Rijksbegroting van het ministerie van Defensie voor het jaar 1997; Brief staatssecretaris inzake de noodzaak tot vervanging van de pantserrups commandovoertuigen type M577 en pantserrupsvoertuigen YPR
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25000-X, nr. 74

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

28-04-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25000-X nr. 74

18-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingDe huidige situatieNoodzaak van vervangingDe kwalitatieve behoefteDe kwantitatieve behoefteFaseringSamenwerkingMaterieelagentschapFinanciële consequentiesPersoneelVoortzetting van het projectOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25000-XToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 34 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 000 XVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1997nr. 74BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 18 april 1997 InleidingDe Koninklijke landmacht beschikt sinds de jaren zestig over pantserrups
commandovoertuigen van het type M577, en sinds de jaren zeventig over pantserrupsvoertuigen van het type YPR. Beide voertuigen zijn afgeleid
van het M113-voertuigconcept uit de jaren vijftig. Het einde van de technische
en operationele levensduur van de M577 en de YPR komt in zicht en daarmee
tevens de noodzaak tot vervanging. In deze brief informeer ik u over de behoeftestelling
(DMP-fase A) en de gekozen fasering. De huidige situatieBij de Koninklijke landmacht zijn ongeveer 1500 YPR'en ingedeeld, inclusief
24 voor de Koninklijke marechaussee. Van deze 1500 zijn er ongeveer 470 uitgerust
met een 25mm kanon of het antitankwapen TOW en ingedeeld bij pantserinfanterie-eenheden.
Het resterende deel, ongeveer 1030 voertuigen, bestaat uit afgeleide versies,
zoals die voor de voorwaartse artillerie- en mortierwaarnemer, de commando-versie
voor de lagere gevechtsstaven, de mortiertrekker, en versies voor de genie,
de logistieke ondersteuning en het gewondentransport. Naast deze 1500 YPR'en
zijn 105 M577's als gepantserd commandovoertuig ingedeeld bij de staven van
brigades, divisie en legerkorps. Noodzaak van vervangingDe M577 zal in de periode 2004 tot 2009 ruim 40 jaar in dienst zijn en
in die periode het einde van zijn technische en operationele levensduur bereiken.
Dit komt onder meer tot uiting in een aanzienlijke verhoging van de onderhoudsinspanning,
een te geringe ballistische bescherming (slechts tot 7.62 mm) en tekortkomingen
op het gebied van ARBO en milieu. Bij de ontwikkeling van de YPR zijn, om de toen noodzakelijk geachte vuurkracht,
bescherming en mobiliteit te verwezenlijken, de technische mogelijkheden van
het M113-concept maximaal benut. Het voertuig is vanaf 1979 ingevoerd en zal
in de periode 2007 tot 2012 het einde van zijn technische en operationele
levensduur bereiken. De YPR voldoet dan niet langer aan de eisen op het gebied
van vuurkracht, bescherming, mobiliteit, commandovoering & inlichtingen
en verzorging. Pantservoertuigen moeten in de nabije toekomst zijn voorzien
van een effectiever wapensysteem en betere bescherming tegen de uitwerking
van vijandelijk vuur, mijnen en NBC-middelen. Een belangrijk knelpunt is ook
dat de pantserinfanterie in de toekomst van meer middelen wordt voorzien dan
waarmee rekening is gehouden bij het ontwerpen van de YPR. Zij zal bijvoorbeeld
gaan beschikken over een grotere diversiteit aan (draagbare) wapensystemen,
sensor-, en communicatiemiddelen, en ook over een uitgebreidere gevechtsuitrusting
voor de individuele militair. Het volume van de YPR is ontoereikend om al
deze nieuwe uitrusting mee te nemen. Een andere operationele tekortkoming
van de YPR is de lage mobiliteit ten opzichte van moderne tanks, zoals de
Leopard-2, waarmee de pantserinfanterie moet samenwerken.Een door TNO uitgevoerd onderzoek heeft uitgewezen dat het niet mogelijk
is de YPR zodanig te verbeteren dat hij aan de veranderende operationele eisen
zal blijven voldoen. Het is weliswaar mogelijk de YPR op onderdelen te verbeteren,
maar dat zou teveel ten koste gaan van andere eigenschappen van het voertuig.
Zo zou een verbetering in onaanvaardbare mate ten koste gaan van de mobiliteit
en de beschikbare ruimte in het voertuig. Het is echter wél mogelijk
de technische levensduur te verlengen. De kwalitatieve behoefteHet vaststellen van kwalitatieve eisen in een puur nationale context is
bij projecten van deze aard en omvang nagenoeg uitgesloten. Ook logistieke
en financiële overwegingen pleiten voor internationale standaardisatie
en aansluiting bij ontwikkelingen en projecten die gaande zijn. Hiermee is
overigens niet gezegd dat de vervanging van de M577 en YPR volledig op de
ontwikkeling van één voertuigconcept zou moeten berusten, ook
al bestaat daar in beginsel wel een voorkeur voor. Gezien de omvang van de Koninklijke landmacht geldt als uitgangspunt dat
ons land zich niet kan permitteren over eenheden en voertuigen te beschikken
waarmee uitsluitend in het hoge deel van het geweldsspectrum kan worden opgetreden,
en andere waarmee uitsluitend kan worden opgetreden in vredebewarende scenario's.
Er wordt daarom in beginsel gezocht naar een voertuig dat geschikt is voor
de uitvoering van alle taken in het gehele geweldsspectrum.Een ander uitgangspunt is dat alle voertuigen, ongeacht het doel waarvoor
zij worden ingezet, over voldoende groeipotentieel moeten beschikken om binnen
de verwachte technische levensduur te kunnen worden aangepast aan veranderende
eisen. Er zijn voor de voertuigen algemene kwalitatieve eisen opgesteld op
het gebied van vuurkracht, mobiliteit, commandovoering & inlichtingen,
logistieke ondersteuning en bescherming. Dit laatste aspect betreft, naast
eisen op het gebied van NBC- en EOV-bescherming, vooral de bepantsering. Alle
voertuigen moeten ten minste bescherming bieden tegen 14,5 mm pantserdoorborende
munitie rondom, en, zoveel mogelijk, tegen de scherfwerking van conventionele
artillerie- en mortiergranaten. De voertuigbodem in het bijzonder moet bescherming
bieden tegen de uitwerking van contact- en invloedsmijnen. Naast deze algemene
eisen zijn er, afhankelijk van de versie van het voertuig, specifieke
eisen ontwikkeld. De kwalitatieve eisen komen in grote lijnen overeen met
de eisen die in internationaal verband zijn ontwikkeld.Een belangrijk kwalitatief aspect is de mobiliteit. Daarbij speelt de
keuze voor een rups- of wielonderstel een belangrijke rol. Voor de uitvoering
van taken in het lage deel van het geweldsspectrum worden gepantserde wielvoertuigen
thans het geschiktst geacht, vooral vanwege de hogere mobiliteit van deze
voertuigen op de weg en de lagere exploitatiekosten. Voor de inzet in hogere
delen van het geweldsspectrum zijn gepantserde rupsvoertuigen het meest geëigend,
vooral in verband met de vereiste mobiliteit in het terrein. Naar verwachting
zullen prestaties van rups- en wielvoertuigen elkaar in de toekomst door technologische
ontwikkelingen gaan benaderen. Moderne constructietechnieken zullen het mogelijk
maken ook zwaardere versies als wielvoertuig uit te voeren. Ook zijn er rupsaandrijvingen
in ontwikkeling die minder trillingen en geluid produceren.Gelet op het moment waarop in de volledige behoefte moet zijn voorzien,
hoeft voor het gros van de voertuigen thans nog geen definitieve keuze te
worden gemaakt tussen een wiel- of rupsconcept. Andere landen, zoals Duitsland
en het Verenigd Koninkrijk, verkeren in een vergelijkbare positie; ook zij
moeten de definitieve keuze tussen een wiel- of rupsonderstel voor het gros
van hun voertuigen nog maken.Wel kan er al een uitspraak worden gedaan over een deel van de behoefte.
Het betreft de gepantserde commandovoertuigen M577, die moeten worden vervangen
vanaf 2005. Met deze voertuigen hoeft, anders dan met de YPR, niet in zwaar
terrein te worden opgetreden. Commandovoertuigen raken in beginsel niet direct
betrokken bij gevechtssituaties en maken tijdens verplaatsingen doorgaans
gebruik van wegen en paden. De M577 kan daarom het beste worden vervangen
door een pantserwielvoertuig.Een ander deel van de behoefte waarover al een uitspraak kan worden gedaan,
betreft de voertuigen bij de verkenningseenheden. Verkenningseenheden treden
op volgens het principe «zien zonder gezien te worden». Het is
van belang dat zij zo geruisloos mogelijk optreden, wat beter met wiel- dan
met rupsvoertuigen kan. Om die reden is al besloten een deel van het voertuigbestand
van de verkenningseenheden te vervangen door het Licht Verkennings- en Bewakingsvoertuig
(LVB), een gepantserd wielvoertuig. De verkenningseenheden moeten ook beschikken
over voertuigen voor diverse ondersteunende taken. Gelet op de wijze van optreden
van verkenningseenheden, zou ook in deze resterende behoefte moeten worden
voorzien met gepantserde wielvoertuigen. In verband met het voorziene moment
van invoering van het LVB, begin jaren 2000, is het gewenst ook de voertuigen
voor ondersteunende taken vanaf 2005 beschikbaar te hebben. De kwantitatieve behoefteDe kwantitatieve behoefte is als volgt:a. ongeveer 100 pantserwielcommandovoertuigen ter vervanging van de M577;b. ongeveer 110 pantserwielvoertuigen ter vervanging van de YPR'en voor
ondersteunende taken bij de verkenningseenheden;c. ongeveer 460 pantservoertuigen ter vervanging van de YPR'en met vast
wapensysteem bij de pantserinfanterie-eenheden;d. ongeveer 670 pantservoertuigen ter vervanging van de overige afgeleide
versies van de YPR. In totaal is er dus behoefte aan ongeveer 1340 voertuigen, exclusief eventueel
een aantal voor de Koninklijke marechaussee. Dit is minder dan de huidige
totale sterkte van ongeveer 1600 voertuigen. Het verschil is ten dele het
gevolg van de herstructurering van de Koninklijke landmacht, zoals uiteengezet
in de Prioriteitennota. Thans worden nog extra pantserrupsvoertuigen voor
vredesoperaties gereserveerd. In de toekomst worden deze operaties uitgevoerd
met organieke middelen. Zoals ik u op 25 november 1994 heb gemeld (Kamerstuk
23 900 X, Nr. 24) doen daarnaast ruim 50 YPR'en dienst als «interim
verkenningsvoertuig» bij de parate verkenningseenheden.De voorziene behoefte blijft onder het plafond voor pantsergevechtsvoertuigen
in het CSE-verdrag. FaseringGezien de omvang van het project zal vervanging van het totale bestand
aan pantservoertuigen over vele jaren moeten worden gespreid, en naar verwachting
niet eerder dan omstreeks 2025 zijn voltooid. Dit maakt een tussentijdse heroverweging
mogelijk van de militair-strategische situatie, de tactisch-operationele en
technologische ontwikkelingen en van de thans gestelde eisen. De eerste fase
van het project beslaat de periode 2005 tot 2015; de tweede fase begint omstreeks
2017.In de eerste fase zullen alle M577's en de YPR'en bij de verkenningseenheden,
voor zover zij niet zijn vervangen door LVB'en, worden vervangen door ongeveer
210 gepantserde wielvoertuigen. Ook worden vanaf 2007 alle YPR'en bij de parate
staven en eenheden vervangen door 590 pantservoertuigen. De mobilisabele componenten
van deze staven en eenheden zijn hierbij inbegrepen. Er is nog geen keuze
gemaakt voor een pantserwiel- of een pantserrupsvoertuig.De YPR'en die zijn ingedeeld bij volledig mobilisabele eenheden en niet
in deze fase worden vervangen, zullen technisch levensduurverlengend onderhoud
ondergaan. Daarmee wordt bereikt dat het mobilisabele materieel in ieder geval
geschikt blijft voor inzet in algemene verdedigingsscenario's. Tevens zullen
maatregelen worden getroffen om logistieke alsmede opleidingsconsequenties
voor reservepersoneel zoveel mogelijk te beperken.In de tweede fase worden alle resterende YPR'en vervangen door 540 pantservoertuigen.
Voor deze tweede fase zal een afzonderlijk DMP-traject worden gevolgd. Dan
wordt tevens bezien of de Koninklijke marechaussee behoefte heeft aan vervanging
van haar 24 YPR'en. Deze YPR'en, de «jongste» voertuigen uit het
krijgsmachtbrede YPR-bestand, voldoen nog aan de operationele eisen.De fasering van het project is in onderstaande tabel schematisch weergegeven: Soort VoertuigFase 1Fase 2 Pantserwielvoertuigen
ter vervanging van gepantserde commandovoertuigen M577100 (vanaf 2005) Pantserwielvoertuigen ter vervanging van YPR'en voor ondersteunende
taken bij de verkenningseenheden110 (vanaf 2005)  Wapenysteem
dragende pantservoertuigen ter vervanging van YPR'en met 25 mm kanon c.q.
TOW bij de pantserinfanterie-eenheden 230
(paraat; vanaf 2007)230 (niet paraat; vanaf 2017) Pantservoertuigen
(afgeleide versies) ter vervanging van YPR'en voor gewondentransport, waarneming,
genie, enz. 360 (paraat; vanaf 2007) 310 (niet paraat;
vanaf 2017)SamenwerkingHet is, zeker bij mega-projecten zoals het onderhavige, van belang in
een zo vroeg mogelijk stadium de mogelijkheden te bezien van internationale
samenwerking. Wellicht is het mogelijk met bondgenoten overeenstemming te
bereiken over de functionele eisen en een tijdpad. Een tijdige oriëntatie
is tevens van belang om de nationale industrie en onderzoeksinstellingen in
een zo goed mogelijke uitgangspositie te brengen voor de directe deelneming
aan een internationaal materieelsamenwerkingsproject. De minister van Economische
Zaken deelt deze voorkeur voor «vroegtijdige deelneming» in plaats
van «compensatie achteraf».Uit een algemene oriëntatie voor de eerste fase is onder meer gebleken
dat in de Verenigde Staten op dit moment een studie wordt verricht naar de
vervanger van het pantservoertuig «Bradley». De verwachting is
dat die niet vóór 2012 beschikbaar zal zijn en dat deze ontwikkeling
bovendien tot een gepantserd rupsvoertuig zal leiden. Aangezien vanaf 2005
de eerste 210 Nederlandse gepantserde wielvoertuigen beschikbaar moeten zijn,
komt de vervanger van de Bradley in de eerste fase niet in aanmerking.Mede in verband hiermee is als verwervingsstrategie voor deze 210 voertuigen
gekozen voor deelneming aan een Europees samenwerkingsverband. Benadrukt wordt
dat deze deelneming geldt voor een relatief klein deel van de totale behoefte
van 800 voertuigen in fase 1.In beginsel komen twee projecten in aanmerking: het Italiaanse project
«Centauro 8x8 Vehicle» en het Duits/Frans/Britse samenwerkingsproject
«Gepanzertes Transport Kraftfahrzeug»/«Vehicule Blindée
Combat d'Infanterie»/«Multi Role Armoured Vehicle» (GTK-project).
Er bestaat inmiddels een Italiaans prototype, zodat er geen mogelijkheden
meer zijn om in de ontwikkelingsfase samen te werken. Ook ligt samenwerking
met Italië om operationele redenen minder voor de hand dan samenwerking
met Duitsland, onze partner in het gemeenschappelijke legerkorps. Ook zijn
de contacten op industrieel niveau en met onderzoeksinstellingen in ons omringende
landen intensiever dan die met Italië.Uit een eerste vergelijking van programma's van eisen van het GTK en van
de Nederlandse gepantserde wielvoertuigen blijkt dat samenwerking vanuit technisch
oogpunt mogelijk is. Deelneming aan het GTK-project biedt mogelijkheden inzicht
én invloed te verwerven tijdens de ontwikkeling en (tijdige) productie
van benodigde pantservoertuigen. Ook de keuze op langere termijn kan dan op
goede gronden worden gemaakt. Gelet op de voorziene Nederlandse inbreng in
het project, zou de Nederlandse positie gelijkwaardig zijn aan die van de
overige deelnemers. Om deze operationele, logistieke en politiek-industriële
redenen heb ik gekozen voor deelneming aan het GTK-project. MaterieelagentschapOp 15 april heb ik u schriftelijk geïnformeerd over recente ontwikkelingen
op het terrein van de materieelsamenwerking in Europa, en in het bijzonder
over materieelagentschappen. In de brief ben ik onder meer ingegaan op de
wens tot aansluiting bij het materieelagentschap «Organisme Conjoint
de Cooperation en Matière d'Armement» (OCCAR). Een van de voorwaarden
voor toetreding tot OCCAR is deelneming aan een van de materieelprojecten
die bij dit agentschap is of zal worden ondergebracht. Het GTK-project wordt
wellicht ondergebracht bij OCCAR, zodat met deelneming aan het GTK-project
aan de voorwaarde voor toetreding tot OCCAR zou worden voldaan. Financiële consequentiesThans wordt rekening gehouden met verwervingskosten in de orde van grootte
van ten minste f 5600 miljoen, waarvan f 3400 miljoen voor de eerste
fase (prijspeil 1996). Hierin zijn naast de vaste wapensystemen en de daaraan
gerelateerde initiële munitievoorraad inbegrepen voorzieningen voor inbouwapparatuur,
zoals communicatiemiddelen, een «battlefield management»-systeem,
een «combat identification»-systeem en een «global positioning»-systeem.
Ook zijn inbegrepen de NBC-installaties, de documentatie, uitrustingspakketten,
gereedschappen en een initiële voorraad aan reservedelen. Voor de voertuigen
zonder wapensysteem maken de voorzieningen voor inbouw van boordbewapening
deel uit van de projectdefinitie.Eventuele infrastructurele aanpassingen horen bij het project, maar zijn
afhankelijk van de uiteindelijke keuze. De daarmee samenhangende financiële
consequenties zijn derhalve nog niet duidelijk. PersoneelDe vervanging van de pantservoertuigen zal binnen de gestelde personeelsplafonds
worden uitgevoerd. Voortzetting van het projectIk ben voornemens, desgewenst na overleg met u, de voorstudie van de eerste
fase van het project te beginnen en, voor de ontwikkeling en verwerving van
de eerste 210 gepantserde wielvoertuigen, deel te nemen aan het GTK-project.
Bijzondere aandacht gaat uit naar de betrokkenheid van de Nederlandse industrie.Op korte termijn zijn in het kader van het GTK-project de volgende beslissingen
aan de orde. Begin april 1997 hebben twee industriële consortia voertuigconcepten
en -modellen aangeboden. De beoordeling hiervan en de voorbereiding van de
internationale besluitvorming over de prototype-fase worden eind 1997 voltooid.
Begin 1998 wordt vervolgens vastgesteld welk consortium de opdracht krijgt
prototypes te ontwikkelen en te produceren, met daarbij een optie voor een
serielevering. Dat is ook het moment van de internationale besluitvorming
over deelneming aan de prototype-fase. Midden 1998 zal dan naar verwachting
een contract worden afgesloten met het geselecteerde consortium. Nederland
zal, evenals de andere deelnemende landen, eind 1997 of begin 1998 een besluit
moeten nemen over deelneming aan de prototype-fase. Voor Nederland zijn financiële
verplichtingen niet eerder aan de orde dan het moment dat zou worden besloten
tot deelneming aan de prototype-fase van het GTK-project. Vóór dit moment zal ik u uitgebreid informeren over deelneming
aan de prototype-fase, de stand van zaken rond de overige 590 pantservoertuigen
uit fase 1, en over het levensduurverlengend onderhoud voor de YPR'en die
in fase 2 zullen worden vervangen.Voor de verwerving van de pantservoertuigen van fase 2 zal een afzonderlijk
DMP-traject worden gevolgd.De Staatssecretaris van Defensie,J. C. Gmelich Meijling 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25000-X-74.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl