Vaststelling begroting Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2009; Brief van de Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, en van Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133722
 2008-2009
 
 31 700 VII
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 95
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES,
EN VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 10 juli 2009
 Inleiding
 Het kabinet heeft in een brief van 18 juli 2008 aan de Tweede Kamer
meegedeeld dat het besloten heeft om in Nederland een Nationaal Instituut
voor de Rechten van de Mens (NIRM) op te richten.
Door de oprichting van het instituut kan de mensenrechtenbescherming verder
worden versterkt en kan een overlap tussen bestaande instellingen worden voorkomen.
Er kan gevolg worden gegeven aan de oproep van de Verenigde Naties en de Raad
van Europa aan hun lidstaten tot oprichting van een NIRM conform de zogenoemde
Paris Principles (1993). Bovendien komt het kabinet internationale toezeggingen
na en geeft het gehoor aan verzoeken vanuit de Tweede Kamer en vanuit niet-gouvernementele
instellingen.
 In het kabinetsstandpunt zijn randvoorwaarden voor het instituut opgenomen.
Een belangrijke randvoorwaarde is dat voldaan moet worden aan internationale
eisen. Een andere randvoorwaarde die het kabinet in juli 2008 heeft gesteld
is dat het NIRM wordt verbonden aan het bureau van de Nationale ombudsman
(No), op basis van een twinning of shared services model.
 Aangekondigd is dat het kabinet gecoördineerd door het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een interdepartementale stuurgroep
zal inrichten die, in overleg met de Nationale ombudsman (No), de voorzitter
van het College bescherming persoonsgegevens (Cbp), de voorzitter van de Commissie
gelijke behandeling (Cgb) en de directeur van het Studie- en Informatiecentrum
Mensenrechten (SIM), de concrete consequenties van de inrichtingseisen uitwerkt
en de realisatie van het mensenrechteninstituut voorbereidt.
 
 Tijdens het Algemeen Overleg van de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
op 2 december 2008 heeft de minister toegezegd
een analyse te maken wat er nu gebeurt op het terrein van de bescherming
van mensenrechten en wat de toegevoegde waarde is van het NIRM.
 Tijdens het Voortgezet Algemeen Overleg op 18 december 2008 is de
motie van het Kamerlid Schinkelshoek aanvaard.
De motie roept op om te onderzoeken of de taken van het NIRM ondergebracht
kunnen worden bij bestaande instellingen en organisaties. In reactie hierop
heeft het kabinet laten weten te streven naar
het verkrijgen van de A-status in VN-verband. Hiertoe wordt getoetst of het
aanvragende land voldoet aan de Paris Principles. In deze beginselen worden
de taken en functie van het NIRM beschreven. Voorts wordt in de reactie opgemerkt
dat een interdepartementale stuurgroep de consequenties van de inrichtingseisen
uitwerkt en de realisatie voorbereidt.
 Integratie van NIRM en Cgb
 Onder aansturing van de stuurgroep NIRM is
een verkenning uitgevoerd van opties voor de vormgeving van het NIRM. Op aanreiken
van de stuurgroep is niet alleen gekeken naar de optie om het NIRM op facilitair
gebied te laten samenwerken met het bureau van de No, maar is ook gekeken
naar de optie om het NIRM op facilitair gebied te laten samenwerken met de
Cgb. De stuurgroep zag ook mogelijkheden in die optie, gelet op de verwantschap
tussen NIRM en Cgb. In tweede instantie is op instigatie van de stuurgroep
een extra optie verkend, namelijk de optie om het NIRM te integreren met ofwel de Cgb, ofwel het bureau van de No.
 Op basis van de verkenning heeft de stuurgroep twee visies op het NIRM
aangereikt. In de eerste visie blijft het NIRM als afzonderlijke organisatie
bestaan en wordt op facilitair gebied samengewerkt met een «host»-organisatie. Indien wordt uitgegaan van deze visie valt de keus van
de stuurgroep op het bureau van de No als «host», wegens de robuustheid
van deze organisatie.
 In de tweede, nieuwe visie wordt het NIRM samengevoegd met een bestaande
organisatie zodat één nieuwe organisatie ontstaat, waarbij de
keus valt op samenvoeging met de Cgb.
 
 Er zijn diverse aspecten in beeld gebracht die een rol spelen bij de keus
voor een van de twee visies. Zie hiervoor bijlage A. De stuurgroep NIRM heeft geen voorkeur uitgesproken voor één
van de visies. Ook het Breed Mensenrechtenoverleg Nederland (een overleg van
diverse niet-gouvernementele organisaties) heeft laten weten geen voorkeur
te hebben.
 De No heeft ook aangegeven open te staan voor het samengaan tussen NIRM
en No. Deze variant is echter strijdig met het uitgangspunt van het kabinet,
zoals opgenomen in het kabinetsstandpunt NIRM, dat geen verschuiving van taken
naar de No zou moeten plaatsvinden.
 Voor het kabinet zijn belangrijke overwegingen dat integratie past binnen
het kabinetsbeleid om het aantal overheidsorganisaties niet uit te breiden
en dat het bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor mensenrechten
aanbeveelt om het NIRM te integreren met de Cgb. Hoewel het afwijkt van de
eerdere keuze van het kabinet om het NIRM te verbinden aan het bureau van
de No, kiest het kabinet, alle belangen afwegende en gelet op de motie Schinkelshoek,
nu voor integratie van NIRM en Cgb.
 Bestuursmodel voor NIRM-Cgb
 In genoemde verkenning zijn drie bestuursmodellen uitgewerkt en afgezet
tegen de eisen van pluriformiteit en onafhankelijkheid uit de Paris Principles.
Daarbij is echter nog uitgegaan van een zelfstandig NIRM dat op facilitair
gebied samenwerkt met een host-organisatie, ingegeven door de aanvankelijke
visie van het kabinet op het NIRM.
 Integratie van NIRM en Cgb werpt een nieuw licht op het vraagstuk van het bestuursmodel, omdat al een bestuursvorm bestaat, namelijk die
van de Cgb. De Cgb is een zelfstandig bestuursorgaan en bestaat uit een college,
bestaande uit negen leden. In de Algemene wet gelijke behandeling is de onafhankelijkheid
van de Cgb geregeld.
 Tegen deze achtergrond zal het bestuursmodel van het geïntegreerde
NIRM-Cgb tijdens het vervolgtraject nader worden uitgewerkt, waarbij de eisen
van pluriformiteit en onafhankelijkheid in acht worden genomen.
 Taken NIRM-Cgb
 De wettelijke taken die nu zijn toegekend aan de Cgb gaan over naar het
geïntegreerde NIRM-Cgb en NIRM taken worden daar in een logisch verband
aan toegevoegd. In navolging van genoemde toezegging van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties op 2 december 2008 is onder aansturing van
de stuurgroep NIRM een analyse opgesteld van de taken van het NIRM. De NIRM
taken zijn hier als waren zij taken van een afzonderlijke organisatie onder
de loep genomen en afgebakend ten opzichte van andere spelers op het terrein
van mensenrechten, opdat dubbelop uitvoering van werkzaamheden vermeden wordt.
Zie bijlage B.
 Voor de taken van het NIRM is de opsomming van het minimum takenpakket
van de Paris Principles leidend, omdat deze maatgevend zijn voor het verkrijgen
van de A-status in VN-verband. Een breder takenpakket is denkbaar, een beperkter
takenpakket heeft een afwijzing van het verzoek om een A-status tot gevolg.
 Belangrijke conclusie van de stuurgroep NIRM is dat, uitgaande van het
minimumtakenpakket conform de Paris Principles, het NIRM meerwaarde kan hebben,
lacunes kan opvullen, zonder dat werkzaamheden dubbelop worden uitgevoerd.
 De kernfuncties van het NIRM zijn adviseren, rapporteren en fungeren als
loket inzake het brede terrein van mensenrechten. Zie bijlage C voor een uitgebreidere
opsomming.1 Deze functies in de Nederlandse context komen overeen
met de functies, zoals die worden gezien door het Breed Mensenrechtenoverleg
NL en het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten. In de brief
van het Breed Mensenrechtenoverleg NL en in de
brief van het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten wordt de bijzondere functie van het NIRM benadrukt.
 In de analyse van de NIRM-taken is op onderdelen overlap vastgesteld tussen
formele taken van het NIRM en taken van bestaande mensenrechtenorganisaties.
Dubbelop uitvoering van werkzaamheden kan echter worden voorkomen door juiste
beleidsmatige keuzes voor het NIRM, op te nemen in het beleids- dan wel uitvoeringsplan
van het NIRM.
 Taken van Cbp, No, SIM, Huis voor Democratie en Rechtsstaat, Bureau Nationaal
Rapporteur Mensenhandel kunnen ongemoeid blijven. Het NIRM kan zich in zijn
werkzaamheden concentreren op kwesties waar meerdere mensenrechten in het
geding zijn.
 Overheidsorganisaties die subsidie verlenen aan mensenrechtenorganisaties
kunnen – als het NIRM taken in uitvoering neemt die in opdracht van
subsidieverleners ook door anderen worden vervuld – besluiten om subsidies
om te buigen of te beëindigen.
 Afbakening tussen het NIRM en niet-gesubsidieerde, niet-gouvernementele
mensenrechtenorganisaties kan uiteraard alleen op basis van vrijwilligheid
plaatsvinden.
 Bevoegdheden NIRM-Cgb
 In de Algemene wet gelijke behandeling zijn bevoegdheden toegekend aan
de Cgb, zoals het kunnen vorderen van inlichtingen die voor de vervulling
van de taak redelijkerwijs nodig zijn.
 Er bestaat een wettelijke verplichting voor een ieder de gevorderde inlichtingen volledig en naar waarheid te verstrekken, behoudens uitzonderingen,
zoals verschoning wegens beroepsgeheim.
 In het kabinetsstandpunt NIRM van juli 2008 zijn enkele bevoegdheden van
het NIRM genoemd, namelijk het horen van personen en verkrijgen van toegang
tot gegevens. Deze komen nagenoeg overeen met die van de Cgb.
 Om alle taken van het geïntegreerde NIRM-Cgb naar behoren uit te
kunnen voeren, zal de organisatie in beginsel wettelijke bevoegdheden krijgen,
zoals die nu gelden voor de Cgb, inclusief de verplichting voor een ieder
om gevolg te geven aan vorderingen van het instituut.
 Beheersdepartement
 De minister van Justitie heeft de verantwoordelijkheid voor rechtsstatelijke
vraagstukken en is van daaruit ook verantwoordelijk voor het beheer van de
Cgb. Gelet op de keus om het NIRM te integreren met de Cgb ligt het voor de
hand dat de minister van Justititie ook de beheersverantwoordelijkheid voor
de nieuw te vormen organisatie NIRM-Cgb op zich neemt. De minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties blijft eerste ondertekenaar van de Algemene wet
gelijke behandeling en van de op te stellen wet (of wetswijziging) die verband
houdt met het toedelen van de NIRM-taken.
 Interdepartementale cofinanciering
 In het kabinetsstandpunt NIRM van juli 2008 is opgenomen dat het kabinet
ernaar streeft de vorming van het NIRM budgettair neutraal te laten plaatsvinden.
Er zijn nu sluitende afspraken gemaakt over de financiering. De minister van
Justitie is verantwoordelijk voor de oprichtingskosten van het NIRM. Uitgangspunt
is een degelijke en sobere uitvoering van de NIRM-taken. De minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties draagt jaarlijks € 300 000,–
bij. De ministers van Justitie, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dragen elk € 100 000,–
per jaar structureel bij. De ministers van Buitenlandse Zalen en Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en de minister voor Wonen, Wijken en Integratie dragen
de komende drie jaar elk € 100 000,– bij.
 Een aantal ministeries kan wellicht in de toekomst besparen op subsidieverlening
aan mensenrechtenorganisaties als het NIRM die werkzaamheden op zich neemt
waar het desbetreffende ministerie subsidie voor verleent.
 Vervolgtraject
 Nadat dit kabinetsstandpunt kenbaar is gemaakt, zal gestart worden met
het wetgevingstraject en de aanpassing van bestaande wetgeving (Algemene wet
gelijke behandeling). Het kabinet streeft ernaar om de nieuwe wetgeving op
1 januari 2011 in werking te laten treden. Al tijdens het wetgevingstraject
wordt gestart met de voorbereiding van de oprichting van het NIRM, echter
zonder dat – gelet op het wetgevingsproces – onomkeerbare stappen
worden gezet.
 
 De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 G. ter Horst
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 
 
 
 Tweede Kamer, 2007–2008, 31 200 VII, nr. 75.
 
 
 Tweede Kamer, 2008–2009, 31 700 VII, nr. 55.
 
 
 Tweede Kamer, 2008–2009, 31 700 VII, nr. 52.
 
 
 Tweede Kamer, 2008–2009, 31 700 VII, nr. 60.
 
 
 In de stuurgroep NIRM hebben zitting de No, voorzitter Cbp, voorzitter
Cgb, directeur SIM en vertegenwoordigers van ministerie van BZK, Justitie,
Buitenlandse Zaken, Jeugd en Gezin en Volkshuisvesting, Welzijn en Sport.
 
 
 Integratie is in dit verband synoniem met het begrip samengaan, waarmee
wordt bedoeld dat er één nieuwe organisatie wordt gevormd.
 
 
 De host-organisatie treedt bij wijze van spreken op als gastheer voor
het NIRM, waarbij de host-organisatie diverse facilitaire voorzieningen treft
voor het NIRM.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Brief van 5 maart 2009.
 
 
 Brief van 10 maart 2009.