Invoeringswet Boek 4 en Titel 3 van Boek 7 van het Nieuwe Burgerlijk Wetboek, eerste gedeelte (wijziging boek 4); Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19981999-17141, nr. 120

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

14-12-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

17141 nr. 120

08-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingOnderdeel 1Onderdeel 2OndertekeningLichaamUit: Nota «Kansen op combineren» BIJLAGE 1 Schets van ontwikkellingen in de verdeling van
arbeid en zorgKantitatieve verdeling van betaalde arbeid De arbeidsparticipatie in personenGehuwde vrouwen en vrouwen met kinderenBIJLAGE 2 Huwende personen naar burgerlijke staat en geslacht Huwelijksluitingen 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 17141Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
17 141Invoeringswet Boek 4 en Titel 3 van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk
Wetboek, eerste gedeelte (wijziging van Boek 4)nr. 120VOORLOPIG VERSLAG VAN DE BIJZONDERE COMMISSIE VOOR DE HERZIENING VAN
HET BURGERLIJK WETBOEK2Vastgesteld 8 december 1998Het voorbereidend onderzoek gaf aanleiding tot het maken van de volgende
opmerkingen en het stellen van de volgende vragen. InleidingDe ratio om tot een nieuw erfrecht te komen is een tweeledige. Enerzijds
is een doelstelling van het nieuwe erfrecht om tot een inhoudelijke vernieuwing
te komen, in die zin dat de positie van de langstlevende echtgenoot ten opzichte
van de kinderen wordt versterkt. Evenals zulks echter voor de hercodificatie
van de overige gedeelten van het burgerlijk recht gold, is anderzijds sprake
van een aanpassing van de wet aan de huidige tijd. Voor een belangrijk deel
is sprake van een juridisch-technische herziening die erop gericht is om Boek
4 te doen aansluiten bij de terminologie en systematiek van het overige vermogensrecht.Voorts is de bedoeling dat een aanzienlijk deel van de jurisprudentie
inzake het erfrecht van de laatste decennia wordt gecodificeerd.Hierna worden een aantal vragen gesteld die tot doel hebben te toetsen
of het wetsvoorstel aansluit bij beide rationes. Met andere woorden: bevat
het voorstel een evenwichtige afweging van de belangen van de langstlevende
echtgenoot versus die van de kinderen en sluit het voorstel goed aan bij terminologie
en opzet van het overige vermogensrecht en de bestaande ontwikkelingen in
de jurisprudentie op het gebied van het erfrecht. Eerst zullen in onderdeel
1 een aantal vragen in verband met de regeling van de positie van de langstlevende
echtgenoot en kinderen in het versterferfrecht aan bod komen. Daarna komen
in onderdeel 2 een aantal vragen met een meer juridisch-technische inhoud
ten aanzien van het wetsvoorstel als geheel aan de orde. Onderdeel 1Een centraal beginsel van het erfrecht is gelegen in de testeervrijheid.
Dit rechtsbeginsel vormt de erfrechtelijke pendant van het beginsel der contractsvrijheid
in het overeenkomstenrecht. Men zou beide beginselen van dezelfde
stam aldus kunnen verwoorden dat iedere burger in beginsel naar vrije keuze
rechtshandelingen mag aangaan. Dit houdt in dat het ieder vrij staat al of
niet een rechtshandeling te verrichten en voorts de inhoud, de werking en
de voorwaarden daarvan naar eigen inzicht te bepalen (zie Asser-Hartkamp 4-II,
1997, nr. 33 e.v.). In het huidige erfrecht treft men enkele beperkingen aan
op het beginsel der testeervrijheid. De voornaamste daarvan zijn de algemene
norm dat een rechtshandeling, en mitsdien ook een uiterste wilsbeschikking,
niet in strijd mag zijn met dwingende wetsbepalingen, de openbare orde en
goede zeden (art. 3:40 BW). Voorts is een beperking van het beginsel der testeervrijheid
gelegen in de legitieme portie van de afstammelingen. Wat betreft de legitieme
portie zijn reeds vroeger door verschillende auteurs kritische kanttekeningen
geplaatst, onder meer in die zin dat de vraag rees of de legitieme portie
niet in strijd kwam met een «peaceful enjoyment» van de eigendom
dat artikel 1 van het protocol bij het EVRM aan een ieder toekent.1 In de memorie van antwoord2
heeft de minister echter eerder reeds te kennen gegeven dat in het algemeen
belang uitzonderingen kunnen worden gemaakt op de regel die is neergelegd
in voormeld artikel 1 van het eerste protocol bij het EVRM en dat de legitieme
portie van oudsher een gebruikelijke rechtsfiguur is in de stelsels van wetgeving
van de lidstaten van de Raad van Europa. Dezerzijds moge erop worden gewezen
dat de legitieme portie steeds een breukdeel vormt van de versterfportie,
zodat de erflater altijd, onafhankelijk van de omvang van zijn nalatenschap,
een aanzienlijk zgn. beschikbaar deel overhoudt waarover hij vrijelijk kan
disponeren.In het wetsvoorstel zijn veel meer en veel ingrijpender inbreuken op de
testeervrijheid gemaakt. Zo moge – in het kort – gewezen worden
op het wettelijk vruchtgebruik van de langstlevende echtgenoot krachtens afd.
4.2A.2. Zo'n wettelijk vruchtgebruik kan de langstlevende echtgenoot steeds
vorderen ten aanzien van de echtelijke woning en inboedel, ongeacht zijn verzorgingsbehoefte
(art. 4.2A.2.2) en op andere goederen der nalatenschap indien hij daartoe
voor zijn verzorging behoefte heeft (art. 4.2A.2.3). Wanneer de rechter het
begrip verzorgingsbehoefte onder het nieuwe recht net zo ruim uitlegt als
thans bij zgn. langstlevende testamenten die gemaakt worden «ter verzorging
van de langstlevende»,3 dan moet worden
aangenomen dat vrijwel alle nalatenschappen van gehuwde erflaters desgevraagd
volledig belast kunnen worden met het vruchtgebruik als bedoeld in de artt.
4.2A.2.2 en 4.2A.2.3.Bovendien moet erop worden gewezen dat noch uit de jurisprudentie noch
uit de notariële praktijk geluiden zijn te vernemen die er op wijzen
dat het onterven van de andere echtgenoot een veel voorkomend maatschappelijk
probleem is. Wanneer het al gebeurt vindt zulks ofwel in onderling overleg
plaats, bijvoorbeeld bij een tweede huwelijk op hogere leeftijd waarbij er
zowel van de kant van de man als van de vrouw kinderen uit eerdere huwelijken
zijn. Ook komt het voor dat echtgenoten met grote vermogens – mede om
fiscale redenen – elkaar onterven onder toekenning van een recht van
vruchtgebruik op (een deel van) de nalatenschap.Voorts wordt de testeervrijheid, behalve door de beperking die gelegen
is in de algemene norm van artikel 4.3.1.4,4 in
het voorstel nog verder beperkt door de wettelijkerechten die kinderen krachtens
artikel 4.2A.2.6, bepaalde familieleden krachtensartikel 4.2A.2.7 en bedrijfsopvolgers
krachtens artikel 4.2A.2.9 kunnen doen gelden.1. Realiseert de minister zich dat in het licht van het wetsvoorstel de
gehuwde Nederlander (en zeker die met kinderen) vrijwel geen enkele testeervrijheid
meer heeft? Vreest de Minister niet dat de vorenbedoelde inbreuken op de testeervrijheid
geregeld in afdeling 4.2A.2 als een ongeoorloofde inbreuk op de «peaceful
enjoyment» van de eigendom als bedoeld in artikel 1 van
het eerste protocol bij het EVRM zullen worden bestempeld, temeer nu dergelijke
zeer vergaande inbreuken op de testeervrijheid ontbreken in de wetgeving van
de ons omringende landen1 en niet op enige rechtshistorische
grondslag kunnen bogen? Moet hier niet worden geconstateerd dat een zo vergaande
inbreuk op het eigendomsrecht van de erflater niet gerechtvaardigd wordt door
het algemeen belang als bedoeld in voormeld artikel 1 van het eerste protocol
bij het EVRM?2Om te illustreren hoever de beperking van de testeervrijheid in afdeling
4.2A.2 gaat, wijst de commissie op de volgende twee – willekeurig gekozen –
gevallen die regelmatig in de huidige praktijk voorkomen. Een echtgenoot die
in een – vaak langdurige – echtscheidingsprocedure is verwikkeld
maakt vaak een uiterste wilsbeschikking waarbij hij de andere echtgenoot onterft.
Wanneer echter onder het nieuwe erfrecht de echtgenoot die zo'n uiterste wilsbeschikking
heeft gemaakt tijdens de echtscheidingsprocedure komt te overlijden, dan kan
de overblijvende echtgenoot de laatste wil van die erflater de facto frustreren
door het levenslange recht van vruchtgebruik van de nalatenschap van de overledene
als bedoeld in de artt. 4.2A.2.2 en 4.2A.2.3 op te eisen.Een tweede voorbeeld betreft de situatie dat een echtgenoot zonder kinderen
thans weliswaar de andere echtgenoot niet onterft, maar bij eenvoudig codicil
of testament een bepaald waardevol inboedelgoed dat zich reeds zeer lang binnen
zijn/haar familie bevindt, aan (de kinderen van) zijn/haar broer of zuster
legateert. In de toekomst zou de echtgenoot van degene die zo'n uiterste wilsbeschikking
maakt de laatste wil van de erflater in de praktijk eenvoudig kunnen frustreren
door het levenslange vruchtgebruik van het desbetreffende inboedelgoed op
te eisen. Met name indien de echtgenoot betrekkelijk jeugdig is en in leeftijd
niet veel verschilt van de legataris zal laatstgenoemde waarschijnlijk nooit
de feitelijke beschikking over het desbetreffende goed verkrijgen.2. Deelt de minister niet het oordeel van de commissie dat bovenstaande –
willekeurig gekozen – voorbeelden laten zien dat het wettelijke vruchtgebruik
als bedoeld in de artt. 4.2A.2.2 en 4.2A.2.3 een veel te ver gaande inbreuk
op het beginsel van de testeervrijheid vormt?3. Tenslotte vroegen de leden van de PvdA-fractie in dit verband
of de artikelen 4.2A.2.2 en 4.2A.2.3 niet op te vatten zijn als een soort
wettelijke «alimentatie-regeling» na overlijden. Zouden er niet
analoog aan de echtscheidingspraktijk veel procedures ontstaan enbetekent
dit niet een extra belasting voor de rechterlijke macht? Zij verwezen in dit
verband ook naar vraag 14 in het commissieverslag.4. De commissie vroeg voorts of de minister beseft dat de vruchtgebruiker
in feite de rechten van de bloot-eigenaren (bijv. de kinderen) op roerende
zaken – men denke bijvoorbeeld aan inboedelgoederen – en rechten
aan toonder of order van de eerstgestorven echtgenoot illusoir kan maken door
ze te vervreemden aan een derde die – mits te goeder trouw – al
snel beschermd wordt door art. 3:86 BW?3 Gaat
ook in dit licht het dwingendrechtelijke karakter van het vruchtgebruik van
afdeling 4.2A.2 niet veel te ver?5. Is het – in het licht van het vorenstaande en rekening houdend
met de individualiseringstendens in onze huidige maatschappij – niet
beter om de wettelijke rechten als bedoeld in afdeling 4.2A.2 tot het uiterste
te beperken? Zou het bijvoorbeeld niet de voorkeur verdienen terug te keren
tot een meer beperkt recht ten behoeve van de langstlevende echtgenoot uitsluitend
op de inboedel alsmede het gebruik van de echtelijke woning voor bepaalde
tijd in de trant van het ontwerp-Meijers (afd. 4.3.4 OM), danwel
afdeling 4.2A.2 anderszins te versoberen en in zijn geheel tot regelend recht
te maken en mitsdien artikel 4.2A.2.11 te schrappen?6. Gaat, zelfs wat het beperkte gebruiksrecht van woning en inboedel betreft,
artikel 4.2A.2.1, tweede lid niet te ver, door – met name zonder enig
nader formeel criterium – te bepalen dat een persoon die tot diens overlijden
met de erflater een duurzame gemeenschappelijke huishouding had, zo'n gebruikrecht
op woning en inboedel als bedoeld in het eerste lid van het artikel toekomt?
Realiseert de minister zich dat aldus bijvoorbeeld ook een inwonende verpleger
of maîtresse in een cruciale fase na het openvallen der nalatenschap
tijdelijk sterkere rechten op woning en inboedel verkrijgt dan een uitwonende
echtgenoot en/of kinderen? Zou het wellicht niet beter zijn een bepaling als
het tweede lid achterwege te laten, temeer daar in de praktijk op dit gebied
geen problemen bekend zijn?Het lijkt erop dat de minister over het hoofd gezien heeft een aansluiting
te treffen tussen de regelingen van afdeling 4.2A.1 en afdeling 4.2A.2. Onduidelijk
is of het inderdaad de bedoeling van de minister is dat een tweede en verdere
echtgenoot de rechten op de echtelijke woning en de inboedel als bedoeld in
artikel 4.2A.2.2 en ook op de andere goederen van de nalatenschap van de eerstoverleden
ouder die krachtens de wettelijke toedeling van afdeling 4.2A.1 tot de nalatenschap
van de laatststervende ouder zullen behoren, steeds kan uitoefenen, ongeacht
de wilsrechten van afdeling 4.2A.1.7. Ziet de commissie het goed dat, zeker wanneer kinderen uit een eerder
huwelijk hun wilsrecht krachtens art. 4.2A.1.7 niet hebben uitgeoefend, bij
een overlijden van de laatste – voordien hertrouwde – ouder de
stiefouder het wilsrecht van art. 4.2A.1.8 op goederen in de praktijk eenvoudig
kan frustreren door het levenslange vruchtgebruik van de art. 4.2A.2.2 en
4.2A.2.3 op te eisen, juist in een geval dat de laatste ouder bij testament
de stiefouder had onterfd ten behoeve van zijn eigen kinderen?8. Ziet de commissie het goed dat art. 4.2A.2.2 niet opgaat en het resultaat
als bedoeld in de vorige vraag juist niet bereikt wordt, indien de laatste
eigen ouder de tweede echtgenoot bij testament niet had onterfd, omdat dan
niet voldaan is aan de zinsnede «tengevolge van uiterste wilsbeschikkingen
van de erflater» uit voormeld wetsartikel? Is dit resultaat niet tegenstrijdig
met de te veronderstellen wens van de erflater die in dat geval ook voor het
tweede huwelijk de wettelijke toedeling van art. 4.2A.1.1 handhaaft1, zeker wanneer men het resultaat vergelijkt
met dat bedoeld in de vorige vraag?9. Heeft de minister kortom een goede aansluiting tussen de regelingen
van afdeling 4.2A.1 en 4.2A.2 over het hoofd gezien?10. Realiseert de minister zich dat ook thans nog altijd een minderderheid
van de gehuwde personen een zgn. langstlevende testament maakt?2 Gaat het ook in dit licht niet veel te ver om iedere gehuwde Nederlander
in beginsel via het bepaalde in afdeling 4.2A.2 te dwingen een levenslang
recht van vruchtgebruik op – kort gezegd – zijn gehele nalatenschap
aan de andere echtgenoot te doen toekomen, indien de langstlevende zulks verlangt?Een belangrijke pijler van het wetsvoorstel betreft de verzorgingsgedachte
ten behoeve van de langstlevende echtgenoot. Hoewel voor deze verzorgingsgedachte
in het erfrecht reeds oudere wortels zijn aan te wijzen –
men zie daarvoor bijv. de bijdrage van E. M. Meijers in WPNR 2616
en 2617 (1920) – vindt zij vooral uiting in het voormelde arrest Harms/De
Visser en een reeks artikelen van J.C. van Oven aan het eind van de jaren
vijftig.1 Daarin stelt Van Oven de vraag aan de
orde of aan de langstlevende echtgenoot niet veeleer een verzorgingsaanspraak
dan een legitieme portie moet worden toegekend. Nadien is deze verzorgingsgedachte
de basis geweest voor de versterking van de positie van de langstlevende echtgenoot
in de verschillende wetsvoorstellen.Te noemen zijn in dit verband de som ineens van het Gewijzigd Ontwerp,
het enig erfgenaamschap van de langstlevende echtgenoot in de zgn. voortrein
erfrecht (nr. 12 863) en het vruchtgebruik van de langstlevende echtgenoot
in de vorige versie van dit wetsvoorstel uit 1982. Thans vormt deze verzorgingsgedachte
zowel de grondslag voor het wettelijke recht op toedeling van alle goederen
van de nalatenschap van de eerststervende echtgenoot aan de langstlevende
van afdeling 4.2A.1 als voor de andere wettelijke rechten van de langstlevende
echtgenoot krachtens afdeling 4.2A.2.Men dient zich echter te realiseren dat tussen het moment dat J.C. van
Oven zijn voormelde artikelenreeks schreef en het tijdstip dat het wetsvoorstel
in werking zal treden – naar verwachting niet voor het begin van de
21e eeuw – bijna een halve eeuw zal zijn verstreken. Zeer kort geschetst
hebben de afgelopen decennia – voorzover voor de verzorgingsbehoefte
van de langstlevende echtgenoot relevant – drie ontwikkelingslijnen
te zien gegeven die in het kort als volgt kunnen worden gekenschetst.In de eerste plaats is er sprake van de reeds eerder aangestipte individualiseringstendens
en een daarmee samenhangende emancipatie van de gehuwde vrouw. Deze ontwikkeling
komt in de wetgeving mede tot uitdrukking in de door de wetgever in beginsel
veronderstelde economische zelfstandigheid van alle (ex-)gehuwden. Concrete
uitingen van dit uitgangspunt treft men bijvoorbeeld aan in de recente beperking
van de duur van de alimentatie na echtscheiding tot ten hoogste 12 jaren (zie
art. 1:157 BW) en de sollicitatieplicht voor zgn. bijstandsmoeders met kinderen
vanaf 5 jaar (zie art. 107, tweede lid jo art. 113, eerste lid ABW).In de tweede plaats is door de voortdurende economische groei de vermogensvorming
in het algemeen in Nederland en die van de gehuwde vrouw in het bijzonder
toegenomen. Wat betreft de vermogensvorming bij de gehuwde vrouw moge hier
volstaan worden met erop te wijzen dat in de jaren vijftig de gehuwde vrouw
tot 1 januari 1957 handelingsonbekwaam was en er voor haar een verbod
bestond tot het verrichten van betaalde arbeid in overheidsdienst en bij tal
van bedrijven en instellingen. De laatste decennia is de arbeidsparticipatie
van de gehuwde vrouw fors toegenomen. Zo is die tussen 1975 en 1994 gestegen
van 15 procent naar 42 procent. De vooruitzichten en ambitie van de regering
reiken nog verder. Men wenst uiteindelijk tot een evenwichtige verdeling van
arbeid en zorg tussen mannen en vrouwen te komen.2
De economische zelfstandigheid en vermogensvorming van oudere gehuwden is
voorts, in vergelijking met de situatie in de jaren vijftig nog sterk toegenomen
door de verhoging en individualisering van de AOW, de sterk verbeterde pensioenregelingen,
inclusief nabestaandenpensioen, en het feit dat velen veel vaker dan voorheen
zelfstandig allerlei vormen van levensverzekeringen en lijfrenten afsluiten.In de derde plaats is de relatievorming in Nederland de laatste decennia
ingrijpend gewijzigd. In de jaren vijftig was het gebruikelijk dat men in
zijn leven éénmaal huwde, terwijl samenwonen vrijwel niet plaatsvond.
Thans echter zijn relaties veel meer serieel geworden. Zeer vele jongeren
wonen eerst enige tijd, al dan niet achtereenvolgens met verschillende
partners, samen. Vervolgens huwt men, waarna het in de afgelopen jaren in
ongeveer 30 procent van de huwelijken tot een echtscheiding kwam. Terwijl
van alle gesloten huwelijken in 1950 15 procent een tweede huwelijk was, was
dit in 1988 gestegen naar 22 procent. Ook het samenwonen na een eerder huwelijk
komt thans vrij veel voor.111. Is de verzorgingsgedachte, zoals vormgegeven in het wetsvoorstel nog
wel van deze tijd? Dient met name niet meer rekening te worden gehouden met
de individuele omstandigheden en behoeften van de betrokkene(n)? Realiseert
de minister zich voldoende welk verschil er bijvoorbeeld bestaat tussen een
langdurig tweede huwelijk, waaruit meerdere kinderen geboren zijn, na een
eerder huwelijk van korte duur waaruit één kind is voortgekomen
en een kort kinderloos tweede huwelijk van twee bejaarden die beiden eerder
tientallen jaren lang gehuwd zijn geweest en uit welke huwelijken ieder een
aantal kinderen is geboren? Dient in dit licht afdeling 4.2A.2 niet ingrijpend
te worden versoberd en niet langer dwingendrechtelijk van karakter te zijn?
Moet ook in dit verband geen disproportionaliteit worden geconstateerd tussen
doel van de regeling, te weten: een redelijke verzorging van de langstlevende,
en middel, te weten: een vergaande inbreuk op het eigendomsrecht van de erflater?212. Vreest de minister als uiterste consequentie van het dwingendrechtelijke
regime van afdeling 4.2A.2 niet dat zulks zal leiden tot het afzien van een
tweede huwelijk en het kiezen voor samenwonen danwel het bevorderen van echtscheidingen
onder omstandigheden?13. Verdient het – gelet op het vorenstaande – niet de voorkeur
het begrip «verzorgingsbehoefte» als bedoeld in art. 4.2A.2.3
van het voorstel sowieso nader te begrenzen?14. Roept een bepaling als art. 4.2A.2.9 door de vele open normen daarin
(bijvoorbeeld: zwaarwegend belang, redelijke prijs) niet het gevaar op te
gaan leiden tot vele procedures en mitsdien een aanzienlijke belasting van
de rechter?Zoals reeds eerder naar voren kwam, is in het wetsvoorstel in afdeling
4.2A.1 gekozen voor een versterferfrecht van de niet van tafel en bed gescheiden
echtgenoot en van de kinderen dat gebaseerd is op de ouderlijke boedelverdeling.
Voordien was gekozen voor een versterking van de positie van de langstlevende
echtgenoot jegens de kinderen door middel van een vruchtgebruikconstructie.
De argumentatie voor de ommezwaai van de minister ten aanzien van de in het
voorstel gekozen oplossing is in hoofdzaak gefundeerd op één
pijler, te weten dat in de meest voorkomende situatie – n.l. dat de
langstlevende echtgenoot tezamen met de eigen kinderen erft terwijl de langstlevende
niet meer hertrouwt – het meest eenvoudig is.3
Gebrek aan eenvoud vormde steeds het hoofdbezwaar van de tegenstanders van
het vruchtgebruikstelsel.4 Zoals de minister in
zijn brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal d.d.
27 maart 1996 constateert zijn er voor de versterking van de positie
van de langstlevende echtgenoot jegens de kinderen slechts twee reële
alternatieven, te weten een vruchtgebruikstelsel en een systeem dat gebaseerd
is op een wettelijke ouderlijke boedelverdeling. Onderschreven kan worden
dat het stelsel van de ouderlijke boedelverdeling in het hiervoor vermelde
meest voorkomende geval inderdaad het meest eenvoudig is. Zo rijst bij een
vruchtgebruikstelsel ook in het voormelde geval dat er geen sprake is van
hertrouwen de vraag op welke goederen het vruchtgebruik rust, vooral indien
de nalatenschap deel uitmaakt van een huwelijksgoederengemeenschap. Bij een
systeem dat gebaseerd is op de wettelijke ouderlijke boedelverdeling
ontstaat een dergelijke problematiek niet, omdat alle goederen van de nalatenschap
van rechtswege worden toegedeeld aan de langstlevende. Toegejuicht kan worden
dat het voorstel kiest voor het stelsel van de grootste eenvoud. Bovendien kan worden geconstateerd dat het wetsvoorstel eenvoud tracht
te paren aan rechtvaardigheid, omdat het stelsel van de ouderlijke boedelverdeling
is aangevuld met zgn. wilsrechten voor de kinderen, geregeld in de artt. 4.2A.1.7
t/m 4.2A.1.10. Deze wilsrechten zorgen ervoor dat bij hertrouwen casu quo
een daaropvolgend overlijden van de langstlevende, aan de kinderen niet ieder
uitzicht op de goederen van de nalatenschap van de eerststervende ouder ontnomen
wordt. Daarbij komt nog dat een erflater bij uiterste wilsbeschikking van
het bepaalde in afdeling 4.2A.1 kan afwijken of deze zelfs geheel buiten toepassing
kan laten (zie art. 4.2A.1.1 , eerste lid). Bezien in het licht van deze titel
kan een testateur mitsdien kiezen voor een verdere versterking van ofwel de
positie van de kinderen danwel die van de echtgenoot.1 De regeling van afdeling 4.2A.1 kent daarmee voldoende flexibiliteit
voor toepassing op onderling sterk verschillende situaties. Overigens past
hierbij wèl de door de minister reeds eerder gemaakte kanttekening
dat het notariaat hier een zware voorlichtende taak heeft en terughoudendheid
past bij het buiten toepassing laten van de regeling van de wilsrechten voor
de kinderen.2Alles bijeengenomen kan worden vastgesteld dat in het voorstel wat betreft
afdeling 4.2A.1 een redelijke afweging van de belangen van de langstlevende
jegens die van de kinderen lijkt te zijn bereikt. Het is daarbij positief
dat de gekozen weg van een versterking van de positie van de langstlevende
echtgenoot via een systeem dat gebaseerd is op de ouderlijke boedelverdeling,
aansluit bij de rechtsontwikkeling van de reeds decennia bestaande testamentaire
ouderlijke boedelverdelingen. Ten aanzien van dergelijke testamenten, die
mitsdien – anders dan bij een wettelijke regeling – een expliciete
wilsuiting van de erflater veronderstellen, is in de jurisprudentie reeds
lang geleden beslist dat langs die weg de aanspraak van de kinderen op goederen
van de nalatenschap van hun ouder in beginsel kan worden ontnomen.3In aansluiting hierop kan worden geconstateerd dat uiteindelijk geen van
de beide door de minister genoemde alternatieven voor een oplossing van de
problematiek van het «gezinserfrecht» als zodanig in hun zuivere
vorm is gekozen. Zowel in de vorige versie van dit wetsvoorstel als in het
onderhavige voorstel bestaat de gekozen oplossing uiteindelijk in een mengvorm
van vruchtgebruik en ouderlijke boedelverdeling. Zo was er in het voorstel
dat gebaseerd was op een vruchtgebruik voor de langstlevende echtgenoot geen
sprake van een zuiver vruchtgebruik als bedoeld in titel 3.8 BW. Gemeld vruchtgebruik
was aangevuld met vergaande beschikkings-, verterings- en toe-eigeningsbevoegdheden
voor de langstlevende en leek daarmee op tijdelijke eigendom voor deze. Anderzijds
is in het huidige voorstel ook geen sprake van een zuivere ouderlijke boedelverdeling
gelet op de voormelde wilsrechten van de kinderen al dan niet onder respectering
van een recht van vruchtgebruik voor de langstlevende. Deze wilsrechten van
de kinderen worden bovendien in artikel 4.2A.1.12, eerste lid aangevuld met
een regel van zaaksvervanging en een bewijsvermoeden. Die bepalingen strekken
er toe de kinderen een recht op de goederen uit de nalatenschap van hun eerstoverleden
ouder te doen behouden bij hertrouwen van de langstlevende. Daarmee is veel
van de eenvoud van de huidige testamentaire ouderlijke boedelverdeling die
een kind slechts een geldvordering op de langstlevende echtgenoot geeft en
juist geen recht op goederen, al dan niet via zaaksvervanging, verloren. 15. Realiseert de minister zich dat door de regeling van de wilsrechten
in afdeling 4.2A.1, aangevuld met bepalingen van een mogelijk voorbehoud van
vruchtgebruik voor de langstlevende, zaaksvervanging en een bewijsvermoeden
als voormeld uiteindelijk een geheel andere situatie wordt bereikt dan thans
met een testamentaire ouderlijke boedelverdeling? Verwacht de minister in
dit verband niet een zware belasting van de rechtelijke macht nu het aantal
procedures tussen kinderen en stiefouders over de goederen der nalatenschap
bij een toenemend aantal tweede huwelijken waarschijnlijk zal toenemen?Het wetsvoorstel schrijft het opmaken van een boedelbeschrijving in afdeling
4.2A.1 niet verplicht voor bij het overlijden van de eerststervende ouder.
Wanneer men nu een boedelbeschrijving achterwege laat, schuift men de problemen
door naar later. Dit is bijvoorbeeld het geval indien de langstlevende echtgenoot
eerst vele jaren na het overlijden van de eerstgestorven echtgenoot hertrouwt
en de kinderen dan, of nog later bij een daaropvolgend overlijden van hun
langstlevende ouder, tot uitoefening van de wilsrechten overgaan. Zij zullen
dan moeten bewijzen dat de goederen die zich onder hun stiefouder bevinden
afkomstig zijn van hun eerstoverleden ouder en worden daarbij geholpen door
het bewijsvermoeden van artikel 4.2A.1.12, eerste lid derde zin.16. Valt het bewijsvermoeden van artikel 4.2A.1.12, eerste lid derde zin
wel te verdedigen tegen de achtergrond van het algemeen deel van het vermogensrecht?
In beginsel wordt immers iedere houder van een goed vermoed de bezitter ervan
te zijn en iedere bezitter op zijn beurt vermoed rechthebbende te zijn (art.
3:109 jo 3:119, eerste lid BW). Deze regels stemmen overeen met hetgeen vanouds
ook onder het oude wetboek werd aangenomen. Is het niet onredelijk om iemand
die nietsvermoedend met een weduwnaar/weduwe hertrouwt nadien wellicht het
slachtoffer te laten worden van de kinderen van zijn/haar partner die hun
wilsrechten in beginsel – mede via de zaaksvervanging – kunnen
uitoefenen op alle goederen die zij in het sterfhuis aantreffen, terwijl zij
eerder wellicht zelf hebben nagelaten om een boedelbeschrijving in de nalatenschap
van hun eerstoverleden ouder te doen opmaken?17. Verdient het in dit licht niet de voorkeur voormeld bewijsvermoeden
te schrappen danwel te beperken tot die gevallen dat inzake de nalatenschap
van de eerstgestorven ouder een boedelbeschrijving als bedoeld in artikel
4.2A.1.4 is opgemaakt?18. Hoe stelt de minister zich overigens de uitoefening van een wilsrecht
door één of twee van meerdere kinderen voor, indien er zich
in de betrokken nalatenschap min of meer slechts één –
in beginsel ondeelbaar – goed bevindt, zoals bijvoorbeeld een woning?19. Kan bij de beantwoording van de vorige vraag in ieder geval aandacht
besteed worden aan de gevolgen van de uitoefening van het wilsrecht terzake
van:– de aard van de gemeenschap die alsdan ontstaat?– de gevolgen voor een eventuele hypotheek die de langstlevende
op de woning zou willen vestigen, danwel reeds op die woning rust?20. Zou het geen aanbeveling verdienen in het voorstel een bepaling op
te nemen die ertoe strekt dat degene die tot overdracht op grond van een wilsrecht
verplicht is, desgewenst kan volstaan met de vestiging van een recht van pand
of hypotheek op een of meer van de tot de nalatenschap van de eerstgestorven
ouder behorende zaken tot zekerheid van het vorderingsrecht van de betrokken
erfgena(a)m(en)? 21. De leden van de PvdA-fractie hadden met betrekking tot
de ouderlijke boedelverdeling nog een vraag over het overgangsrecht. Zij zouden
het op prijs stellen indien de minister nog eens precies zou aangeven wat
de voor- en nadelen zijn van het wettelijk stelsel ten opzichte van de testamentaire
ouderlijke boedelverdeling. Biedt de huidige ouderlijke boedelverdeling niet
een aantal voordelen boven de nieuwe wettelijke boedelverdeling? Heeft de
minister reeds zijn gedachten laten gaan over de vraag of de bestaande testamentaire
ouderlijke boedelverdelingen van kracht blijven en zo ja, of er dan niet een
massale toeloop op notarissen ontstaat vlak voordat het wettelijke stelsel
van kracht wordt? Of is het de bedoeling alle bestaande ouderlijke boedelverdelings-regelingen
te converteren in een wettelijke boedelverdeling? Dat zouden deze leden wel
wat vreemd vinden omdat men voor de huidige testamentaire ouderlijke boedelverdeling
bewust heeft gekozen.De commissie ging vervolgens in op de nieuwe regeling van de
legitieme portie waarbij twee punten opvallen. Enerzijds heeft de legitieme
portie sterk aan betekenis ingeboet ten opzichte van de regeling van de legitieme
portie in het huidige erfrecht. In dit verband moet in de eerste plaats gewezen
worden op het feit dat de legitieme portie nog slechts strekt tot verkrijging
van een geldsom (art. 4.3.3.11) en in omvang is beperkt tot de helft van de
versterfportie (art. 4.3.3.2) alsmede – kort gezegd – in beginsel
niet jegens de langstlevende echtgenoot valt in te roepen (art. 4.3.3.11a
, tweede lid). Veel verder gaat de regeling door in de tweede plaats te bepalen
dat de legitieme ook niet opeisbaar is, indien de erflater zulks bepaald heeft
bij testamentaire making ten behoeve van zijn echtgenoot, geregistreerde partner
of andere levensgezel indien deze met de erflater een gemeenschappelijke huishouding
voert en een notariële samenlevingsovereenkomst is aangegaan (art. 4.3.3.11b).
Anderzijds is de omvang en gecompliceerdheid van de regeling van de legitieme
portie sterk toegenomen. Zo moge erop worden gewezen dat afdeling 4.3.3, gelet
op het aantal artikelleden, in vergelijking met de huidige regeling van de
legitieme portie in Boek 4, titel 12, afdeling 3 meer dan een verdubbeling
in omvang behelst, nog daargelaten de artikelen buiten afdeling 4.3.3 die
(mede) de legitieme betreffen, zoals artikel 4.2A.2.8 en 4.2A.2.8a. De gecompliceerdheid
van de regeling blijkt bijvoorbeeld uit de uitvoerige en gedetailleerde toerekeningsbepalingen,
te weten artikel 4.3.3.8 t/m 4.3.3.8h. Deze regeling valt temeer op wanneer
men zich realiseert dat deze materie thans geen regeling vindt in de wet en
in de praktijk niet tot complicaties aanleiding blijkt te geven.22. Verdient het, gelet op het feit dat de legitieme portie enerzijds
sterk in betekenis heeft ingeboet en anderzijds tot een uitvoeriger en gecompliceerder
regeling dan thans aanleiding heeft gegeven, geen aanbeveling zich te herbezinnen
op dit vraagstuk. Rechtvaardigt deze legitieme portie zoals in het voorstel
neergelegd nog wel zo'n gecompliceerde en gedetailleerde regeling of kan zij
wellicht beter worden geschrapt? Moet hier bij de voorgestelde regeling niet
een discrepantie tussen doel (nauwelijks realiter verzekeren van de aanspraken
van de legitimaris) en middel (zeer complexe regeling) worden geconstateerd?23. Moet meer in het algemeen niet worden vastgesteld dat de door de minister
in de nota naar aanleiding van het eindverslag aan de Tweede Kamer1 toegezegde vereenvoudiging van de regeling niet tot stand
gebracht is?24. Indien men echter aan de legitieme portie wenst vast te houden, dient
dan niet de consequentie te zijn – hetgeen gelet op de waardevolle beschouwingen daaromtrent van de minister in zijn nota naar aanleiding
van het eindverslag geïndiceerd lijkt1 –
dat dit recht van legitimarissen iets meer inhoud krijgt? Dient bijvoorbeeld
niet een bepaling als artikel 4.3.3.11b, dat erin resulteert dat bij iedere
botsing tussen de belangen van een kind en die van een partner van de erflater
de belangen van laatstgenoemde prevaleren, te worden geschrapt?25. Gaat, in het licht van de vorige vragen, ook een bepaling als artikel
4.2A.2.8a dat een eigen inkortingsrecht aan de langstlevende – die overigens
geen legitimaris is – geeft niet veel te ver? Is ook van deze bepaling
niet het gevolg dat bij een botsing tussen de rechten van kinderen en een
tweede of verdere echtgenoot de balans steeds in de richting van de laatste
doorslaat, zèlfs ten aanzien van eerder door een erflater aan een eigen
kind gedane giften?26. Hoe stelt de minister zich de inkorting als bedoeld in artikel 4.2A.2.8a
voor? Beseft de minister dat deze inkorting ertoe zal leiden dat de begiftigde
jaren eerder aan hem geschonken vermogensbestanddelen dient te «blokkeren»
opdat de vruchten aan de langstlevende kunnen toekomen?27. Vreest de minister geen buitengewoon ingewikkelde boedelbehandelingen
en procedures ten gevolge van de mogelijke verschillende eigen inkortingsvorderingen
die enerzijds de legitimarissen krachtens art. 4.3.3.12 e.v. hebben en anderzijds
de langtslevende echtgenoot krachtens art. 4.2A.2.8a? Onderdeel 2Tot slot resteren een aantal vragen die voornamelijk samenhangen met de
aansluiting van het voorstel op het overige deel van het burgerlijk wetboek
danwel anderszins van meer juridisch-technische aard zijn.28. Is het niet wenselijk om een zo groot mogelijke uniformiteit te bewerkstelligen
wat betreft de rechterlijke instantie die bevoegd is in alle zaken die nalatenschappen
betreffen? Verdient het in dit licht geen aanbeveling om overal in het wetsvoorstel
waar van «rechtbank» wordt gesproken, bijvoorbeeld in artikel
4.1.3b, dit te vervangen door: de kantonrechter?29. Past het overigens, bezien in het licht van de algemene bevoegdheidsverdeling
tussen rechtbank en kantonrechter, om in nalatenschapskwesties de bevoegdheid
aan de kantonrechter te verlenen, nu het idee van een gespecialiseerde boedelrechter
in het voorstel verlaten is?30. In artikel 4.1.4 wordt bepaald dat in dit boek met echtgenoten worden
gelijkgesteld geregistreerde partners. Dient in dit licht het begrip geregistreerde
partners in artikel 4.3.3.11b niet te worden geschrapt, omdat het, gelet op
artikel 4.1.4, eerste lid, niet consequent is om het daar te gebruiken en
door die vermelding slechts tot verwarring kan leiden? Hoe stelt de minister
zich de inkorting als bedoeld in art. 4.2A.2.8a voor?31. De leden van de CDA-fractie wilden in dit verband ingaan
op de positie van kinderen in een geregistreerd partnerschap. Realiseert de
minister zich dat het erfrecht zoals het thans wordt voorgesteld in een geregistreerd
partnerschap alleen geldt voor het kind jegens de moeder en niet geldt voor
het kind jegens de vader? Immers in principe bestaat geen familierechtelijke
betrekking van een kind in geregistreerd partnerschap geboren, tot de vader. 32. De commissie stelde dat anders dan in het huidige erfrecht
in het wetsvoorstel plaatsvervulling door afstammelingen ook plaatsvindt bij
verwerping van de nalatenschap (art. 4.2.6). Tevens bepaalt artikel 4.3.3.1,
derde lid dat een legitimaris die de nalatenschap verwerpt zijn recht op de
legitieme behoudt wanneer hij zulks bij de verwerpingsverklaring stipuleert.
Aangezien de legitimaris een aanspraak heeft jegens de gezamenlijke erfgenamen
(art. 4.3.3.11, eerste lid), lijkt het effect van voormelde regelingen te
zijn dat een verwerpende legitimaris ervoor kan zorgen dat hij en zijn afstammelingen
tezamen meer verkrijgen dan waarop hij alléén als erfgenaam
recht zou hebben gehad. Dit meerdere komt ten laste van de overige erfgenamen.
Is de hiervoor weergegeven conclusie juist? Zo ja, meent de minister niet
dat dit rechtsgevolg onwenselijk is en het voorstel hier aanpassing verdient?Herhaalde malen is door de minister uitgesproken dat het zijn wens was,
alsmede de wens van de notariële praktijk, om tot een zo eenvoudig mogelijke
regeling van het erfrecht te komen.1 Ook de verschillende
fracties in de Tweede Kamer hebben dit als hun mening te kennen gegeven.2 Bezien vanuit het oogpunt van eenvoud en praktische
hanteerbaarheid lijken een aantal regelingen in het wetsvoorstel niet te voldoen.
Reeds eerder werd in dit verband melding gemaakt van de uitvoerigheid en gecompliceerdheid
van de regeling der legitieme portie, zeker in het licht van de uiteindelijk
zeer bescheiden resultaten die met die vordering te bereiken zijn.33. Is in dit licht bezien het opnemen van een inbrengregeling als opgenomen
in artikel 4.5.4.3 niet nodeloos complicerend? In de praktijk blijkt de figuur
der inbreng – mede uit overigens zeer geringe, hoeveelheid jurisprudentie
daarover3 – nauwelijks een rol te spelen.
Is de minister niet van mening dat de regeling in artikel 4.5.4.3 bijvoorbeeld
in die zin kan worden gewijzigd, dat inbreng van een gift nog slechts dient
plaats te vinden indien zulks door de erflater bij de gift of in zijn uiterste
wil uitdrukkelijk is bepaald?434. Is het overigens niet onredelijk dat de echtgenoot enerzijds krachtens
artikel 4.5.4.3 niet inbrengplichtig is, maar de inbreng anderzijds wèl
mede ten behoeve van hem plaatsvindt?35. Is het handhaven van een inbrengregeling naast de inkortingsregeling
ten behoeve van legitimarissen niet nodeloos complicerend en veelal overbodig,
ook al heeft de inkortingsregeling een andere ratio?Vóór de invoering van het algemeen vermogensrecht in 1992
is bij de zgn. «Stofkam-operatie» afgezien van de invoering van
titel 3.6 van Boek 3 BW inzake het bewind. De reden daarvan was dat die regeling
te ingewikkeld werd geacht en zij ook tot misverstanden aanleiding bleek te
geven.5 Het is opmerkelijk dat de thans in afdeling
4.4.7 van het voorstel opgenomen bewindregeling niet wezenlijk afwijkt van
de destijds geschrapte bewindregeling in titel 3.6 en dat de minister zulks
zelf heeft toegegeven.636. Verdient het in het licht van het vorenstaande geen aanbeveling om
afdeling 4.4.7 sterk te vereenvoudigen, vooral wat betreft paragraaf 3
(de gevolgen van het bewind)?37. Zou het niet de voorkeur verdienen om de vorenbedoelde vereenvoudiging
erin te laten bestaan om de bewindregeling van Boek 1, titel 19, zoveel als
redelijkerwijs mogelijk is van overeenkomstige toepassing te verklaren? Deelt
de minister niet het oordeel dat aldus wordt bereikt dat enerzijds zo spaarzaam
mogelijk tot nieuwe regelgeving wordt overgegaan en anderzijds
ook wordt aangesloten bij het bepaalde in, en de wijze van regeling van het
vruchtgebruikbewind als bedoeld in artikel 3:204? Is het in dit verband niet
veelzeggend dat de praktijk zich met de bestaande regelingen op het gebied
van bewind goed blijkt te kunnen redden en er nauwelijks jurisprudentie op
dit gebied bestaat?1In artikel 4.4.7.1C, derde lid wordt – in overeenstemming met het
huidige recht – bepaald dat rechtspersonen met volledige rechtsbevoegdheid
tot bewindvoerder kunnen worden benoemd.38. Kunnen, evenals voor het huidige recht wordt aangenomen, rechtspersonen
met volledige rechtsbevoegdheid ook tot executeur-testamentair danwel vereffenaar
van de nalatenschap worden benoemd? Zo ja, dient zulks dan niet in de desbetreffende
afdeling 4.4.6 respectievelijk 4.5.3, evenals bij het bewind, te worden opgenomen?39. Aangenomen dat een rechtspersoon met volledige rechtsbevoegdheid zowel
tot bewindvoerder als tot executeur en vereffenaar kan worden benoemd, rijst
de vraag of niet in een speciale regeling moet worden voorzien ten aanzien
van de gevolgen van het verdwijnen van de bij uiterste wilsbeschikking benoemde
bewindvoerder of executeur ten gevolge van een juridische fusie of splitsing?
Meent de minister ook niet dat artikel 4.3.2.2, eerste lid hier niet van toepassing
is, aangezien het in de hier bedoelde gevallen niet betreft een vermogensrechtelijke
verkrijging uit een making bij uiterste wil, maar om een persoonlijke benoeming
in een specifieke hoedanigheid?40. Kan de minister inlichtingen verschaffen over de wijze waarop het
in het voorstel vermelde boedelregister zal worden vormgegeven en wat de gevolgen
zullen zijn van (het nalaten van) een inschrijving daarin?41. Moet tenslotte bij de beoordeling van het voorstel als geheel niet
worden geconstateerd dat dit erg veel open normen, zoals: redelijk(e), redelijkheid,
naar billijkheid en (zwaarwegend) belang bevat?2
Vreest de minister niet dat juist in het erfrecht waar «hard and fast
rules» van groot belang zijn om duidelijkheid tussen mede-erfgenamen/deelgenoten
te scheppen in de toekomst ten gevolge van deze vage normen het beroep op
de rechter sterk zal toenemen?De leden van de fractie van de VVD wilden naast het medestellen
van de voorafgaande vragen nog uitdrukkelijk tot uitdrukking brengen dat zij
ten aanzien van het voorliggende voorstel vooralsnog ernstige twijfel koesterden.
Deze twijfel betrof mede de vraag of de wijzigingen in het erfrecht die thans
worden voorgesteld, indien aard en effect daarvan aan de bevolking duidelijk
zouden zijn, werkelijk op de maatschappelijke acceptatie zouden mogen rekenen
waarvan de toenmalige minister tijdens het wetgevingsoverleg in de Tweede
Kamer (stuk nr. 27, i.h.b. blz. 18) kennelijk uitging.42. Zij stelden nog de vraag of er onderzoeksresultaten bestaan betreffende
deze maatschappelijke acceptatie, anders dan gebaseerd op de opinie van een
meerderheid der notarissen, en waarbij ingegaan is op meer dan de vraag of
een behoorlijke verzorging van de weduwe gewenst wordt? Zo ja, welke?De leden wensten zich hun uiteindelijk omtrent dit voorstel in te nemen
standpunt uitdrukkelijk voor te behouden.43. De leden van de fractie van D66 stelden zich op het standpunt
dat deze Invoeringswet dient te worden beoordeeld in nauwe samenhang
met het overgangsrecht omdat een aantal vraagstukken eensluidend in die samenhang
moeten worden beoordeeld. Zij vroegen in dat verband wanneer het wetsvoorstel
met betrekking tot het overgangsrecht zal worden ingediend in de Tweede Kamer.De voorzitter van de bijzondere commissie,Heijne MakkreelDe bijzondere griffier van de commissie,Huijgen Uit: Nota «Kansen op combineren» BIJLAGE 1 Schets van ontwikkellingen in de verdeling van
arbeid en zorgDeze bijlage bevat een schets van de meest relevante ontwikkellingen rond
de verdeling van arbeid en zorg en wel vanuit drie invalshoeken:– de kwanitatieve verdeling van het betaalde werk tussen mannen
en vrouwen– de kwalitatieve verdeling van het betaalde werk– de verdeling van zorgarbeid. Kantitatieve verdeling van betaalde arbeid De arbeidsparticipatie in personenDe arbeidsparticipatie van vrouwen neemt snel toe. In 1960 was de netto
participatie van vrouwen nog 23 procent voor banen groter dan twaalf uur per
week. In 1987 was de participatie gestegen tot 35 procent en in 1995 tot 45
procent. De stijging is in het laatste decennium versneld. Bovendien werkt
nog circa 10 procent van de vrouwen in banen kleiner dan twaalf uur. Hoewel
deze baantjes weinig betekenis hebben voor economische zelfstandigheid, kunnen
zij voor betrokkenen een financiële functie hebben, maar ook als opstapmogelijkheid
fungeren.In 1996 was 37 procent van de werkende beroepsbevoling vrouw.Van de beschikbare hoeveelheid betaalde arbeid valt ongeveer 70 procent
toe aan mannen en zo'n 30 procent aan vrouwen. De gemiddelde arbeidsduur van
vrouwen bedraagt circa 26 uur tegenover ongeveer 37 uur van mannen. Het percentage
vrouwen met een voltijdbaan is gedaald in de periode 1987–1995 van 52
procent naar 42 procent.De prognoses van de (gemiddelde) arbeidsparticipatie van vrouwen laten
een toename zien (CPB/CBS, Bevolking en arbeidsaanbod). Er wordt
een stijging van de bruto arbeidsparticipatie van vrouwen (20–64 jaar)
voorzien van 49 procent in 1995 tot 65 procent in 2020 in het lage groei scenario (Divided Europe) en tot 73 procent in het hoge groei scenario (Global Competition). Voor mannen wordt in het lage groei scenario een
daling van de arbeidsparticipatie voorzien van 79 procent in 1995 tot 74 procent
in 2020 en een lichte stijging in het hoge groei scenario tot 81 procent in
2020. In alle scenario's groeit de arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen
dus naar elkaar toe. Een verschil in participatiegraad van 30 procent-punt
in 1995 wordt teruggebracht tot een verschil van rond de 10 procent-punt in
2020. Gehuwde vrouwen en vrouwen met kinderenGehuwde vrouwen en vrouwen met kinderen zijn veel meer gaan werken, zo
komt uit diverse rapporten naar voren:– volgens het SCP1 is tussen 1975 en
1994 de arbeidsdeelname van gehuwde vrouwen gestegen van 15 procent tot 42
procent. De sterkste stijging van de arbeidsparticipatie doet zich voor bij
vrouwen met minderjarige kinderen en wel via deeltijdparticipatie. Verder
blijkt dat naarmate het kind ouder is, de arbeidsparticipatie van vrouwen
hoger is. Is het kind jonger dan twaalf jaar, dan is de participatie in 1995
circa 39 procent (1190: 27 procent). Is het kind tussen twaalf en zeventien
jaar, dan ligt de arbeidsparticipatie aanmerkelijk hoger: 45 procent.– ook in het onderzoek «Verlate Uittreding»2 is een toename van werkende moeders gesignaleerd. Terwijl
in 1991 40 procent van de vrouwen met een kind jonger dan een jaar werkte,
is dat percentage in 1995 gestegen tot 52. Wel is er sprake van «verlaat
uittreding». Ongeveer 20 procent van de vrouwen die na
de geboorte van een kind zijn blijven werken, stopt enige tijd na de geboorte
alsnog.De hiervoor aangeduide stijgingen in de arbeidsparticipatie nemen niet
weg, dat het hebben van kinderen nog altijd invloed heeft op de arbeidsparticipatie
van vrouwen: het percentage vrouwen onder de veertig jaar zonder kinderen
dat een betaalde baan heeft, is ruim twee maal zo hoog als het percentage
in dezelfde leetijdscategorie met kinderen (in 1995 respectievelijk 83 procent
en 39 procent).De netto participatiegraad van hoogopgeleide vrouwen met kinderen is aanmerkelijk
hoger dan van laagopgeleide moeders. Als het kind bijvoorbeeld jonger is dan
vijf jaar en de moeder (met een partner) alleen basisonderwijs heeft genoten,
dan is de arbeidsparticipatie 15 procent. Heeft de moeder hbo/wo, dan bedraagt
de participatie 63 procent.De arbeidsparticipatie is het sterkst toegenomen bij vrouwen met kinderen.
De participatiegraad van alleenstaande moeders is in de periode 1990–1996
gestegen van 28% naar 37% en van moeders met een partner van 30% naar 40%.
De participatiegraad van vrouwen zonder kinderen is in dezelfde periode gestegen
van 51% naar 53%. Vrouwen werken vaker door na de geboorte van kinderen. Degenen
die stoppen met werken komen vaker weer terug op de arbeidsmarkt als de kinderen
ouder worden. Van de werkende vrouwen die in de periode 1979–1981 ziijn
bevallen van hun eerste kind is 20% blijven werken. In de periode 1987–1989
en 1991–1992 is dit aantal gestegen tot 37% resp. 59%.Het percentage hoogopgeleide moeders dat herintreedt is gemiddeld twee
keer zo hoog als het percentage laagopgeleide moeders. Het verschil in participatiegraad
tussen laag en hoogopgeleiden, dat al voor het krijgen bestaat, wordt na het
krijgen van kinderen versterkt. BIJLAGE 2 Huwende personen naar burgerlijke staat en geslacht JaarOngehuwd Weduwstaat Gescheiden Totaal  MVTotaalMVTotaalMVTotaalMVTotaal196080 88083 014163 8943 2211 7855 0063 9153 9147 82988 01688 713176 729199766 14566 223132 3681 6251 4743 09914 77613 80428 58082 54681 501164 047Huwelijksluitingen JaarAantal196089 100 199785 059Voor 1992 bestaan gegevens over de samenwoners. XNoot1Het eerder verschenen stuk inzake dit wetsvoorstel is gedrukt onder EK
nr. 307, vergaderjaar 1997–1998.XNoot2Samenstelling: Heijne Makkreel (VVD), (voorzitter), Michiels van Kessenich-Hoogendam
(CDA), Holdijk (SGP), Vrisekoop (D66), Le Poole (PvdA)XNoot1Zie daarover o.m. W.C.L. van der Grinten, in: De legitieme, de crux van
het erfrecht, uit: Recht zo die gaat, Van der Ploeg-bundel 1976, p. 31 e.v.,
G. J. A. Schut, RM Themis 1988, p. 105 en M. J. A. van Mourik,
De legitieme portie: weg ermee!, WPNR 6018 (1991) p. 621 e.v.XNoot217 141 nr. 12, blz. 43.XNoot3Zie daarover Hof 's-Gravenhage 9 mei 1984, NJ 1985, 389; Hof 's-Hertogenbosch
9 december 1991, NJ 1992, 430; HR 6 oktober 1995, NJ 1996, 105. Zie ook in
iets genuanceerdere zin: Rb. Rotterdam 25 februari 1991 en 18 april 1994,
NJ 1995, 702 en daarover Heck-Vink, WPNR 6159 (1994) p. 831 alsmede de uitlatingen
van de Minister in de vijfde nota van wijziging 17 141, nr. 21, blz.
24.XNoot4Dit artikel vormt de erfrechtelijke pendant van art. 3:40 BW.XNoot1Duitsland en België kennen de langstlevende – evenals de kinderen –
slechts een legitieme portie toe. Zie art. 2303 BGB en art. 915 bis BBW. In
België bestaat de legitieme portie van de langstlevende uit het vruchtgebruik
van de helft van de nalatenschap.XNoot2Zie inzake jurisprudentie over het zgn. proportionaliteitsbeginsel bij
art. 1 van het protocol nr. 1 EVRM: Sporrong and Lönnroth 23 september
1982 Series A, no. 52, 69/73; James and others 21 februari 1986 series A,
no. 98, 50/56 e.v. uit: Systematic guide to the case-law of Human rights,
1960–1994, Vol. II.XNoot3 Indien de langstlevende hertrouwt zal een derde zeer snel beschermd worden
door artt. 3:86 BW jo 1:92 BW.XNoot1Men lette in dat geval weer op het bepaalde in art. 4.2A.1.8.XNoot2Uit cijfers gepubliceerd door M. J. A. van Mourik in WPNR 5874 (1988)
blijkt dat het CBS in 1984 schatte dat 36% van de gehuwden een testament maakte.
Het percentage zgn. langstlevende testamenten zal derhalve nog wat lager zijn.
Uit het verslag van het wetgevingsoverleg d.d. 8 december 1997 (TK 17 141,
nr. 27, p. 34) blijkt dat de regeringscommissaris voor Boek 4 BW schat dat
in de helft van alle nalatenschappen een testament gemaakt is en dat het in
2/3e gedeelte daarvan gaat om een zgn. langstlevende testament.XNoot1HR 30 november 1945, NJ 1946, 62, resp. J. C. van Oven, moet
aan de langstlevende echtgenoot een legitieme portie worden toegekend? WPNR
4560 en 4561 (1958) en 4598, 4599 (1959).XNoot2Zie daarover de Nota «Kansen op combineren» van de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van september 1997, ter inzage gelegd
bij de afdeling Parlementaire Documentatie. Uit die nota blijkt de arbeidsparticipatie
van alle vrouwen (ook de ongehuwde) nog sterker te zijn toegenomen, te weten
van 23 procent in 1960 voor banen groter dan 12 uur naar 45 procent in 1995
voor dergelijke banen. Daarnaast had nog eens 10 procent van de vrouwen een
baan van kleiner dan 12 uur. Zie bijlage 1.XNoot1Zie: Huwelijk, samenwonen, kinderen, uit: De staat van Nederland: Nederland
en zijn bewoners onder redactie van W. Uitterhoeve, 1990. Zie ook bijlage
2 bij dit verslag.XNoot2Zie art. 1 protocol no. 1 EVRM alsmede Sporrong and Lönnroth 23 september
1982 Series A, no. 52, 69/73; James and others 21 februari 1986 series A,
no. 98, 50/56 e.v.; uit: Systematic guide to the case-law of Human rights,
1960–1994, Vol. II.XNoot3Zie Brief MvJ, TK 24 665, nr. 1, sub 8.XNoot4Zie Brief van de Vaste Commissie voor Justitie, TK 17 141, nr. 15,
blz. 3 sub 4.XNoot1Men dient zich echter wel te realiseren dat afdeling 4.2A.2 aan de langstlevende
echtgenoot desgewenst aanspraken verleent die hem niet kunnen worden ontnomen
(zie hiervoor vraag 3).XNoot2Zie vijfde NvW, TK 17 141, nr. 21, blz. 13.XNoot3HR 21 december 1973, NJ 1974, 308 (WMK).XNoot1Zie TK 17 141, nr. 20, blz. 3.XNoot1Zie TK 17 141, nr. 20, blz. 2/3.XNoot1Zie bijv. Brief MvJ. TK 24 665, nr. 1, blz. 7 sub 8.XNoot2Zie Eindverslag TK 17 141, nr. 17, blz. 1 e.v.XNoot3Zie Asser-van der Ploeg-Perrick (1996) nrs. 467 t/m 488 die weliswaar
enkele oude uitspraken vermeldt, maar vrijwel geen recente jurisprudentie.XNoot4Zie hierover ook M.J.A. van Mourik, Erfrechtelijke inbreng naar Boek 4
Nieuw BW, WPNR 6195 (1995), blz. 621 e.v.XNoot5Tweede NvW, 17 141, nr. 9, blz. 7.XNoot6Tweede NvW, 17 141, nr. 9, blz. 8.XNoot1Zie Asser-Van der Ploeg-Perrick (1996), nrs. 573 t/m 602.XNoot2Voor een aantal van deze vage normen vgl. men: artt. 4.2A.1.12, 4.2A.1.13,
4.2A.2.3, 4.2A.2.4, 4.2A.2.5, 4.2A.2.7, 4.2A.2.9, 4.3.3.14, 4.4.2.5a, 4.4.3.2b,
4.4.5.4a, 4.5.3.4.XNoot1Sociaal en Cultureel Rapport 1996, blz. 97.XNoot2Verlate Uittreding, oorzaken van uittreding uit het arbeidsproces ruim
na de geboorte van het eerste kind: W. Groot en H. Maassen van den Brink,
juni 1997. In opdracht van SZW. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19981999-17141-120.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl