Grondbeleid; Brief van de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27581, nr. 36

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

11-05-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

27581 nr. 36

29-04-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27581Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 581Grondbeleidnr. 36BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 april 2009Met deze zesde voortgangsbrief grondbeleid informeer ik u mede namens
mijn collega voor Wonen, Wijken en Integratie over ontwikkelingen in het grondbeleid.
Grondbeleidsinstrumenten staan niet op zichzelf, maar strekken tot het behalen
van maatschappelijke en ruimtelijke doelstellingen. In de Nota Grondbeleid1 zijn de volgende nog steeds geldende doelen van het grondbeleid
benoemd: a. het bevorderen van het maatschappelijk gewenst ruimtegebruik,
b. het bevorderen van een rechtvaardige verdeling van kosten en opbrengsten
over gebruikers, exploitanten, eigenaren en overheid en c. het verhogen van
de kwaliteit van het ruimtegebruik, de zeggenschap voor de burger en de marktwerking
op de grondmarkt. In deze brief komen de belangrijkste veranderingen aan de
orde, namelijk de kredietcrisis en het Auroux-arrest over openbare aanbesteding
bij gebiedsontwikkeling.Voorts is er aandacht voor de onderwerpen concurrentiebevordering
en grondposities, voorbeeldprojecten Grondexploitatiewet, gebiedsconcessies
en stedelijke herstructurering.In de bijlage bij deze brief ga ik uitgebreider in op een aantal instrumenten
en op enkele onderzoeken, die ik heb laten uitvoeren en waarvan ik de onderzoeksrapporten
u hierbij aanbied, te weten:1. Royal Haskoning, Metrum, Radboud Universiteit Nijmegen: voorbeeldprojecten;
grondbeleidsinstrumentarium grondbeleid;2. OTB: nulmeting concurrentie en keuze bij locatieontwikkeling;3. Metrum: grondkostenverevening op woningbouwlocaties;4. Seinpost, OTB Delft: gemeenschappelijke private stedelijke vernieuwing,
een regeling voor samenwerking tussen eigenaren bij vernieuwing en beheer.Onlangs heeft de VROM-raad het advies «grond voor kwaliteit, voorstellen
voor verbetering van overheidsregie op (binnen)stedelijke ontwikkeling»
uitgebracht, dat mede betrekking heeft op grondbeleid. Ik verwacht dat de
kabinetsreactie op dat advies in mei aan uw Kamer wordt verzonden. 1. Gevolgen van een eventuele recessie voor het grondbeleidAllereerst wil ik stilstaan bij de gevolgen die de kredietcrisis en een
eventuele recessie kunnen hebben voor het grondbeleid en de beleidsaanpassingen
die nodig zijn. Te verwachten is dat als marktpartijen terughoudender worden,
gemeenten weer meer geneigd zullen zijn over te gaan tot actief grondbeleid
(zelf verwerven en bouwrijp maken). Het instrumentarium daarvoor (Wet voorkeursrecht
gemeenten, onteigeningswet) is toereikend. Ook bij faciliterend grondbeleid
(de overheid heeft niet de grond) heeft de gemeente met de afdeling grondexploitatie
van de Wet ruimtelijke ordening voldoende instrumenten in handen. Naast een
grotere rol voor actief grondbeleid is ook een grotere participatie van gemeenten
in ontwikkelingsprojecten denkbaar. Ook daarvoor is het grondbeleidsinstrumentarium
op orde.In de recessie van de jaren tachtig is een teruggang in woningbouw in
de vrije sector opgevangen door extra sociale woningbouw.Dat
is een scenario dat zich zou kunnen herhalen. Het kabinet heeft inmiddels
besloten de borgingsgrens van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) te
verhogen tot een nader te bepalen grens en periode en onder nadere voorwaarden.Gemeenten kunnen ook met naar vorengehaalde investeringen en een grotere
uitgifte van, onder meer, kavels voor particulier opdrachtgeverschap helpen
om de woningproductie op peil te houden.Een ander element is de grondprijs. Het instrumentarium voor het grondbeleid
is in beginsel niet gevoelig voor de hoogte van de grondprijs. Dat geldt zowel
voor de onteigeningswet, de Wet voorkeursrecht gemeenten als de afdeling grondexploitatie
in de Wro. Dat neemt niet weg dat een dalende woningprijs op korte termijn
negatieve effecten kan hebben op de gebiedsontwikkeling, omdat de grondopbrengst
dan mogelijk niet meer in verhouding staat tot de kosten. Zo’n situatie
kan leiden tot acties om zowel de bouwkosten als de grondexploitatiekosten
te matigen en tot druk op gemeenten om eerder in contracten overeengekomen
grondprijzen te verlagen. Ook zal getracht worden te komen tot een exploitatie
met hogere opbrengsten door aanpassing van het bouwprogramma.2. Europese aanbesteding, concurrentiebevordering
en ingenomen grondpositiesEuropese aanbestedingDe interpretatie van de Europese aanbestedingsregels heeft in de Nederlandse
praktijk van de gebiedsontwikkeling en locatieontwikkeling veel stof doen
opwaaien. Belangrijkste aanleiding was het arrest Auroux/Roanne van het Hof
van de Europese Unie over een samenwerkingsvorm tussen markt en overheid in
het Franse Roanne waar de gemeente nadrukkelijk regie voerde over uitvoering,
de verdeling van opbrengsten en financiële risico’s, hetgeen tot
de conclusie leidde dat het gehele werk had moeten worden aanbesteed. Het
Kabinet is van mening dat de Europese aanbestedingsregels goed inpasbaar zijn
in de Nederlandse praktijk van publiekprivate samenwerking. Het Kabinet heeft
op 26 september 2008 ingestemd met verzending aan alle gemeenten in Nederland
van een rapport van de Interdepartementale Commissie Europees Recht over aanbesteding bij gebiedsontwikkeling. Daarmede komt
meer duidelijkheid over de vraag hoe omgegaan dient te worden met Europese
aanbesteding van onder meer (het publieke deel van) activiteiten binnen een
gebiedsontwikkeling waarbij sprake is van een publiekprivate samenwerking.
De gevolgen voor de gebiedsontwikkelingspraktijk zullen nader worden uitgewerkt
in een herziene versie van de Reiswijzer Marktpartijen en gebiedsontwikkeling.
Deze Nieuwe Reiswijzer is bedoeld als handreiking voor zowel gemeenten als
ontwikkelende marktpartijen. Ik wil daarbij opmerken dat Nederland uiteraard de Europese aanbestedingsregels
dient uit te voeren. Tegelijkertijd hechten mijn collega van Wonen, Wijken
en Integratie en ikzelf ook aan de instandhouding van de bestaande praktijk
van publiekprivate samenwerking bij gebiedsontwikkeling, omdat dit heeft geleid
tot kwalitatief goede gebiedsontwikkeling. Dit geldt zowel voor uitbreidingslocaties,
alsook voor de wijkenaanpak en de realisatie van centrumplannen. Deze gebieden
hebben veelal als gemeenschappelijk kenmerk dat marktpartijen, maar ook woningcorporaties
er grondposities bezitten.Concurrentiebevordering en ingenomen grondpositiesHet is wenselijk dat woningzoekenden veel keuzemogelijkheden hebben bij
het kopen en huren van een (nieuwbouw)woning. Concurrentie draagt bij aan
een goede prijs/kwaliteitsverhouding. Een onderzoek van OTB geeft hier inzicht
in1. Daarvoor is van belang dat er voldoende verschillende
bouwlocaties zijn met verschillende aanbieders. Uit onderzoek blijkt dat nergens
aanbieders meer dan 5% van het regionale woningaanbod aan nieuwbouwwoningen
voor hun rekening nemen. Daaruit leid ik af dat er nu voldoende concurrentie
is. In de komende jaren zal de concurrentie waarschijnlijk groter worden omdat
het aanbod van kleine locaties de komende jaren zal toenemen doordat de Nota
Ruimte iedere gemeente in beginsel de mogelijkheid biedt te bouwen voor de
eigen bevolkingsaanwas.Naast de concurrentie tussen locaties, die
de keuzemogelijkheden van de consument vergroot, vindt het Kabinet ook concurrentie op ontwikkelingslocaties van belang. Dit bijvoorbeeld
omdat innovatieve concepten naar voren kunnen komen bij een ontwerpcompetitie
en omdat bij veiling van uit te geven grond een transparante prijsvorming
kan ontstaan. Bovendien kan een ontwerpcompetitie, als woningzoekenden worden
betrokken bij de opzet en beoordeling, de aansluiting op de woonwensen van
de woningzoekenden vergroten. Ongeveer 60% tot 70% van de gemeenten
heeft tussen 2003 en 2007 enige ervaring met vormen van marktselectie opgedaan.
Omdat ik dit een positieve ontwikkeling vind en ik wil voorkomen dat de kosten
van het organiseren van competities en prijsvragen een beperkende factor zouden
zijn voor de gemeente, zijn de kosten van het opzetten en begeleiden van gemeentelijke
ontwerpcompetities en prijsvragen voor het stedenbouwkundig ontwerp van de
locatie, en de kosten van vergoedingen voor deelname aan de prijsvraag, als
verhaalbare kosten van grondexploitatie in het Besluit ruimtelijke ordening
opgenomen. Daarmee heb ik ook aan het verzoek voldaan van uw Kamer om dit
te regelen.2Tenslotte is onderzocht in welke mate particulier opdrachtgeverschap voorkomt.
Wanneer de woningzoekende een eigen woning kan (laten) bouwen naar eigen inzicht,
sluit de woning uiteraard het beste aan op zijn individuele woonwensen. Uit
het onderzoek blijkt dat in een ontspannen woningmarkt het aanbod van kavels
aanzienlijk groter is dan in een gespannen woningmarkt. Dat neemt niet weg
dat statistisch gezien het aanbod ten opzichte van het totale woningaanbod
beperkt is. Het aandeel particulier opdrachtgeverschap is ondanks de wens
van het Rijk tot een forse verhoging, de afgelopen jaren gedaald van 14%
naar 10%. Zeker nu het economisch tij aan het keren is, kan particulier
opdrachtgeverschap een bijdrage leveren aan het op peil houden van de woningproductie.
Ik zal bezien op welke wijze ik dit kan bevorderen.Ik wil in dit verband ook wijzen op de architectuurnota.3 Die bevat een aantal impulsen voor vergroting van de ruimtelijke en
architectonische kwaliteit en versterking van het particulier opdrachtgeverschap. 3. Grondexploitatie: onderzoeken en gevolgen voor
beleidDe Grondexploitatiewet is een nieuw instrument. Op verzoek van uw Kamer
heb ik aan de hand van voorbeeldprojecten gekeken hoe de wet in de praktijk
werkt en hoe deze verder verbeterd kan worden.1
Uit het onderzoek «voorbeeldprojecten; grondbeleidsinstrumentarium grondbeleid»
blijkt dat het instrumentarium goed werkt, al zijn er ook enkele knelpunten.2 Ik ga daar in de bijlage nader op in.Het is echter geen
wondermiddel. De onderzoekers wijzen er op dat het instrument – logischerwijs –
tekortschiet bij verliesgevende (herstructurerings)locaties. Die locaties
hebben behoefte aan aanvullende financiering in aanvulling op de grondopbrengst.ministeriële regeling begrenzing plankosten exploitatieplanBij het wetsvoorstel voor de Grondexploitatiewet is een ministeriële
regeling voor de begrenzing van enkele gemeentelijke kostensoorten in het
exploitatieplan aangekondigd. Doelstelling is een maximering van gemeentelijke
apparaatskosten ter bescherming van particuliere eigenaren en projectontwikkelaars.
Mede op basis van een in 2007 uitgevoerd onderzoek naar de vraag op welke
wijze deze maximering plaats zou kunnen vinden ben ik, samen met Vereniging
Nederlandse Gemeenten, de Vereniging van Grondbedrijven, de NEPROM en de NVB,gaan werken aan een concrete uitwerking. Ik verwacht dat
de regeling binnen enkele maanden gereed is. Op dit onderwerp ga ik in de
bijlage nader in.Grondprijs sociale woningbouwEen veelgehoorde klacht over de grondexploitatie is dat woningen in de
marktsector onevenredig veel zouden bijdragen aan de grondexploitatie ten
opzichte van huurwoningen in de sociale sector. Daarom heb ik dit laten onderzoeken.3 De onderzoekers concluderen dat de in rekening gebrachte
grondprijs voor sociale huurwoningen gemiddeld 14 000 euro is, terwijl
de grondkosten (verwerving en bouwrijp maken) gemiddeld 31 000 euro bedragen.
Er moet dus geld bij uit de grondexploitatie om sociale woningbouw mogelijk
te maken. De gemiddelde gronduitgifteprijs voor een vergelijkbare koopwoning
in de marktsector bedraagt overigens 39 500 euro. Uit deze gegevens kan
evenwel niet zonder meer worden afgeleid dat de grondprijs voor sociale woningbouw
te laag is. In tegenstelling tot een koopwoning in de vrije sector wordt een
sociale huurwoning immers gedurende een groot aantal jaren tegen een lage
huurprijs verhuurd en moet de verhuurder gedurende
die periode onderhouds- en beheerkosten maken. Dat drukt de opbrengst –
en dus de reële grondprijs voor een investeerder – in aanzienlijke
mate. Hoe groot het grondprijsdrukkend effect is hangt volgens het onderzoek
vooral af van de duur van de exploitatie als sociale huurwoning. Ik wil hierbij
opmerken dat ook andere factoren hierbij van belang zijn, die in het onderzoek
niet zijn betrokken, zoals het aantal mutaties gedurende de huurperiode (bij
elke mutatie kan de huur herzien worden) en het al dan niet verkopen voordat
groot onderhoud heeft plaatsgevonden (dit laatste is overigens geen gebruik
bij woningcorporaties). Voorzover nodig wijs ik gemeenten erop dat, indien
gewenst, zij een specifiek beleid kunnen voeren ten aanzien van de uitgifte
van bouwgrond aan woningcorporaties.4. Stedelijke herstructurering: onderzoeken en gevolgen
voor beleidDe herstructurering van onder andere verouderde multifunctionele centrumgebieden
met veel verschillende eigenaren verloopt moeizaam. Belangrijke oorzaken zijn:
geen samenwerking en organisatie, te weinig middelen om de laatste
eigenaren over de streep te trekken, voor dwang is men afhankelijk van de
gemeente (door middel van onteigening), het optreden van free riders en tot
slot onvoldoende geld bij de overheid. VROM vindt het van belang dat dit probleem
kan worden aangepakt. Een geslaagde herstructurering kan een belangrijke impuls
zijn voor een wijk, verbetert de ruimtelijke kwaliteit en de leefbaarheid
en versterkt het economisch functioneren. De afgelopen jaren zijn in opdracht
van VROM verschillende onderzoeken naar stedelijke herstructurering en stedelijke
herverkaveling (waarbij ook eigendommen worden herverdeeld) uitgevoerd.1 Op het laatst uitgevoerde onderzoek ga ik in de bijlage
nader in. Ik constateer uit de onderzoeken en praktijkvoorbeelden dat er meerdere
oorzaken zijn die de aanpak van dergelijke problemen belemmeren, ook wordt
het ontbreken van een adequate wettelijke regeling steeds aangehaald. Ik ben
voornemens om in overleg met Justitie, de VNG, Aedes, andere betrokken organisaties
en enkele gemeenten deze oplossingsrichting uit te werken. Daarbij worden
ook de mogelijkheden bezien voor herverkaveling op uitbreidingslocaties. Naar
deze mogelijkheden vindt thans onderzoek plaats. Bij de uitwerking hecht ik
zeer aan een praktische opzet, die op draagvlak kan rekenen bij degenen die
er mee moeten werken.5. gebiedsconcessiesDe afgelopen tijd is in de literatuur en in adviezen veel aandacht besteed
aan gebiedsconcessies. Een voorbeeld is het advies van de Commissie Dekker «privaat
wat kan, publiek wat moet», waar het kabinet positief op gereageerd
heeft.2 Voor gebiedsontwikkeling lijkt een concessie
een aantrekkelijke optie, waarbij een stevige gemeentelijke sturing gecombineerd
kan worden met private investeringen en creativiteit.Inmiddels loopt er ook een praktijkproef. Zo nodig zal ik naar aanleiding
daarvan het wettelijk instrumentarium aanpassen.6. Aanpassing instrumentarium en vervolgonderzoekenDe werking van het grondbeleid en nieuwe ontwikkelingen blijven aandacht
vragen. Dit jaar wordt gestart met de monitoring van de Wro, inclusief de
afdeling grondexploitatie. Ook wordt het aanvullend onderzoek naar grondposities
uitgevoerd en wordt het onderzoek naar de toepasbaarheid van buitenlandse
voorbeelden van herverkaveling op uitleglocaties afgerond. Het door gemeenten
gevoerde grondbeleid wordt eveneens onderzocht. Daarbij wordt, onder andere,
gekeken naar hun ervaringen met het Convenant gemeentelijk grondprijsbeleid
uit 2001. Voorts wordt met LNV een als uitwerking van de Agenda Landschap
onderzoek naar een planbaatheffing en verplichte verevening ten behoeve van
landschappelijke doelen uitgevoerd. Wat betreft de regelgeving kan de behandeling
van het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten afgerond
worden. Ook zal de ministeriële regeling plankosten grondexploitatie
in werking treden. Daarmee is het huidige instrumentarium voor de ontwikkeling
van bouwlocaties afgerond. Voor stedelijke herstructurering hoop ik in 2009
aanvullend instrumentarium te kunnen ontwikkelen.De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. M. Cramer BIJLAGEZESDE VOORTGANGSBRIEF GRONDBELEID1. inleidingDe afspraak dat de minister van VROM de Tweede Kamer regelmatig informeert
over het grondbeleid is gemaakt in het Kamerdebat over de Nota Grondbeleid
van 28 mei 2001. Aan deze toezegging is in de afgelopen jaren uitvoering
gegeven met vijf voortgangsbrieven1. In deze bijlage
wordt ingegaan op de wijzigingen in het instrumentarium en worden de uitgevoerde
onderzoeken toegelicht.2. instrumentarium grondbeleid en de invoering daarvanDe regering heeft in de afgelopen periode flinke inspanningen gepleegd
om de regelgeving voor het grondbeleid op orde te brengen, zodat decentrale
overheden betere mogelijkheden hebben om de maatschappelijke doelen te realiseren.
Genoemd kunnen worden:• de afdeling grondexploitatie in de nieuwe Wro (Grondexploitatiewet)
voor kostenverhaal en kwaliteitseisen bij bouwlocaties, in werking getreden
op 1 juli 20082;• de vereenvoudiging van de vestigingsgrondslagen in de Wet voorkeursrecht
gemeenten voor de aankoop van gronden door de overheid, in werking getreden
op 1 juli 20083. Deze vereenvoudiging bespaart
de gemeenten 2,25 mln. euro per jaar;• een aanpassing van de onteigeningswet, waardoor het mogelijk is
om op basis van een projectbesluit te onteigenen en er versneld kan worden
gedagvaard4.Omdat op 1 juli 2008 de regeling grondexploitatie van de Wro in werking
is getreden heb ik veel aandacht besteed aan een goede invoeringsbegeleiding.
In samenwerking met VNG en VVG zijn zes voorlichtingsbijeenkomsten voor gemeenteambtenaren
belegd door het land en is een uitvoerige handreiking Grondexploitatiewet
opgesteld. Ook heb ik een succesvolle helpdesk voor gemeenten gefaciliteerd
en kunnen anderen via Postbus 51 hun concrete vragen stellen. Op dit moment
werk ik samen met de VNG en VVG aan het opstellen van een voorbeeld-exploitatieplan.
Gebleken is dat daar grote behoefte aan bestaat. Uit de signalen die mij bereiken,
leid ik af dat met name de nieuwe regeling voor de grondexploitatie bij gemeenten
vragen oproept en dat men moet wennen aan het nieuwe instrumentarium. Het
vergt een omslag in het denken en een veel intensievere samenwerking tussen
de afdelingen grondzaken en ruimtelijke ordening. Naar aanleiding van de vragen
opmerkingen van gemeenten en anderen wil ik nog enkele correcties aanbrengen
in de wet. Dat gebeurt bij nota van wijziging bij het wetsvoorstel tot wijziging
van een aantal VROM-wetten.5 Belangrijkste correctie
is een verruiming van het overgangsrecht zodat bouwmogelijkheden die zijn
toegestaan op grond van een bestemmingsplan onder de oude WRO, niet leiden
tot het moeten opstellen van een exploitatieplan.2. in voorbereiding genomen regelgeving2.1 ministeriële regeling plankosten GrondexploitatiewetOp stapel staat een ministeriële regeling voor de begrenzing van
enkele gemeentelijke kostensoorten in het exploitatieplan op grond van de
Wet ruimtelijke ordening. Deze regeling treedt in 2009 in werking. Doelstelling
van de regeling is een maximering van gemeentelijk apparaatskosten ter bescherming
van de particuliere eigenaren en projectontwikkelaars. Deze doelstelling is
al geformuleerd in de memorie van toelichting van het wetsvoorstel Grondexploitatiewet
in 2005. De regeling begrenst de kosten van de voorbereiding en het toezicht en
directievoering op de uitvoering van voorzieningen en werken (bouw- en woonrijp
maken), het opstellen van gemeentelijke ruimtelijke plannen en de overige
gemeentelijk apparaatskosten voor de grondexploitatie. De regeling geldt uitsluitend
voor het exploitatieplan. Ze is niet bedoeld voor toepassing in onderhandelingen
en contracten over grondexploitatie. Gekozen is voor een forfaitaire regeling.
Dat heeft enkele belangrijke voordelen. Ten eerste biedt de regeling door
het forfaitaire karakter rechtszekerheid aan de eigenaren, omdat zij in een
vroeg stadium weten wat het exacte bedrag zal worden en omdat gemeenten er
niet van kunnen afwijken. Ten tweede bespaart het de gemeente veel administratief
werk en lastige nacalculaties. Ten derde vermindert het de bezwaren bij de
zienswijze- en beroepsprocedure tegen een exploitatieplan, omdat de regeling
duidelijkheid biedt. Ook dat scheelt gemeenten, de rechterlijke macht en de
Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State werk.Het opstellen van de regeling bleek geen eenvoudige zaak. Nadat het wetsvoorstel
Grondexploitatiewet is aangenomen heb ik in 2007 een onderzoek laten uitvoeren
naar de vraag op welke wijze deze maximering plaats zou kunnen vinden. Vervolgens
is een bestaand plankostenmodel door de makers in samenwerking met NEPROM,
NVB, VNG en VVG en planeconomen van gemeenten en projectontwikkelaars verder
uitgewerkt en uitgebreid getest met het oog op toepassing als ministeriële
regeling. Zowel VNG als VVG en NEPROM onderschrijven het model. Gelet op dat
draagvlak heb ik besloten het model te gebruiken als basis voor de ministeriële
regeling. Die verwacht ik op korte termijn gereed te hebben. Bij de monitoring
en evaluatie van de Wet ruimtelijke ordening zal deze regeling worden bezien.2.2 vereenvoudiging aanbiedingsprocedure Wet voorkeursrecht
gemeentenHet wetsvoorstel vereenvoudiging van de aanbiedingsprocedure in de Wet
voorkeursrecht gemeenten is in 2008 ingediend bij uw Kamer1. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan de nota naar aanleiding
van het verslag en worden in overleg met diverse partijen nog een aantal voorstellen
tot verbetering via een nota van wijziging onderzocht. Naar verwachting zullen
beide nota’s rond de zomer aan uw Kamer worden gezonden.2.3 herziening mededeling Europese commissie inzake staatssteun
bij verkoopDe Europese regels omtrent staatssteun kunnen van invloed zijn op de voortgang
van gebiedsontwikkelingsprojecten. Volgens de Mededeling van de Commissie
betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door
openbare instanties, Publicatieblad Nr. C 209 van 10/07/1997 blz. 0003 –
0005, dienen verkopen (naar aanleiding van jurisprudentie betreft dit in de
praktijk ook andere grondtransactie) door de overheid plaats te vinden middels
een onvoorwaardelijke biedprocedure, dan wel op basis van een voorafgaand
taxatierapport door een onafhankelijk deskundige. De Mededeling van de Europese
Commissie wordt binnenkort herzien. Het Rijk zal indien nodig gebruik maken
van de mogelijkheid vanuit de Nederlandse situatie invloed uit te oefenen
op de inhoud van deze Mededeling. 3. onderzoek grondexploitatie3.1 onderzoek voorbeeldprojecten grondbeleid en ex ante
evaluatie GrondexploitatiewetHet onderzoek «voorbeeldprojecten gebruik grondbeleidsinstrumentarium»
is uitgevoerd door Royal Haskoning, Metrum en de Radboud Universiteit Nijmegen
met medewerking van prof. F. de Zeeuw. Het is op 29 oktober 2008 opgeleverd.
Het onderzoek is tevens een ex ante evaluatie van de Grondexploitatiewet.
Met dit onderzoek is uitvoering gegeven aan mijn toezegging in het AO grondbeleid
van 11 april 2007 aan de Tweede Kamer om op zoek te gaan naar voorbeeldprojecten
grondbeleid met het doel zicht te krijgen op de vraag hoe de inzet van instrumenten
kan worden geoptimaliseerd.1 Inmiddels is de Grondexploitatiewet
opgenomen in de Wro, die op 1 juli 2008 in werking is getreden.De twee kernvragen in het onderzoek waren:1. Zal de Grondexploitatiewet afdoende bijdragen aan een verbetering van
het kostenverhaal en aan een versterking van de gemeentelijke regie op de
grondmarkt?2. In welke mate zal de Grondexploitatiewet bijdragen aan een effectieve
uitvoering van het ruimtelijk beleid?In het onderzoek zijn drie type locaties onderscheiden: woonwijken, bedrijventerreinen
en multifunctionele projecten. In elke categorie zijn vier voorbeeldprojecten
onderzocht. Hieronder worden de belangrijkste bevindingen vermeld.De onderzoekers concluderen dat met de Grondexploitatiewet gemeenten hun
kosten beter kunnen verhalen. Voor de financiering van binnenplans groen zal
de afdeling grondexploitatie goed werken. Voor regionaal groen liggen er grenzen
in de opbrengstcapaciteit van locaties en bij de afdwingbaarheid. Op dit punt
is de wet volgens hen onvoldoende duidelijk. Bij bedrijventerreinen is de
Grondexploitatiewet niet aan de orde zolang de markt gedomineerd wordt door
gemeenten. Volgens de onderzoekers is het een gemis dat instrumentarium ontbreekt
om nieuwe bedrijventerreinen afdwingbaar te laten bijdragen aan de herstructurering
van verouderde bedrijventerreinen. De onderzoekers bevelen ruimere vereveningsmogelijkheden
voor regionaal groen en herstructurering van bedrijventerreinen aan.Ook biedt de afdeling grondexploitatie mogelijkheden voor sturing via
fasering, de afdwingbaarheid van woningbouwcategorieën en het stellen
van locatie-eisen. De regiefunctie van gemeenten zonder grondposities wordt
hiermee sterk verbeterd.De Grondexploitatiewet biedt volgens de onderzoekers gemeenten voldoende
mogelijkheden om een gewenste locatieontwikkeling af te dwingen, mits er sprake
is van voldoende opbrengsten in verhouding tot de kosten. Omdat de financiële
haalbaarheid van locaties afneemt, bevelen de onderzoekers het rijk aan om
met voorstellen voor aanvullende financiering te komen. Problemen kunnen ontstaan
als gevolg van de inbrengwaarde, ingeval deze lager is dan de aankoopprijs
van de grond. Ook kunnen eigenaren het proces van locatieontwikkeling vertragen
door geen overeenkomst te sluiten met de gemeente, waardoor de gemeente alsnog
een exploitatieplan moet maken.De wet kan leiden tot een toenemende complexiteit van planprocessen. De
wet leidt eveneens tot meer werk voor de gemeente. De onderzoekers bevelen
aan een standaard exploitatieplan te ontwikkelen.Op de concurrentie heeft de wet geen effect. Agrarische grondprijzen kunnen
mogelijk (iets) dalen in prijs vanwege de toegenomen verhaalsmogelijkheden
en de locatie-eisen.Met de meeste conclusies kan ik instemmen. De gesignaleerde onduidelijkheid
van de wet over bovenplanse en bovenwijkse kosten zal naar mijn verwachting
in de komende jaren in de praktijk worden weggenomen. Dit punt zal ik meenemen
in de monitoring van de Wro.De aanbeveling voor een standaard exploitatieplan heb ik al samen met
de VNG opgepakt . Dit voorbeeld-exploitatieplan zal in het voorjaar van 2009
gepresenteerd worden. De aanbeveling voor aanvullende financiering bij locatieontwikkeling
en voor meer vereveningsmogelijkheden ten behoeve van verouderde bedrijventerreinen
en regionaal groen neem ik niet over. Voor de financiering van de herstructurering
van bedrijventerreinen verwijs ik naar de kabinetsreactie op het advies van
de commissie Noordanus1. Voor de bekostiging van
regionaal groen verwijs ik naar de Agenda Landschap met daarin het kabinetsstandpunt
over het advies van de Task Force Financiering Landschap Nederland.2 In de Agenda Landschap is een breed onderzoek naar een
planbaatheffing ten behoeve van groene doelen aangekondigd. Dat zal in 2009
worden uitgevoerd.4. concurrentiebevordering bij locatieontwikkeling4.1 Nulmeting concurrentie en keuze bij locatieontwikkelingVoldoende concurrentie op de ontwikkelingsmarkt is belangrijk is om ervoor
te zorgen dat het aanbod zo goed mogelijk aansluit bij de vraag én
dat kopers van woningen een zo laag mogelijke prijs betalen voor een gegeven
kwaliteit. De concurrentie wordt bevorderd, als de woonconsument op enig moment
keuzemogelijkheden in een vergelijkbare prijsklasse en van een vergelijkbaar
woningtype binnen de voor hem relevante woningmarkt ter beschikking staan.
De keuzemogelijkheid is maximaal indien de woningzoekende zelf een kavel kan
kopen en bebouwen naar eigen inzicht.Op een bouwlocatie zelf kan de gemeente concurrentie tussen verschillende
plannen en ontwikkelaars organiseren met bijvoorbeeld prijsvraag of competitie.
Toepassing van zo’n methode vergroot de eerdergenoemde keuzemogelijkheden
van de woonconsument niet, maar kan bijvoorbeeld tot innovatieve concepten
leiden en tot een betere aansluiting aan de behoeften van de woningzoekenden..In het onderzoek is over een periode van vier jaar (2003–2006) nagegaan
of gemeenten concurrentiebevorderende methoden op ontwikkelingslocaties toepassen,
in welke mate sprake is van concurrentie tussen ontwikkelingslocaties en tenslotte
zijn de mogelijkheden voor particulier opdrachtgeverschap nagegaan.3De eerste onderzoeksvraag betreft de concurrentie op ontwikkelingslocaties. Daarbij gaat het er bijvoorbeeld om dat
de gemeente het «beste» plan kiest (ontwerpcompetitie) of het
beste plan in combinatie met de uitvoerder kiest (ontwikkelingscompetitie).
Veiling is eveneens een vorm van concurrentie, hierbij gaat het echter om
het hoogste bod. Het onderzoek betreft primair de commerciële bouwopgave,
niet het openbaar gebied (waarvoor zodra de drempelwaarde overschreden wordt,
aanbesteed moet worden)4. De onderzoekers geven
aan dat 60 à 70% van de gemeenten bij de ontwikkeling van locaties
enige ervaring heeft met vormen van marktselectie. De grootte van de locaties
waar marktselectie is toegepast varieert sterk, evenals de fase waarin de
methoden worden toegepast. Gemeenten die geen gebruik maken van marktselectie
geven aan dat dit bijvoorbeeld een gevolg is van de situatie op de grondmarkt
(de grond is niet in eigendom van de gemeente) en de keuze van gemeenten voor
een bepaalde vorm van grondbeleid (zij stellen afspraken te hebben gemaakt
met marktpartijen, of willen zelf aansturen). Mijns inziens zijn deze overwegingen
niet terecht. Een ontwerpcompetitie is ook mogelijk wanneer de gemeente niet
beschikt over de grond. De tweede onderzoeksvraag betreft de concurrentie tussen ontwikkelingslocaties. De Nota Ruimte geeft iedere gemeente
in beginsel het recht om te bouwen voor tenminste de natuurlijke bevolkingsaanwas.
Daarmee wordt concurrentie tussen ontwikkelingslocaties gestimuleerd omdat
hierdoor meer en kleinere ontwikkelingslocaties kunnen worden gerealiseerd.
Het gaat het om keuzemogelijkheden voor de woonconsument binnen de voor hem
relevante koopwoningmarkt. De onderzoekers hebben de voor de woonconsument
relevante woningmarkt» gedefinieerd als een gebied waarbinnen de meeste
woonconsumenten zoeken naar woningen op verschillende locaties. Ruim 75%
van de intergemeentelijke verhuizingen (om woonredenen) in Nederland vindt
plaats binnen deze woningmarktgebieden. Al deze gebieden zijn onderzocht.
Het onderzoek is uitsluitend gericht op nieuwbouw. De keuzemogelijkheden van
woonconsumenten tussen gemeenten blijken in ontspannen woningmarktgebieden
groter dan in krappe woningmarktgebieden. Voor nagenoeg alle marktsegmenten
geldt dat in ontspannen woningmarktgebieden het aandeel marktkoopwoningen
groter was dan in krappe woningmarktgebieden. Het aantal aanbieders van nieuwe
koopwoningen is in ontspannen woningmarktgebieden groter. Dit gaat samen met
gemiddeld kleiner aantal koopwoningen per aanbieder. Het marktaandeel van
de grootste aanbieder van nieuwe koopwoningen op de totale koopwoningenmarkt
is in krappe woningmarktgebieden groter dan in ontspannen woningmarktgebieden,
maar komt nergens uit boven de 5%1.De derde onderzoeksvraag betreft particulier opdrachtgeverschap. Particulier
opdrachtgeverschap is concurrerend ten opzichte van het aanbod van marktpartijen
en sluit optimaal aansluit bij de woonwensen van de woonconsument. In een
ontspannen woningmarkt worden meer woningen onder particulier opdrachtgeverschap
gerealiseerd (zowel absoluut als qua aandeel van het totaal aantal koopwoningen)
dan in een krappe woningmarkt. De mogelijkheden voor de woonconsumenten om
te kiezen voor een woning onder particulier opdrachtgeverschap zijn dus groter
in de ontspannen woningmarkt, zoals ook de mogelijkheid te kiezen voor marktkoopwoningen
in deze markt groter zijn. Kijkend naar de keuzemogelijkheden (binnen particulier
opdrachtgeverschap) tussen locaties, dan is er nauwelijks sprake van een verschil
tussen beide typen woningmarktgebieden. Een consument die kiest voor particulier
opdrachtgeverschap kan in beide woningmarktgebieden terecht in het overgrote
deel van de gemeenten en in ongeveer de helft van het aantal plaatsen. Het
is dus niet zo dat het particulier opdrachtgeverschap in het krappe woningmarktgebied
is geconcentreerd in enkele gemeenten, waardoor iemand die kiest voor particulier
opdrachtgeverschap aangewezen zou zijn op die paar gemeenten. In beide woningmarktgebieden
komt particulier opdrachtgeverschap voor in het grootste deel van de gemeenten
en in circa 50% van de plaatsen. Het aantal woningen (particulier opdrachtgeverschap)
dat gemiddeld per plaats wordt gerealiseerd is in het ontspannen woningmarktgebied
echter veel groter, zowel absoluut als qua aandeel van de totale productie
van koopwoningen.2 De voorgaande drie onderzoeksvragen
leiden tot meer inzicht in de concurrentie op ontwikkelingslocaties. Uit het
onderzoek blijkt dat de gegevens over de concurrentie tussen locaties en de
concurrentie door particulier opdrachtgeverschap op basis van bestaande statistische
gegevens herleid kunnen worden. Slechts voor de monitoring van de toepassing
van methoden van marktselectie moet de informatie van gemeenten komen. Zij
zouden de toegepaste methoden van marktselectie bijvoorbeeld kunnen verantwoorden
in de verplichte paragraaf grondbeleid van het gemeentelijke jaarverslag.
Gemeentelijke verantwoording over hoe men tot de marktpartijen is gekomen,
maakt bewust van de mogelijkheden en onmogelijkheden van vormen van marktselectie.
Daarnaast bevordert het de transparantie van het gemeentelijk selectiebeleid.
Voor het Rijk zit er ook een voordeel aan gemeentelijke verantwoording.
In eerdergenoemde brief is namelijk aangegeven dat na vier jaar evaluatie
van het gevoerde beleid plaatsvindt. Wanneer gemeenten de toegepaste methoden
van marktselectie jaarlijks verantwoorden, zal dit de evaluatie vereenvoudigen.4.2 vervolgonderzoek GrondpositiesConcurrentie op de woningmarkt voor nieuwbouwwoningen kan gefrustreerd
worden als in een lokale of regionale woningmarkt de markt gemonopoliseerd
wordt door een of enkele aanbieders. Uit een onderzoek van het Kadaster naar
grondposities is gebleken dat hiervan nog geen sprake was, ook al kwamen in
sommige plaatsen wel grote grondposities van een partij voor. In het Algemeen
Overleg van 1 juli 2008 heb ik naar aanleiding van de behandeling van
het Kadasteronderzoek van juni 2008, «Naar een transparante
grondmarkt» toegezegd om samen met een geïnteresseerde
gemeente de mogelijkheden van een verdiepingsslag op gemeentelijk niveau te
bezien en de Kamer hierover te informeren. Ik verwacht uw kamer over de resultaten
van dit onderzoek in het derde kwartaal van 2009
te kunnen berichten. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Kadaster met
medewerking van het Planbureau voor de Leefomgeving.5. stedelijke herverkaveling5.1 stedelijke herverkaveling in bestaande gebiedenDe herstructurering van onder andere verouderde multifunctionele centrumgebieden
met veel verschillende eigenaren verloopt moeizaam. Belangrijke oorzaken zijn:
geen samenwerking en organisatie, te weinig middelen om de laatste eigenaren
over de streep te trekken, voor dwang is men afhankelijk van de gemeente (door
middel van onteigening), het optreden van free riders en tot slot onvoldoende
geld bij de overheid.VROM wil graag helpen dit probleem beter aan te pakken. Een geslaagde
herstructurering kan een belangrijke impuls zijn voor een wijk en verbetert
de ruimtelijke kwaliteit, de leefbaarheid en versterkt het economisch functioneren.
De afgelopen jaren zijn in opdracht van VROM verschillende onderzoeken naar
stedelijke herstructurering en stedelijke herverkaveling uitgevoerd. Stedelijke
herverkaveling is een specifieke vorm van stedelijke herstructurering waarbij
niet alleen gebouwen, complexen of straten fysiek worden geherstructureerd,
maar ook eigendommen worden herverdeeld (in beginsel met instemming van een
bepaalde meerderheid van de eigenaren net zoals in de landinrichting).Te noemen zijn uit 2002 het onderzoek «versnelling van herstructurering»
van Akro Consult en uit 2004 het onderzoek naar de mogelijkheden van een regeling
voor stedelijke herverkaveling van Akro Consult en OTB Delft. Conclusie van
dat onderzoek was dat er behoefte is aan nieuw instrument voor de stedelijke
herverkaveling.1 In 2006 is besloten tot een
vervolgonderzoek dat in nauwe wisselwerking met praktijkvoorbeelden nader
zou uitwerken hoe zo’n regeling er uit zou kunnen zien. Het onderzoek
is uitgevoerd door Seinpost en OTB Delft en heeft als titel «gemeenschappelijke
private stedelijke vernieuwing: een regeling voor samenwerking tussen eigenaren
bij vernieuwing en beheer». In het onderzoek worden voorstellen ontwikkeld
voor een aanpak voor stedelijke vernieuwing in situaties van gespreid eigendom,
waarbij wordt uitgegaan van zelforganiserende eigenaren. De regeling stimuleert
en ondersteunt private eigenaren bij het zelfstandig, in onderlinge samenwerking,
komen tot vernieuwing en effectief beheer van complexen, straten en wijken.
Het gaat nadrukkelijk niet om een instrument dat een intensievere rol van
de gemeente vereist. De onderzoekers noemen het instrument Gemeenschappelijke
Private Stedelijke Vernieuwing (GPSV). Deze term is gekozen omdat
het primaat van het gebruik van de regeling ligt bij de private grondeigenaren
en een gemeenschappelijke aanpak wordt gefaciliteerd. In het onderzoek zijn
19 projecten globaal bekeken en 6 projecten gedetailleerd onderzocht. Aan
de hand van die ervaringen en eerder onderzoek is een globale opzet van de
regeling bedacht. Die bestaat uit een stappenplan met de volgende zes stappen:1. aanwijzing gpsv gebieden;2. ontstaan initiatieforganisatie;3. opstellen gpsv programma;4. goedkeuring programma en erkenning gpsv organisatie;5. uitvoering programma door gpsv organisatie;6. beheer door gpsv organisatie.Voor een uitvoerige beschrijving verwijs ik u naar het lezenswaardige
rapport.In de tot nu toe verrichte onderzoeken wordt steeds aangegeven dat aanvullend
instrumentarium noodzakelijk is. Deze constatering wordt geschraagd door de
praktijkvoorbeelden. Daaruit blijkt dat het realiseren van herstructurering
(al dan niet gepaard met herverkaveling) in een situatie met veel particuliere
eigenaren uiterst moeizaam verloopt. Hoewel er meerdere oorzaken zijn, zoals
gebrek aan geld en menskracht, wordt het ontbreken van een adequate wettelijke
regeling in alle voorbeelden aangehaald. De aangedragen oplossing waarbij
het initiatief ligt bij de particuliere eigenaren, spreekt mij aan. Ik ben
voornemens om in overleg met de VNG, andere betrokken organisaties en enkele
gemeenten deze oplossingsrichting nader uit te werken. Bij de uitwerking hecht
ik zeer aan een praktische opzet, die op draagvlak kan rekenen bij degenen
die er mee moeten werken.5.2 stedelijke herverkaveling In uitbreidingsgebiedenHet Kabinet heeft, mede naar aanleiding van de Nota Grondbeleid (2001),
het bevorderen van concurrentie op de ontwikkelingsmarkt nadrukkelijk op de
agenda gezet. In een brief van oktober 2004 aan de Tweede Kamer is aangegeven
op welke manier bij actief en faciliterend grondbeleid het rijk voor zichzelf
een rol ziet weggelegd bij concurrentiebevordering.1 Eén van de uitwerkacties uit deze brief is het bezien van buitenlandse
voorbeelden voor herverkaveling op uitbreidingslocaties. Daarbij wordt vooral
gekeken naar de toepasbaarheid in de Nederlandse situatie van de Duitse umlegungen de Valenciaanse Reparcelacion (ook wel aangeduid als het Valenciaanse model). In de loop van dit
jaar verwacht ik uw Kamer over dit onderzoek te kunnen informeren. Daarbij
zal ook een verband worden aangebracht met stedelijke herverkaveling (Gemeenschappelijke
private stedelijke vernieuwing).XNoot1Kamerstukken II, 2000–2001, 27 581, nr. 1, blz. 35 en 36.XNoot1OTB: Nulmeting concurrentie en keuze bij locatieontwikkeling. In de bijlage
wordt dit rapport nader toegelicht.XNoot2Kamerstukken II, 2005/06, 30 218, nr. 22, blz.16.XNoot3Kamerstukken II, 2008/09, 31 535, nr. 2, nota Architectuur en Ruimtelijke
Ordening.XNoot1Kamerstukken II, 2006/07, 27 581, nr. 31, blz. 5, 6 en 8.XNoot2Royal Haskoning, Metrum, Radboud Universiteit Nijmegen: voorbeeldprojecten;
grondbeleidsinstrumentarium grondbeleid.XNoot3Metrum: grondkostenverevening op woningbouwlocaties.XNoot1Het laatste is: Seinpost, OTB Delft: gemeenschappelijke private stedelijke
vernieuwing, een regeling voor samenwerking tussen eigenaren bij vernieuwing
en beheer.XNoot2Commissie Fundamentele Verkenning Bouw, privaat wat kan, publiek wat moet,
vertrouwen en verantwoordelijkheid in het bouwproces, 14 mei 2008; kabinetsstandpunt
in Kamerstukken II, 2007/08, 29 515 en 28 325, nr. 261, blz. 9 en
10.XNoot1Kamerstukken II, 200 001/02, 27 581, nr. 14 (15 november
2001), Kamerstukken II, 2001/02, 27 581, nr. 16, (23 maart 2002),
Kamerstukken II, 2002/03, 27 581, nr. 17, (20 maart 2003), Kamerstukken
II, 2004-/05, 27 581, nr. 20. (2 december 2004) Kamerstukken II,
2006/07, 27 581, nr. 28 (27 november 2006).XNoot2Staatsblad 2007, 271 (Grondexploitatiewet).XNoot3Staatsblad 2008, 180 (invoeringswet Wet ruimtelijke ordening).XNoot4Staatsblad 2008, 180 ( Invoeringswet Wet ruimtelijke ordening).XNoot5Kamerstukken II, 2008/09, 31 750, nr. 6.XNoot1Kamerstukken II, 2007/08, 31 285, nr. 2.XNoot1Kamerstukken II, 2006/07, 27 581, nr. 31, blz. 5, 8 en 9.XNoot1Taskforce (her)ontwikkeling bedrijventerreinen: kansen voor kwaliteit,
een ontwikkelingsstrategie voor bedrijventerreinen, 9 september 2008.
Kabinetsstandpunt, Kamerstukken II, 2008/09, nr. 31 253, nr. 8.XNoot2Taskforce Financiering Landschap Nederland, Landschap verdient beter!,
november 2008; Ministers van LNV en VROM, Agenda Landschap, november 2008,
bijlage bij Kamerstukken II, 2008/09, 31 253, nr. 7.XNoot3OTB, Nulmeting concurrentie en keuze bij locatieontwikkeling.XNoot4Overigens blijkt uit het onderzoek dat de Tweede Kamer over het zelfrealisatierecht
heeft ontvangen (brief van 16 juni 2006, 27 581 nr. 26H), dat niet
aantoonbaar is dat deze methoden ook per definitie leiden tot een verbetering
van de prijs-kwaliteitverhouding voor de woonconsument.XNoot1Overigens moet opgemerkt worden dat het onderzoek zich uitsluitend heeft
gericht op concurrentie tussen nieuwbouw. De invloed van nieuwbouw op de keuzemogelijkheden
van de woonconsument in de woningmarkt als geheel, is slechts beperkt. Dit
omdat van de gemiddeld 5 transacties op de koopwoningmarkt, 4 transacties
bestaande woningen betreffen.XNoot2Ik wijs overigens op de beperkte hoeveelheid woningproductie in particulier
opdrachtgeverschap ten opzichte van de totale woningproductie.XNoot1U heeft deze onderzoeken ontvangen als bijlage bij de vijfde voortgangsbrief
(Kamerstukken II, 2006/07, 27 581, nr. 28).XNoot1Kamerstukken II, 2004/05, 27 581, nr. 19. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27581-36.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl