Experimentenwet vooropleidingseisen, selectie en collegegeldheffing; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29819, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

13-10-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29819 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W05.04.0365/III
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29819Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 51 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 819Tijdelijke regels betreffende experimenten in het hoger onderwijs op
het gebied van vooropleidingseisen aan en selectie van aanstaande studenten
en op het gebied van heffing van collegegeld (Experimentenwet vooropleidingseisen,
selectie en collegegeldheffing)nr. 4ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 23 augustus
2004 en het nader rapport d.d. 29 september 2004, aangeboden aan de Koningin
door de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mede namens
de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Het advies van de Raad
van State is cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 15 juli 2004, no. 04.002871, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
drs. M. Rutte, mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet
houdende tijdelijke regels betreffende experimenten in het hoger onderwijs
op het gebied van vooropleidingseisen aan en selectie van aanstaande studenten
en op het gebied van heffing van collegegeld (Experimentenwet vooropleidingseisen,
selectie en collegegeldheffing), met memorie van toelichting.Het wetsvoorstel verruimt, voor daartoe aangewezen bachelor- of masteropleidingen,
de mogelijkheden voor de selectie van studenten, voor differentiatie van het
collegegeld en voor de toelating van studenten die niet aan de gebruikelijke
vooropleidingseisen voldoen. Uitsluitend opleidingen van evidente meerwaarde
komen voor deze experimenten in aanmerking. Het voorstel betreft een experiment
gedurende twee jaar. De regering beoogt aansluitend een structurele regeling
van gelijke strekking in te voeren.De Raad maakt opmerkingen over doel, geschiktheid en wenselijkheid van
de experimenten, over eindtermen, duur, omvang en gevolgen van de experimenten,
over selectie en numerus fixus en ten slotte over differentiatie van collegegeld
en financiële toegankelijkheid.Hij is van oordeel dat in verband daarmee enige aanpassing van het wetsvoorstel
wenselijk is en de memorie van toelichting aanvulling en verduidelijking behoeft.Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 15 juli
2004, nr. 04.002871, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake bovenvermeld voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.Dit advies, gedateerd 23 augustus 2004, nr. W05.04.0365/III, bied
ik U hierbij aan.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal te zenden, nadat met het gestelde in het advies rekening
is gehouden.Op de opmerkingen van de Raad van State ga ik hieronder in.1. Doel, geschiktheid en wenselijkheid van de experimentenExperimenten in de wetgeving vereisen een speciale rechtvaardiging in
verband met hun tijdelijke inbreuk op het geldende stelsel, en daarmee het
risico van inbreuk op het gelijkheidsbeginsel. Voorts verlangt hun evaluatie
na afloop dat doel, geschiktheid en wenselijkheid van de experimenten duidelijk
uiteen worden gezet.1De Raad van State merkt in verband daarmee het volgende op over het wetsvoorstel.a. In artikel 3 van het wetsvoorstel worden als doeleinden van de voorgestelde
experimenten genoemd de verdere ontwikkeling van evidente meerwaarde binnen
bepaalde bestaande opleidingen en vergroting van de instroom in het hoger
onderwijs. De considerans noemt als achterliggende overweging de wenselijkheid
van het opdoen van ervaring met selectie van aanstaande studenten en extraneï
en met differentiatie van collegegeld bij opleidingen met erkende evidente
meerwaarde, en voorts het opdoen van ervaring met het stellen van vervangende
vooropleidingseisen met het oog op het vergroten van de instroom. In de memorie
van toelichting, hoofdstuk I, paragraaf 1.1, wordt als doelstelling van
het wetsvoorstel, naast het verhogen van de deelname aan het hoger onderwijs,
genoemd het bevorderen van excellentie in het hoger onderwijs. Iets verderop
wordt gesproken van het realiseren van een erkende evidente meerwaarde met
als instrumenten selectie van studenten en differentiatie van collegegeld,
en weer iets verder van verhoging van het rendement van het hoger onderwijs.
Volgens de notitie «Ruim baan voor talent» geldt als graadmeter
voor het welslagen het positieve effect op de kwaliteit van en de participatie
aan het onderwijs.2De Raad mist een duidelijke uiteenzetting van de verschillende doelen
die de regering met het wetsvoorstel beoogt te bereiken en van de wijze waarop
deze doelen zich tot elkaar verhouden. De verhoging van het rendement en vergroting
van de instroom gelden, naar de Raad aanneemt, als algemene doelstellingen
voor het gehele hoger onderwijs, terwijl het bevorderen van excellentie en
het realiseren van meerwaarde duiden op specifiek onderwijsaanbod voor een
selectieve groep studenten. Voorts is de Raad van oordeel dat de operationalisering
van de doelstellingen van de experimenten niet op alle punten duidelijk is
uiteengezet, hetgeen juist bij het uitvoeren van de experimenten en de latere
evaluatie daarvan van groot belang is. In paragraaf 1.3 van de toelichting
wordt gesteld dat het aan de instellingsbesturen, docenten, studenten en de
Commissie Ruim baan voor talent is om het begrip «erkende evidente meerwaarde»
te operationaliseren. Dit veronderstelt echter dat voldoende duidelijk is,
wat er met dit begrip wordt bedoeld en is beoogd, ten opzichte waarvan die
meerwaarde wordt bepaald en hoe deze kan worden geoperationaliseerd. Het is
de Raad bijvoorbeeld opgevallen dat de toelichting de maatschappelijke behoefte
aan afgestudeerden in bepaalde disciplines niet noemt bij de voorbeelden van
meerwaarde.3 De Raad van State is van oordeel
dat de toelichting de inhoud en operationalisering van de verschillende doelstellingen
van de voorgestelde experimenten en hun onderlinge relatie duidelijker dient
uiteen te zetten.b. Het wetsvoorstel biedt als instrumenten decentrale selectie van studenten,
collegegelddifferentiatie en vervangende vooropleidingseisen. Met deze drie
instrumenten wordt, naar de Raad aanneemt, beoogd grotere participatie en
bevordering van excellentie te bereiken. Hoewel het in het voorstel om experimenten
gaat en er derhalve niet op de uitkomsten daarvan kan worden vooruitgelopen,
moeten de voorgestelde experimenten naar hun aard en opzet wel bij voorbaat
het bereiken van het beoogde doel voldoende aannemelijk maken. In dat verband
vraagt de Raad zich af of niet voorzienbaar is dat er een tegengesteld effect
zal kunnen uitgaan van enerzijds het bevorderen van maximale participatie
aan het hoger onderwijs door het stellen van vervangende vooropleidingseisen
en anderzijds het bevorderen van excellentie. Weliswaar wordt in paragraaf 1.1
van de toelichting gesteld dat flexibilisering van de toelating niet ten koste
mag gaan van het instroomniveau, maar de introductie van vervangende vooropleidingseisen,
en meer in het algemeen het inbouwen van prikkels een zo groot mogelijk aantal
studenten tot het hoger onderwijs toe te laten, zou om verschillende redenen
ook als effect kunnen hebben dat het juist verlagend werkt ten aanzien van
de kwaliteit van onderwijs en studenten. De instellingen die de vervangende
vooropleidingseisen stellen, hebben financieel belang bij een
groter aantal studenten. Bovendien kan er een demotivering van uitgaan om
de wettelijk vereiste vooropleiding te volgen of af te maken. In dat verband
valt op dat enerzijds zoveel nadruk wordt gelegd op het van vervangende opleidingseisen
te verwachten effect op de participatie in het hoger onderwijs, terwijl anderzijds
wordt beoogd slechts in uitzonderingsgevallen studenten toe te laten die niet
aan de wettelijke vooropleidingseisen voldoen.1
Relativeert laatstgenoemd voornemen het beoogde effect niet reeds bij voorbaat?Voorts wijst de Raad erop dat het wetsvoorstel niet uitsluit dat verschillende
experimenten gelijktijdig voor een zelfde opleiding worden uitgevoerd met
zowel het doel de participatie te verhogen als het doel de kwaliteit te bevorderen.
Daarmee wordt de beoordeling van het effect van de afzonderlijke experimenten
bemoeilijkt. Indien bijvoorbeeld de verhoging van collegegeld en het stellen
van aanvullende toelatingseisen tegelijk als experimenten worden toegepast
met het oog op kwaliteitsbevordering bij eenzelfde opleiding, is achteraf
moeilijk te meten in welke mate elk van deze maatregelen heeft bijgedragen
tot het geconstateerde effect. En zeker wanneer experimenten met dit doel
worden gecombineerd met experimenten ter bevordering van grotere deelname
aan het hoger onderwijs, is moeilijk te meten in hoeverre zij elkaar positief
of negatief hebben beïnvloed.De Raad beveelt aan uiteen te zetten waarom juist voor deze inhoud en
combinatie van experimenten is gekozen en waarop de verwachtingen zijn gebaseerd
dat het daarin vervatte samenstel van maatregelen geschikt is de beoogde doelen
te realiseren en te evalueren. Hij beveelt tevens aan in de wet onwenselijke
combinaties van experimenten en doelen aan een zelfde opleiding uit te sluiten
of gefaseerd te laten uitvoeren.c. In de toelichting wordt niet uiteengezet, waarom aan de voorgestelde
experimenten behoefte bestaat naast reeds getroffen maatregelen en bestaande
faciliteiten die het beoogde doel reeds dienen. Te denken valt hier, wat de
vervangende vooropleidingseisen betreft, aan de in de toelichting ook genoemde
lage toelatingsdrempel voor de Open Universiteit en de mogelijkheid van een
colloquium doctum voor studenten van 21 jaar en ouder en, voor wat het bevorderen
van excellentie betreft, de reeds bestaande «colleges» en «honour
programs».2 Uit het derde lid van artikel
10 blijkt bovendien dat het bij dit onderdeel van de experimenten moet gaan
om opleidingen die reeds een evidente meerwaarde hebben. Ook wordt aangegeven
dat de experimenten niet relevant zijn voor opleidingen waar al sprake is
van vrijheid van selectie van studenten en differentiatie in collegegeld.De Raad adviseert in de toelichting op de ervaringen met de reeds bestaande
maatregelen en vrijheden op de door de experimenten bestreken terreinen in
te gaan en de «evidente meerwaarde» van de voorgestelde experimenten
en de noodzaak ervan uiteen te zetten.d. Het wetsvoorstel noch de memorie van toelichting gaan in op de waarborging
van marktwerking. Volgens de notitie Ruim baan voor talent is onder meer een
goed werkende markt van hoger onderwijs randvoorwaarde voor diversificatie
in het opleidingenaanbod.3Prijsafspraken tussen
onderwijsinstellingen zijn taboe. Uit het wetsvoorstel of de toelichting blijkt
niet dat de experimenten ook bedoeld zijn om ervaring op te doen op het punt
van hun effect op de marktwerking. De Raad adviseert in de toelichting te
bespreken of naar verwachting de marktwerking in de experimenteerperiode voldoende
verzekerd zal zijn of juist beïnvloed zal worden.1. Doel, geschiktheid en wenselijkheid van de experimentena. Doelstellingen van de experimenten en hun onderlinge relatieIn de memorie van toelichting bij het onderhavige voorstel van wet heb
ik als doeleinden van selectie van studenten, differentiatie in de hoogte
van collegegeld en een meer flexibele toelating opgenomen, het bevorderen van excellentie in het hoger onderwijs en het verhogen van de deelname aan die vorm van onderwijs. Deze
doelstellingen passen in een brede kennisstrategie zoals neergelegd in het
Hoger onderwijs- en onderzoekplan 2004.Excellentie in het hoger onderwijs is nu nog te weinig zichtbaar, waardoor
het risico bestaat dat Nederland de groeiende internationale concurrentie
om excellente studenten niet aan zal kunnen. Verhoging van het collegegeld
biedt instellingen meer financiële mogelijkheden voor het
realiseren van excellentie in het hoger onderwijs. Selectie van studenten
stelt de instellingen voor hoger onderwijs in staat vervolgens de meest geschikte
studenten te werven.De deelname aan het hoger onderwijs kan nog verbeterd worden. Omwille
van de ontwikkeling van Nederland als kennissamenleving is het noodzakelijk
al het potentieel te benutten. Personen onder de 21 jaar kunnen op dit moment
niet via beoordeling van «elders verworven competenties» worden
toegelaten tot het hoger onderwijs. Flexibele toelating is bedoeld om personen
die niet aan de wettelijk vereiste vooropleiding voldoen maar door elders
verworven competenties een gelijkwaardig instroomniveau hebben, ook toe te
kunnen laten.Naast instroom is ook het rendement van belang. Selectie tot het hoger
onderwijs kan eraan bijdragen dat «de juiste student op de juiste plaats«
komt.Selectie van studenten, differentiatie in de hoogte van het collegegeld
en flexibele toelating zijn niet de enige instrumenten die bijdragen aan excellentie
in het hoger onderwijs en verhoging van de deelname aan het hoger onderwijs.
Bundeling van krachten in het onderwijs en onderzoek ten behoeve van speerpunten
voor de kenniseconomie en vergroten van de doorstroom mbo-hbo (beroepskolom)
zijn belangrijke voorbeelden van andere instrumenten. Selectie van studenten,
differentiatie in de hoogte van het collegegeld en flexibele toelating worden
echter in samenhang in het wetsvoorstel gepresenteerd, omdat het alle drie
instrumenten zijn die effect hebben op de toelating tot en uiteindelijke succesvolle
uitstroom uit het hoger onderwijs en omdat met name collegegeldverhoging en
selectie voor opleidingen met een erkende evidente meerwaarde kunnen bijdragen
aan het bereiken van excellentie in het hoger onderwijs.Bevordering van excellentie in het hoger onderwijs en verhoging van de
instroom in het hoger onderwijs zijn doelstellingen van de invoering van selectie
van studenten, collegelddifferentiatie en flexibele toelating. Anders dan
de Raad van State uit het wetsvoorstel opmaakt, zijn dit niet de doelstellingen van de experimenten. Het ligt niet in de rede
om na te gaan of de experimenten inderdaad tot excellentie in het hoger onderwijs
en meer deelname aan het hoger onderwijs leiden. Daarvoor is de looptijd van
de experimenten ook niet lang genoeg. De experimenten hebben een ander doel.
De experimenten hebben vooral een leerfunctie. Zij zijn bedoeld om duidelijker
zicht te krijgen in de effecten van selectie van studenten, differentiatie
in de hoogte van het collegegeld en flexibele toelating. Op basis hiervan
kunnen deze onderwerpen definitief worden geregeld. Daarbij zullen zij inzicht
moeten bieden in de mogelijkheden om erkende evidente meerwaarde van opleidingen
te realiseren en aan te tonen.Voorts hebben de experimenten ook doelstellingen die niet direct passen
bij de definitie van een experiment. Het gaat dan om het ontwikkelen van daadwerkelijke
meerwaarde in opleidingen en om het ontwikkelen van toelatings- en selectie-instrumenten.
In die zin zijn de «experimenten» niet alleen experimenten maar
ook «pilots» die dienen als voorbereiding op een structurele situatie.De experimenten kunnen in samenhang worden uitgevoerd of apart. Met name
bij experimenten met collegegeldverhoging en selectie is synergie voorstelbaar.Bij de experimenten met collegegeld en selectie gaat het er allereerst
om meer te leren van de betekenis van een opleiding met «erkende evidente
meerwaarde»: de voorwaarde voor de experimenten met collegegeld en selectie.
Het begrip «erkende evidente meerwaarde» is ontleend aan het Strategisch
Akkoord van het kabinet-Balkenende I waarin als vertrekpunt wordt genomen
dat selectie en collegegelddifferentiatie mogelijk moeten worden voor specifieke
opleidingen met erkende evidente meerwaarde. De experimenten zullen inzicht
moeten bieden in de mogelijkheden om erkende evidente meerwaarde van opleidingen
te realiseren (in relatie tot selectie en collegegeldverhoging) en aan te
tonen.De Raad van State wijst erop dat voor het uitvoeren van experimenten voldoende
duidelijk moet zijn wat met het begrip «erkende evidente meerwaarde»
wordt bedoeld en is beoogd, ten opzichte waarvan die meerwaarde
wordt bepaald en hoe deze kan worden geoperationaliseerd. In de voorwaarde
voor aanwijzing van een opleiding als experiment (opleiding met evidente meerwaarde)
worden de verder gelegen doelen van excellentie in het hoger onderwijs en
verhoging van de deelname als het ware geoperationaliseerd. In de memorie
van toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel heb ik het begrip «erkende
evidente meerwaarde» op twee manieren afgebakend. Ten eerste gaat het
om opleidingen die iets extra's bieden ten opzichte van reguliere opleidingen
en die zich vanwege kwaliteit onderscheiden. Ten tweede dienen instellingen
de meerwaarde te kunnen onderbouwen en moet het mogelijk zijn om na te gaan
of deze meerwaarde ook daadwerkelijk geboden wordt. De Commissie Ruim baan
voor talent heeft inmiddels deze criteria nader uitgewerkt in een beoordelingskader
dat aan de Tweede Kamer (bijlage bij Kamerstukken II, vergaderjaar 2003–2004,
29 388, nr. 5), universiteiten en hogescholen is gezonden; bedoeld kader
is op 11 augustus 2004 vastgesteld en was derhalve nog niet beschikbaar
ten tijde van de adviesaanvraag aan de Raad van State.Het is de Raad van State het opgevallen dat de maatschappelijke behoefte
aan afgestudeerden in bepaalde disciplines niet wordt genoemd bij de voorbeelden
van meerwaarde in de memorie van toelichting. De maatschappelijke behoefte
aan afgestudeerden als zodanig is niet als voorbeeld genoemd, omdat het niet
gaat om iets extra's dat een opleiding zelf kan bieden in vergelijking met
soortgelijke opleidingen. Wel heb ik «het profijt dat de student op
de arbeidsmarkt heeft van de opleiding» als voorbeeld genoemd. Hierin
komt de maatschappelijke behoefte aan afgestudeerden van specifiek de betreffende
opleiding tot uitdrukking.Verder dienen de experimenten met collegegeld en selectie ook inzicht
te bieden in de effecten op de toegankelijkheid. Dit betreft zowel de financiële
toegankelijkheid bij experimenten met collegegeldverhoging als de toegankelijkheid
bij selectie.De experimenten met flexibele toelating hebben tot doel na te gaan of
het mogelijk is met autoriteit het vereiste niveau te meten. Daarvoor zullen
toetsen nodig zijn waarin de reguliere vooropleidingseisen waar mogelijk vertaald
worden in competenties, zodat competenties die buiten de school zijn opgedaan
en niet gerelateerd zijn aan een specifiek schoolvak, kunnen worden getest.
Maar verder zal ook uit de praktijk moeten blijken dat deze studenten inderdaad
het vereiste instroomniveau hebben, bijvoorbeeld doordat ze succesvol de propedeutische
fase afronden.Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad van State heb ik de doelstellingen
van de experimenten duidelijker gemaakt in de tekst van het wetsvoorstel (artikel
3 betreffende de doelstelling van de experimenten). Daarnaast heb ik in dit
verband in hoofdstuk 1 van de memorie van toelichting op een paar plaatsen
aangevuld en verduidelijkt.b. Relatie tussen experimenten en het beoogde doel daarvan; mogelijkheid
van verschillende experimenten gelijktijdig aan dezelfde opleidingEr is gekozen voor het in samenhang presenteren van experimenten met selectie
van studenten, differentiatie in de hoogte van het collegegeld en flexibele
toelating, omdat het alle drie instrumenten zijn die effect hebben op de toelating
tot het hoger onderwijs en omdat met name collegegeldverhoging en selectie
voor opleidingen met een erkende evidente meerwaarde kunnen bijdragen aan
het bereiken van excellentie in het hoger onderwijs. Verhoging van het collegegeld
biedt instellingen meer financiële mogelijkheden voor het realiseren
van excellentie in het hoger onderwijs. Selectie van studenten stelt de instellingen
in staat vervolgens de meest geschikte studenten te werven.De Raad van State adviseert in de wet onwenselijke combinaties van experimenten
en doelen aan een zelfde opleiding uit te sluiten of gefaseerd uit te laten
voeren. Zo vraagt de Raad zich af of niet voorzienbaar is dat er een tegengesteld
effect zal kunnen uitgaan van het stellen van vervangende vooropleidingseisen
en anderzijds het bevorderen van excellentie. Terecht wijst de Raad er in
dat verband op dat ik heb gesteld dat flexibilisering van de toelating niet
ten koste mag gaan van het instroomniveau. Dit zal dan ook een belangrijk
resultaat zijn van de experimenten met het oog op het besluit tot wel of niet
opname in de definitieve regeling. Ik ben van mening dat er op voorhand
geen onwenselijke combinaties van experimenten zijn dan wel dat fasering noodzakelijk
is.De Raad van State merkt terecht op dat instellingen een financieel belang
hebben bij ruimere toelating van studenten, waardoor flexibele toelating er
mogelijk toe kan leiden, dat het instroomniveau van studenten in kwaliteit
afneemt. Daartegenover staat dat instellingen ook een groot financieel belang
hebben bij gediplomeerde uitstroom. Het is voor een instelling dus niet aantrekkelijk
om een student toe te laten, van wie niet verwacht kan worden dat hij de studie
met een diploma kan afronden.De Raad van State merkt verder op dat er van vervangende vooropleidingseisen
een demotivering kan uitgaan om de wettelijk vereiste vooropleiding af te
maken. Ik wijs erop dat het gaat om personen die beschikken over een niveau
dat ten minste gelijkwaardig is aan het diploma beroepsonderwijs niveau 4,
dan wel het havo- of vwo-diploma. Daarbij zal het in de regel ook niet mogelijk
zijn aan het gelijkwaarige niveau te voldoen als er geen sprake is van «elders
verworven competenties». De Raad vraagt of het gegeven dat beoogd wordt
slechts in uitzonderingsgevallen studenten toe te laten die niet aan de wettelijke
vooropleidingseisen voldoen, niet bij voorbaat het beoogde effect op de deelname
aan het hoger onderwijs relativeert. Inderdaad is de verwachting niet dat
de experimenten met flexibele toelating tot een massale extra instroom in
het hoger onderwijs zullen leiden. Waar het om gaat is geen potentieel onbenut
te laten (en in die zin dus de deelname aan het hoger onderwijs uit te breiden),
zonder afbreuk te doen aan het instroomniveau van studenten.Ik ben het voorts eens met de Raad van State dat het lastig kan zijn,
als er aan één opleiding tegelijkertijd meer experimenten worden
uitgevoerd. Het is echter juist het doel van de experimenten om meer inzicht
te krijgen in de effecten van selectie, collegegelddifferentiatie en flexibele
toelating, ook als deze experimenten gelijktijdig worden uitgevoerd. De instellingen
zullen in die gevallen in hun voorstellen specifieke aandacht moeten besteden
aan de mogelijke interferentie van experimenten. Het betekent bijvoorbeeld
dat de instellingen de effecten op kwaliteit en meerwaarde op meerdere manieren
moeten meten om zo het effect van beide experimenten te meten. Overigens is
het zeker niet onwenselijk als ten aanzien van één opleiding
tegelijkertijd experimenten worden uitgevoerd met selectie en collegegelddifferentiatie,
omdat deze instrumenten in samenhang toegepast tot excellentie van de opleiding
kunnen leiden. De opleiding kan immers tegelijkertijd zowel de meest talentvolle
studenten selecteren als hogere collegegelden vragen en heeft aldus meer budget
om in de kwaliteit van de opleiding te investeren.Ik ben, gezien het voorafgaande, van mening dat er op voorhand geen onwenselijke
combinaties van experimenten zijn. Daarom neem ik de aanbeveling van de Raad
van State om in het wetsvoorstel onwenselijke combinaties van experimenten
uit te sluiten niet over.c. Wenselijkheid van de experimentenHet advies van de Raad van State om in de memorie van toelichting een
uiteenzetting op te nemen over de ervaring met reeds bestaande maatregelen
op de terreinen die de experimenten zullen bestrijken, en over de evidente
meerwaarde van de voorgestelde experimenten en de noodzaak van de experimenten
heb ik overgenomen.d. Waarborging van marktwerkingDe experimenten met collegegelddifferentiatie zijn niet expliciet bedoeld
om ervaring op te doen op het punt van hun effect op de marktwerking. Niettemin
zullen in het kader van de experimenten effecten op het gedrag van instellingen,
waaronder het wel of niet maken van prijsafspraken, zorgvuldig worden gemonitord
door de Commissie Ruim baan voor talent. Ik verwacht overigens niet dat tijdens
de experimenteerperiode prijsafspraken zullen worden gemaakt. De «prijs»
zal eerder ingegeven worden door de kosten van de »erkende evidente
meerwaarde», zoals ook in het beoordelingskader van de Commissie Ruim
baan voor talent staat voorgeschreven.In de memorie van toelichting is conform het advies van de Raad van State
hierover een passage opgenomen.2. Eindtermen, duur, omvang en gevolgen van de experimentenIn zijn advies inzake het eindrapport van de interdepartementale werkgroep
experimenteerbepalingen «Het proberen waard» merkt de Raad op
dat naar zijn mening «een experiment [...] ook zal moeten voldoen aan
de eis dat reeds bij de vaststelling van een regeling duidelijk moet zijn
hoe, door wie en wanneer de resultaten geëvalueerd zullen worden, en
op basis van welke criteria zal worden geconcludeerd of het experiment al
dan niet geslaagd is.»1 Terzake merkt de
Raad over het thans aanhangige wetsvoorstel het volgende op.a. De eindtermen van elk van de voorgestelde experimenten zijn niet duidelijk
uiteengezet. De Raad verwijst naar hetgeen in punt 1, onder a, is opgemerkt
over het doel. Hij adviseert in de toelichting de eindtermen voor de in artikel
17 van het wetsvoorstel genoemde evaluatie aan te geven.b. De experimenten vinden plaats in 2 studiejaren (2005–2006, 2006–2007).
De Raad wijst op het woord «kan» in het eerste lid van artikel
10. Hiermee wordt de indruk gewekt, dat een aanvraag voor een experiment ook
betrekking kan hebben op één van de beide daar genoemde jaren.
Die indruk wordt in de artikelsgewijze toelichting niet weggenomen. Ook als
deze indruk niet bedoeld is, merkt de Raad over de duur van de experimenten
het volgende op. Per 1 september 2007 zou de structurele wet in werking
moeten treden.2 Het is zeer de vraag of na een
zo korte periode de effecten en doeltreffendheid wel kunnen worden beoordeeld.
Feitelijk zal de structurele wetswijziging worden behandeld na één
jaar experimenteren en voordat evaluatieverslagen zijn vastgesteld.De Raad adviseert tekst en toelichting inzake de duur van de experimenten
te verduidelijken en in de toelichting in te gaan op de vraag of de periode
van experimenteren lang genoeg is voor een zinvolle evaluatie, op basis waarvan
eventueel kan worden besloten tot het treffen van een structurele regeling.
Daarbij moet ook worden ingegaan op de vraag, of het, gelet op die korte termijn,
wel om een experiment gaat of eerder om een tijdelijke aanzet voor een structurele
regeling. Voorts adviseert de Raad bij de evaluatie en bij de besluitvorming
over een eventuele structurele regeling aandacht te schenken aan ervaringen
met soortgelijke regelingen als waarop de experimenten betrekking hebben,
in het buitenland.c. In de toelichting wordt geen indicatie gegeven van de omvang van de
experimenten, van het aantal te honoreren aanvragen tot aanwijzing van opleidingen
voor de experimenten en van het aantal betrokken studenten. De toelichting
dient te worden aangevuld met een beschrijving welke omvang vereist is om
aan het doel van de experimenten te voldoen.d. Er moet rekening mee worden gehouden dat, na de experimenteerperiode
van twee jaar, de met het experiment verband houdende opzet van een opleiding
niet wordt voortgezet, hetzij omdat een structurele regeling uitblijft hetzij
omdat de opleiding niet (meer) voldoet aan de daarvoor gestelde eisen. Dit
kan ertoe leiden dat studenten tijdens hun studie geconfronteerd worden met
een verandering van karakter van hun eerder voor experiment aangewezen bachelor-
of masteropleiding. De Raad adviseert in de toelichting op de gevolgen van
het niet-continueren van de aanwijzing in te gaan en te gelegenertijd zo nodig
een overgangsvoorziening in het vooruitzicht te stellen.2. Eindtermen, duur, omvang en gevolgen van de experimentena. Eindtermen van de experimentenIn artikel 17 van het onderhavige wetsvoorstel is bepaald dat de minister
voor 1 februari 2007 aan de Staten-Generaal een verslag zendt over de
doeltreffendheid en de effecten van de experimenten in de praktijk. Dit verslag
zal hoofdzakelijk gebaseerd zijn op het eindrapport van de Commissie Ruim
baan voor talent. Ingevolge de instellingsbeschikking van de commissie zal
dit eindrapport voor 1 december 2006 worden uitgebracht en rapporteert
de commissie daarin over het verloop van de experimenten. De eindtermen, zoals vermeld als operationele doelstellingen onder punt 1, onder a, van
elk van de voorgestelde experimenten worden in het verslag als uitgangspunt
genomen. Dat levert de volgende ijkpunten op.Inzicht• Inzicht in de mogelijkheden om erkende evidente meerwaarde van
opleidingen te realiseren en aan te tonen. Daarbij verwacht ik in ieder geval
inzicht in de veelvormigheid van meerwaarde, in het onderscheid tussen meerwaarde
in de bachelor- en de masterfase en in het onderscheid tussen meerwaarde gerelateerd
aan selectie en meerwaarde gerelateerd aan collegegeldverhoging. Verder verwacht
ik inzicht in de «erkenning» van meerwaarde. De vraag is wat de
rol van de beoordeling van het accreditatieorgaan van bijzondere kwaliteitskenmerken,
van rankings en van visitatierapporten en andere vormen van erkenning daarbij
kan zijn.• Inzicht in de effecten van de experimenten op de toegankelijkheid.
Dit betreft zowel de (financiële) toegankelijkheid bij experimenten met
collegegeldverhoging als de toegankelijkheid bij experimenten met selectie.
Deze inzichten zouden bijvoorbeeld verkregen kunnen worden uit analyses van
de kenmerken en de resultaten van studenten aan opleidingen die meedoen aan
experimenten.• Inzicht in de vraag of bij experimenten met flexibele toelating
het vereiste instroomniveau met autoriteit gemeten kan worden. Dit kan bijvoorbeeld
blijken uit de ontwikkelde toetsen en de resultaten van toegelaten personen.Feitelijke resultaten• De erkende evidente meerwaarde die als gevolg van de experimenten
daadwerkelijk is ontwikkeld, voor zover het althans gaat om opleidingen waarin
deze meerwaarde bij de start van de experimenten nog ontwikkeld dient te worden.• Selectie- en toelatingsinstrumenten die als gevolg van de experimenten
zijn ontwikkeld.De memorie van toelichting is overeenkomstig het advies van de Raad van
State aangevuld met een passage over de eindtermen voor de in artikel 17 van
het wetsvoorstel genoemde evaluatie.b. Duur van de experimentenDe Commissie Ruim baan voor talent zal voor 1 december 2006 met haar
eindrapport komen. Er is dan, de voorbereidende initiatieven die in het studiejaar
2004–2005 zullen starten inbegrepen, twee jaren geëxperimenteerd,
één jaar langer dan de Raad van State veronderstelt. Deze periode
is inderdaad kort, maar lijkt mij desalniettemin lang genoeg voor een zinvolle
evaluatie over de korte termijneffecten van selectie, collegegelddifferentiatie
en flexibele toelating zoals verwoord in punt 2, onder a. Voor de lange termijneffecten,
zoals een verhoging van het rendement en excellentie in het hoger onderwijs,
is de duur van de experimenten te kort. Overigens acht ik het denkbaar, afhankelijk
van het verloop van de experimenten, ook in de periode na de experimenten
te kiezen voor begeleiding van de toepassing van selectie, collegegelddifferentiatie
en flexibele toelating door een onafhankelijke commissie.Gelet op het advies van de Raad van State ben ik in de memorie van toelichting
op deze kwestie ingegaan.De Raad van State vraagt verder aandacht voor de vraag of het, gelet op
die korte termijn, wel om een experiment gaat of eerder om een tijdelijke
aanzet voor een structurele regeling. Zoals opgemerkt onder punt 1, onder
a, gaat het om zowel «echte» experimenten waarbij effecten worden
gemeten, als om een tijdelijke aanzet voor een structurele regeling. In de
memorie van toelichting is dit reeds verhelderd, doordat de doelstellingen
van de experimenten duidelijker zijn gemaakt.De Raad adviseert tevens bij de evaluatie en bij de besluitvorming over
een eventuele structurele regeling aandacht te schenken aan ervaringen met
soortgelijke regelingen als waarop de experimenten betrekking hebben, in het
buitenland. Ik neem dit advies over.c. Omvang van de experimentenOm goed inzicht te krijgen in de effecten van de experimentele regeling
is het niet per se nodig een groot aantal experimenten te laten uitvoeren.
Er kan ook worden geleerd van voorstellen die niet als experiment worden aangewezen.
Het gaat om ten minste een experiment op het gebied van elk instrument met
een grote potentie voor positieve uitstralingseffecten. Het doel van de experimenten
is niet uitputtend het gedragseffect van instellingen te bestuderen. Dat neemt
niet weg dat bij collegegelddifferentiatie en selectie het de voorkeur heeft
om een aantal experimenten uit te voeren van verschillend type zowel in eenzelfde
sector als in verschillende sectoren, zodat ook effecten op het gedrag van
instellingen gemeten kunnen worden.De memorie van toelichting is aangevuld met een beschrijving over de omvang
van de experimenten.Op voorhand kan geen uitspraak worden gedaan over het wenselijk aantal
betrokken studenten. Dit hangt sterk af van onder andere het type experiment
en de aard van de geboden meerwaarde. Zo kan het gaan om een kleinschalig
experiment met een hoog collegegeld en zware selectie bedoeld voor de allerbeste
student. Maar het kan ook gaan om selectie bij een een opleiding met veel
studenten.d. Overgangsvoorziening in geval van de niet-continuering van de aanwijzingHet is niet de bedoeling dat opleidingen onnodig tijdelijk terugvallen
naar het oude regime. Succesvolle experimenten zullen in de gelegenheid moet
worden gesteld het nieuwe regime te continueren. De bedoeling is daar een
overgangsregeling voor te treffen. Die regeling zal evenwel moeten aansluiten
op de nog te ontwikkelen nieuwe systematiek in de definitieve regeling en
zal dus in het kader daarvan getroffen worden.In de memorie van toelichting is overeenkomstig het advies van de Raad
van State een passage hierover opgenomen.Met betrekking tot de aanbeveling van de Raad van State over het in het
vooruitzicht stellen van een overgangsvoorziening merk ik op die ter harte
te nemen.3. Selectie en numerus fixusBij numerus fixus opleidingen komt het experimenteerregime in de plaats
van de gebruikelijke selectievormen.1 De toelichting
gaat niet in op de gevolgen daarvan voor de overige opleidingen in den lande.
In het huidige stelsel krijgen alle opleidingen met een numerus fixus op grond
van artikel 7.56 van de WHW studenten uit de vijf verschillende klassen; de
indeling in klassen geschiedt naar het gemiddelde eindexamencijfer. Een topopleiding
die buiten het numerus fixus-regime valt, zal juist studenten met een hoog
eindexamengemiddelde aantrekken. Daarmee wordt de spoeling uit die klasse
voor de overige soortgelijke opleidingen in den lande dunner. Dit heeft gevolgen
voor hun resultaten en daarmee ook voor hun financiering.De Raad adviseert bij de evaluatie van de experimenten ten behoeve van
de structurele regeling aan dit aspect aandacht te schenken.3. Selectie en numerus fixusIk ben het met de Raad van State eens dat topopleidingen juist studenten
met een hoog eindexamengemiddelde zullen kunnen aantrekken, waardoor de spoeling
van studenten met een zodanig gemiddelde voor de overige soortgelijke numerus
fixus-opleidingen dunner wordt met mogelijke gevolgen voor hun resultaten
en financiering. Dergelijke gevolgen beperken zich niet tot de experimenten
en ook niet tot numerus fixus-opleidingen. In het algemeen is het zo dat de
beste opleidingen de beste studenten kunnen aantrekken. Het past bij vraaggericht
onderwijs. In de evaluatie van de experimenten ten behoeve van de structurele
regeling wordt gekeken naar de effecten op de kwaliteit van de opleidingen,
die bij die experimenten betrokken zijn. De kwaliteit van de opleidingen buiten
de experimenten zijn in dat kader geen onderwerp van aandacht, mede omdat,
zoals opgemerkt, het hier gaat om gevolgen die niet specifiek zijn voorbehouden
aan deze experimenten. Ik neem daarom het advies van de Raad om bij de evaluatie
van de experimenten aandacht te schenken aan «soortgelijke» opleidingen
niet over.Anders zou het zijn, als bepaalde opleidingen die aan de (gesubsidieerde)
experimenten meedoen een concurrentievoorsprong krijgen die tot ongewenste
effecten leidt. Het is niet de bedoeling dat de meerwaarde-ontwikkeling leidt
tot kwaliteitsvermindering bij andere opleidingen, bijvoorbeeld doordat een
opleiding topdocenten wegtrekt bij andere opleidingen. In zulk soort gevallen
zal de overheid op dat moment besluiten of en zo ja, in welke vorm bijsturing
nodig is.4. Differentiatie van collegegeld en financiële toegankelijkheida. Artikel 8 heeft betrekking op experimenten met collegegeldverhoging.
In de toelichting wordt in paragraaf 1.5 ook de mogelijkheid van collegegeldverlaging
genoemd. Het wetsvoorstel voorziet echter niet in experimenten met collegegeldverlaging.
Eerder heeft de minister uit enquêteresultaten geconcludeerd dat het
de moeite waard is om kwijtschelding van collegegeld als financiële prikkel
nader te onderzoeken bij opleidingen met een lage instroom, die nuttig zijn
voor de kenniseconomie.1 De Raad wijst erop
dat verlaging van het collegegeld voor een bepaalde opleiding er toe kan leiden
dat studenten worden aangetrokken voor wie de financiële drempel van
het collegegeld anders te hoog is om een universitaire studie te gaan volgen.
Dit kan ook gelden voor studenten (stapelaars) die van een tweede studie worden
weerhouden door de hoge kosten van een universitaire studie. Collegegeldverlaging
kan derhalve leiden tot een grotere participatie aan het hoger onderwijs.
Het is echter de vraag of daarmee studenten worden aangetrokken die voldoende
gemotiveerd zijn om een kwaliteitsimpuls aan de opleiding te geven. De doelstelling
van bevordering van kwaliteit zou derhalve juist in het gedrang kunnen komen.De Raad acht het wenselijk dat in de toelichting wordt aangegeven waarom
bij het streven naar een grotere toestroom van studenten niet ook experimenten
in verlaging van collegegeld worden voorgesteld. Indien dit wel wordt beoogd,
adviseert de Raad dat tot uitdrukking te brengen en tevens in te gaan op de
te verwachten effecten daarvan op de kwaliteit van de opleidingen.b. De Raad heeft zich al eerder kritisch uitgelaten over de heffing van
extra collegegelden en geadviseerd de financiering zo op te zetten dat zich
inschrijvende studenten daarvan geen beletsel ondervinden2. Daarin benadrukt de Raad onder meer dat de (financiële) toegankelijkheid
van het onderwijs volledig gewaarborgd dient te zijn. De Raad werpt met betrekking
tot het huidige wetsvoorstel de vraag op, of de aangekondigde leenfaciliteit
in dat opzicht voldoende waarborg biedt. Voorts gaat de toelichting in het
geheel niet in op de vraag van de verenigbaarheid van het voorgestelde experiment
van differentiatie van collegegeld met artikel 13, tweede lid aanhef en onder
(c), van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele
rechten, waarin de verdragsstaten erkennen dat, ten einde tot een volledige
verwezenlijking van het recht van een ieder op onderwijs te komen, het hoger
onderwijs door middel van alle passende maatregelen en in het bijzonder door
de geleidelijke invoering van kosteloos onderwijs voor een ieder op basis
van bekwaamheid gelijkelijk toegankelijk dient te worden gemaakt. Nu het collegegeld
in bepaalde gevallen vervijfvoudigd kan worden en de studenten voor de financiering
daarvan slechts een leenfaciliteit wordt aangeboden, gaat dit experiment evident
niet in de richting van een geleidelijke invoering van kosteloos onderwijs,
terwijl differentiatie van collegegeld op gespannen voet staat met het stelsel
van gelijke toegang.De Raad acht het gewenst dat aan dit punt alsnog aandacht wordt besteed.c. In artikel 9 wordt de mogelijkheid van een leenfaciliteit geregeld
voor de duur van de experimenten. De Raad wijst erop dat studenten met de
nationaliteit van een van de EU-lidstaten, als Unieburger, recht hebben op
een gelijke behandeling wat betreft de toegankelijkheid tot het beroepsonderwijs,
ook wat betreft de financiële bijdrage (collegegeld minus eventuele uitkeringen
in de vorm van een beurs), de zgn. Raulin-vergoeding.3 Naar het oordeel van de Raad geldt deze eis van gelijke behandeling
ook voor leningen aan EU-studenten met het oog op de betaling van het hogere
collegegeld. Het verdient aanbeveling in de toelichting in te gaan op de vraag
of deze leenfaciliteiten ook voor hen zullen gelden en op de mogelijk aanzuigende
werking door een relatief aantrekkelijke studiefinanciering.d. Volgens de memorie van toelichting is een totaalbedrag van 5 miljoen
euro gereserveerd voor de financiële ondersteuning van de experimenten.
In dit bedrag zijn ook de kosten voor de leenfaciliteiten op grond van artikel
9 van dit wetsvoorstel opgenomen. De toelichting geeft geen inzicht in de
omvang van de experimenten en het aantal betrokken studenten. Er wordt niet
gespecificeerd welk bedrag aan de experimenten zelf en welk bedrag aan leenfaciliteiten
wordt besteed. Het is daarom niet goed mogelijk te beoordelen of genoemd bedrag
toereikend is. Bovendien maakt de toelichting niet duidelijk welke kosten
voor de instellingen zelf verbonden zijn aan deze experimenten en in hoeverre
zij deze kunnen en moeten bekostigen uit de binnenkomende hogere collegegelden.
Overigens vraagt de Raad zich af of gewaarborgd is dat de instellingen de
extra opbrengst aan collegegeld zullen inzetten voor de opleidingen van evidente
meerwaarde.De Raad adviseert op deze punten in de paragraaf inzake financiële
gevolgen in te gaan.4. Differentiatie van collegegeld en financiële toegankelijkheida. Experimenten met collegegeldverlagingIn het voorstel van wet is niet de mogelijkheid van experimenten met collegegeldverlaging
geopend. De reden hiervan is de volgende.In de notitie Ruim baan voor talent (Kamerstukken II, vergaderjaar 2003–2004,
29 388, nr. 1) zijn experimenten voorgesteld met verlaging van het collegegeld
bij opleidingen die relevant zijn om de tekorten op de arbeidsmarkt op te
lossen. Verlaging van het collegegeld was daarbij bedoeld als financiële
prikkel om studenten te stimuleren voor een bepaalde opleiding te kiezen.
Echter, gebleken is dat het verlagen van het collegegeld negatieve associaties
kan oproepen door het beeld van onaantrekkelijke en moeilijke opleidingen.
Ik heb mij daarom aangesloten bij de suggesties van de Vereniging van Universiteiten
(VSNU) om de prikkel de vorm te geven van een stimulerende, zo mogelijk prestigieuze,
bonusregeling. Het idee van collegegeldverlaging als middel om een grotere
toestroom van studenten te realiseren wordt in het verlengde hiervan verlaten.Voor een aantal bèta- en technische opleidingen is gekozen voor
een experiment met bètabeurzen in plaats van verlaging van het collegegeld.
Dergelijke experimenten zijn ook denkbaar voor andere opleidingen die relevant
zijn om tekorten op de arbeidsmarkt op te lossen, zoals voor de talenopleiding
Duits. Deze experimenten vallen echter buiten het kader van het wetsvoorstel.De experimenten met collegegelddifferentiatie in dit wetsvoorstel houden
in dat de instelling het collegegeld ten opzichte van het wettelijk collegegeld
kan verhogen, waarbij er een maximum is vastgesteld van ten hoogste vijf keer
het wettelijk collegegeld.Overeenkomstig het advies van de Raad van State is de memorie van toelichting
op dit punt aangevuld.b. Financiële toegankelijkheid van het onderwijsDe Raad van State refereert aan zijn eerdere kritiek op de heffing van
extra collegegelden (punt 6 van het advies van de Raad van 11 september
2001, Kamerstukken II vergaderjaar 2001–2002, 28 024, A). Ik verwijs
in dit verband naar de reactie van de toenmalige Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen in het nader rapport naar aanleiding van genoemd advies van
de Raad.De Raad van State vraagt zich verder af of, gelet op het voorstel van
collegegeldverhoging, de aangekondigde leenfaciliteit een voldoende waarborg
biedt. Ik ben van oordeel dat het wetsvoorstel op dit punt voldoende garanties
biedt. Ik wijs er op dat de leenfaciliteit betrekking heeft op het volledige
bedrag van het collegegeld met uitzondering van het bedrag van het wettelijk
collegegeld; voor dat laatste bedrag bestaat reeds een voorziening in de sfeer
van de studiefinanciering.De Raad van State ten slotte mist in de memorie van toelichting een passage
over de verenigbaarheid van het voorgestelde experiment van differentiatie
van collegegeld met artikel 13, tweede lid, aanhef en onder c, van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten.
De Raad wijst er in dat verband op dat, gelet op de mogelijke vervijfvoudiging
van het collegegeld en de daar tegenoverstaande leenfaciliteit, dit experiment
evident niet in de richting van geleidelijke invoering van kosteloos onderwijs
gaat, en voorts dat differentiatie van collegegeld op gespannen voet staat
met het stelsel van gelijke toegang.Met de Raad acht ik het van belang dat aan deze onderwerpen aandacht wordt
besteed in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel. Ik heb de toelichting
derhalve uitgebreid met een onderdeel over de financiële toegankelijkheid
van het hoger onderwijs.c. Gelijke behandeling van studenten uit de EU-lidstatenOok EU-studenten zullen in aanmerking kunnen komen voor een lening met
het oog op de betaling van het hogere collegegeld. EU-studenten komen ook
nu al op basis van Europees recht in aanmerking voor een tegemoetkoming in
de kosten ter zake van het collegegeld in de vorm van een gift (de zogenoemde
Raulin-vergoeding).Dit blijft gehandhaafd, zij het dat daarnaast een bedrag kan worden geleend
ter dekking van het hogere collegegeld. Bij ministeriële regeling zullen
de voorwaarden voor de lening met het oog op de betaling van het hogere collegegeld
worden vastgesteld. Vanzelfsprekend zal het Europese recht hierbij in ogenschouw
worden genomen. Overigens is de inschatting dat de aanzuigende werking gering
zal zijn, daar het leenfaciliteit betreft die na het beëindigen van de
opleiding terugbetaald dient te worden.In de memorie van toelichting is hieraan een passage gewijd.d. Financiële ondersteuning van de experimentenDe Raad van State is van mening dat het niet goed mogelijk is te beoordelen
of het gereserveerde bedrag van 5 miljoen euro per jaar toereikend is. Het
gereserveerde bedrag van 5 miljoen euro per jaar dat beschikbaar is voor de
experimenten, is inclusief het bedrag voor de leningen aan studenten. De Raad
merkt op dat de toelichting geen inzicht geeft in de het bedrag dat aan de
experimenten wordt besteed en welk bedrag aan leenfaciliteiten. Zoals ik onder
punt 2c van dit rapport heb aangegeven kan er op voorhand geen uitspraak worden
gedaan over het wenselijk aantal betrokken studenten. Dit hangt sterk af van
het type experiment en de aard van de geboden meerwaarde. Het is uiteraard
de bedoeling om binnen de grenzen van dat totaalbudget te blijven.Ik wijs er in dit verband op dat het niet mijn bedoeling is alle aangevraagde
experimenten te financieren. Bij de honorering van de ingediende voorstellen
ben ik gebonden aan het beschikbare budget. Bij de verdeling van het budget
wordt prioriteit gegeven aan experimenten met veel potentie voor positieve
uitstralingseffecten.Voorts merkt de Raad van State op dat niet duidelijk is welke kosten voor
de instellingen zelf verbonden zijn aan de experimenten en in hoeverre zij
deze kunnen en moeten bekostigen uit binnenkomende hogere collegegelden. Vooraf
zijn geen voorwaarden aan de instellingen gesteld over co-financiering of
welk deel van de kosten via collegegeldverhoging moeten worden gefinancierd.De Raad vraagt zich ten slotte af of gewaarborgd is dat de instellingen
de extra opbrengst aan collegegeld zullen inzetten voor opleidingen van evidente
meerwaarde. Ik ben van mening dat de voorwaarde «erkende evidente meerwaarde»
voldoende waarborg is dat de extra opbrengst aan collegegeld grotendeels ingezet
wordt voor de opleiding. De Commissie Ruim baan voor talent beoordeelt of
er sprake is van erkende evidente meerwaarde en monitort het verloop van de
experimenten, daarbij gaat de commissie ook na of de meerwaarde daadwerkelijk
wordt aangeboden. In hoeverre de instelling de extra opbrengst aan collegegeld
doorsluist naar de desbetreffende opleiding is ter beoordeling aan de instelling
en past binnen de bestedingsvrijheid van de instellingen.Ik neem het advies van de Raad van State om op genoemde punten (omvang
experimenten, aantal betrokken studenten en inzet van de extra collegegelden aan opleidingen met evidente meerwaarde) in de memorie van toelichting
in te gaan, gelet op het bovenstaande, niet over.5. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies
behorende bijlage.5. Redactionele kanttekeningenDe redactionele kanttekeningen van de Raad van State heb ik overgenomen.Van de gelegenheid heb ik gebruikgemaakt in het voorstel van wet en de
memorie van toelichting een aantal wijzigingen van uitsluitend technische
en redactionele aard aan te brengen.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkIk moge U, mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de gewijzigde
memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. RutteBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W05.04.0365/III
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft– In artikel 1, onderdeel b, «Onze minister» vervangen
door: Onze Minister.– In artikel 5, vierde lid, toevoegen dat het instellingsbestuur
beslist of de betrokkene voldoet aan de vervangende vooropleidingseisen.– In artikel 6, vierde lid, toevoegen dat het instellingsbestuur
beslist over de selectie.XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Zie het advies van de Raad van State inzake het eindrapport van de interdepartementale
werkgroep experimenteerbepalingen «Het proberen waard»; advies
van 23 mei 2000, Bijvoegsel Stcrt. 10-10-2000, nr. 196. Zie voorts het
advies van de Raad van 16 augustus 2002, Kamerstukken II 2002/03, 28 762,
A (Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra,
de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992
in verband met een verruiming van de bestedingsvrijheid voor scholen in het
primair en voortgezet onderwijs).XNoot2Kamerstukken II, 2003/04, 29 388, nr. 1, blz. 10.XNoot3Par. 1.3.XNoot1Memorie van toelichting, paragraaf 1.6, Flexibele toelating door
vervangende vooropleidingseisen.XNoot2Kamerstukken II, 2003/04, 29 388, nr. 2, vraag 15.XNoot3Kamerstukken II 2003/04, 29 388, nr. 1, p. 3; Kamerstukken II, 2003/04,
29 388, nr. 2, vraag 38.XNoot1Advies van 23 mei 2000, Bijvoegsel Stcrt. 10-10-2000, nr. 196. Deze
overweging krijgt ook aandacht van de Raad in zijn advies van 16 augustus
2002, Kamerstukken II 2002/03, 28 762, A (Wijziging van de Wet op het
primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het voortgezet
onderwijs en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met een verruiming
van de bestedingsvrijheid voor scholen in het primair en voortgezet onderwijs).XNoot2Memorie van toelichting par. 1.2.XNoot1Artikel 12 en memorie van toelichting par. 1.4.XNoot1Kamerstukken II 2003/04, 29 388, nr. 2, vraag 21. Op de vraag of
zij voor bèta en techniek hadden gekozen, indien zij daarvoor geen
collegegeld hoefden te betalen, hebben studenten in aanmerkelijke mate bevestigend
geantwoord.XNoot2Advies van 11 september 2001, Kamerstukken II 2001/02, 28 024
A (wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en de Wet Studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van
de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs.XNoot3Zie zaak 293/83, Gravier, Jur. 1985, 583; zaak 24/86, Blaizot, Jur. 1988,
379 en zaak C-357/89, Raulin, Jur. 1998, p. 1027, r.o. 26–28. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29819-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl