Herziening procesrecht burgerlijke zaken, in het bijzonder de wijze van procederen in eerste aanleg; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26855, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

02-08-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26855 nr. 5

13-07-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen3. Uitgangspunten7. Gevolgen voor de rechterlijke organisatie8. EvaluatieARTIKELENEerste titel. Algemene bepalingenEerste afdelingArtikel 1.1.1Artikel 1.1.2Artikel 1.1.3Artikel 1.1.4Artikel 1.1.5Artikel 1.1.8Tweede afdelingArtikel 1.2.2Derde afdelingArtikel 1.3.1Artikel 1.3.2Artikel 1.3.3Artikel 1.3.4Artikel 1.3.6Artikel 1.3.9Artikel 1.3.10Artikel 1.3.10aArtikel 1.3.12Artikel 1.3.13Artikel 1.3.14Artikel 1.3.15Vierde afdelingArtikel 1.4.1Artikel 1.4.2Artikel 1.4.4Artikel 1.4.6Achtste afdelingArtikel 1.8.1Artikel 1.8.2Artikel 1.8.7Tweede titel. De dagvaardingsprocedure in eerste aanlegEerste afdelingArtikel 2.1.2Artikelen 2.1.3 en 2.1.4Artikel 2.1.5Artikel 2.1.7Artikel 2.1.8Artikel 2.1.10Tweede afdelingArtikel 2.2.1Artikel 2.2.12Derde afdelingArtikel 2.3.1Artikel 2.3.1aArtikel 2.3.3Artikel 2.3.4Artikel 2.3.5Artikel 2.3.6Artikel 2.3.7Artikel 2.3.11Artikel 2.3.12Vierde afdelingArtikel 2.4.3Artikel 2.4.4Artikel 2.4.6Artikel 2.4.7Artikel 2.4.8Artikel 2.4.9Artikel 2.4.10Artikel 2.4.12Vijfde afdelingArtikelen 2.5.1 tot en met 2.5.3Zevende afdelingArtikel 2.7.1Achtste afdelingArtikel 2.8.1Artikelen 2.8.15 tot en met 2.8.38Artikelen 2.8.46 tot en met 2.8.50Negende afdelingArtikel 2.9.1Artikel 2.9.3Artikel 2.9.17Elfde afdelingArtikel 2.11.1Artikel 2.11.2Artikel 2.11.3Artikel 2.11.4Twaalfde afdelingArtikel 2.12.1Dertiende afdelingArtikel 2.13.1Artikel 2.13.2Artikel 2.13.3Artikel 2.13.7Derde titel. De verzoekschriftprocedure in eerste aanlegEerste afdelingArtikel 3.1.1Tweede afdelingArtikel 3.2.1Artikel 3.2.8Tiende titel. HerroepingArtikel 382Artikel 383Twaalfde titel. Van zaken die met een verzoekschrift worden
ingediend (vervalt)Artikel 432/433 (vervallen)Artikel III. Wijzigingen van het derde boek van het Wetboek
van Burgerlijke RechtsvorderingArtikel 843aOndertekeningBIJLAGE Transponeringstabel Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering Deze transponeringstabel is ontleend aan A. I. M.
van Mierlo en M. M. L. Harreman, Tekst Boek 1 Rv nieuw, 2000, blz.
117–124.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26855Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 219 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 855Herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder
de wijze van procederen in eerste aanlegnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 13 juli 20001. AlgemeenMet grote belangstelling hebben wij kennis genomen van het verslag van
de Kamer. Het is verheugend dat de leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA
en D66 daarin – in verschillende bewoordingen – steun uitspreken
voor de met het wetsvoorstel nagestreefde verbeteringen van het civiele procesrecht,
samen te vatten onder de noemers van vereenvoudiging, modernisering, systematisering,
deformalisering en verhoging van efficiency. Verheugend is voorts dat de leden
van de fracties van VVD en SGP vaststellen dat het wetsvoorstel in vergelijking
met wetsvoorstel 24 651 een aantal verbeteringen inhoudt.Met juistheid wordt in het verslag van diverse zijden geconstateerd dat
het wetsvoorstel in belangrijke mate technische en praktische verbeteringen
van het civiele procesrecht inhoudt. Daarnaast bevat het wetsvoorstel enkele
meer fundamentele wijzigingen ter bevordering van de snelheid van de procesvoering,
in de vorm van het stellen van nadere eisen aan dagvaarding en conclusie van
antwoord, alsmede het terugdringen van conclusies en pleidooien indien een
comparitie na antwoord is gehouden. De strekking van het wetsvoorstel is daarmee
bovenal: modernisering, vereenvoudiging, en stroomlijning van het procesrecht,
alsmede bevordering van de efficiency van civiele zaken. Daarbij mogen deze
doelstellingen, zoals de leden van de D66-fractie opmerken, de zorgvuldigheid
van de procedure niet in de weg staan. Ook de leden van de fracties van GPV
en RPF vragen aandacht voor dit aspect. Om deze processuele zorgvuldigheid
te waarborgen zullen wij bij nota van wijziging, welke gelijktijdig met deze
nota naar aanleiding van het verslag wordt ingediend, onder meer een aanvulling
voorstellen op het punt van hoor en wederhoor (artikel 1.3.1). Door deze wijziging,
en door wijziging van de regeling van de nadere conclusies en pleidooien (artikelen
2.4.8 en 2.4.10), wordt verzekerd dat elke partij in voldoende mate gelegenheid
krijgt zich uit te laten over alle tot het proces behorende gegevens.De leden van de PvdA-fractie gaan ervan uit dat een spoedige afhandeling
van het wetsvoorstel mogelijk moet zijn, mede gezien de beoogde invoeringsdatum
van 1 januari 2001. Hoewel een spoedige afhandeling en inwerkingtreding zeker
wenselijk is, achten wij het inmiddels twijfelachtig dat de genoemde
datum gehaald zal kunnen worden, mede gelet op het feit dat de aanpassingswetgeving
pas na de zomer voor advies aan de Raad van State kan worden gezonden. Dit
neemt niet weg dat wij ons zullen inspannen voor spoedige invoering.Door de leden van alle aan het woord zijnde fracties wordt in het verslag
gevraagd of de regering bereid is, dan wel voornemens is, om te komen tot
een meer fundamentele herbezinning op het burgerlijk procesrecht. De leden
van de VVD-fractie tonen er daarbij begrip voor dat voor de uitwerking daarvan
grondige wetenschappelijke studies en uitgebreide consultaties nodig zijn,
die het kader van dit wetsvoorstel te buiten gaan. Een aantal fundamentele
uitgangspunten die voor deze leden leidend zijn bij de uitwerking, worden
in het verslag onder 3 uiteengezet. De leden van de CDA-fractie geven te kennen
dat verdere ontwikkelingen in het procesrecht met name gezocht moeten worden
in het ontwikkelen van één procesgang voor bestuurszaken en
civiele zaken, waarbij voor deze leden het verzoekschriftmodel de voorkeur
verdient.Een fundamentele herbezinning op het burgerlijk procesrecht achten wij
zeker zinvol. Het voorliggende wetsvoorstel is, zoals gezegd, gericht op belangrijke,
maar niettemin beperkte, doelen: modernisering, verhoging van de efficiency,
vereenvoudiging, stroomlijning. Met opzet is in de memorie van toelichting
vermeden om de voorgestelde wijzigingen te presenteren als fundamentele wijzigingen,
mede ook om de indruk te vermijden dat er na dit wetsvoorstel geen ruimte
meer zou zijn voor verdergaande stappen. De verbeterde systematiek van het
wetboek maakt het daarbij mogelijk om in de toekomst makkelijker rekening
te kunnen houden met nieuwe ontwikkelingen (vergelijk de memorie van toelichting,
blz. 1). In de literatuur wordt juist de laatste tijd steeds nadrukkelijker
gepleit voor een fundamentele herbezinning op het procesrecht, met als meest
in het oog springende pleitbezorgers Asser en Vranken in hun preadviezen voor
de Nederlandse vereniging voor procesrecht (Verantwoordelijk procederen, gedachten
over een fundamentele vernieuwing van het burgerlijk procesrecht, 1999) en
in hun – ook door anderen gesteunde – oproep in NJB 1999, blz.
1963–1964. Opmerking verdient in dit verband overigens wel dat over
de wenselijkheid van herbezinning meer overeenstemming lijkt te bestaan dan
over de daarbij te kiezen uitwerkingsrichting. Juist daarom hebben wij er
ook voor gekozen om nu eerst in te zetten op een overwegend praktische aanpak
tot verbetering van het procesrecht door middel van dit wetsvoorstel. Op het
moment dat duidelijk werd dat wetsvoorstel 24 651 in het parlement op
onvoldoende steun zou kunnen rekenen, was tevens duidelijk dat het op het
procesrecht betrekking hebbende deel daaruit waarschijnlijk wel positief werd
beoordeeld, een gegeven dat ook bevestiging vindt in het verslag over dit
wetsvoorstel. Het lag bij die stand van zaken niet voor de hand om de aanpassing
van het procesrecht nog te laten wachten op een fundamentele heroverweging,
waarvan ook toen geenszins zeker was dat deze op korte termijn tot duidelijke
en breed gedragen resultaten zou leiden.Alvorens nader in te gaan op een fundamentele herbezinning, wijzen wij
op andere ontwikkelingen. Ook buiten Nederland zijn ontwikkelingen gaande.
In Engeland en Wales heeft een grootscheepse herziening van het burgerlijk
procesrecht plaats gehad (de zogenoemde Woolf reforms).
In Duitsland werkt men thans aan een revisie van het burgerlijk procesrecht.
In beide landen vorm(d)en vergelijkbare problemen de aanleiding voor de herziening:
het procesrecht werd – kort gezegd – te duur, te traag, te ingewikkeld
bevonden. De vragen van de leden van de fracties van VVD, GPV en RPF of problemen
in andere landen en de daarvoor gekozen oplossingen sporen met de in Nederland
gemaakte keuzes, menen wij bevestigend te kunnen beantwoorden.Wat bij vergelijking van de ontwikkelingen in Engeland en Nederland opvalt
is dat de taakverdeling tussen rechter en partijen in de verschillende
rechtstelsels van aard is veranderd, waarbij een zekere mate van convergentie
zichtbaar is. Traditioneel kenmerkte het Engels burgerlijk procesrecht zich
door het zogenoemde «adversarial system», met verstrekkende verantwoordelijkheid
van partijen ten aanzien van de«factfinding» en een tamelijk terughoudende
rechter. Na de herzieningsoperatie is «case management» het sleutelwoord
en is het rechterlijk toezicht op de procedure fors versterkt. Daarentegen
beschikt de rechter in Nederland al geruime tijd over tamelijk ruime bevoegdheden
bij de instructie van de zaak, maar is de rol van partijen, in vergelijking
met Engeland, meer vrijblijvend. Het wetvoorstel maakt aan dit laatste een
einde met nieuwe mededelingsplichten die de verantwoordelijkheid van partijen
voor het verzamelen van de relevante feiten onderstrepen, onder verruiming
van de bevoegdheden van de rechter.Op dit laatste vlak, de bevoegheden van de rechter ten aanzien van de
instructie van zaak, sluiten de ontwikkelingen in Duitsland nauw aan bij die
in Nederland. Ter verbetering van de wijze van procederen in eerste aanleg
wordt in Duitsland een algemene instructienorm voor de rechter voorgesteld.
Voorts wordt een uitbreiding voorgesteld van processuele mededelingsplichten,
waarbij de rechter meer mogelijkheden krijgt ambtshalve het overleggen van
schriftelijke bescheiden te gelasten. Dit ligt geheel in lijn met hetgeen
in Nederland reeds is bereikt en waarop het wetsvoorstel voortgaat.Naast ontwikkelingen in de ons omringende landen verdienen in dit kader
ook Europese initiatieven op grond van artikel 65 EU-verdrag en de conclusies
van de Europese Raad van Tampere de aandacht. Laatstgenoemde conclusies zullen
naar verwachting op korte termijn tot verdere ontwikkelingen aanleiding geven,
in de eerste plaats met betrekking tot grensoverschrijdende zaken maar in
het verlengde daarvan waarschijnlijk met een uitstralende werking naar andere
procedures. Onderwerpen die in dat kader waarschijnlijk aan de orde zullen
komen zijn de verbetering van de mogelijkheden van bewijsgaring en de verbetering
van de mogelijkheden van incasso van onbetwiste vorderingen. Inmiddels is
op de JBZ-raad van 29 mei 2000 een verordening vastgesteld inzake betekening
en kennisgeving van gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken (Verordening
(EG) nr. 1348/2000, PBL 160/377, waarover de Kamer is bericht bij brief van
12 mei 2000, kamerstukken II 1999–2000, 23 490, nrs. 77 en 159).
Voorts zal nog een verordening betreffende rechterlijke bevoegdheid en de
tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken worden vastgesteld.Ook op nationaal niveau liggen verdere ontwikkelingen in het verschiet.
De voortgang van de invoering van het landelijk rolreglement is met uw Kamer
besproken tijdens het algemeen overleg over de Contourennota van 14 juni jl.
Experimenten zijn gaande op het terrein van de alternatieve geschillenbeslechting,
waarop wij verderop in deze nota nog terugkomen. Zoals bekend wordt ook een
wetsvoorstel tot herziening van de wettelijke regeling van het hoger beroep
voorbereid, dat wij naar verwachting in het volgend jaar zullen kunnen indienen.
Er wordt voortgewerkt aan de afschaffing van het verplichte procuraat; ook
daarop komen wij in het navolgende nog terug. Er wordt verder gewerkt aan
onderzoek naar de recente verhoging van de competentiegrens van de kantonrechter
tot f 10 000, mede met het oog op de vraag of verdere substantiële
verhoging op termijn verantwoord is. Een initiatief dat op deze plaats vermelding
verdient zijn de inspanningen van prof. mr. A. J. van den Berg om een
herziening van het arbitragerecht te concipiëren, een initiatief waarvan
de resultaten naar wij hopen kunnen leiden tot een verdere verbetering van
onze wetgeving op dit terrein. In het civiele procesrecht bestaat geen regeling
voor tolken en vertalers. Omdat aan een dergelijke regeling wel behoefte bestaat,
willen wij bezien welke regels hierover in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
zouden kunnen worden opgenomen. In het kader van het wetsvoorstel 19 529
tot vaststelling van titel 7.17 (verzekering) en titel 7.18 (lijfrente)
van het nieuwe Burgerlijk Wetboek is recent een nota van wijziging bij uw
Kamer ingediend, waarin onder meer nadere regels worden voorgesteld met betrekking
tot procedures rond beslag op levensverzekeringen.In aanvulling op de genoemde ontwikkelingen achten wij, zoals gezegd,
een fundamentele herbezinning op het burgerlijk procesrecht zinvol. Na zovele
jaren van voortbouwen en voortborduren op het processuele stramien van 1838 –
en in feite van lang daarvoor – is het goed om de uitgangspunten en
beginselen van ons procesrecht eens grondig tegen het licht te houden. Vragen
die bij het werken aan concrete, en naar zich laat aanzien daadwerkelijk realiseerbare,
stappen tot verbetering van het procesrecht nogal eens buiten beschouwing
worden gelaten, kunnen dan wèl aan de orde komen. De meest voor de
hand liggende vraag die beantwoord zou moeten worden is of het onderscheid
tussen dagvaardings- en verzoekschriftprocedures gehandhaafd moet worden.
Als men die vraag ontkennend beantwoordt, rijst de vraag op welke wijze de
rechtsingang vorm moet krijgen: dagvaarding of verzoekschrift, of een combinatie?
Op welke wijze zouden andere verschillen tussen dagvaardings- en verzoekschriftprocedure
geharmoniseerd kunnen worden? Gekeken zou voorts moeten worden in hoeverre
een nadere harmonisatie met het bestuursprocesrecht (en eventueel strafprocesrecht)
mogelijk is. Een andere vraag die aan de orde zou kunnen komen is of er op
het niveau van algemene beginselen van procesrecht nadere ontwikkelingen wenselijk
zijn. Is met afdeling 1.1.2 (algemene voorschriften voor procedures) de juiste
maat gevonden of zijn er ook andere beginselen die voor codificatie in aanmerking
komen? In hoeverre kan de ontwikkeling naar deformalisering van het procesrecht
worden voortgezet, of is er juist behoefte aan scherpere normering van de
processuele bevoegdheden en verplichtingen van rechter en partijen, met daaraan
te verbinden concrete sancties? Biedt het procesrecht de rechter voldoende
middelen om zijn instructierol waar te maken? Zijn er voor partijen voldoende
mogelijkheden om, in onderling overleg, de procedure op voor hen geëigende
wijze vorm te geven (procesafspraken), en zijn er anderzijds voor partijen
niet teveel mogelijkheden om, gegeven de wenselijkheid van voortvarend procederen,
in de loop van de procedure nodeloze vertraging te bewerkstelligen (het door
Vranken voorgestane «doorrekenen van de versnellingsbepalingen»).Geschillenbeslechting op maat vraagt niet alleen om bezinning op de rol
van procesafspraken, maar ook op nadere reflectie op de plaats van ADR in
het procesrecht. Aan de orde zou voorts kunnen komen de mogelijkheid van «kortsluiting»
in civiele spoedprocedures, zoals die bekend is uit het bestuursprocesrecht,
waarbij een voorlopige voorzieningenprocedure rechtstreeks uitmondt in een
beslissing van de bodemprocedure (zie hierna bij artikel 2.11.2), dan wel
een mogelijkheid dat een kort gedingprocedure door een verwijzing wordt voortgezet
als een bodemprocedure (zie hierna bij artikel 2.13.3). Ook kan aan de orde
komen of het, met het oog het leveren van maatwerk door de rechter, zinvol
is verschillende procedurevormen in te voeren, waarbij rekening wordt gehouden
met het belang of de bewerkelijkheid van de zaak.Het spreekt vanzelf dat bij een herbezinning aandacht aan de ontwikkelingen
in andere, vergelijkbare landen om ons heen niet gemist kan worden. Bij de
toenemende integratie op Europees niveau is het noodzakelijk dat de ontwikkelingen
goed aansluiten bij die in andere landen van de EU. Rechtsvergelijking dient
derhalve onderdeel te vormen van een herbezinning. Tenslotte willen wij in
dit verband noemen de rol van internet voor het procesrecht. Welke gevolgen
heeft de elektronische snelweg voor het procesrecht? Indiening van processtukken
langs elektronische weg kan al lang niet meer als utopie worden beschouwd.
In hoeverre kan verbetering van de rechtspleging worden bereikt door vergroting
van de rol van internet in het procesrecht? Welke waarborgen zijn
daarbij, behalve erkenning van de elektronische handtekening in het maatschappelijk
verkeer, nodig?Voor een verantwoorde beantwoording van vragen als hiervoor geformuleerd
is naar ons oordeel een zorgvuldig en diepgaand onderzoek nodig. Wij zullen
de komende tijd het initiatief nemen tot een dergelijk onderzoek. Vanzelfsprekend
zal bij dit onderzoek voor zover mogelijk worden voortgebouwd op reeds voorhanden
rapporten en preadviezen. Voorts zal over de uitkomsten van het onderzoek
uitgebreide consultatie moeten plaatsvinden met betrokkenen en deskundigen
uit rechtspraktijk en wetenschap. Over de wijze waarop dit onderzoek verder
zal worden opgezet, en bijvoorbeeld de verhouding tot de door de leden van
de VVD-fractie genoemde onderzoeksagenda voor de rechtspleging, zullen wij
de Kamer uiteraard informeren.De leden van de VVD-fractie vestigden de aandacht op het feit dat in de
memorie van toelichting bij wetsvoorstel 24 651 wordt verwezen naar de
codificatie van het internationaal privaatrecht. Zij vragen naar de meest
recente stand van zaken met betrekking tot die codificatie en wensen te vernemen
of hier ontwikkelingen te verwachten zijn.De codificatie van het Nederlandse internationaal privaatrecht, waarvan
de voorgestelde eerste afdeling van de eerste Titel van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering een onderdeel vormt, bevindt zich in een vergevorderd stadium.
Grote delen van het Nederlandse internationaal privaatrecht zijn inmiddels
gecodificeerd. Genoemd kunnen worden het conflictenrecht inzake de naam, het
huwelijk, de persoonlijke betrekkingen tussen echtgenoten, het huwelijksvermogensregime,
de ontbinding van het huwelijk, de interlandelijke adoptie, levensonderhoud,
de bescherming van minderjarigen, internationale kinderontvoering, levensonderhoud,
erfrecht, rechtspersonen, trustrecht, verbintenissen uit overeenkomst en aspecten
van het vervoersrecht. In recente jaren zijn tot stand gekomen wetten ter
goedkeuring en uitvoering van het Haags Adoptieverdrag van 29 mei 1993 alsmede
wijzigingen in de Wet conflictenrecht namen en de Wet conflictenrecht huwelijk.
In de Tweede Kamer liggen, naast het gedeelte van het thans voorliggende wetsvoorstel
dat betrekking heeft op de rechtsmacht van de Nederlandse rechter, wetsvoorstellen
houdende regeling van conflictenrecht ter zake van afstamming, pensioenverevening
en niet-contractuele verbintenissen. Op 31 mei 2001 zal in werking treden
de zeer onlangs tot stand gekomen EG-verordening inzake de bevoegdheid en
de erkenning van beslissingen ter zake van echtscheiding en ouderlijke verantwoordelijkheid
(«Brussel II»). In voorbereiding zijn wetsvoorstellen inzake het
internationaal privaatrecht met betrekking tot het geregistreerd partnerschap
en het conflictenrecht inzake adoptie. Aan de Staatscommissie voor het internationaal
privaatrecht is voorts om advies gevraagd over de internationaal privaatrechtelijke
aspecten van de openstelling van het huwelijk voor personen van hetzelfde
geslacht. In voorbereiding zijn verder een wetsvoorstel inzake het internationaal
goederenrecht alsmede wetsvoorstellen ter goedkeuring en uitvoering van het
nieuwe Haagse Kinderbeschermingsverdrag van 19 oktober 1996 (Trb. 1997, 299).
Nederland heeft als eerste land het Haagse verdrag van 13 januari 2000 inzake
de internationale bescherming van meerderjarigen ondertekend. Ook dat verdrag
en de tot stand te brengen wettelijke regeling ter uitvoering ervan zullen
deel vormen van de codificatie. De werkzaamheden van de Staatscommissie aan
het sluitstuk van de codificatie van het internationaal privaatrecht, het
hoofdstuk met algemene bepalingen, vorderen gestaag. Nadat het advies over
dat hoofdstuk zal zijn ontvangen, zal een geconsolideerd voorstel voor wet
op het (materiële) internationaal privaatrecht worden opgesteld, waarin
de bestaande deelwetten worden ondergebracht. De geconsolideerde wet zal de
inhoud vormen van een afzonderlijk boek van het Burgerlijk Wetboek. Bij de
opstelling van dat geconsolideerde wetsvoorstel zullen de bestaande
wetten worden getoetst op consistentie, terminologie, doorwerking van de algemene
bepalingen, enz.Naar aanleiding van de vraag van deze leden waar de codificatie van het
civiele procesrecht in de visie van de regering op het toekomstig processtelsel
een plaats kan krijgen, merken wij het volgende op. Het spreekt vanzelf dat
het burgerlijk procesrecht in zijn algemeenheid thuishoort in het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering. Wat de plaatsing van het internationale civiele
procesrecht betreft, merken wij op dat om praktische redenen, uiteengezet
in de memorie van toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel, is gekozen
voor plaatsing in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Het materiële
en het formele internationaal privaatrecht worden dus opgenomen in twee verschillende
wetboeken. Dat laat onverlet dat de eerste afdeling van Titel 1 van dat Wetboek
een onderdeel vormt van de codificatie van het internationaal privaatrecht
en dat de verschillende onderdelen van die codificatie in onderlinge samenhang
tot stand worden gebracht. Wij komen hierop in het vervolg van deze nota nog
terug.De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de voorgestelde wijzigingen
niet ertoe mogen leiden dat minder ervaren procespartijen slachtoffer worden
van een te spoedige afhandeling van procedures. Deze leden wijzen erop dat
voor hen de toegankelijkheid van het proces en de rechtsbijstand van groot
belang zijn. Met de aan het woord zijnde leden achten wij de toegankelijkheid
van procedures van groot belang. Eén van de doelstellingen die met
het voorliggende wetsvoorstel worden nagestreefd is vergroting van de toegankelijkheid
van het procesrecht. Een andere doelstelling is te komen tot een snelle(re)
en efficiënt(er) ingerichte rechtsgang. Het is echter nadrukkelijk niet
onze bedoeling procedures té snel te laten verlopen. Zoals hiervoor
is uiteengezet mag het streven naar versnelling niet ten koste gaan van de
vereiste zorgvuldigheid. Met het oog hierop is de rechter bij de toepassing
van de versnellingsbepalingen telkens de ruimte gelaten uit het voorgevallene
een gevolgtrekking te maken die hij geraden acht. Daarbij zal de rechter in
voorkomende gevallen mee laten wegen dat een partij in persoon procedeert,
zodat niet hoeft te worden gevreesd dat de vernieuwingen en verbeteringen
die het wetsvoorstel brengt nadelig uitpakken voor een minder ervaren procespartij.Wij merken voorts nog op dat, voordat het wetsvoorstel in werking treedt,
het publiek door middel van een adequate voorlichtingscampagne zal worden
geïnformeerd over het nieuwe procesrecht. Daarbij zal worden benadrukt
dat procespartijen in het nieuwe model, meer dan thans het geval is, verantwoordelijkheid
dragen voor een efficiënt en vlot verloop van de procedure en dat zij
in de procedure ook op die verantwoordelijkheid kunnen worden aangesproken.De leden van de CDA-fractie vragen naar de ratio voor het vervallen van
de bepaling omtrent de bewijskracht van een partij-getuigeverklaring (thans
artikel 213 Rv). In zijn uitspraak van 27 oktober 1993 (NJ 1994, 534,
Dombo Beheer) heeft het EHRM met betrekking tot het oude partij-getuigeverbod
overwogen: «that as regards litigation involving opposing private interests,
«equality of arms» implies that each party must be afforded a
reasonable opportunity to present his case – including evidence –
under conditions that do not place him at a substantial disadvantage vis-à-vis
his opponent». In de onderhavige zaak bracht dit mee dat het partij-getuigeverbod
een schending van artikel 6 EVRM opleverde.Met het nieuwe bewijsrecht, dat op 1 april 1988 in werking trad, is het
partij-getuigeverbod opgeheven. Aan de bewijskracht van een partij-getuige
is evenwel nog een beperking verbonden: een verklaring van een partij-getuige
kan omtrent door haar te bewijzen feiten geen bewijs te haren
voordele opleveren, tenzij de verklaring strekt tot aanvulling van onvolledig
bewijs (zie het huidige artikel 213, eerste lid, Rv). Deze beperking ten aanzien
van de partij-getuige kan evenwel ook een«substantial disadvantage vis-à-vis
his opponent» opleveren. Immers, een partij-getuige met bewijslast dient
over steunbewijs te beschikken, een partij-getuige zonder bewijslast niet,
terwijl beide getuigen eenzelfde belang bij de vaststelling van de (on)juistheid
van de litigieuze feiten hebben. Bovendien blijft op dit vlak het onderscheid
gehandhaafd tussen enerzijds rechtspersonen en verzekeraars, die een medewerker
of een direct betrokkene als gewone getuige kunnen presenteren, en anderzijds
natuurlijke personen, die niet anders dan als partij-getuige een verklaring
kunnen afleggen.Op deze gronden verdient het de voorkeur dat het dwingende voorschrift
van artikel 213, eerste lid, Rv vervalt. Dit betekent echter niet dat een
partij met niets anders dan een verklaring als getuige de zaak altijd naar
haar hand zou kunnen zetten. Krachtens de hoofdregel van artikel 2.8.4, tweede
lid, is en blijft het aan de rechter om die verklaring te wegen. De rechter
zal daarbij rekening houden met alle omstandigheden van het geval, waaronder
zeker ook het feit dat de verklaring is afgelegd door een partij-getuige.
Hierdoor kunnen, in lijn met het Dombo-arrest, zowel voor de partijgetuige
als voor de andere partij onrechtvaardigheden worden vermeden.Door de leden van de CDA-fractie is voorts gevraagd waarom de zogenoemde
désaveu-procedure in het wetsvoorstel niet terugkeert. De beantwoording
van deze vraag is in deze nota geplaatst bij de beantwoording van de vragen
die door de leden van de fracties van GPV en RPF zijn gesteld over de désaveu-procedure
(zie hierna bij de beantwoording van de vragen betreffende de negende afdeling
van de tweede titel).3. UitgangspuntenDe leden van de PvdA-fractie vragen of de rechter ten aanzien van «complexe
zaken» niet te veel invloed kan uitoefenen op het verloop van de procedure.
Zij vragen de regering aan te geven op wat voor wijze en in welke gevallen
partijen in dergelijke zaken zeggenschap hebben over het verloop van de procedure,
dit met inachtneming van de geschetste actievere rol van de rechter. In het
verlengde van deze vragen ligt de vraag van de leden van de VVD-fractie of
het wetsvoorstel wel voldoende ruimte laat, als de procespartijen dat wensen,
voor oplossingen op maat, in het bijzonder de mogelijkheid om ten overstaan
van de rechter procesafspraken te maken.In de voorgestelde regeling, die meer dan de huidige is afgestemd op «bulkzaken»,
is nadrukkelijk plaats ingeruimd voor overleg tussen partijen en de rechter
omtrent het procesverloop. Partijen kunnen deze ruimte benutten voor het maken
van procesafspraken. Aldus kunnen partijen, juist ook in de complexe zaken,
zeggenschap uitoefenen over het verloop van de procedure. Het reeds bekende
instituut van de comparitie na antwoord biedt niet alleen gelegenheid aan
de rechter om te bezien of een snelle afdoening mogelijk is, maar verschaft
ook aan partijen de mogelijkheid om de rechter in een vroeg stadium van het
geding hun wensen kenbaar te maken ten aanzien van procesrecht op maat. Nadat
eiser en gedaagde in dagvaarding, respectievelijk de conclusie van antwoord
hun standpunten naar voren hebben gebracht is de zaak in voldoende mate voorbereid
voor bespreking van het verdere verloop van geding. Van de rechter mag worden
verwacht dat hij ter comparitie met partijen overleg voert over de verdere
mogelijkheden om de procedure af te handelen (zie de memorie van toelichting
bij artikel 2.4.8, blz. 112). Daarbij zal de rechter een eenparig gemotiveerd
verzoek van partijen in de regel niet snel naast zich neer kunnen leggen. Met een bij nota van wijziging in te voegen nieuwe bepaling (artikel 2.8.43a)
vindt op dit vlak bovendien een uitbreiding plaats. De nieuwe bepaling opent
de mogelijkheid om ook na afloop van een voorlopig getuigenverhoor een comparitie
van partijen te doen plaatsvinden. Aldus krijgen partijen in een vroeg stadium
de gelegenheid om met de rechter te spreken over de verdere behandeling van
zaak, alsook de mogelijkheden van een schikking. Eventueel tot stand gebrachte
procesafspraken kunnen in een proces-verbaal worden vastgelegd. Wij verwijzen
op dit punt verder naar de toelichting op artikel 2.8.43a in de nota van wijziging.Voorts verdient in dit verband aandacht het onlangs vastgestelde landelijk
rolreglement voor de civiele rol bij de rechtbanken. Ingevole artikel 1.3
van dit uniform rolreglement kunnen procespartijen vóór de eerste
roldatum eenstemmig de rechter verzoeken een van het rolreglement afwijkende
procesvoering toe te staan. De rechter volgt partijen in hun voorstel, tenzij
dit in strijd is met de wet of de goede procesorde, dan wel leidt tot een
onredelijke vertraging van de procedure. Aldus wordt naar ons oordeel aan
partijen ook in complexere zaken voldoende zeggenschap gegeven over het verloop
van de procedure. Daarnaast voorziet het rolreglement in de mogelijkheid verlenging
van een termijn te verzoeken op grond van een «klemmende reden»
(artikel 1.10 in verbinding met artikel 2.8). Deze weg staat open indien slechts
één van de partijen een andere procesvoering wenst.De vragen van de leden van de PvdA-fractie naar een fundamentele herbezinning
op het burgerlijk procesrecht, naar de thans reeds lopende ontwikkelingen
op het gebied van het procesrecht en de codificatie van het ipr zijn hiervoor
onder 1 reeds aan de orde gekomen, zodat wij op deze plaats menen met een
verwijzing daarnaar te mogen volstaan.Met de leden van de PvdA-fractie zijn wij het eens dat de eisen van deze
tijd nopen tot een actievere rol van de rechter, zoals in het wetsvoorstel
voorzien. Op de daaraan gekoppelde vragen van deze leden over de werklast
van de rechter, de capaciteit, en de productiemeting, gaan wij als volgt in.De ruimte die de rechter heeft voor de behandeling van zijn zaken, is
verwerkt in de normen van het werklastmetingssysteem van de rechtspraak, het
zogenoemde Lamicie-systeem. Deze normen, die inmiddels geaccordeerd zijn door
de Presidentenvergadering en het Landelijk Overleg van de Coördinerende
Kantonrechters (LOCK), vormen de maatstaf voor de hoeveelheid mensen en middelen
die nodig zijn om binnen een redelijke termijn en op verantwoorde wijze bepaalde
type zaken te kunnen afhandelen. In het systeem zijn geen indicatoren voor
de kwaliteit van de uitspraken opgenomen. Om te voorkomen dat de gerechten
alleen bestuurd en geprikkeld worden volgens een systeem van werklastmeting,
productie en productiviteit – met een eenzijdige nadruk op de cijfers –
is binnen het programma Versterking Rechterlijke Organisatie een project Kwaliteit
in het leven geroepen, dat ten behoeve van de gerechten instrumenten ontwikkelt
om de professionele kwaliteit die door en binnen de organisatie wordt geleverd
te kunnen beoordelen en waar nodig te verbeteren. Zo komt er een bredere basis
beschikbaar voor de verdeling van het budget over de verschillende gerechten,
waarbij geleverde productie en geleverde kwaliteit samen het criterium zullen
vormen. Kwaliteitszorg vloeit daarnaast ook voort uit het pVRO-project Personeelsbeleid,
dat bezig is nieuw personeelsbeleid te ontwikkelen, gericht op het verbeteren
van de leidinggevende kwaliteiten binnen de gerechten, het stimuleren van
medewerkers tot betere prestaties, het bieden van ontplooiingskansen aan rechterlijk
en niet-rechterlijk personeel en het vergroten van de arbeidssatisfactie.Om in de toekomst de inzet van voldoende ervaren rechters te waarborgen
wordt op het departement een pakket van maatregelen ontwikkeld in de sfeer
van werving, selectie en opleiding. Hierdoor kunnen rechters actiever en sneller
worden geworven en ingezet. Wij wijzen voorts op het fungeren van de zogeheten «vliegende brigade»,
bestaande uit stafjuristen en rechters, die tijdelijk is ingesteld om thans
bestaande werkvoorraden bij de civiele sectoren van de rechtbanken weg te
werken en in de toekomst de stijging van het aantal af te handelen zaken op
te vangen die zich zal voordoen vanaf het moment dat de rechter een actiever
rolbeleid gaat voeren.De leden van de VVD-fractie hebben in het verslag een aantal uitgangspunten
geformuleerd voor de vormgeving van het civiele procesrecht. In deze uitgangspunten
kunnen wij ons in grote lijnen goed vinden. Nadere uitwerking van die uitgangspunten
zal moeten plaatsvinden in het kader van de aangekondigde herbezinning op
het procesrecht.De leden van de VVD-fractie vragen of de regering heeft overwogen om te
komen tot één procesgang in eerste aanleg met elementen uit
zowel de dagvaardings- als de verzoekschriftprocedure. Volgens de leden van
de fractie van het CDA verdient een serieuze poging om deze beide procedurevormen
tot één samen te smeden alle aanbeveling.Naar aanleiding hiervan merken wij het volgende op. Bij de voorbereiding
van het wetsvoorstel hebben wij de vraag onder ogen gezien of de dagvaardings-
en verzoekschriftprocedure tot één, uniforme rechtsgang zouden
moeten worden samengebracht. Onze slotsom op dit punt was dat het de voorkeur
verdient in het wetsvoorstel het onderscheid tussen beide procedurevormen
vooralsnog te handhaven. De afwegingen die daarbij een rol hebben gespeeld,
waarvan in het nader rapport (blz. 2–4) en in de memorie van toelichting
(blz. 8–9) verslag is gedaan, kunnen als volgt worden samengevat:– de onderscheiden zaken verschillen nog immer van aard en laten
zich niet aanstonds zonder bezwaren in één en hetzelfde processuele
regime gieten. Vooralsnog blijft derhalve behoefte bestaan aan differentiatie;– er bestaan nog allerlei (praktische) verschillen tussen beide
rechtsgangen. In de verzoekschriftprocedure bestaat voor partijen geen recht
op het nemen van conclusies van repliek en dupliek of op gelegenheid voor
pleidooien. In de dagvaardingsprocedure hebben partijen daarop in bepaalde
gevallen wèl recht. Mede naar aanleiding van opmerkingen van de leden
van verschillende fracties wordt de betekenis van de conclusies van repliek
en dupliek en de pleidooien in het wetsvoorstel nader geaccentueerd. Voorts
kan in dit verband worden gewezen op de keuze van de wijze van procesinleiding:
dagvaarding of verzoekschrift. De keuze voor één wijze van procesinleiding
heeft ook voor de praktijk vanzelfsprekend zeer grote gevolgen. Het wegnemen
van de verschillen tussen de beide procedurevormen vergt derhalve nog lastige
keuzen en veel uitwerking, die niet op korte termijn gerealiseerd kan worden;– in de literatuur heerst (nog) geen overeenstemming omtrent de
invulling van een nieuwe, eenvormige rechtsgang;– de behoefte voor samensmelting is afgenomen ten gevolge van de
wisselbepalingen en de teruggedrongen verschillen tussen dagvaardings- en
verzoekschriftprocedure.Op basis hiervan hebben wij nu niet gekozen voor eenmaking maar voor harmonisering
op dit terrein, om vervolgens aan de hand van de ervaringen die met het nieuwe
procesrecht worden opgedaan te bezien welke verdere stappen op de ingeslagen
weg van harmonisering mogelijk zijn. Wij voegen hieraan thans toe dat, zoals
wij reeds hebben opgemerkt, de mogelijkheid van de door de aan het woord zijnde
leden bepleite vorming van één procesgang zal worden onderzocht
in het kader van de voortgaande herbezinning op het burgerlijk procesrecht.Overigens houdt onze keuze om de dagvaardings- en de verzoekschriftprocedure
thans (nog) niet in één uniforme regeling onder te brengen,
geen verband met de autonomie van partijen in de dagvaardingsprocedure, zoals
de leden van de CDA-fractie op blz. 8 van het verslag veronderstellen.
Het aanvankelijk op de partij-autonomie gebaseerde onderscheid tussen beide
procedurevormen in termen van contentieuze en voluntaire jurisdictie is immers
in de loop ter jaren reeds vervaagd. Voorts behelst de modernisering van het
procesrecht in dit wetsvoorstel nadrukkelijk ook modernisering van de verhouding
tussen de rechter en partijen. In memorie van toelichting is hierop reeds
ingegaan (zie§ 3.3); hieronder zal ook nog op dit onderwerp worden
ingegaan.In antwoord van de overige vragen van de leden van de VVD-fractie in dit
kader merken wij op dat juist doordat onnodige verschillen tussen de dagvaardings-
en de verzoekschriftprocedure zijn teruggedrongen, er meer duidelijkheid over
het verloop van die procedures zal ontstaan, zodat de rechtszekerheid juist
wordt gediend. In dit verband wijzen wij ook nog op de wisselbepalingen, die
de gevolgen van mogelijke onzekerheid omtrent de openstaande rechtsgang kunnen
corrigeren. De criteria aan de hand waarvan moet worden bepaald of een zaak
met een verzoekschrift of met een dagvaarding moet worden ingeleid, zijn opgenomen
in artikel 3.1.1, tweede lid: met een verzoekschrift worden ingeleid de zaken
ten aanzien waarvan dit uit de wet voortvloeit. Het materiële criterium
dat in het huidige artikel 429b Rv is genoemd, komt te vervallen. Daaraan
is geen behoefte meer, omdat in de wetgeving sinds de invoering van de twaalfde
titel in 1970 meer orde in de afbakening tussen de dagvaardings- en verzoekschriftprocedure
is aangebracht.De vraag van de leden van de VVD-fractie naar een mogelijk ander onderscheid,
dat rekening houdt met het belang of de bewerkelijkheid van de zaak, opdat
maatwerk kan worden geleverd, rekenen wij tot één van de onderwerpen
die bij de voortgaande herziening van het burgerlijk procesrecht nog de aandacht
verdienen. In dat kader zullen wij daarop nog terugkomen.De leden van de fracties van VVD, D66, GPV/RPF en SGP vragen om in te
gaan op de verhouding tussen het wetsvoorstel en de alternatieve geschillenbeslechting,
die een waardevol instrument vormt ter voorkoming van procedures. Dienaangaande
wijzen wij erop dat momenteel – zonder dat daarvoor een wettelijke basis
nodig is – door het kabinet verschillende initiatieven op het terrein
van alternatieve geschilafdoening worden ontplooid. In november 1999 hebben
wij de beleidsbrief ADR 2000–2002 uitgebracht, waarin wij onze visie
op de rol van de overheid bij de introductie van mediation in het rechtssysteem
en de concrete beleidsvoornemens voor deze kabinetsperiode uiteen hebben gezet
(kamerstukken II 1999–2000, 26 352, nr. 19). Uw Kamer heeft in
februari jl. met deze beleidsvoornemens ingestemd (kamerstukken II 1999–2000,
26 352, nr. 22).Hoofddoelstelling van de voornemens is na te gaan of structurele voorzieningen
bij de rechterlijke organisatie en binnen het stelsel van de gesubsidieerde
rechtsbijstand voor doorverwijzing naar mediators bestaansrecht hebben. Daartoe
worden bij vijf gerechten doorverwijzingsprojecten gestart. Inmiddels zijn
drie deelprojecten van start gegaan: bij de rechtbank Arnhem wordt doorverwezen
in civiele zaken en familiezaken, de rechtbank Zwolle verwijst door in bestuursrechtelijke
conflicten en de rechtbank Utrecht in civielrechtelijke (handels)zaken. Amsterdam
(bestuurssector) en Assen (familiesector en kantongerecht) volgen later dit
jaar. Binnen het stelsel van rechtsbijstand zullen eveneens bij enkele stichtingen
rechtsbijstand doorverwijzingsprojecten worden gestart. Deze zijn nog in voorbereiding.
Doorverwijzing ter zitting dan wel voorafgaande aan een gerechtelijke procedure
is mogelijk zonder nadere wettelijke voorzieningen.Naast de doorverwijzingsprojecten wordt een onderzoek opgezet naar de
praktijk van mediation in vergelijkbare rechtssystemen en zal een inventarisatie
plaatsvinden van de aard en omvang van de praktijk van bindend advies en arbitrage. Buiten deze door de overheid geïnitieerde initiatieven, bestaat een
ruime praktijk van door de markt zelf opgezette trajecten, die mogelijkheden
bieden conflicten buiten de rechter om af te doen.Gezien het feit dat ook zonder wettelijke basis talloze initiatieven (waaronder
die van de overheid) op het gebied van alternatieve geschilafdoening kunnen
worden ontplooid en het feit dat de door de overheid geïnitieerde projecten
nu juist tot doel hebben na te gaan of structurele voorzieningen in de justitiële
infrastructuur bestaansrecht hebben, is het vooralsnog niet noodzakelijk nadere
wettelijke voorzieningen te treffen. Niettemin kan aan de aan het woord zijnde
leden worden toegegeven dat een beschouwing over ADR in de memorie van toelichting –
die overigens dateert van enige tijd voordat de beleidsvorming op dit terrein
was uitgekristalliseerd – geenszins had misstaan.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie naar de afschaffing van het
verplichte procuraat gaan wij als volgt in. Eind 1999 is het onderzoek naar
de Organisatorische Gevolgen Afschaffen Procuraat (project OGAP) afgerond.
Dat onderzoek heeft uitgewezen dat de meerwaarde van de activiteiten van de
procureur betrekkelijk is. De meerwaarde zit met name in het stroomlijnen
van de correspondentie met de rechtbank (fuik- en verspreidingsfunctie) en
het informeren. De werkzaamheden zijn naar hun aard administratief en logistiek
en niet juridisch-inhoudelijk. Op basis hiervan houden wij vast aan het eerdere
kabinetsbesluit om het verplicht procuraat af te schaffen, daarbij echter
in aanmerking nemende dat dit proces de nodige organisatorische implicaties
heeft en nog de nodige tijd in beslag zal nemen. Zo zal er een landelijk advocatentableau
en een landelijk rekening-courantstelsel moeten worden ingericht en zullen
de bedrijfsprocessen moeten worden aangepast, gevolgd door standaardisering
en uniformering van werkwijzen. Gezien al deze randvoorwaardelijke voorzieningen
is het niet mogelijk om de afschaffing van het verplicht procuraat nog in
dit wetsvoorstel mee te nemen.De leden van de VVD-fractie vragen om in financiële termen aan te
geven welke kosten nu op de regering drukken ten gevolge van de huidige burgerlijke
procesvoering. Voorts wensen deze leden inzicht in de omvang van de productie
van de rechterlijke macht.Adequate managementinformatie over de kosten van de huidige burgerlijke
procesvoering ontbreekt. Dat is ook inherent aan de wijze waarop de budgetten
aan de gerechten worden toegewezen. Vanwege het concept integraal management
binnen de rechterlijke organisatie is het op mijn departement niet bekend
hoe de arrondissementen de aan hen verstrekte budgetten intern verder verdelen
over de verschillende sectoren binnen de rechtbank.Het streven is om in de toekomst op basis van het werklastmetingssysteem
Lamicie de kostprijs per zaak te kunnen berekenen. Maar ook dan zal slechts
sprake zijn van een normkostprijs per zaak, hetgeen nog niets zegt over de
werkelijke kostprijs.Wat de baten van de herziening van de burgerlijke procesvoering betreft
gaat het in de eerste instantie niet zo zeer om besparingen binnen de rechterlijke
organisatie. In de memorie van toelichting (blz. 19) is al aangegeven dat
de herziening van het burgerlijke procesrecht voor de werklast van de rechter
en de ondersteuning zowel verzwarende als verlichtende effecten heeft. Een
belangrijke maatschappelijke effect dat wij met de herziening willen bereiken
is versnelling en vereenvoudiging van de civiele procedure. Eerdere ramingen
van een werkgroep van ons ministerie laten zien dat de baten voor de maatschappij
in de orde van enkele miljarden guldens haalbaar zijn, indien de civiele,
administratieve en strafrechtspleging ingrijpend verbeterd worden (Rechtspraak
en Rechtshandhaving, Maatschappelijke effecten van Verbetering, Ministerie
van Justitie, 1998). Om verkorting van de doorlooptijden te realiseren is een forse –
zij het een incidentele – uitbreiding van de capaciteit nodig. Het WODC
heeft onlangs onderzoek gedaan naar het extra werk dat rechtbanken, en als
afgeleide daarvan gerechtshoven, zullen moeten verrichten ten gevolge van
geplande maatregelen die tot een kortere doorlooptijd in civiele handelszaken
moeten leiden (R.J.J. Eshuis en M.N. van Es, Werklast versnelling handelszaken,
WODC 2000).De hiervoor reeds genoemde «vliegende brigade», waarin inmiddels
is voorzien om rechtbanken te helpen bij het afdoen van de lopende zaken,
is in de huidige omvang niet voldoende om de hoeveelheid extra zaken volledig
weg te werken. In nauw overleg met de rechterlijke macht zal worden onderzocht
wat de omvang van de extra capaciteitsbehoefte is.De leden van de CDA-fractie menen dat de regering er goed aan had gedaan
meer principiële wegen te bewandelen. Daarbij geven deze leden aan uiteindelijk
een ontwikkeling voor te staan naar volledige integratie van burgerlijk procesrecht
en bestuursprocesrecht, die zij overigens nu nog te hoog gegrepen vinden.
Op drie manieren kan thans reeds, zo menen deze leden, naar dit doel worden
toegewerkt. In de eerste plaats door binnen het burgerlijk procesrecht de
dagvaardings- en verzoekschriftprocedure in elkaar te schuiven, op welk onderwerp
wij in het voorgaande reeds uitvoerig zijn ingegaan. In de tweede plaats door
het hele stelsel zoveel mogelijk congruent te laten lopen met de Awb-procedures
en in de derde plaats door de grootst mogelijke concordantie na te streven
tussen Rv en Awb. Met verve betogen deze leden dat, zeker op termijn, een
uniformering van beide processtelsels mogelijk zou moeten zijn, al is deze
thans ook volgens deze leden wellicht nog te verstrekkend. Daarbij zou voor
deze leden het procesmodel van de Awb voor het eindresultaat model kunnen
staan. Op dit punt zouden wij niet vooruit willen lopen op de hiervoor aangekondigde
herbezinning op het burgerlijk procesrecht, waarbij dit onderwerp één
van de belangrijke onderdelen zal moeten uitmaken. Zonder ook maar iets aan
de kracht van de door deze leden gehanteerde argumenten te willen afdoen,
stellen wij overigens wel vast dat bijvoorbeeld Vranken, die ook door deze
leden genoemd wordt als zeer gezaghebbend voorstander van herbezinning, zich
een voorstander heeft betoond van één civiele dagvaardingsprocedure.
Daarmee zou, zoals ook in het verslag wordt onderkend, verdere harmonisatie
met het bestuursprocesrecht niet eenvoudiger worden. Wat het laatste element
betreft, de concordantie tussen Rv en Awb op het niveau van afzonderlijke
artikelen, menen wij enerzijds dat het inderdaad goed is om steeds na te gaan
wat de grond is voor verschillen tussen de beide regelingen, maar merken wij
anderzijds op dat het steven naar een letterlijk gelijkvormige redactie voor
ons geen doel op zich vormt. Uniformering van redactie is vooral daar van
belang waar verschillen tussen Rv en Awb voor de praktijk verwarrend en daarmee
belastend kan zijn.Ook de leden van de fracties van D66 en SGP vragen of het wetsvoorstel
niet verder had moeten gaan op het punt van de harmonisatie van burgerlijk
procesrecht en bestuursprocesrecht. Wij menen dat dit niet het geval is. Afgezien
van de hiervoor reeds genoemde mogelijkheid dat in de toekomst één
civiel procesmodel wordt ontwikkeld en dat dit kan worden geharmoniseerd met
het Awb-model, heeft bij het opstellen van hoofdstuk 8 van de Awb waar mogelijk
reeds afstemming met het burgerlijk procesrecht en het strafprocesrecht plaatsgevonden,
zoals op het punt van wraking en verschoning, de herstelbepalingen van artikel
96a Rv en 8:71 Awb en op onderdelen van het bewijsrecht. In dit wetsvoorstel
heeft verdere harmonisatie nog plaatsgevonden op het punt van het optreden
van gemachtigden, de regeling van enkelvoudige en meervoudige kamers en op
het punt van termijnen. Nadere harmonisatie zal nog plaatsvinden op het punt
van openbaarheid van uitspraken en wraking (zie hierover de memorie van toelichting,
blz. 9–10). Wij merken nog op dat verdere afstemming op het bestuursprocesrecht op
meer fundamenteel niveau ook wordt bemoeilijkt doordat ook in het bestuursprocesrecht
de ontwikkelingen niet stil staan. Er is een discussie op gang gekomen over
de grondslagen – met name over het aanknopen bij het besluit –,
waarvan nog niet duidelijk is wat de uitkomst zal zijn (zie daarover bijvoorbeeld
N. Verheij, Van besluit naar vordering, in: M. A. Heldeweg e.a., Uit
de school geklapt, opstellen uit Maastricht, Den Haag 1999).De leden van de D66-fractie vragen de regering nader in te gaan op de
ontwikkeling van «echtrechtconferenties». Dienaangaande merken
wij het volgende op. Enige tijd geleden is door de Stichting «Op kleine
schaal» en het bureau WESP een subsidieaanvraag ingediend voor de landelijke
invoering van echtrechtconferenties in het kader van de beslechting van geschillen
(in verband met strafrechtelijk gedrag) tussen personen. Met vertegenwoordigers
van genoemde organisaties zijn gesprekken gevoerd over deze subsidieaanvraag.
Van de zijde van het ministerie is daarbij aangegeven dat het onmogelijk is
de landelijke invoering van echtrechtconferenties te financieren, maar dat
er wel bereidheid bestaat enkele projecten met echtrechtconferenties, waaronder
een op scholen, te financieren en ook te evalueren. Op die wijze kan ook duidelijk
worden of echtrechtconferenties bestaansrecht hebben, passen in de Nederlandse
(rechts)cultuur en kunnen dienen als een alternatief voor aangifte of rechtspraak
bij strafrechtelijk handelen. Het ministerie is thans in afwachting van een
projectopzet met begroting.De leden van de fractie van D66 stellen de verhouding aan de orde van
de rechter en partijen en hun advocaten. Naar de mening van deze leden moet
het burgerlijk procesrecht zowel de rechter als de partijen en hun advocaten
instrumenten aanreiken om elkaar aan te spreken op verantwoordelijkheden.In het voorgestelde stelsel geschiedt de naleving van de processuele plichten
van partijen (en hun advocaten) niet voornamelijk door middel van strikte
en scherpe sancties. Het voorgestelde stelsel biedt daarmee ruimte voor de
flexibiliteit die nodig is om rekening te houden met, bijvoorbeeld, de aard
van de zaak of de hoedanigheid van procespartijen. Tevens wordt daarmee recht
gedaan aan het dynamische karakter van het civielrechtelijke proces. De inhoud
van het (feitelijk) debat is niet een bij de aanvang van de procedure vastomlijnd
gegeven, maar komt in die procedure tot ontwikkeling aan de hand van de procesverrichtingen
van partijen.Intussen zijn wij met de leden van de fractie van D66 van oordeel dat
de verhouding tussen partijen onderling en tussen partijen en de rechter niet
gekenmerkt moet worden door vrijblijvendheid. De betrekkelijke vrijblijvendheid
waarmee partijen onder het huidige burgerlijk procesrecht hun procestactiek
nog kunnen bepalen, dient te worden vervangen door een andere benadering waarbij
de processeule verantwoordelijkheden van partijen (meer) voorop komen te staan.
In het wetsvoorstel wordt aan deze gedachte invulling gegeven door een model
waarbij partijen vooraf niet de zekerheid hebben dat na de conclusie van antwoord
nog een schriftelijke ronde plaatsvindt, gevolgd door pleidooi. Deze onzekerheid
ontmoedigt partijen het kruit droog te houden en zal partijen aansporen de
nieuwe processuele mededelingsplichten van artikel 2.3.1, derde lid, en artikel
2.4.4, vijfde lid, serieus te nemen. Deze prikkel treft partijen direct in
hun procesbelang en zal daardoor zeker zo doeltreffend kunnen zijn als een
sanctie van meer punitieve aard.Een transponeringstabel met bepalingen van het thans geldende wetboek
en de voorgestelde bepalingen is bijgevoegd. 7. Gevolgen voor de rechterlijke organisatieOp de vragen van de leden van de D66-fractie over de openbaarheid van
de terechtzitting gaan wij als volgt in. De openbaarheid van de terechtzittingen
is geregeld in internationale regelgeving, in de Grondwet en in andere nationale
bepalingen. De belangrijkste daarvan zijn artikel 6 EVRM, artikel 14 IVBPR,
artikel 121 Grondwet en artikel 1.3.9 NRv. Gezien het feit dat de openbaarheid
op deze wijze is gegarandeerd, hoeft dit beginsel naar ons oordeel in het
burgerlijk procesrecht niet duidelijker te worden geaccentueerd. Dat zou niets
toevoegen aan de reeds bestaande regelgeving. Het leidt geen twijfel dat aan
de Nederlandse rechtspleging het uitgangspunt ten grondslag ligt dat terechtzittingen
in het openbaar worden gehouden.De openbaarheid kan onder meer worden gerealiseerd door het toelaten van
publiek tijdens de terechtzitting, het maken van verslagen door de schriftelijke
pers, radio- en televisie-uitzendingen en het toepassen van internet. In de
wet staat niet aangegeven door welk medium de openbaarheid moet worden gerealiseerd.
Dat betekent dus ook dat geen enkel medium wordt uitgesloten.Het doel van openbaarheid is controle van de rechter en – in strafzaken –
het openbaar ministerie. Tijdens een zitting spelen echter ook derden een
rol. Indien de openbaarheid bijvoorbeeld wordt gerealiseerd door de televisie
of door internet, is de privacy van deze derden in het geding.Er moet daarom in concrete gevallen een afweging worden gemaakt tussen
het recht op privacy en het recht op openbaarheid. Deze belangenafweging wordt
door de voorzitter van de terechtzitting gemaakt. Hij bepaalt de orde in de
rechtszaal. Overigens kan in dit verband erop worden gewezen dat tussen het
toelaten van tv en internet in dit opzicht geen principieel verschil bestaat.
In beide gevallen worden door een camera opnamen gemaakt van de terechtzitting
die door middel van een beeldscherm ter kennis van derden worden gebracht.Om te voorkomen dat er niet verklaarbare verschillen in het al dan niet
toelaten van tv-camera's ontstaan, is door de Presidentenvergadering een richtlijn
opgesteld, die bij brief van 3 mei 1999 (kamerstukken II, 26 200 VI,
nr. 47) aan de Tweede Kamer is toegezonden. Deze richtlijn bevat onder meer
instructies over het maken van filmopnamen in het gerechtsgebouw; de behandeling
van verzoeken tot het maken van opnamen; de camera-opstelling in de rechtszaal,
het maken van film- en geluidsopnamen van de vaste procesdeelnemers, het maken
van film- en geluidsopnamen van de niet beroepsmatige procesdeelnemers en
het maken van interviews.Dit onderwerp is uitgebreid behandeld tijdens het algemeen overleg met
de Vaste Commissie voor Justitie van 21 februari 2000. Tijdens dit overleg
is er op gewezen dat er geen wetgeving is vereist om tv- of internetcamera's
(webcams) in de rechtszaal toe te laten. Tevens is er op gewezen dat nadere
regulering van de afweging tussen het recht op openbaarheid en het recht op
privacy aan de rechtsprekende macht dient en kan worden overgelaten. Er is
momenteel geen reden om op dit standpunt terug te komen.8. EvaluatieDe leden van de PvdA-fractie wijzen er terecht op dat wetgevingsevaluatie
niet kan afdoen aan het grote belang om voortdurend contact te houden met
de praktijk, teneinde eventuele knelpunten te signaleren en uit de weg te
ruimen. Naast de aangekondigde evaluatie zullen dan ook zeker de contacten
met de praktijk worden onderhouden en waar nodig verdiept, niet alleen om
aan de dag tredende knelpunten op te merken, maar ook om te bezien op welke
wijze het procesrecht voor burgerlijke zaken verder kan worden verbeterd. ARTIKELENEerste titel. Algemene bepalingenEerste afdelingArtikel 1.1.1De leden van de VVD-fractie merken op dat het voorgestelde artikel verwijst
naar rechtsmachtbepalingen van verdragen. De rechtsmacht wordt – zo
stellen zij – niet alleen door deze bepalingen, maar ook door in het
voorstel opgenomen bepalingen beheerst. Hierdoor is de rechtsmacht in zaken
met internationale aspecten niet direct kenbaar uit het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering noch uit de toepasselijke verdragsbepalingen. Voor het bepalen
van de rechtsmacht is kennisname van beide bronnen noodzakelijk. Uit oogpunt
van kenbaarheid van het recht valt volgens hen een volledige codificatie van
internationaal privaatrechtelijke bepalingen te prefereren. Staat een dergelijke
codificatie op stapel? Worden de voorliggende bepalingen omtrent internationaal
privaatrechtelijke rechtsmacht hierbij betrokken, zo vragen deze leden.Wij denken niet, zoals deze leden, dat een aanpak neerkomend op incorporatie
van verdragsteksten in de Nederlandse regelgeving inzake het internationaal
privaatrecht, bevorderlijk zou zijn voor de kenbaarheid van de beide soorten
bronnen. Voor de lezer van een wetstekst zou dan immers niet aanstonds duidelijk
zijn of een bepaling afkomstig is uit een verdrag dan wel of zij deel uitmaakt
van de interne wetgeving. Voor de interpretatie van een verdragsbepaling zal
men onder omstandigheden te rade moeten gaan bij de officiële toelichting
op het verdrag dan wel de voorbereidende stukken. Het is daarom belangrijk
dat een verdragsbepaling gemakkelijk als zodanig kan worden herkend. Een andere
reden om bepalingen uit verdragen niet in de wet te incorporeren, is gelegen
in de omstandigheid dat men voor de beoordeling van een rechtsvraag veelal
niet alleen de geciteerde bepalingen, maar ook nog andere bepalingen uit hetzelfde
verdrag zal moeten raadplegen. Mede in verband hiermee is bij de codificatie
als uitgangspunt gekozen dat verdragsbepalingen niet als zodanig in de Nederlandse
wetstekst worden opgenomen. Wel wordt op plaatsen waar zulks passend is, uitdrukkelijk
verwezen naar de titels van verdragen, met vermelding van de Tractatenbladnummers.
Dezelfde benadering is gekozen in enige andere moderne codificaties van het
internationaal privaatrecht. Overigens is in het aan de orde zijnde artikel
1.1.1. volstaan met een simpele verwijzing naar de verdragen op het onderhavige
gebied, die zeer talrijk zijn. De vermelding van een veelheid van verdragstitels
zou het voor de raadpleger van de wet niet eenvoudiger maken om de bepalingen
te vinden die hij zoekt. Wij wijzen ten slotte op een ander bezwaar van een
uitputtende opsomming van verdragen. Een dergelijke opsomming moet volledig
blijven, hetgeen de noodzaak meebrengt van frequente wetswijzigingen. Wij
menen daarom dat er goede gronden zijn om in dit artikel te kiezen voor een
simpele reminder dat er op het terrein van de
rechtsmacht verdragen zijn. In de toelichting zijn de belangrijkste verdragen
vermeld. Opgemerkt zij verder dat gespecialiseerde tekstbundels verkrijgbaar
zijn, waarin de op dit terrein geldende verdragsteksten zijn opgenomen en
op systematische wijze gerubriceerd.De leden van de D66-fractie verwijzen naar de passages in de memorie van
toelichting over de plaatsing van de voorgestelde regeling van de rechtsmacht
in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Zij brengen in herinnering
dat bij de behandeling van het wetsvoorstel 24 651 diverse fracties hebben
gevraagd waarom niet is gewacht totdat de codificatie van het internationaal
privaatrecht meer vorm heeft gekregen. Consequentie van het opnemen
van de regeling van de rechtsmacht in het voorliggende wetsvoorstel is immers
dat dit onderwerp later niet in de codificatie wordt opgenomen. De praktijk
zou erbij gebaat kunnen zijn wanneer belangrijke regels van het internationaal
privaatrecht in hun geheel in eenzelfde wettekst worden opgenomen. In het
wetsvoorstel 24 651 werd gesproken over de op handen zijnde codificatie
van het internationaal privaatrecht. In het onderhavige wetsvoorstel wordt
hier niet meer over gesproken. De leden van de D66-fractie vragen wat op dit
moment de stand van zaken met betrekking tot de codificatie van het internationaal
privaatrecht is.De voorgestelde eerste afdeling van de eerste Titel van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering vormt een onderdeel van de in ontwikkeling zijnde
codificatie van het Nederlandse internationaal privaatrecht. Een overzicht
van de stand van zaken met betrekking tot deze codificatie is hiervoor reeds
gegeven naar aanleiding van een vraag van de leden van de VVD-fractie hieromtrent
(zie § 1). Daar werd aangegeven dat de totstandkoming van de bedoelde
codificatie zich thans in een vergevorderd stadium bevindt. Deze stand van
zaken vormt op zichzelf reeds een goede reden om thans over te gaan tot modernisering
van de regeling van de rechtsmacht van de Nederlandse rechter. Een feit is
dat dit rechtsgebied zich verder ontwikkelt en dat in een nabije toekomst
aanpassingen noodzakelijk zullen zijn, zulks mede als gevolg van de komst
van nieuwe communautaire regelgeving. In dit verband kan met name worden vermeld
de toekomstige EG-verordening, waarin het huidige EEG-Bevoegdheids- en Executieverdrag
(EEX) in gewijzigde vorm zal worden omgezet. De inwerkingtreding van die verordening
maakt op onderdelen aanpassingen in de afdeling over de rechtsmacht noodzakelijk.
De vaststelling van deze verordening zal echter nog geruime tijd op zich laten
wachten. Zodra zij is vastgesteld zal aanpassing van de regeling van de rechtsmacht
worden voorgesteld.Ten aanzien van de plaatsing van de regeling van de rechtsmacht in het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering merken wij op dat, zoals in de memorie
van toelichting is uiteengezet, hiervoor is gekozen om praktische redenen
verband houdend met de verwevenheid van de regeling met andere processuele
bepalingen. Zoals deze leden opmerken, kan men over deze keuze van mening
verschillen. De kwestie van de plaatsing is voor ons niet de belangrijkste
kwestie. Waar het om gaat, is dat de codificatie van het Nederlandse internationaal
privaatrecht als geheel binnen afzienbare tijd haar beslag krijgt en dat het
in verband daarmee noodzakelijk is dat ook de regeling van de rechtmacht tot
stand komt. Loskoppeling van dit onderdeel zou tot uitstel leiden. Zelfs indien
het internationaal privaatrecht op den duur in toenemende mate wordt bestreken
door Brusselse regelgeving, is het zeker dat er een zeer breed terrein overblijft
dat zich niet goed leent voor uniforme regelingen. De voortschrijdende internationalisering
van de samenleving maakt de behoefte aan een enigszins complete en samenhangende
wetgeving op nationaal niveau steeds dringender.Zoals hiervoor naar aanleiding van vragen van de VVD-fractie werd aangegeven,
zal het materiële internationaal privaatrecht een plaats krijgen in een
afzonderlijk boek van het Burgerlijk Wetboek. Tegen de gescheiden plaatsing
van het formele en het materiële internationaal privaatrecht is wel aangevoerd
dat rechtstoepassers die minder vertrouwd zijn met het rechtsgebied over het
hoofd zullen zien dat zij naast elkaar twee wetboeken zullen moeten raadplegen.
Wij achten dat bezwaar niet doorslaggevend. Het komt immers ook buiten dit
rechtsgebied regelmatig voor dat een rechtstoepasser in een concreet geval
niet één, maar twee wetboeken moet raadplegen. Een ander tegen
gescheiden behandeling geopperd bezwaar is, dat bij de verdere uitbouw van
de regelgeving met betrekking tot het internationaal privaatrecht de onderdelen
«rechtsmacht» en «toepasselijk recht» onvoldoende
op elkaar worden afgestemd. Ook dit argument lijkt ons onvoldoende zwaarwegend
om in het huidige stadium voor een andere opzet te kiezen. Bij
de voorbereiding van de gehele codificatie wordt sterk geleund op de adviezen
van de Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht. Wij zouden menen
dat de coherentie van de verschillende onderdelen van de codificatie alleen
reeds daardoor voldoende is verzekerd. Ten slotte merken wij op dat koppeling
van het onderdeel «rechtsmacht» aan het onderdeel«toepasselijk
recht» zou betekenen dat ook de nieuwe regeling van de rechtsmacht toch
nog enige jaren op zich zou laten wachten. Alles afwegende menen wij dat er
geen goede redenen zijn voor loskoppeling van het onderdeel «rechtsmacht»
van het overige gedeelte van dit wetsvoorstel of voor uitstel van de regeling
daarvan.Artikel 1.1.2De leden van de CDA-fractie vragen waarom in dit artikel niet, evenals
in onder andere artikel 2.2.1, eerste lid, gesproken wordt van «werkelijk
verblijf» in plaats van «gewone verblijfplaats». Dit onderscheid
tussen de regeling van rechtsmacht en de regeling van relatieve bevoegdheid
is welbewust aangebracht. Het in artikel 1.1.2 gebruikte begrip «woonplaats»
omvat krachtens artikel 1:10 BW eveneens het begrip «werkelijk verblijf»,
namelijk wanneer de betrokken persoon nergens een woonstede heeft. In dat
geval biedt het werkelijk verblijf een voldoende aanknopingspunt voor rechtsmacht
van de Nederlandse rechter. Beschikt een persoon echter wel over een woonstede,
doch niet in Nederland, dan levert zijn eventuele werkelijk verblijf in Nederland
als zodanig onvoldoende grond op voor rechtsmacht van de Nederlandse rechter.
Zou hier rechtsmacht worden aangenomen, dan zou dit in het buitenland gemakkelijk
als exorbitant kunnen worden beschouwd, waardoor problemen dreigen met erkenning
en tenuitvoerlegging. Anders is het als de betrokken persoon niet slechts
zijn werkelijk verblijf in Nederland heeft, maar dit bovendien kan gelden
als «gewone verblijfplaats». Zoals in de memorie van toelichting
is uiteengezet (blz. 28–29), is de gewone verblijfplaats ook in diverse
verdragen en buitenlandse wetgeving erkend als grond voor rechtsmacht. Om
deze redenen achten wij het verantwoord in de afdeling over rechtsmacht betekenis
toe te kennen aan de gewone verblijfplaats van de gedaagde (vergelijk ook
artikel 1.1.3, aanhef en onder a, voor de verzoekschriftprocedure).Artikel 1.1.3Reeds voor de duidelijkheid verdient het naar ons oordeel de voorkeur
om in de redactie van deze bepaling zowel de verzoeker(s) als de in het verzoekschrift
genoemde belanghebbende(n) te onderscheiden, zo antwoorden wij de leden van
de SGP-fractie. Voorts zou gebruik van de term «partijen» in die
zin te ruim zijn dat daaronder ook vallen niet in het verzoekschrift genoemde,
maar wel op bevel van de rechter opgeroepen belanghebbenden. Dat zou het onwenselijke
gevolg hebben dat de rechtsmacht afhankelijk kan zijn van de vraag of de rechter
deze belanghebbenden doet oproepen.Artikel 1.1.4Op 29 mei jl. is de EG-verordening betreffende de bevoegdheid en de erkenning
en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke
verantwoordelijkheid voor gemeenschappelijke kinderen vastgesteld. Deze verordening
treedt op 31 mei 2001 in werking. Gezien de in de verordening gegeven rechtsmachtregels
inzake echtscheiding en het ouderlijk gezag is aanpassing van de desbetreffende
rechtsmachtregels in dit voorstel gewenst. Over de mate van aanpassing is
advies gevraagd aan de Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht.
Na ontvangst van dit advies zullen voorstellen tot wijziging van dit wetsvoorstel
worden ingediend. In de nota van wijziging die gelijktijdig met deze nota
wordt ingediend wordt, daarop vooruitlopend, reeds een wijziging van louter
technische aard aangebracht.Artikel 1.1.5Dit artikel vindt, zoals in de memorie van toelichting gesteld, zijn inspiratie
in de verdragen van Brussel en Lugano, het zogenoemde EEX respectievelijk
EVEX. De rechter zal zich bij de interpretatie van artikel 1.1.5 kunnen laten
inspireren op de rechtspraak van het Hof van Justitie van de EG, dat immers
bevoegd is interpretatieve beslissingen te geven ten aanzien van het EEX en
door de jurisprudentie betreffende het verdrag van Lugano. Daarnaar gevraagd
door de leden van de VVD-fractie voegen wij aan de uiteenzetting in de memorie
van toelichting nog het volgende toe. Artikel 1.1.5 is direct ontleend aan
artikel 5 EEX. Artikel 1.1.5 is alleen dan toepasselijk als het EEX respectievelijk
EVEX niet van toepassing is. Dat is in het algemeen het geval als de verweerder
zijn woonplaats heeft buiten het grondgebied van een EEX- of EVEX-verdragsstaat.
Het is steeds de bedoeling geweest met artikel 1.1.5 een rechtsmachtregeling
in te voeren die zoveel mogelijk identiek is aan die van EEX en EVEX. De in
het EEX gegeven rechtsmachtregeling is internationaal algemeen aanvaard. Een
identieke rechtsmachtregeling voor de gevallen die niet onder het EEX of EVEX
vallen, zal op dezelfde wijze internationaal aanvaard worden. Daarmee wordt
de erkenning en tenuitvoerlegging elders van beslissingen van de Nederlandse
rechter, die op grond van artikel 1.1.5 rechtsmacht heeft, in sterke mate
bevorderd. De vrijwel identieke bewoordingen van artikel 1.1.5 met die van
de rechtsmachtbepalingen EEX beogen ook binnen en buiten het EEX een eenvormige
rechtsmachtregeling te geven, die aldus ten behoeve van de burgers en de rechtspraktijk
de rechtszekerheid bevordert. Dat oogmerk leidt ertoe dat het, ook zonder
directe verplichting daartoe, wenselijk is dat de Nederlandse rechter de rechtspraak
terzake van het Hof van Justitie van de EG volgt ook in die gevallen waarin
een eerdere Nederlandse interpretatie afwijkt van die welke het Hof van Justitie
geeft. Indien de EG-verordening die het EEX zal vervangen – waarvoor
wij hiervoor reeds aandacht vroegen – zal zijn aanvaard, zal voor artikel
1.1.5 een voorstel tot wijziging worden ingediend.De door de leden van de VVD-fractie met betrekking tot artikel 1.1.8 gestelde
vragen komen hierna bij dat artikel aan de orde.De leden van de SGP-fractie kan worden geantwoord, dat artikel 1.1.5 in
principe niet tot dagvaardingsprocedures beperkt is, zodat in zaken die bij
verzoekschrift moeten worden ingeleid de artikelen 1.1.3 onder c en 1.1.5
cumulatief zijn. Overigens zijn de in artikel 1.1.5 genoemde rechtsmachtgronden,
in het bijzonder die welke internationale verzoekschriftprocedures betreffen,
gebaseerd op de band die de zaak met de rechtssfeer van Nederland heeft en
dan ook geen bijzondere betekenis geven aan het bepaalde in artikel 1.1.3
onder c.Artikel 1.1.8De leden van de VVD-fractie en van de SGP-fractie wijzen erop dat artikel
1.1.8 twee vormen van forum necessitatis kent, waarvan die gegeven in artikel
1.1.8 sub b de meest zuivere vorm van deze rechtsmachtvorm bevat. Het betreft
dan zaken die ratione materiae door de rechter van een bepaald land beslist
zouden moeten worden, terwijl in dat land geen rechterlijk apparaat te vinden
is althans geen rechter die zich ten aanzien van de zaak bevoegd wil verklaren.
Door het EVRM te ratificeren heeft Nederland het in artikel 6 van dat verdrag
neergelegde rechtsbeginsel erkend dat een rechtszoekende recht op behandeling
van zijn zaak heeft. Artikel 1.1.8 sub b garandeert dat recht
voor gevallen dat het voeren van een procedure elders onmogelijk blijkt. Zolang
er geen internationale afspraken bestaan tussen de landen wier rechters in
aanmerking komen om als forum necessitatis te fungeren, is het niet mogelijk
een beperking aan deze bevoegdheidsgrond te geven. Van het geval waarin er
in het land dat daarvoor ratione materiae in aanmerking komt in het geheel
geen bevoegde rechter te vinden is, is te onderscheiden het geval waarin een
dergelijke rechter wel aanwezig is, maar er voor partijen zwaarwegende redenen
bestaan, welke rechtens gehonoreerd moeten worden, om zich niet tot die rechter
te wenden. Ook hier kan verwezen worden naar artikel 6 EVRM, dat het recht
garandeert op een eerlijke en openbare behandeling van de zaak, binnen een
redelijke termijn en door een onafhankelijke en onpartijdige rechter. Overigens
is er – in antwoord op vragen van de leden van de D66-fractie –
geen bijzondere reden aan te wijzen waarom in de toelichting op het voorontwerp
en de toelichting op het wetsontwerp verschillende voorbeelden gegeven zijn
van gevallen die onder artikel 1.1.8 onder c, te rekenen zijn. Gegeven het
ook in de memorie van toelichting onderstreepte restrictieve karakter van
onderdeel c verwachten wij niet dat op deze bepaling in veel gevallen een
beroep kan worden gedaan, zodat ook niet langs een omweg het forum actoris
gehandhaafd blijft. Omdat in de onder c bedoelde gevallen er een bevoegde
rechter aanwezig is waarheen het echter onaanvaardbaar is partijen te verwijzen,
is als extra voorwaarde gesteld dat de zaak voldoende met de rechtssfeer van
Nederland verbonden is.Tweede afdelingArtikel 1.2.2De leden van de fracties van CDA en SGP vragen naar de verhouding tussen
de regels voor behandeling door enkelvoudige en meervoudige kamers in het
burgerlijk procesrecht en het bestuursprocesrecht, meer in het bijzonder naar
de reden waarom de tweede volzin van artikel 8:10, tweede lid, Awb niet voorkomt
in artikel 1.2.2. Artikel 8:10, tweede lid, tweede volzin, Awb biedt de mogelijkheid
van verwijzing van op zichzelf voor enkelvoudige behandeling geschikte zaken
naar de meervoudige kamer, bedoeld voor het geval dat de rechtbank voor bepaalde
categorieën zaken een beleid ontwikkelt van behandeling door de meervoudige
kamer. In de praktijk kan deze mogelijkheid bijvoorbeeld worden benut ten
behoeve van een «opleidingskamer», waarin minder ervaren rechters
onder leiding van een ervaren voorzitter ervaring opdoen met bepaalde zaken,
ook als die op zichzelf niet ongeschikt zijn voor enkelvoudige afdoening.
Ook voor het burgerlijk procesrecht kan een dergelijke mogelijkheid van nut
zijn. Om die reden wordt bij nota van wijziging voorgesteld aan artikel 1.2.2
eenzelfde voorziening toe te voegen.De vermelding van het aantal rechters en raadsheren dat deelneemt aan
de meervoudige behandeling is gehandhaafd omwille van de duidelijkheid en
volledigheid van de onderhavige afdeling. Voorts kan zo tot uitdrukking worden
gebracht – hetgeen als zodanig niet volgt uit artikel 102 Wet RO –
dat bij de Hoge Raad behandeling niet plaatsvindt door de volledige meervoudige
(civiele) kamer, maar door vijf (of drie) leden daarvan.Derde afdelingArtikel 1.3.1De leden van de PvdA-fractie zijn, net als de regering, niet geporteerd
voor een algemene verplichting voor de rechter om door partijen niet voorgedragen
rechtsgronden eerst aan partijen voor te leggen, alvorens daarop
recht te doen. Terecht wijzen deze leden er daarbij op dat wanneer aanvulling
van rechtsgronden zou leiden tot wat wel wordt aangeduid als een «verrassingsuitspraak»,
partijen in de gelegenheid dienen te worden gesteld hun visie te geven en
zo nodig hun stellingen aan te passen.De leden van de VVD-fractie onderschrijven het belang van het in artikel
1.3.1 neergelegde verdedigingsbeginsel, doch vragen met reden of dit beginsel
niet te beperkt is uitgewerkt. Het verdedigingsbeginsel behoort immers, ook
krachtens artikel 6 EVRM en de daarover gevormde jurisprudentie, mede toepassing
te vinden wanneer in de procedure een bewijsincident heeft plaatsgevonden
of anderszins stukken of gegevens in de procedure zijn gekomen waarop een
der partijen zijn visie nog niet heeft kunnen geven. Teneinde hiervoor ruimte
te scheppen, wordt bij nota van wijziging een wijziging voorgesteld van artikel
1.3.1, waardoor buiten twijfel wordt gesteld dat de rechter zijn oordeel,
ten nadele van een partij, niet baseert op gegevens waarover die partij zich
niet in voldoende mate heeft kunnen uitlaten. Wij menen niet dat het verdedigingsbeginsel
mede dient in te houden dat de eiser in alle gevallen bij conclusie zal kunnen
reageren op door de gedaagde bij antwoord geproduceerde bescheiden. Wanneer
de eiser bij de comparitie na antwoord voldoende heeft kunnen reageren op
deze bescheiden, zal de rechter daarmee volledig rekening mogen houden.Met de leden van de SGP-fractie stemmen wij in dat behalve bescheiden
ook andere zaken, zoals foto's of videobanden, in het geding kunnen komen
waarover partijen zich dienen te kunnen uitlaten. In de wijziging van artikel
1.3.1 die bij nota van wijziging wordt voorgesteld, is met dit aspect rekening
gehouden.Artikel 1.3.2Met de leden van de PvdA-fractie zijn wij van mening dat artikel 1.3.2,
eerste lid, de rechter kan legitimeren om partijen tot bespoediging van de
procedure te manen. De bepaling is algemeen van karakter, zoals ook blijkt
uit de plaatsing in de afdeling met algemene voorschriften voor procedures.
Omdat de bepaling geen concrete norm aanreikt, maar veeleer als richtsnoer
dient voor het rechterlijk handelen in de procedure, valt geen concrete sanctie
te formuleren voor het geval dat de procedure door toedoen van partijen onredelijk
dreigt te worden vertraagd. Dat betekent echter geenszins dat de rechter in
concrete omstandigheden waarin de norm van artikel 1.3.2 aan de orde komt,
geen sanctie zou mogen – of zelfs moeten – stellen op onredelijke
vertraging door een der partijen. De uitwerking daarvan kan niet plaatsvinden
in de onderhavige afdeling, maar geschiedt elders:– Bijvoorbeeld in het kader van de regels betreffende het verkrijgen
van uitstellen voor conclusies. Zo is artikel 2.4.9, vierde lid, op grond
waarvan een partij die verzuimt een proceshandeling te verrichten waarvoor
hij geen uitstel meer kan verkrijgen, het recht daartoe verliest, te beschouwen
als een operationalisering van de norm van artikel 1.3.2 dat onredelijke vertraging
moet worden voorkomen.– Een ander voorbeeld is te vinden in artikel 2.8.47a, dat gelijktijdig
met deze nota bij nota van wijziging wordt voorgesteld, en dat de rechter
de mogelijkheid verschaft om voor het storten van een voorschot voor de aan
een deskundigenbericht verbonden kosten aan een partij een termijn op te leggen.
Blijft die partij met de storting in gebreke, dan zal de rechter daaraan de
gevolgtrekking mogen verbinden die hij geraden zal achten, bijvoorbeeld door
uit te gaan van de juistheid van de stellingen van de andere partij.– In het kader van vermeerdering of wijziging van de eis (artikel
2.4.6), is de rechter zo nodig ambtshalve bevoegd deze vermeerdering of wijziging
buiten beschouwing te laten, wanneer deze zou leiden tot onredelijke vertraging
van het geding (memorie van toelichting, blz. 109). – De bevoegdheid om na een comparitie na antwoord aan partijen geen
gelegenheid toe te staan voor conclusies van re- en dupliek, omdat de rechter
de zaak rijp acht voor een vonnis, is eveneens te beschouwen als een concretisering
van de algemene norm dat gewaakt moet worden tegen onredelijke vertraging.– Bij het horen van getuigen kan de rechter belangrijk bijdragen
aan het voorkomen van vertraging, door beantwoording te beletten van vragen
die niet rechtstreeks betrekking hebben op hetgeen te bewijzen staat (artikel
2.8.32, tweede lid, eerste zin). Anderzijds kan het soms juist van belang
zijn dat dergelijke vragen wèl kunnen worden gesteld, als daardoor
de zaak in een juister perspectief kan komen te staan. Hieruit blijkt dat
het van belang is dat de rechter in verschillende omstandigheden naar bevind
van zaken moet kunnen handelen, zij het aan de hand van de algemene norm van
artikel 1.3.2.De hiervoor gegeven voorbeelden, evenals de voorbeelden in de memorie
van toelichting (blz. 51), maken duidelijk dat de rechter inderdaad concrete
mogelijkheden heeft om zijn taak om te waken tegen onredelijke vertraging,
waar te maken. Voor de wederpartij van degene die zich aan vertraging schuldig
maakt, zal het in veel gevallen zaak zijn daartegen bij de rechter bezwaar
te maken en de rechter te verzoeken van zijn bedoelde mogelijkheden gebruik
te maken. Voorts kan deze partij invloed uitoefenen door van zijn kant geen
medewerking te verlenen aan een verzoek van de wederpartij om steun te verlenen
aan een verzoek om uitstel voor het verrichten van een bepaalde proceshandeling.
Wat de verhouding tussen de rechter en partijen betreft, valt er in dit verband
op te wijzen, dat de rechter zich bij het bepalen van het procestempo in belangrijke
mate mede zal richten naar hetgeen partijen daarover als hun gezamenlijke
wens te kennen geven. In het landelijk rolreglement is dienaangaande in artikel
1.3 bepaald dat partijen voor de eerste roldatum aan de rechter een van dat
regelement afwijkende procesvoering kunnen voorleggen, dat door de rechter
wordt gevolgd, «tenzij dit in strijd is met de wet of de goede procesorde,
dan wel leidt tot een onredelijke vertraging van de procedure». De rol
en taak van de rechter is op dit punt derhalve, zo antwoorden wij de leden
van de PvdA-fractie, om in beginsel de gezamenlijke wensen van partijen te
honoreren, doch met behoud van een eigen verantwoordelijkheid om, waar anders
onredelijke vertraging zou ontstaan, daartegen geëigende maatregelen
te treffen. Bij dit laatste kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het gelasten
van een verschijning ter terechtzitting op de voet van artikel 2.1.11, teneinde
aan partijen in persoon de vraag voor te leggen of een wat hoger procestempo
niet de voorkeur verdient.Met de leden van de VVD-fractie zijn wij het eens dat een actievere rol
van de rechter onontbeerlijk is voor de bevordering van de efficiëntie
en doelmatigheid van het procesrecht. Inderdaad zal de rechter in die actievere
rol terdege moeten letten op de belangen van partijen. Wij zien overigens
niet direct waar die actievere rol, bijvoorbeeld bij het omzetten van een
wissel overeenkomstig artikel 1.8.1, ook anderen dan partijen kan raken. Hoe
dat ook zij, wij achten het vanzelfsprekend dat de rechter bij het voorkomen
van onredelijke vertraging daarover tegenover partijen duidelijkheid betracht,
bijvoorbeeld in het kader van het opschonen van slaaprollen. Dit geeft partijen
gelegenheid hunnerzijds duidelijk te maken om welke reden zij eventueel bezwaar
hebben tegen verhoging van het procestempo, hetgeen een verantwoorde afweging
door de rechter ten goede komt.De in artikel 1.3.2, tweede lid, opgenomen verplichting van partijen om
onredelijke vertraging te voorkomen richt zich als zodanig niet tot de rechter.
Komt echter een der partijen zijn verplichting niet na, dan zal de andere
partij de rechter kunnen verzoeken om daartegen maatregelen te treffen op
grond van het eerste lid. Voorts kan de andere partij, zoals hiervoor
naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie is uiteengezet,
verdere medewerking weigeren aan het verkrijgen van uitstellen voor proceshandelingen.
Of een bepaalde vertraging onredelijk is, valt niet in het algemeen aan te
geven. Belangrijke elementen bij de bepaling of een vertraging onredelijk
is, kunnen bijvoorbeeld gelegen zijn in de feitelijke of juridische ingewikkeldheid
van de zaak, het gewicht van de zaak voor partijen, de vraag of de uitkomst
van de zaak onherstelbare gevolgen heeft of nog kan worden gewijzigd (zoals
bij voorlopige voorzieningen of bij beslissingen over levensonderhoud), of
het beslag dat de zaak legt op de capaciteit van de rechtbank (bijvoorbeeld
wanneer grote aantallen getuigen gehoord worden).De leden van de D66-fractie vragen ons in te gaan op de stelling dat het
argument dat artikel 6 EVRM aanspraak geeft op een behandeling van de zaak
binnen een redelijke termijn, op een misverstand berust. Ook de leden van
de SGP-fractie vragen hiernaar. Inderdaad zal de Staat slechts voor schending
van artikel 6 EVRM kunnen worden aangesproken bij vertragingen waarvoor de
Staat verantwoordelijk kan worden gehouden. Zo zal de Staat niet verantwoordelijk
kunnen worden gehouden voor het feit dat partijen maximaal gebruik maken van
de hun door het procesrecht geboden mogelijkheden om het tempo van de procedure
te bepalen, bijvoorbeeld door over en weer in te stemmen met uitstellen voor
het nemen van conclusies. Doet zich echter de situatie voor dat gerechtelijke
procedures naar algemene mening gedurende langere tijd – derhalve structureel –
langer duren dan nodig en te verantwoorden is, dan rust op de Staat de verplichting
om daartegen maatregelen te treffen, bijvoorbeeld door vergroting van de capaciteit
van de gerechten of door aanpassing van het procesrecht. Zo heeft het EHRM
recent nogmaals benadrukt dat op de Verdragsstaten de verplichting rust om
hun rechtssysteem zodanig in te richten dat een definitieve beslissing omtrent
de vaststelling van burgerlijke rechten en verplichtingen binnen een redelijke
termijn kan worden gegeven (EHRM 6 april 2000, Comingersoll S.A. tegen Portugal,
paragraaf 24; NJB 2000, blz. 1244 e.v.). Naar onze mening is het bij
de huidige stand van de rechtspleging alleszins aangewezen om het procesrecht
aldus te wijzigen dat voor partijen een verbeterd uitzicht bestaat op een
afdoening van zaken binnen een redelijke termijn. Daarbij achten wij het verantwoord
en passend om aan partijen ook over en weer de verplichting op te leggen om
onredelijke vertraging van de procedure te voorkomen. Of een dergelijke verplichting
van partijen over en weer rechtstreeks aan artikel 6 EVRM kan worden ontleend,
zoals wordt betwijfeld door de Nederlandse Orde van Advocaten (NovA), doet
minder terzake. Waar het om gaat is dat de Staat er bij de verwezenlijking
van zijn uit artikel 6 EVRM voortvloeiende verplichtingen goed aan doet om
een zodanige verplichting aan partijen op te leggen. Van een misverstand omtrent
hetgeen uit artikel 6 EVRM voortvloeit, lijkt ons zo bezien dan ook geen sprake.
Een parallel met de Nederlandse benadering kan gevonden worden in de recente
Engelse hervormingen van het procesrecht: ook hier is in het kader van de
«overriding objective of enabling the court to deal with cases justly»
op de rechter de taak gelegd om zeker te stellen dat zaken «expeditiously
and fairly» worden behandeld (CPR, Rule 1.1). Daarbij zijn ook partijen
gehouden voortvarendheid te betrachten: «The parties are required to
help the court to further the overriding objective» (CPR, Rule 1.3).De wederzijdse verplichting van partijen om onredelijke vertraging te
voorkomen, kan in beginsel ook door partijen worden versoepeld. Wanneer partijen
weloverwogen en gemotiveerd besluiten tot «bevriezing» of vertraging
van de procedure, staat dit hun uiteraard vrij. De rechter behoudt daarbij
echter wel tot taak om erop toe te zien dat procedures niet te gemakkelijk
worden aangehouden. Soms kan er immers reden zijn voor twijfel of voor een
(verder) uitstel van een bepaalde proceshandeling werkelijk de
instemming van de wederpartij is verkregen, en niet slechts van diens procesvertegenwoordiger.
De klacht dat advocaten elkaar over en weer vanuit een cultuur van «collegialiteit»
teveel uitstellen toestaan, rechtvaardigt de mogelijkheid dat de rechter zo
nodig, bijvoorbeeld door het gelasten van een verschijning ter terechtzitting
van partijen in persoon, nagaat of beide partijen – en niet slechts
hun advocaten – daarmee inderdaad instemmen. Zo kan de rechter bijdragen
aan de op dit punt door velen bepleite cultuuromslag, die nodig is voor een
efficiëntere procesvoering. Dit geldt te meer, wanneer het bijvoorbeeld
uitstel betreft voor een zitting, waarvoor reeds zittingsruimte is gereserveerd
(vergelijk artikel 2.4.10, tweede lid). In zo'n geval gaat met het uitstel
kostbare capaciteit van het gerecht verloren, die anders beter aan andere
zaken besteed had kunnen worden.Om de verplichting waar te maken die ingevolge artikel 6 EVRM op de Staat
rust om zorg te dragen voor een goed functionerende rechtspleging, dient de
rechter in staat te worden gesteld om adequaat toezicht te houden op het tempo
van procedures en te waken tegen onredelijke vertraging. In dit verband wijzen
wij erop dat hiervoor vanuit de rechterlijke macht brede steun bestaat. De
rechterlijke macht is ook bereid en in staat om zijn verantwoordelijkheid
op dit terrein te nemen, zoals moge blijken uit de totstandkoming, in het
kader van het pVRO, van een uniform landelijk rolreglement, gericht op het
daadwerkelijk realiseren van een adequaat procestempo. De totstandkoming van
dit rolreglement, die wij toejuichen, betekent naar onze mening ook dat vooralsnog
niet gebruik hoeft te worden gemaakt van de in artikel 2.4.12 (bij nota van
wijziging overgebracht naar artikel 1.3.16) geschapen mogelijkheid om bij
algemene maatregel van bestuur termijnen voor proceshandelingen vast te stellen.
Voor partijen geldt dat zij als voorheen toegang krijgen tot de rechter, maar
dat zij daarbij wel, meer dan voorheen, gebonden worden aan regels die een
vlotte procesvoering moeten verzekeren. Teneinde een vlotte procesvoering
in zoveel mogelijk zaken te bereiken, is het onvermijdelijk dat ook van partijen
de bereidheid wordt gevraagd zich waar nodig los te maken van oude gewoonten.
In het wetsvoorstel wordt daarom van partijen verlangd dat zij zich over en
weer onthouden van onredelijke vertraging van de procedure. Wel kunnen zij
gezamenlijk het tempo van de procedure beïnvloeden, in welk geval een
daardoor veroorzaakte vertraging in termen van artikel 6 EVRM niet «undue»
zal zijn, zo antwoorden wij de leden van de fracties van D66 en SGP. De rechter
dient daarbij echter steeds een vorm van toezicht te kunnen houden of de vertraging
niet kan worden vermeden. In geval van twijfel kan de rechter – zo merken
wij mede naar aanleiding van vragen van de leden van de SGP-fractie op –
nader onderzoeken of uitstel werkelijk door beide partijen gewenst wordt.
De praktische betekenis van deze mogelijkheid, ook al wordt zij in de praktijk
misschien niet frequent gebruikt, kan groot zijn. De rechter zal daarmee bijvoorbeeld
aandrang kunnen uitoefenen op notoire uitstelvragers om te komen tot een voortvarender
proceshouding, waarvan een belangrijke signaalwerking kan uitgaan. Wensen
beide partijen inderdaad de procedure aan te houden, dan zal er naar ons oordeel
slechts bij zeer hoge uitzondering plaats zijn om uitstel te weigeren (een
mogelijkheid waarin het landelijk rolreglement in artikel 1.3 wel voorziet).
Is er zittingscapaciteit in het geding, zoals bij een verzoek om uitstel van
reeds geplande pleidooien, dan is de rechter vanuit zijn verantwoordelijkheid
voor een juiste benutting van de rechterlijke capaciteit, eerder gerechtigd
om daarvoor geen nieuwe datum vast te stellen. Mede naar aanleiding van de
vraag van de leden van de SGP-fractie merken wij op dat wij, gezien het voorgaande,
het gelasten van voortgang tegen de uitdrukkelijke en gemotiveerde wil van
beide partijen niet nodig achten. Aan de mogelijkheid om ook verzoeken om
doorhaling op de rol af te wijzen wanneer zulks zou leiden tot onredelijke
vertraging van het geding, een mogelijkheid die wij hebben overwogen en die
wel is opgenomen in het landelijk rolreglement (artikel 11.1),
bestaat naar ons oordeel dan ook geen behoefte. Ons is niet bekend, zo antwoorden
wij de leden van de D66-fractie, hoe vaak het voorkomt dat een aanhangig geschil
tegen de wil van een der partijen geroyeerd wordt.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen ons of het juist is dat
in het procesrecht een ontwikkeling te bepeuren is dat op partijen niet slechts
(mede)verantwoordelijkheid wordt gelegd voor een vlot verloop van procedures,
maar ook voor efficiëntie, een verantwoord kostenniveau, rechtvaardigheid
en kwalitatief goede rechtspraak, in welk verband zij spreken van een informatie-,
medewerkings- en zorgplicht van partijen. Inderdaad menen wij dat gerechtelijke
geschillenbeslechting naar tegenwoordige inzichten slechts adequaat kan functioneren
wanneer partijen een redelijke mate van zorg betrachten voor een verantwoord
gebruik van deze door de overheid gefacilieerde maatschappelijke voorziening.
Het procesrecht is er niet om geschillen in stand te houden of zelfs aan te
wakkeren, maar om geschillen tot een verantwoord einde te brengen. Dit brengt
mee dat van partijen verwacht en verlangd mag worden dat zij, waar nodig,
hun procesgedrag mede laten bepalen door hetgeen nodig is voor een goed functioneren
van de rechtspraak. Het feit dat in vele zaken procesvertegenwoordiging wettelijk
verplicht is, vindt zijn rechtvaardiging niet slechts in het belang van de
rechtzoekende dat zijn zaak zo goed mogelijk wordt behandeld, maar ook in
de praktische noodzaak dat de rechter van de zijde van partijen tegemoet wordt
getreden op een deskundige en verantwoorde wijze die bevordert dat procedures
vlot, kwalitatief goed en rechtvaardig kunnen worden afgedaan. Mede daarom
ook mogen in zaken waar partijen in persoon kunnen procederen, eisen worden
gesteld aan de kwaliteit van een eventuele gemachtigde (artikel 2.1.4). Vanzelfsprekend
zullen partijen zich in hun proceshouding in de eerste plaats laten leiden
door hun eigen belang. Het eigen belang mag echter niet worden bevorderd met
oneigenlijke middelen, zoals bewuste onwaarheden of onredelijke vertraging
van de procedure. Een verantwoorde proceshouding houdt naar ons oordeel in
dat zaken niet nodeloos aan de rechter worden voorgelegd, maar dat eerst wordt
gezocht naar andere wegen voor een oplossing (een regeling in der minne, al
dan niet door middel van ADR). Deze verantwoordelijkheid van partijen komt
in het wetsvoorstel bijvoorbeeld tot uitdrukking in het feit dat zij door
de rechter verplicht kunnen worden ter terechtzitting te verschijnen voor
het beproeven van een schikking (artikel 2.1.10). De verantwoordelijkheid
van partijen voor kwalitatief goede rechtspraak van een verantwoord kostenniveau
komt tot uitdrukking in de verplichting om het geschil reeds in de dagvaarding
zo duidelijk mogelijk uiteen te zetten, inclusief het standpunt van de gedaagde
(de substantiëringsplicht van artikel 2.3.1, derde lid). Zowel de eiser
als de gedaagde is gehouden om bij de eerste gelegenheid mede te delen op
welke wijze hij zijn relevante stellingen zal kunnen bewijzen (artikel 2.3.1,
derde lid, en artikel 2.4.4, vijfde lid). Ook elders in het wetboek zijn elementen
aan te wijzen voor de verantwoordelijkheid van partijen voor een juist verloop
van de procedure (vergelijk bijvoorbeeld artikel 382, aanhef en onder c, over
het achterhouden van belangrijke stukken). Terecht constateren de leden van
de fracties van GPV en RPF dat in afdeling 1.3, op het niveau van de algemene
voorschriften voor procedures, vooral de verantwoordelijkheid van partijen
tot uitdrukking komt voor de voortgang van de procedure en voor de juistheid
en volledigheid van de aangevoerde feiten. De aandacht voor juist deze aspecten
van de procedure is te verklaren door het bijzondere belang dat daaraan moet
worden gehecht. De voortgang van procedures behoeft mede in verband met artikel
6 EVRM bijzondere aandacht; de waarheidsplicht vormt vanzelfsprekend een voorwaarde
voor iedere rechtvaardige maatschappelijke orde. Wellicht zouden ook andere
aspecten van de verantwoordelijkheid van partijen geformuleerd kunnen worden
onder de algemene voorschriften. Wij zijn er echter niet zeker
van of zij daarvoor voldoende zeggingskracht hebben en of dan niet –
nadrukkelijker nog dan reeds het geval is bij de verantwoordelijkheden van
artikel 1.3.2, tweede lid, en artikel 1.3.3 – vraagtekens zouden worden
geplaatst bij de mate waarin deze bepalingen zijn voorzien van een concrete
uitwerking. Wij beschouwen het wetsvoorstel op dit punt niet als het einde
van een ontwikkeling en staan ervoor open om, waar de ontwikkelingen in de
praktijk daartoe aanleiding geven, in de toekomst ook andere algemene voorschriften
vast te leggen.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen waarom artikel 1.3.2, eerste
lid, niet is doorvertaald naar de rest van de procedure. Eenzelfde vraag is
gesteld door de leden van de SGP-fractie. Naar ons oordeel kan de verantwoordelijkheid
van partijen om onredelijke vertraging te voorkomen niet in die zin in de
wet worden uitgewerkt, dat voor alle proceshandelingen strakke termijnen worden
gesteld. De voortgang van de procedure dient in de eerste plaats te worden
bewaakt door de rechter. Het wetsvoorstel verschaft de rechter hiervoor de
nodige bevoegdheden, zoals hiervoor uiteengezet. Wij hebben er alle vertrouwen
in dat de rechter zijn verantwoordelijkheid op dit punt zal weten waar te
maken. Voor het geval aanvullende regels nodig zouden blijken ter bevordering
van een vlot procesverloop, bevat het wetsvoorstel de mogelijkheid dat deze
bij algemene maatregel van bestuur worden vastgesteld (artikel 2.4.12, bij
nota van wijziging overgebracht naar artikel 1.3.16). Wij zijn om die reden
dan ook niet van oordeel dat artikel 1.3.2, eerste lid, zeggingskracht mist.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SGP-fractie wijzen wij
erop dat artikel 1.3.2 een ruimere strekking heeft dan artikel 143, tweede
lid, Rv. Laatstgenoemde bepaling heeft alleen betrekking op de vraag in hoeverre
de rechter rekening moet houden met de gezamenlijke wens van partijen bij
het bepalen van de termijnen voor het nemen van conclusies. Artikel 1.3.2
is van betekenis in alle stadia van de procedure, ongeacht of het een dagvaardings-
of verzoekschriftprocedure betreft. Artikel 143, tweede lid, houdt voorts
geen verplichting voor partijen in om te waken tegen onredelijke vertraging,
terwijl het de rechter evenmin de algemene bevoegdheid geeft om zo nodig maatregelen
te treffen ter bevordering van de voortgang.Artikel 1.3.3Wanneer een partij feiten kent die voor de beslissing van belang zijn,
dient zij deze volledig en naar waarheid te vermelden. Laat een partij dergelijke
feiten weg, dan levert dat strijd op met artikel 1.3.3. Of men daarbij het
weglaten van gegevens kan kwalificeren als bewuste leugen is daarbij naar
ons oordeel niet van groot belang, zo antwoorden wij de leden van de PvdA-fractie.De leden van de PvdA-fractie menen dat de sanctie van artikel 1.3.3, dat
de rechter de gevolgtrekking kan maken die hij geraden acht, te zacht is.
Deze leden zijn van oordeel dat, in het geval dat een partij verzuimt de relevante
feiten volledig en naar waarheid aan te voeren, de rechter niet slechts bepaalde
stellingen als ongeloofwaardig moet kunnen verwerpen, maar dat de desbetreffende
partij in voorkomende gevallen ook niet de kans zou moeten krijgen de stellingen
alsnog aan te vullen of te rectificeren. Gegeven het algemene belang dat de
rechter zoveel mogelijk beslist op grond van de materiële waarheid, achten
wij een uitsluiting van aanvulling of rectificatie met betrekking tot de onjuiste
dan wel achtergehouden feiten in het algemeen niet zinvol. De door een partij
achtergehouden feiten zullen in beginsel ook juist gunstig zijn voor de wederpartij,
zodat er ook om die reden veel voor te zeggen is dat zij niet van het proces
moeten worden uitgesloten. Wel is het natuurlijk zo dat de nalatige partij
ook processueel moet kunnen worden «afgerekend» op zijn gedrag.
Artikel 1.3.3 biedt daartoe ook ruimte. Zo zal de rechter de bewijslast van
de nalatige partij kunnen verzwaren, of die partij bij de beslissing over
de proceskosten de rekening voor zijn gedrag presenteren. Ook kan de rechter,
wanneer de onjuistheid of onvolledigheid van de stellingen is gebleken en
de nalatige partij zijn stellingen wenst uit te breiden met nieuwe feiten,
deze buiten beschouwing laten wegens strijd met de goede procesorde. Voor
de eiser volgt dit ook uit artikel 2.4.6, eerste lid.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie of het hier gaat om een inspanningsverplichting
antwoorden wij dat er omstandigheden kunnen zijn waarbij het niet of niet
juist vermelden van bepaalde gegevens niet aan de desbetreffende partij kan
worden verweten, bijvoorbeeld omdat hij met die feiten niet bekend was of
de relevantie daarvan niet duidelijk was. In zoverre houdt artikel 1.3.3 niet
een «resultaatverplichting» in. Overigens gaat het hier om begrippen
waarvan de inhoud niet altijd zeer duidelijk omlijnd is, zodat aan het gebruik
daarvan geen al te grote betekenis moet worden gehecht. De vergelijking met
de mededelingsplicht van de verkoper van een huis is in zoverre verhelderend
dat – naast de verschillen die er bestaan – ook daar verzaking
van de verplichting niet leidt tot één in de wet nauw omschreven
sanctie, doch afhankelijk van de concrete omstandigheden aanleiding kan geven
tot een passende wijziging van de (in dat geval contractuele) verhouding tussen
partijen. Op de gevolgtrekkingen die de rechter kan maken zijn wij hiervoor
reeds ingegaan. Afgezien van de daargenoemde gevolgtrekkingen zal de rechter
de onjuiste of onvolledige stellingen in elk geval niet zonder meer als juist
kunnen aanvaarden. Voorts zal de rechter op grond van de nalatigheid van de
desbetreffende partij in voorkomende gevallen ook de geloofwaardigheid van
diens overige stellingen in twijfel kunnen trekken, hetgeen bij de waardering
van diens eventuele verklaringen als partijgetuige van groot belang kan zijn.
Het voorschrift biedt de rechter hier de ruimte om in overeenstemming met
de concrete omstandigheden te reageren, net zoals dat het geval is met de
overeenkomstige bepaling in artikel 1.3.4.De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze een desbetreffende partij
wordt betrokken bij de beslissing tot (weigering van) openbaarmaking op de
voet van artikel 1.3.10 en of de mogelijkheid bestaat op te komen tegen een
beslissing tot openbaarmaking.De regeling van het tweede lid van artikel 1.3.10 bepaalt niet uitdrukkelijk
dat de griffier partijen dient te horen alvorens te beslissen of een verzoek
tot afschrift van een vonnis, arrest of beschikking wegens zwaarwegende belangen
geheel of gedeeltelijk dient te worden geweigerd. Daarvan is om diverse redenen
afgezien. Een dergelijke hoorplicht is ook niet opgenomen in het thans geldende
artikel 838 Rv, en dit heeft voor zover ons bekend in de praktijk geen aanleiding
gegeven tot bezwaren. Voorts vormt de regeling van artikel 1.3.10 een uitwerking
van het beginsel van openbaarheid van de uitspraak, dat behalve in het eerste
lid ook is neergelegd in artikel 6 EVRM. Op deze openbaarheid van de uitspraak
zelf zijn, anders dan die van terechtzittingen in het algemeen, geen uitzonderingen
voorzien. Ten slotte wijzen wij erop dat een hoorplicht de griffier voor grote
praktische problemen kan plaatsen. Indien een verzoek geruime tijd nadat het
vonnis, het arrest of de beschikking is gegeven, wordt gedaan, zullen de betrokken
procespartijen veelal uit het zicht van de griffier zijn verdwenen. Een hoorplicht
zou de griffier dan nopen tot een zoektocht, die niet alleen een behoorlijke
verzwaring van de taken van griffier zou betekenen, maar ook de toepassing
van artikel 1.3.10, tweede lid, praktisch illusoir maken.Artikel 1.3.10, tweede lid, voorziet niet in een rechtsmiddel tegen de
beslissing van de griffier om een afschrift te verstrekken. Dit ligt geheel
in de lijn van het gegeven dat de griffier niet gehouden is om de procespartijen
te horen over het verzoek om afschrift. Bij het betrekkelijk informele
karakter van de afschrift-procedure zou een rechtsmiddel in dit geval ook
slecht passen.De leden van de CDA-fractie vragen wat de samenhang is van dit artikel
met artikel 2.3.1, derde lid, waarin onder meer staat dat de dagvaarding de
door de gedaagde tegen de eis aangevoerde verweren moet bevatten alsmede de
gronden daarvoor. Deze leden vragen wat de meerwaarde van deze nieuwe mededelingsplicht
is. Op deze vraag zullen wij bij artikel 2.3.1 ingaan.De leden van de GPV- en RPF-fractie onderschrijven dat het voorschrift
van artikel 1.3.3 de efficiency en de snelheid van het proces ten goede komt,
maar vinden de sanctie die is gesteld op het niet-nakomen van de regel te
vrijblijvend. Deze leden zijn van mening dat de thans in artikel 1.3.3 opgenomen
sanctie concreter uitgewerkt zou moeten worden. Zij vragen de regering waarom
dit niet is gebeurd.Vooropgesteld zij dat de mededelingsplicht van artikel 1.3.3 is opgenomen
in de derde afdeling van het eerste boek, houdende algemene voorschriften
voor procedures. De functie van deze afdeling is bepalingen met een algemeen
en soms meer principieel karakter een zodanige plaats te geven in het Wetboek
dat dit karakter duidelijk tot uitdrukking komt. Artikel 1.3.3 moet mede in
dit licht worden begrepen. Het is een algemene norm die vorm geeft aan de
taakverdeling tussen de rechter en partijen met betrekking tot de fact-finding. Op andere plaatsen in het wetsvoorstel wordt
deze taakverdeling meer in concreto uitgewerkt (zie met name artikel 2.3.1,
derde lid en artikel 2.4.4, vijfde lid). Een en ander betekent dat de formulering
van artikel 1.3.3 evenzeer algemeen van aard is. Dit betreft zowel de normstelling,
als de daaraan te verbinden sanctie. In zoverre zou een meer concrete uitwerking
van de sanctie, waarnaar de aan het woord zijnde leden vragen, hier niet goed
op haar plaats zijn.Wij wijzen er in dit verband nogmaals op dat in het voorgestelde stelsel
de naleving van de processuele plichten van partijen (en hun advocaten) niet
voornamelijk geschiedt door middel van strikte en scherpe sancties. Het voorgestelde
stelsel biedt daarmee ruimte voor de flexibiliteit die nodig is om rekening
te houden met, bijvoorbeeld, de aard van de zaak of de hoedanigheid van procespartijen.
Tevens wordt daarmee recht gedaan aan het dynamische karakter van het civielrechtelijke
proces. De inhoud van het (feitelijk) debat is niet een bij de aanvang van
de procedure vastomlijnd gegeven, maar komt in die procedure tot ontwikkeling
aan de hand van de procesverrichtingen van partijen.Met het oog hierop hebben wij tot uitgangspunt genomen dat het procesmodel
dient te voorzien in prikkels die partijen ertoe aanzetten de processuele
normen en voorschriften na te leven. Daarnaast en aanvulling op dit «zelf-handhavend
vermogen» zou gebruik kunnen worden gemaakt van min of meer concrete
sancties. In het wetsvoorstel wordt aan deze gedachte invulling gegeven door
een model waarbij partijen vooraf niet de zekerheid hebben dat na de conclusie
van antwoord nog een schriftelijke ronde plaats vindt, gevolgd door pleidooi.
Deze onzekerheid ontmoedigt partijen het kruit droog te houden en zal partijen
aansporen de nieuwe processuele mededelingsplichten van artikel 2.3.1, derde
lid, en artikel 2.4.4, vijfde lid, serieus te nemen. Deze prikkel treft partijen
direct in hun procesbelang en zal daardoor zeker zo doeltreffend kunnen zijn
als een sanctie van meer punitieve aard.Ook de leden van de SGP-fractie kunnen instemmen met het voorgestelde
ariktel 1.3.3. Deze leden vragen echter wat de praktische betekenis van dit
voorschrift is. Zij wijzen erop dat dat heel wel verschil van mening mogelijk
is over de vraag welke feiten van belang zijn voor de beslissing en hoe volledig
de stellingen moeten zijn. Voorts vragen deze leden of de sanctie van artikel
1.3.3 niet te vaag is geformuleerd. Op deze laatste vraag zijn wij hierboven
al ingegaan. Met betrekking tot de andere vraag wijzen wij erop,
zoals hiervoor reeds aan de orde kwam, dat artikel 1.3.3 is opgenomen in de
derde afdeling van het eeste boek, houdende algemene voorschriften voor procedures.
Dit brengt mee dat artikel 1.3.3 als algemene norm moet worden opgevat, die
op diverse plaatsen in de nieuwe regeling van de wijze van procederen in eerste
aanleg verder is uitgewerkt. Uiteraard is er soms verschil van mening mogelijk
over de vraag, welke feiten van belang zijn en dus meegedeeld moesten worden,
maar daarbij zal uiteindelijk aan de rechter moeten en kunnen worden overgelaten
om te beslissen of een partij aan zijn verplichting terzake heeft voldaan.Artikel 1.3.4De leden van een aantal fracties hebben vragen die betrekking hebben op
de wijze waarop de in artikel 1.3.4 aan de rechter gegeven bevoegdheid is
geformuleerd. Zo wijzen de leden van de fracties van D66 en GPV en RPF erop
dat artikel 1.3.4 is geformuleerd als een kan-bepaling. Zij vragen, evenals
de leden van de SGP-fractie, of partijen erover kunnen klagen dat de rechter
het bevel van artikel 1.3.4 niet heeft gegeven. Deze vraag wordt ook gesteld
door de leden van de SGP-fractie, die voorts nog vragen of artikel 1.3.4 niet
te vrijblijvend is geformuleerd.Aan de orde kwam reeds dat in het voorgestelde stelsel de naleving van
de processuele plichten van partijen niet voornamelijk door middel van strikte
en scherpe sancties geschiedt. Evenzo menen wij dat de nieuwe procesregels
met betrekking tot de taken en bevoegdheden van de rechter niet in hoofdzaak
uit scherpe normen kunnen bestaan. Wat ten aanzien van het sanctiestelsel
is opgemerkt, geldt ook hier: het voorgestelde stelsel biedt ruimte voor de
flexibiliteit die nodig is om rekening te houden met, bijvoorbeeld, de aard
van de zaak of de hoedanigheid van procespartijen. Tevens wordt daarmee recht
gedaan aan het dynamische karakter van het civielrechtelijke proces. De inhoud
van het (feitelijk) debat is niet een bij de aanvang van de procedure vastomlijnd
gegeven, maar komt in die procedure tot ontwikkeling aan de hand van de procesverrichtingen
van partijen. Dit betekent dat de rechter bij het instrueren van een procedure
behoefte zal hebben aan een enigszins vrije beoordelingsruimte.Hierbij geldt dat scherpe normen ten aanzien van de rechter waaraan partijen
processuele aanspraken kunnen ontlenen als nadeel hebben dat zij gemakkelijk
tot extra processuele geschillen in het geschil aanleiding kunnen geven. Uit
het oogpunt van het streven naar vereenvoudiging efficiency zijn dergelijke
complicaties ongewenst. Overigens zijn ons uit de praktijk geen problemen
bekend met de huidige artikelen 19a en 110 Rv, waaraan artikel 1.3.4 is ontleend.Overigens merken wij nog op dat het onderwerp van de normering van processuele
verplichtingen en bevoegdheden wederom aan de orde zal kunnen komen bij de
aangekondigde fundamentele herbezinning op het burgerlijk procesrecht.Op de vragen van de leden van de fracties van D66, de GPV en RPF en van
de SGP, ten aanzien van de motiveringsplicht van de rechter gaan wij als volgt
in. Aangezien artikel 1.3.4 een discretionaire bevoegdheid behelst, kunnen
geen hoge eisen worden gesteld aan de motivering van de rechter terzake. De
rechter hoeft zelfs niet uitdrukkelijk te beslissen op een verzoek van partijen
om gebruik te maken van de bevoegdheid van artikel 1.3.4, al zal de rechter
een gemotiveerd verzoek van een der partijen terzake uiteraard niet zonder
meer naast zich neerleggen. Overigens kunnen dergelijke kwesties ook in het
kader van de verdeling van de bewijslast en van artikel 843a door partijen
aan de orde worden gesteld. Alsdan is de vrije beoordelingsruimte van de rechter
kleiner en gelden ook hogere motiveringseisen. De leden van de fracties van de GPV en RPF vragen voorts nog of het niet
wenselijk is dat in dit artikel ook wordt bepaald dat op partijen de plicht
rust uit eigen beweging te zorgen voor een feitelijk en juridisch fundament
van hun eis of verweer dat van goede kwaliteit is. Wij wijzen erop dat uit
artikel 1.3.3 reeds voortvloeit dat partijen bij hun taak de feitelijke inhoud
en omvang van de zaak geen relevante feiten bewust achterhouden of onjuist
weergeven. Daartoe schrijft artikel 1.3.3. voor dat partijen de feiten volledig
en naar waarheid aanvoeren. Naar ons oordeel kan met dit voorschrift, gegeven
ook het procesbelang van elk der partijen om de rechter zo duidelijk mogelijk,
niet alleen feitelijk maar ook juridisch, voor te lichten, worden volstaan.De leden van de SGP-fractie vragen wat de maatstaf is op basis waarvan
de rechter beslist op een weigering om op grond van gewichtige redenen gevolg
te geven aan het bevel van de rechter. Ten aanzien van deze vraag merken wij
op dat de tweede en derde volzin van artikel 1.3.4 in het wetsvoorstel zijn
opgenomen naar aanleiding van een vraag van de Raad van State in zijn advies
over wetsvoorstel 24 651 (kamerstukken II 1995/96, 24 651, A, blz.
16), waarin hij wees op het belang van een partij dat vertrouwelijke informatie
niet in de openbaarheid komt. Bij het criterium gewichtige redenen moet dus
in de eerste plaats gedacht worden aan vertrouwelijke gegevens, zoals, bijvoorbeeld,
gegevens betreffende de sexuele geaardheid, de medische status of financiële
positie. Ook kan het gaan om vertrouwelijke bedrijfsgegevens. Een nadere invulling
van dit criterium kan het best worden overgelaten aan de rechtspraak.De leden van de SGP-fractie vragen voorts waarom in artikel 1.3.4 geen
regeling van beperkte kennisneming is opgenomen als in de voorgenomen aanpassing
van artikel 8:29, vijfde lid, Awb. Opmerking verdient dat het in artikel 8:29,
vijfde lid, niet zozeer gaat om beperkte kennisneming door partijen, maar
om de mogelijkheid dat de rechter die beslist dat bepaalde stukken niet in
het geding hoeven te worden gebracht, de zaak overdraagt aan een andere rechter,
die van deze stukken geen kennis heeft genomen. Wij geven er de voorkeur aan
de ervaringen met deze voorziening in de Awb af te wachten, alvorens te besluiten
of een vergelijkbare regeling in het burgerlijk procesrecht wenselijk is.
Wel kan de vertrouwelijkheid van stukken worden gewaarborgd door een specifieke
geheimhoudingsverplichting krachtens artikel 1.3.10a.Artikel 1.3.6Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
antwoorden wij dat artikel 1.3.6 inderdaad betrekking heeft op de feiten en
omstandigheden die aan het verzoek, de vordering of het verweer (of een combinatie
daarvan) ten gronde zijn gelegd.Artikel 1.3.9Deze bepaling geeft de rechter de bevoegdheid om af te wijken van het
beginsel dat terechtzittingen openbaar zijn. Behalve deze algemene bepaling
kan uit bijzondere wettelijke bepalingen voortvloeien dat behandeling met
gesloten deuren plaatsvindt. Een voorbeeld is te vinden in het voorgestelde
artikel 803 Rv in verbinding met artikel 818, vijfde lid, Rv, betreffende
zaken van personen- en familierecht. Andere voorbeelden zijn genoemd in de
memorie van toelichting, blz. 60. Een verwijzing in artikel 1.3.9 naar deze
specifieke bepalingen achten wij niet nodig.De in artikel 1.3.9 genoemde gronden, welke eveneens voorkomen in het
huidige artikel 429g, eerste lid, Rv, zijn ontleend aan artikel 6, eerste
lid, EVRM, zo antwoorden wij de leden van de PvdA-fractie; juist door hun
tamelijk algemene formulering zullen zij door de rechter in zeer uiteenlopende
omstandigheden kunnen worden toegepast, mede in het licht van jurisprudentie
van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Ter toelichting
van de onderscheiden gronden, diene het volgende. De openbare orde of goede
zeden zouden er bijvoorbeeld in zaken van smaad of laster, afhankelijk van
de aard van de beschuldigingen aan in de weg kunnen staan dat getuigenverhoren
in het openbaar plaatsvinden. De vraag onder welke omstandigheden de openbare
orde of goede zeden hiertoe nopen, laat zich overigens niet in het algemeen
verwoorden, maar staat in het concrete geval ter beoordeling van de rechter.
Voorstelbaar is dat de staatsveiligheid zich onder omstandigheden kan verzetten
tegen een openbare behandeling van zaken betreffende aankopen van defensiematerieel,
waarbij militaire gegevens een rol kunnen spelen, of ook als het gaat om kwesties
waarbij een inlichtingendienst betrokken is. In zaken betreffende minderjarigen
zal behandeling met gesloten deuren al snel aangewezen kunnen zijn, omdat
ter bescherming van minderjarigen, voor wie een verschijning ter terechtzitting
reeds snel een zeer belastende ervaring kan zijn, een besloten behandeling
in veel gevallen de voorkeur verdient. Wat de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van partijen betreft, valt te wijzen op zaken waar (gevoelige)
medische gegevens of gegevens betreffende de sexuele geaardheid een rol spelen,
of financiële gegevens. Zoals nader in de memorie van toelichting (blz.
57–58) uiteengezet, kan het ook gaan om vertrouwelijke bedrijfsgegevens
van natuurlijke personen of rechtspersonen. De in het eerste lid, onder d,
genoemde grond is ook naar ons oordeel weinig concreet omschreven: het geval
dat openbaarheid het belang van een goede rechtspleging ernstig zou schaden.
Men zou hier kunnen denken aan de behandeling van een verzoek tot wraking
(artikel 1.4.1 e.v.), maar zoals in de memorie van toelichting (blz. 66–67)
is opgemerkt, dienen ook wrakingsverzoeken in beginsel in het openbaar te
worden behandeld, en dient in elk geval de gemotiveerde beslissing op dergelijke
verzoeken in het openbaar dient te worden uitgesproken (artikel 1.4.4, derde
lid). Dat neemt niet weg dat er wellicht omstandigheden kunnen zijn waarin
openbare behandeling van een wrakingsverzoek het belang van een goede rechtspleging
ernstig schade zou kunnen doen, zoals in het geval van ernstige beschuldigingen
tegen een of meer leden van de rechterlijke macht, welke zo weinig gesubstantieerd
zijn dat daartegen niet op eenvoudige wijze verweer kan worden gevoerd. Ook
kunnen wij ons voorstellen dat wanneer een partij een groot aantal wrakingsverzoeken
achter elkaar doet, met als kennelijk doel om vooral aandacht te trekken voor
een door hem in het algemeen veronderstelde partijdigheid van de rechterlijke
macht, daardoor ernstige schade kan worden toegebracht aan het belang van
een goede rechtspleging. In een dergelijk geval zou niet-openbare behandeling
van de verzoeken ingevolge artikel 1.3.9, eerste lid, onder d, de voorkeur
kunnen verdienen boven het buiten behandeling laten van deze verzoeken ingevolge
artikel 1.4.4, derde lid, derde zin.Artikel 1.3.10Aan de leden van de SGP-fractie antwoorden wij dat het uit oogpunt van
openbaarheid van rechtspraak noodzakelijk is dat in elk geval tegen vergoeding
afschrift kan worden verkregen van rechterlijke uitspraken. Het is onvermijdeiljk
dat de griffies daarvoor de nodige werkzaamheden zullen moeten verrichten.
Het recht om inzage te nemen in uitspraken levert echter een te grote belemmering
op voor de werkzaamheden van de griffies. Wanneer – zoals voorkomt –
bij een gerecht inzage wordt genomen in een groot aantal dossiers, kan de
begeleiding van de aanvragers en het ter beschikking stellen van ruimte voor
de bestudering van de uitspraken gedurende langere tijd aanzienlijk beslag
leggen op menskracht en ruimte van het gerecht. Voor de werkzaamheden van
de griffie levert dit dan een grote belemmering op. Zeker nu door het recht
op afschrift jegens een ieder de openbaarheid van uitspraken voldoende gewaarborgd is, verdient het daarom de voorkeur daarmee te volstaan
en in de wet niet tevens een recht op inzage op te nemen.Wij zijn van mening dat er onvoldoende aanleiding bestaat om te bepalen
dat partijen in kennis worden gesteld van een verzoek om afschrift en de beslissing
daarop. De uitspraak van vonnissen, arresten en beschikkingen dient in alle
gevallen in het openbaar plaats te vinden (artikel 1.3.10, eerste lid), ook
als partijen daartegen bezwaar hebben. Ook voor het verkrijgen van afschriften
door derden behoort te gelden dat daarop ondanks eventuele bezwaren van partijen
aanspraak kan worden gemaakt. De griffier moet daarbij voldoende in staat
worden geacht te beoordelen of, en zo ja in hoeverre, een verzoek om afschrift
moet worden afgewezen met het oog op zwaarwegende belangen van anderen, zoals
partijen. Ook artikel 838 Rv verplicht de griffier niet om partijen te horen
alvorens te voldoen aan een verzoek om afschrift. Het invoeren van een verplichting
om partijen in kennis te stellen van een verzoek om afschrift, zou dan ook
leiden tot een belangrijke verzwaring van de werkzaamheden van de griffies.
Uit het voorgaande vloeit voort dat wij evenmin reden zien om voor partijen
de mogelijkheid te openen van verzet tegen de beslissing van de griffier om
te voldoen aan een verzoek om afschrift.Artikel 1.3.10aDe leden van de PvdA-fractie vragen hoe partijen én de rechter
dienen te handelen wanneer tijdens een terechtzitting met gesloten deuren
of een terechtzitting waarbij slechts bepaalde personen zijn toegelaten, naar
voren komt dat er strafbare feiten zijn gepleegd en dat daartegen door justitie
(nog) geen actie is ondernomen. Wij menen dat het partijen in een dergelijk
geval vrijstaat om aan de rechter gehele of gedeeltelijke opheffing te verzoeken
van de geheimhoudingsplicht. Gaat de rechter daartoe over, dan staat het partijen
vrij tot het doen van aangifte over te gaan. Van de rechter zal in dergelijke
situaties zeker niet worden verlangd dat hij onder alle omstandigheden de
vertrouwelijkheid respecteert van hetgeen ter zitting is gebleken. De rechter
zal bij zijn beslissing recht moeten doen aan het belang dat gediend werd
door de sluiting der deuren of de bepaling dat slechts bepaalde personen aanwezig
mogen zijn. Dit belang zal gelegen zijn in één der in artikel
1.3.9 genoemde gronden: de openbare orde of de goede zeden, de staatsveiligheid,
de belangen van minderjarigen, de privacy of het belang van een goede rechtspleging.
Het belang dat strafbare feiten niet kunnen worden vervolgd levert als zodanig
geen grond op voor sluiting der deuren, en zal voor de rechter derhalve ook
geen grond kunnen zijn om een verzoek tot opheffing van de geheimhoudingsplicht
af te wijzen. Zo nodig kan de rechter het verzoek gedeeltelijk inwilligen,
voor zover nodig om een partij gelegenheid te geven van een gebleken strafbaar
feit aangifte te doen.Artikel 1.3.10a laat voorts onverlet de verplichting van de rechter in
bepaalde gevallen zelf aangifte te doen (artikelen 160, eerste lid, en 162
Wetboek van Strafvordering), alsmede zijn – in HR 30 maart 1998,
NJ 1998, 554 beperkt uitgelegde – bevoegdheid om ook in andere gevallen
aangifte te doen. Eerstondergetekende zal de Kamer overigens, overeenkomstig
zijn toezegging in antwoord op vragen van de leden Van Oven en Santi (23 december
1999) en Patijn en Dittrich (4 november 1998), een standpunt zenden inzake
deze bevoegdheid van de rechter tot het doen van aangifte.Niet uit te sluiten valt dat een partij die zich bewust is van de mogelijkheid
dat zijn verklaring aanleiding kan geven tot strafrechtelijke vervolging,
bepaalde feiten niet zal vermelden. Een verplichting om deze feiten te vermelden
zal ook veelal niet bestaan, ingevolge het verschoningsrecht van artikel 2.8.17,
tweede en derde lid. Het recht om te zwijgen prevaleert dan boven het belang
van de waarheidsvinding. Artikel 1.3.12De leden van de PvdA-fractie vragen de regering aan te geven welke mogelijkheid
tot correctie nog geboden is indien de rechter na het verstrijken van de beroepstermijn
volkomen ten onrechte een verbetering aanbrengt. Ingevolge het vierde lid
van artikel 1.3.12 staat tegen de verbetering of de weigering daarvan geen
voorziening open. Een hoger beroep is echter, ingevolge vaste rechtspraak
van de Hoge Raad terzake van doorbreking van een rechtsmiddelenverbod, evenwel
ontvankelijk indien appellant stelt dat buiten het toepassingsgebied van de
betrokken bepaling, in dit geval artikel 1.3.12, is getreden. Daarvan is sprake
indien de rechter ten onrechte iets als een kennelijke, ook voor partijen
kenbare en voor eenvoudig herstel vatbare fout in de zin van dit artikel aanmerkt
(zie HR 17 december 1999, NJ 2000, 171). Langs deze weg kan derhalve
worden opgekomen tegen een volkomen ten onrechte aangebrachte verbetering,
ook als die is aangebracht na het verstrijken van de gewone beroepstermijn.De leden van de VVD-fractie vragen of het feit dat er geen voorziening
openstaat tegen een doorgevoerde verbetering of de weigering daarvan, met
zich mee brengt dat het begrip «kennelijk» zodanig eng moet worden
opgevat dat er slechts ruimte is voor verbetering van zeer duidelijke fouten.
Wij antwoorden op deze vraag dat de regeling van artikel 1.3.12 inderdaad
is bedoeld voor zeer duidelijke verschrijvingen of (reken)fouten waarvan buiten
twijfel is wat de rechter tot uitdrukking wilde brengen en die zich ook voor
eenvoudig herstel lenen. Het redresseren van een dergelijke fout door middel
van een (ander) gewoon of buitengewoon rechtsmiddel zou hier veelal (te) zwaar,
duur en inefficiënt zijn. Daarom is in het wetsvoorstel het eenvoudige
middel van verbetering opgenomen. Wanneer niet kan worden gesproken van een
«kennelijke fout» als hier bedoeld, is de «gewone»
weg van een rechtsmiddel wel de aangewezene.Met betrekking tot de in artikel 1.3.13 geregelde mogelijkheid van aanvulling,
waar deze leden in dit verband ook aandacht voor vragen, geldt hetzelfde.
De strekking ervan is op eenvoudige wijze een omissie in een vonnis, arrest
of beschikking te herstellen, om te voorkomen dat een rechtsmiddel moet worden
ingesteld, waar zulks als te veel van goede moet worden beschouwd. Overigens
wijzen wij erop dat tegen aanvulling wel een voorziening openstaat. In het
derde lid van artikel 1.3.13 is slechts tegen de weigering tot aanvulling iedere voorziening uitgesloten. Daarbij is dan overigens
wel de rechtspraak met betrekking tot doorbreking van een rechtsmiddelenverbod
van toepassing.In dit verband stellen deze leden nog de vraag wat de praktische betekenis
is van artikel 1.3.13, nu bij hantering van de standaard zinsnede: «Wijst
af het meer of anders gevorderde», er geen ruimte is voor aanvulling.
Ook de leden van de SGP-fractie vragen hiernaar. Inderdaad wordt aan dit artikel
niet toegekomen in het geval dat de rechter uitdrukkelijk het meer of anders
gevorderde afwijst. Van een kennelijke omissie is in zo'n geval dan ook geen
sprake. Onder het huidig recht is dat niet anders, waar artikel 382 Rv voorziet
in de mogelijkheid van request-civiel «indien verzuimd is op een der
gedeelten van den eisch uitspraak te doen».De leden van de CDA-fractie kunnen zich ten aanzien van de verbetering
van kennelijke schrijf- of rekenfouten het ontbreken van enigerlei voorziening
nog wel voorstellen, maar in geval van een weigering en dat geldt dus ook
de aanvulling, achten zij hier een lacune aanwezig. Zij vragen of de regering
bereid is deze lacune op de een of andere wijze op te vullen. Deze leden wijzen
erop dat er relatief grote belangen mee kunnen zijn gemoeid, en dat men zich
heel wel situaties kan indenken waarin de noodzaak van een aanvulling pas
blijkt nadat de oorspronkelijke appeltermijn al was verstreken. Naar aanleiding van deze vraag merken wij het volgende op. Zoals hierboven
al is uiteengezet, behelzen de artikelen 1.3.12 en 1.3.13 een lichte en eenvoudige
regeling voor gevallen waarin het evident is dat en welk «steekje»
de rechter heeft laten vallen, opdat de belanghebbende partij niet is genoodzaakt
een relatief zwaar rechtsmiddel in te stellen. Hierbij past niet een zwaar
opgetuigde rechtsgang. Immers, die is met de reguliere rechtsmiddelen reeds
voorhanden. Vandaar dat tegen verbetering en de weigering van verbetering
of aanvulling geen voorzieningen zijn opengesteld. Zou men tegen de weigering
van aanvulling of verbetering ook rechtsmiddelen openstellen, dan zou dat
in deze gevallen, waar de rechter zelf van oordeel is dat de uitspraak geen
kennelijke fout of omissie bevat, leiden tot nodeloze verlenging van de rechtsstrijd.
Zijn echter de artikelen 1.3.12 en 1.3.13 toegepast in gevallen waarvoor zij
niet zijn bedoeld en is de rechter dus buiten het toepassingsgebied daarvan
getreden, of heeft de rechter deze bepalingen ten onrechte niet toegepast
(door bijvoorbeeld een verzoek om verbetering/aanvulling af te wijzen met
als enige motivering: «Dan had u maar in appèl moeten gaan»),
dan kan het rechtsmiddelenverbod worden doorbroken. Hetzelfde geldt bij schending
van een zo fundamenteel beginsel van behoorlijke rechtspleging dat geen sprake
is van een eerlijke en onpartijdige behandeling. Een en ander overziende,
menen wij dat niet sprake is van lacune die zou moeten worden opgevuld.De leden van de D66-fractie vragen de regering aan te geven waarom ervoor
is gekozen geen termijn in artikel 1.3.12 op te nemen. Ook de leden van de
SGP-fractie stellen deze vraag, waarbij zij een termijn van één
maand suggereren. Wij hebben dit punt opnieuw besproken met de adviescommissie
burgerlijk procesrecht en zijn, met de adviescommissie, van oordeel dat een
termijn geen aanbeveling verdient. Aan hetgeen hieromtrent in de memorie van
toelichting is opgemerkt voegen wij nog toe dat de fouten waarop artikel 1.3.12
ziet zich in de praktijk niet zelden eerst in de executiefase zullen voordoen.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een veroordeling die een min of
meer omvangrijke lijst van kadastrale omschrijvingen bevat, waarin twee cijfers
zijn verwisseld. Dit zal soms eerst bij executie opvallen. In veel gevallen
zal dat zijn op een tijdstip dat de voorgestelde termijn van één
maand inmiddels reeds is verstreken. De belanghebbende partij rest dan niets
anders dan een executiegeschil te starten. Zo'n executiegeschil (artikel 438
Rv), waar hoger beroep en cassatie mogelijk zijn, vormt een zwaardere procedure
dan de procedure van artikel 1.3.12 en 1.3.13. In zoverre zou het stellen
van een termijn derhalve in de weg staan aan de meest doelmatige oplossing
van het probleem.Voorts vragen deze leden of de regering nader wil ingaan op de verhouding
tussen mogelijkheid van verbetering op de voet van artikel 1.3.12 en hoger
beroep. Wij herhalen dat artikel 1.3.12 ertoe strekt langs eenvoudige weg
een zich daartoe lenende «kennelijke» fout te herstellen, zodat,
bijvoorbeeld, niet het zware middel van hoger beroep hoeft te worden ingesteld.
Indien een partij ten tijde van de ontdekking van de kennelijke fout evenwel
reeds van plan was appel in te stellen of dat reeds heeft gedaan, zoals in
het door deze leden gegeven voorbeeld, zal er niet of veel minder behoefte
bestaan aan de eenvoudige weg van artikel 1.3.12. Het is dan aan de partij
daarin een keuze te maken.De leden van de fractie van D66, alsook de leden van de SGP-fractie, vragen
verder waarom niet ervoor is gekozen de verbetering te bewerkstellingen door
middel van een aanvullend vonnis waarin het oorspronkelijke vonnis wordt verbeterd
met de bepaling dat die verbetering heeft te gelden vanaf de datum van het
betreffende vonnis. Hoewel een zodanige uitwerking wellicht ook mogelijk was
geweest, menen wij dat kennelijke fouten die vatbaar zijn voor eenvoudig herstel
het best op de minuut kunnen worden aangetekend, zodat ook later – als
bijvoorbeeld om afgifte van een tweede grosse wordt verzocht – geen
misverstand kan ontstaan over de vraag hoe de desbetreffende
rechterlijke beslissing luidt. Bij de aantekening op de minuut kan op eenvoudige
wijze worden aangetekend dat is voldaan aan artikel 1.3.12, eerste lid, tweede
zin. De voorgestelde bepaling heeft daarnaast als voordeel dat het regels
stelt met betrekking tot een reeds afgegeven grosse van de beslissing. Overigens
wordt bij de nota van wijziging aan het derde lid nog een volzin toegevoegd,
inhoudende dat in het geval van een reeds aangevangen executie, deze met inachtneming
van de verbetering kan worden voortgezet op grond van een na de verbetering
afgegeven afschrift opgemaakt in executoriale vorm. De strekking van deze
wijziging is zeker te stellen dat geen «gaten» vallen in de tenuitvoerlegging
na verbetering.Voor de door de leden van de fracties van D66 en SGP gevraagde toelichting
op het vierde lid, waartegen door de NOvA bezwaar is gemaakt, verwijzen wij
naar hetgeen wij hebben geantwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie
bij deze bepaling.Naast het hierboven besprokene vragen de leden van de SGP-fractie of het
niet wenselijk is de correctiemogelijkheid van artikel 1.3.12 te binden aan
het akkoord van beide partijen in het geval dat het te verbeteren vonnis,
het arrest of de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan. Zoals in de
memorie van toelichting en ook hierboven al is opgemerkt, is met artikel 1.3.12
beoogd een eenvoudige regeling te geven. Daarbij past niet het vereiste van
wederzijds goedvinden van partijen, ook niet in het geval dat de verbetering
wordt verzocht nadat het desbetreffend vonnis, het arrest of de beschikking
in kracht van gewijsde is gegaan. Uit oogpunt van rechtsbescherming is daartoe
naar onze mening ook geen aanleiding, omdat, wij onderstrepen het nogmaals,
de mogelijkheid van verbetering alleen open staat bij een «kennelijke
fout die zich voor eenvoudig herstel leent».Artikel 1.3.13De leden van de SGP-fractie vragen wat de reden is dat in deze bepaling
geen termijn is opgenomen zoals in artikel 1061 Rv. Eenzelfde vraag is door
deze leden, alsmede die van de CDA-fractie gesteld met betrekking tot artikel
1.3.12. Daar wezen wij erop dat in de praktijk de behoefte aan toepassing
van die bepaling zich niet zelden eerst doet gevoelen in de executiefase.
Het gevolg van het stellen van een termijn is dan dat verbetering niet meer
kan worden verzocht en men aangewezen is op een executiegeschil. Uit oogpunt
van doelmatigheid is evenwel de mogelijkheid van verbetering te verkiezen
boven zo'n executiegeschil, waar hoger beroep en cassatie mogelijk zijn. Hetzelfde
geldt ten aanzien artikel 1.3.13.Mag aangenomen worden dat verzuimen over een bepaald onderdeel van het
gevorderde of verzochte te beslissen zowel direct bij de rechtbank hersteld
kunnen worden als ook in hoger beroep, zo vragen deze leden. Ook deze vraag
is bij artikel 1.3.12 aan de orde gekomen. Het daar gegeven bevestigende antwoord
is ook hier van toepassing. Artikel 1.3.13 strekt ertoe op eenvoudige wijze
een omissie in een vonnis, arrest of beschikking te herstellen, om te voorkomen
dat een rechtsmiddel moet worden ingesteld. Indien een partij ten tijde van
de ontdekking van het gebrek reeds van plan was appel in te stellen, zal deze
weinig behoefte hebben aan de eenvoudige weg van artikel 1.3.13. Het is dan
aan de partij daarin een keuze te maken.De Nederlandse Orde van Advocaten is van opvatting dat er tegen de aanvulling
op de beslissing dezelfde rechtsmiddelen aangewend moeten kunnen worden als
die welke openstonden tegen de aangevulde beslissing en wel met een termijn
die aanvangt ten tijde van de aanvulling. De leden van de SGP-fractie vragen
de regering om een beargumenteerde reactie op dit standpunt. Vooropgesteld
zij dat in het derde lid van artikel 1.3.13 slechts tegen de weigering tot aanvulling iedere voorziening is uitgesloten, en dat
derhalve tegen een aanvulling wel rechtsmiddelen openstaan. Voorts
merken wij op dat, zoals is uiteengezet bij artikel 1.3.12, de artikelen 1.3.12
en 1.3.13 een betrekkelijk lichte en eenvoudige regeling behelzen voor gevallen
waarin het evident is dat en welk «steekje» de rechter heeft laten
vallen, opdat de belanghebbende partij niet is genoodzaakt een relatief zwaar
rechtsmiddel in te stellen. Hierbij past niet een zwaar opgetuigde rechtsgang.
Immers, die is met de reguliere rechtsmiddelen reeds voorhanden. Vandaar dat
tegen verbetering en de weigering van verbetering of aanvulling geen voorzieningen
zijn opengesteld. Zou men tegen de weigering van aanvulling of verbetering
ook rechtsmiddelen openstellen, dan zou dat in deze gevallen, waar de rechter
zelf van oordeel is dat de uitspraak geen kennelijke fout of omissie bevat,
leiden tot nodeloze verlenging van de rechtsstrijd. Zijn echter de artikelen
1.3.12 en 1.3.13 toegepast in gevallen waarvoor zij niet zijn bedoeld en is
de rechter dus buiten het toepassingsgebied daarvan getreden, of heeft de
rechter deze bepalingen ten onrechte niet toegepast, dan kan het rechtsmiddelenverbod
worden doorbroken. Hetzelfde geldt bij schending van een zo fundamenteel beginsel
van behoorlijke rechtspleging dat geen sprake is van een eerlijke en onpartijdige
behandeling.Ten slotte vragen deze leden nog wat de praktische betekenis is van de
voorgestelde bepaling nu het dictum van een uitspraak gebruikelijk de zin
bevat: «Wijst af het meer of anders gevorderde». Aanvulling is
dan immers niet mogelijk, omdat niet is verzuimd over een onderdeel te beslissen.
Bij artikel 1.3.12 zijn wij reeds ingegaan op deze kwestie naar aanleiding
van een vraag van leden van de VVD-fractie. Inderdaad wordt aan dit artikel
niet toegekomen in het geval dat de rechter uitdrukkelijk het meer of anders
gevorderde afwijst. Van een kennelijke omissie is in zo'n geval dan ook geen
sprake. Onder het huidig recht is dat niet anders, waar artikel 382 Rv voorziet
in de mogelijkheid van request-civiel «indien verzuimd is op een der
gedeelten van den eisch uitspraak te doen».Artikel 1.3.14De leden van de PvdA-fractie achten het onverstandig om de «openingstijd»
van de griffie per fax te verlengen tot 24.00 uur, omdat deze bepaling door
allerlei technische aspecten voor veel problemen kan gaan zorgen. Deze leden
wijzen wij erop dat artikel 1.3.14 niet zozeer verlenging bewerkstelligt van
de bereikbaarheid per fax, doch slechts een bevestiging inhoudt van hetgeen
reeds enige jaren geldt ingevolge jurisprudentie van de Hoge Raad (HR 16 februari
1996, NJ 1997, 55). Inderdaad kunnen zich bij de indiening van stukken per
fax specifieke problemen voordoen. Deze problemen, die zich overigens op elk
tijdstip van de dag kunnen voordoen, achten wij geenszins onoverkomelijk;
veelal zullen de daarbij rijzende vragen met toepassing of overeenkomstige
toepassing van bestaande rechtsregels kunnen worden beantwoord, bijvoorbeeld
artikel 3:37, derde en vierde lid, BW. Wanneer door een stroomstoring buiten
de schuld van het gerecht een faxbericht niet of niet juist overkomt, zal
dat voor risico van de verzender komen. Voor wat het tijdstip van binnenkomst
van het faxbericht betreft zal in de eerste plaats de tijdsaanduiding op het
bij het gerecht binnengekomen bericht bepalend zijn, doch het is niet uitgesloten
dat, mede met behulp van het door het verzendende faxapparaat gegenereerde
verzendbevestiging, kan worden vastgesteld dat van een ander tijdstip moet
worden uitgegaan. In beginsel zouden wij met de leden van de PvdA-fractie
willen aannemen dat degene die kiest voor verzending per fax, ook het risico
draagt dat er iets misgaat, tenzij komt vast te staan dat dit het gevolg is
van een verzuim van een gerechtsmedewerker. Ook met betrekking tot de mogelijkheid
dat bijvoorbeeld het faxpapier in het gerechtelijk faxapparaat op is, waardoor
(verdere) verzending niet mogelijk is, achten wij het gerechtvaardigd dat
de verzender met dit risico rekening dient te houden.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie antwoorden wij dat artikel 1.3.14 er niet toe strekt andere moderne communicatiemiddelen uit
te sluiten. Inderdaad verdient het de voorkeur dat bepalingen zoveel mogelijk
technologie-onafhankelijk worden geformuleerd. Dat betekent echter niet dat
een in verband met een bepaald communicatiemiddel gerezen specifiek probleem
niet door middel van een daarop toegesneden bepaling kan worden opgelost.
Op het punt van faxverkeer met de gerechten doet zich, blijkens ook de jurisprudentie
op dit punt, deze situatie voor. De indiening van stukken per e-mail, waar
ook door de leden van andere fracties naar wordt gevraagd, is in de huidige
praktijk nog niet aan de orde. Wij sluiten echter zeker niet uit dat deze
in de nabije toekomst wèl mogelijk zal worden, wanneer daarvoor geen
technische belemmeringen meer bestaan en de gerechten op de verwerking van
e-mailverkeer ook feitelijk zullen zijn ingesteld. Wij zullen dan ook tijdig
bezien of, en zo ja op welke wijze, de regeling van artikel 1.3.14 moet worden
aangepast om met die mogelijkheid rekening te houden.De leden van de fracties van CDA en SGP vragen nog of een per fax verzonden
stuk waarvan de ontvangst voor 24.00 uur van de laatste dag van een termijn
is aangevangen maar eerst na 24.00 uur is voltooid, nog als binnen de termijn
ingediend moet worden beschouwd. Deze vraag beantwoorden wij bevestigend.Artikel 1.3.15De leden van de PvdA-fractie hebben bezwaar tegen het tweede lid, dat
de rechter de mogelijkheid geeft aanwijzingen te geven over het tijdstip van
overlegging van de processtukken na verwijzing of toepassing van een rechtsmiddel.
Ook in de huidige praktijk worden de stukken van de vorige instantie in veel
gevallen niet direct overgelegd, doch pas in een later stadium, met name bij
het fourneren voor vonnis. Ook zonder deze bepaling zouden op dit punt uiteenlopende
praktijken bij de verschillende gerechten niet uitgesloten zijn, hetgeen ons
op zichzelf ook weinig bezwaarlijk lijkt. Vooralsnog zien wij dan ook onvoldoende
grond om tot schrapping van het tweede lid over te gaan.Vierde afdelingArtikel 1.4.1Uit de volgorde van de regels betreffende wraking, respectievelijk verschoning,
moet niet worden afgeleid dat de vraag over wraking voorafgaat aan de vraag
over de verschoning, zo antwoorden wij de leden van de VVD-fractie. Ook het
omgekeerde is overigens niet het geval. Omkering van de volgorde van de betrokken
bepalingen achten wij daarom niet nodig.De reden dat de rechter niet zelf de mogelijkheid heeft te bepalen dat
hij zich verschoont, is gelegen in het feit dat die mogelijkheid spanning
zou kunnen opleveren met het verbod van rechtsweigering. Om die reden dient
de rechter zich niet op eigen gezag te kunnen onttrekken aan de behandeling
van een zaak en is het nodig dat door andere rechters getoetst wordt of zich
een grond voor verschoning voordoet. Op zichzelf is daarbij een systeem als
door de leden van de VVD-fractie geschetst niet ondenkbaar, doch gegeven het
feit dat verschoningsverzoeken in de praktijk zeldzaam zijn, achten wij de
wenselijkheid van wijziging van de regeling niet groot.Naar aanleiding van de vragen betreffende het gebruik van de terminologie
«zo spoedig mogelijk» in plaats van «onverwijld»,
merken wij op dat deze ook in de Awb voorkomt (vergelijk de artikelen 8:18,
eerste lid, en 8:20, eerste lid). De term «zo spoedig mogelijk»
houdt, zoals wij in de memorie van toelichting ook schreven, ook «onverwijld»
in (blz. 66). Wij menen dan ook niet dat gebruik van de term «onverwijld»
uit oogpunt van versnelling van procedures de voorkeur verdient.
De terminologie stemt overeen met de voorschriften van de artikelen 2.1.7,
derde lid, en 2.11.3, eerste lid, van het wetsvoorstel. Niettemin zullen wij
met het oog op de afstemming met de Awb alsnog bij nota van wijziging in artikel
1.4.4, derde lid, en artikel 1.4.7, tweede lid, opnemen dat mededeling van
de beslissing «onverwijld» aan partijen en de betrokken rechter
wordt medegedeeld.Hoe lang «zo spoedig mogelijk» mag duren, zoals de leden van
de fracties van D66 en SGP vragen, valt niet in algemene zin aan te geven.
In elk geval dient het gerecht ervoor te zorgen dat iedere vertraging zoveel
mogelijk wordt voorkomen.Artikel 1.4.2Het ligt in de rede, zo antwoorden wij de leden van de SGP-fractie, dat
de partij die om wraking van een rechter verzoekt, ter motivering van zijn
verzoek tevens de relevante stukken waarover hij beschikt, bijvoegt. Dit ook
omdat de betrokken partij ingevolge het derde lid zijn wrakingsgronden dient
te concentreren, en hem na indiening van zijn verzoek dan ook geen gelegenheid
hoeft te worden geboden om deze stukken alsnog over te leggen.Artikel 1.4.4Dat ingevolge het derde lid, evenals in artikel 1.4.7, tweede lid, mededeling
van de beslissing «zo spoedig mogelijk» dient te geschieden, stemt
overeen met de voorschriften van de artikelen 2.1.7, derde lid, en 2.11.3,
eerste lid, van het wetsvoorstel. Hiervoor kwam reeds aan de orde dat bij
nota van wijziging zal worden bepaald dat de de mededeling van de beslissing
«onverwijld» geschiedt.Voor de positie van de betrokken rechter, zo antwoorden wij de leden van
de fracties van D66 en SGP, heeft het verzoek tot wraking ten gevolge dat
hij betrokken wordt in de wrakingsprocedure, die een incident van eigen aard
vormt ten opzichte van de hoofdprocedure. De hoofdprocedure zelf wordt intussen
geschorst (artikel 1.4.2, vijfde lid), zodat de rechter aan de verdere behandeling
daarvan slechts deel heeft als het wrakingsverzoek geen succes heeft. In het
wrakingsincident wordt de rechter in de gelegenheid gesteld te worden gehoord,
eventueel buiten aanwezigheid van de verzoeker (artikel 1.4.4, tweede lid).
De rechter kan ook in de wraking berusten (artikel 1.4.3), hetgeen overigens
niet hoeft te betekenen dat hij de wrakingsgronden als juist erkent. Als het
wrakingsverzoek is toegewezen, is de betrokken rechter uitgesloten van verdere
deelname aan de behandeling van de hoofdzaak.Het verdient, zoals de leden van de SGP-fractie aangeven, inderdaad aanbeveling
dat wrakingsverzoeken zo snel mogelijk door de meervoudige kamer worden behandeld
en beslist. Voor zover ons bekend is dat in de praktijk ook bij alle gerechten
het geval.Artikel 1.4.6Anders dan bij verzoeken tot wraking, waarbij de vrees voor oneigenlijk
gebruik ter vertraging van de procedure niet denkbeeldig is, bestaat bij een
verzoek van de rechter om zich te mogen verschonen geen grond om daaraan in
de wet de eis te stellen dat het zo spoedig mogelijk is gedaan. Partijen hebben
er ook alle belang bij dat een verschoningsverzoek, zelfs als dat op een eerder
tijdstip had kunnen worden gedaan, inhoudelijk kan worden beoordeeld.Zowel bij wraking als bij verschoning gaat de wet uit van een bevoegdheid
van partijen respectievelijk de rechter. Dat neemt niet weg dat de rechter
die meent dat de rechterlijke onpartijdigheid schade kan lijden, verplicht
is om een verschoningsverzoek te doen, omdat hij anders in strijd komt met
het beginsel van onpartijdigheid (vergelijk CRvB 19 december 1972, AB 1974,
86). In gevallen dat de subjectieve onpartijdigheid van de rechter niet in
het geding is, maar de rechter op grond van bepaalde omstandigheden niet op
voorhand kan uitsluiten dat er bij partijen mogelijk de schijn van partijdigheid
kan worden gewekt, bestaat er – gegeven de mogelijkheid van partijen
om een verzoek tot wraking te doen – geen bezwaar tegen om de rechter
terzake enige ruimte te laten voor een eigen afweging.Achtste afdelingArtikel 1.8.1De leden van de VVD-fractie menen dat competentieperikelen te vaak het
gevolg zijn van de complexiteit van het procesrecht (in die zin ook Van Maanen,
NJB 2000, blz. 805–806). Om die reden stemmen zij in met de mogelijkheid
dat een verkeerd ingeslagen weg alsnog wordt omgelegd. Wel stellen zij daarbij
enige vragen over de vormgeving, waarop wij in het navolgende ingaan. Daaraan
voorafgaand willen wij hier opmerken dat de regels betreffende verwijzing
wegens absolute onbevoegdheid in dit wetsvoorstel uitgaan van de thans bestaande
rechterlijke organisatie, waarin kantonrechters en rechtbanken afzonderlijke
gerechten vormen. Inmiddels is bij de Tweede Kamer wetsvoorstel 27 181
(Wet organisatie en het bestuur gerechten) ingediend, dat voorziet in bestuurlijke
onderbrenging van de kantongerechten in de rechtbanken. Als dat wetsvoorstel
wet wordt zal er derhalve sprake zijn van één gerecht in eerste
aanleg, waarvan de sector kanton een onderdeel uitmaakt. Voor de materie van
de verwijzing wegens absolute onbevoegdheid heeft dit tot gevolg dat deze
aanzienlijk minder vaak zal voorkomen, omdat de absolute competentie van de
rechtbank in beginsel alle burgerlijke zaken in eerste aanleg zal omvatten.
De regels van artikel 1.8.3 en volgende zullen dan hun belang grotendeels
verliezen, en beperkt zijn tot gevallen als waarbij een zaak in eerste aanleg
bij een gerechtshof aanhangig is gemaakt. In de aanpassingswet bij voornoemd
wetsvoorstel zullen regels worden voorgesteld betreffende het verwijzen van
zaken binnen de rechtbank van en naar kamers van de sector kanton, die materieel
in de plaats komen voor de thans geldende verwijzingsregels. Omdat binnen
de rechtbank de ene kamer niet hoger is dan de andere, zal de verwijzing daarbij
voor de kamer waarnaar wordt verwezen, bindend kunnen zijn. Voorts zal daarbij
aandacht worden besteed aan de wenselijkheid om de regeling flexibel te houden
en niet onnodig conflictopwekkend. Intussen bouwen de artikelen 1.8.3 en volgende,
zoals in de memorie van toelichting vermeld, in belangrijke mate voort op
de thans bestaande regels. Gegeven de beperkte duur waarvoor deze regels naar
verwachting nog zullen gelden, is in dit stadium afgezien van het aanbrengen
van belangrijke wijzigingen.Beslissend voor de beoordeling van de bevoegdheid zijn de stellingen van
de eiser of verzoeker in de dagvaarding respectievelijk het verzoekschrift.
Vermindering van eis door een eiser die bemerkt een te hoge vordering bij
de kantonrechter te hebben ingesteld, brengt mee dat daardoor de bevoegdheid
van de kantonrechter wordt gered (HR 22 januari 1988, NJ 1988, 890), welke
regel ingevolge artikel 1.8.3, eerste lid, tweede zin, ook onder het nieuwe
recht zal blijven gelden. De flexibiliteit van de regeling wordt ook gediend
door de regel van artikel 1.8.3, tweede lid, dat de rechtbank zich niet ambtshalve
onbevoegd verklaart, doch slechts wanneer de gedaagde op de onbevoegdheid
tijdig een beroep heeft gedaan. In artikel 1.8.1, dat een wisselbepaling inhoudt
tussen dagvaardings- en verzoekschriftprocedure, is flexibiliteit gewaarborgd
doordat de rechter kan gelasten dat het stuk waarmee de procedure is ingeleid
wordt aangevuld of verbeterd. Ook in artikel 1.8.2, dat een extra termijn
mogelijk maakt voor het instellen van een administratieve rechtsgang,
is voorzien in flexibiliteit, doordat de rechter bij het bieden van de extra
termijn rekening dient te houden met de vraag of de niet-ontvankelijkheid
bij de civiele rechter voor de aanlegger onduidelijk kon zijn.De belangen van derden kunnen in het geding zijn bij het omzetten van
de dagvaardings- naar de verzoekschriftprocedure. Daarmee kan de rechter rekening
houden bij het reeds genoemde bevel om het procesinleidend stuk aan te vullen
of te verbeteren. Voorts dienen partijen in de gelegenheid te worden gesteld
hun stellingen aan de dan toepasselijke procesregels aan te passen (artikel
1.8.1, vierde lid).Tegenstrijdige oordelen over absolute competentie zijn voor rechtzoekenden
vanzelfsprekend weinig vruchtbaar. Ingevolge artikel 1.8.5, derde lid, is
de lagere rechter wel gebonden aan de verwijzing door een hogere rechter,
maar omgekeerd de hogere rechter niet aan een verwijzing door een lagere rechter.
Dit sluit aan bij de algemene regel dat de hogere rechter niet gebonden is
aan het oordeel van de lagere rechter. Om die reden zouden wij, nu tegenstrijdige
oordelen over de absolute bevoegdheid toch ook betrekkelijk zeldzaam zijn,
binnen het huidige stelsel willen vasthouden aan deze regel. Hiervoor kwam
al aan de orde dat dit na de bestuurlijke onderbrenging van de kantonrechters
in de rechtbanken anders zal zijn, en dat dan binnen de rechtbank bindende
verwijzing zal kunnen plaatsvinden. Vergelijk voor een verzachting van de
gevolgen van een aan dat van de lagere rechter tegengesteld oordeel van de
hogere rechter over de absolute bevoegdheid hierna bij artikel 1.8.7, eerste
lid.Met betrekking tot artikel 1.8.2 vragen de leden van de VVD-fractie hoe
in grensgevallen onderscheid kan worden gemaakt tussen hen aan wie kan worden
verweten ten onrechte een civiele procedure te zijn begonnen, omdat de niet-ontvankelijkheid
bij de burgerlijke rechter niet onduidelijk was, en hen voor wie dit anders
ligt. In de memorie van toelichting hebben wij erop gewezen dat wanneer in
de beslissing van het bestuursorgaan geen melding is gemaakt van de openstaande
rechtsmiddelen, de niet-ontvankelijkheid bij de civiele rechter in de regel
voor de aanlegger onduidelijk kon zijn. Niettemin kon die niet-ontvankelijkheid
duidelijk zijn, zo voegden wij daaraan toe, wanneer de betrokkene werd bijgestaan
door een professionele rechtshelper. De gekozen maatstaf («onduidelijk
kon zijn») impliceert de mogelijkheid van grensgevallen, waarin het
aan de rechter is om uit te maken of er inderdaad onduidelijkheid kon bestaan
over de niet-ontvankelijkheid. Wij menen dat deze maatstaf de rechter voldoende
houvast biedt om, mede aan de hand van hetgeen daarover in de memorie van
toelichting is opgemerkt, tot billijke resultaten te komen.De toepassing van artikel 1.8.3, derde lid, is beperkt tot het geval dat
de rechter op grond van artikel 1.8.2, tweede lid, aan de aanlegger een nieuwe
termijn voor het volgen van de administratieve rechtsgang heeft geboden. Buiten
het geval dat de niet-ontvankelijkheid de aanlegger onduidelijk kon zijn,
bestaat er immers geen grond om aan hem een nieuwe termijn te bieden.De leden van de D66-fractie vragen welke mogelijkheden de rechter heeft
indien duidelijk misbruik van artikel 1.8.1 wordt gemaakt. Voor zover dit
misbruik erin zou bestaan dat de aanlegger uit kostenoverweging kiest voor
een verzoekschrift in plaats van een dagvaarding, wijzen wij erop dat dit
kostenvoordeel in verhouding tot de overige aan de procedure verbonden kosten
doorgaans zeer gering zal zijn (voor on- en minvermogenden zelfs nihil, zie
artikel 40 Wet op de rechtsbijstand), terwijl daartegenover voor de aanlegger
een aanzienlijk risico van vertraging staat. Het derde lid biedt de rechter
de mogelijkheid om de aanlegger te gelasten zelf voor oproeping van de verweerder
zorg te dragen. Voorts loopt de aanlegger het risico dat hij extra kosten
moet maken doordat de rechter hem oproept voor een mondelinge behandeling
om het gekozen spoor toe te lichten (vergelijk artikel 2.11.9, eerste lid,
derde zin). Een andere vorm van misbruik is denkbaar bij hoger
beroep, in die zin dat van een beschikking bij dagvaarding wordt geappelleerd,
om te voorkomen dat direct de gronden voor het hoger beroep moeten worden
geformuleerd. De rechter kan tegen deze vorm van misbruik van procesrecht
optreden door de appelant de mogelijkheid van aanvulling van de gronden te
ontzeggen, waardoor het hoger beroep vrijwel kansloos wordt. Met betrekking
tot professionele rechtshelpers hebben wij er in de memorie van toelichting
nog op gewezen dat wij ervan uitgaan dat zij het in strijd met hun beroepseer
zullen achten zich te bezondigen aan een dergelijk in het oog springende noodgreep.De wisselbepaling kan ook worden toegepast als in het kader van een verzoekschriftprocedure
een verklaring voor recht wordt gevraagd waarvoor in die procedure geen plaats
is. Overigens wijzen wij erop dat er onder omstandigheden ook in het kader
van een verzoekschriftprocedure ruimte kan zijn voor een verklaring voor recht
(vergelijk bijvoorbeeld HR 24 oktober 1997, NJ 1999, 395).Hiervoor kwam al aan de orde dat in hoger beroep van een beschikking de
gronden van het hoger beroep wel in het verzoekschrift moeten worden opgenomen,
terwijl dat in de dagvaardingsprocedure niet het geval is. Er is wel bepleit
om ook in de dagvaardingsprocedure voor te schrijven dat de gronden van het
hoger beroep direct in de dagvaarding worden vermeld. Wij staan op zichzelf
positief tegenover dit voorstel, maar hebben haar in dit wetsvoorstel nog
niet overgenomen omdat de uitwerking daarvan – bijvoorbeeld ten aanzien
van de vraag of voor spoedprocedures wegens de korte beroepstermijn een uitzondering
mogelijk moet zijn – beter kan plaatsvinden in het kader van het aangekondigde
wetsvoorstel inzake de herziening van de regeling van het hoger beroep.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SGP-fractie merken wij
op dat een bevel tot aanvulling of verbetering van de dagvaarding of het verzoekschrift
bij nadere overweging inderdaad toch ook zinvol kan zijn als de wederpartij
niet is verschenen, mits de niet-verschenen partij maar van de aanvulling
of verbetering op de hoogte wordt gesteld, hetzij door middel van een exploot
hetzij door kennisgeving vanwege de griffier.Artikel 1.8.2Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie wijzen wij
erop dat uit de tweede zin van het tweede lid volgt dat de bestuursrechter
is gebonden aan een op deze bepaling gebaseerde beslissing van de burgerlijke
rechter dat alsnog administratief bezwaar of beroep kan worden ingesteld.
De bepaling komt derhalve ook in dit opzicht overeen met zijn bestuursrechtelijke
tegenhanger artikel 8:71 Awb.Aan een concrete verwijzingsmogelijkheid naar de bestuursrechter, zoals
in wetsvoorstel 24 651 was opgenomen in artikel 1.8.3, bestaat naar ons
oordeel onvoldoende behoefte naast artikel 1.8.2, dat immers materieel tot
eenzelfde resultaat voert. Gegeven de verschillen tussen het civiele en bestuursrechtelijke
procesrecht riep de verwijzingsbepaling lastige vragen en problemen op. Verwezen
zij naar het verslag over wetsvoorstel 24 651, waar zij nadrukkelijk
aan de orde zijn gesteld. Aanpassing van de regeling naar aanleiding van de
gesignaleerde problemen zou hebben geleid tot een aanzienlijk gedetailleerder
regeling. Wij hebben van aanpassing afgezien en de voorkeur gegeven aan behoud
van de eenvoudiger toepasbare regeling van artikel 1.8.2.De leden van de fracties van D66 en SGP vragen naar de de uitleg van het
begrip niet-verwijtbaarheid, daarmee doelend op de omstandigheden waaronder
van het ongebruikt laten verstrijken van een bestuursrechtelijke termijn aan
de aanlegger niet een verwijt kan worden gemaakt. Deze vraag is hiervoor bij
artikel 1.8.1 reeds aan de orde gekomen naar aanleiding van een vraag van
de leden van de VVD-fractie, waarnaar wij hier kortheidshalve
verwijzen. In aanvulling daarop merken wij op dat inderdaad aansluiting gezocht
kan worden bij het bepaalde in artikel 6:15 Awb. Het is ook naar die bepaling
dat in de memorie van toelichting, in de laatste alinea bij artikel 1.8.2,
verwezen had moeten worden, in plaats van naar artikel 8:71 Awb, zoals per
abuis is geschied (blz. 81). De daar reeds aangekondigde wijziging van artikel
6:15 Awb (en dus niet: artikel 8:71 Awb) is inmiddels opgenomen in het wetsvoorstel
26 523, houdende Eerste evaluatiewet Awb (kamerstukken II 1998–99,
26 523, nr. 2, blz. 2).Artikel 1.8.7Het eerste lid geeft, zo antwoorden wij de leden van de SGP-fractie, het
gerechtshof de mogelijkheid om in het daar bedoelde geval de zaak niet terug
te wijzen naar de rechtbank maar deze zelf in hoger beroep af te doen. De
bepaling strekt ertoe de gevolgen te verzachten voor de rechtzoekende van
het oordeel van de hogere rechter dat de lagere rechter zijn bevoegdheid onjuist
heeft beoordeeld. Als de rechtbank zich ten onrechte bevoegd had verklaard,
zou het gerechtshof de zaak in beginsel, in de stand waarin deze zich bevindt,
moeten verwijzen naar de wèl bevoegde rechter. Omdat de zaak in de
regel inmiddels ook inhoudelijk zal zijn behandeld door de rechtbank (vergelijk
artikel 337, tweede lid, Rv), zou verwijzing naar de juiste rechter dan betekenen:
verwijzing naar de bevoegde rechter in hoger beroep: de rechtbank. Dat is
uiteraard ongewenst, zodat in dat geval het gerechtshof de zaak beter aan
zich kan houden voor behandeling in hoger beroep. Had de rechtbank de zaak
niet inhoudelijk behandeld, doch op de voet van artikel 337, tweede lid, tussentijds
appel van zijn bevoegdheidsbeslissing toegelaten, dan is het niet nodig dat
het gerechtshof de zaak aan zich houdt.Tweede titel. De dagvaardingsprocedure in eerste aanlegEerste afdelingArtikel 2.1.2In de praktijk komt het wel voor dat een procureur op de rol laat weten
«niet in staat» te zijn. Daarmee geeft hij te kennen dat de lastgevingsverhouding
tot zijn cliënt is geëindigd, althans het contact met zijn cliënt
verloren is gegaan, zodat hij dientengevolge niet meer in staat is om namens
zijn cliënt proceshandelingen te verrichten. Op grond van de wet kan
de procureur zich echter niet aan zijn hoedanigheid van vertegenwoordiger
onttrekken, zolang er geen andere procureur wordt gesteld (tweede lid, tweede
zin, thans artikel 146 Rv).De leden van de VVD-fractie vragen op welke termijn de regering de bevoegdheidsverdeling
tussen rechtbank en kantonrechter wil gaan heroverwegen en welke uitgangspunten
daarbij zullen worden gehanteerd. Ook de leden van de SGP-fractie vragen naar
de bevoegdheidsverdeling, met name op het punt van de zogenoemde aardvorderingen.
Dienaangaande wijzen wij erop dat dit wetsvoorstel een dergelijke heroverweging
niet bevat, en dat daartoe thans ook geen voornemens bestaan. Niet zonder
belang in dit verband is het feit dat de kantonrechters over enige tijd deel
zullen uitmaken van de sector kanton van de rechtbank, zodat daarmee één
gerecht voor de eerste aanleg is gecreëerd. In het kader van de reorganisatie
van de rechterlijke organisatie is altijd uitgangspunt geweest dat de kantonrechtspraak
behouden blijft en dat niet aan het takenpakket van de kantonrechters getornd
zou worden. Het ligt naar ons oordeel niet in de lijn van deze ontwikkeling
om thans een fundamentele heroverweging te entameren van de bevoegdheidsverdeling
tussen rechtbanken en kantonrechters – of in andere termen: tussen
zaken waar wel en zaken waar niet in persoon kan worden geprocedeerd. Daarbij
tekenen wij nog aan dat recent in uw Kamer aan de orde is geweest dat wij
niet op korte termijn denken aan verdere substantiële verhoging van de
competentiegrens van f 10 000. Onderzoek naar de meest recente verhoging
van de competentiegrens is thans gaande. Wel zijn wij bereid in het kader
van de reeds aangekondigde fundamentele herbezinning op het burgerlijk procesrecht
na te gaan in hoeverre uit ervaringen en ontwikkelingen in andere landen op
dit punt relevante inzichten kunnen worden ontleend.De bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten in de rechtbanken
zal naar verwachting, zo antwoorden wij de leden van de SGP-fractie slechts
leiden tot een beperkt aantal wijzigingen ten opzichte van dit wetsvoorstel,
naar schatting in de orde van grootte van enige tientallen.Artikelen 2.1.3 en 2.1.4De leden van de fracties van VVD en CDA vragen ons in te gaan op de verschillen
met het bestuursprocesrecht die nopen tot een afwijkende redactie van deze
bepaling en artikel 2.1.4 ten opzichte van de artikelen 8:24 en 8:25 Awb.
Wat artikel 2.1.3 betreft moest, in vergelijking met artikel 8:24, in het
eerste lid rekening worden gehouden met het feit dat gemachtigden slechts
zijn toegelaten in zaken waar in persoon kan worden geprocedeerd. In het tweede
lid diende eveneens rekening te worden gehouden met het feit dat bij de rechtbank
niet in persoon kan worden geprocedeerd. In het derde lid is rekening gehouden
met de eigen positie van de deurwaarders in civiele zaken.De regeling van artikel 2.1.4 wijkt nogal af van die van artikel 8:25
Awb. In de memorie van toelichting is hierover opgemerkt dat harmonisatie
in verband met de eigen aard van het burgerlijk procesrecht niet goed mogelijk
bleek. Inderdaad is daarmee op zichzelf nog niet duidelijk gemaakt op grond
waarvan die verschillen nodig zijn. Bij nadere overweging vragen wij ons,
met de leden van de genoemde fracties, ook af of verdere harmonisatie niet
toch mogelijk is. De regeling van artikel 2.1.4 is in een aantal opzichten
verder uitgewerkt dan artikel 8:25 Awb, met name waar het de mogelijkheid
betreft de weigering ook voor een bepaalde tijd te doen werken (eerste lid,
tweede zin), het voorschrift dat de betrokken partij gelegenheid krijgt een
andere gemachtigde aan te wijzen (tweede lid, tweede en derde zin), de mogelijkheid
van uitvoerbaarverklaring bij voorraad (derde lid) en de beroepsmogelijkheid
voor de geweigerde gemachtigde (vierde en vijfde lid). Voorts vermeldt artikel
8:25 Awb niet dat de beschikking met redenen omkleed dient te zijn (eerste
lid) en schriftelijk wordt medegedeeld (tweede lid). Met uitzondering van
de mogelijkheid van uitvoerbaarverklaring bij voorraad, die in het bestuursprocesrecht
onbekend is, menen wij thans dat de genoemde verschillen op zichzelf niet
uit de eigen aard van het burgerlijk procesrecht voortvloeien. Een nadere
beoordeling lijkt ons wenselijk om te bezien in hoeverre en op welke wijze
de genoemde verschillen kunnen worden opgeheven. Gegeven het ingrijpende karakter
van een weigering van een gemachtigde, kunnen wij niet reeds thans concluderen
dat de «extra» elementen in artikel 2.1.4 gemist kunnen worden.
Anderzijds zal bij harmonisatie in het oog moeten worden gehouden dat artikel
8:25 Awb samenhangt met artikel 2:2 Awb, dat een regeling inhoudt voor de
weigering van een gemachtigde door een bestuursorgaan. Wij zeggen de genoemde
leden toe dat wij op dit punt nog een nadere beoordeling zullen maken en,
voor zover nodig gebleken, naar aanleiding daarvan met voorstellen tot aanpassing
van de regelingen te zullen komen.Artikel 2.1.4 voorziet in de mogelijkheid van hoger beroep door de gemachtigde
die is geweigerd. Zeker nu de weigering ingevolge de tweede zin van het eerste
lid, niet slechts voor een bepaalde zaak hoeft te gelden, kan de betrokken
gemachtigde er, zo antwoorden wij de leden vande CDA-fractie,
een aanzienlijk belang bij hebben om te beschikken over een eigen rechtsmiddel.
Voor de vraag of en zo ja in hoeverre ook in het bestuursprocesrecht eenzelfde
mogelijkheid dient open te staan, zullen wij ons zoals hiervoor aangegeven,
nog nader beraden.Artikel 2.1.5De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering heeft overwogen om,
mede in het kader van harmonisatie van het rolreglement, de schriftelijke
rol als uitgangspunt te nemen. Wij antwoorden hierop dat bij de totstandkoming
van het het landelijk rolreglement in het kader van het pVRO zowel met de
schriftelijke rol als met klassieke rolzittingen is rekening gehouden. Gebleken
is namelijk dat een aantal rechtbanken vooralsnog de voorkeur geeft aan behoud
van de klassieke rolzittingen. Wij verwachten dat op den duur het systeem
van klassieke rolzittingen niet zal kunnen worden gehandhaafd, wanneer het
ook tot afschaffing komt van het verplichte procuraat. Niettemin zien wij
thans nog geen noodzaak, gegeven ook de recente gedachtenvorming in het kader
van het pVRO, om invoering van de schriftelijke rol voor alle rechtbanken
voor te schrijven.Vervolgens is door de leden van de VVD-fractie indringend aan de orde
gesteld of het wel opportuun is de thans bij de kantongerechten bestaande
mogelijkheid van indiening van stukken ter griffie af te schaffen. De vragen
van deze leden, en de door hen geformuleerde bezwaren zijn voor ons aanleiding
geweest over het onderwerp het oordeel te vragen van de kantonrechters. Mede
naar aanleiding daarvan hebben wij de voornoemde afschaffing heroverwogen.
Wij zijn tot de slotsom gekomen dat het de voorkeur verdient alsnog te kiezen
voor behoud van de genoemde mogelijkheid om stukken ter griffie in te dienen.
Wij lichten dat als volgt toe.Enerzijds zijn er aan de mogelijkheid van indiening ter griffie onmiskenbaar
bezwaren verbonden, welke in de memorie van toelichting reeds zijn genoemd.
De verwerking van de met deze mogelijkheid gepaard gaande post geeft volgens
de NVvR een onaanvaardbare werkbelasting voor de griffie, terwijl door de
mogelijkheid dat tot het moment van de zitting stukken worden ingediend, tijdige
verwerking van de post niet altijd mogelijk is, hetgeen tot fouten in de afhandeling
ter zitting kan leiden. De Kring van kantonrechters heeft bij brief van 26
mei 2000 te kennen gegeven dat partijen vaak stukken insturen zonder zaaksaanduiding,
zonder vermelding van de datum waarop de zaak zal dienen, soms zelfs zonder
aanduiding van de wederpartij en dan veelal ook nog in enkelvoud, hetgeen
voor de griffie veel uitzoek- en kopieerwerk oplevert. Een en ander wordt,
aldus de Kring, met name veroorzaakt door onbekendheid bij de betrokkenen.Anderzijds zijn er ook duidelijke argumenten die pleiten voor behoud van
de aan de orde zijnde mogelijkheid. Zo wijst de Kring van kantonrechters erop
dat men thans met het «procederen per post» zodanig vertrouwd
is geraakt, dat niet te verwachten valt dat een duidelijke meerderheid van
de kantonrechters van mening is dat die mogelijkheid dient te worden afgeschaft.
Het is immers, aldus nog steeds de Kring, evident dat het voor particulieren
bezwaarlijk kan zijn om zich voor iedere proceshandeling (en dat kunnen er
vele zijn) naar het kantongerecht te begeven. Dat bezwaar zal volgens de Kring
voor velen zwaarder wegen dan de voordelen die intern binnen de organisatie
behaald zullen kunnen worden indien het procederen per post wordt afgeschaft.Bij brief van 15 juni 2000 heeft de coördinerend kantonrechter te
Utrecht, mevrouw mr. M. L. J. C. van Emden-Geenen, de hierna
weergegeven aanvullende beschouwingen gegeven, gebaseerd op ervaringen in
de kantongerechten Utrecht en Amersfoort. De eerder door de NVvR genoemde
moeilijkheden worden in de genoemde kantons niet dan wel in zo beperkte mate
ondervonden, dat dit niet als hinderlijk wordt ervaren. Fouten in de afhandeling
ter zitting komen uiterst zelden voor en kunnen bovendien veelal makkelijk
worden hersteld. Met betrekking tot de werkbelasting voor de griffies wordt
opgemerkt dat de verwerking van per post ingediende stukken voor de griffie
amper meer werk is dan de verwerking van stukken die tijdens de rolzitting
worden overhandigd. Bovendien kan met het per post indienen van processtukken
een aanzienlijke versnelling van de procedure worden bereikt. In persoon procederende
partijen plegen snel te reageren op de stukken van hun wederpartij. Na ontvangst
van deze reactie, die geregeld binnen een week wordt ontvangen, kan de zaak
direct – en dus niet pas nadat de termijn van het aanvankelijk verleende
uitstel is verlopen – voor de volgende proceshandeling worden gezet.
Dit alles levert de griffie geen noemenswaardig (extra) werk op. De doorlooptijden
van de contradictoire civiele procedure zijn in de genoemde kantons na de
invoering van deze werkwijze bepaaldelijk versneld.Op grond van de hiervoor weergegeven reacties kan worden vastgesteld dat
er aan het «procederen per post» ook belangrijke voordelen zijn
verbonden. De nadelen, die wel worden gesignaleerd, zijn niet zodanig dat
een meerderheid van de kantonrechters het «procederen per post»
afgeschaft zouden willen zien. De eerdere afwijzende reacties uit de praktijk,
zoals naar voren gekomen in het standpunt van de NVvR, hebben inmiddels, nu
men ook met de voordelen vertrouwd is geraakt, plaats gemaakt voor een veel
genuanceerder standpunt. Duidelijk is ook dat het in elk geval in het belang
van de rechtzoekenden is dat deze mogelijkheid blijft bestaan, en dat het
voorts ook de versnelling van procedures duidelijk ten goede kan komen. Het
bezwaar dat de post niet steeds tijdig voor de rolzitting kan worden verwerkt,
kan op de door de leden van de VVD-fractie voorgestelde wijze worden ondervangen,
namelijk door te bepalen dat de stukken vóór de dag van de rolzitting
bij de griffie zijn ingediend. Onze conclusie is dan ook dat behoud van de
mogelijkheid van «procederen per post» de voorkeur verdient. Een
daartoe strekkende wijziging van het wetsvoorstel is in de nota van wijziging
opgenomen.Artikel 2.1.7Het is verheugend dat de leden van de VVD-fractie zich van harte kunnen
vinden in de afschaffing van het fourneersysteem. Naar aanleiding van de door
de leden van diverse fracties gesignaleerde afwijking in de opbouw der leden
ten opzichte van het uitgangspunt dat bepalingen over in-persoon-zaken vooraf
gaan aan die betreffende niet-in-persoon-zaken, hebben wij in de nota van
wijziging de volgorde van de leden gewijzigd. Artikel 2.1.8De leden van de fracties van VVD en SGP vragen de regering naar aanleiding
van het vierde lid toe te lichten wanneer de rechter reden zou moeten hebben
om te veronderstellen dat de wederpartij geen afschrift heeft ontvangen van
stukken die wel in het griffiedossier zitten. Zoals in de memorie van toelichting
is vermeld, is dit geval in de regeling opgenomen naar aanleiding van het
advies van de Raad van State over wetsvoorstel 24 651 (kamerstukken II
1995/96, 24 651, A, blz. 21). Met name kan hier gedacht worden aan het
geval, ontleend aan HR 24 december 1993, NJ 1994, 194, dat een stuk in het
geding is gebracht zonder dat blijkt dat daarvan afschrift is gegeven aan
de wederpartij dan wel dat deze van de nederlegging ter griffie mededeling
is gedaan. Wanneer de rechter dientengevolge in zo'n geval betwijfelt of de
wederpartij van dit in het geding brengen weet, dient hij te handelen overeenkomstig
de tweede zin van het vierde lid. Artikel 2.1.10De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de thans
bestaande praktijk dat wanneer een comparitie van partijen plaatsvindt en
de advocaat van een partij buiten het desbetreffende arrondissement is gevestigd,
voor die partij niet de procureur verschijnt maar, na schriftelijke introductie
door de procureur, de advocaat. Vroeger geschiedde deze introductie van de
advocaat altijd door een procureur persoonlijk, en dus niet schriftelijk.
Met de schriftelijke introductie heeft de praktijk, naar wij menen, een praktische
oplossing gevonden voor het feit dat de wet verschijning bij procureur voorschrijft.
In veel gevallen zal de schriftelijke introductie samenvallen met de toezending
van stukken ten behoeve van de comparitie, zodat daarvoor geen apart bericht
hoeft te worden verzonden. Door de introductie wordt het gerecht door de procureur
als formele procesvertegenwoordiger geïnformeerd over de vraag door wie
de partij in de procedure feitelijk wordt bijgestaan en/of vertegenwoordigd.
De afschaffing van de introductie door een procureur kan naar ons oordeel
het beste plaatsvinden in het kader van de voorgenomen afschaffing van het
procuraat, waarbij de positie van de advocaat als procesvertegenwoordiger
nader zal worden vastgelegd.Gaarne nemen wij de suggestie van de leden van de fracties van VVD en
SGP tot verduidelijking van de derde volzin van het tweede lid over. Bij de
nota van wijziging wordt in de desbetreffende volzin «partijen die in
persoon verschijnen» vervangen door «partijen die ter terechtzitting
in persoon verschijnen».De rechter kan blijkens het eerste lid «in alle gevallen en in elke
stand van het geding» een verschijning van partijen op de voet van dit
artikel gelasten, derhalve ook in het geval dat bij een andere zitting een
schikking tot stand komt. De regeling van het derde lid kan daarom zonder
meer ook in die situatie worden toegepast. Een aparte bepaling van die strekking
zou twijfel kunnen wekken omtrent de betekenis van de aangehaalde woorden
uit het eerste lid, en heeft daarom niet onze voorkeur.Tweede afdelingArtikel 2.2.1Gaarne zeggen wij naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie
toe, dat wij de internationale ontwikkelingen op het punt van de relatieve
bevoegdheid op de voet zullen volgen en, zo daar aanleiding toe bestaat, voorstellen
tot wijziging van de nationale regels zullen doen.Met betrekking tot de vraag van deze leden naar het begrip «woonplaats»
antwoorden wij dat de verwijzing in de memorie van toelichting naar artikel
1:10 BW geen analogie betreft: artikel 1:10 BW is hier rechtstreeks van toepassing.
Op de begrippen «woonplaats», «gewone verblijfplaats»
en «werkelijk verblijf» zijn wij hiervoor naar aanleiding van
een vraag van de leden van de CDA-fractie ingegaan bij artikel 1.1.2. Ter
vermijding van misverstand merken wij op dat het begrip «gewone woonplaats»,
dat in het verslag wordt gebezigd, in het wetsvoorstel niet voorkomt.Artikel 2.2.12Dat in artikel 3.2.8, anders dan in artikel 2.2.12, wèl wordt bepaald
dat de griffier een afschrift zendt aan de rechter naar wie de zaak wordt
verwezen, zo antwoorden wij de leden van de fracties van VVD en SGP, houdt
verband met het verschillende systeem van oproeping in de verzoekschriftprocedure
en dagvaardingsprocedure. In de verzoekschriftprocedure draagt de griffier
zorg voor de oproeping, uit welk oogpunt toezending aan de griffier van het
gerecht waarnaar is verwezen zinvol is. In de dagvaardingsprocedure kan toezending
van het verwijzingsvonnis achterwege blijven, omdat de vaststelling
van de (eerste) rechtsdag en de oproeping daarvoor immers geschiedt door middel
van een exploot van een der partijen.Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van de leden van de fracties
van VVD en SGP zullen wij bij de nota van wijziging aan artikel 3.2.8 een
zin toevoegen die overeenkomt met artikel 2.2.12, derde lid, derde zin.Derde afdelingArtikel 2.3.1Het verheugt ons dat de strekking en het doel van het derde lid van deze
bepaling – verhoging van informatieve gehalte van de dagvaarding ter
fine van een spoedige en efficiënte afhandeling van de procedure –
wordt ondersteund door de leden van de fracties van PvdA, VVD, D66 en SPG.
De leden van de CDA-fractie hebben twijfels bij het derde lid, maar geven
daarbij wel te kennen dat de eiser in de dagvaarding het geschil c.q. de (bekende)
weren van de wederpartij zou moeten omschrijven (verslag, blz. 17 en 32–33).
Op de vragen van de verschillende leden gaan wij als volgt in.De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de eiser op de hoogte
is van alle argumenten van de gedaagde. De leden van de VVD-fractie geven
te kennen dat het haar vooralsnog te ver gaat als de eiser in de dagvaarding
vooruit zou moeten lopen op de potentiële verweren die de gedaagde in
de procedure mogelijkerwijs nog gaat innemen. De nieuwe mededelingsplicht
zou beperkt moeten blijven tot de bij de eiser bekende standpunten van de
gedaagde.Graag nemen wij de opmerkingen van deze fracties te baat om een misverstand
op te helderen. Ingevolge het derde lid van artikel 2.3.1 wordt van eiser
niet verlangd alle denkbare weren en de gronden
daarvan in de dagvaarding te noemen en te bespreken. Waar het om gaat is dat
de dagvaarding het werkelijke geschil in volle omvang zichtbaar maakt. Daarvoor
is onontbeerlijk dat eiser zich in de dagvaarding niet beperkt tot een weergave
van zijn oorspronkelijke argumenten, maar ook vermeldt hetgeen de gedaagde
hem in het debat voorafgaande aan de procedure reeds heeft tegengeworpen.
Immers, een dagvaarding komt zelden uit de lucht vallen. In de regel hebben
tussen partijen onderhandelingen plaatsgehad. Naar aanleiding daarvan zijn
partijen op de hoogte van elkaars standpunten. Bij de «ontmanteling»
van het werkelijk geschil gaat het om het geschil zoals zich dat in dit pre-processuele
debat heeft ontwikkeld. Daaronder vallen dus niet alle denkbare weren die
de gedaagde (nog) niet heeft aangevoerd. Dergelijke weren maken immers (nog)
geen deel uit van het geschil. Deze hoeven door eiser dan ook niet in de dagvaarding
te worden genoemd. Ingeval de gedaagde in het pre-processuele debat geen stelling
heeft ingenomen, hetgeen betrekkelijk zeldzaam zal zijn, kan de eiser hiervan
melding maken. Een en ander komt in de het derde lid tot uitdrukking, waar
vermelding wordt voorgeschreven van «de door de gedaagde tegen de eis aangevoerde verweren en de gronden daarvoor».Wellicht kan een eenvoudige casus het bovenstaande illustreren. Stel:
eiser vordert bij dagvaarding nakoming van een op een bepaalde datum tussen
hem en gedaagde tot stand gebrachte koopovereenkomst. Hij volstaat ermee te
stellen dat hij heeft geleverd en dat tijdige betaling van de koopsom is uitgebleven.
De gedaagde meent echter een goede reden te hebben voor het niet betalen van
de koopsom: het geleverde beantwoordt zijns inziens niet aan de overeenkomst.
Hij heeft dit eiser ook al meerdere malen trachten duidelijk te maken toen
deze aandrong op betaling van de koopsom. Eiser liet zich daardoor toen niet
overtuigen. Ingevolge artikel 2.3.1 zou eiser ook in de dagvaarding moeten
vermelden dat gedaagde zich op het standpunt heeft gesteld dat de geleverde
zaak gebrekkig is en hij daarom niet heeft betaald. Hij ontkomt er dan niet
aan hierop zijn visie te geven. Daarmee ligt het geschil werkelijk
ten volle op tafel en kan de rechter onmiddellijk tot de kern ervan doordringen.
Naar huidig recht is daarvoor een extra conclusiewisseling nodig.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of eiser het verweer van de
gedaagde op zijn eisen ook op juiste wijze zal verwoorden en of hij daarbij
compleet zal zijn. Voorts stellen deze leden de vraag of de gedaagde voldoende
gelegenheid krijgt om hetgeen eiser «namens gedaagde» heeft medegedeeld,
indien nodig, te weerleggen. Vooropgesteld zij dat de eiser niet «namens
gedaagde» stellingen poneert, maar zelf weergeeft welke verweren de
gedaagde hem heeft tegengeworpen. Daarbij ligt het in de rede dat eiser zich
niet alleen rekenschap geeft van die weren, maar daarop ook zal willen ingaan,
althans zijn stellingen daarop zal willen afstemmen. Aldus kan in de procedure
snel tot de kern van het geschil worden doorgedrongen. De strekking van het
derde lid is nadrukkelijk niet om het geschil te fixeren, in die zin dat het
geschil, inclusief de stellingname van gedaagde, door eiser reeds in de dagvaarding
wordt vastgelegd. Vanzelfsprekend staat het gedaagde geheel vrij in de conclusie
van antwoord zijn versie van het geschil weer te geven. Dit houdt niet alleen
in – gemotiveerde – betwisting van de stellingen van de eiser,
maar ook bijstelling van het door eiser geschetste beeld van het geschil.
Tevens blijft er alle ruimte voor de ontwikkeling van het geschil. Eventuele
misverstanden en onduidelijkheden kunnen zo onmiddellijk zichtbaar worden
en in de kiem worden gesmoord. Er hoeft dan ook geen vrees te bestaan voor
een geschil in een geschil. Integendeel, de angel kan snel(ler) worden gelokaliseerd
en verwijderd. Dit komt niet alleen de doeltreffendheid, maar ook de zorgvuldigheid
van de procesvoering ten goede.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de rechter zal omgaan met het
begrip «redelijkerwijs» in artikel 2.3.1, derde lid («voor
zover betwisting door gedaagde redelijkerwijs niet valt te verwachten»).
Zoals hieronder nog nader aan de orde komt, zullen wij bij nota van wijziging
voorstellen dit redelijkerwijs-criterium te vervangen door een duidelijker
criterium. Overigens wijzen wij er nog op dat de uitzondering «behoudens
voor zover betwisting door gedaagde redelijkerwijs niet valt te verwachten»
alleen betrekking heeft op de in de tweede volzin van het derde lid neergelegde
bewijsaandraagplicht en dus niet op de mededelingsplicht van de eerste volzin.De leden van de VVD-fractie stellen het vervallen van de formulierdagvaarding
aan de orde. Naar aanleiding van de vraag naar het draagvlak bij de rechterlijke
macht hebben wij, in aanvulling op het reeds bekende negatieve oordeel van
de NVvR over de formulierdagvaarding, de Kring van kantonrechters naar zijn
oordeel gevraagd. De Kring heeft ons laten weten dat afschaffing van de formulierdagvaarding
in de kantongerechtspraktijk alom zal worden verwelkomd. Volgens de Kring
bestaan er in de praktijk vele praktische bezwaren tegen het gebruik van de
formulierdagvaarding:– de invulling stuit op veel problemen; voor de meeste justitiabelen
is het vermelden van de juiste rechtspersoon(lijkheid) een groot probleem;
pas bij het vonnis kan worden vastgesteld dat de procedure tegen de verkeerde
partij is gevoerd of (soms pas bij executie) tegen een niet-bestaande partij;
door de inschakeling van een deurwaarder – voor een gewone dagvaarding –
worden dergelijke problemen doorgaans voorkomen.– als het formulier (bij aangetekende brief aan de gedaagde verzonden)
niet wordt aangenomen of afgehaald, zoals relatief veel gebeurt, moet de zaak
alsnog bij gewone dagvaarding worden aangebracht.– gebruik van het formulier leidt tot vertraging van de procedure;
veel formulieren, zeker die welke door particulieren worden ingevuld, moeten
retour afzender wegens een of meer gebreken in de invulling; vervolgens
moet worden opgeroepen op een zodanige termijn dat de niet-afgehaalde formulieren
nog tijdig voor de zitting door de PTT worden retourgezonden.Al bovenstaande problemen zijn niet eenvoudig op te lossen, meent de Kring,
zonder in strijd te komen met elementaire procesrechtelijke beginselen. Voorts
wijst de Kring nog op de ervaring dat veel zelf-procederende justitiabelen
onvoldoende inzicht in de juridische materie hebben om te kunnen overzien
wat er van hen verwacht wordt, respectievelijk waar de zaak mis kan gaan.
Voor de procederende particulier lijkt een vergroting van de toegankelijkheid
van deurwaarders voor het op korte termijn uitsluitend uitbrengen van een
exploot tegen beperkte kosten een bevredigender en meer voor de hand liggende
oplossing dan de huidige praktijk van de formulierdagvaarding, aldus nog steeds
de Kring.Wij menen dat met het bovenstaande voldoende naar voren is gekomen dat
en waarom de rechterlijke macht de formulierdagvaarding niet als een nuttig
processueel instrument voor de justitiabelen beschouwt. Gegeven dit ontbrekende
draagvlak en gegeven ook de hiervoor weergegeven bezwaren, ligt naar ons oordeel
handhaving van de formulierdagvaarding niet in de rede.Anders dan in het verslag wordt veronderstelt, wordt in de praktijk overigens –
zo deelt Kring van kantonrechters mee – in het overgrote deel van de
gevallen gebruik gemaakt van het formulier door institutionele procespartijen
(een bedrijfsjurist of een incasso-afdeling) en maar in zeer beperkte mate
door particulieren. Wij menen dat deze praktijk geen bevestiging vormt van
de gedachte dat de formulierdagvaarding uitermate geschikt zou zijn voor menen
met een niet-juridische achtergrond. Wij zien voorts geen grond om aan te
nemen dat het voor deze personen veel moeilijker zal worden in persoon te
procederen: de kans op fouten zal immers bij inschakeling van een deurwaarder
voor de dagvaarding veeleer kleiner dan groter worden. Evenmin zien wij grond
om te verwachten dat veel mensen zich na afschaffing van de formulierdagvaarding
met een eenvoudig verzoekschrift tot de kantonrechter zullen wenden, waarna
de procedure ingevolge de wisselbepaling van artikel 1.8.1 moet worden omgezet.De overwegingen om in 1991 de formulierdagvaarding te introduceren waren
gelegen in de wens om met name voor particuliere rechtzoekenden een laagdrempelige,
eenvoudige, rechtsingang te creëren. Wij kunnen niet zeggen of er indertijd
gesproken kon worden van een draagvlak bij de NVvR, in elk geval heeft de
NVvR zich nadien in kritische zin over de formulierdagvaarding heeft uitgelaten.
Evaluatie-onderzoek, verricht door het WODC (A. Klijn, C. Cozijn, G. Paulides,
De civiele procedure bij de kantonrechter, WODC134, 1994), bevestigt dat de
formulierdagvaarding geen succes is geworden. Vastgesteld werd dat het niveau
van gebruik is achtergebleven bij de gewekte verwachtingen. Voor «repeat
players» brengt de formulieroptie geen verbetering, doch leidt het eerder
tot hogere kosten. Gebruikers, en dan met name de natuurlijke personen onder
hen, blijken toch veel meer moeite met de procedure dan verondersteld werd
(blz. 46). Als bezwaar tegen de formulierdagvaarding wordt nog genoemd dat
deurwaarders gebruik van het formulier ontmoedigen door het berekenen van
hogere kosten in de executiefase, alsmede dat als het formulier de gedaagde
niet bereikt, en dus alsnog een gewone dagvaarding nodig is, inmiddels een
verjarings- of vervaltermijn verstreken kan zijn (zie M. Freudenthal, Incassoprocedures,
1996, blz. 37; vergelijk Kantonrechter Amsterdam 25 januari 1994, JAR 1994,
42).Voor de griffie brengt de formulierdagvaarding niet in de eerste plaats
kosten voor verzending mee, maar veeleer kosten doordat tijd moet worden besteed
aan onvolledig of onjuist ingevulde formulieren. Hoeveel kosten hiermee gemoeid
zijn, en hoeveel er dus bespaard wordt bij schrapping van de formulierdagvaarding,
is ons niet bekend. Met de Kring van kantonrechters verwachten wij, gelet
op de beperkte hoeveelheid formulieren, geen aanmerkelijke kostenbesparing,
maar menen wij wel dat iedere werklastverlichting welkom is. Hiervoor kwam
reeds aan de orde dat per saldo ook de particulier beter af kan zijn met een
door een deurwaarder uitgebrachte dagvaarding.De vorenstaande inhoudelijke bezwaren maken naar ons oordeel de schrapping
van de formulierdagvaarding tot een verantwoorde keuze. Binnen de systematiek
van het wetsvoorstel valt nog te wijzen op het streven naar harmonisering
van termijnen. Hantering van de gewone dagvaardingstermijn van, thans, acht
dagen verdraagt zich slecht met gebruik van het dagvaardingsformulier, waarvan
tussen het tijdstip van verzending door de griffie en het tijdstip dat over
de ontvangst daarvan door de gedaagde zekerheid bestaat een aanzienlijk langere
periode pleegt te verstrijken. Het in persoon procederen dient naar onze mening
vooral bevorderd te worden door te werken aan een toegankelijker, minder formeel
en efficiënt ingericht procesrecht, hetgeen met dit wetsvoorstel beoogd
wordt. Een concreet alternatief voor het dagvaardingsformulier hebben wij
niet overwogen. Wel verwijzen wij naar hetgeen hiervoor onder 1 (Algemeen)
aan de orde is gekomen over de verbetering van de mogelijkheden van incasso
van onbetwiste vorderingen, die bijvoorbeeld voor kleine zelfstandigen van
belang kan zijn.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie naar een
rechtsvergelijkend overzicht omtrent de wijze waarop een in persoon procederende
partij in andere EU-landen de procedure moet inleiden, merken wij op dat het
procesrecht van de verschillende landen op dit punt een zekere diversiteit
laat zien. Het Belgisch burgerlijk procesrecht kent, met uitzondering van
de procedure in cassatie en ex parte verzoeken, in beginsel geen verplichte
procesvertegenwoordiging. Procedures op tegenspraak vangen aan met een door
een deurwaarder uit te brengen dagvaarding. Daarnaast kan, waar de wet zulks
toestaat of voorschrijft, een procedure op tegenspraak worden aangevangen
met een ter griffie in te dienen verzoekschrift. Voorts kan een procedure
onder bepaalde omstandigheden worden aangevangen door middel van vrijwillige
verschijning van partijen. Naar Duits recht kunnen partijen in persoon procederen
voor het Amtsgericht, dat bevoegd is kennis te
nemen van vorderingen tot DM 10 000 en vorderingen van een bepaalde aard.
Procedures op tegenspraak vangen aan door middel van bij het gerecht in te
dienen Klageschrift. In het geval van voluntaire
rechtspraak vangt de procedure aan met een bij het gerecht in te dienen, tamelijk
informeel, verzoekschrift (Antrag). Daarnaast
kan een procedure ook door het gerecht zelf worden ingeleid (Amtsverfahren). Het Engels burgerlijk procesrecht kent, evenals het
Belgische, in beginsel geen verplichte procesvertegenwoordiging. Thans is
voor een groot aantal van de verschillende soorten zaken één
wijze van procesinleiding voorgeschreven. De eiser wendt zich met een voorgeschreven
formulier (claim form), dat vergezelt gaat van
de benodigde bijlagen, tot het gerecht. Het gerecht voorziet het claim form
van een stempel en dagtekening, en geeft het vervolgens af voor kennisgeving
aan de gedaagde (issue of the claim form for service).
De kennisgeving geschiedt, naar keuze van de eiser, door hemzelf of door het
gerecht. Naar Frans burgerlijk procesrecht kunnen partijen in persoon procederen
voor het tribunal d'instance, dat bevoegd is kennis
te nemen van vorderingen betreffende persoonlijke zaken en roerende goederen
tot een bedrag van FF 30 000, alsmede van vorderingen van een bepaalde
aard. Contentieuze procedures vangen aan met een dagvaarding, uitgebracht
door een deurwaarder (huissier de justice). De
procedure kan voorts worden aangevangen met een gemeenschappelijk verzoek.
In de praktijk wordt deze methode echter niet vaak gevolgd. Daarnaast moet
in dit verband nog worden genoemd vrijwillige verschijning van partijen en,
in zaken tot FF 13 000, een mondelinge verklaring ter griffie. Laatstgenoemde
wijze van procesinleiding is ook mogelijk in het geval van voluntaire
jurisdictie. In andere gevallen van voluntaire jurisdictie wordt de procedure
ingeleid met een ter griffie van het gerecht in te dienen verzoekschrift.
Naar Italiaans burgerlijk procesrecht kunnen partijen alleen voor de giudice di pace in zaken tot Lit 1 miljoen in persoon
procederen. Contentieuze procedures vangen aan met een door de deurwaarder
uit te brengen dagvaarding. Voluntaire procedures vangen aan met een bij het
gerecht in te dienen verzoekschrift. Naar het burgerlijk procesrecht van Luxemburg
kunnen partijen voor de justice de paix in persoon
procederen. Dit gerecht is bevoegd kennis te nemen van zaken tot LUF 200 000
en van zaken van een bepaalde aard. De contentieuze procedure vangt aan hetzij
mondeling, hetzij door indiening van een eenvoudig formulier. Voluntaire zaken
vangen aan met een verzoekschrift.De leden van de VVD-fractie achten het logisch dat de bewijsaandraagplicht
niet geldt voor onbetwiste stellingen, maar vrezen ervoor dat deze restrictie
zal worden gebruikt als een «escape» om niet alles op tafel te
hoeven leggen. Geschillen daaromtrent kunnen, aldus de aan het woord zijnde
leden, ertoe leiden dat geschillen ontstaan die afleiden van de werkelijke
geschil, met als gevolg complicatie en verlenging van het geschil. Voorts
vragen deze leden een meer diepgaande beschouwing te geven op de kritiek van
de Raad van State op de zinsnede «behoudens voorzover redelijke betwisting
niet valt te verwachten». De leden van de fracties van het CDA en D66
wijzen eveneens op het gevaar van een geschil omtrent de vraag of bewisting
redelijkerwijs was te verwachten.Naar aanleiding van de opmerkingen in het verslag wordt door ons, na overleg
met de Adviescommissie burgerlijk procesrecht, een wijziging van artikel 2.3.1,
derde lid, tweede volzin, voorgesteld. De wijziging houdt in dat de bewijsaandraagplicht
betrekking heeft op stellingen van eiser ten aanzien waarvan hij, ingevolgde
de eerste volzin, gedaagdes verweer heeft weergegeven. Hiermee is onduidelijkheid
over de reikwijdte omtrent het redelijkerwijs-criterium opgeheven en sluiten
de mededelingsplichten van het derde lid beter op elkaar aan. Met betrekking
tot de suggestie van de leden van de VVD-fractie om de bewijsaandraagplicht
te beperken tot de «relevante» bewijsmiddelen en getuigen, betwijfelen
wij of het criterium «relevantie» wel zoveel scherper is dan het
criterium «redelijkerwijs».De leden van de VVD-fractie geven in overweging sancties te verbinden
aan het niet tijdig verschaffen van de nodige relevante informatie. Ook de
leden van de fracties van CDA en D66 vragen naar de (eventuele) sanctie op
niet voldoen aan de mededelingsplicht. Tevens vragen deze leden hoe het staat
met bewijsmiddelen die de eiser pas later, tijdens de loop van het geding,
ontdekt of getuigen die zich pas in dat stadium manifesteren.Vooropgesteld zij dat de rechter op basis van het wetsvoorstel over een
behoorlijk instrumentarium beschikt om meer openheid bij partijen af te dwingen.
Ten opzichte van het huidige recht heeft op dit vlak een uitbreiding plaats
gehad. De «bevelen» die de rechter nu in het kader van een inlichtingencomparitie
kan geven (artikel 19a Rv), staan de rechter ingevolge artikel 1.3.4 in elk
stadium van de procedure ten dienste (zoals thans ook al het geval is in de
kantongerechtsprocedure; zie artikel 110 Rv). Voorts wijzen wij erop dat ook
de mogelijkheid voor partijen om bij elkaar mededeling op de voet van artikel
843a af te dwingen, is verbeterd.Bij dit alles moet worden bedacht dat partijen rekening moeten houden
met de mogelijkheid dat zij na een comparitie na antwoord niet meer aan het
woord komen. Partijen hebben er dus belang bij al aan het begin van de procedure
openheid te betrachten. Tegelijkertijd mag niet uit het oog worden verloren
dat de omvang van de mededelingsplichten van partijen in belangrijke mate
bepaald wordt door hetgeen eerder door de wederpartij is aangevoerd. Aldus
is er ruimte voor wat wel wordt aangeduid als de «ontwikkeling»
van het feitelijk geschil. De beoogde versnelling van de procedure mag niet
te zeer in de weg staan aan dit «dynamisch» karakter van de procedure.
Daarom zou het bezwaarlijk zijn om het poneren van (nieuwe) stellingen en
het aandragen van (nieuw) bewijs waar niet tijdig aan een mededelingsplicht
is voldaan, geheel onmogelijk te maken. Niettemin kan de rechter in een concreet
geval, als de bijzonderheden van de zaak daartoe aanleiding geven, nieuwe
feiten of bewijs weigeren als in een eerder stadium van de procedure een desbetreffende
mededelingsplicht is verzaakt.Ten slotte vragen de leden van de VVD-fractie wat de «netto-effecten»
van het derde lid zijn op de versnelling van de procedure en welke onderscheiden
mutaties in die effecten zijn te verwachten als gevolg van de door deze leden
aangegeven heroverwegingen en nuanceringen. Wij merken bovenal op dat de gevolgen
van de voorgestelde versnellingsbepalingen zich in het algemeen moeilijk in
kwantitatieve gegevens laten uitdrukken. Dit geldt ook voor de door deze leden
aanbevolen heroverwegingen en nuanceringen. Daarvoor spelen te veel factoren
rol, zodat «netto-effecten» niet eenvoudig aan een bepaalde maatregel
zijn toe te schrijven. Wel wijzen wij erop dat uit onderzoek van het WODC
naar de doorlooptijden in handelszaken (R.J.J. Eshuis, Een kwestie van tijd,
1998) blijkt dat in 1995 de gemiddelde doorlooptijd van versneld-regimezaken
circa de helft korter was dan die van «gewone» zaken met een comparitie
na antwoord. Dit verschil kan vermoedelijk in belangrijke mate (zoals zojuist
opgemerkt zijn ook andere factoren in het spel) worden toegeschreven aan de
bij het versneld regime geldende bepalingen met betrekking tot de dagvaarding/conclusie
van eis en conclusie van antwoord en het achterwege blijven van repliek en
dupliek, welke in aangepaste vorm ook in het wetsvoorstel zijn opgenomen.
Uit in het onderzoek verwerkte interviews met versneld-regimerechters blijkt
voorts dat in de sfeer van efficiency op termijn een positief effect van de
versneld regime verwacht mag worden. Voorzover vast te stellen, kunnen de
te verwachten «netto-effecten» dus als positief worden beschouwd.De leden van de CDA-fractie stellen vast dat, nu het redelijkerwijs-criterium
niet betrekking heeft op de mededelingsplicht van de eerste volzin, eiser
dus ook de «moeite» moet nemen aan die mededelingsplicht te voldoen
indien betwisting van zijn vordering redelijkerwijs niet valt te verwachten.
Als betwisting van de vordering van eiser redelijkerwijs niet valt te verwachten,
dan zal dit, zo menen wij, doorgaans toch juist het geval zijn als de gedaagde
in het geheel niet heeft gereageerd op eisers vordering. In dat geval zal
de eiser dus ook geen weren van de gedaagde hoeven te melden. Heeft de gedaagde
eerder echter wèl verweer gevoerd, dan bestaat naar ons oordeel ook
goede grond om van eiser te vergen deze in de dagvaarding te vermelden. De
rechter moet immers, ook wanneer gedaagde niet verschijnt, over voldoende
gegevens kunnen beschikken om de (on)rechtmatigheid en de (on)gegrondheid
van vordering te kunnen beoordelen; zie artikel 2.6.1 en het huidige artikel
76, eerste lid, Rv. Zo staat het de rechter vrij in een verstekzaak de eiser
bewijs op te dragen van zijn stellingen.De leden van de fractie van D66 staan in beginsel positief ten opzichte
van het verhogen van het informatieve gehalte van de dagvaarding. Wel vragen
zij of daarvoor niet slechts in de literatuur steun bestaat, maar of er ook
in de praktijk een noodzaak bestaat voor het wettelijk uitbreiden van de dagvaarding
met de weren van de tegenpartij. Daarover merken wij op dat de wijze waarop
de dagvaarding thans nog pleegt te worden geredigeerd, in belangrijke mate
afwijkt van hetgeen artikel 2.3.1, derde lid, voorschrijft. Veelal tracht
de eiser zijn kruit zoveel mogelijk droog te houden en is uit de dagvaarding
soms nauwelijks af te leiden waarover de zaak werkelijk gaat.
In het versneld regime wordt dit euvel met succes bestreden met mededelingsplichten
die sterk lijken op die van artikel 2.3.1, derde lid. Deelname aan het versneld
regime vindt thans alleen plaats op basis van vrijwilligheid. De tactiek van
het kruit droog houden komt daarbuiten nog op ruime schaal voor. Een algehele
vrijwillige omschakeling naar het Verneld Regime lijkt vooralsnog niet waarschijnlijk.
Om die reden is een wettelijke regeling op dit punt wenselijk.De leden van de D66-fractie wijzen nog erop dat er schrijvers zijn die
betwijfelen of de voorgestelde wijziging het beoogde effect zal sorteren,
omdat het voorstel in het verdere verloop van de procedure te veel mogelijkheden
open zou laten om stellingen aan te vullen of te corrigeren. Wij delen deze
zienswijze niet. Wij stellen voorop dat het karakter van het burgerlijk proces,
waarin er ruimte moet zijn voor de «ontwikkeling» van het debat,
meebrengt dat de mogelijkheid tot verandering van eis niet geheel kan worden
afgesneden. Een andere visie zou partijen ertoe dwingen hun gewijzigde inzichten
in een nieuwe procedure aan de rechter voor te leggen, hetgeen uit oogpunt
van versnelling en doelmatigheid niet bevredigend voorkomt. Voorts wijzen
wij erop dat de ervaringen met het zogenoemde versneld regime, waar ditzelfde
«gevaar» zou kunnen spelen, in het algemeen positief zijn. In
het al genoemde onderzoek van het WODC, Een kwestie van tijd, is in dit verband
onderzocht in welke mate verandering van eis tot vertraging van de procedure
leidt. Daaruit blijkt dat slechts in 5,7% van de in 1996 aangebrachte versneld-regimezaken
vertraging is ontstaan ten gevolge van verandering van eis. Daarbij mag aangenomen
worden dat het aantal gevallen waarin verandering van eis oneigenlijk werd gebruikt een nog lagere percentage vormt. Bij dit
alles moet voorts worden bedacht dat de rechter een verandering van eis op
bezwaar van de wederpartij, en ook ambtshalve, wegens strijd met de goede
procesorde kan weigeren. In dat kader kan de rechter de door de verandering
van eis veroorzaakte vertraging in aanmerking nemen. Gelet op een en ander
komt ons een verdergaande benadering vooralsnog onwenselijk voor. Wel kan
dit onderwerp nog aan de orde komen bij de aangekondigde verdere herbezinning
op het burgerlijk procesrecht.De fractie van D66 verzoekt de regering in te gaan op de stelling dat
gedaagde, tevens potentieel eiser in reconventie, in een processueel gunstiger
positie komt te verkeren door de plicht van eiser (in conventie) om vooruit
te lopen op zijn verweer tegenover een eventuele eis in reconventie. Wij menen
dat dit niet het geval is. Inderdaad is niet uitgesloten dat eiser als verweer
van gedaagde zal vermelden dat deze zich heeft beroepen op verrekening met
een tegenvordering. Het staat eiser uiteraard vrij op die (potentiële)
tegenvordering in te gaan, maar verplicht is hij daartoe niet. Overigens menen
wij niet dat eiser, door vermelding van de door hemzelf gevoerde weren tegen
gedaagdes tegenvordering, in een nadeliger processuele positie komt te verkeren.De leden van de SGP-fractie vragen of de in het wetsvoorstel opgenomen
beperkingen van het recht op het nemen van conclusie van re- en dupliek, alsmede
van het recht op pleidooi niet in strijd komt met de eisen van artikel 6 EVRM.
Hieromtrent merken wij op dat bij nota van wijziging wordt voorgesteld artikel
1.3.1 (hoor en wederhoor), alsmede artikel 2.4.8 (conclusie van re- en dupliek)
en artikel 2.4.10 (pleidooi) aan te passen. Met deze wijzigingen wordt gewaarborgd
dat partijen in voldoende mate gelegenheid krijgen zich uit te laten over
alle tot het geding behorende gegevens, ook wanneer na een comparitie na antwoord
bewijsverrichtingen plaatsvinden of stukken in het geding worden gebracht. Artikel 2.3.1aDe toelichting op artikel 2.3.1a is in de memorie van toelichting niet
onder een apart kopje opgenomen, maar bij de inleidende opmerkingen bij de
derde afdeling (blz. 97, regel 7 van onderen, tot blz. 98, regel 4). Artikel 2.3.3De leden van de VVD-fractie vragen of de dagvaardingstermijn niet beter
kan worden verkort tot een week, in plaats van deze op acht dagen te handhaven.
Voor het geval de regering vasthoudt aan de termijn van acht dagen, wensen
deze leden, evenals de leden van de fracties van D66 en SGP, te vernemen om
welke redenen een dergelijke verkorting niet wenselijk zou zijn.Aan de leden van de VVD-fractie kan worden toegegeven dat het feit dat
de dagvaardingstermijn van acht dagen is ingeburgerd, als zodanig geen doorslaggevend
argument vormt voor handhaving daarvan. Bij de keuze voor de termijn dienen
tegen elkaar te worden afgewogen enerzijds de hanteerbaarheid van de termijn
in de praktijk en anderzijds de wenselijkheid om de verschillende termijnen
onderling zoveel mogelijk te harmoniseren. Laatstgenoemd element pleit ervoor
om de termijn tot een week te verkorten. De vraag is echter of een termijn
van een week in de praktijk voldoende hanteerbaar zal zijn. Specifiek onderzoek
is daarnaar niet gedaan. Uit overleg op dit punt met een commissie van de
Koninklijke Vereniging voor Gerechtsdeurwaarders is niet gebleken dat een
termijn van een week hier tot onoverkomelijke problemen zou leiden, al werd
van de zijde van de KVG wel aangegeven dat deze termijn zal nopen tot een
(nog) strakkere planning.Nadere overweging heeft ons tot de slotsom gevoerd dat het aanbeveling
verdient de dagvaardingstermijn in artikel 2.3.3 en 2.3.4, derde lid, alsnog
te bepalen op een week. Zulks is geschied in de nota van wijziging.Artikel 2.3.4Het derde lid van deze bepaling maakt, zoals de leden van de SGP-fractie
terecht opmerken, een uitzondering op de regels van het eerste en tweede lid
voor het geval dat de gedaagde in Nederland geen bekende woonplaats of bekend
werkelijk verblijf heeft. In zo'n geval kan niettemin gedagvaard worden met
inachtneming van een termijn van acht dagen, mits betekening van het dagvaardingsexploot
in Nederland plaatsvindt aan de gedaagde in persoon (vergelijk artikel 1.6.2,
eerste lid). De bepaling kan worden toegepast wanneer de gedaagde in het buitenland
woont of verblijft, doch zich feitelijk, al dan niet tijdelijk in Nederland
bevindt. Voorts kan de bepaling worden toegepast wanneer van de gedaagde in
het geheel niet bekend is waar zijn woonplaats of werkelijk verblijf zich
bevindt, welk geval zich eveneens kan voordoen wanneer de gedaagde in Nederland
een geheime verblijfplaats heeft. Bij de nota van wijziging is de redactie
verduidelijkt, terwijl daarbij de termijn van acht dagen evenals in artikel
2.3.3 is verkort tot een week.Artikel 2.3.5Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van de SGP-fractie antwoorden
wij dat wij niet verwachten dat de verkorting van de dagvaardingstermijn bij
houders van aandelen of andere effecten welke niet op naam staan of waarvan
de houders niet bij name bekend zijn, praktische problemen zal geven. In deze
gevallen, waar betekening plaatsvindt aan het parket van het openbaar ministerie
met bekendmaking in een dagblad (artikel 1.6.10, tweede lid), is er geen reden
om aan te nemen dat een langere termijn ertoe bijdraagt dat meer
van de betrokkenen worden bereikt.Artikel 2.3.6Met behulp van het onderhavige artikel kan in alle gevallen dat een dagvaarding
moet worden uitgebracht de rechter worden verzocht om verkorting van de dagvaardingstermijn,
zo antwoorden wij de leden van de SGP-fractie. De bepaling is behalve op de
procedure in eerste aanleg, waaronder ook het kort geding (artikel 2.13.1),
mede van toepassing op dagvaardingen in verzet (artikel 2.7.1, tweede lid),
hoger beroep (artikel 353) en cassatie (artikel 418a), alsmede bij verzet
door derden (artikel 377) en herroeping (artikel 385). Van een lacune is derhalve
geen sprake.Bij de beoordeling van een verzoek tot verkorting van de dagvaardingstermijn
zal de rechter het belang van eiser bij een versnelde behandeling van de zaak
afwegen tegen het belang van de gedaagde om voldoende termijn voor zijn verdediging.
Het zal duidelijk zijn dat daarbij velerlei omstandigheden van belang kunnen
zijn, zoals de aard van de procedure, de ingewikkeldheid van de zaak, of de
verblijfplaats van de gedaagde. Met de belangen van de gedaagde wordt terdege
rekening gehouden, waarbij overigens veelal in aanmerking kan worden genomen
dat de gedaagde – als het niet gaat om een kort geding – op de
eerstdienende dag uitstel kan verkrijgen voor zijn verweer tegen het gevorderde.Artikel 2.3.7Terecht wijzen de leden van de SGP-fractie erop dat de verwijzing naar
artikel 2.3.1 in de derde zin beter kan worden gepreciseerd. Zulks is geschied
in de nota van wijziging die gelijktijdig met deze nota wordt uitgebracht.Artikel 2.3.11Door de leden van de fracties van VVD, CDA en SGP zijn enige vragen gesteld
over de formulering van artikel 2.3.11, in vergelijking met de formulering
in de Algemene wet bestuursrecht en het Wetboek van Strafvordering. Op deze
vragen gaan wij als volgt in. Inderdaad verdient het de voorkeur de formulering
te harmoniseren, met name met de Awb. De woorden «in zijn verdediging
heeft benadeeld» zullen daartoe bij nota van wijziging worden vervangen
door: in zijn belangen heeft geschaad.Met de woorden «kan bevelen» in artikel 2.3.11, tweede lid,
is geen wijziging beoogd ten opzichte van het «zal bevelen» van
van artikel 94, tweede lid, Rv. Wel komt in de nieuwe redactie wat duidelijker
tot uitdrukking dat het aan het oordeel van de rechter is overgelaten om te
beslissen of herstel van het gebrek zinvol is en, zo ja, op welke wijze dat
herstel moet plaatsvinden.Artikel 2.3.12Hiervoor kwam bij artikel 1.8.1 reeds aan de orde dat de thans bestaande
mogelijkheid behouden blijft om in het geval dat bij de kantonrechter een
te hoge vordering is ingesteld, door eisvermindering de bevoegdheid van de
kantonrechter te redden. Het is dan ook niet zo dat de eiser in een dergelijk
geval gedwongen wordt eerst een procureur in te schakelen, die dan de eis
vermindert om te bewerkstelligen dat alsnog in persoon verder kan worden geprocedeerd.
Uitsluitend wanneer bij de rechtbank een vordering is ingesteld die ook behoort
tot de bevoegdheid van de rechtbank, kan eisvermindering aan die eenmaal gevestigde
bevoegdheid geen afbreuk doen (artikel 1.8.3, eerste lid, tweede volzin). Vierde afdelingMet juistheid wijzen de leden van de VVD-fractie erop dat het opschrift
van deze afdeling in de memorie van toelichting niet overeenstemt met die
in het wetsvoorstel. Het opschrift had dienen te luiden: Verloop van het geding.Artikel 2.4.3De leden van de SGP-fractie vragen of het niet logischer zou zijn de eerste
twee leden van dit artikel op te nemen in een apart artikel vóór
artikel 2.4.2 en het derde lid toe te voegen aan artikel 2.4.2. Artikel 2.4.2
regelt de zogenoemde mogelijkheid van «anticipatie», waarbij de
gedaagde de eerste dag waarop een zaak zal dienen, vervroegt. Deze mogelijkheid
komt uit de aard der zaak slechts aan de orde vóór de in de
dagvaarding gekozen eerstdienende dag. Artikel 2.4.3, eerste en tweede lid,
bevat een regeling voor het geval dat de eiser verzuimt de dagvaarding tijdig
voor de eerstdienende dag ter griffie in te schrijven. In de zoveel mogelijk
chronologische opbouw van afdeling 2.4 behoort de regeling van anticipatie
daarom vóór artikel 2.4.3 te worden geplaatst. Het derde lid
van artikel 2.4.3, dat een regeling geeft voor het geval dat de gedaagde verzuimt
een anticipatie-exploot ter griffie in te schrijven, zou op zichzelf ook aan
artikel 2.4.2 kunnen worden toegevoegd; plaatsing in artikel 2.4.3 heeft als
voordeel dat daarmee alle bepalingen over het niet tijdig inschrijven van
exploten bijeen staan.Artikel 2.4.4De leden van de PvdA-fractie vragen naar de uitleg van de regel van concentratie
van verweer. De regel van het derde lid van artikel 2.4.4 valt in twee onderdelen
uiteen: enerzijds de eis van concentratie van excepties, de weren die niet
specifiek op de hoofdzaak betrekking hebben, zoals bijvoorbeeld een beroep
op de nietigheid van de dagvaarding, en anderzijds de eis van concentratie
van principaal verweer, dat de merites van de zaak betreft. De regel is ingevoerd
bij de zogenoemde «Lex Hartogh» (Wet van 7 juli 1896, Stb.
103), teneinde de praktijk van eindeloze vertraging van procedures te bestrijden,
veroorzaakt doordat allerlei excepties telkens afzonderlijk, in een bepaalde
volgorde, aan de rechter konden worden voorgelegd. Door de eis van concentratie
van excepties vervalt het recht excepties aan te voeren als zij niet uiterlijk
bij de conclusie van antwoord zijn aangevoerd. Ten aanzien van het principale
verweer geldt de eis van concentratie minder strikt: slechts indien de conclusie
van antwoord in het geheel geen principaal verweer behelst, mag de gedaagde
in een later stadium van dezelfde instantie niet alsnog een dergelijk verweer
voeren. Indien de conclusie van antwoord dus enig principaal verweer behelst,
verzet artikel 2.4.4, derde lid, zich er niet tegen dat de gedaagde later
met een uitgebreider, gewijzigd of zelfs nieuw verweer komt. Het karakter
van de procedure vereist ook een zekere ruimte voor de ontwikkeling van het
geschil. Wel is met het wetsvoorstel beoogd dat het geschil in een zo vroeg
mogelijk stadium van de procedure zo volledig mogelijk op tafel komt. Zoals
hierna nog wordt uiteengezet, heeft dit een versterkend effect op de eis van
concentratie van principaal verweer.De leden van de VVD-fractie betreuren het dat in de memorie van toelichting
wordt geschreven dat de regel van concentratie van verweer slechts een beperkte
betekenis heeft. Zij vragen hoe dit zich verhoudt tot de – door deze
leden onderschreven – doelstelling de civielrechtelijke procedure te
versnellen. Wij gaan als volgt op deze vraag in. Artikel 2.4.4, derde lid,
voorkomt dat de gedaagde na de conclusie van antwoord nog met excepties komt.
In zoverre is de eis van concentratie van verweer absoluut. Voor
principale, op de vordering zelf betrekking hebbende, verweren houdt artikel
2.4.4, derde lid, slechts in dat bij de conclusie van antwoord in elk geval
enig principaal verweer moet worden gevoerd. Deze beperkte concentratieregel
voor principaal verweer wordt door het wetsvoorstel aangescherpt door de werking
van de versnellingsbepalingen, in die zin dat partijen niet vast erop kunnen
rekenen dat zij na de comparitie na antwoord nog schriftelijk aan het woord
komen. Gedaagde zal er derhalve om die reden verstandig aan doen al zijn principale
verweren op te nemen in de conclusie van antwoord.Volgens deze leden staat in de memorie van toelichting dat in artikel
2.4.4 besloten ligt dat de gedaagde in beginsel in de conclusie van antwoord
alle relevante feiten en stellingen moet aanvoeren. Zij vragen de regering
te specificeren in welke gevallen kan worden afgeweken van dit beginsel. Wij
vrezen dat deze vraag op een misverstand berust. In de memorie van toelichting
zijn wij ingegaan op de suggestie van de fracties van de PvdA, D66, GroenLinks
en SGP in het verslag bij wetsvoorstel 24 651 om in de wettekst zelf
tot uitdrukking te brengen dat de regel van concentratie van verweer slechts
van beperkte betekenis is. Daarbij werd door voornoemde fracties voorgesteld
de woorden «in beginsel» in te voegen. Wij hebben dit voorstel
evenwel niet overgenomen, omdat, zoals wij in de memorie van toelichting hebben
uiteengezet, een dergelijke toevoeging tot misverstanden zou kunnen leiden,
zoals de gedachte dat de gedaagde niet aangevoerde excepties in bepaalde gevallen
alsnog zou kunnen aanvoeren. Dat betekent echter niet dat met artikel 2.4.4
wordt beoogd de regel van concentratie van verweer zoals deze thans geldt
af te zwakken, in dier voege dat van de regel zou kunnen worden afgeweken.
Zelfs is, zoals hiervoor aan de orde kwam, sprake van een aanscherping ten
gevolge van de versnellingsbepalingen, waardoor de gedaagde rekening moet
houden met de mogelijkheid dat hij na de conclusie van antwoord in het geheel
niet meer schriftelijk aan het woord komt.De leden van fracties van de VVD en de SGP vragen of met het derde lid
van artikel 2.4.4 een aanscherping van de huidige praktijk op basis van artikel
141, eerste lid, Rv is beoogd en waar dat uit blijkt. Zo niet een aanscherping
is beoogd, vragen de leden van de VVD-fractie of zulks niet wenselijk is.
Wij wijzen erop dat artikel 2.4.4, derde lid, in zoverre een aanscherping
van de regel van concentratie van verweer behelst, dat de regel ook geldt
in zaken waarin partijen in persoon kunnen procederen. Naar huidig recht geldt
de regel niet in de kantongerechtsprocedure. De memorie van toelichting bevat
hieromtrent een uiteenzetting. Voorts herhalen wij dat de wijze waarop het
streven naar versnelling in het wetsvoorstel is uitgewerkt, een versterkend
effect heeft op de regel van de concentratie van verweer. Wij stellen ons
voor dat in het kader van de fundamentele herbezinning op het burgerlijk procesrecht
kan worden onderzocht of verdere aanscherping van de regel van concentratie
wenselijk is.De leden van de fracties van de VVD, het CDA en de SGP wijzen erop dat
de verwijzing in de laatste volzin van het vijfde lid beter kan worden uitgeschreven.
Bij nota van wijziging zal voormelde volzin worden vervangen door: «De
rechter kan gedaagde bevelen alsnog de ontbrekende gegevens te verstrekken».Artikel 2.4.6De leden van de fractie van de VVD en D66 merken op dat ervaringen in
Duitsland hebben geleerd dat zowel de reconventie als de verandering of vermeerdering
van eis zich hebben ontpopt als een populair instrument om de procedure te
vertragen. Deze leden vragen de regering of zij deze analyse deelt.Wij hebben geen duidelijke aanwijzingen dat de Duitse ervaringen met reconventie
en eiswijziging als een populair vertragingsinstrument ook voor
Nederland opgaan. Wel onderkennen wij dat, in het algemeen gesproken, reconventie
en verandering of vermeerdering van eis kunnen leiden tot vertraging van de
procedure. Gegeven echter het karakter van de civielrechtelijke procedure,
waarin de inhoud van het (feitelijk) debat niet een bij de aanvang van de
procedure vastomlijnd gegeven is, maar in de procedure tot onwikkeling komt,
kan de figuur van verandering of vermeerdering van eis niet worden gemist.
Ter voorkoming van ongewenste neveneffecten waarop de leden van de genoemde
fracties wijzen, dient als uitgangspunt te gelden dat de regeling van verandering
of vermeerdering van eis niet, althans zo min mogelijk aanleiding mag geven
tot complicaties en processuele geschillen in het geschil.De leden van een aantal fracties bepleiten een strenger criterium dan
«strijd met de eisen van een goede procesorde». De leden van de
fracties van D66 en SGP vragen of voormeld criterium «strijd met de
eisen van een goede procesorde» niet te vaag en te vrijblijvend is.
Verder vragen de leden van de fracties van VVD en SGP of vermeerdering of
verandering van eis niet ook in dagvaardingsprocedures aan voorafgaande toestemming
van de rechter zou moeten worden gebonden. Voorts bepleiten de leden van de
VVD-fractie dat veranderingen, nieuwe gegevens of nieuwe stellingen slechts
toelaatbaar zouden moeten zijn indien de rechter duidelijk wordt gemaakt dat
het niet eerder kon.Wij menen dat het in artikel 2.4.6 neergelegde criterium de rechter voldoende
houvast biedt om onwenselijke neveneffecten van de bevoegdheid om de eis te
veranderen of te vermeerderen tegen te gaan. Verwijzende naar het bovenstaande
zouden wij thans niet ervoor willen kiezen verandering of vermeerdering van
eis aan voorafgaande rechterlijke toetsing te onderwerpen. Naar ons oordeel
kan een dergelijk stelsel aanleiding geven tot complicerende incidenten die
wij juist zoveel mogelijk zouden willen vermijden. Hetzelfde geldt voor de
door de leden van de VVD-fractie voorgestelde verantwoordingsplicht. Voorts
zou zich bij een dergelijke plicht een zekere spanning doen voelen met de
in het burgerlijk proces benodigde ruimte voor ontwikkeling van het debat,
waarop wij hierboven al wezen. Niettemin hebben wij er geen bezwaar tegen
het onderwerp te betrekken bij de aangekondigde fundamentele herbezinning
op het burgerlijk procesrecht.Artikel 2.4.7De ten aanzien van artikel 2.4.7 geformuleerde opmerkingen en vragen van
de fracties van PvdA, D66 en SGP hebben betrekking op het ontbreken in artikel
2.4.7 van een concreet geformuleerd criterium aan de hand waarvan de rechter
de (on)geschiktheid van een zaak voor een comparitie kan bepalen. Deze leden
vragen of er geen grote verschillen zullen ontstaan in de toepassing van artikel
2.4.7.De comparitie na antwoord kan benut worden in vele zaken. Enerzijds kunnen
relatief eenvoudige zaken ter comparitie zodanig worden behandeld, dat partijen
hun standpunten over en weer volledig hebben uiteengezet en becommentarieerd
en de rechter beschikt over alle door hem nodig geachte informatie voor het
nemen van een beslissing. In deze zaken zal een comparitie ook zinvol zijn
om te bezien of een schikking bereikt kan worden. Anderzijds zal een comparitie
in ingewikkelder zaken evenzeer zinvol zijn, niet om verdere instructie van
de zaak overbodig te maken, maar juist om de rechter en partijen gelegenheid
te geven te bespreken op welke wijze de verdere instructie het best kan plaatsvinden.
Het is daarbij van belang dat de rechter zo concreet mogelijk van tevoren
aan partijen laat weten welke zaken ter comparitie besproken zullen worden.
Partijen hoeven zich dan, bijvoorbeeld, in de ingewikkelder zaken niet te
richten op de mogelijkheid dat zij na de comparitie niet meer schriftelijk
aan het woord zullen komen, waardoor de voorbereiding en de behandeling ter
zitting efficiënter kunnen verlopen. Wij hebben ervan af gezien, zoals ook in de memorie van toelichting uiteengezet,
om in artikel 2.4.7 een nader criterium voor de (on)geschiktheid van een comparitie
op te nemen. Door de grote diversiteit van de zaken en van de voor de beoordeling
relevante factoren is het formuleren van een nader criterium, dat ook de beoordelingsruimte
van de rechter niet mag belemmeren, buitengewoon moeilijk. Ook in het landelijk
rolreglement is een dergelijk criterium niet tot stand gebracht.Verschillen in de toepassing van dit artikel kunnen worden tegengegaan
in het kader van het landelijk rolreglement. Bij de totstandkoming daarvan
is voorzien in de oprichting van een «helpdesk», die tot taak
heeft aan de hand van vragen of uitspraken van rolrechters een eenduidige
uitleg van de bepalingen van het rolreglement te bevorderen. Indien zich op
basis van de ervaringen die aldus worden opgedaan met het gelasten van comparities
wel nadere criteria zich laten ontwikkelen, kunnen deze vervolgens in het
landelijk rolreglement worden verwerkt. Eventueel kan dan bezien worden of
nadere criteria ook in de wet of in een AMvB als bedoeld in artikel 1.3.16
(tot de nota van wijziging: artikel 2.4.12) opgenomen moeten worden.De leden van de fracties van D66 en SGP vragen voorts of, ofschoon anders
dan in het huidige procesrecht in artikel 2.4.7 de comparitie na antwoord
als hoofdregel voorop wordt gesteld, de komende praktijk wel een ander beeld
dan de huidige te zien zal geven. In antwoord hierop merken wij op dat artikel
2.4.7 niet op zichzelf moet worden beschouwd, maar moet worden bezien in het
raamwerk van maatregelen waarmee de doelstellingen van het wetsvoorstel worden
nagestreefd. In het bijzonder de nieuwe mededelingsplichten van artikel 2.3.1,
derde lid, en artikel 2.4.4, vijfde lid, zijn hier van belang. Zij zullen
het informatieve gehalte van de dagvaarding en de conclusie van antwoord vergroten,
waardoor het nut en de wenselijkheid van een comparitie evenzeer zullen toenemen.
Voorts moet bedacht worden dat het wetsvoorstel aansluit bij de inspanningen
die de rechterlijke macht zelf, in het kader van het pVRO, heeft geleverd
en nog levert om tot verbetering van de rechtspleging te komen. In het landelijk
rolreglement dat in dat kader is tot stand gekomen, en waarover ook terdege
met de advocatuur is overlegd, komt de bereidheid en het vermogen van de rechters
tot uitdrukking om daadwerkelijk concrete veranderingen tot stand te brengen.
Wij verwachten dat ook artikel 2.4.7 kan bijdragen aan een «verdere
stap in de richting van versnelling».Artikel 2.4.8Alvorens op de vragen en opmerkingen van de leden van de aan de woord
zijnde fracties in te gaan, willen wij erop wijzen dat, zoals hierboven reeds
bleek, bij nota van wijziging wordt voorgesteld artikel 2.4.8 te wijzigen.
De wijziging houdt in dat niet slechts in verband met een goede instructie
van de zaak, maar ook met het oog op artikel 1.3.1 – het beginsel van
hoor en wederhoor – in voorkomende gevallen gelegenheid dient te worden
geboden voor repliek en dupliek en voor het nemen van nog meer conclusies.
Aldus is verzekerd dat partijen in voldoende mate gelegenheid krijgen zich
uit te laten of alle stukken van het geding. Dit geldt in het bijzonder in
het geval dat na de comparitie nog bewijsverrichtingen hebben plaatsgehad
of stukken in het geding zijn gebracht, zo antwoorden wij op de vraag van
de leden van de fracties van de GPV en RPF met betrekking tot artikel 6 EVRM.Met de voorgestelde wijziging menen wij voorts tegemoet te komen aan de
door de leden van de VVD-fractie geschetste bezwaren in het geval dat de eiser
door de inhoud en omvang van de conclusie van antwoord daarop bezwaarlijk
ter comparitie ten volle in kan gaan. Het voorstel van deze leden om het aan
de eiser over te laten of er gerepliceerd en gedupliceerd mag worden, lijkt
ons geen verbetering ten opzichte van het huidige recht, waar het evenzeer
aan de eiser is overgelaten of na de conclusie van antwoord en
een eventuele comparitie, nog conclusies worden genomen (artikel 142, eerste
lid, Rv). Hoewel de eiser er in het algemeen belang bij zal hebben dat de
procedure niet nodeloos wordt vertraagd, toont de huidige praktijk aan dat
eisers het recht op het nemen van nog een conclusie vrijwel nooit ongebruikt
zullen laten. Voor de advocaat van de eiser zou het bij verlies van de procedure
ook lastig uit te leggen zijn tegenover zijn cliënt dat hij van het nemen
van een conclusie heeft afgezien en dus niet al het mogelijke heeft gedaan
om de zaak te winnen. Om die reden verdient het de voorkeur dat de beslissing
omtrent repliek en dupliek en het nemen van nadere conclusies bij de rechter
ligt. Niet alleen behoort het tot zijn (rechtsprekende) taak de belangen van
beide partijen (tegen elkaar) af te wegen, maar moet hij ook de voortgang
van de procedure bewaken (zie artikel 1.3.2, eerste lid).De leden van de fracties van de PvdA, D66 en SGP vragen naar een nadere
invulling van het criterium betreffende de «goede instructie van de
zaak». Onder verwijzing naar de hierboven aangekondigde nota van wijziging
antwoorden wij hierop dat dit criterium in samenhang met het beginsel van
hoor en wederhoor moet worden begrepen en ziet op gevallen waarin het (feitelijk)
debat nog onvoldoende is uitgekristaliseerd om een verantwoorde beslissing
mogelijk te maken. Verschillende factoren kunnen daarbij een rol spelen, zoals
de aard van zaak, het complexe karakter van het geschil, de omvang van de
gedingstukken, de hoedanigheid van partijen, als ook gemotiveerde verzoeken
van partijen. Het plaatshebben van bewijsverrichtingen en nader in het geding
brengen van stukken is, zoals hierboven al bleek, tevens van belang. Het aanbrengen
in het wetsvoorstel van een nadere objectivering van artikel 2.4.8 achten
wij, op vergelijkbare gronden als hiervoor genoemd bij artikel 2.4.7, niet
goed mogelijk.De leden van de fracties van D66, GPV en SGP vragen hoe de opmerking in
de memorie van toelichting dat de rechter bij toepassing van artikel 2.4.8
terdege rekening behoort te houden met de wensen van partijen en dat hij,
indien beide partijen gemotiveerd verzoeken om gelegenheid voor verdere conclusiewisseling,
dit verzoek niet snel naast zich neer zal leggen, zich verhoudt tot het streven
naar versnelling en tot de opmerking dat het in beginsel niet de bedoeling
is dat na een comparitie na antwoord nog repliek en dupliek plaatsvinden.
Wij gaan op deze vragen als volgt in.Door het terugdringen van conclusies van repliek en dupliek en van verdere
conclusies kan zeker worden bijgedragen aan versnelling van de procedure.
De nagestreefde versnelling moet echter niet alleen worden gezocht in de beperkingen
van het tweede en derde lid van artikel 2.4.8. Zoals wij hierboven al opmerkten
maakt artikel 2.4.8 deel uit van een onderling samenhangend geheel van bepalingen,
waarmee – onder meer – wordt beoogd dat partijen in een vroeg
stadium van de procedure een zo groot mogelijke openheid van zaken geven.
Een belangrijk onderdeel van dat stelsel wordt gevormd door de nieuwe mededelingsplichten
van artikel 2.3.1, derde lid en 2.4.4, vijfde lid. Een ander onderdeel is
dat partijen vooraf de zekerheid wordt ontnomen dat zij zich na de eerste
fase van de schriftelijke voorbereiding (dagvaarding en conclusie van antwoord)
nog schriftelijk kunnen uitlaten. Deze onzekerheid zal partijen ontmoedigen
hun kruit droog te houden en ertoe aanzetten hun (nieuwe) mededelingsplichten
na te komen. Dit «ontmoedigingsbeleid» komt tot uitdrukking in
de beperkingen van artikel 2.4.8, tweede en derde lid. Als gevolg van een
en ander kan versnelling worden geboekt doordat het rendement van de dagvaarding,
de conclusie van antwoord en (daardoor) de comparitie na antwoord toeneemt.
Hierdoor zal ook de behoefte aan repliek en dupliek en verdere conclusies
afnemen. Wij delen dan ook niet de verwachting van de leden van de fracties
van GPV en SGP dat in veel gevallen gelegenheid tot repliek en dupliek gegeven
zal worden. Het streven naar versnelling mag, zoals wij in deze nota al opmerkten,
niet in de weg staan aan de vereiste zorgvuldigheid. Dit betekent dat in gevallen
waarin er – in verband met in het bijzonder het beginsel van hoor en
wederhoor – goede gronden zijn voor repliek en dupliek of verdere conclusies,
de rechter daartoe gelegenheid moet bieden. Bij de beslissing van de rechter
hierover behoren partijen voldoende inspraak te hebben. Naar aanleiding van
vragen van de leden van de fracties van de PvdA en VVD zijn wij daarop in
§ 3 van deze nota reeds in gegaan. Juist door de samenhang van de
verschillende versnellingselementen in het wetsvoorstel verwachten wij dat
de rechter zowel recht kan doen aan gerechtvaardigde wensen van partijen omtrent
voortzetting van het debat als ook bij kan dragen aan versnelling van procedures.Laat de regeling het nemen van aktes waarbij nog stukken in het geding
worden gebracht onverlet, zo vragen de leden van de D66-fractie. Evenmin als
in het huidige procesrecht, zijn in het wetsvoorstel beperkingen geformuleerd
ten aanzien van het nemen van aktes. Het is derhalve aan het beleid van de
rolrechter overgelaten om een akte waarbij nog stukken worden geproduceerd,
al dan niet toe te laten. Zou het gaan om een bewijsstuk waarvan duidelijk
is dat de desbetreffende partij het reeds bij de dagvaarding of de conclusie
van antwoord had moeten overleggen (artikelen 2.3.1, derde lid, en 2.4.4,
vijfde lid) dan kan de rechter daar bij zijn beslissing rekening mee houden.
Voorts zal een partij, wanneer de rechter eenmaal een datum voor vonnis heeft
bepaald en de zaak derhalve in staat van wijzen verkeert, in beginsel niet
toegelaten worden tot het nemen van een akte.Artikel 2.4.9De leden van de PvdA-fractie wijzen erop de rechter bij het vaststellen
van de termijnen voor het nemen van conclusies als «casemanager»
een uit «eigen haast» voortkomend eigen belang kan hebben. Zij
vragen welke controlemechanisme ter bescherming van de belangen van partijen
op dit vlak zijn te bedenken. Naar aanleiding van deze vraag merken wij op
dat de rechter, zoals ook door de genoemde leden wordt onderkend, in de praktijk
niet van zaak tot zaak de hier bedoelde termijnen in concreto vaststelt. De
(rol)rechter pleegt zich te richten naar het rolreglement, waarin de verschillende
termijnen zijn opgenomen. Eerder in deze nota is al aangegeven dat de rechtbanken
een landelijk reglement voor de rol bij de rechtbanken hebben vastgesteld,
dat op 1 oktober 2000 in werking treedt. Daarin is een voor alle rechtbanken
uniforme regeling voor de termijnen en uitstel daarvan neergelegd. Een helpdesk
zal, eveneens met ingang van 1 oktober 2000, aan de hand van vragen en uitspraken
van rolrechters de uniforme toepassing van het nieuwe rolreglement bevorderen.
Wij menen dat hiermee voldoende recht wordt gedaan aan het partijbelang dat
geen onredelijke termijnen worden gesteld.De termijnen zijn niet in de wet neergelegd omdat, zo antwoorden wij de
leden van de PvdA-fractie, op het punt van termijnen enige flexibiliteit nodig
is. Wel is in artikel 2.4.12 van het wetsvoorstel – dat bij nota van
wijziging zal worden overgeheveld naar artikel 1.3.16 – voorzien in
de mogelijkheid van vastlegging van termijnen in een AMvB. Door de totstandkoming
van het uniform landelijk rolreglement zal van die mogelijkheid, naar zich
laat aanzien, op korte termijn geen gebruik hoeven te worden gemaakt.Ingevolge het vierde lid van artikel 2.4.9 vervalt het recht om een proceshandeling
te verrichten wanneer die proceshandeling niet is verricht binnen de daarvoor
gestelde termijn en daarvoor geen uitstel kan worden verkregen. Hierin is
een afdoende sanctie gelegen tegen termijnoverschrijding, waarnaar de leden
van de PvdA-fractie vragen.De leden van de PvdA-fractie vragen in deze context ten slotte nog hoe het zit met de capaciteit van de rechterlijke macht. Wij merken hieromtrent
op dat vanaf het moment waarop de rechter onder vigeur van de voorgestelde
regels een actiever rolbeleid gaat voeren, zich een tijdelijke stijging van
de af te handelen zaken zal voordoen. Met het oog op het wegwerken van deze
«prop» is inmiddels een zogenoemde Vliegende Brigade, bestaande
uit rechters en stafjuristen, opgericht. Voorts wijzen wij erop dat met het
zogenoemde Lamicie-systeem een maatstaf voor handen is waarmee de hoeveelheid
mensen en middelen kan worden bepaald die nodig zijn om binnen een redelijke
termijn en op verantwoorde wijze bepaalde type zaken af te kunnen handelen.
Inmiddels wordt in het kader van het programma Versterking Rechterlijke Organisatie
(pVRO) in dit verband gewerkt aan kwalitatieve normering. Ten slotte vermelden
wij dat thans op ons departement een pakket van maatregelen in de sfeer van
werving, selectie en opleiding wordt ontwikkeld, opdat rechters actiever en
sneller kunnen worden geworven en ingezet.Met betrekking tot de vraag van de leden van de VVD-fractie wanneer sprake
is van een onredelijke vertraging is, merken wij op dat in het uniform landelijk
rolreglement is bepaald dat een eerste eenstemmig verzoek in beginsel wordt
gehonoreerd (artikel 2.9, eerste lid). Alsdan zal derhalve niet snel sprake
zijn van een onredelijke vertraging. Een volgend eenstemmig verzoek moet schriftelijk
worden toegelicht, bij gebreke waarvan het verzoek in beginsel als onredelijk
vertragend wordt afgewezen (artikel 2.9, tweede lid). Verder zal het van de
motivering afhangen of het uitstel als onredelijke vertragend wordt aangemerkt.
Daaromtrent laten zich nadere regels bezwaarlijk formuleren. Een nadere invulling
zal aan de hand van de beoordeling van concrete gevallen aan de rechtspraak
moeten worden overgelaten.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie of de regering
heeft overwogen aan een verzoek tot uitstel een motiveringsplicht te verbinden,
merken wij op dat uit de uitstelregeling van artikel 2.4.9 en het landelijk
rolreglement voortvloeit dat een eerste eenstemmig verzoekt tot uitstel in
de regel wordt toegewezen en een volgend eenstemmig verzoek dient te worden
gemotiveerd. Een expliciet in artikel 2.4.9 neergelegde motiveringsplicht
is daarom niet nodig.Artikel 2.4.10Evenals bij artikel 2.4.8 willen wij hier voorop stellen dat, mede naar
aanleiding van de kritische opmerkingen van de leden van de verschillende
fracties, bij nota van wijziging wordt voorgesteld de in het wetsvoorstel
opgenomen beperkingen op het pleitrecht te verzachten. Met de aanvankelijk
opgenomen beperkingen blijken de grenzen van het pleitrecht – in het
bijzonder in het geval dat na een comparitie van antwoord nog bewijsverrichtingen
plaats hebben of stukken in het geding worden gebracht – te eng getrokken,
zodat aanpassing geboden is. Naar de gewijzigde redactie wordt aan partijen
desverlangd gelegenheid voor pleidooien gelaten voordat de rechter over de
zaak beslist. Deze regel lijdt uitzondering wanneer de zaak naar het oordeel
van de rechter na een comparitie na antwoord kan worden beslist en partijen
zich ter comparitie in voldoende mate mondeling over de zaak hebben kunnen
uitlaten. In dat geval is de comparitie te beschouwen als de «oral hearing»
waar partijen recht op hebben ingevolge artikel 6 EVRM. Hebben er na de comparitie
nog bewijsverrichtingen plaatsgehad of zijn er nog stukken in het geding gebracht,
dan hebben partijen recht op pleidooi. Aldus zullen partijen nog steeds rekening
moeten houden met de mogelijkheid dat de rechter, wanneer bij de comparitie
na antwoord blijkt dat de zaak kan worden beslist, een vonnis wijst. De leden van de fractie van de VVD, D66 en SGP vragen waarop het standpunt
van de regering is gebaseerd dat naast pleidooi ook een comparitie van partijen
kan worden beschouwd als een «oral hearing». Met inachtneming
van het bovenstaande gaan wij hierop als volgt in. Artikel 6 EVRM garandeert –
onder meer – het recht op een «public hearing». Het EHRM,
als ook de Hoge Raad, leiden daaruit een recht op een «oral hearing»
af. Immers, het eerste is niet goed denkbaar zonder het tweede. In zijn rechtspraak
terzake heeft het EHRM evenwel niet in nauwkeurige bewoordingen aangegeven
wat precies onder «oral hearing» moet worden verstaan. Wel valt
uit de rechtspraak af te leiden dat de «oral hearing» niet slechts
is bedoeld voor de behandeling van rechtsvragen, maar vooral ook voor de behandeling
van de feitelijke kwesties. Algemeen wordt ervan uitgegaan dat het pleidooi,
dat in Nederland overigens in betrekkelijk weinig zaken voorkomt (exacte cijfers
ter zake zijn niet voorhanden) kan gelden als een «oral hearing»
in de zin van artikel 6 EVRM.In de loop der tijd heeft zich de comparitie na antwoord ontwikkeld uit
een steeds systematischer en gerichter toepassing van de schikkings- en inlichtingencomparities.
De functie van de comparitie na antwoord is niet alleen het beproeven van
een schikking en het geven van een toelichting aan de rechter, maar is ook
gelegen in de instructie van de zaak. Ter comparitie kunnen dan ook veelal
zowel processueel-technische aspecten van de zaak aan de orde komen als de
merites van het geschil zelf. Een doeltreffende instructie van de zaak vereist
ook dat tot klaarheid komt wat de inzet van het geschil is (en wat niet).
Dit impliceert een bespreking niet alleen van de in geding zijnde rechtsvragen,
maar ook van het feitelijk dispuut, waartoe partijen hun zaak mondeling ten
overstaan van de rechter uiteenzetten en reageren op elkaars stellingen en
in het geding gebrachte bescheiden. Deze inhoudelijke dimensie van de comparitie
van antwoord wordt in het wetsvoorstel nog versterkt, doordat zij mogelijk
het sluitstuk vormt van de instructie. Met het oog daarop worden de inhoudelijke
eisen van de dagvaarding en conclusie van antwoord verhoogd (zie artikel 2.3.1,
derde lid, en artikel 2.4.4, vijfde lid).Aldus vertoont de comparitie na antwoord, als afsluiting van de instructie,
gelijkenis met het pleidooi. Omgekeerd vertoont het pleidooi ook karaktertrekken
van de (inlichtingen)comparitie, aangezien de rechter partijen ook bij pleidooi
op de voet van artikel 1.3.4 kan bevelen bepaalde stellingen toe te lichten
(vergelijk thans artikel 144, tweede lid, Rv) of bepaalde en op de zaak betrekking
hebbende bescheiden over te leggen. In de zaak Håkansson en Sturesson
oordeelde het EHRM (impliciet) dat met het mondeling horen van een partij
waar dat noodzakelijk is vanwege de «investigation of a case»,
wordt voldaan aan het door artikel 6 EVRM vereiste van «oral hearing»
(EHRM 21 februari 1990, Serie A, vol. 171). Hier dringt zich de vergelijking
op met de inlichtingencomparitie.Op basis van een en ander menen wij te mogen concluderen dat een comparitie
na antwoord in de gevallen waarop het gewijzigde artikel 2.4.10 ziet kan gelden
als een «oral hearing» in de zin van artikel 6 EVRM. In andere
gevallen voorziet voormelde bepaling in een recht op pleidooi, zodat het recht
op «oral hearing» alsdan blijft gewaarborgd.Wij wijzen er nog op dat in verzoekschriftprocedures geen pleidooien plaatsvinden
(in de verzoekschriftprocedure ingevolge de Awb bestaat voorts geen recht
op re- en dupliek), terwijl artikel 6 EVRM daar wel onverkort geldt. Ook hieruit
blijkt derhalve dat een «oral hearing» niet steeds in de vorm
van pleidooien hoeft plaats te vinden.Op basis van het bovenstaande en met inachtneming van de hierboven weergegeven
wijziging van artikel 2.4.10 zien wij dan ook geen grond om aan te nemen dat
Nederlandse vonnissen, gewezen in zaken waarin de rechter pleidooi weigerde,
in het buitenland niet worden erkend wegens strijd met de openbare orde. Voorts
zien wij, dit naar aanleiding van een vraag van de leden van de fracties van
VVD en D66, geen grond om aan te nemen dat door de nieuwe regels
met betrekking tot pleidooien het aantal appellen zal toenemen.Op de door de leden van de VVD-fractie gedane suggestie om de rechter
de mogelijkheid te geven pleidooi te weigeren wegens onredelijke vertraging
van het geding, waarbij partijen verplicht zouden moeten worden tot het motiveren
van een verzoek om pleidooi, gaan wij als volgt in. Wij hebben ervan afgezien
in de tekst van artikel 2.4.10 beperkingen op te nemen op het pleitrecht,
ontleend aan HR 15 maart 1996, NJ 1997, 341 (Bistro 't Plenkske). De door
de Hoge Raad mogelijk geachte beperkingen – gericht op het voorkomen
van onaanvaardbare vertraging dan wel onverenigbaarheid met de eisen van een
goede procesorde – waren sterk toegesneden op de specifieke omstandigheden
van die zaak. Daarbij ging het om een procedure in hoger beroep waar de geïntimeerde
in plaats van het nemen van een memorie van antwoord gelegenheid verzocht
voor pleidooi. De bedoelde beperkingen achten wij nog onvoldoende uitgekristalliseerd
om zich reeds thans te lenen voor opneming in de wet. Artikel 2.4.10 staat
er niet aan in de weg dat de jurisprudentie van de Hoge Raad op dit punt verder
kan worden ontwikkeld in het kader van artikel 1.3.2, mede aan de hand van
de eisen van een goede procesorde. In het kader van het wetsvoorstel tot wijziging
van de procedure in hoger beroep kan worden bezien of er aanleiding is om
aan het pleitrecht in appel wettelijke beperkingen te stellen.In antwoord op opmerkingen van de leden van de CDA-fractie merken wij
op dat de regeling van het recht op pleidooi niet op zichzelf staat, maar
onderdeel uitmaakt van een onderling samenhangend geheel van regels waarmee
versnelling en verhoging van de doelmatigheid wordt nagestreefd. Een belangrijk
uitgangspunt daarbij is dat door partijen in een vroeg stadium van de procedure
een zo groot mogelijke openheid ten aanzien van de omvang en inhoud van het
(feitelijk) geschil wordt betracht. In die context worden partijen ontmoedigd
hun kruit droog te houden, doordat hun de zekerheid wordt ontnomen dat zij
na een comparitie na antwoord nog schriftelijk of mondeling aan het woord
zullen komen. Er blijft, ook door de voorgestelde wijziging van artikel 2.4.10,
voldoende ruimte voor het recht op pleidooi, dat zijn zijn wezenlijke plaats
in het burgerlijk procesrecht behoudt. De vrees van deze leden voor «fossilisering»
van het pleidooi, delen wij dan ook niet.Op grond van de zojuist verwoorde ratio van artikel 2.4.10 kunnen wij
ons niet vinden in het voorstel van deze leden om partijen de vrije keuze
te laten om na comparitie hetzij nog conclusies te wisselen, hetzij te pleiten.
Daarmee zou teveel worden afgedaan aan de in de versnellingsbepalingen ingebouwde
prikkel tot openheid.In hoger beroep is artikel 2.4.7 ingevolge artikel 353, eerste lid, niet
van toepassing is. Indien in appèl een comparitie wordt gelast, berust
deze op de artikelen 2.1.10 en 2.1.11. Dat brengt mee dat in zo'n geval het
pleitrecht niet op de voet van artikel 2.4.10, eerste lid, tweede zin, kan
worden beperkt. Hiervoor kwam reeds aan de orde dat in het kader van het wetsvoorstel
tot wijziging van de procedure in hoger beroep kan worden bezien of er aanleiding
is om aan het pleitrecht in appel wettelijke beperkingen te stellen.Artikel 2.4.12De regels in het eerste lid hebben betrekking op de termijnen voor conclusies
en andere proceshandelingen en de mogelijkheden om daarvoor uitstel te verkrijgen.
In verband met de doelstelling van het wetsvoorstel om het vlotte verloop
van procedures te bevorderen, is ervoor gekozen om deze regels een eigen herkenbare
plaats te geven. Daarnaast is in het tweede lid een, algemenere, bevoegdheid
gecreëerd om ook andere nadere regels te stellen betreffende het verloop
van het geding en ter bevordering van de eenheid van procesvoering
bij de verschillende gerechten. De vraag van de leden van de VVD-fractie heeft
ons aanleiding gegeven tot een nadere bezinning op de plaatsing van de hierbedoelde
regels. Met name hebben wij ons afgevraagd of de bevoegdheid tot het stellen
van nadere regels niet ook betrekking dient te hebben op andere procedures
dan de dagvaardingsprocedure in eerste aanleg, meer in het bijzonder op de
verzoekschriftprocedure. Wij menen dat deze vraag bevestigend beantwoord dient
te worden. Dit heeft ertoe geleid dat wij bij nota van wijziging voorstellen
de materie van artikel 2.4.12 over te brengen naar een nieuw artikel 1.3.16,
in de afdeling met algemene voorschriften voor procedures.Vijfde afdelingArtikelen 2.5.1 tot en met 2.5.3De mogelijkheid om als gedaagde een vordering in reconventie in te stellen
voorkomt dat deze gedaagde daarvoor, met inachtneming van de daarvoor gestelde
termijn, een aparte dagvaarding moet uitbrengen, hetgeen de doelmatigheid
van de procesvoering bevordert. De mogelijkheid om aldus op eenvoudige wijze
een tegenvordering – die niet altijd hoeft samen te hangen met de eis
in conventie – aanhangig te maken, bestaat slechts binnen de grenzen
van de wettelijke regels van absolute bevoegdheid: de gedaagde in reconventie
kan niet worden afgehouden van de rechter die de wet aanwijst. Het is immers
onwenselijk dat in een procedure voor de kantonrechter over een bescheiden
vordering in reconventie over een vordering zou moeten worden geprocedeerd
waarvan het beloop de competentiegrens van f 10 000 verre overschrijdt.
Betreft het vorderingen die naar hun aard tot de bevoegdheid van de kantonrechter
behoren, dan zullen zij ongeacht hun beloop door de kantonrechter kunnen worden
beoordeeld. Anders ligt het, wanneer het niet gaat om vorderingen die naar
hun aard tot de bevoegdheid van de kantonrechter behoren: als de eis in conventie
meer dan f 10 000 beloopt en de eis in reconventie minder (of omgekeerd),
dan zullen beide vorderingen in beginsel niet door dezelfde rechter kunnen
worden beoordeeld. Een uitzondering doet zich voor wanneer een vordering die
tot de bevoegdheid van de rechtbank behoort, met instemming van de wederpartij
wordt voorgelegd aan de kantonrechter (artikel 43 Wet op de rechterlijke organisatie).
Voorts biedt artikel 1.8.3 een vergelijkbare mogelijkheid bij de rechtbank,
zij het met verlies van de mogelijkheid van hoger beroep.Wanneer tussen beide vorderingen wel een zekere samenhang bestaat en niet
één van de hiervoor genoemde uitzonderingen wordt benut, zou
dat inderdaad, zo antwoorden wij de leden van de PvdA-fractie, wel eens verwarrend
kunnen zijn. Bij de huidige verdeling van absolute bevoegdheid tussen de kantonrechter
en de rechtbank zien wij geen mogelijkheden om daarin verandering te brengen.
Wel zullen wij in het kader van de bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten
in de rechtbanken de mogelijkheid bezien van een regeling waarbij, eventueel
met instemming van de wederpartij, een reconventionele vordering kan worden
beoordeeld door dezelfde rechter die de conventie behandelt.Zevende afdelingArtikel 2.7.1Op het exploot van dagvaarding waarmee verzet wordt gedaan tegen een verstekvonnis,
zijn de regels van artikel 2.3.1 van toepassing. Dat volgt, zo antwoorden
wij de leden van de VVD-fractie, uit het systeem van het wetsvoorstel, waarin
afdeling 1.6 regels bevat die gelden voor alle exploten en afdeling 2.3 bijzondere
regels bevat voor alle dagvaardingsexploten, voor zover uitgebracht
in het kader van de dagvaardingsprocedure in eerste aanleg (het onderwerp
van de tweede titel). Bovendien volgt het uit het feit dat in artikel 2.7.1,
tweede lid, laatste zin, uitdrukkelijk wordt verwezen naar artikel 2.3.1.Op een exploot van dagvaarding ter inleiding van een procedure in hoger
beroep of cassatie zijn de bepalingen van artikel 2.3.1 van overeenkomstige
toepassing ingevolge artikel 353, eerste lid, en artikel 418a. Ook bij een
procedure tot herroeping is artikel 2.3.1 van overeenkomstige toepassing (artikel
385).Behalve exploten van dagvaarding, waarbij een partij een of meer andere
partijen oproept om als partij in een procedure te verschijnen (vergelijk
de oproeping van een derde als partij, geregeld in artikel 2.3.7), zijn er
velerlei andere exploten. Voor vele handelingen in het kader van de tenuitvoerlegging
van rechterlijke uitspraken en andere voor tenuitvoerlegging vatbare authentieke
akten, alsmede in het kader van bewarende maatregelen, schrijft de wet voor
dat deze bij exploot moeten geschieden (exploten tot het leggen van executoriaal
of conservatoir beslag). Daarnaast zijn bijvoorbeeld te noemen de exploten
tot oproeping van een bepaalde persoon als getuige (artikel 2.8.23). Uit artikel
37, tweede lid, van Boek 3 BW volgt dat in beginsel elke verklaring bij exploot
kan geschieden, zodat een definitie van de verschillende vormen en een verduidelijking
van de verschillen ertussen niet goed mogelijk is.De ouderwetse termen «opposant» en «defaillant»
keren in de nieuwe wettelijke regeling niet terug (de term «geopposeerde»
wordt ook thans in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering niet gebruikt).
In plaats daarvan worden partijen aangeduid als de oorspronkelijke eiser en
de oorspronkelijke gedaagde, of als de gedaagde in verzet en de eiser in verzet.
Niet uit te sluiten valt voorts dat de termen «opposant» en «geopposeerde»
bij wijze van juridisch jargon zullen voortbestaan.Achtste afdelingArtikel 2.8.1Op het voorstel van Van Nispen om een voorziening te creëren die
erop is gericht dat in bepaalde gevallen vertrouwelijke gegevens kunnen worden
geverifieerd en onderzocht door tot geheimhouding verplichte vertrouwenslieden
van de andere partij, valt op te merken dat een dergelijk systeem vragen kan
oproepen over de verhouding tot artikel 6 EVRM en het beginsel van hoor en
wederhoor. Partijen hebben er in een civiel geding immers recht op dat zij
zich over alle tot het geding behorende stukken kunnen uitlaten, hetgeen in
een regeling als door Van Nispen voorgestaan moeilijk te realiseren lijkt
(vergelijk HR 27 maart 1987, NJ 1988, 130). In dit verband valt er wel op
te wijzen dat de vertrouwelijkheid van bepaalde gegevens in een procedure
door de rechter kan worden gewaarborgd door middel van een specifieke geheimhoudingsverplichting,
in het wetsvoorstel opgenomen als artikel 1.3.10a. Op het voorstel van Van
Nispen is in de memorie van toelichting ingegaan bij artikel 1.3.4 (blz. 55)
en bij artikel 1.3.10a (blz. 60).Artikelen 2.8.15 tot en met 2.8.38De verwijzing in de memorie van toelichting (blz. 121) naar artikel 3.3.7,
tweede en derde lid, berust op een vergissing: die bepaling bestaat niet.
Het voorontwerp uit 1993 kende wel een artikel 3.3.7, waarvan het tweede en
derde lid regelingen inhielden, vergelijkbaar met artikel 2.8.23 en 2.8.24. Artikelen 2.8.46 tot en met 2.8.50Naar aanleiding van de vragen van de leden van de VVD-fractie en van de
D66-fractie hebben wij nogmaals overwogen of aan de verplichting tot het storten
van een voorschot voor een deskundigenbericht een termijn dient te worden
gesteld. Enerzijds kan hierdoor worden voorkomen dat een partij op wie de
verplichting tot storting rust, de zaak kan traineren. Met name als het de
gedaagde is aan wie de stortingsplicht is opgelegd, zou dit een onjuiste mogelijkheid
tot vertraging inhouden. Anderzijds kunnen er reële financiële problemen
bestaan waardoor een partij bezwaarlijk op korte termijn aan zijn stortingsplicht
kan voldoen. Alles afwegende menen wij dat een vaste wettelijke fatale termijn
niet de voorkeur verdient, maar dat de rechter wel de, ook door de NVvR geopperde,
mogelijkheid dient te krijgen om, zo nodig ambtshalve, een termijn te verbinden
aan de stortingsplicht. Daarmee kan de rechter verder inhoud geven aan zijn
verplichting om te waken tegen onnodige vertraging van de procedure (artikel
1.3.2). Komt een partij de verplichting tot storting niet na, dan zal de rechter
daarmee in de verdere procedure ten nadele van die partij rekening moeten
houden. Is het deskundigenbericht gelast om de rechter voor te lichten over
een feitelijke kwestie die partijen verdeeld houdt, dan zal de rechter derhalve
in beginsel uitgaan van de juistheid van het standpunt van de andere partij.
Een regeling als hier bedoeld is opgenomen in de nota van wijziging die gelijktijdig
met deze nota naar aanleiding van het verslag wordt uitgebracht.Negende afdelingDe leden van een aantal fracties hebben vraagtekens geplaatst bij de afschaffing
van de désaveu-procedure. Zo wijzen de leden van de CDA-fractie erop
dat een vordering tot schadevergoeding achteraf niet altijd hetzelfde resultaat
brengt als een ontkentenis van een gerechtelijke verrichting (blz. 3 van het
verslag). In dezelfde lijn wijzen de leden van de fracties van GPV en RPF
erop dat de désaveu-procedure voor de justitiabele ontegenzeggelijke
voordelen heeft (blz. 44 van het verslag). Op de vragen van deze fracties
gaan wij als volgt in.De positieve aspecten van de désaveu-procedure doen zich vooral
voor bij de cliënt van de onbevoegdelijk optredende procureur. Bij een
geslaagd beroep op artikel 263 Rv worden voor deze cliënt immers de gevolgen
van het onbevoegd handelen volledig ongedaan gemaakt. Daar staat echter tegenover
dat de zaak voor de andere partij aanzienlijk minder positief ligt. Naar ons
oordeel dient hier, zoals steeds bij gevallen van overschrijding van volmacht,
(mede) de vraag te worden gesteld of de wederpartij beschermd moet worden.
In het algemeen geldt tegenwoordig bij onbevoegde vertegenwoordiging dat de
onbevoegd vertegenwoordigde in elk geval gebonden wordt door het optreden
van de vertegenwoordiger, indien eerstgenoemde door een doen of nalaten de
schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid bij de derde heeft gewekt (toedoensbeginsel).
Uit de omstandigheid dat de ene partij een procureur opdraagt in een rechtsgeding
voor hem op te treden, zal de wederpartij in het algemeen redelijkerwijs het
vertrouwen mogen ontlenen dat die procureur niet slechts bevoegd is tot het
nemen van conclusies en aktes (de eigenlijke processuele handelingen), maar
ook tot het doen van de verrichtingen waarover artikel 263 Rv spreekt (aanbiedingen,
erkenningen en toestemming). Dat vertrouwen wordt mede bepaald door de contractuele
en tuchtrechtelijke gehoudenheid van de procureur/advocaat om de procedure
in nauw overleg met zijn cliënt te voeren. Een andere opvatting verdaagt
zich ook slecht met de regel dat de procureur/advocaat terzake van zijn volmacht
op zijn woord wordt geloofd. Daarbij past niet dat de wederpartij nog navraag
zou moeten doen naar de reikwijdte van de vertegenwoordigingsbevoegdheid.
Uit de algemene regels van vertegenwoordiging volgt derhalve
dat als een procureur/advocaat als procesvertegenwoordiger is aangesteld,
daarmee in het algemeen bij de wederpartij het redelijke vertrouwen van vertegenwoordigingsbevoegdheid
is gewekt, op grond waarvan aan die wederpartij bescherming toekomt tegen
bevoegdheidsoverschrijding.Wij menen dat er onvoldoende reden is om in het geval van procesvertegenwoordiging
van deze algemene regels af te wijken. Het is billijk dat degene die een ander
aanstelt hem in rechte te vertegenwoordigen, ook het risico draagt van volmachtoverschrijding
(in dezelfde zin: S.K. Martens, Enkele opmerkingen over de désaveu-procedure,
in: Haardt-bundel, 1983, blz. 93–95).De in het verslag genoemde voordelen van de désaveu-procedure wegen
naar onze mening dan ook niet op tegen de nadelen ervan. De noodzaak tot het
voeren van een aparte schadeactie tegen de procureur wegens volmachtoverschrijding
zal slechts in zeer beperkte mate leiden tot extra procedures, waarbij bedacht
moet worden dat de désaveu-procedure zelf ook beslag legt op de rechtspraakvoorziening.
Bovendien kan de désaveu-procedure, zoals ook in de memorie van toelichting
is opgemerkt, tot grote vertraging van de (hoofd)procedure aanleiding geven.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen de regering de geringe
praktische betekenis en slagingskans van de désaveu-procedure te staven.
Uit de vanaf 1965 in de Nederlandse Jurisprudentie gepubliceerde rechtspraak
blijkt dat de gevallen van een geslaagde désaveu-procedure op de vingers
van één hand zijn te tellen. Zowel de praktische betekenis als
de slagingskans van het instituut désaveu is derhalve laag.Genoemde fracties bevreemdt het verder dat wordt voorgesteld de désaveu-procedure
af te schaffen, terwijl bij de herziening van de kantongerechtprocedure in
1991 daarop de artikelen 263 tot en met 272 Rv nog van overeenkomstige toepassing
zijn verklaard. Bij de herziening van de kantongerechtprocedure is de aandacht
vooral gericht geweest op de wijze van procederen voor de kantonrechter. Eén
van de uitgangspunten die daarbij golden was dat de kantongerechtprocedure
niet meer dan noodzakelijk zou afwijken van de wijze van procederen bij de
rechtbank. In dat kader lag het niet in de rede de désaveu-procedure
alleen ten aanzien van kantongerechtprocedure af te schaffen, terwijl een
de algehele schrapping van de désaveu-procedure buiten het bestek van
het wetsvoorstel viel. Overigens wijzen wij erop dat ook het bestuursprocesrecht
geen désaveu-procedure kent.Ten slotte zouden de leden van de fracties van GPV en RPF van de regering
willen weten of de verwijzing, op blz. 126 van de memorie van toelichting,
naar het huidige artikel 181 Rv wel terecht is. Het gaat in dit artikel immers,
zo menen deze leden, niet om een désaveu-situatie, maar om de bevoegdheid
van een procespartij gedurende het proces een wijziging aan te brengen in
haar processuele standpunt. Inderdaad betreft artikel 181 (artikel 2.8.6)
als zodanig niet om het herstellen van bevoegdheidsoverschrijding van de procureur,
maar dat laat onverlet dat de mogelijkheid tot herroeping van een gerechtelijke
erkenning ook uitkomst kan bieden in situaties van een misverstand tussen
een partij en zijn procesvertegenwoordiger, waar thans ook de weg van de gerechtelijke
ontkentenis nog openstaat.Artikel 2.9.1De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat met betrekking tot het toelaten
van repliek en dupliek in de artikelen 2.4.8 en 2.9.1 verschillende criteria
worden gehanteerd. Deze leden vragen of, en zo ja in hoeverre, aldus ook een
andere inhoudelijke beoordeling wordt beoogd. Wij beantwoorden het eerste
deel van deze vraag bevestigend. Niet zelden wordt een incident als tijdrovend
en kostenverhogend ervaren, zoals hierna nog bij artikel 2.9.3 aan de orde
zal komen. Ofschoon daarmee de huidige incidenten niet zelf ter
discussie staan, brengen de bezwaren wel mee dat de regeling van incidenten
efficiënt moet zijn ingericht. Op die grond is het recht op repliek en
dupliek in het tweede lid van artikel 2.9.1 aan een wat strenger criterium
gebonden dan in artikel 2.4.8. Wij menen dat daartoe goede grond bestaat,
omdat het geschil in een incident doorgaans zodanig scherp is afgebakend dat
in de regel volstaan kan worden met één schriftelijke ronde.Artikel 2.9.3In de memorie van toelichting hebben wij op blz. 126 vermeld dat inhoudelijk
in het wetsvoorstel in de regeling van de incidenten niet veel is gewijzigd.
Wel is door ons op die plaats ingegaan op het door de leden van de fracties
van VVD en CDA genoemde voorstel van Aubel en de NOvA van een «vrijwaringsincident-achteraf-en-indien-nodig».
Voorts zijn wij ingegaan op de aanbeveling van de commissie Punt dat incidenten
waartegen de wederpartij geen verweer wenst te voeren, op de rol worden «kortgesloten».
Die mogelijkheid bestaat, zo schreven wij, ook thans voor een deel: het staat
immers degene die een incident opwerpt vrij de wederpartij te verzoeken direct
op de rol te laten weten dat hij geen bezwaar heeft tegen toewijzing van de
incidentele vordering. Ingevolge artikel 2.11.4 kan in een dergelijk geval
direct vonnis worden gewezen in het incident, hetgeen derhalve leidt tot versnelling
van de procedure. In dit systeem wordt voorkomen dat een derde in vrijwaring
wordt geroepen terwijl de gedaagde in de hoofdzaak daartegen nog bezwaar kan
maken, zoals zich wèl kan voordoen in een stelsel van incidenten-achteraf-en-indien-nodig.
De derde wordt daarbij genoodzaakt tot het maken van kosten die wellicht vergeefs
zullen blijken, terwijl de gedaagde zich met een fait accompli geconfronteerd
kan voelen waartegen bezwaarlijk verweer kan worden gevoerd. Een fundamentele
wijziging van de incidentenregeling achten wij op deze gronden niet aantrekkelijk.De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de opvatting
dat het vrijwaringsincident vaak onnodige verspilling van energie van rechters
en advocaten, verhoging van kosten, tijdverlies in de hoofdzaak en onbegrip
van wie het aangaat met zich meebrengt. Wij kunnen zeker onderschrijven dat
een vrijwaringsincident nogal eens leidt tot verhoging van kosten, tijdverlies
en onbegrip, en dat rechters en ook advocaten de daarmee gemoeide energie
niet als zinvol besteed ervaren. Dat neemt niet weg dat de mogelijkheid van
het oproepen in vrijwaring als zodanig niet ter discussie staat: die mogelijkheid
vormt een nuttig instrument om in daarvoor geëigende gevallen de betaling
van bepaalde vorderingen of de vergoeding van bepaalde schade te laten plaatsvinden
door degene die daarvoor uiteindelijk verantwoordelijk is. Wel zal deze mogelijkheid
efficiënt moeten zijn ingericht. Hiervoor kwam aan de orde dat er aan
de mogelijkheid van een incident-achteraf-en-indien-nodig bezwaren kleven.
Naar onze mening biedt het wetsvoorstel met de nieuwe mogelijkheid van artikel
2.11.4 een weg om het vrijwaringsincident met zo min mogelijk verlies van
tijd en kosten af te wikkelen.Het voorschrift dat de dagvaarding in vrijwaring de inhoud van het vonnis
vermeldt, is rechtstreeks ontleend aan het thans geldende artikel 68, vierde
lid, Rv. Het voorstel van de leden van de VVD-fractie om in de wet tot uitdrukking
te brengen dat hiermee de in het vonnis gegeven beslissing (het dictum) is
bedoeld, nemen wij gaarne over. Een daartoe strekkende wijziging is in de
nota van wijziging opgenomen.Artikel 2.9.17Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over het
voorkomen van zinloze incidenten wijzen wij erop dat wij geenszins de indruk
hebben dat van de mogelijkheid om zekerheidstelling (de cautie) te vorderen
meer dan incidenteel gebruik wordt gemaakt. Voor professionele rechtshelpers
is het betrekkelijk eenvoudig na te gaan met welke landen de materie van de
cautie in een verdrag is geregeld. Aan een aanvullende regeling op dit punt
bestaat naar onze indruk dan ook geen behoefte.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of artikel 2.9.17 door
de rechter buiten toepassing kan worden gelaten wanneer het recht van de eiser
op effectieve toegang tot de rechter (artikel 6 EVRM) in het gedrang komt
doordat hij door zijn financiële omstandigheden niet in staat is de gevorderde
zekerheidstelling te geven. Deze vraag beantwoorden wij bevestigend. De strekking
van de cautieregeling is niet om eisers met geringe middelen de toegang tot
de rechter te bemoeilijken, maar om te voorkomen dat de gedaagde een eventuele
proceskostenveroordeling niet zal kunnen executeren ten gevolge van het ontbreken
van een executiemogelijkheid in het land van de eiser. In de jurisprudentie
is de cautie-regeling reeds een aantal malen in verband met artikel 6 EVRM
buiten toepassing gelaten (Rechtbank Haarlem 10 maart 1981, NJ 1981, 451;
Hof Den Haag 11 september 1990, NJ 1991, 350; Kantonrechter Amsterdam 25
maart 1992, NJ 1992, 435).Eveneens bevestigend beantwoorden wij de vraag van de leden van de fracties
van GPV en RPF of de cautieregeling buiten toepassing moet blijven indien
partijen uit andere EU-staten dan Nederland een vordering instellen voor de
Nederlandse rechter, die verband houdt met de uitoefening van door het gemeenschapsrecht
gewaarborgde fundamentele rechten en vrijheden, nu Nederlandse onderdanen
niet aan de verplichting tot zekerheidstelling kunnen worden onderworpen.
Inderdaad volgt dit uit de door deze leden genoemde uitspraken van het Europese
Hof van Justitie, omdat in die gevallen de eis van zekerheidstelling strijd
zou opleveren met artikel 6 van het EG-verdrag.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen in verband met artikel
2.9.17 ten slotte of het doel van de bepaling wel een objectieve rechtvaardiging
kan zijn voor het maken van onderscheid op grond van nationaliteit. Mede in
het licht van de door deze leden genoemde voorbeelden menen wij dat deze vraag
ontkennend moet worden beantwoord. Een verschil in nationaliteit levert als
zodanig geen redelijke grond op om in het ene geval wel van een eiser zekerheidstelling
te verlangen en in het andere geval niet. Waar het bij de cautie-regeling
om gaat is dat de gedaagde een middel heeft om te voorkomen dat hij «blijft
zitten» met een proceskostenveroordeling van de eiser die niet ten uitvoer
kan worden gelegd omdat de eiser zich niet bevindt in Nederland, of een ander
land waar een Nederlandse rechterlijke uitspraak kan worden geëxecuteerd.
Om die reden verdient het de voorkeur artikel 2.9.17 bij de nota van wijziging
aldus aan te passen dat zekerheidstelling gevorderd kan worden van eisers
zonder woonplaats (in de zin van artikel 1:10 BW) in het Koninkrijk. Voor
de buiten Nederland gelegen delen van het Koninkrijk geldt dat rechterlijke
uitspraken ten uitvoer kunnen worden gelegd ingevolge artikel 40 van het Statuut
voor het Koninkrijk der Nederlanden (vergelijk bijvoorbeeld Hoge Raad 14 januari
1994, NJ 1994, 403). Met vele andere landen is de materie van de cautie in
verdragen geregeld.Elfde afdelingArtikel 2.11.1In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie antwoorden wij
dat het streven naar het terugdringen van de lijdelijkheid van de rechter
geen op zichzelf staand streven is. Zoals uiteengezet in de memorie van toelichting
(zie § 3.3) impliceert modernisering van het burgerlijk procesrecht –
in termen van versnelling, vereenvoudiging en vergroting van de doelmatigheid
van het procesrecht – een eveneens gemoderniseerde verhouding
tussen rechter en partijen. In die, in het wetsvoorstel neergelegde, hernieuwd
vormgegeven verhouding tussen de rechter en partijen is de lijdelijkheid van
de rechter ten aanzien van de voortgang van de procedure verder teruggedrongen
en is zijn rol op het punt van de instructie van de zaak vergroot. Deze nieuwe
benadering wordt in de literatuur breed gedragen.Wij achten het wenselijk dat partijen er in beginsel op kunnen vertrouwen
dat de rechter ook daadwerkelijk uitspraak doet op de aangegeven roldatum.
Wij menen dat maatregelen die dit moeten waarborgen voorshands niet zo zeer
in de sfeer van regelgeving moeten worden gezocht, maar veeleer in de context
van verbetering van werkprocessen van de rechterlijke macht. In het kader
van het pVRO-project wordt daaraan reeds gewerkt. In dit verband wijzen wij
voorts nog op de zogenoemde Vliegende Brigade, bestaande uit rechters en stafjuristen,
die tijdelijk actief zal worden om thans bestaande werkvoorraden bij de civiele
sectoren weg te werken en in de toekomst de stijging van het aantal af te
handelen zaken op te vangen die zich zal voordoen vanaf het moment dat de
rechter een actiever rolbeleid gaat voeren.Naar aanleiding van opmerkingen van de leden van de CDA-fractie merken
wij op dat in artikel 2.11.1 het terugdringen van de lijdelijkheid van de
rechter zijn grens vindt in de te respecteren autonomie van partijen. Gelet
op de verantwoordelijkheid van de rechter voor de voortgang van de procedure
(zie artikel 1.3.2, eerste lid) is het aan de rechter om uit eigen beweging
de datum voor de uitspraak vast te stellen. De processuele partij-autonomie
brengt evenwel mee dat, zoals het aan partijen is om hun zaak aan de rechter
voor te leggen, partijen de zaak ook bij de rechter weg kunnen halen. Daaruit
vloeit voort dat de rechter de uitspraak op verlangen van partijen aanhoudt.
De partij-autonomie zou zich ons inziens niet goed verdragen met een voorschrift
dat de rechter alleen op gemotiveerd verzoek van partijen beslist omtrent
aanhouding van de uitspraak, waarbij hij ook de bevoegdheid heeft zulks te
weigeren. Wij achten het wel mogelijk dat de rechter uit de verlangde duur
van de aanhouding of uit een herhaald verzoek tot aanhouding kan afleiden
dat partijen ervan blijk geven het geding niet te willen voortzetten. Dit
kan de rechter, op basis van zijn verantwoordelijkheid voor de voortgang van
de procedure, aanleiding geven partijen daaromtrent te horen en zonodig, zo
hij bevestiging vindt voor zijn vermoeden, de zaak ambtshalve op de rol door
te halen (zie artikel 2.12.2).De leden van de fractie van D66 vragen de regering in het kader van artikel
2.11.1 aan te geven op welke wijze kan worden voorkomen dat ieder rechterlijk
college een eigen koers gaat varen. In antwoord hierop wijzen wij erop dat
in het uniform landelijk rolreglement een regeling is opgenomen die ziet op
de termijn waarop uitspraak wordt gedaan (artikel 2.12 en 2.13), alsmede op
aanhouding van vonnis op verlangen van partijen (artikel 7.3). Eenheid in
de toepassing zal bevorderd kunnen worden via de rechtsmiddelen. Voorts zal
een zogenoemde helpdesk op basis van vragen en uitspraken van rolrechters
bevorderen dat deze landelijk geldende bepalingen van het rolreglement op
landelijk uniforme wijze zal worden toegepast.Artikel 2.11.2De leden van de CDA-fractie stellen dat het vervangen van de term «vonnis»
door «uitspraak» het harmonisatie-ideaal weer een fractie dichterbij
had gebracht, nu de Awb het begrip vonnis niet kent. Gegeven het feit dat
in het burgerlijk procesrecht het begrip vonnis nu eenmaal samenhangt met
het onderscheid tussen de dagvaardingsprocedure en de verzoekschriftprocedure,
waar gesproken wordt van «beschikking», zien wij geen grond om
de terminologie op dit punt aan te passen.Door de leden van de fracties van CDA en VVD wordt betreurd dat de regering
er niet voor heeft gekozen om, als in artikel 8:86 Awb, een mogelijkheid te
creëren dat de kort gedingrechter direct uitspraak doet in de bodemprocedure
(«kortsluiten»). De genoemde leden onderkennen dat in het civiele
procesrecht in veel gevallen op het tijdstip van behandeling van het kort
geding nog geen bodemprocedure loopt, maar menen dat de mogelijkheid van kortsluiting
toch zinvol kan zijn als beide partijen daarmee instemmen, althans zich niet
verzetten.Met de genoemde leden onderkennen wij dat van de mogelijkheid van kortsluiting
een zekere aantrekkingskracht uitgaat. Er lijkt inderdaad wat voor te zeggen
om, als beoordeling van het kort geding daarvoor voldoende duidelijkheid heeft
opgeleverd, ook de mogelijkheid te creëren dat de rechtsverhouding tussen
partijen definitief wordt vastgesteld. Ook de gedachte aan harmonisering met
het bestuursprocesrecht pleit voor invoering van de mogelijkheid van kortsluiting.
Daartegenover staan echter overwegingen, zoals ook in de memorie van toelichting
uiteengezet, die pleiten tegen invoering van deze mogelijkheid. Op deze overwegingen
gaan wij gaarne nader in.Een eerste overweging is dat in het civiele recht het kort geding veelal
los staat van de bodemprocedure. Zeer vele korte gedingen worden niet gevolgd
door een bodemprocedure over (min of meer) dezelfde materie. Kennelijk heeft
dan geen der partijen nog behoefte aan een bodemzaak, bijvoorbeeld omdat partijen
aan de hand van het kort gedingvonnis hun rechtsverhouding verder in der minne
weten te regelen. Er bestaat in het civiele recht door het zelfbeschikkingsrecht
van partijen ook geen noodzaak om de rechtsverhouding definitief door de rechter
te laten vaststellen: partijen zijn immers in beginsel vrij om hun verhouding
zelf te regelen. In het bestuursprocesrecht, waar aan geschillen tussen partijen
altijd een besluit of een andere duidelijk afgebakende handeling van een bestuursorgaan
ten grondslag ligt, is dat anders. Daar zal het bestuursbesluit, wanneer het
niet door de rechter wordt terzijde gesteld, de rechtsverhouding tussen justitiabele(n)
en bestuur in beginsel blijven bepalen. De mogelijkheden om in de verhouding
tussen een justitiabele en het bestuursorgaan wijziging te brengen door middel
van een schikking zijn zowel principieel als praktisch aanzienlijk beperkter
dan in het civiele recht, omdat er altijd een partij is, het bestuursorgaan,
die zich moet laten leiden door het algemeen belang en derhalve niet vrijelijk
over de rechtsverhouding kan beschikken. Ook als aan het bestuursorgaan beleidsvrijheid
toekomt, kunnen belangen van derden of het algemeen belang zich tegen een
tegemoetkoming aan de wederpartij verzetten. Met andere woorden: de behoefte
aan een kortsluitingsmogelijkheid is in het bestuursprocesrecht veel groter
dan in het civiele recht.In het bestuursprocesrecht wordt geprocedeerd over een besluit (het «bestreden
besluit»). De beoordeling van de gevraagde voorlopige voorziening en
de gevraagde definitieve beslissing liggen daardoor in veel gevallen rechtstreeks
in elkaars verlengde: schorsing, respectievelijk vernietiging van het bestreden
besluit. Dat maakt kortsluiting haalbaar. In het civiele recht is het, zelfs
als er na een kort geding nog een bodemprocedure volgt, slechts zelden zo
dat de vordering in de hoofdzaak geheel in het verlengde van het kort geding
ligt. Het petitum in de hoofdzaak wijkt vaak aanzienlijk af van dat in kort
geding. De formulering van het petitum is voorbehouden aan de eiser, evenals
de beslissing of hij überhaupt een bepaalde vordering wil instellen.
Het kortsluiten van een kort geding zonder medewerking van de eiser lijkt
daarom uitgesloten. De beoordeling in kort geding wijkt af van die in een bodemprocedure.
In kort geding is veelal geen plaats voor bewijslevering zoals in een bodemprocedure.
Daarmee hangt samen dat in kort geding nogal eens gewerkt wordt met een prognose
omtrent de vraag hoe de bodemrechter zou oordelen. In het bestuursprocesrecht
zal het dossier in nogal wat gevallen compleet zijn op het moment dat geoordeeld
wordt over een voorlopige voorziening. In dat geval is het goed mogelijk dat
het onderzoek in de bodemprocedure geen nadere gezichtspunten meer zal opleveren.
De aard van de kort gedingprocedure leent zich door dit verschil minder goed
voor kortsluiting dan de voorlopige voorzieningprocedure in het bestuursproces.Met het vorige punt hangt samen dat de feitelijke basis voor een beslissing
in het bestuursproces mede wordt bepaald door het feit dat daar veelal een
bezwaarschriftprocedure is voorafgegaan waaruit voor de beslissing relevant
materiaal voorhanden is. Een kort geding kan gevoerd worden op grond van slechts
enkele stukken, met name de kort gedingdagvaarding. Wij betwijfelen of die
dagvaarding, zelfs als deze uitvoeriger zal worden opgezet dan thans voorkomt,
wel voldoende grondslag kan vormen voor een verantwoorde beslissing tot kortsluiting.Een punt van overweging is ook dat in kort geding voor de gedaagde niet
de verplichting geldt zich door een procureur te doen vertegenwoordigen, terwijl
dat in bodemprocedures voor de rechtbank wel het geval is. Het lijkt ons niet
juist dat tegen een gedaagde die niet door een procureur wordt vertegenwoordigd,
bij wege van kortsluiting een beslissing ten gronde kan worden genomen over
zijn rechtsverhouding tot de eiser. Ook als de gedaagde verstek laat gaan
en dus van de behandeling ter zitting geen kennis draagt, lijkt het ons bezwaarlijk
dat wordt kortgesloten.Aandacht verdient voorts dat de rechterlijke bevoegdheid, zowel de relatieve
als de absolute, voor de bodemprocedure niet parallel hoeft te lopen met die
van de kort gedingrechter. Wat de absolute competentie betreft, is de president
van de rechtbank altijd bevoegd, ook als de bodemzaak behoort tot de competentie
van de kantonrechter. Wat de relatieve bevoegdheid betreft geldt dat deze
in de bodemprocedure nogal eens wat strikter wordt beoordeeld dan in kort
geding. Voor beide bevoegdheidsaspecten lijkt het ons problematisch als de
kort gedingrechter een zaak kortsluit als het gerecht waartoe hij behoort
in de bodemprocedure niet bevoegd zou zijn. In het bestuursprocesrecht speelt
dit probleem in het geheel niet, omdat daar de voorlopige voorziening en de
bodemprocedure beide aanhangig zijn bij hetzelfde gerecht.Niet onvermeld willen wij ten slotte laten dat de mogelijkheid van kortsluiting
in kort geding internationaal gezien op gemengde gevoelens zou kunnen stuiten.
Het Nederlandse kort geding wordt in het buitenland wel gezien als een tè
krachtige procedurevorm, waarbij de belangen van de gedaagde in het gedrang
kunnen komen. Bij wijze van voorbeeld verwijzen wij naar het kort geding in
zaken van intellectuele eigendom, waar Nederland door het TRIPS-verdrag genoodzaakt
is voor de gedaagde een extra waarborg aan te brengen in de vorm van een aanspraak
op een bodemprocedure, aan te vangen door de eiser in kort geding (artikel
2.13.7). Als het gaat om incasso-kort gedingen, is de erkenning daarvan op
grond van artikel 24 EEX door het Europese Hof van Justitie EG aan een aantal
voorwaarden gebonden (HvJEG 17 november 1998, NJ 1999, 339, Van Uden-Deco
Line). Ook de mogelijkheid van kortsluiting in kort geding zou internationaal
tot problemen kunnen leiden in de sfeer van erkenning. Wij verwachten, ten slotte, niet dat in veel gevallen beide partijen zullen
instemmen met een beslissing in de hoofdzaak. De partij die verwacht dat de
president een voor hem negatieve beslissing zal nemen, zal er toch veelal
de voorkeur aan geven een dergelijke beslissing te vermijden.Vorenstaande overwegingen voeren ons tot de slotsom dat de invoering van
een kortsluitingsmogelijkheid in het burgerlijk procesrecht vooralsnog niet
de voorkeur verdient. Dat neemt niet weg dat verdere bezinning op deze mogelijkheid,
in het kader van de reeds aangekondigde herbezinning, zinvol kan zijn. Wij
sluiten niet uit dat bijvoorbeeld bij kort gedingprocedures in hoger beroep,
als de spoedeisendheid van de zaak geen grote rol meer speelt, kortsluiting,
althans omschakeling naar een bodemprocedure, onder omstandigheden nuttig
kan zijn. Vaak zijn de posities van partijen dan al meer uitgekristalliseerd
dan in eerste aanleg, zodat ook duidelijker is waarover tussen partijen een
beslissing nodig is. Het ontbreken van de bewijsmogelijkheden uit de bodemprocedure
kan dan een gemis zijn dat daarmee kan worden ondervangen. Op de mogelijkheid
van omschakeling dan wel verwijzing naar de bodemprocedure komen wij hierna
bij artikel 2.13.3 nog terug.Artikel 2.11.3De leden van de VVD-fractie wijzen er terecht op dat uit de tekst van
de bepaling niet blijkt dat de griffier het afschrift van het vonnis op de
dag van de uitspraak moet verstrekken. Dit abuis wordt bij de nota van wijziging
hersteld.Artikel 2.11.4Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie over het
onderscheid tussen deelvonnissen en tussenvonnissen, merken wij het volgende
op. De precieze invulling van deze begrippen zal overgelaten moeten worden
aan de rechtspraak terzake. Wij zouden het onderscheid als volgt willen omschrijven.
Deelvonnissen, ook wel aan te duiden als gedeeltelijke eindvonnissen, zijn
die vonnissen waarbij de rechter in het dictum een deel van het gevorderde
definitief toe- of afwijst. Tussenvonnissen zijn die vonnissen waarbij in
het dictum het gevorderde nog niet wordt afgedaan. Daarbij moet wel bedacht
worden dat beide categorieën in één vonnis verenigd kunnen
zijn: wanneer een vonnis ten aanzien van een deel van het gevorderde een definitieve
beslissing inhoudt en dus (in zoverre) een deelvonnis is, zal het met betrekking
tot de rest van het gevorderde – waaromtrent het geen definitieve beslissing
inhoudt – een tussenvonnis vormen.Twaalfde afdelingArtikel 2.12.1De leden van de PvdA-fractie wijzen er terecht op dat de toelichting op
de twaalfde afdeling niet geheel spoort met de artikelindeling. In de eerste
plaats zijn het opschrift en de inleiding op paragraaf 2 (Afstand van
instantie) ten onrechte geplaatst vóór de toelichting op artikel
2.12.3 in plaats van erna. In de tweede plaats is de toelichting op artikel
2.12.4, derde lid, per abuis geplaatst bij de toelichting op artikel 2.12.3.In vele gevallen vindt royement van een procedure zijn grond in het feit
dat partijen hun geschil door middel van een minnelijke regeling hebben beëindigd
en eindigt door het royement derhalve ook de procedure definitief. In deze
gevallen staan de gevolgen van royement dus wel degelijk door de regeling
tussen partijen vast. Voor andere gevallen is het niet goed mogelijk
om in de wet te bepalen wat de gevolgen van royement zijn, juist omdat het
aan partijen is om die gevolgen te bepalen.De vraag of «doorhaling op de rol» intern op de rechtbank
wordt beschouwd en behandeld als het einde van de zaak, beantwoorden wij ontkennend.
Volgens het in het kader van het pVRO tot stand gebrachte landelijke rolreglement
wordt op de rechtbanken een lijst aangehouden van doorgehaalde (en geschorste)
zaken, met uitzondering van die zaken welke op verzoek van partijen, in verband
met het bereiken van een minnelijke regeling of anderszins, zijn doorgehaald.
De op deze lijst geplaatste zaken worden overeenkomstig een bepaald tijdschema
wederom op de rol geplaatst om partijen de gelegenheid te geven zich uit te
laten over de vraag of er voortgeprocedeerd moet worden. Moet er in deze zaken,
of ook in zaken die op verzoek van partijen op de rol zijn doorgehaald, worden
voortgeprocedeerd, dan zullen de dossiers daartoe uit het archief moeten worden
gelicht. Wij hebben geen aanleiding om te veronderstellen dat dit laatste
in de praktijk problemen geeft.Dertiende afdelingArtikel 2.13.1Op de vragen van de leden van de VVD-fractie bij deze bepaling zijn wij
hiervoor reeds ingegaan bij artikel 2.11.2. Kortheidshalve verwijzen wij daarnaar.Artikel 2.13.2Ook in kort geding voor de president van de rechtbank geldt ingevolge
artikel 2.1.2, tweede lid, voor partijen in beginsel de verplichting tot procesvertegenwoordinging
door een procureur. Voor het huidige recht zie men artikel 290 Rv, waarvan
de tekst is vastgesteld bij Wet van 11 september 1964 (Stb. 360). Deze wet
beoogde een einde te maken aan de rechtsonzekerheid die was ontstaan doordat
in rechtspraak en literatuur zeer verschillend werd geoordeeld over de vraag
of en in hoeverre procureursbijstand in kort geding verplicht was. Blijkens
de memorie van toelichting (kamerstukken II 1960–1961, 6188, nr. 3)
ging het ontwerp van wet ervan uit dat «in beginsel ook in kort geding
partijen door procureurs vertegenwoordigd behoren te zijn». Op dit beginsel
werd een uitzondering aanvaard voor de verweerder, die desgewenst in persoon
mag verschijnen. Voor inschakeling van een procureur zou de tijd soms ontbreken
en bovendien achtte men zijn positie eenvoudiger, omdat hij zijn verweer niet
op schrift behoeft te stellen. Daarbij is evenwel, in aansluiting op hetgeen
reeds toen in de praktijk gebruikelijk was, aangetekend dat het de gedaagde
niet verboden is een raadsman mee te brengen die niet procureur is. Daarbij
zou het ter vrije beoordeling van de president staan, of hij aan een zodanige
persoon het woord wil geven om de zaak toe te lichten. Blijkens HR 28 april
1995, NJ 1995, 729 kan de rechter in zodanig geval ook in de proceskostenveroordeling
rekening houden met het optreden van de rechtshelper die geen procureur is.Overziet men deze achtergrond van artikel 290 Rv, dan valt op dat tegen
de mogelijkheid van vertegenwoordiging door een gemachtigde die geen procureur
is, geen principiële argumenten zijn aangevoerd. Neemt men als uitgangspunt
dat in kort geding de eiser niet, maar de gedaagde wel in persoon mag procederen,
dan lijken dergelijke argumenten ook thans niet voorhanden. Anderzijds moet
bedacht worden dat de heroverweging van de verplichte procesvertegenwoordiging
door de commissie Van Delden niet geleid heeft tot de aanbeveling om de mogelijkheid
voor de gedaagde te creëren om zich in kort geding te doen vertegenwoordigen
door een niet-procureur (commissie Van Delden, Gericht verplicht, 1997, blz.
14). Voorts kan men zich afvragen of de redenen dat de gedaagde in kort geding in persoon mag procederen nog wel voldoende overtuigend zijn.
Zoekt men de rechtvaardiging voor het voorschrijven van procesvertegenwoordiging
immers, met de commissie Van Delden, in de ingewikkeldheid van de zaak en/of
de aard van de belangen die voor partijen op het spel staan, dan lijkt een
uitzondering voor de gedaagde in kort geding niet vanzelfsprekend. Ook korte
gedingen kunnen immers buitengewoon complex zijn en grote belangen betreffen.
Dat de tijd voor het inschakelen van een procureur te kort zou zijn, kan geen
argument vormen om af te zien van procesvertegenwoordiging: de gedaagde dient
in alle gevallen voldoende gelegenheid te krijgen zijn verweer voor te bereiden.In dit verband is nog van belang dat wanneer voor de gedaagde de mogelijkheid
wordt geschapen zich te doen vertegenwoordigen door een niet-procureur, niet
op voorhand duidelijk is op welke grond dezelfde mogelijkheid wel aan eiser
kan worden ontzegd. Het is ons bekend dat bijvoor- beeld de Koninklijke Vereniging
van Gerechtsdeurwaarders graag zou zien dat haar leden bij executiegeschillen
als procesvertegenwoordigers voor eisende partijen kunnen optreden, een verruiming
derhalve ten opzichte van artikel 438, vierde lid, Rv.Voor een verantwoorde keuze achten wij een nadere afweging van de verschillende
argumenten noodzakelijk. Wij nemen ons voor om op deze kwestie terug te komen
ter gelegenheid van de afschaffing van het procuraat. Voorts kan de kwestie
betrokken worden bij de aangekondigde fundamentele herbezinning op het burgerlijk
procesrecht.Artikel 2.13.3De leden van de VVD-fractie vragen de regering om te (her)overwegen of
de president alsnog de bevoegdheid kan worden gegeven de zaak te verwijzen
naar de bodemprocedure wanneer hij oordeelt dat de zaak niet geschikt is om
in kort geding te behandelen. Daarmee kan, aldus deze leden, enerzijds de
vaart in de procedure worden gehouden, terwijl anderzijds oneigenlijk gebruik
van het kortgedingspoor met het oog op een snelle verwijzing naar de bodemprocedure
kan worden voorkomen doordat de president verwijzing ook achterwege kan laten.De vraag naar verwijzing naar de bodemprocedure houdt verband met die
naar kortsluiting in kort geding, waarop wij hiervoor bij artikel 2.11.2 zijn
ingegaan. De moeilijkheden die wij daar in verband met kortsluiting beschreven,
doen zich voor een deel ook bij verwijzing naar de bodemprocedure voor. Zo
geldt ook bij verwijzing naar de bodemprocedure dat de vordering veelal anders
ingekleed dient te worden dan in kort geding, hetgeen zonder medewerking van
de eiser bezwaarlijk kan worden gerealiseerd. Voorts kunnen er bevoegdheidsproblemen
rijzen, wanneer de eigen rechtbank van de president niet bevoegd is in de
hoofdzaak. Verwijzing naar een ander gerecht is, alleen reeds uit praktisch
oogpunt, lastiger te realiseren dan verwijzing naar het eigen gerecht. Overeenstemming
tussen partijen over bevoegdheidsperikelen valt lang niet altijd te verwachten.
Ook hier geldt dat de gedaagde in kort geding in persoon kan procederen, doch
in de hoofdzaak bij de rechtbank niet. Dit geeft aanleiding tot vragen, bijvoorbeeld
of tegen de in persoon procederende gedaagde die in de hoofdzaak verzuimt
procureur te stellen (alsnog) verstek moet worden verleend.Wanneer de verwijzing een «echte» verwijzing moet zijn en
niet een verwijzing op de voet van artikel 291 Rv, die partijen slechts gelegenheid
biedt de zaak alsnog als bodemzaak aanhangig te maken, zal de president de
zaak rechtstreeks naar een rolzitting moeten verwijzen. Zou na verwijzing
de zaak opnieuw door een oproepingsexploit aanhangig gemaakt moeten worden,
dan zou het verschil met een verwijzing op de voet van artikel 291 Rv maar
zeer gering zijn. Verwijzing naar een concrete rolzitting kan echter met name
als de president niet naar zijn eigen gerecht verwijst, uit praktisch
oogpunt wel eens lastig te realiseren zijn. Rechtstreekse verwijzing naar
de bodemprocedure zou, wanneer de bodemprocedure zonder aparte oproeping aanvangt,
in internationale zaken echter wel eens op bezwaren kunnen stuiten in verband
met de verdragsrechtelijke eisen die gesteld worden aan de oproeping. Ook
op het punt van de rechtsmacht kunnen er bezwaren zijn, doordat rechtsmacht
in kort geding geenszins betekent dat er ook voor de bodemprocedure rechtsmacht
voor de Nederlandse rechter bestaat.Vanuit de rechterlijke organisatie bezien levert de verwijzingsmogelijkheid
in termen van efficiency vooral voordelen op als de president kan verwijzen
naar zichzelf als bodemrechter, zodat hij bijvoorbeeld in staat is in de bodemzaak
bepaalde getuigen te horen waarvoor in kort geding geen plaats is. Bij de
huidige werkwijze is echter in veel gevallen een dergelijke verwijzing moeilijk
te realiseren.Tenslotte noemen wij het risico van een ongewenste aanzuigende werking:
eisers zouden onder het motto «nooit geschoten altijd mis» in
zeer veel gevallen kunnen gaan kiezen voor een kort geding in de verwachting
dat als de president de zaak niet geschikt acht voor een behandeling in kort
geding, hij de zaak naar de bodemprocedure zal verwijzen. Het is duidelijk
dat verwezenlijking van dit risico een ernstige bedreiging zou vormen voor
de effectiviteit van het kort geding als oplossingsmechanisme voor de meest
uiteenlopende acute juridische en maatschappelijke problemen. Wij vragen ons
af of dit risico voldoende kan worden ondervangen door een bepaling dat de
president ook kan afzien van verwijzing naar de bodemprocedure. Lang niet
altijd zal immers duidelijk zijn dat door de eisende partij op oneigenlijke
gronden voor het kort geding is gekozen. Voorts zou de president in het geval
dat hij afziet van verwijzing de partijen een op zichzelf efficiënt vervolg
van de procedure moeten onthouden, iets waartoe hij als spoedrechter niet
gaarne bereid zal zijn.Ook na heroverweging menen wij in dit stadium dat invoering van een mogelijkheid
van verwijzing als hier aan de orde niet de voorkeur verdient. Wel onderkennen
wij ook hier dat van de verwijzingsfiguur de nodige aantrekkingskracht uitgaat,
die een nadere bestudering van de mogelijkheden zinvol maakt. Wij gaan ervan
uit dat er in het kader van de aangekondigde verdere herbezinning op het burgerlijk
procesrecht ook ruimte zal zijn om op dit onderwerp nader in te gaan.Artikel 2.13.7De leden van de PvdA-fractie antwoorden wij dat de Nederlandse regering
er vanuit is gegaan dat het kort geding niet begrepen zou worden onder de
in artikel 50, zesde lid, TRIPS. Het Europese Hof van Justitie heeft in de
zaak Hermès International/FHT Marketing Choice BV inmiddels anders
geoordeeld (HvJEG 16 juni 1998, NJ 1999, 240). Het spreekt vanzelf dat bij
de voorbereiding en totstandkoming van verdragen steeds met de grootst mogelijke
zorgvuldigheid wordt gewaakt tegen onwenselijke consequenties voor het nationale
recht.Derde titel. De verzoekschriftprocedure in eerste aanlegEerste afdelingArtikel 3.1.1De leden van de PvdA-fractie onderkennen dat de «omdraaiing»
op het punt van de toepasselijkheid van de regels voor verzoekschriftprocedures
een belangrijke harmoniserende verbetering vormt ten opzichte van hetgeen
thans geldt bij de artikelen 429a e.v. Rv. In het kader van de aanpassingswet
bij dit wetsvoorstel, dat thans in voorbereiding is, zal onder ogen worden
gezien welke procedures niet onder de nieuwe regeling zullen vallen. Naar
het zich thans laat aanzien zal het daarbij gaan om een zeer beperkt aantal.Tweede afdelingArtikel 3.2.1Ten opzichte van het huidige recht zijn de regels voor relatieve bevoegdheid
in verzoekschriftprocedures niet onbelangrijk gewijzigd, waarbij de voor de
dagvaardingsprocedure primair bevoegde rechter, de rechter van de woonplaats
van verweerder, ook in verzoekschriftprocedures bevoegd is. In zoverre heeft
er dus een harmonisatie met de dagvaardingsprocedure plaatsgevonden. Een verschil
blijft intussen dat in de verzoekschriftprocedure, anders dan in de dagvaardingsprocedure,
ook de rechter van de woonplaats van de verzoeker relatief bevoegd is. In
dagvaardingszaken wordt vanouds, ook in andere landen, als uitgangspunt gehanteerd
dat de eiser zijn vordering zal moeten instellen bij de rechter van de woonplaats
van gedaagde. Het forum actoris als grond voor rechtsmacht (artikel 126, derde
lid, Rv) wordt, ook internationaal, algemeen als exorbitant aangemerkt. Dat
in verzoekschriftprocedures het verzoekersforum wel aanvaardbaar wordt geacht,
hangt vooral samen met het feit dat bij de voluntaire jurisdictie geen andere
belanghebbenden dan verzoeker betrokken hoeven te zijn, zodat er alsdan geen
verweerdersforum aan te wijzen valt. In het bestuursprocesrecht is de relatieve
bevoegdheid in het geval van beroep tegen besluiten van de decentrale overheid
afhankelijk van de plaats van de verweerder (artikel 8:7, eerste lid, Awb),
in andere gevallen van de woonplaats van de verzoeker (artikel 8:7, tweede
lid, Awb). Mede gelet op de achtergrond van de aldus bestaande verschillen
tussen de verschillende procedurevormen zien wij thans in harmonisatie op
dit punt geen voor de hand liggende optie.De leden van de VVD-fractie herhalen hun commentaar op de begrippen «woonplaats»
en «verblijfplaats», gegeven bij artikel 2.2.1. Kortheidshalve
verwijzen wij op deze plaats naar hetgeen wij daarop bij artikel 2.2.1 hebben
geantwoord.Artikel 3.2.8De vragen van de leden van de VVD-fractie over de verschillen tussen artikel
3.2.8 en artikel 2.2.12 op het punt van toezending door de griffier van een
afschrift aan de rechter naar wie de zaak is verwezen en op het punt van de
gebondenheid van de rechter naar wie is verwezen aan de verwijzingsbeslissing,
zijn wij hiervoor bij artikel 2.2.12 ingegaan. Daarbij is vermeld dat bij
de nota van wijziging een wijziging van artikel 3.2.8 wordt voorgesteld ten
aanzien van de gebondenheid van de rechter aan de verwijzingsbeslissing.Tiende titel. HerroepingArtikel 382De leden van de PvdA-fractie vragen naar de mogelijkheid van herroeping
van een rechterlijke beslissing in het geval dat het EHRM een schending door
Nederland vaststelt van het EVRM. Dienaangaande merken wij op dat in veel
gevallen de positie van de wederpartij van degene wiens rechten uit hoofde
van het EVRM zijn geschonden, door herroeping in het gedrang kan komen. Bij
de in artikel 382 opgenomen gronden voor herroeping speelt dit probleem niet,
omdat aan die gronden steeds een verwijtbare gedraging van de wederpartij
ten grondslag ligt. In het strafrecht spelen de belangen van
derden evenmin een belangrijke rol; op dat terrein wordt thans een wetsvoorstel
voorbereid met het oog op de herziening van vonnissen en arresten op grond
van uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De behoefte
aan een voorziening doet zich naar onze indruk met name op dat terrein voor.Hoewel men kan betwijfelen of de beide door de leden van de PvdA genoemde
rechterlijke beslissingen (beide in dezelfde zaak) voldoende zijn om te spreken
van een tendens in de rechtspraak om herroeping mogelijk te maken, stellen
wij wel vast dat in de literatuur tamelijk breed wordt aangedrongen op invoering
van een dergelijke mogelijkheid. Naar aanleiding van de stellingen bij het
preadvies van Lawson voor de NJV 1999 (Internationale rechtspraak in de Nederlandse
rechtsorde) heeft de NJV-vergadering zich in grote meerderheid uitgesproken
voor een dergelijke mogelijkheid, niet beperkt tot strafzaken (zie NJB 2000,
blz. 986 en 1258). Wij menen daarom dat er aanleiding is, zowel voor het civiele
procesrecht als het bestuursprocesrecht, de komende tijd alsnog te bezien
in hoeverre een herroepingsmogelijkheid kan worden tot stand gebracht, waarbij
de belangen van derden voldoende gewaarborgd moeten worden. Wellicht dat als
voorwaarde voor herroeping kan worden gesteld dat de wederpartij zo spoedig
mogelijk op de hoogte is gesteld van het feit dat de zaak aan het EHRM wordt
voorgelegd. Over de uitwerkingsmogelijkheden in het civiele procesrecht willen
wij in elk geval nog advies vragen aan de Adviescommissie burgerlijk procesrecht.Artikel 383Wij menen dat de in het eerste lid geformuleerde termijn (drie maanden
nadat de grond voor herroeping is ontstaan en de eiser daarmee bekend is geworden),
tot dezelfde uitkomsten leidt als het door de leden van de PvdA-fractie gesuggereerde
alternatief. Wijziging achten wij daarom niet nodig.Twaalfde titel. Van zaken die met een verzoekschrift worden
ingediend (vervalt)Artikel 432/433 (vervallen)De leden van de PvdA-fractie wijzen er terecht op dat het schrappen van
het rechtsmiddelenregister (artikelen 85 en 433 Rv) tevens tot wijziging van
artikel 3:301 lid 2 BW moet leiden. Deze wijziging zal worden opgenomen in
de aanpassingswet bij dit wetsvoorstel, dat thans in voorbereiding is.Artikel III. Wijzigingen van het derde boek van het Wetboek
van Burgerlijke RechtsvorderingArtikel 843aDe leden van de PvdA-fractie juichen de verruiming van de werking van
artikel 843a toe. Naar aanleiding van de vraag van deze leden stellen wij
vast dat de Hoge Raad inderdaad in het arrest van 18 februari 2000, RvdW 2000,
61 inzake News/ABN AMRO Bank, voor het thans geldende recht in het midden
heeft gelaten of rechtsbetrekkingen uit onrechtmatige daad gerekend kunnen
worden tot de rechtsbetrekkingen waarop artikel 843a het oog heeft. Naar ons
oordeel ligt het in de lijn van de met dit wetsvoorstel beoogde
verruiming van artikel 843a om in elk geval voor het komende recht ook een
verbintenis uit onrechtmatige daad aan te merken als een rechtsbetrekking
als bedoeld in die bepaling.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsDe Staatssecretaris van Justitie,M. J. Cohen BIJLAGE Transponeringstabel Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering Wetboek van
Burgerlijke RechtsvorderingWetsvoorstel 26 8551 lid 21.6.2 lid 22 lid
11.6.3 lid 1 2 lid 21.6.3 lid 2 4 aanhef en onder 1°1.6.4 4 aanhef en onder 2°1.6.5 4 aanhef en onder 3°1.6.6 4 aanhef en onder 4°1.6.7 4 aanhef en onder 5°1.6.8 4 aanhef en onder 6°1.6.9 4 aanhef en onder 7°1.6.10 4
aanhef en onder 8°1.6.11 lid 1 4 aanhef en onder 9°1.6.12 4
aanhef en onder 10°1.6.134 aanhef
en onder 11°1.6.14 4 aanhef en
onder 12°1.6.15 4 aanhef en onder
13°1.6.16 5 lid 11.6.1 lid 2 en 2.3.1 lid 2 5 lid 21.6.1 lid 45a2.3. 1a 61.9.1 7 lid 12.3.3 7 lid 22.3.6 82.3.8 9–112.3.4 9 lid 22.3.6 9 lid 32.3.5 lid 2 10 lid 22.3.6 12a2.3.7181.3.9 lid 1 192.1.10 19a1.3.4, 2.1.11 en 2.1.12 202.4.10 lid 3 24–251.3.9 lid
2 291.4.1301.4.2 311.4.3 321.4.4 331.4.5341.4.6 351.4.7 361.4.8 45 lid 11.3.145 lid 2 , slot2.11.1 lid 1 462.11.4 47 lid 22.11.1, 2e volzin 481.3.7 512.9.16522.11.5 532.11.6 542.11.7 56 lid 1–32.11.9 lid 1–3 56 lid 52.11.9 lid 4 57 lid 12.11.11 57 lid 62.11.12 57a2.11.1057ab2.11.13 57b lid 1–32.11.14 57b lid 42.12.3 lid
1 57c2.11.15 lid 1 592.11.2 lid 1 60 en
612.11.2 lid 3 62, onder 2e1.3.10 62, onder 3e2.11.2
lid 1 642.11.3 lid 1 672.11.8682.9.3 692.9.4 702.9.5 712.9.6 722.9.7 732.9.8 742.9.9 752.4.3 lid 276 lid 12.6.1 76 lid 22.11.2 lid 2 792.6.2812.7.1 82 lid 12.7.2 82 lid 22.7.3832.7.4 892.6.3 89a2.6.4 901.6.19912.3.9 lid 1 92 lid 12.3.9 lid 2 92 lid 32.3.9 lid 3 93 lid 12.3.10 lid 1 93 lid 22.3.10
lid 3 93 lid 32.3.10 lid 2 942.3.11 96a1.8.2 98 lid 11.1.5 onder
e. en 2.2.5 98 lid 21.1.5 onder b.
en 2.2.298 lid 31.1.5 onder c. en
2.2.3 1012.1.31022.1.4 103 onder a2.3.1 lid 2 onder b. 105 lid 12.1.5 lid 2 106 lid 22.7.5 1072.6.21092.4.8 lid 1 en 2.4.9 1101.3.4 1122.4.51162.9.16 en 2.13.1 lid 4 117 lid
12.1.6 lid 1 117 lid 22.1.7 lid 2 118 lid 12.1.7 lid 3 118 lid 22.4.11 118 lid 32.1.14 en 2.11.3 lid 1 118 lid 42.1.15 126 lid 11.1.2 en 2.2.1 lid 1 126 lid 22.2.1 lid 2 126 lid 71.1.6
lid 1 126 lid 81.1.5 onder e. en
2.2.5 126 lid 112.2.7 126 lid 121.1.5 onder f. en 2.2.6 126 lid 131.1.5 onder h. en 2.2.8 126 lid 141.1.6 lid 2 133 lid 12.3.1 lid 2 onder h. 133
lid 2 en 32.1.2 lid 2 133 lid 32.1.6 lid 2 1342.4.5 en 2.4.6 1362.4.2 137 lid 32.1.2 lid 2 1392.4.3 lid 1 1412.4.4 141a2.4.7 142 lid
12.4.8 lid 1142 lid 22.4.8 lid 3 1432.4.9 143 lid 21.3.2 lid 2 1462.1.2 lid 2 1472.1.8 1482.1.91501.7.1 1511.7.2 1522.9.17 1532.9.17154 lid 22.2.12 1561.8.3 lid 1 1571.8.3 lid 2 157a lid 11.8.4 en 2.2.12 lid 2 157a lid 21.8.7 157b lid 32.2.12 lid 3 158 lid 1, 1e volzin2.9.13 lid 1 158 lid 1, 2e volzin2.9.13 lid 3 158 lid 22.9.13
lid 2 158a2.9.14 158b lid 21.8.6 lid 1158b
lid 21.8.6 lid 2 1592.9.15 1762.8.1176 lid 11.3.6 1772.8.2 1782.8.31792.8.4 1802.8.5 1812.8.6 1823.4.7 lid 1 en 4 1832.8.8 1842.8.9 1852.8.101862.8.11 1872.8.12 1882.8.13 1892.8.151902.8.16 191 lid 12.8.17 lid 1 191 lid 22.8.17 lid 2 191 lid 33.4.7 lid 3 191 lid 42.8.17 lid 4192 lid 1, 2 en 42.8.18 192 lid 31.2.2 lid 41932.8.19 1942.8.20 1952.8.21 1962.8.221972.8.23 1982,8.24 199 lid 1 en 22.8.26 lid 12002.8.27 2012.8.28 2022.8.29 2032.8.302042.8.31 2052.8.32 2062.8.33 2072.8.34 lid 1 2082.8.35 2092.8.36 2102.8.372112.8.38 2122.8.7 213 lid 22.8.25 214 lid 12.8.39 lid
1 214 lid 32.8.39 lid 2 2152.8.402162.8.41 2172.8.42 2182.8.43 2192.8.442202.8.45 2212.8.46 lid 1, 2 en 3 222 lid 12.8.46 lid 4 222 lid 22.8.49 lid 1 223 lid 12.8.48
lid 1 223 lid 22.8.47 223 lid 32.8.48 lid 2 223 lid 42.8.48 lid 3 223 lid 52.8.49 lid 2 223 lid 62.8.49
lid 5 224 lid 12.8.49 lid 4 224 lid 22.8.46
lid 52252.8.50 2262.8.52 2272.8.53 2282.8.542292.8.55 2302.8.56 lid 1 2312.8.572322.8.58 247 lid 1 en
22.9.1 lid 1 247 lid 32.9.1 lid 2 248 lid 12.9.1 lid 3 2492.9.2 250 lid 12.5.1 2512.5.2 2522.5.3 254, onder 1e–3e2.10.1 lid 1 254, onder 4e2.10.2 lid 12552.10.1 lid 4 256 lid 12.10.1 lid 2 256 lid 2, 1e volzin2.10.1 lid 3 256 lid 2, 2e volzin2.10.2 lid 12572.10.3 onder
a 258 lid 12.10.3 onder b 258 lid 22.10.4 onder b 2592.10.4 onder a 261 lid
12.10.3 onder b en 2.10.4 onder b 277 lid 12.12.4 lid 1 en 2 278 lid
12.12.5 lid 1 en 2 278 lid 3 onder
12.15.5 lid 2278 lid 3 onder 22.12.4 lid 2 en 2.12.5 lid 4 278 lid 42.12.5 lid 4 282 lid 2, 1e volzin2.12.8 lid 1 282 lid 2, 2e volzin2.12.7 2832.12.8 lid 2 2852.9.102862.9.11 2872.9.12 288a lid 11.2.2 lid 1288a lid 21.2.2 lid 2 288a
lid 32.1.13 lid 2 288a lid 41.2.5 lid 2 289 lid 1 en 22.13.1 2902.13.22912.13.3 2922.13.4 2942.13.6 3221.5.1 lid 1 3231.5.2 3241.5.3 lid 1 3281.5.3 lid 3343 lid 11.6.17 lid 1 344 lid 41.2.5 lid 2344a1.2.3 382–397382–391 407 lid 51.6.17 lid 1 418 lid 31.2.5 lid 2 428 lid 2, 2e
volzin1.3.9 lid 1429a3.1.1 lid 1 429b onder b3.1.1 lid
2429c1.1.3 429c lid 13.2.1 onder a 429c lid
43.2.3 429c lid 53.2.4 429c lid 63.2.2 429c lid 73.2.5 429c
lid 93.2.6 429c lid 143.2.7 429d lid 1–33.4.1 lid
1–3 429f lid 13.4.2 lid 1 429f lid 21.2.2 lid 1 429f lid 31.2.2 lid 4 429f
lid 4 en 53.4.2 lid 3 429f lid 52.1.10 429g lid 11.3.9 lid 1 429g lid 33.4.2 lid 4 429h3.4.5 429i3.4.6429j3.4.7
lid 2 429k lid 13.4.9 429k lid 21.3.10 lid 1 429 k lid 3, 1e volzin1.3.11 en 3.4.10429 k lid 3, 2e volzin3.4.11 en 3.4.12 429l3.4.13 lid 1429m3.4.8 429n358 429o359 429p360429q lid 11.2.3 429q lid 2–5361 429q lid 6362429s1.7.1 429t1.7.2 438a1.6.17 lid 2 814
lid 11.1.4 lid 1 8281.1.4 lid 3 8381.3.9 lid 28432.11.3 lid 2 en 3 844–8521.3.8EEXWetsvoorstel 26 8555 onder
1°1.1.5 onder a. 5 onder 3°1.1.5 onder d. 6 lid 11.1.6 lid 1 6 lid 2 en 31.1.6 lid
2 181.1.8 onder a 211.1.11 241.1.12 171.1.7
lid 1 en 2.2.10 TRIPSWetsvoorstel 26 85550 lid 62.13.7 Wetboek van
KoophandelWetsvoorstel
26 8558 K2.8.14Besluit oproepingen, mededelingen en zendingen verzoekschriftprocedureWetsvoorstel 26 85523.3.133.3.2 43.3.3 53.3.4 63.3.5 7 lid 13.3.6 7 lid 23.4.2 lid 2 113.4.2 lid 5 8 lid 13.4.7 lid 2Deze transponeringstabel is ontleend aan A. I. M.
van Mierlo en M. M. L. Harreman, Tekst Boek 1 Rv nieuw, 2000, blz.
117–124. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26855-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl