijkheid
van het schrappen in vakken, maar ook het schrappen van vakken worden overwogen
om het probleem van het overladen programma op te lossen. Wat vindt de staatssecretaris
van de conclusie dat de onderwijsvernieuwingen overhaast, of in ieder geval
na een te korte experimentele fase zijn ingevoerd?Het kabinet benadrukt het tijdelijke karakter van de voorstellen. De heer
Van Bommel vond dit onverstandig omdat het de onduidelijkheid voor scholen
vergroot. Volgens de onderwijsinspectie kan de feitelijke studielast pas na
twee à drie jaar worden beoordeeld en alleen al in dit licht is het
moeilijk voorstelbaar dat de scholen de wijzigingen na drie jaar zullen terugdraaien.
Waarom heeft het kabinet de tijdelijkheid van de maatregel zo sterk benadrukt?De voorstellen dragen bij aan een serieuze verlichting van het programma.
Codename Future wijst op een zeer grote variatie in de individuele beleving
van de formele studiebelasting van 40 uur; dit kan wijzen op enorme verschillen
tussen scholen in de feitelijke studielast. De geboden beleidsvrijheid kan
alleen maar leiden tot een vergroting van de verschillen in het onderwijs
op scholen en in de waarde van hun diploma's. De mate waarin scholen verschillen
dient adequaat in kaart te worden gebracht. De onderwijsinspectie signaleert
een te grote overgang van de derde naar de vierde klas. Wellicht is dit een
tijdelijk probleem, maar dit gegeven resulteert wel in een niet bedoeld extra
selectiemoment.De heer Van Bommel sloot zich aan bij de verontwaardiging over het achterhouden
van het rapport over de basisvorming van prof. Imelman met voor de tweede
fase relevante informatie. Een van de kritiekpunten was een scheve verhouding
tussen kennis en vaardigheden in het studiehuis door een te grote nadruk op
de laatste. De hiervoor vereiste zelfwerkzaamheid werkt sterk in het nadeel
van leerlingen in achterstandsituaties. Het zou onaanvaardbaar zijn dat deze
leerlingen de dupe worden van een ontoereikende begeleiding. De heer Van Bommel
pleitte ervoor om deze groep leerlingen nauwlettend te volgen. Uit de ervaringen
bij de invoering van de tweede fase moet voor de invoering van het VMBO zo
veel mogelijk lering worden getrokken.De heer Van der Vlies (SGP) erkende de geconstateerde
problematiek van te zware werkdruk en een tekortschietende voorbereiding en
begeleiding, maar benadrukte dat het beeld in het onderwijsveld sterk varieert.
De doelstellingen van de tweede fase waren bekend. De ingrijpende vernieuwingen
zijn wellicht te snel geïmplementeerd. Toch mag niet worden vergeten
dat de implementatie is voorafgegaan door een serieus voorbereidend traject.
Hierbij is de Kamer wellicht te zeer afhankelijk geweest van externe informatie.
De Kamer mag in dit gegeven geen aanleiding zien om haar verantwoordelijkheid
voor het beleid te ontlopen, maar wellicht kan er lering uit worden getrokken
voor andere ingrijpende beleidswijzigingen.De maatregelen zijn terecht voorzichtig en van tijdelijke aard. Ook de
beleidsvrijheid die de scholen in staat stelt tot het leveren van maatwerk
is een goede zaak, al wordt op die manier de problematiek gedeeltelijk naar
de scholen doorgeschoven. Het nieuwe vak ANW raakt erdoor wellicht enigszins
op achterstand, maar schrappen mag niet aan de orde zijn.De bezemregeling voor de tweede fase is versoepeld. De heer Van der Vlies
stelde voor om de mogelijkheid te creëren om bij het staatsexamen vakken
te halen waarvoor geen voldoende is behaald, opdat het verlies van een studiejaar
wordt voorkomen. Tot slot vroeg hij naar de wijze waarop de staatssecretaris
de voorgestelde maatregelen in de krappe periode tot februari 2000 in regelgeving
denkt te vertalen. Het antwoord van de regeringDe staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen herinnerde eraan dat de doelstellingen van de tweede fase destijds
de brede instemming van de Kamer genoten, ook al wezen vele leden op de lange
tijd die dergelijke omvangrijke veranderingen zouden vergen. De huidige onzekerheid
in het veld vanwege het grote aantal gelijktijdige veranderingen vormt een
groot probleem bij de invoering en belemmert het leerproces bij alle betrokkenen.
Toch wilde de staatssecretaris benadrukken dat uit alle onderzoeken blijkt
dat de problematiek voornamelijk een invoeringskarakter heeft. Zij sprak grote
waardering uit voor de voortvarendheid waarmee scholen de grootschalige verandering
hebben aangevat.De wijze waarop de ingrijpende vernieuwingen gestalte hebben gekregen,
is uiteraard ook voor alle politiek betrokkenen leerzaam geweest. De Kamer
was voortdurend bij de implementatie betrokken en heeft altijd snel kunnen
reageren op geconstateerde knelpunten. Bij een dergelijke omvangrijke operatie
kunnen echter niet alle effecten van tevoren in beeld worden gebracht; voor
een taxatie van sommige effecten waren de resultaten van de desbetreffende
lichting leerlingen nodig. Hoe dan ook, uit de monitoring blijkt dat de scholen
zeer intensief met de tweede fase bezig zijn. Positief is dat uit de monitoring
geen toegenomen selectie blijkt en dat de tweede fase nu al gunstige effecten
op de basisvorming sorteert.De geconstateerde problemen betreffen dus vooral invoeringsproblemen.
Ook de verschillende onderzoeken trekken onafhankelijk van elkaar de conclusie
dat de ervaren overladenheid vooral een invoeringsprobleem betreft. Het zomaar
schrappen in en van vakken is daarom zeker niet de meest gepaste oplossing.
Ook Codename Future wijst op het gevaar van te rigoureuze maatregelen. Uit
de vele reacties van betrokkenen kan worden afgeleid dat voor de onderwijsvernieuwing
een groot draagvlak bestaat. Dit geldt tevens voor de scholierenstaking: die
was niet zozeer principieel gericht tegen het studiehuis, maar was een actie
om het studiehuis te verbeteren. Niemand pleit voor een niveauverlaging. Ook
bij dit intensieve veranderingsproces worden andere, reeds bestaande problemen
scherp belicht, zoals het grote tekort aan leraren.De voorgestelde maatregelen stellen scholen in staat om maatwerk te leveren;
scholen kunnen derhalve zelf besluiten of aanpassingen nodig zijn. Scholieren
geven aan dat zij de grootste problemen ondervinden bij ANW en CKV en wijzen
op de zware belasting bij de vaardigheden. Op sommige scholen komt de zware
belasting voor vaardigheden voort uit een ietwat overmatige reactie op de
vernieuwingen; ook hierbij is dus sprake van een overgangsproblematiek. ANW
is een zeer nuttig vak, ook voor bètascholieren. Hetzelfde geldt voor
CKV. Bij deze vakken moet de meest geschikte inhoud zich nog uitkristalliseren;
mettertijd zullen ook deze vakken binnen het totale curriculum een optimale
balans vinden. De scholen moet de tijd worden gegund om tot de meest geschikte
organisatie te komen en daarvoor krijgen zij ook de nodige beleidsvrijheid.
Ook het vakoverschrijdende profielwerkstuk is waardevol en moet de gelegenheid
krijgen om zich te bewijzen. De overgangsperiode van drie jaar en de tijdelijke
maatregelen zijn dus welbewust gekozen ter overbrugging van de aanloopproblemen.
De tijdelijke maatregelen aangaande het taalonderwijs maken het mogelijk dat
binnen het totale taalonderwijs met lesuren wordt geschoven. Bij ANW en exacte
vakken is een dergelijke overheveling van uren minder gemakkelijk. Overigens
waarschuwde de staatssecretaris voor een karikatuur van de inhoud van vakken
als ANW en CKV. Het beeld dat zomaar vakken zouden worden geschrapt is zeer
onterecht; dergelijke berichten zorgen in het veld voor veel onrust, maar
zijn op niets gebaseerd. De huidige maatregelen voor de lichtingen 1999, 2000
en 2001 betekenen niet dat de HAVO- en VWO-lichting van 1998 wordt
veronachtzaamd. Voor deze groepen zullen snel alternatieven worden gezocht.Op korte termijn zal met PMVO, CEVO en VVO nader overleg plaatsvinden
over de uitvoering van het programma. De Kamer zal in januari 2000 over de
resultaten van dit overleg worden geïnformeerd.De consequenties van de afspraken van de overheid met de uitgevers van
schoolboeken strekken zich uit tot 2005. Voor ontheffingen bestaat geen ruimte
vanwege de te verwachten schadeclaims. De WTS kan voor ouders een tegemoetkoming
in de studiekosten betekenen: de toegankelijkheid hiervan wordt verbreed door
een verhoging van de inkomensgrens en de mogelijkheden worden uitgebreid door
een vergroting van het budget en extra maatregelen voor leerlingen in de bovenbouw
van HAVO/VWO door de toegenomen kosten van de tweede fase.De personele consequenties van de voorgestelde maatregelen zullen beperkt
zijn: de docenten voor ANW beschikken immers over een onderwijsbevoegdheid
voor een of meer exacte vakken en zijn daarvoor derhalve goed inzetbaar. Een
«kaasschaafmethode» is voorlopig geen werkbaar alternatief voor
de voorgestelde maatregelen, omdat die niet op korte termijn kan worden gehanteerd.
Bovendien worden de grootste problemen juist bij de nieuwe vakken geconstateerd:
berichten waaruit blijkt dat 25% van de feitelijke studielast aan CKV wordt
besteed, wijzen erop dat de uiteindelijke balans nog niet is gevonden. Het
belang van het onderwijs in vreemde talen kan niet genoeg worden benadrukt;
van een tekort aan aandacht hiervoor kan geen sprake zijn. Zij vormen een
substantieel onderdeel van het totale lesprogramma: in het profiel cultuur
en maatschappij blijven zij immers verplicht en niet mag worden vergeten dat
leerlingen in de eerste drie lesjaren alle aangeboden vakken, dus ook alle
talen, volgen.De staatssecretaris was blij met de brede steun voor de maatregel om de
weging van de praktijkopdrachten voor het eindcijfer te verlagen. Een vakoverschrijdende
aanpak bij het profielwerkstuk verdient nog steeds de voorkeur en dient te
worden gestimuleerd. Scholen zal hiervoor dus de ruimte worden geboden. De
suggestie om het cijfer hiervoor bij twee vakken te laten meetellen, zal zij
in overweging nemen.De oktoberpeiling van het PMVO was niet gericht op de overladenheid, maar
op de inrichting van het onderwijs en op mogelijke selectieve effecten. Uit
deze monitor bleek dat er geen sprake was van een strengere selectie bij de
overgang van het derde naar het vierde leerjaar en dat leerlingen in de vierde
klas-nieuwe stijl niet meer, maar juist minder blijven zitten. Deze gerichtheid
verklaart waarom deze monitor geen gewag maakte van problemen van overladenheid.
De meerwaarde van het PMVO lag in zijn functie als intermediair of «makelaar»
tussen kerndepartement en scholen, een rol die vooral bij bepaalde onderdelen
van een omvangrijk vernieuwingsproces bijzonder waardevol is. Het proces is
nu in een stadium beland waarbij deze rol van minder groot belang is.Het rapport van prof. Imelman werd door het PMVO als onder de maat gekwalificeerd
omdat het niet aansloot op de gegeven opdracht en onvoldoende kwaliteit had.
Om deze reden heeft het PMVO geen vervolgopdracht verstrekt en heeft het dit
rapport niet doorgezonden naar het departement van OCW. Omdat de gegevens
in het rapport niet zijn gebaseerd op empirisch onderzoek, bevat het geen
voor het studiehuis relevante gegevens.Uit de monitor blijkt dat 80% van de scholen een leerlingenpanel gebruiken
bij de taxatie van de studielast en de aanpak van overbelasting. De schoolleiding
legt derhalve doorgaans haar oor te luisteren bij de leerlingen en dat gegeven
stemt optimistisch. Dit laat echter onverlet dat het schoolmanagement en leraren
de verantwoordelijkheid dragen voor de voorstellen en voor de vormgeving van
de onderwijsorganisatie.Het nieuwe stelsel schrijft niet meer per week 30 lessen van 50 minutenvoor, maar een totale studielast van 40 uur per week. De wettelijke
vastlegging van een gemiddelde studielast biedt alle betrokkenen duidelijkheid.
Uiteraard vertonen individuele leerlingen grote verschillen, onafhankelijk
van de school die zij bezoeken, maar uit de onderzoeken blijkt dat de gemiddelde
studielast voor leerlingen zich ook daadwerkelijk rond de 40 uur begeeft.
De ongewenste piekbelastingen vinden hun oorzaak in de opeenstapeling van
werkstukken en de onervarenheid met de nieuwe vakken. Ook hierbij gaat het
dus niet om structurele problemen, maar om invoeringsproblemen. Overigens
herinnerde de staatssecretaris eraan dat de Kamer destijds bewust heeft gekozen
voor een verzwaring van het lespakket. Ook met de voorgestelde verlichtende
maatregelen is sprake van een zwaarder lespakket dan voor de vernieuwingen.De beleidsruimte die scholen wordt geboden zal niet ten koste gaan van
de begeleiding van scholen in het vernieuwingsproces. Bij de overgang van
het derde naar het vierde leerjaar zal in de toekomst sprake zijn van een
«terugroleffect», maar dit onderwerp zal uitgebreid ter sprake
komen bij de evaluatie van de basisvorming en de aansluiting daarvan op de
tweede fase. Twee onvoldoendes op de eindlijst zijn reeds toegestaan, mits
deze niet beide vallen in het profieldeel. De slaagregeling zal worden versoepeld
door het schrappen van de vereiste compensatie van onvoldoendes. Op dit moment
onderzoekt men aan de UvA de leerstijlen, houding, motivatie en zelfbeeld
van kansarme leerlingen. Het onderzoek kent een looptijd van vier jaar, maar
uit de voorlopige resultaten van deelstudies blijkt dat allochtone leerlingen
die de selectie doorstaan ook relatief goede leerlingen zijn: zij zijn zeer
zelfstandig bij de invulling van alle aspecten van hun studie en kiezen doorgaans
een uitdagender profiel dan autochtone leerlingen. Zolang het onderzoek niet
is afgerond, is het echter zeer moeilijk om groepen leerlingen aan te wijzen
wier resultaten er in positieve of negatieve zin uitspringen; uitspraken hieromtrent
houden daarom altijd een speculatief karakter. In de komende monitors zullen
kwantitatieve gegevens worden verschaft over speciale groepen met speciale
problemen, zoals allochtone en andere kansarme leerlingen. Er is al op gewezen
dat allochtone leerlingen meer gebaat zijn bij een directe interactie met
de leraar en die biedt het studiehuis. Mocht de nieuwe onderwijsmethodiek
er echter toe leiden dat bepaalde groepen in de knel komen, dan zal extra
begeleiding worden geboden. Een extra herkansing voor bezemleerlingen in de
derde termijn is onwenselijk, omdat die kan leiden tot rechtsongelijkheid.
Bovendien moet de organisatorische last voor scholen in dezen zo veel mogelijk
worden beperkt.Het komende jaar zal er vanwege de publicatie van het verslag van de onderwijsinspectie
over 1999 en de drie peilingen voldoende gelegenheid zijn om de voortgang
van de tweede fase nauwlettend te volgen. Uiteraard verdient het de voorkeur
om nieuwe regelgeving ruim voor de aanvang van het komende schooljaar in te
voeren. De staatssecretaris zei ernaar te streven om de voorgestelde maatregelen
voor 1 februari 2000 in regelgeving te vertalen.De voorzitter van de commissie,Van der HoevenDe griffier van de commissie,MattijssenXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Van der Vlies (SGP), Van de Camp
(CDA), Van der Hoeven (CDA), voorzitter, Rabbae (GroenLinks), Lambrechts (D66),
Dittrich (D66), Cornielje (VVD), De Vries (VVD), Dijksma (PvdA), Van Zuijlen
(PvdA), Cherribi (VVD), Rehwinkel (PvdA), ondervoorzitter, Passtoors (VVD),
Van Bommel (SP), Belinfante (PvdA), Kortram (PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Hamer
(PvdA), Nicolaï (VVD), Barth (PvdA), Halsema (GroenLinks), Örgü
(VVD), Wijn (CDA), Eurlings (CDA).Plv. leden: Stellingwerf (RPF), Schimmel (D66), Mosterd (CDA),
Atsma (CDA), Harrewijn (GroenLinks), Bakker (D66), Ravestein (D66), E. Meijer
(VVD), Van Baalen (VVD), Valk (PvdA), De Cloe (PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek
(PvdA), Blok (VVD), Poppe (SP), Gortzak (PvdA), Middel (PvdA), Schreijer-Pierik
(CDA), Spoelman (PvdA), Brood (VVD), Arib (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Rijpstra
(VVD), Verhagen (CDA), Visser-van Doorn (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-VIII-69.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl