Regels omtrent het transport en de levering van gas (Gaswet); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26463, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

09-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26463 nr. 6

02-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHoofdstuk 1. AlgemeenAanleiding voor de GaswetTempo liberaliseringOnderhandelde nettoegangVeranderende rol overheidKleine-veldenbeleidFinanciële gevolgen voor afnemers en StaatEvaluatie Europese richtlijnBelemmeringen voor toetreding nieuwe aanbiedersHOOFDSTUK 2. DE ONTWIKKELING NAAR EEN GELIBERALISEERDE
MARKT2.1. Het gasgebouw2.1.2. Positie Energie Beheer Nederland2.2. Ontwikkelingen in de gasmarkt2.2.1. Waarom liberaliseren?2.3. Effecten van liberalisering2.3.1. Prijzen van gas voor eindverbruikersBeoogde effectenEffecten in de overgangsperiodeEffecten in volledig geopende marktCommentaren op verwachte effecten voor kleinverbruikersProductiekosten kleine velden in relatie tot marktwaardeEffecten op de gasprijs in internationaal perspectief2.3.2. Concurrentiepositie van de gassector2.3.3. Mijnbouwklimaat en gasbatenFinanciële gevolgen van liberalisering voor de gasbatenFactoren die van invloed zijn op gasprijzen en gasbatenOnderzoek Centrum voor Schone Technologie en MilieuOnderzoek Algemene RekenkamerEffecten voor de voeding van het Fonds Economische StructuurversterkingBandbreedte batendalingGasbaten- en afdrachtenstelselRelatie Mijnbouwwet en kleine veldenbeleid2.3.4. Voorzieningszekerheid en milieu2.3.5. EvaluatieHoofdstuk 3. Richtlijn interne gasmarktReciprociteitHoofdstuk 4. Hoofdlijnen van uitvoering van de richtlijn4.1. Marktopening4.2. Onderhandelde toegang4.3. Opslag en leveringszekerheidHoofdstuk 5. Toegang tot netten5.1. Onderhandelde nettoegang, toezicht en geschillenbeslechtingLeidingaanlegTarieven5.2. Transparantie5.3. Toegang tot productiepijpleidingnetten5.4. Vergelijking met andere leidinggebonden sectoren6. Levering aan beschermde afnemers7. Gevolgen voor de hoofdlijnen van het energiebeleid7.1. Een betrouwbare gasvoorziening7.1.1. Beheer van bodemschatten/kleine veldenAardgasreserves in miljarden m3 per 1 januari
1999 7.1.2. Voorzieningszekerheid7.1.3. Leveringszekerheid7.2. Een betaalbare gasvoorziening7.3. Een schone gasvoorziening7.3.1. Duurzaam7.3.2. Energiebesparing/Warmtekrachtkoppeling8. Gevolgen voor bedrijfsleven en milieu8.1. Gassector8.2. Afnemers; effecten voor tuinders8.3. Administratieve lasten, uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid8.4. Milieu en energiebesparing8.5. Aanpassing andere wettenII. ArtikelenArtikel 1, eerste lid, onderdeel bArtikel 1, eerste lid, onderdeel cArtikel 1, eerste lid, onderdeel dArtikel 1, eerste lid, onderdelen d en lArtikel 1, eerste lid, onderdelen e, g en iArtikel 1, eerste lid, onderdeel fArtikel 1, eerste lid, onderdeel jArtikel 1, derde lidArtikel 2, eerste lidArtikel 2, tweede lidArtikel 3Artikel 4Artikel 5, tweede lidArtikel 5, derde lidArtikel 6Artikel 7Artikel 8Artikel 10Artikel 11Artikel 12Artikel 13Artikel 16Artikel 22Artikel 26Artikel 28Artikel 29Artikel 30Artikel 31Artikel 32Artikel 35Artikel 36Artikel 44Artikel 47Artikel 53Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26463Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 217 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 463Regels omtrent het transport en de levering van gas (Gaswet)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 2 december 1999Hoofdstuk 1. AlgemeenDe leden van de verschillende fracties stelden indringende vragen over
het wetsvoorstel. De beoordelingscriteria aan de hand waarvan zij het wetsvoorstel
toetsten wijzen niet allemaal in dezelfde richting. Dat weerspiegelt de dilemma's
die bij de voorbereiding van de wet een rol spelen. Veel fracties achtten
het noodzakelijk dat de consumenten duidelijke voordelen kunnen behalen, de
internationale concurrentiepositie gehandhaafd blijft, nieuwe bedrijven een
kans krijgen, de werkgelegenheid behouden blijft, de staatsinkomsten weinig
teruglopen, een bijdrage wordt geleverd aan de doelstellingen van milieubeleid
en de leveringszekerheid niet in gevaar komt. Dit zijn aspecten die voor mij
ook belangrijk zijn.Nadat het wetsvoorstel eind maart van dit jaar bij de Tweede Kamer was
ingediend, hebben veel organisaties hierop een reactie gegeven. Ook uit die
reacties blijkt de spanning tussen de hierboven genoemde verschillende belangen.
Consumentenorganisaties en nieuwe handelaren pleiten voor snelle marktopening,
korte geschillenprocedures en duidelijkheid over toegang tot het gastransportnet.
Gevestigde aanbieders op de markt steunen het wetsvoorstel wat betreft het
snelle tempo van marktopening en het regime van markttoegang. Zij steunen
een verdere versnelling en wijzen er ook op dat het moeilijk zal zijn de met
het wetsvoorstel beoogde efficiëntiewinst te behalen.Zowel de door de leden van de verschillende fracties gestelde vragen als
de inbreng van de verschillende organisaties hebben ertoe geleid dat op onderdelen
wijzigingen in het wetsvoorstel zijn aangebracht door middel van de bijgevoegde
nota van wijziging. Deze wijzigingen zijn in de voorliggende nota en in de
toelichting bij de nota van wijziging toegelicht. De wijzigingen hebben in
hoofdzaak betrekking op een regeling van het kleine-veldenbeleid en op aanvullende
voorzieningen voor een verbetering van het stelsel van onderhandelde nettoegang
en het toezicht daarop.Ik ben van mening dat, met inachtneming van de bedoelde wijzigingen, in
het wetsvoorstel een goede balans is aangebracht tussen de verschillende belangen
die daarbij betrokken zijn. Gelet op de wens van verschillende fracties om de voorstellen voor de
Mijnbouwwet en de Gaswet in samenhang te beoordelen, is in deze nota ook aandacht
besteed aan de gasproductie, de gasbaten en het «gasgebouw», daar
waar de vragen daartoe aanleiding gaven.Teneinde de lijn van de beantwoording in deze nota inzichtelijk te maken,
geef ik hieronder eerst een overzicht van de belangrijkste onderwerpen die
in de nota worden behandeld. Daarbij zijn tevens enkele vragen uit hoofdstuk
1 van het verslag behandeld. De overige vragen uit dat hoofdstuk worden in
de hoofdstukken 2 en volgende van de nota behandeld.Aanleiding voor de GaswetHet wetsvoorstel strekt ertoe invulling te geven aan het beleid dat is
ingezet met de Derde Energienota en dat is gericht op het versterken van de
positie van de afnemers op de gasmarkt. Daartoe regelt het wetsvoorstel vrijheid
van leverancierskeuze en gelijke toegang tot transportvoorzieningen voor gevestigde
en nieuwe marktpartijen, en het toezicht daarop. Daarmee strekt het voorstel
tevens tot implementatie van Europese regelgeving. De discussie die in het
kader van dit wetsvoorstel wordt gevoerd, is derhalve gericht op het uitwerken
van de in Europees en nationaal verband gemaakte keuze voor liberalisering
van de gasmarkt. Het wetsvoorstel richt zich op het zo snel mogelijk realiseren
van voordelen voor de consument en de zakelijke afnemer, onder behoud van
een sterke concurrentiepositie van de bedrijven in de gasmarkt.Tempo liberaliseringHet tempo van de marktopening waarvan het wetsvoorstel uitgaat, komt overeen
met het gemiddelde tempo in Europa. Inmiddels maakt een aantal nieuwe ontwikkelingen
het wenselijk de termijnen opnieuw te bezien ten behoeve van een verdere versnelling.Onderhandelde nettoegangIn het wetsvoorstel is het systeem van onderhandelde toegang tot transportvoorzieningen
geregeld. De keuze voor onderhandelde toegang sluit aan bij de bestaande structuur
van de gasmarkt en de praktijk in de gassector. De regels met betrekking tot
die toegang, die gewijzigd worden in de nota van wijziging, zijn afgestemd
op de Mededingingswet en bieden ruimte voor dynamiek en efficiëntieprikkels.
Door die aanvullende regels kan de Nma effectiever toezicht houden.Veranderende rol overheidOok in een geliberaliseerde markt zal de overheid een belangrijke rol
blijven spelen.Die rol verandert van die van een marktdeelnemer in die van regelgever
en toezichthouder op het functioneren van de markt. De overheid waarborgt
de markttoegang en houdt toezicht op de levering van gas aan kleinverbruikers.
Ook blijft een optimaal gebruik van bodemschatten van belang, waaraan onder
meer invulling wordt gegeven door de regeling van het kleine-veldenbeleid.
Daarnaast behoudt de overheid een rol op het gebied van energiebesparing en
duurzame energie.Kleine-veldenbeleidDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering bereid is de aangekondigde
aanvullende regeling voor het beheer van bodemschatten naar de Tweede Kamer
te zenden. De gevraagde regeling is opgenomen in de nota van wijziging. Die
regeling beoogt voortzetting van het kleine-veldenbeleid en zekerheid voor
de producenten van kleine velden ten behoeve van een goed mijnbouwklimaat.
De balansfunctie van het grootste gasveld in Nederland, hierna aangeduid als
Groningenveld, speelt daarbij een grote rol. Als de productie uit de kleine
velden naar de toekomst zou worden geschoven, is de vereiste balansfunctie
niet of nauwelijks meer aanwezig. Het gevolg daarvan zou zijn dat minder gas
uit kleine velden zou worden gewonnen en additionele invoer noodzakelijk zou
worden. Met de regeling wordt daarom beoogd de voortzetting van de productie
uit de kleine velden te waarborgen.Financiële gevolgen voor afnemers en StaatDe leden van alle fracties vroegen naar de financiële gevolgen van
de liberalisering van de gasmarkt en in het bijzonder naar de derving van
aardgasbaten. De prijsvorming op basis van het marktwaardebeginsel zal veranderen
en voor zover de producentenprijzen daardoor beïnvloed worden zullen
de gasbaten teruglopen. Daar staan grote voordelen voor de afnemers tegenover.
De ontwikkeling van de aardgasbaten is overigens slechts in beperkte mate
afhankelijk van de liberalisering en volgt veel meer de schommelingen in de
dollarkoers en olieprijs. Uitstel van liberalisering beperkt weliswaar tijdelijk
het (geringe) negatieve effect van liberalisering op de gasbaten, maar zou
betekenen dat de positieve effecten van liberalisering worden uitgesteld.
Om de positieve effecten te versterken, verdient het overweging de liberalisering
te versnellen.Evaluatie Europese richtlijnDe leden van de PvdA-fractie drongen aan op een evaluatie van de Europese
Gasrichtlijn in 2006. Zij vroegen naar de stand van zaken met betrekking tot
de implementatie van deze richtlijn in andere lidstaten, met name België.De Europese Commissie dient de toepassing van de richtlijn te toetsen.
Evaluatie kan eventueel leiden tot aanvullende maatregelen, die volgens de
richtlijn in 2008 van toepassing worden. Daarnaast diende de Europese Commissie
vóór augustus 1999 op basis van de Gasrichtlijn een rapport
op te stellen over harmonisatiebehoeften die niet in verband staan met de
richtlijn. De Commissie heeft in dit kader al onderzoek verricht naar de zgn.
interoperabiliteit van de netwerken. Uit dat onderzoek is gebleken dat, gegeven
de huidige ontwikkeling van de Europese gasmarkt, vooralsnog verdere harmonisatie
niet noodzakelijk is. Over de voortgang van de implementatie van de Gasrichtlijn
wordt periodiek contact onderhouden tussen lidstaten onderling en tussen lidstaten
en de Commissie. In België wordt de markt in 1999 voor 47% geopend en
in 2010 volledig opengesteld.Belemmeringen voor toetreding nieuwe aanbiedersDe leden van de PvdA-fractie vreesden dat vrije marktwerking en de toetreding
van nieuwe aanbieders op de gasmarkt kunnen worden belemmerd door de te lange
duur van de procedure om toegang tot het gastransportnet te verkrijgen. Zij
vroegen naar een reactie op het standpunt van de Nma daarover. De vrees die
op dit punt door diverse actoren in de markt is geuit, is voor mij aanleiding
geweest om met de Nma overleg te voeren over het aanscherpen van de regels
voor onderhandelde nettoegang. Dit heeft ertoe geleid dat ik in de nota van
wijziging aanvullende voorzieningen heb opgenomen. De voorgestelde aanscherping
draagt eraan bij dat afnemers die vrij zijn in de keuze van hun leverancier,
deze vrijheid kunnen effectueren. In paragraaf 5.1 zijn de specifieke
vragen over het stelsel van onderhandelde toegang beantwoord.De leden van de PvdA-fractie vroegen of denkbaar is dat de Nma activiteiten
gaat ontplooien buiten dit wetsvoorstel om. De Nma is op grond van de Mededingingswet
algemeen toezichthouder op het gebied van mededinging. De Mededingingswet
is van toepassing op alle sectoren, dus ook op de gassector. Dit betekent
dat de Nma naar aanleiding van een klacht of een ontheffingsverzoek, maar
ook ambtshalve kan optreden in de gassector op grond van de Mededingingswet.
De regels in het wetsvoorstel over toegang tot het transportnet
zijn aanvullend op de Mededingingswet; zij vereenvoudigen voor de Nma een
doeltreffend toezicht op de gasmarkt.De leden van de fracties van RPF en GPV merkten op dat gasbedrijven momenteel
nutsbedrijven zijn en in de toekomst gaan opereren op het snijvlak tussen
markt en overheid. Zij vroegen naar de zekerheden die de nutssector moet bieden
ten aanzien van de afnemers. Om de zekerheden die de nutssector de afnemers
biedt ook in een geliberaliseerde markt te waarborgen, acht ik het noodzakelijk
dat de gasvoorziening betrouwbaar is. Voor een betrouwbare gasvoorziening
is vooral de leveringszekerheid van belang. Ten behoeve van de leveringszekerheid
is in het wetsvoorstel een zorgplicht opgenomen voor de leveranciers van kleinverbruikers.
Die geeft de Minister van Economische Zaken de mogelijkheid in te grijpen
indien de leveringszekerheid voor kleinverbruikers gevaar dreigt te lopen.
Gegeven het internationale aanbod van gas en de ter beschikking staande transportvoorzieningen,
is de voorzieningszekerheid op Europese schaal geen punt van zorg.HOOFDSTUK 2. DE ONTWIKKELING NAAR EEN GELIBERALISEERDE
MARKTDe leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de doelstellingen van het energiebeleid –
een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening – in de toekomst
zullen worden gerealiseerd. Zij vroegen ook naar de rol van de overheid hierbij
na de liberalisering. Deze leden meenden dat de overheid marktimperfecties
moet blijven afdekken, zeker waar verbruikers die onvoldoende zijn toegerust
om hun belangen in een vrije markt te behartigen, daarvan de dupe kunnen zijn.
Zoals in het onlangs uitgebrachte Energierapport is aangegeven moet de overheid
zich in de toekomst vooral richten op het bevorderen van een efficiënte
energiemarkt en een duurzame energiehuishouding. Er komt verandering in de
rol die de overheid vervult bij het nastreven van de genoemde doelstellingen,
doordat de overheid nadrukkelijker dan voorheen regelgevende en toezichthoudende
taken heeft. In het Energierapport is uitvoerig ingegaan op de wijzigende
rol van de overheid in het energiebeleid. Hierna ga ik, zoals de leden van
de PvdA-fractie vroegen, in op de doelstellingen van het energiebeleid in
relatie tot het uitgangspunt van de liberalisering van de gasmarkt.Bij een efficiënte energiehuishouding gaat het zowel om prijzen en
transporttarieven (betaalbaarheid) als om de kwaliteit van de voorziening
(o.a. betrouwbaarheid). Ten aanzien van de prijzen en tarieven gaat het erom
dat de markt goed werkt en dat de voordelen van de efficiënte marktwerking
worden doorgegeven aan alle afnemers. Hierbij heeft het toezicht door de Nma
op basis van de Mededingingswet een belangrijke rol. Het gaat daarbij bij
voorbeeld om het voorkomen van prijskartels en van misbruik van machtsposities.
Wat betreft de levering van gas aan beschermde afnemers voorziet het wetsvoorstel
in de taak en bevoegdheid voor de Minister van Economische Zaken om –
voor een beperkte periode – een maximumtarief te stellen. Dit geldt
tot dat ook die afnemers vrij zijn in de keuze van hun leverancier. Door het
tarieftoezicht wordt kostenafwenteling op kleinverbruikers voorkomen. Wanneer
ook kleinverbruikers keuzevrijheid zullen hebben, kunnen zij – al dan
niet in collectief verband – net als andere verbruikers voldoende invloed
uitoefenen op de prijs. Bij de prijs gaat het er niet alleen om dat de voordelen
van een efficiënte energievoorziening worden door gegeven aan de afnemer,
maar ook om energiezuinig gedrag en gebruik van duurzame energie. De energie-
en dus ook de gasprijzen worden daarom via energieheffingen opgetild naar
een hoger niveau. Hiermee wordt het keuzeproces richting energiezuinig gedrag
en gebruik van duurzame energie beïnvloed. Tegelijkertijd
worden de opbrengsten grotendeels weer teruggesluisd naar de verbruikers,
waardoor deze ook echt voordeel hebben van een efficiëntere energievoorziening.
Behalve met behulp van de energieheffingen blijft de overheid met behulp van
een stevig instrumentarium energiebesparing en duurzame energie stimuleren.
Hierop wordt nader ingegaan in paragraaf 7.3 en verder zij nogmaals verwezen
naar het Energierapport dat uitgebreid stilstaat bij dit onderwerp.Een goede marktwerking voorziet behalve in een efficiënte prijsvorming
ook in een betrouwbare voorziening. Energiebedrijven die een onvoldoende betrouwbaar
product aanbieden prijzen zichzelf immers uit de markt. De verantwoordelijkheid
voor de leveringszekerheid wordt daarom in het wetsvoorstel neergelegd bij
de leveranciers van gas. Gezien de ervaring in landen, waar de gasmarkt al
eerder is geliberaliseerd, zoals het Verenigd Koninkrijk en Noord-Amerika,
kan geconcludeerd worden dat marktpartijen de verantwoordelijkheid voor de
levering van gas aan eindverbruikers op zich nemen en dat de leveringszekerheid
voor groot- en kleinverbruikers geen gevaar loopt. Niettemin voorziet het
wetsvoorstel in bevoegdheden voor de overheid om risico's te beheersen, voor
het geval deze zich desondanks voordoen. De Minister van Economische Zaken
krijgt de bevoegdheid aanwijzingen te geven aan gasbedrijven voor het treffen
van voorzieningen voor de levering van gas aan kleinverbruikers als blijkt
dat een gasbedrijf onvoldoende of op ondoelmatige wijze invulling geeft aan
de op basis van artikel 32 opgedragen algemene zorgtaak. Voor een overgangsperiode
voorziet het wetsvoorstel er tevens in dat op basis van een vergunningenstelsel
toezicht wordt gehouden op de levering aan die verbruikers. Daarnaast blijft
de overheid toezien op de voorziening van energie voor de lange termijn. In
het Energierapport is daarom uitgebreid ingegaan op de (mondiale) energievraag-
en -aanbodontwikkelingen. Geconcludeerd wordt dat er thans geen aanleiding
is tot zorg.2.1. Het gasgebouwBij de leden van de PvdA-fractie bestond de indruk dat in de positie van
de belangrijkste spelers op de aardgasmarkt weinig verandert, behoudens de
regeling van toegang tot het transportnet. Naar aanleiding van het gestelde
in de memorie van toelichting vroegen zij wat er fundamenteel verandert aan
het «aardgasgebouw». Meer specifiek vroegen zij of het afstoten
van overheidstaken ook het afstoten van de aandeelhouderspositie van de Staat
in Gasunie betekent, mede in relatie tot non-discriminatoire toegang tot de
netwerken. Kan Gasunie nog aanspraak maken op een vaste winst als vergoeding
voor het waarborgen van voorzieningszekerheid, zo vroegen zij. Verder vroegen
zij aandacht voor de positie van Energie Beheer Nederland (EBN) en de maatschap
«Groningen». Tenslotte vroegen zij of de verschillende functies
die binnen Gasunie verenigd zijn ongewijzigd binnen één organisatie
gehandhaafd kunnen blijven. Ik merk daar het volgend over op. Belangrijke
elementen van het «gasgebouw» kunnen ook in een geliberaliseerde
markt in stand blijven. Alleen de wettelijke regeling van het beleid met betrekking
tot de kleine velden heeft rechtstreeks gevolgen voor de overeenkomst tussen
de Staat en Gasunie. In de toelichting op de nota van wijziging wordt daar
op ingegaan. Liberalisering maakt het wenselijk dat het aandeelhouderschap
van de Staat en EBN in Gasunie, op termijn opnieuw moeten worden bezien en
in samenhang daarmee de afspraken tussen de Staat en Gasunie en de overeenkomsten
van de Staat met de andere aandeelhouders, zoals die betreffende de financiële
regelingen rond het Groningenveld. Voor het waarborgen van de toegang tot
transportnetten is aandeelhouderschap van de Staat niet nodig. De totstandkoming
van de Gaswet behoeft overigens niet afhankelijk gesteld te worden van de
nadere bezinning op het aandeelhouderschap en moet daarvan los
worden gezien. Het gasgebouw is zeer complex en de herbezinning op de overheidsrol
(inclusief die van EBN) daarin is voorlopig nog niet afgerond. Wat betreft
het geïntegreerd karakter van Gasunie merk ik op dat het wetsvoorstel
als zodanig niet verplicht tot een afsplitsing van bepaalde functies. Wel
voorziet het wetsvoorstel in een administratieve scheiding van functies, die
verder wordt uitgewerkt in voorschriften voor een transparante inrichting
van de administratie en de boekhouding, zodat effectief toezicht mogelijk
is op de toegang tot de netwerken.Gasunie wordt een commercieel bedrijf voor de gashandel en dienstverlening
en heeft een bijzondere taak ten aanzien van de afzet van gas dat gewonnen
wordt uit kleine velden, die bij de nota van wijziging is geregeld. Voor het
uitvoeren van deze taak is de integratie van de verschillende functies van
betekenis, met name de planning rond inkoop, verkoop, transport en capaciteit.
Op de rol van Gasunie met betrekking tot het kleine-veldenbeleid en het depletiebeleid
en daarmee samenhangende vergoedingen wordt nader ingegaan in de toelichting
op de nota van wijziging.De leden van de PvdA-fractie vroegen of opslag, mede gezien het tariefsysteem
van Gasunie, een essentiële faciliteit is voor het transport van gas.
Zij vroegen, indien dat het geval is, hoe voorkomen wordt dat Shell, Esso,
NAM en Gasunie misbruik maken van een economische machtspositie. Omdat vraag
en aanbod van gas niet steeds op elkaar aansluiten is aanvullende dienstverlening
bij transport soms noodzakelijk. Opslagfaciliteiten bestaan in de vorm van
ondergrondse berging in oude gasvelden, cavernes of aquifers, LNG-installaties,
bufferleidingen enz. Soms is het aantrekkelijker om de noodzaak van dergelijke
vaak kostbare faciliteiten te beperken door de vraag naar gas of het aanbod
van gas flexibeler te maken. Aan de vraagzijde kan dat bij voorbeeld door
het ombouwen van buffers in processen of door het installeren van dual-firingmogelijkheden
(twee brandstoffen in één apparaat), waardoor flexibele of zelfs
afschakelbare inkoop van gas mogelijk wordt. Aan de aanbodzijde kan dat door
in lange termijncontracten de mogelijkheid van variatie in het afnamepatroon
te bedwingen of door op de spotmarkt steeds voor de korte termijn in te kopen.
Indien alternatieven ontbreken en opslag een noodzakelijke dienst voor het
transport van gas vormt, moet degene die beschikt over die faciliteit (op
dit moment in ieder geval Gasunie) op grond van de Gaswet en de Mededingingswet
toegang verlenen tot de diensten die met behulp van de desbetreffende opslagfaciliteit
worden geleverd. Dit betekent dat hierover op basis van redelijke, transparante
en niet-discriminerende voorwaarden moet worden onderhandeld. De Nma bepaalt
wanneer deze diensten noodzakelijk zijn voor het transport en houdt toezicht
op de naleving van de onderhandelingsplicht. Indien gastransportbedrijven
zonder goede reden weigeren te onderhandelen, dan wel excessieve tarieven
of onredelijke of discriminerende voorwaarden stellen, kan dit misbruik van
een economische machtspositie opleveren. De Nma kan daartegen optreden.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de hechte en langdurige relatie
tussen de NAM en Gasunie een belemmering vormt voor de werking van een werkelijk
vrije markt.De positie van Gasunie als belangrijke speler op de Europese gasmarkt
hangt nauw samen met de functie die Gasunie vervult als exclusieve inkoper
van het gas dat NAM wint uit het Groningenveld. Voor zover Gasunie tengevolge
van onder meer deze functie een machtspositie inneemt in de zin van de Mededingingswet,
ziet de Nma op grond van die wet er op toe dat geen misbruik wordt gemaakt
van die positie. Daardoor behoeft de band tussen Gasunie en de NAM geen belemmering
te zijn voor de vorming van een concurrerende markt. In ieder geval is het
Groningenveld wezenlijk voor een goed beheer van bodemschatten, met name voor
het kleine-veldenbeleid. De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de liberalisering zich verhoudt
tot het destijds gesloten «herenakkoord» tussen de Staat, Shell
en Esso. Dit akkoord is eind 1989 beëindigd en staat dus los van de liberalisering.
Er is dan ook geen relatie tussen het akkoord en recente berichten over ontslagen
bij de NAM. De kern van het akkoord was dat Esso en Shell, in ruil voor het
afzien van een verzwaring van de afdrachtenregeling door de Staat, in de periode
1980–1989 een deel van de door hen gemaakte winst zouden aanwenden voor
investeringen in Nederland.Deze leden vroegen voorts wat de rol van Shell in andere Europese landen
is. Zij vroegen of de positie van Shell elders vergelijkbaar is met die in
Nederland en zo nee, welke andere hoofdrolspelers er elders in Europa zijn.
Shell neemt in een aantal Europese landen door middel van samenwerking of
aandeelhouderschap deel aan de winning, de inkoop, het transport en de verkoop
van gas. Wat betreft de winning kunnen genoemd worden BEB (Duitsland), Shell
Expro (Verenigd Koninkrijk), Norske Shell (Noorwegen), DUC (Denemarken). Wat
betreft inkoop, transport en verkoop van gas kunnen worden genoemd Ruhrgas
en Thyssengas (Duitsland), Distrigaz (België) en Shell Gas Direct (VK).
Aangezien de gasstructuur van land tot land verschilt, is de positie van Shell
in Nederland niet te vergelijken met de posities die Shell in andere Europese
landen inneemt. Afgezien van het Verenigd Koninkrijk, waar zowel bij de winning
als bij de verkoop van gas veel partijen betrokken zijn, wordt in de meeste
andere landen de winning, de inkoop, het transport en de verkoop thans gedomineerd
door een beperkt aantal hoofdrolspelers.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de vaste winstuitkering van f 80
miljoen per jaar een reden is om het aandeelhouderschap in Gasunie te handhaven.
Tevens vroegen zij wat de tegenprestaties zijn van Gasunie voor die winstuitkering
en hoe de Staat controleert of dit bedrag goed wordt besteed. Het betreft
een vast dividend dat uitgekeerd wordt aan de aandeelhouders van Gasunie.
Van een vergoeding aan Gasunie voor enige prestatie is dus geen sprake.De leden van de D66-fractie stelden dat het «gasgebouw» zo
opgezet is dat belasting die de Staat heft op aardgas, meetelt in de gasprijs.
Het bevreemdde hun dat in het winstdeel van Shell en Esso daardoor ook de
opbrengst van de regulerende energiebelasting wordt meegenomen, omdat de opbrengst
van die belasting wordt teruggesluisd via verlaging van andere belastingen.
De gesignaleerde situatie is uitgebreid aan de orde geweest bij de invoering
van de Regulerende Energiebelasting (REB) (kamerstukken II 1995/96, 24 250,
nr. 6). De opbrengst van de REB komt volledig ten goede aan de Staat. Vanwege
de tussen de Staat en Shell/Esso overeengekomen regeling over de afdracht
van winst aan de Staat voor het Groningenveld, betekent dit tegelijkertijd
wel een verlaging van de reguliere afdrachten van Shell en Esso over het gas
uit dit veld. De precieze omvang van deze verlaging is afhankelijk van het
aandeel van Groningengas in de totale Nederlandse gasproductie. Momenteel
is deze verlaging ongeveer 1,25% van de totale REB-opbrengst op aardgas. Voor
de gedetailleerde uiteenzetting van deze problematiek verwijs ik naar bovengenoemd
kamerstuk.2.1.2. Positie Energie Beheer NederlandDe leden van de PvdA-fractie vroegen welke diensten DSM levert voor EBN,
hoeveel menskracht daar op jaarbasis mee is gemoeid, wat de kosten zijn van
deze diensten en of daaronder ook de aanleg en het beheer van «upstream»
pijpleidingen vallen. Zij vroegen ook waarop het bedrag van ongeveer f 130
miljoen is gebaseerd, welk deel hiervan een vergoeding is en welk deel «winstrecht».
Zij verzochten de Kamer inzicht te geven in het contract dat hierover destijds
met DSM is gesloten. Deze leden vroegen verder hoe de ministeriële
verantwoordelijkheid is geregeld met betrekking tot EBN en DSM. Overweegt
de regering een aanpassing van dit onderdeel van het gasgebouw, zo vroegen
zij. Zij vroegen naar de argumenten om de financiële afspraken in deze
overeenkomst tot in het oneindige te laten voortduren, en of DSM risico loopt
met EBN. Tenslotte verzochten deze leden de jaarverslagen van EBN van de vijf
afgelopen jaren aan de Kamer te zenden. De leden van de fracties van het CDA
en de VVD stelden soortgelijke vragen over de aan DSM toekomende vergoeding.
De leden van de CDA-fractie vroegen tevens of het door de voormalige Staatsmijnen
ingebrachte gasleidingennet inmiddels niet ruimschoots is afbetaald. Hoe groot
was dit gasleidingennet en wat was de waarde daarvan, zo vroegen zij. De leden
van de VVD-fractie vroegen in hoeverre de overheidssubsidie aan DSM nog wel
in overeenstemming is met Brusselse richtlijnen en of de Rijksoverheid nog
andere dergelijke geheime contracten heeft lopen. Naar aanleiding van deze
vragen merk ik het volgende op. Een groot aantal van de hiervoor gestelde
vragen is aan de orde geweest bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake
de beursgang van DSM (kamerstukken II 1988/89, 20 649). De huidige relatie
tussen DSM, EBN en de Staat vloeit immers rechtstreeks voort uit die wetgeving.
In 1966 werd de Rijksdienst Staatsmijnen bij wet omgezet in een naamloze vennootschap,
waarvan de aandelen voor 100% in handen van de Staat kwamen (Stb. 1966, 271).
Daarbij zijn tussen de Staat en Staatsmijnen afspraken gemaakt met betrekking
tot de participatie van DSM in de aardgasbelangen van de Staat. Onderdeel
daarvan was de betrokkenheid van DSM bij Gasunie. Bij de oprichting van Gasunie
heeft de Rijksdienst Staatsmijnen het eigen distributiebedrijf voor de levering
van cokesovengas voor huishoudelijk en industrieel gebruik in Noord-Brabant
en Limburg en in delen van Zeeland en Gelderland ingebracht. Door middel van
de inbreng van het 800 km lange distributienet en een storting in contanten
heeft Staatsmijnen aan haar plicht tot volstorting van haar 40% aandelenbelang
in Gasunie voldaan. De waarde die toen aan de bedrijfsmiddelen van het gasdistributienet
van Staatsmijnen is toegekend bedroeg f 45 miljoen; een en ander blijkt
uit de acte van oprichting van Gasunie d.d. 6 april 1963. Met de inbreng van
het distributienet is tevens het klantenbestand van Staatsmijnen in Gasunie
ingebracht; een in geld uitgedrukte waarde is daaraan toen niet gegeven. Uit
het bovenstaande blijkt dat het leidingnet dus niet is verkocht en afbetaald,
maar door de aandeelhouder Staatsmijnen in Gasunie is ingebracht. In de omzettingswet
is bepaald dat alle goederen, rechten en plichten van de Staatsmijnen overgaan
op DSM, bij wijze van volstorting van de aandelen DSM. Ook de afspraken met
betrekking tot de participatie van Staatsmijnen in de aardgasbelangen van
de Staat (inclusief de participatie in Gasunie) zijn op DSM overgegaan. DSM
verkreeg een primair dividend van f 6 miljoen en een 25/40 deel van het
dividend, dat DSM (thans EBN) als aandeelhouder van Gasunie ontving; 15/40
deel van DSM's Gasunie-dividend werd aan de Staat afgedragen. Omdat DSM, zoals
hierboven aangegeven, bij de oprichting de deelnemingen van de Staat in aardgasconcessies
verkreeg, werd tevens bij overeenkomst een bijzondere regeling ingevoerd op
grond waarvan DSM volgens een glijdende schaal (de staffel) de netto winst
uit die aardgasconcessies, na aftrek van voornoemde dividenden, grotendeels
aan de Staat uitkeert. Al in 1966 verwierf DSM aldus de nu in essentie nog
bestaande winstrechten. Die rechten zijn derhalve geen subsidie voor DSM.
In 1973 zijn de door DSM gehouden deelnemingen van de Staat in aardgasconcessies
ondergebracht in een aparte 100%-dochter van DSM, DSM Aardgas B.V. De uit
1966 daterende financiële rechten van DSM zijn toen ongewijzigd gebleven,
behoudens een wijziging per 1974 in de staffelovereenkomst waarbij de winstdeling
ten gunste van de Staat aanzienlijk werd aangescherpt, in samenhang met de
zich uitbreidende Staatsdeelnemingen in winning en transport, de sterk gestegen olieprijzen en de zich uitbreidende productie. Bij een netto-opbrengst
na belastingen voor EBN (EBN betaalt vennootschapsbelasting) behoort bij een
opbrengst voor de Staat van ca f 2 miljard een opbrengst voor DSM van
ca f 140 miljoen per jaar (inclusief primair dividend en aandeel Gasunie-dividend).
De staffel is als volgt opgebouwd: Van het gedeelte van de netto
winst tussen fWordt aan de Staat uitgekeerd 0 en 50 miljoen50% 50 en 100 miljoen75% 100 en 200 miljoen85% 200 en 300 miljoen90% 300
en 400 miljoen93% 400 en 1000 miljoen95% 1000en 1500 miljoen98% meer dan 1500 miljoen99%In 1988, voorafgaand aan de beursgang van DSM werd de Staat bij wet (kamerstukken
II 1988/89, 20 649) gemachtigd de aandelen DSM Aardgas van DSM te verwerven,
omdat de deelnemingen van de Staat in aardgasconcessies direct of indirect
volledig in Staatshanden dienden te blijven. De naam DSM Aardgas werd tegelijk
gewijzigd in EBN. Tegenover de overdracht van de aandelen aan de Staat door
DSM, en ter verkrijging van de aandelen EBN, heeft de Staat niet royeerbare
certificaten EBN aan DSM uitgegeven. Daarmee behield DSM het recht op de winst
(ná afdracht van het winstaandeel aan de Staat) van EBN. Deze winst
wordt jaarlijks als dividend aan de certificaathouder uitgekeerd. In dit verband
wijs ik er ook op dat de winstuitkeringen aan DSM steeds verantwoord zijn
onder de betreffende begrotingsartikelen op de begroting van het Ministerie
van Economische Zaken: op inkomstenartikel 09.02 wordt de uitkering van EBN
aan de Staat verantwoord ten behoeve van DSM; de uitkering aan DSM als certificaathouder
wordt verantwoord op uitgave-artikel 09.22. Het door DSM in 1966 verkregen
winstrecht bij de inbreng op haar aandelenkapitaal door de Staat, werd zodoende
bij de beursgang niet aangetast. De Staat meende ondanks de verkoop van zijn
aandelen DSM, geen afbreuk te kunnen doen aan de bestaande financiële
verhoudingen en de winstrechten van DSM. Al in 1987 informeerde de Minister
van Economische Zaken de Tweede Kamer dat het de bedoeling was de financiële
rechten van DSM uit hoofde van haar positie in DSM Aardgas te handhaven (kamerstukken
II 1986/87, 19 700, XIII, nr. 123). Het winstrecht van DSM staat dus
niet in verband met het beheer van DSM over EBN en is geen vergoeding aan
EBN voor enig werk. Het staat in verband met de rechten die DSM in 1966, bij
de omzetting van de Staatsmijnen en de verzelfstandiging, verwierf bij de
storting op aandelen door de Staat door middel van inbreng van onder andere
zijn belangen in de aardgasconcessies.De overeenkomsten en afspraken tussen de Staat, DSM en DSM-Aardgas zijn
alle op 7 oktober 1988 aan de Tweede Kamer overgelegd (kamerstukken II 1988/89,
20 649, nr. 6, blz. 12). De twee belangrijkste zijn de overeenkomst betreffende
de aandelenoverdracht en certificering van de aandelen, en de beheersovereenkomst.
De overeenkomst inzake de overdracht van aandelen DSM-Aardgas door DSM aan
de Staat en de uitgifte van certificaten van aandelen DSM-Aardgas door de
Staat aan DSM, is niet eenzijdig op te zeggen. De Staat heeft aandelen verworven
in ruil voor certificaten EBN. Het door DSM behouden winstrecht is tot uitdrukking
gekomen in de opbrengstprijs voor de Staat van de aandelen DSM bij de beursgang.
Was bij de beursgang het winstrecht beperkt, dan had dat mogelijk in een substantieel
lagere beurskoers en lagere Staatsopbrengst van de beursgang uitgemond.Op het gebied van het winstrecht loopt DSM geen risico, met dien verstande
dat dit recht gebaseerd is op de inkomsten van EBN uit hoofdevan
de deelnemingen die EBN voor de Staat houdt. Het bestaan van EBN zal in beginsel
zo lang duren als de Staat deelnemingen in de winning houdt en deze bij EBN
onderbrengt.In EBN zijn de deelnemingen van de Staat in winningsvergunningen en concessies
ondergebracht. Tot deze deelnemingen behoort tevens de betrokkenheid van EBN
in de handel, de behandeling, het transport en de opslag van gas. EBN is participant
in verschillende pijpleidingen offshore, in gasbehandelingsinstallaties zowel
offshore als onshore en in de gasopslagprojecten onshore. DSM heeft zich in
de beheersovereenkomst verplicht het beheer te voeren. Daartoe stelt het personeel
ter beschikking dat ten behoeve van EBN werkt, en wordt de directie van EBN
via een personele unie gevoerd door leden van de Raad van Bestuur van DSM.
Daarnaast verleent DSM diensten aan EBN op het gebied van treasury, zowel
korte termijn als lange termijn treasury-activiteiten, fiscale zaken, interne
accountantsdienst, administratieve organisatie, archivering, public relations
e.d.. Naast een vaste jaarlijkse vergoeding voor know how ad f 4 miljoen
is met het beheer van EBN anno 1999 een bedrag gemoeid van ca f 15 miljoen.De Minister van Economische Zaken heeft toegang tot alle bij EBN berustende
informatie en heeft de bevoegdheid om, wanneer hij dat uit overwegingen van
openbaar belang nodig vindt, aanwijzingen aan EBN te geven in het door EBN
gevoerde beleid met betrekking tot de winning, handel, transport, opslag en
behandeling van aardgas. Voorts behoeft de benoeming van een procuratiehouder
met de titel van directeur van EBN belast met de dagelijkse leiding van EBN,
de instemming van de Minister van Economische Zaken. Ook is er de mogelijkheid
dat een regeringsvertegenwoordiger wordt aangewezen die bevoegd is alle bestuursvergaderingen
bij te wonen en die toegang heeft tot alle boeken en bescheiden van EBN. Het
bestuur dient alle gewenste inlichtingen te verschaffen. Als het beheer naar
het oordeel van de Staat niet langer in overeenstemming zou zijn met de wijze
waarop het beheer uit een oogpunt van openbaar belang moet worden gevoerd,
kan de Staat in goed overleg met DSM uiteindelijk de beheersfunctie beëindigen
(zie hierover ook kamerstukken II 1988/89, 20 649, nr. 6, blz. 12). DSM
is dan gehouden de vereiste deskundigheid ter beschikking te houden tot een
behoorlijke oplossing gevonden is. Het eventueel ooit beëindigen van
het beheer door EBN is niet van invloed op de certificaatuitkering aan DSM.
Deze uitkering staat immers niet in verband met het beheer van DSM over EBN.
De uitvoering van de beheersovereenkomst is inmiddels twee maal geëvalueerd
door een extern gekwalificeerd bureau, laatstelijk in 1998. Evenals in 1993
is het oordeel van het evaluatierapport dat de uitvoering van de beheersovereenkomst
adequaat gebeurt. De gevraagde jaarverslagen van EBN over de afgelopen vijf
jaar zijn bij deze nota gevoegd.12.2. Ontwikkelingen in de gasmarktDe leden van de PvdA-fractie vroegen naar een visie op het aardgasbeleid
voor de lange termijn. Wat betreft de Nederlandse aardgasproductie blijft
het kleine-veldenbeleid uitgangspunt. Daarmee wordt een optimale benutting
van de Nederlandse bodemschatten gewaarborgd, ook op lange termijn. Het Nederlandse
aardgasverbruik staat in een geliberaliseerde markt in principe los van de
Nederlandse productie. Vrije klanten mogen immers ook gas uit het buitenland
inkopen en Nederlandse producenten mogen ook aan het buitenland leveren. Het
is de verantwoordelijkheid van de eindverbruiker om zelf te bepalen hoeveel
hij van welke energiedrager wenst in te kopen. Op het aanbodoverschot, waar
deze leden ook naar vroegen, ga ik hierna in mijn antwoord op de desbetreffende
vraag van de leden van de SGP-fractie in. De leden van de SGP-fractie vroegen een reactie op de analyse van Gasunie,
waarin er van uitgegaan wordt dat het huidige overaanbod naar verwachting
over enkele jaren verdwenen zal zijn. Daarna zou volgens Gasunie aanvoer van
gas uit nieuwe, verder weg gelegen aanvoergebieden de balans van vraag en
aanbod in evenwicht moeten houden, hetgeen een stijging van productie- en
transportkosten tot gevolg heeft. De leden van de SGP-fractie vroegen naar
de betekenis hiervan voor de kleinverbruikersgasprijs. Op dit moment verwachten
marktpartijen voor de eerst komende vijf jaar een aanbodoverschot. Het aanbod
uit Rusland en Noorwegen zal de komende jaren sterk toenemen, met de aanleg
van een aantal nieuwe pijpleidingen. De Noorse producenten willen het productieniveau
verhogen tot 60 miljard m3 gas per jaar (in 1995: 30 miljard m3) en op iets langere termijn is een productieniveau van 80 miljard
m3 haalbaar. Rusland zal snel de grootste aanbieder zijn in Europa,
waarbij rekening gehouden moet worden met een volume boven de 100 miljard
m3. Ook de aanleg van de Interconnector tussen het Verenigd Koninkrijk
en België heeft gezorgd voor extra aanbod. De eerst komende jaren komt
daardoor 8 à 15 miljard m3 gas per jaar extra beschikbaar.
De maximale capaciteit van de Interconnector bedraagt op termijn 20 miljard
m3 gas per jaar. Deze overcapaciteit heeft tot gevolg dat aanbod
op de markt komt dat niet vooraf gecontracteerd is. Dit biedt, samen met de
komst van nieuwe marktpartijen, de mogelijkheid voor (meer) korte termijn
contracten en wellicht voor een Europese spotmarkt. Er zijn geen signalen
dat het aanbod in West-Europa niet aan de vraag kan voldoen, ook niet na de
periode waarin nog overaanbod bestaat. Wat betreft een eventuele stijging
van de productieen transportkosten en het effect hiervan op de prijs voor
kleinverbruikers, merk ik op dat de internationale gasprijs wordt bepaald
door vraag/aanbodverhoudingen en op dit moment nog een sterke koppeling aan
de prijzen van olieproducten kent. Stijgende productie- en transportkosten
van gas hoeven daardoor geen direct effect op de eindverbruikersprijs te hebben.
Op termijn zal de internationale gasprijs meer worden bepaald door de internationale
gasconcurrentie.2.2.1. Waarom liberaliseren?De leden van de PvdA-fractie wilden meer weten over de gevolgen van het
wetsvoorstel voor de Staat en verschillende groepen afnemers. Deze leden vroegen
informatie over de te verwachten voordelen voor de Staat en het profijt voor
de kleinere en middelgrote bedrijven en de individuele burger. Zij vroegen
ook hoe omgegaan wordt met eventuele nadelige effecten. Ik merk naar aanleiding
hiervan het volgende op. Het beoogde effect van de voorgestelde Gaswet is
dat afnemers vrijheid van leverancierskeuze krijgen. Dat zal bestaande en
nieuwe energiebedrijven prikkelen de prijs-kwaliteitverhouding en de service
te verbeteren en daarmee klanten aan zich te binden. Verbetering van service
kan onder meer bestaan uit het aanbieden van nieuwe diensten en snellere en
adequatere behandeling van klachten. Nieuwe diensten zijn bij voorbeeld het
waarnemen van energieverbruik, cursussen en trainingen op het gebied van veiligheid
en energiebewustzijn en het stellen van rekeningen in braille of grote letter.
De verwachting is dat de gasprijzen door de marktontwikkelingen zullen dalen,
althans dat bedrijven gedwongen zullen worden diensten zo efficiënt mogelijk
aan te bieden. De liberalisering zal daarnaast een positieve invloed hebben
op de economische activiteiten van bedrijven in de gassector. Voor zover de
liberalisering leidt tot lagere afzetprijzen voor producenten en daardoor
tot een daling van de aardgasbaten, wordt dit naar mijn oordeel voldoende
gecompenseerd door de positieve betekenis van een prijsdaling voor eindverbruikers
in het algemeen en voor de concurrentiepositie van zakelijke verbruikers in het bijzonder. Op het effect van de liberalisering op de gasbaten
wordt dieper ingegaan in paragraaf 2.3.3.De leden van de PvdA-fractie riepen er toe op een nationaal off-shore
overleg te starten om draagvlak te creëren voor het mijnbouwklimaat in
relatie tot een verantwoord natuur- en milieubeleid. Door FNV-bondgenoten
is het voorstel gedaan voor een groen nationaal offshore overleg; hiermee
wordt bedoeld een overlegorgaan van regering, werkgevers-, werknemers-organisaties
en natuur/milieu-organisaties. Ik ben van mening dat er geen behoefte bestaat
aan een nieuw op te richten adviesorgaan. Dit is ook in strijd met het kabinetsbeleid
om terughoudend te zijn met het instellen van sectorale adviesorganen. Wel
is het goed zonodig met de genoemde organisaties afzonderlijk of gezamenlijk
overleg te voeren, zoals begin 1999 is gebeurd. Het initiatief voor een dergelijk
overleg kan van de overheid of van genoemde organisaties uitgaan.2.3. Effecten van liberalisering2.3.1. Prijzen van gas voor eindverbruikersDe leden van diverse fracties vroegen of de effecten van liberalisering
voor de (eind-) afnemers positief zijn. Zij kunnen pas instemmen met liberalisering
als duidelijkheid bestaat over de consumentenvoordelen. In het navolgende
ga ik in op de effecten van de liberalisering.Beoogde effectenDe liberalisering van de gasmarkt heeft tot doel keuzevrijheid voor afnemers,
aanbod van nieuwe diensten, serviceverbetering, zo laag mogelijke prijzen
en een verhoging van de maatschappelijke welvaart. Keuzevrijheid voor de consument
staat centraal in het marktwerkingsbeleid. Als gevolg hiervan zullen aanbieders
in onderlinge concurrentie actief moeten inspelen op de wensen van de verschillende
verbruikersgroepen; aanbieders die daar minder goed in slagen zullen marktaandeel
verliezen.Effecten in de overgangsperiodeDe leden van de PvdA-fractie vroegen in hoeverre de behaalde efficiëntievoordelen
in de keten van productie tot aflevering ook worden doorgegeven aan de beschermde
afnemers. Deze leden wilden weten in hoeverre langlopende contracten van energiebedrijven
met Gasunie de marktwerking belemmeren, en daarmee ook de mogelijkheid om
voordelen van liberalisering zo snel mogelijk ten goede te laten komen aan
de eindafnemers. Ik merk daarover op dat afnemers optimaal van de liberalisering
kunnen profiteren wanneer zij vrijheid van leverancierskeuze hebben. Het wetsvoorstel
voorziet erin dat afnemers die voorlopig nog niet die vrijheid hebben, toch
kunnen profiteren van door de energiebedrijven behaalde efficiëntiewinsten.
Leveranciers van beschermde afnemers moeten voor de activiteiten ten behoeve
van deze afnemers en vrije afnemers een afzonderlijke boekhouding voeren.
Met behulp daarvan wordt erop toegezien dat kosten van levering aan vrije
afnemers niet worden doorberekend aan beschermde afnemers. Bovendien is in
de overgangsperiode voorzien in de mogelijkheid de efficiëntiewinsten,
die bedrijven boeken in de concurrentieslag, door middel van een korting door
te geven aan beschermde afnemers. Dit komt tot uitdrukking in de leveringstarieven
die de Minister van Economische Zaken vaststelt voor beschermde afnemers.
Daarnaast zal een eventuele daling van de gasprijs op de internationale markt,
voor zover die leidt tot een wijziging van de inkoopprijs, doorberekend moeten
worden in het tarief voor beschermde afnemers. Het bestaan van langlopende
contracten staat een aanpassing van de inkoopprijs niet in de weg. Effecten in volledig geopende marktDe leden van de PvdA-fractie vroegen waaruit een verbetering van dienstverlening
aan de klant kan bestaan. Zij wilden ook weten of onderzoek is gedaan naar
de behoeften van afnemers en of de Kamer eventuele resultaten daarvan toegezonden
kan krijgen. De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen welke voor- en
nadelen consumenten kunnen verwachten van de liberalisering van de gasmarkt.
Daarnaast vroegen deze leden in hoeverre vrije klanten goedkoper uit zullen
zijn doordat zij buiten de Gasunie om gas kunnen afnemen. Ook wilden deze
leden een reactie op de analyse van Gasunie, zoals die is verwoord in een
brief van 15 september 1999 aan de Vaste Commissie voor Economische Zaken
van de Tweede Kamer. In de bedoelde analyse geeft Gasunie aan dat het overaanbod
naar verwachting binnen enkele jaren zal verdwijnen, waarna aanvoer van gas
uit nieuwe, ver weg gelegen aanvoergebieden de balans van vraag en aanbod
in evenwicht zal moeten houden. Gasunie veronderstelt dat de productie- en
transportkosten van dit gas in de toekomst een stijgende tendens zullen vertonen.
De leden van de SP-fractie vroegen een reactie op de brief van de Consumentenbond
en met name op de stelling dat de vraagzijde van de markt weinig voordelen
kan verwachten van de liberalisering zolang het aanbod oligopolistisch van
karakter blijft. Ook vroegen deze leden in hoeverre de regering aanleiding
ziet de voorstellen voor de Gaswet te wijzigen, nu naar hun mening buiten
het parlement de weerzin tegen liberalisering groeit. In antwoord op deze
vragen merk ik op dat in een geliberaliseerde markt consumenten meer keuzevrijheid
hebben en er meer klantgerichte differentiatie zal zijn in de dienstverlening
aan die consument. Wensen van consumenten lopen uiteen. Naast de prijs zullen
ook factoren als service en andere kwaliteitsaspecten een rol spelen. Daarnaast
zal het belang van energiediensten toenemen, bijvoorbeeld in de vorm van geavanceerde
beheers- en servicepakketten, waarbij de klant alleen energie contracteert,
onafhankelijk van de energiedrager. Een nieuwe aanbieder in het Verenigd Koninkrijk
biedt bijvoorbeeld voor huishoudens de volgende diensten aan:• verschillende betalingssystemen: prepay, maandelijkse automatische
afschrijving, rekening achteraf;• bescherming tegen automatische betaling van de rekening wanneer
er geen gas afgenomen wordt;• speciale diensten zoals braille en grote-letter-rekening.Voor bedrijven is het dienstenpakket dat de nieuwe aanbieder verzorgt
nog breder:• advies- en informatieservice voor technische vragen rondom milieu,
nieuwbouw, energiebesparing en afvalmanagement;• informatieservice over verbruiksprofiel: gedetailleerde informatie
over het verbruiksprofiel – grafisch gepresenteerd – om verbruikspatronen
te herkennen, problemen te signaleren en maatregelen te nemen;• waarnemen van energieverbruik op een specifieke locatie binnen
de onderneming: meten van het verbruik van elektriciteit, gas, stoom en warmte
op een specifieke locatie om verbruik, inefficiënties, lekkages of piekverbruik
te meten;• energiemanagement audit en haalbaarheidsstudies: inzicht in het
totale energieverbruik en suggesties voor mogelijk verbeteringen ervan;• dataservices voor elektriciteit: markt- en prijsinformatie over
de elektriciteitsmarkt;• cursussen en trainingen op het gebied van energiewetgeving, gezondheid
en veiligheid, regulering op gebied van bedrading, energiebewustzijn en energiemanagement.Naast de klantgerichte differentiatie en verbetering van service en dienstverlening
zal de liberalisering kunnen leiden tot een grotere kostenefficiëntie
en druk op distributiemarges. Dit zal een zo laag mogelijke prijs tot gevolg
hebben voor de verschillende afnemersgroepen. Ik ben dan ook van oordeel dat
de vraagzijde van de markt grote voordelen kan verwachten van de liberalisering.
De ervaringen in de landen waar de gasmarkt reeds is geliberaliseerd (Verenigd
Koninkrijk, de Verenigde Staten (VS) en Canada) laten dat ook zien. Ik zie
dan ook geen aanleiding om, zoals de leden van de SP-fractie voorstelden,
het wetsvoorstel te wijzigen en in ieder geval de infrastructuur in handen
van de overheid te leggen.Wat betreft onderzoek naar wensen van de afnemers ten aanzien van de dienstverlening
meld ik het volgende. EnergieNed, de branchevereniging van de energiebedrijven,
doet jaarlijks imago-onderzoek en onderzoek naar trends in het aardgasgebruik
van kleinverbruikers. In verband met de marketinggevoeligheid en de commerciële
betekenis daarvan, verrichten bedrijven zelf marktonderzoek. Via de verbruikersraden
van energiebedrijven kunnen klanten hier zicht op houden. Deze raden hebben
ook de mogelijkheid advies uit te brengen aan de energiebedrijven.Daarnaast heeft de Consumentenbond onlangs afspraken gemaakt met EnergieNed
over het ontwikkelen van een kwaliteitsmeter waarin minimale eisen voor service
zijn opgenomen. De overheid subsidieert onderzoek naar consumentengedrag op
het gebied van energiebesparing, zoals het Novem-onderzoeksprogramma Gamma
dat eind 1999 wordt afgerond.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de regering het experiment van
een energiebedrijf met Super De Boer beoordeelt, of dit resulteert in prijsverlaging
voor de consument en of de regering het verloop van dit experiment volgt.
Ik sta positief ten opzichte van dit initiatief. Het biedt o.a. een mogelijkheid
de prijzen alvast te beïnvloeden. Bovendien past het in de systematiek
van het wetsvoorstel. Ik zal de ontwikkelingen met belangstelling volgen.Commentaren op verwachte effecten voor kleinverbruikersDe leden van de PvdA-fractie vroegen een reactie op de commentaren van
Compass Energie, de Consumentenbond en MKB-Nederland. De kanttekeningen die
in genoemde brieven zijn verwoord ten aanzien van het wetsvoorstel en de reactie
van VEMW, zijn voor mij aanleiding geweest nog eens goed te kijken naar het
instrumentarium in de wet dat betrekking heeft op de toegang tot gastransportvoorzieningen.
Dit heeft geresulteerd in een aantal wijzigingsvoorstellen. Voor een inhoudelijke
beschrijving daarvan verwijs ik naar paragraaf 5.1. De reacties hebben
mij bovendien aanleiding gegeven mogelijkheden voor versnelling van de marktopening
te onderzoeken.Productiekosten kleine velden in relatie tot marktwaardeDe leden van de fracties van RPF en GPV leiden uit de memorie van toelichting
af dat de gasprijs voor een niet onbelangrijk deel wordt bepaald door de exploitatiekosten
van de kleine velden. Zij vroegen dan ook of dit er toe zal leiden dat vooral
gebonden klanten voor het benutten van de kleine velden opdraaien. De leden
van fracties van RPF en GPV vroegen een nadere onderbouwing van de stelling
dat de productiekosten van de kleine velden relatief laag zijn en van de relevantie
van die stelling. Naar aanleiding hiervan merk ik op dat de gasprijs momenteel
tot stand komt op basis van het marktwaardeprincipe. Dat wil zeggen dat de
prijs van alternatieve energiebronnen op de desbetreffende deelmarkt (met
name huisbrandolie of stookolie) maatgevend is voor de prijs van aardgas.
Het marktwaardeprincipe wordt momenteel in heel Europa gehanteerd voor de
prijsvorming. Gasunie ontvangt die prijs. Gasunie draagt de opbrengst uit
de verkoop van gas af aan de producent waarvan Gasunie het gas heeft afgenomen,
onder aftrek van een marge. Deze marge is een vergoeding voor onder andere
de kosten voor transport, het aanpassen van de kwaliteit van
het gas aan de marktvraag en het aanpassen van de bedrijfstijd. Gasunie maakt
een kleine vaste winst en de toegevoegde waarde komt ten goede aan de producenten.
Met de liberalisering zal het begrip marktwaarde naar verwachting geleidelijk
aan een andere invulling krijgen. De prijs zal op basis van ontwikkelingen
op de internationale gasmarkt tot stand komen. Deze prijs moet worden afgezet
tegen de productiekosten om te kunnen beoordelen of deze laag zijn. In onderstaande
tabel1 heb ik een overzicht opgenomen van de
gemiddelde productiekosten van aardgas uit diverse velden. Gasveld/land van
herkomstGemiddelde productiekosten
per 1000 m3 in guldens Kleine velden: – on shore+/– 40– off shore+/– 65 Noorwegen
(East Sleipner)73,3 Algerije (LNG Montoir)33,3 Rusland (Yamal)50,0 Noorwegen (West Sleipner)146,7 Verenigd
Koninkrijk50,7Vergeleken met de andere gasvelden, zijn de productiekosten van de kleine
velden naar verhouding niet hoog. Daar komt bij dat de kleine velden relatief
dicht bij de Nederlandse eindverbruiker zijn gesitueerd, waardoor ook de transportkosten
daarvoor lager zijn dan voor gas uit Rusland of Noorwegen.Effecten op de gasprijs in internationaal perspectiefDe leden van de SP-fractie merkten op dat uit het prijzenoverzicht op
blz. 6 van de memorie van toelichting blijkt dat de gasprijs voor de industrie
in Nederland in 1997 op hetzelfde niveau lag als in de VS, terwijl in 1985
de gasprijs voor de industrie in de VS twee cent lager lag dan in Nederland.
Het was de leden van de SP-fractie daarom niet duidelijk waarom de regering
de conclusie trekt dat het prijsverschil met name voor de industrie is toegenomen
sinds de liberalisering in de VS. Ik merk daarover op dat deze conclusie tot
stand is gekomen op basis van de ontwikkeling in het prijsniveau en niet op
basis van het vergelijken van de prijzen tussen de verschillende landen. De
cijfers zijn namelijk niet volledig vergelijkbaar, gezien de verschillende
omstandigheden. Hierbij kan gedacht worden aan verschillen in het heffingen-
en belastingregime, verschillen in het aantal producenten en in de ontwikkelings-
en transportkosten. Wat betreft het prijsverloop in de VS kan gesteld worden
dat een duidelijke daling waarneembaar is sinds het begin van de liberalisering.
Overigens liggen de prijzen voor de industrie in Nederland lager dan in andere
landen in continentaal Europa. Er zal zich naar verwachting een neerwaartse
prijsdruk voordoen, maar er is in Nederland dus minder ruimte voor prijsverlaging.Tevens vroegen de leden van de SP-fractie wat de verklaring zou zijn voor
het feit dat de gasprijzen voor huishoudens in Nederland in de periode 1985–1997
sneller zijn gestegen dan in België, Duitsland en Frankrijk. De prijs
wordt ten eerste bepaald door de internationale gasprijs en ten tweede door
de prijs die wordt berekend voor transport en andere diensten en de marges
die daar gerealiseerd worden op basis van concurrentie.De internationale gasprijs wordt enerzijds bepaald door de dollarkoers
en de olieprijs en anderzijds door ontwikkelingen in de markt. Deze factoren
zijn in hoge mate exogeen. Gezien het feit dat de internationale gasprijs
dus een autonome factor is, moeten de prijsverschillen tussen de verschillende
landen in Europa dan ook verklaard worden als gevolg van prijsverschillen
voor transport en andere diensten en de marges die daar gerealiseerd worden.
Overigens liggen de prijzen voor de kleinverbruikers in Nederland
(exclusief heffingen), evenals voor de industrie, lager dan de prijzen in
de andere landen in continentaal Europa. Een mogelijke verklaring voor de
snellere stijging van de gasprijzen voor huishoudens zou dan ook gelegen kunnen
zijn in het feit dat in deze andere landen de prijs voor transport en andere
diensten en de gerealiseerde marges terug zijn gebracht.2.3.2. Concurrentiepositie van de gassectorDe leden van de PvdA-fractie vroegen in hoeverre een meer dan administratieve
splitsing in een transport- en handelspoot, Gasunie in een nadeliger internationale
concurrentiepositie zal brengen. Een meer dan administratieve scheiding zou
Gasunie in een ongunstige concurrentiepositie kunnen brengen. Schaalen synergievoordelen
zouden verminderen waarvan klanten en leveranciers nadelen zouden ondervinden.
Deze voordelen zijn vereist voor het blijven uitvoeren van het succesvolle
kleine-veldenbeleid. De integratie van de functies inkoopplanning, transport
en verkoop is wezenlijk om het gas uitkleine velden te kunnen innemen en afzetten.
Bovendien zijn de spelers op de continentale gasmarkt waar Gasunie mee handelt
en concurreert niet verplicht verder te gaan dan boekhoudkundige scheiding
ten behoeve van een effectief toezicht, deels omdat ze van buiten de EU komen,
deels omdat de wetgever daarvoor kiest. Dat betekent dat Gasunie bij een verdergaande
splitsing meer informatie zou moeten verschaffen en openbaar zou moeten maken
dan haar concurrenten, waardoor die een beter inzicht in de positie van Gasunie
kunnen verwerven dan Gasunie in hun positie. Gasunie is zich overigens bewust
van de noodzaak om niet alleen de boekhouding maar ook de organisatie aan
te passen aan de eisen die het wetsvoorstel stelt. Zo zal Gasunie in de organisatie
op informatiegebied een beveiliging aanbrengen tussen enerzijds de afdelingen
die werkzaam zijn op het gebied van in- en verkoop van gas en anderzijds de
afdeling die dienstverlening aan derden verzorgt, zoals transport van gas
naar klanten die bij andere leveranciers dan Gasunie hebben ingekocht. Deze
beveiliging zal voorkomen dat eerst genoemde afdelingen inzicht hebben in
de informatie die in verband met dienstverlening ten behoeve van derden binnen
Gasunie beschikbaar is. De kwaliteit van de informatiebeveiliging zal regelmatig
door externe auditors beoordeeld worden.2.3.3. Mijnbouwklimaat en gasbatenFinanciële gevolgen van liberalisering voor de gasbatenDe leden van alle fracties vroegen naar de financiële gevolgen van
de liberalisering en de Gaswet. Zij misten een duidelijk beeld van de financiële
consequenties van de liberalisering van de gasmarkt. Zij waren dan ook verheugd
met het rapport van de Algemene Rekenkamer, die onderzoek heeft uitgevoerd
naar de aardgasbaten. Om iets te kunnen zeggen over de te verwachten financiële
gevolgen, acht ik het noodzakelijk stil te staan bij de factoren die bepalend
zijn voor de bepaling van de aardgasbaten en de grote onzekerheden waaraan
toekomstige batenberekeningen onderhevig zijn. De moeilijkheid tot kwantitatieve
uitspraken te komen blijkt ook uit het onderzoek dat in mijn opdracht is gedaan
door het Centrum voor Schone Technologie en Milieu en uit het onderzoek van
de Algemene Rekenkamer. De uitkomsten van deze onderzoeken zal ik in het onderstaande
aan de orde stellen.Factoren die van invloed zijn op gasprijzen en gasbatenPrijs en productievolume van gas worden in hoge mate bepaald door de vraag-
en aanbodontwikkelingen op de relevante markt en door de olieprijs, de dollarkoers
en andere internationale marktontwikkelingen. Deze factoren zijn exogeen en
worden niet beïnvloed door de Gaswet. Een voorbeeld van
een belangrijke marktontwikkeling is de in 1998 in gebruik gekomen Interconnector
tussen Bacton in Engeland en Zeebrugge in België, waardoor voor het eerst
Brits gas op het Europees vasteland verkocht werd.De hoogte van de aardgasbaten wordt bepaald door het volume van de Nederlandse
productie en de prijs van gas. De Nederlandse productie wordt verkocht op
de binnenlandse en buitenlandse markt. Zoals uiteengezet in het Energierapport
bedraagt de (verwachte) productie voor de komende jaren circa 80 miljard m3 gas per jaar. De Gaswet beïnvloedt dus niet het productievolume.
De prijzen voor de export en de grote Nederlandse grootverbruikers, verbruikers
die het gas niet afnemen van de distributiemaatschappijen maar rechtstreeks
van Gasunie of andere leveranciers, worden zowel conjunctureel als structureel
bepaald door de internationale marktverhoudingen, welke niet door de Gaswet
zullen worden beïnvloed.Een langzamer tempo van de liberalisering van de kleinverbruikers zal
leiden tot hooguit een tijdelijk batenvoordeel voor de Staat. Daar staat echter
een groter nadeel van de eindverbruikers tegenover, aangezien dat nadeel gelijk
is aan het totale voordeel voor de Staat, producenten en distributiebedrijven.
Het bateneffect als gevolg van de liberalisering valt overigens in het niet
bij de batenschommelingen op grond van ontwikkelingen in olieprijzen waarvan
de totale gasbaten sterk afhankelijk zijn, zoals het volgende voorbeeld illustreert.
In de Miljoenennota 1999 (opgesteld in september 1998) werd voor 2000 een
totaal geraamd van f 5,8 miljard. In de recente Miljoenennota wordt f 7,0
miljard geraamd vanwege de gestegen olieprijzen. Indien het niveau van de
laatste maanden van circa US$ 22 zal aanhouden, kan dit verder oplopen tot
f 8 miljard. De gasprijs zal weliswaar in toenemende mate door de internationale
marktverhoudingen worden bepaald, maar de koppeling met de olieprijs zal voorlopig
nog een rol blijven spelen (de invloed daarvan wordt naar verwachting geleidelijk
minder groot).In de Miljoenennota 2000 wordt uitgegaan van de volgende veronderstellingen:  20002001200220032004Olieprijs
US$/vat18,014,514,014,014,0Op basis daarvan zijn de volgende ramingen opgesteld in miljarden guldens:  20002001200220032004Kas7,07,05,65,45,5De laatste maanden is de olieprijs aanzienlijk hoger dan US$ 20 per vat.
Als wordt uitgegaan van een gemiddelde van US$ 20 per vat voor alle jaren
ontstaan aanzienlijke meevallers. In 2000 circa f 0,5 miljard, in 2001
ongeveer f 1,5 miljard en voor de daaropvolgende jaren jaarlijks f 3,0
miljard.Onderzoek Centrum voor Schone Technologie en MilieuDoor het Centrum voor Schone Technologie en Milieu is onderzoek gedaan
naar de mogelijkheden van meer marktwerking op de binnenlandse gasmarkt en
naar de maatschappelijke welvaartseffecten daarvan. De resultaten van deze
studie zijn gepubliceerd in het in februari 1998 uitgebrachte rapport «Marktwerking
in de gasmarkt». Hierbij zijn ook de effecten op de aardgasbaten onderzocht.
De onderzoekers geven hierbij aan dat de berekeningen tentatief zijn en geen
aanspraak kunnen maken op een hoge mate van zekerheid. Er zijn tot op heden
geen (wiskundige) modellen die naast verschillende marktscenario's
ook institutionele scenario's formaliseren. Het rapport geeft aan dat door
de liberalisering de inkoopkosten van gas voor de gasdistributiebedrijven
kunnen dalen met 1 tot 3 ct/m3. Hierdoor zouden de inkomsten van
Gasunie met f 280 tot f 830 miljoen per jaar dalen. Dit gaat ten
laste van de aardgasbaten in de bandbreedte van f 224 tot f 670
miljoen en ten laste van de producenten van Nederlands aardgas in de bandbreedte
van f 56 tot f 160 miljoen. Bij een toenemende concurrentie zullen
de distributiebedrijven de lagere inkoopkosten doorgeven aan de eindverbruiker.
Indien de prijsverlaging volledig wordt doorgegeven aan de eindverbruiker
dan leidt dit tot een voordeel van f 280 tot f 830 miljoen bij de
eindverbruikers. Distributiebedrijven leveren op dit moment uitsluitend aan
Nederlandse eindverbruikers, overwegend kleinverbruikers. Een prijsverlaging
van aardgas bij distributiebedrijven leidt dus tot een herverdeling van middelen
binnen Nederland. Tegenover de derving aan opbrengsten van de overheid, distributiebedrijven
en productiemaatschappijen staat het voordeel van de eindverbruiker, zowel
de consument als de kleinere grootverbruiker. Deze laatste groep omvat vooral
bedrijven en voor hen betekent een prijsverlaging een verbetering van de internationale
concurrentiepositie.Onderzoek Algemene RekenkamerDoor de Algemene Rekenkamer is voor de mutatie van de aardgasbaten een
bandbreedte aangegeven van min f 2,2 miljard tot plus f 2,8 miljard.
De Algemene Rekenkamer is bij de berekening hiervan uitgegaan van zowel prijs-
als volumemutaties, welke in hoge mate exogeen zijn ingevoerd en niet aanwijsbaar
het gevolg van liberalisering dan wel van de voorgestelde Gaswet zijn. Bovendien
beperkt de Algemene Rekenkamer zich tot de gasbaten van de overheid en is
geen rekening gehouden met het feit dat prijsmutaties leiden tot voor- of
nadelen bij de eindverbruiker. De genoemde mutatie van de aardgasbaten is
derhalve gebaseerd op een aantal onzekere aannamen, geeft een zeer beperkt
beeld van de effecten van liberalisering en is slechts voor een klein deel
toe te schrijven aan keuzen in het wetsvoorstel.Effecten voor de voeding van het Fonds Economische StructuurversterkingNaast de financiële gevolgen van de liberalisering en de Gaswet,
vroegen zowel de leden van de D66-fractie als ook de leden van de fracties
van SGP, RPF en GPV, naar de gevolgen van een daling in de aardgasbaten voor
het Fonds Economische Structuurversterking (FES). Een daling van de aardgasbaten
heeft gevolgen voor de voeding van het FES. Als uitgegaan wordt van de bandbreedte
van f 224 tot f 670 miljoen per jaar, dan dalen de FES inkomsten
met f 62 tot f 185 miljoen. Immers circa 2/3 van de aangegeven derving
bestaat uit Niet Belasting Middelen en 1/3 uit vennootschapsbelasting; 41,5%
van de Niet Belasting Middelen is conform het nieuwe FES wetsvoorstel bestemd
als voeding voor het FES. Dit betekent dat bij hogere of lagere gasbaten de
voeding van het FES dienovereenkomstig zal wijzigen. Aangezien de voeding
van het FES leidend is voor de uitgaven die vanuit het FES worden gedaan,
kan een daling van de gasbaten leiden tot een daling van de uitgaven verricht
vanuit het FES.Bandbreedte batendalingDe leden van de PvdA-fractie fractie meenden dat de standpunten met betrekking
tot aardgasbaten zoals verwoord in enerzijds de Gaswet en anderzijds de Mijnbouwwet
strijdig zijn. De leden van de SP-fractie wilden weten wat de bandbreedte
van de batendaling is op korte en middellange termijn. Naar aanleiding van
deze vragen merk ik op dat de toelichtende stukken bij dit wetsvoorstel en
bij het voorstel voor een Mijnbouwwet niet goed met elkaar sporen.
In de nota naar aanleiding van het verslag bij het voorstel voor Mijnbouwwet
werd het accent vooral op de korte termijn gelegd. Daar werd gesteld dat de
gasprijs voor de producent niet wezenlijk zal veranderen en het mijnbouwklimaat
evenmin. Deze uitspraak is gebaseerd op de veronderstelling dat de vraag-
en aanbodverhoudingen en de koppeling aan de olieprijs gehandhaafd blijven.
Evenwel moet rekening worden gehouden met het feit dat de gasprijs in toenemende
mate internationaal zal worden bepaald. Wat betreft de bandbreedte van de
batendaling merk ik het volgende op. In het rapport «Marktwerking in
de gasmarkt» is aangegeven dat zich mogelijk een batendaling van f 224
miljoen tot f 670 miljoen per jaar kan voordoen. Deze batenderving is
het gevolg van een prijsverlaging die verondersteld wordt als gevolg van de
liberalisering. Bedacht dient echter te worden dat een olieprijsverlaging
een zelfde effect zou hebben.Gasbaten- en afdrachtenstelselDe leden van de fractie van GroenLinks vroegen om in te gaan op verschillende
opties voor de herziening van het batenstelsel. De leden van de SGP-fractie
vroegen of de regering een nadere reactie wil geven op de suggestie van de
Algemene Rekenkamer om de (financiële) gevolgen van de liberalisering
zichtbaar te maken en eventueel het huidige aardgasbatenstelsel te heroverwegen.
Een batendaling is geen reden tot een volledige heroverweging van het batenstelsel
om de inkomsten van de overheid veilig te stellen. De aardgasbaten blijven
geïnd worden bij de producenten van Nederlands aardgas op basis van de
soevereiniteit van de staat van de bodemschatten. In het kader van het voorstel
voor een Mijnbouwwet zal gericht op het belang van de exploratieactiviteiten
in worden gegaan. Eindverbruikersheffingen die door de Algemene Rekenkamer
zijn voorgesteld, zoals de brandstoffenbelasting, REB en BTW, liggen op het
verbruik van gas in Nederland ongeacht de herkomst ervan en zijn in dit verband
dus niet relevant.De leden van de fracties van D66 en van GroenLinks vroegen een reactie
op de suggestie van de Algemene Rekenkamer om, voorafgaand aan de behandeling
van Gaswet en Mijnbouwwet, te onderzoeken wat de financiële gevolgen
voor de Rijksbegroting zijn van verschillende beleidsopties. Bij het aanpassen
van het afdrachtenstelsel zoals voorgesteld in de Mijnbouwwet is aangegeven
wat de financiële gevolgen van die aanpassing zijn voor de Rijksbegroting.
De jaarlijkse derving is geschat op een bedrag in de orde van grootte van
f 10 miljoen per jaar. Bij het ontwikkelen van beleidsopties in het kader
van het voorstel voor een Mijnbouwwet is in zoverre derhalve rekening gehouden
met de gevolgen voor de Rijksbegroting. Het indiceren van de gevolgen van
verschillende beleidsopties voor de Rijksbegroting in het kader van dit wetsvoorstel
is aanzienlijk gecompliceerder, omdat het uiteindelijk veel meer en vergaand
afhankelijk is van autonome marktontwikkelingen en veel minder van beleidsopties
als zodanig.De leden van de fracties van SP, de RPF en GPV wilden weten hoe de derving
aan inkomsten wordt opgevangen. De verwachte ontwikkeling is verwerkt in de
Rijksbegroting en de meerjarenraming. Binnen het kader van de Rijksbegroting
wordt op basis van de totale verwachte inkomsten en uitgaven een afweging
gemaakt over bezuinigingen of ombuigingen. Specifieke maatregelen in verband
met de liberalisering van de gasmarkt worden daarom niet voorzien.De leden van de SP-fractie vroegen verder of gekozen wordt voor vergroting
van export van aardgas tegen dumpprijzen. Zoals aangegeven, wordt uitgegaan
van een Nederlandse productie van circa 80 miljard m3 gas per jaar,
ongeacht of dit op de binnenlandse of op de buitenlandse mark
wordt verkocht. Het Nederlandse gas wordt niet gedumpt in het buitenland.
De verkoop op basis van de internationale gasprijs moet uiteraard wel commercieel
aantrekkelijk zijn.Relatie Mijnbouwwet en kleine veldenbeleidDe leden van de fracties van CDA en VVD vroegen om een duidelijke visie
op de samenhang tussen de ontwikkeling van de gasreserves en het beheer van
de bodemschatten en de wijziging van de structuur van de gasmarkt. Naar aanleiding
hiervan merk ik op dat de structuur van de Nederlandse gasvoorziening tot
op heden vooral is bepaald door de vondst van het Groningenveld. Deze structuur
is destijds neergelegd in de «nota De Pous» (kamerstukken II 1961/62,
6767, nr. 1) en is vertaald in overeenkomsten en afspraken tussen diverse
partijen, waaronder de toenmalige Staatsmijnen. Eén van de elementen
in deze overeenkomsten is dat Gasunie voor de onderlinge afstemming van de
winning en de afzet van Nederlands gas zorgt. Hierdoor kon de productie uit
kleine voorkomens goed worden ingepast in de totale productie (kleine-veldenbeleid).
Deze aanpak heeft gezorgd voor een goede nationaal-economische benutting van
de bodemschatten.Voor een goed beheer van de bodemschatten en een goed mijnbouwklimaat
zal ook in een geliberaliseerde markt het kleine-veldenbeleid in stand moeten
blijven. Liberalisering zou kunnen leiden tot grotere onzekerheid en dus tot
voorzichtigheid bij exploratie en winning. Een dergelijke terughoudendheid
van producenten zou ook effecten hebben op de welvaart: de economische activiteit
en de bijbehorende werkgelegenheid zouden terug lopen, de gasreservepositie
zou worden aangetast en tenslotte zou er – ook op de langere termijn –
sprake zijn van een inkomstenderving voor de Staat.Naar aanleiding van de constatering dat het kleine-veldenbeleid en daarmee
het strategisch voorraadbeheer bij een verregaande liberalisering onder druk
komen te staan vroegen de leden van de SP-fractie over welke middelen de regering
beschikt, indien het wetsvoorstel wordt aangenomen, om de teloorgang van het
kleine veldenbeleid te voorkomen. Deze leden vroegen tevens of het denkbaar
is dat de kosten van het kleine velden beleid eenzijdig terechtkomen bij de
gebonden klanten, omdat de grote klanten buiten de Gasunie om gas gaan betrekken.
De nota van wijziging bevat een regeling van de taken die Gasunie vervult
in het kader van het kleine-velden- en depletiebeleid en van het overheidstoezicht
terzake. In de toelichting bij de nota van wijziging zijn de vraagstukken
die de leden van de SP-fractie aan de orde stellen uitvoerig behandeld. Overigens
zal het kleine-veldenbeleid niet veranderen. Dit beleid wordt bestendigd en
wettelijk verankerd. Het beleid kent geen «kosten» in de formulering
als hiervoor beschreven. De vergoeding voor gas uit kleine velden afgenomen
door Gasunie is marktconform. Kern van voornoemde regeling is de uiteindelijke
en definitieve verantwoordelijkheid van de overheid voor het voorraadbeheer
en het reservebeleid van Nederlandse gasvoorkomens. De overheid ziet in dit
kader toe op optimale productie, depletie en voorraadontwikkeling en op ontwikkelingen
ten aanzien van de voorzieningszekerheid.2.3.4. Voorzieningszekerheid en milieuDe leden van de PvdA-fractie vroegen wat er verandert in de voorzieningszekerheid
door de liberalisering van de gasmarkt en wat er precies losgelaten wordt
in de bestaande structuur van de gasvoorziening. Tot nu toe wordt de voorzieningszekerheid
gegarandeerd doordat vrijwel 100% van de Nederlandse gasvraag door Gasunie
wordt gedekt, doordat vrijwel 100% van de Nederlandse gasreserves door Gasunie
wordt ingekocht en doordat in het Plan van Gasafzet geregeld wordt dat over
een planperiode van 25 jaar de Nederlandse gasbehoefte gedekt
kan worden uit de voorraden die aan Gasunie ter beschikking staan. In een
geliberaliseerde markt kan en zal niet langer van Gasunie worden verlangd
dat ze voor 25 jaar Nederlandse vraag gas in voorraad heeft, omdat er geen
enkele zekerheid bestaat dat de vrije eindverbruikers ook daadwerkelijk bij
Gasunie zullen afnemen. In het Energierapport is uitgebreid op dit onderwerp
ingegaan.De leden van de PvdA-fractie vroegen te preciseren waarom het bestaande
beleid met betrekking tot de kleine velden bij een vergaande liberalisering
van de gasmarkt onder druk komt te staan. Ook vroegen zij of dit beleid een
reden is voor de instandhouding van de fundamenten van de Nederlandse aardgasmarkt.
In reactie op de vraag van deze leden verwijs naar de aanvullende regeling
met betrekking tot de kleine velden in de nota van wijziging. In de toelichting
op de nota van wijziging is aangegeven dat met name de zekerheid dat het geproduceerde
gas tegen marktconforme prijzen door Gasunie wordt ingekocht, van groot belang
is voor de bereidheid van producenten te blijven investeren in de kleine velden.
Daarin is ook uitgebreid ingegaan op de structuur van de gasmarkt en de toekomst
van het kleine veldenbeleid.2.3.5. EvaluatieDe leden van de PvdA-fractie waren van mening dat reeds nu de criteria
en doelstellingen aan de hand waarvan de evaluatie van de Gaswet zal plaatsvinden
duidelijk moeten worden vastgelegd. Deze leden noemden daarbij in het bijzonder
de gevolgen van de Gaswet voor de verantwoordelijkheidsverdeling tussen markt
en overheid, voor de beschermde afnemers, voor energiebesparing, voor de verspreiding
van duurzame energie en voor de Staatskas. In het algemeen stelt deze fractie
dat de vraag zou moeten zijn wat de bijdrage is van het wetsvoorstel aan een
schone, betaalbare en betrouwbare energievoorziening. De criteria en doelstellingen
zijn in grote lijn al duidelijk vastgelegd in het wetsvoorstel. De effectiviteit
van de gekozen vorm van toegang, de gevolgen van de liberalisering voor de
voorzieningszekerheid, de gasprijzen, het milieu en de snelheid van het liberaliseringsproces,
ook in andere lidstaten, zullen in de evaluatie beoordeeld worden. In deze
evaluatie zal ook worden ingegaan op de wijze waarop de Gaswet een bijdrage
levert aan de doelstelling van schone, betaalbare en betrouwbare energie.
De gevolgen voor de Staatskas is een onderwerp dat eveneens aan bod zal komen
in de evaluatie.Hoofdstuk 3. Richtlijn interne gasmarktDe leden van verschillende fracties plaatsten kanttekeningen bij de omvang
van de marktopening waarvoor in het onderhavige wetsvoorstel is gekozen. De
leden van de fracties van PvdA en SGP vroegen, mede naar aanleiding van het
rapport van de Algemene Rekenkamer over gasbaten, waarom ervoor is gekozen
de markt verder te openen dan op grond van de richtlijn noodzakelijk is en
wat de verdergaande marktopening betekent voor het ontstaan van een level
playing field in Europa. De leden van de fracties van GroenLinks en van CDA
riepen ertoe op de marktopening te heroverwegen. De leden van de PvdA-fractie
vroegen wat de voor- en nadelen zijn van een reeds in 2007 volledig vrijgemaakte
markt en waarom de ruimte die de richtlijn biedt om de markt voor slechts
33% vrij te maken niet wordt benut.De leden van de SP-fractie vroegen hoe een 100% marktopening per 2007
te rijmen is met het streven naar een geleidelijke overgang. Om te beginnen
merk ik op dat de keuze voor volledige marktopening enkele jaren geleden is
gemaakt (Derde Energienota,) en door de meerderheid van de Tweede Kamer is
geaccordeerd. De keuze voor een volledige en niet voor een gedeeltelijke
marktopening is gebaseerd op de overweging dat afnemers alleen echt kunnen
profiteren van voordelen die een geliberaliseerde markt de consument biedt
als ze ook daadwerkelijk keuzevrijheid krijgen.De markt wordt niet slechts voor 33% vrij gemaakt omdat de omvang, zoals
aangegeven in de EU-gasrichtlijn nadrukkelijk bedoeld is als minimum en omdat
de meeste landen met het geven van keuzevrijheid sneller en verder gaan dan
dit minimum (zie het overzicht hierna). Sinds het vaststellen van de richtlijn
hebben verschillende landen besloten het oorspronkelijk gekozen tempo te versnellen
ten behoeve van de consumenten en de concurrentiepositie van zakelijke afnemers.
Dat zijn onder meer België en Spanje.Door de leden van diverse fracties zijn vragen gesteld over de situatie
in andere lidstaten en is gevraagd naar een overzicht van het tempo en de
mate waarin andere landen hun gasmarkt zullen openen. Hierna is een overzicht
opgenomen, voor zover de gegevens bekend zijn. Belgiëkiest voor volledige marktopening, hetgeen in 2010 gerealiseerd
moet zijn; in 1999 zal de markt reeds voor 47% geopend zijn; Finland:zal haar markt voor 90% openen bij implementatie
van de richtlijn;Frankrijk:volgt vermoedelijk de richtlijn; Duitsland:sinds
1998 is de markt 100% geopend; Ierland:in 1999 zal de markt voor 75% geopend
zijn; Luxemburg:volgt richtlijn: 43%; Oostenrijk:kiest voor
100% marktopening;  Spanje:opent haar markt volledig in de volgende
stappen:1998: 46%   2000:
50%  2003: 60–65%   2008: 100%; Verenigd Koninkrijk: sinds mei 1998 volledig geopend, behalve een kleine groep klanten
van private netwerken en klanten in Noord-Ierland.De volgende landen hebben nog geen keuze gemaakt: Denemarken, Griekenland,
Italië, Portugal en Zweden.In de periode waarin de «Derde Energienota» werd opgesteld
en de EU-Gasrichtlijn werd voorbereid, konden velen in Nederland en in de
andere EU-lidstaten zich moeilijk voorstellen dat alle afnemers de vrijheid
zouden krijgen zelf hun leverancier te kiezen. Met name de energiebedrijven
twijfelden sterk aan de uitvoerbaarheid van een stelsel waarin afnemers een
reële keuzemogelijkheid zouden hebben. Inmiddels hebben de lidstaten
die al een keuze hebben gemaakt, besloten op termijn alle afnemers keuzevrijheid
geven. Nederland is met dit wetsvoorstel wat tempo en mate van marktopening
betreft geen voorloper binnen de Europese Unie, maar behoort tot de middengroep.De leden van de PvdA-fractie vroegen om, in relatie tot de keuze voor
onderhandelde toegang, toe te lichten wat de betekenis is van het feit dat
er in de memorie van toelichting bij de ontwerpbegroting Economische Zaken
voor 2000 sprake is van «gereguleerde netwerk toegang» voor de
gasmarkt. Op pagina 39 van de ontwerpbegroting is in tabel 4 een beknopt overzicht
opgenomen van de liberalisering in de sectoren gas, elektriciteit, telefoon,
kabel, spoor en water. In de tabel is een kolom «Regulering netwerk
toegang» opgenomen. Deze titel heeft blijkbaar aanleiding
gegeven tot een misverstand. Het was de bedoeling te vermelden of op enigerlei
wijze is voorzien in regelgeving met betrekking tot (toezicht op) toegang
tot het netwerk. De keuze voor«onderhandelde toegang tot het net»,
of «gereguleerde toegang» is daarin niet gespecificeerd. Uit de
tabel dient dan ook niet te worden afgelezen dat er sprake is van gereguleerde
netwerk toegang voor de gasmarkt in de betekenis die de gasrichtlijn daaraan
geeft.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom distributiebedrijven die vooral
aan beschermde afnemers leveren, niet als grootverbruikers zijn gedefinieerd.
Distributiebedrijven hebben inkoopvrijheid. Zij hebben inkoopcontracten gesloten
voor levering aan beschermde klanten tot 2007. Wat afnemers betreft, is alleen
voorzien in de omschrijving van beschermde (eind)afnemers. Er is geen reden
(niet-beschermde) grootverbruikers te definiëren.De leden van verschillende fracties plaatsten kanttekeningen bij het tempo
van de marktopening waarvoor in het onderhavige wetsvoorstel is gekozen. De
leden van de PvdA-fractie vroegen uitvoerig in te gaan op voor- en nadelen
van een lager dan wel hoger tempo in relatie tot de effecten voor verschillende
verbruikersgroepen en tot de derving van aardgasbaten. De leden van de fracties
van CDA en Groen Links riepen mede in verband met het rapport van de Algemene
Rekenkamer de minister meteen op dit tempo te heroverwegen. Ik ben van mening
dat marktwerking tot een scherpere prijsstelling moet leiden en dat waarborgen
voor het bestaande kwaliteitsniveau en leveringszekerheid moeten worden gehandhaafd
voor alle eindverbruikers. Het mag niet zo zijn dat de kleinverbruikers door
de liberalisering worden benadeeld. De liberalisering biedt kleinverbruikers
keuzevrijheid en versterkt dus de positie van die vragers op de markt. Door
deze keuzevrijheid zullen de leveranciers genoodzaakt zijn hun klanten een
beter en voordeliger pakket van diensten aan te bieden in termen van kwaliteit
en service teneinde deze klanten te behouden. Verbruikers hebben dan ook baat
bij een snelle invoering van die keuzevrijheid. De marktwerking voor grote
afnemers is al sterk toegenomen. Gasunie heeft al meer dan 20% van dit marktsegment
moeten prijsgeven. In het kielzog van de toenemende dynamiek in de elektriciteitsector
neemt ook de druk in de gassector toe om eindverbruikers eerder vrijheid van
leverancierkeuze te geven dan thans in dit wetsvoorstel is voorzien. Voor
versnelling van de liberalisering pleit ook dat het tempo in de andere Europese
landen omhoog gaat. Daarbij komt dat alleen keuzevrijheid de afnemers in staat
stelt optimaal van de voordelen van marktwerking te profiteren. Met name de
derde en laatste groep die volgens het wetsvoorstel in 2007 keuzevrijheid
krijgt, wil ik zo mogelijk al eerder laten delen in de voordelen van liberalisering.
Ik ben dan ook voornemens, op basis van ervaringen in andere landen, op korte
termijn te laten onderzoeken wat de technische en organisatorische randvoorwaarden
zijn voor een versnelde marktopening. Het handhaven van de leveringszekerheid
voor met name de kleinverbruikers blijft daarbij het uitgangspunt. Volledige
marktopening kan echter naar mijn inzicht eerder dan in 2007 worden gerealiseerd.
Ik vind het onwenselijk de keuzemogelijkheden langer dan noodzakelijk te beperken
(zie het Energierapport). Een zekere fasering van de invoering blijft in de
rede liggen, maar de periode tussen de verschillende stappen kan naar verwachting
flink worden bekort.Bij hetgeen in de memorie van toelichting is gesteld over prijsvoordelen
die als gevolg van het wetsvoorstel toevallen aan consumenten werd ervan uitgegaan
dat de keuzevrijheid voor kleinverbruikers pas in 2007 aan de orde zou zijn.
Een versnelling van de liberalisering voor die verbruikers zal hen in staat
stellen eerder optimaal gebruik te maken van de scherpere prijs/kwaliteitsverhouding
die het gevolg is van liberalisering. Het gastarief (exclusief heffingen)
zal onder invloed van de marktwerking zeer waarschijnlijk dalen,
zoals dat ook is gebeurd in landen waar de liberalisering al eerder is ingezet.
Voor middelgrote afnemers en bedrijven die moeten concurreren met bedrijven
in de omliggende landen is het buitengewoon belangrijk zo snel mogelijk van
de keuzevrijheid en daarmee verbonden voordelen te kunnen profiteren.Een mogelijk nadeel van versnelling van de liberalisering is dat Nederlandse
energiebedrijven concurrentie kunnen krijgen van bedrijven uit een land dat
minder snel de markt opent. Dat zou echter wat de EU-lidstaten betreft alleen
voor Frankrijk nog kunnen gelden. Om grote onevenwichtigheden te kunnen ondervangen
voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid om op grond van het reciprociteitsbeginsel
transport van gas naar Nederland te verbieden. Bij de beantwoording van de
vragen over artikel 46 en artikel 47 komt dit uitvoerig aan de orde. Een gevolg
van het versnellen van de liberalisering zou ook kunnen zijn dat bestaande
inkoopcontracten van gasbedrijven de te realiseren winstmarges verder onder
druk zetten.Tenslotte merk ik, naar aanleiding van de verwijzing naar het rapport
van de Algemene Rekenkamer over de negatieve gevolgen van de liberalisering
voor de aardgasbaten, op dat het wat eerder «nemen» van een –
ten principale niet te vermijden – derving aan opbrengsten wordt gecompenseerd
door prijs- en kwaliteitsvoordelen. De daling van aardgasbaten moet dus in
een breder kader worden gezien. Ik zie dan ook geen reden het tempo te vertragen.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe ik denk over concurrentie van
aardgasproducenten uit met name Rusland en of er in dat land wel sprake is
van een level playing field. Tevens vroegen deze leden naar de natuur- en
milieuvoorwaarden in Rusland bij de gaswinning en de situatie in andere landen
van waaruit EU-lidstaten gas importeren. Zij wilden weten op welke wijze de
consument kan beoordelen of hij met gas te maken heeft dat onder, vanuit natuur-
en milieuoogpunt, verantwoorde omstandigheden gezocht en gewonnen is. Kan
een keurmerk daar eventueel een functie vervullen en door wie zou dit het
beste afgegeven kunnen worden, zo vroegen zij. Zij vroegen of de natuur- en
milieuvoorwaarden bij de winning van gas in Rusland onderwerp van gesprek
zijn in het kader van het Energiehandvestverdrag. Tot slot vroegen deze leden
of aan deze aspecten aandacht wordt besteed bij de importcontracten zoals
die tot op heden door Gasunie zijn afgesloten. De vergunningverlening voor
de productie van gas (inclusief het stellen van milieurandvoorwaarden aan
de winning) is een verantwoordelijkheid van nationale overheden. De problematiek
van natuur- en milieuvoorwaarden rond gaswinning in Rusland is geen onderwerp
van gesprek bij het Energiehandvestverdrag. Dat verdrag richt zich vooral
op de handel(sbelemmeringen) en bevat in een bijlage alleen een paragraaf
over energie-efficiëntie. De consument heeft momenteel niet de mogelijkheid
om te beoordelen hoe natuur- en milieuverantwoord het aardgas wordt gewonnen.
De totstandkoming van een interne markt van aardgas betekent dat er geen specifieke
milieueisen gesteld kunnen worden aan aardgas dat in het buitenland geproduceerd
wordt. Vergunningverlening voor de productie van aardgas, inclusief het stellen
van milieurandvoorwaarden aan de winning, is een verantwoordelijkheid van
nationale overheden. Het is dus niet mogelijk om hiervoor een keurmerk in
het leven te roepen.Gasunie houdt bij import in beginsel geen rekening met natuur- en milieurandvoorwaarden
in het producerende land.De leden van de CDA-fractie wilden weten hoe aan de toegang tot het net
in andere EU-lidstaten vorm wordt gegeven. Op basis van de huidige beschikbare
informatie zullen Finland, Italië, Spanje, Oostenrijk en het Verenigd
Koninkrijk kiezen voor gereguleerde toegang. België, Duitsland en Ierland
kiezen voor onderhandelde toegang. Ook de voorkeur van Frankrijk
gaat uit naar onderhandelde toegang, maar dit is nog niet definitief besloten.
Denemarken, Griekenland, Luxemburg, Portugal en Zweden hebben nog niets besloten
ten aanzien van de toegang tot het net.De leden van de D66-fractie merkten op dat ik gekozen heb voor een volledige
marktopening, omdat dit zal leiden tot meer concurrentie en daarmee tot verbetering
van de service, klantgerichtheid en verhoging van de kostenefficiëntie.
Daarnaast wezen zij op de verwachting dat de meeste EU-landen de gasmarkt
op termijn volledig openen.Deze leden vroegen hoe ik mij een verbetering van de service ten opzichte
van de huidige situatie voorstel. Bij serviceverbetering valt te denken aan
een snelle(re) behandeling van klachten en ook aan meer ruimte voor klantdifferentiatie.ReciprociteitDe leden van de fracties van SP, RPF en GPV stelden vragen met betrekking
tot het toepassen van de reciprociteitsregeling. Ik verwacht dat er gelijke
concurrentieverhoudingen zullen ontstaan in Europa. Indien uit meldingen met
betrekking tot landsgrensoverschrijdende transporten blijkt dat zich marktverstoringen
voordoen of dreigen voor te doen bij de openstelling van de gasmarkt, heeft
de Minister van Economische Zaken de mogelijkheid het reciprociteitsbeginsel
toe te passen. Dat wil zeggen dat bij ministeriële regeling bepaalde
landen, leveranciers of bepaalde overeenkomsten kunnen worden aangewezen ten
aanzien waarvan vooraf toestemming van de Minister van Economische Zaken vereist
is voor de invoer van gas. Deze bepaling geldt voor transporten van en naar
landen binnen en buiten de Europese Unie. Rusland valt daar dus ook onder.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen op welke grond de regering
veronderstelt dat het niet nodig zal zijn gebruik te maken van deze regeling.
Ik verwacht niet dat het nodig zal zijn van de reciprociteitsregeling gebruik
te maken omdat van de mogelijkheid tot ingrijpen een belangrijke signaalfunctie
uitgaat. Bovendien wordt de meeste import binnen de Europese Unie voorzien
vanuit het Verenigd Koninkrijk. Aangezien de gasmarkt in het Verenigd Koninkrijk
al verder geliberaliseerd is dan in Nederland, is toepassing van de reciprociteitsregeling
ten aanzien van invoer uit dat land niet aan de orde.De reciprociteitsclausule is overigens geen waarborg tegen marktverstoringen
die zich in de praktijk voordoen in een land dat formeel zijn markt voldoende
heeft opengesteld. Ik verwacht op de gasmarkt echter minder praktische handelsbelemmeringen
dan op de elektriciteitsmarkt. Op de gasmarkt is nu al veel meer sprake van
import en export dan op de elektriciteitsmarkt, toen daar de liberalisering
werd ingezet. Mochten zich toch dergelijke problemen voordoen, dan heeft de
Europese Commissie de verantwoordelijkheid dergelijke marktbelemmeringen actief
te identificeren en de betreffende lidstaat daarop aan te spreken. Zo nodig
kan zij voorstellen doen om het beleid van de lidstaten verder te harmoniseren.Hoofdstuk 4. Hoofdlijnen van uitvoering van de richtlijn4.1. MarktopeningDe leden van verschillende fracties stelden vragen over de inkoopcontracten
die distributiebedrijven met Gasunie hebben. De leden van de PvdA-fractie
vroegen, of het gevaar voor ongelijke concurrentie voor de Nederlandse energiedistributiebedrijven
met contracten met Gasunie groter wordt als de kleinverbruikersmarkt eerder
dan 2007 wordt geopend. Tevens stelden deze leden de vraag of er een kans
bestaat dat de contracten tussen de energiedistributiebedrijven
en Gasunie die vóór de liberalisering van de markt zijn gesloten,
niet meer marktconform kunnen zijn ná die liberalisering en of daarbij
sprake kan zijn van zogenaamde «stranded costs». De leden van
de VVD-fractie vroegen in hoeverre er een waarborg is dat de desbetreffende
contracten niet worden opengebroken onder dwang van de Nma. Zij vroegen op
welke wijze of bij welke regeling is vastgelegd dat de Nma niet zal ingrijpen
in bestaande contracten. De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen of
ik het reëel acht dat vanwege de binding aan die inkoopcontracten er
aan de inkoopzijde geen of nauwelijks sprake zal zijn van een prijsdaling.
In antwoord op deze vragen merk ik op dat de distributiebedrijven ten behoeve
van de levering aan hun beschermde klanten meerjarige inkoopcontracten hebben
gesloten. Dat betekent echter niet dat daardoor geen of nauwelijks sprake
zal zijn van prijsdalingen aan de inkoopzijde. De huidige inkoopcontracten
zijn gesloten in het zicht van de liberalisering en bevatten mogelijkheden
tot prijsheronderhandeling die, als de ontwikkelingen daartoe aanleiding geven,
tot prijsdalingen kunnen leiden. Een majeure wijziging in de marktomstandigheden
zoals een versnelde marktopening voor kleinverbruikers, zal aanleiding kunnen
geven tot opening van heronderhandelingen tussen contractpartijen. De gevestigde
marktpartijen hebben belang bij het vinden van adequate reacties op de mogelijke
komst van concurrenten. Eerder zijn de termijnen in de contracten ook al aangepast
aan de termijnen uit het wetsvoorstel. Er is dan ook geen sprake van «stranded
costs».Distributiebedrijven zijn in de overgangsperiode bij de levering aan beschermde
afnemers gebonden wat betreft inkoop en tegelijkertijd beschermd wat betreft
verkoop. Een belangrijk aspect hierbij is de leveringszekerheid. De bestaande
contracten vormen de basis waarop Gasunie, en in het verlengde daarvan de
distributiebedrijven, de leveringszekerheid van de kleine en middelgrote afnemers
gedurende de overgangsperiode naar een volledig geliberaliseerde markt waarborgen.
Wat betreft de wijze waarop aan die taak vorm kan worden gegeven wijs ik op
het gestelde in de memorie van toelichting op de Mededingingswet; een taak
van algemeen economisch belang behoeft niet in alle gevallen uitputtend bij
wet geregeld te zijn maar kan onder omstandigheden ook afgeleid worden uit
een conglomeraat van regelgeving, overeenkomsten en besluiten, mits die taak
in de praktijk van overheidswege ook als zodanig is erkend.Vanwege de potentiële concurrentiebeperkingen zijn de bestaande contracten
tussen de distributiebedrijven en Gasunie aan de Nma voorgelegd. De Nma heeft
nog geen uitspraak gedaan over de verenigbaarheid van deze contracten met
het nationale en Europese mededingingsrecht. Indien de Nma van mening zou
zijn dat de bestaande contracten de mededingingsrechtelijke toets niet kunnen
doorstaan, ga ik ervan uit dat Gasunie en de distributiebedrijven tot een
zodanige aanpassing van de contracten zullen komen dat deze die toets wel
kunnen doorstaan, met inachtneming van de hiervoor bedoelde taak van algemeen
economisch belang.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie over een
versnelling van de liberalisering verwijs ik naar hoofdstuk 3, waar naar aanleiding
van vragen van verschillende andere fracties op dit onderwerp is ingegaan.Het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie of een verdere
versnelling van de marktopening behulpzaam kan zijn bij de problemen van de
tuinders is opgenomen in paragraaf 8.3 waarin uitgebreid op de positie
van de tuinders is ingegaan.De leden van de D66-fractie merkten op dat tot 1 januari 2007 Nederland
zogenaamde beschermde afnemers kent en dat voor de levering aan beschermde
afnemers sprake is van toezicht op de prijzen en een leveringsplicht. In de
overgangsperiode blijven deze afnemers klant bij hun huidige energiedistributiebedrijf.
Op dit moment is echter geen sprake van wetgeving met betrekking tot de gasmarkt.
De leden van de fractie van D66 vroegen dan ook of deze omzetting van vrije
status naar gebonden status juridisch gezien zonder meer mogelijk en zonder
gevolgen is. Naar aanleiding hiervan merk ik op dat praktisch gezien de voorgestelde
Gaswet niet leidt tot wijzigingen in de leveringssituatie. Nu zijn afnemers
formeel vrij, maar feitelijk aangewezen op levering van gas door de regionale
distributiebedrijven. Indien het wetsvoorstel tot wet wordt verheven, wordt
die situatie tijdelijk geformaliseerd. Tegelijkertijd met het formaliseren
van de relatie tussen de afnemer en zijn distributiebedrijf wordt voorzien
in bescherming van die klant, onder meer door de regeling van de tarieven.
Gezien het belang van een ordelijk en geleidelijke vrijmaking van de gasmarkt
acht ik de tijdelijke gebondenheid en bescherming van groepen klanten niet
bezwaarlijk.De leden van de SP-fractie vroegen of de keuze voor het systeem van onderhandelde
toegang niet een zeer gekunstelde constructie is, gezien het feit dat Gasunie
de dominante aanbieder is van transportcapaciteit in de markt. De dominante
positie van Gasunie zal de concurrentie niet in de weg staan. Zo kan de Nma
op basis van de Mededingingswet ingrijpen als Gasunie misbruik zou maken van
haar dominante positie. Daar komt bij dat Gasunie zich, net als anderen, aan
de wet zal moeten houden en dus indicatieve tarieven moet publiceren, onderhandelingen
moet voeren over de toegang tot haar net, een boekhoudkundige scheiding moet
aanbrengen tussen transport, opslag en andere functies en tot slot een informatiebeveiliging
moet aanbrengen tussen de handels- en transportafdelingen.De leden van de SP-fractie vroegen of de kans niet zeer gering is dat
op langere termijn sprake is van open concurrentie op de transportmarkt door
middel van meerdere netten met een min of meer landelijke dekking. De kans
dat verschillende netten met een min of meer landelijke dekking worden aangelegd
is niet al te groot gezien de investeringen die de aanleg met zich meebrengt.
De mate van open concurrentie wordt dan ook niet bepaald door de aanleg van
netten, maar door de toegang van derden tot het net. Ik ben van mening dat
het toegangssysteem van het wetsvoorstel en het nieuwe tariefsysteem van Gasunie
dat daarbij aansluit, toegang van derden tot het net daadwerkelijk mogelijk
maken, mede gegeven de toezichthoudende rol die de Nma daarbij heeft.Gezien het voorgaande verwacht ik niet dat, zoals deze leden stelden,
dat de distributiebedrijven die de kleinverbruikersmarkt bedienen de prijs
van «cherry picking» zullen betalen.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen of de regering instemt
met de plannen van supermarktketens om elektriciteit en gas in de winkel te
gaan verkopen via chipkaarten, of het tempo van de marktopening daarmee wordt
opgeschroefd en in hoeverre in Nederland daarmee voorop loopt op andere landen.
Het chipcard initiatief van Super de Boer met monogasbedrijf Obragas dat beoogt
bij afnemers tot een meer bewust gasverbruik te leiden, doorkruist de in het
wetsvoorstel opgenomen systematiek niet en voert het tempo van marktopening
niet op. Het is hierbij namelijk niet nodig van leverancier te wisselen. Er
is dus ook geen sprake van vooruitlopen op andere landen.Wat betreft de mate en tempo van liberalisering waarover de leden van
de SGP-fractie vragen stelden, verwijs ik naar hoofdstuk 3. 4.2. Onderhandelde toegangZowel in deze paragraaf als in paragraaf 5.1 komen aspecten van het
systeem van onderhandelde toegang aan de orde. In paragraaf 5.1 wordt
op sommige aspecten meer diepgaand ingegaan.De leden van de fracties van PvdA, VVD, D66 , SGP, RPF/GPV en GroenLinks
stelden vragen over de keuze voor onderhandelde nettoegang en over waarborgen
voor een effectieve behandeling van geschillen. Zij wezen erop dat de Nma
er bij de uitvoeringstoets op heeft gewezen dat de keuze voor onderhandelde
toegang kan leiden tot langdurige en arbeidsintensieve procedures. Verschillende
marktpartijen hebben bezwaren geuit tegen het voorgestelde systeem en de Vereniging
voor Energie, Milieu en Water (VEMW) heeft een alternatief systeem ontwikkeld.
De leden van de meeste hiervoor genoemde fracties vroegen expliciet naar een
reactie op het VEMW-voorstel.De in het wetsvoorstel opgenomen regels over onderhandelde nettoegang
heb ik naar aanleiding van alle ontvangen reacties opnieuw bezien. Na overleg
met de Nma, heb ik besloten die aan te scherpen op de wijze zoals vervat in
de nota van wijziging. De nota voorziet in aanscherping en verduidelijking
met betrekking tot de onderhandelingen over nettoegang, de geschillenprocedure
en de inrichting van de boekhouding. Hierbij is gebruik gemaakt van het voorstel
dat VEMW hierover heeft ingebracht. De toelichting op de nota van wijziging
en paragraaf 5.1 gaan nader in op de voorgestelde wijzigingen.De EU-Gasrichtlijn biedt lidstaten de keuze tussen een systeem van onderhandelde
dan wel gereguleerde nettoegang en eist minimaal een scheiding van de boekhouding
voor verschillende gasactiviteiten. Bij onderhandelde toegang is het gastransportbedrijf
verplicht indicatieve voorwaarden en tarieven te publiceren op basis waarvan
marktpartijen onderhandelen met het oog op leveringscontracten. De in de regelgeving
aan te wijzen geschillenbeslechtende instantie speelt bij de toepassing daarvan
een bewakende rol. Bij gereguleerde toegang stelt de toezichthouder de tarieven
of voorwaarden vast. Er is een aantal redenen waarom in dit wetsvoorstel is
gekozen voor onderhandelde toegang. Onderhandelde toegang sluit aan bij de
Mededingingswet. Bij de toepassing van artikel 24 van de Mededingingswet wordt
uitgegaan van contractvrijheid, met inachtneming van het verbod op het maken
van misbruik van een economische machtspositie. De keuze voor een systeem
van onderhandelde toegang is voorts ingegeven door de wens om de regelgeving –
zeker wanneer die in beginsel een tijdelijk karakter heeft – te beperken.
Het verschil tussen onderhandelde en gereguleerde toegang is overigens geen
absoluut verschil; ook bij onderhandelde toegang is sprake van regulering.
Binnen het kader van de regulering in het wetsvoorstel behouden partijen onderhandelingsruimte.
Onderhandelde toegang sluit goed aan bij het huidige toegangsregime op het
hogedruknet, waarbij gas in toenemende mate wordt vervoerd op basis van internationale
transportovereenkomsten, los van de in- en verkoop. 65% van het in Europa
gebruikte gas passeert op basis van dergelijke contracten één
of meer grenzen voordat het de consument bereikt. Voor een deel van de markt
is bij gas ook al sprake van commercieel handelsverkeer. De verplichting indicatieve
tarieven en voorwaarden te publiceren en boekhoudingen en administratie voor
transport en andere activiteiten binnen geïntegreerde gasbedrijven te
scheiden versterkt de werking van het stelsel van onderhandelde toegang.De kanttekeningen bij de keuze voor onderhandelde toegang zijn met name
gebaseerd op zorgen over de onzekerheid over transporttarieven, de tijd die
nodig is voor toezicht en geschillenbeslechtingen de dominante positie van
Gasunie. Over het transport van gas zal overigens lang niet altijd onderhandeld
behoeven te worden. Veel gas zal immers op basis van indicatieve tarieven
en voorwaarden worden getransporteerd, omdat dat ook reële
tarieven en voorwaarden moeten zijn. Bovendien geldt dat een onderneming die
over een economische machtspositie beschikt niet mag discrimineren. Alleen
in bijzondere situaties zal dan ook een bijzonder arrangement kunnen worden
bedongen.De leden van de fractie van D66 vroegen of «onderhandelde toegang»
geen misleidende term is, gezien het feit dat het nieuwe «commodity
diensten systeem» van Gasunie zonder onderhandeling tot stand is gekomen.
De term onderhandelde toegang houdt in dat tarieven en voorwaarden waaronder
transportovereenkomsten tot stand komen door marktpartijen worden bepaald.
Omdat de tarieven en de voorwaarden redelijk, non-discriminatoir en transparant
moeten zijn, blijft de onderhandelingsruimte in individuele gevallen beperkt
tot bijzondere omstandigheden waarin de indicatieve voorwaarden niet voorzien.
Dit laat toetsing van die tarieven en voorwaarden door de Nma natuurlijk onverlet.
Het «commodity diensten systeem» is een geheel van leverings-
transport- en dienstverleningsvoorwaarden dat moet passen binnen die randvoorwaarden.De leden van de D66-fractie vroegen op welke manier transporteurs gestimuleerd
worden om nieuwe diensten te ontwikkelen, zoals kortlopende contracten, die
inspelen op de vraag. Zodra er (koopkrachtige) vraag ontstaat naar nieuwe
diensten, is er in principe ook een economische prikkel om deze te ontwikkelen.
De behoefte aan kortdurende contracten leidt er in toenemende mate toe dat
hierop een antwoord wordt gecreëerd. Transporteurs mogen bovendien hun
economische machtspositie niet misbruiken door korte termijncontracten te
weigeren.De leden van de fracties van Groen Links, RPF en GPV vroegen waarom bij
elektriciteit andere keuzes zijn gemaakt ten aanzien van de scheiding en de
nettoetreding.Voor zover wat betreft de genoemde aspecten in het wetsvoorstel andere
keuzes worden voorgesteld, hangen die samen met de omstandigheid dat in de
gassector – in tegenstelling tot de elektriciteitssector – traditioneel
al veel grensoverschrijdend transport plaatsvindt en partijen met private
aandeelhouders actief zijn. Voorts merk ik op dat daar waar sprake is van
overeenkomsten tussen beide sectoren, de regelgeving zo veel mogelijk op elkaar
is afgestemd.De leden van de Groen Links-fractie vroegen in te gaan op de zorg die
de Bezinningsgroep Energiebeleid heeft over het risico dat het verschil in
toegangsregime leidt tot concurrentienadelen voor elektriciteitsbedrijven
en dat dit in strijd is met het principe van «level playing field».
De Bezinningsgroep Energiebeleid gaat ervan uit dat gas en elektriciteit substituten
van elkaar zijn en dat verschillende vormen van regelgeving per definitie
tot een ongelijk speelveld en dus tot concurrentienadelen leiden. Ik deel
deze mening niet. Hoewel gas en elektriciteit beide een leiding gebonden karakter
hebben, zijn er ook verschillen tussen de gas- en elektriciteitsmarkt. Deze
hebben, zoals gezegd, onder andere betrekking op de mate waarin op die markten
al sprake is van grensoverschrijdende handel en de mate waarin private partijen
al actief zijn op de markt. Deze verschillen hebben hun vertaling in de wetgeving.Verder constateerden de leden van de Groen Links-fractie dat de Dienst
uitvoering en toezicht Elektriciteitswet (Dte) in de elektriciteitssector
een steeds belangrijkere rol begint te spelen, onder meer door het houden
van toezicht op de effecten van de wet op milieudoelen en gevolgen voor de
positie van kleinverbruikers. Zij vroegen of het juist is dat de Nma deze
taak niet zal hebben en of dat geen gemis is. Ik merk naar aanleiding hiervan
op dat de Dte niet de taak heeft toezicht te houden op de effecten van de
Elektriciteitswet op milieudoelen, net zomin als de Nma deze taak heeft bij
de Gaswet. De Nma houdt wel toezicht op de naleving van de voorschriften
in de Gaswet inzake nettoegang en zal daarin ongetwijfeld een belangrijke
rol spelen.De leden van de fracties van de RPF en GPV vroegen of vanwege de vele
punten die met de netbeheerder per levering onderhandeld dienen te worden,
er geen tijdrovend proces ontstaat. In de bestaande praktijk blijkt het onderhandelingsproces
niet veel tijd te kosten omdat de onderhandelingen plaatsvinden op basis van
een tarievensysteem waarvan slechts beperkt kan worden afgeweken. Daarnaast
is de netbeheerder verplicht indicatieve tarieven en voorwaarden voor transport
bekend te maken, hetgeen de kans op een tijdrovend proces uiteraard ook zal
verkleinen.De leden van de fracties van de RPF en GPV vroegen verder hoe ik de situatie
in Groot-Brittannië beoordeel, waar men overgestapt is van een systeem
van onderhandelde toegang op een systeem van gereguleerde toegang. De situatie
in Groot-Britannië is niet te vergelijken met de Nederlandse situatie
gezien de geïsoleerde geografische ligging van het Verenigd Koninkrijk
en de ontwikkelingsfase van de liberalisering in dat land. De eerste stap
richting concurrentie werd in Groot-Brittannië in 1982 gezet, toen het
nieuwe marktpartijen werd toegestaan gas aan te bieden aan eindverbruikers.
Vervolgens werd in 1986 overgegaan tot privatisering van British Gas. Ook
kwam in 1986 de Gas Act tot stand waarin werd aangegeven onder welke voorwaarden
partijen gebruik mochten maken van het transportsysteem van British Gas. De
Gas Act kon er niet voor zorgen dat de concurrentie echt op gang kwam. In
1988 kwam de «Monopolies and Mergers Commission» tot de conclusie
dat British Gas faalde adequate informatie te verschaffen omtrent de kosten
voor transport en dat British Gas de mogelijkheid had potentiële klanten
te discrimineren als gevolg van een de facto monopoliepositie. Dit leidde
uiteindelijk tot de verplichting van British Gas om meer informatie te geven
over transporttarieven en de transparantie te vergroten. Daarnaast vond een
scheiding plaats tussen de transport- en verkoop- en marketingafdelingen.
Om de concurrentie aan de transport zijde te vergroten vond op initiatief
van de toezichthouder Ofgas een revisie van de transporttarieven plaats. Dit
resulteerde in een daling van de tarieven met 20%-40%. De «Monopolies
and Mergers Commission» kwam vervolgens in 1993 tot de aanbeveling dat
een splitsing van British Gas moest plaats vinden in een handels- en transportpoot
en dat de transporttarieven gebaseerd moeten zijn op een rendement van 6,5%-7,5%
op nieuwe investeringen onder bestaande condities.Anders dan aanvankelijk in Groot Brittannië het geval was, is in
West-Europa de trend reeds dat meer en meer overeenkomsten die alleen betrekking
hebben op transport met een gastransportbedrijf worden afgesloten. Daar komt
bij dat de ontwikkelingen in het aanbod van gas doen vermoeden dat de druk
op gastransportbedrijven om gas van en voor anderen te transporteren, alleen
maar zal toenemen. Daarnaast was het in Groot-Brittannië mogelijk dat
British Gas misbruik kon maken van haar monopoliepositie doordat geen transparante
voorschriften ten aanzien van tarieven en andere voorwaarden bestonden. Deze
situatie is in Nederland echter niet te verwachten, omdat ingevolge de richtlijn
voorschriften in het wetsvoorstel zijn neergelegd die de transparantie bij
nettoegang vergroten. Overigens zijn, naar aanleiding van voorstellen van
marktpartijen en overleg met de Nma, aanpassingen in het toegangsregime en
de transparantievoorschriften aangebracht. Ik verwijs daarvoor naar de nota
van wijziging.4.3. Opslag en leveringszekerheidDe leden van de PvdA-fractie vroegen naar de rol van de overheid bij de
bescherming van de positie van kleinverbruikers na 2007. In artikel 32 van
het wetsvoorstel is in een zorgplicht voor gasbedrijven voorzien ten aanzien van levering van gas aan kleinverbruikers. Op grond daarvan
is een leverancier ook na 2007 verplicht in voldoende mate en op doelmatige
wijze te voorzien in de levering van gas aan kleinverbruikers. Zo nodig kan
de Minister van Economische Zaken in dat kader aan gasbedrijven opdragen voorzieningen
te treffen.Deze leden stelden een uitgebreide reactie op prijs op het standpunt van
de Bezinningsgroep Energiebeleid zoals verwoord in de brief d.d. 9 september
1999 aan de Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer. De
onderwerpen van deze brief zijn met name het gasreservebeleid en voorzieningszekerheid,
het streeftempo aandeel duurzame energie en transporttarieven voor gas geproduceerd
met behulp van duurzame bronnen. Gas is als relatief schone fossiele energiebron
zeer goed bruikbaar in de overgangsperiode naar een duurzame energievoorziening.
Het Energierapport gaat daar ook nader op in. Schatting over de koolbedmethaan
(CBM) voorraden zijn gedaan o.a. door de TU-Delft. Door het Ministerie van
Economische zaken en het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer is een haalbaarheidsstudie gestart naar de mogelijkheden om
CBM te winnen met CO2-injectie en opslag. Deze studie zal medio
volgend jaar afgerond worden. Op basis van deze studie zal bezien worden of
in de nabije toekomst proefprojecten mogelijk zijn. Wat betreft de informatie
over voorraden merk ik op dat het Ministerie van Economische Zaken jaarlijks
een overzicht publiceert van de resterende gasreserves (meest recent in «Olie
en gas in Nederland – opsporing en winning 1998»). Daarnaast wordt
ook periodiek gerapporteerd over de voortgang van duurzame energie (meest
recent in «Duurzame energie in uitvoering – voortgangsrapportage
1999») Het beleid met betrekking tot het volume en tempo van winning
van Nederlands aardgas is aangegeven in de toelichting op de nota van wijziging
inzake het kleine-veldenbeleid.De doelstelling van het duurzame energiebeleid is een aandeel van 5% in
het jaar 2010 (Uitvoeringsnota Klimaatbeleid 1999) en een aandeel van 10%
in het jaar 2020 (Derde Energienota). De doelstelling maakt geen onderscheid
tussen gas, elektriciteit, olie en warmte. Juist omdat het beleid uitgaat
van een evenwichtige stimulering van duurzaam opgewekte elektriciteit, duurzaam
gas en duurzame warmte, zou een apart streeftempo voor duurzaam gas niet passen.
Belangrijker is het werken aan onderzoek en ontwikkeling gericht op duurzaam
gas, bijvoorbeeld in het kader van de programma's Energie Winning uit Afval
en Biomassa (EWAB) en Gasvormige en Vloeibare Energiedragers (GAVE).Zoals in de voorgangsrapportage 1999 «Duurzame energie in uitvoering»
is vermeld, wordt met betrekking tot duurzame energie gestreefd naar een systeem
van uitwisselbare certificaten. Ik heb een onderzoeksbureau de opdracht gegeven
om de contouren van een systeem voor groencertificaten te schetsen. Dit onderzoek
is gelijktijdig met het Energierapport uitgebracht. De door de Bezinningsgroep
genoemde onderwerpen maken deel uit van deze studie.De leden van de PvdA-fractie vroegen verder een reactie op de brief van
de Stichting Natuur en Milieu d.d. 28 mei 1999 aan de Vaste Commissie voor
Economische Zaken van de Tweede Kamer. De Stichting Natuur en Milieu verwacht
dat door de Gaswet de aandacht voor energiebesparing een probleem gaat vormen.
Dat is naar mijn oordeel niet het geval. De doelstellingen blijven gehandhaafd,
al zullen de instrumenten wellicht moeten worden aangepast. Dit zal worden
afgewogen binnen het totale klimaatbeleid (reserve opties Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid).Het is juist dat de REB in drie stappen (1999, 2000 en 2001) zal worden
verhoogd. Een verdere verhoging kan de concurrentiepositie van het bedrijfsleven
internationaal schaden. Het invoeren van een Europese ecotax zou een stimulans
zijn voor energiebesparing in de EU-landen. Enkele landen hebben hiertegen
bezwaren. De Minister van Financiën zal – als verder
voortgang uitblijft – voorstellen om afspraken te maken met een kopgroep
EU-landen.In de bovengenoemde brief werd ook de suggestie gewekt dat de regering
alles wil doen om Gasunie van een sterke internationale positie te verzekeren.
Ook het boren naar gas onder de Waddenzee zou hierdoor gemotiveerd worden.
Een mogelijk besluit om het Waddengas aan te boren, is niet gebaseerd op de
wens om de export te vergroten. Boren naar het Waddengas maakt het mogelijk
om de productie van kleine velden te handhaven op het huidige niveau. Dat
is ook wenselijk om de balansfunctie van het Groningenveld zo lang mogelijk
te handhaven. Wat betreft mogelijke ernstige schade aan het Waddengebied door
bodemdaling heeft de NAM in 1998 een studie laten doen naar de gevolgen van
winning in de Waddenzee. De hoofdconclusie van rapport is dat door de winning
van gas uit bestaande en nog aan te boren velden geen schade wordt toegebracht
aan de wezenlijke kenmerken en waarden van dit gebied. Ten aanzien van eventuele
winning worden door het kabinet voorwaarden geformuleerd.Gas kan op verschillende manieren worden opgeslagen, zowel boven- als
ondergronds. Bovendien kunnen met opslagfaciliteiten verschillende diensten
worden geleverd, zoals het leveren van capaciteit om goedkoop in de zomer
geproduceerd gas op te slaan voor gebruik in de winter voor reserve. Op dit
moment zijn er drie ondergrondse gasopslagvoorzieningen en een LNG-tank. Opslag
is, anders dan transport, geen natuurlijk monopolie. Regulering van opslag
is daarom niet nodig en zelfs ongewenst omdat het de dynamiek onnodig zou
belemmeren. Dit wetsvoorstel voorziet dan ook niet in toegang tot opslag als
zodanig, dat wil zeggen los van transport. Overigens is de Mededingingswet
natuurlijk ook hier van toepassing: tegen een partij met een economische machtspositie
die weigert tegen redelijke tarieven aan derden (capaciteits-) diensten te
leveren, kan de Nma wegens misbruik optreden.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de beschikbare opslagmogelijkheden
in Nederland. Tevens vroegen deze leden hoe een evenwichtig beleid gestalte
krijgt, ook al gelet op de belangstelling die vanuit verschillende sectoren
begint te ontstaan voor het gebruik van ondergrondse holtes. Opslagfaciliteiten
komen voor in de vorm van ondergrondse berging in oude gasvelden, cavernes
of aquifers, LNG-installaties, bufferleidingen enz. Het beleid ten aanzien
van nieuwe ondergrondse opslagfaciliteiten wordt beschreven in het voorstel
voor een Mijnbouwwet en het voorziene, daarop gebaseerde Mijnbouwbesluit.De leden van de fracties van VVD, CDA en D66 stelden vragen over de verschillende
functies van de opslagvoorzieningen. Zij wezen in dit verband op het benutten
van die faciliteiten voor de voorzieningszekerheid, de leveringszekerheid
en op het gebruik handelsdoeleinden. Ik merk daar het volgende over op. Er
dient onderscheid te worden gemaakt tussen voorzieningszekerheid en leveringszekerheid.
Voorzieningszekerheid betekent dat er voldoende gas op lange termijn is. Dit
is dus een volume-kwestie. In het kader van de voorzieningszekerheid speelt
de ondergrondse opslag geen rol.Leveringszekerheid heeft betrekking op de korte termijn en vereist dat
voldoende capaciteit aanwezig om aan de vraag naar gas, ook als het heel koud
is, te kunnen voldoen. De faciliteiten voor ondergrondse opslag in Norg, Grijpskerk
en Alkmaar worden op dit moment primair ingezet om capaciteit te leveren en
leveren aldus een bijdrage aan de leveringszekerheid. Dat wil zeggen dat vanuit
die opslagfaciliteit in periodes van hoge vraag het gas kan worden geleverd.
Die capaciteit kan echter ook op andere manieren worden gegenereerd, bijvoorbeeld
door middel van opslag in LNG-tanks of line-pack (dat is opslag in het transportnet).
Ook is het mogelijk capaciteit te importeren. Ik ben daarom van mening dat
het gebruik van de bestaande ondergrondse gasopslagvoorzieningen (Alkmaar,
Norg, Grijpskerk) niet beperkt hoeft te blijven tot het leveren van capaciteit
met het oog op de leveringszekerheid, omdat het hier gaat om commerciële
activiteiten. Er is dan ook niet een bepaald percentage aan te geven dat voor
deze functie is gereserveerd.De leden van de VVD-fractie vroegen of er een mogelijkheid is om een deel
van de opslag bij aanwijzing te reserveren voor de leveringszekerheid tijdens
koude dagen en een deel aan te merken voor handelsdoeleinden. Ik acht het
niet nodig en ook niet mogelijk van overheidswege een bepaald percentage van
de opslagvoorzieningen aan te wijzen dat moet worden gereserveerd ten behoeve
van de leveringszekerheid.Hetzelfde geldt ten aanzien van de productiebalans.Tevens vroegen zij hoe dat in andere landen is geregeld. Er is mij geen
wetgeving in andere landen bekend die eigenaren van opslagvoorzieningen er
toe verplicht een deel van de capaciteit te reserveren voor de leveringszekerheid.
In België en Frankrijk is de controle van de overheid op dit punt op
een vergelijkbare wijze geregeld als in Nederland (een vorm van een Plan van
Gasafzet). In Duitsland is er geen overheidsbemoeienis op dit punt, maar hebben
de marktpartijen een en ander contractueel vastgelegd.Naar de mening van de leden van de CDA-fractie moet de term «opslag»
ruim worden uitgelegd en betreft zij mede de zogeheten «ondergrondse
opslag». Ik ben het eens met deze uitleg.De leden van de fracties van CDA en D66 vroegen waarom het voorgestelde
systeem van onderhandelde toegang tot gasnetten niet van toepassing is op
opslagfaciliteiten die slechts een handelsfunctie hebben. Op grond van het
wetsvoorstel moet toegang tot diensten van opslagvoorzieningen worden verleend,
voor zover dat nodig is voor het transport. Dit betekent niet dat in andere
gevallen toegang tot de opslagfaciliteit altijd kan worden geweigerd. Het
is immers op grond van de Mededingingswet verboden om misbruik te maken van
een economische machtspositie. Of een eigenaar van een opslagfaciliteit een
machtspositie heeft en of weigering van toegang misbruik vormt, is afhankelijk
van de omstandigheden. Op dit moment is er in Nederland slechts een beperkt
aantal opslagfaciliteiten. Het is echter zeker niet uitgesloten, en vanuit
het oogpunt van concurrentie zelfs gewenst, dat dit aantal wordt uitgebreid.
Bovendien zijn er ook in het buitenland mogelijkheden om gas op te slaan,
met name in Duitsland, Frankrijk en Italië. De capaciteit die door middel
van de opslagvoorzieningen kan worden geleverd, is in deze landen aanzienlijk
groter dan in Nederland. Dat is begrijpelijk aangezien Nederland beschikt
over het Groningenveld dat de balansfunctie vervult.De leden van de fractie van D66 verzochten in het wetsvoorstel een bepaling
op te nemen ter voorkoming van nieuwe gasopslagvoorzieningen bedoeld voor
de export, gezien de schade van deze voorzieningen voor de natuur. Ik merk
daar het volgende over op. Het wetsvoorstel heeft slechts betrekking op toegang
tot opslagfaciliteiten; de totstandkoming van nieuwe opslagfaciliteiten is
niet in dit wetsvoorstel geregeld. Uit concurrentieoverwegingen acht ik een
verbod op nieuwe gasopslagvoorzieningen bedoeld voor de export echter ongewenst.
Natuurlijk dienen bij de bouw van nieuwe gasopslagvoorzieningen rekening te
worden gehouden met de mogelijke gevolgen voor de natuur. Het voorstel voor
een Mijnbouwwet voorziet in een vergunningsysteem voor ondergrondse opslag.
In die wet wordt aangegeven onder welke voorwaarden een opslagvergunning zal
worden verleend. De bescherming van het milieu zal in de meeste gevallen via
de Wet milieubeheer worden geregeld. Voor zover de Wet milieubeheer niet van toepassing is, zal het milieubelang worden behartigd op basis van
de Mijnbouwwet, door middel van een mijnbouwmilieuvergunning.Hoofdstuk 5. Toegang tot netten5.1. Onderhandelde nettoegang, toezicht en geschillenbeslechtingDe leden van de fracties van PvdA, VVD, RPF en GPV, D66, SGP, CDA en Groen
Links vroegen in te gaan op de bezwaren die volgens hen kleven aan het voorgestelde
systeem van onderhandelde toegang. Zoals ik reeds hiervoor heb aangegeven,
stel ik bij nota van wijziging een aanscherping voor van de regels over onderhandelde
toegang tot het gastransportnet, de geschillenprocedure en de inrichting van
de boekhouding. Daarmee worden naar mijn mening de bezwaren die bestaan ten
aanzien van het huidige systeem van onderhandelde toegang ondervangen. Ingevolge
de wijziging wordt aan de directeur-generaal van de Nma de bevoegdheid verleend
om een termijn te stellen waarbinnen de onderhandelingen moeten zijn afgerond.
Wanneer binnen de gestelde termijn geen resultaat wordt bereikt, dient het
gastransportbedrijf dit te motiveren. Tevens wordt aan de directeur-generaal
de bevoegdheid verleend om in geval van een geschil over voorwaarden of tarieven
voor het transport van gas, een voorlopige voorwaarde of een voorlopig tarief
vast te stellen. Ook is de mogelijkheid toegevoegd om bij algemene maatregel
van bestuur te bepalen welke gegevens bij een geschil in ieder geval aan de
Nma moeten worden overgelegd. Ten behoeve van het toezicht en de geschillenbeslechting
is tenslotte de mogelijkheid toegevoegd om specifieke regels met betrekking
tot de boekhouding van gastransportbedrijven te stellen. De voorgestelde aanpassingen
komen tegemoet aan de bezwaren die door VEMW namens marktpartijen zijn geuit.
Over de nota van wijziging is overleg gevoerd met de Nma.Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
merk ik op dat de transparantie van de tarieven van Gasunie volgt uit het
voorschrift dat een gastransportbedrijf indicatieve tarieven bekend moet maken
voor het verrichten van transport en voor de daarmee noodzakelijkerwijs verbonden
diensten. Directe invloed vanuit de overheid op deze tarieven is niet voorzien.
Uiteraard geldt wel dat de Nma bewaakt dat er geen misbruik van een economische
machtspositie wordt gemaakt. Onredelijke en discriminatoire tarieven kunnen
aldus bestraft worden.De leden van de CDA-fractie merkten op dat het systeem van onderhandelde
toegang geen prikkel lijkt te bevatten om netbeheerders er van te weerhouden
te streven naar monopoliewinsten. Ik ben voorshands van mening dat de werking
van de markt, ondersteund door de Mededingingswet en de aanvullende regels
in het wetsvoorstel, met inbegrip van die gesteld in de nota van wijziging,
er toe leiden dat voor het transport redelijke tarieven worden berekend.De leden van de CDA-fractie vroegen of het voorstel dat onder meer door
het VNO/NCW is gedaan, een mogelijke oplossing is voor een te lange duur van
geschillenprocedures. Dit voorstel houdt in dat de gehele geschillenprocedure,
inclusief beroep bij de Arrondissementsrechtbank en het College van Beroep
voor het bedrijfsleven, binnen een tijdsbestek van drie maanden tot zes maanden
moet zijn afgerond. Ik acht een dergelijke oplossing echter niet mogelijk
en ook niet nodig. In plaats daarvan stel ik voor de Nma de mogelijkheid te
geven een voorlopige voorziening te treffen (zie nota van wijziging). Een
voorlopige voorziening maakt het mogelijk dat het transport feitelijk plaatsvindt,
ook als de partijen het niet eens zijn over transporttarieven en -voorwaarden.
Hoewel deze voorlopige voorziening een snel definitief oordeel
minder noodzakelijk maakt, is toch getracht de procedure bij geschillen te
versnellen. Overigens dient de beschikking van de Nma niet alleen snel, maar
ook weloverwogen te worden genomen. Ik hecht daarom sterk aan de waarborgen
die de Algemene wet bestuursrecht biedt, bijvoorbeeld ten aanzien van hoor
en wederhoor. Tegen een besluit dienen bezwaar, beroep en hoger beroep mogelijk
te zijn. Voor de bezwaarprocedures gelden wettelijke termijnen, voor de overige
procedures beslist de rechter over de termijnen. De tijdwinst valt dan ook
vooral te boeken in de eerste fase, dat wil zeggen in het onderzoek van de
Nma dat uitmondt in een rapport.Uitgaande van de bij nota van wijziging voorgestelde voorzieningen, heeft
de Nma aangegeven dat een effectief toezicht op de naleving van de Gaswet
mogelijk is, en dat de termijn voor het afronden van de eerste fase van de
behandeling van geschillen in beginsel beperkt zou kunnen blijven tot zes
maanden. Een garantie ter zake is uiteraard niet te geven, omdat elke zaak
anders is en op voorhand niet precies is te overzien. Dat is ook niet meer
nodig nu ik een voorlopige regeling heb gepreciseerd en uitgebreid. Niet alle
zaken hoeven overigens veel tijd te kosten. Veel zaken zullen worden afgedaan
zonder dat daarvoor een formele beschikking van de Nma vereist is. De Nma
doet op grond van de Mededingingswet bovendien nu al ervaring op met geschillenbeslechting
in de gassector.De leden van de CDA-fractie vroegen of voor de Staatskas financiële
consequenties verbonden zijn aan de diverse toegangssystemen, te weten dat
van onderhandelde toegang, van gereguleerde toegang en van het tussenvoorstel
dat is bepleit door VEMW/VNCI. Ik merk daarover op dat de consequenties voor
de aardgasbaten voor de Staat niet worden bepaald door het gekozen systeem
voor toegang tot het gastransportnet. De hoogte van de aardgasbaten wordt
vooral bepaald door het volume van de Nederlandse productie en de prijs van
gas en in mindere mate door de marktopening. De prijs van gas wordt in hoge
mate bepaald door de olieprijs, de dollarkoers en marktontwikkelingen. Deze
factoren zijn exogeen en worden niet beïnvloed door het wetsvoorstel,
maar door de vraag- en aanbodontwikkelingen op de relevante markt. In paragraaf 2.3.3
is hierop uitvoerig ingegaan. De financiële consequenties in termen van
aardgasbaten zullen niet uiteen lopen voor de verschillende systemen voor
toegang tot het gastransportnet.De leden van de fractie van D66 vroegen een reactie op de situatie waarin
het bedrijf Enron de werking van onderhandelde toegang tot het elektriciteitsnet
in Duitsland juridisch heeft laten toetsen. Enron zou pas toegang tot het
net zijn verschaft, nadat in een procedure was aangetoond dat onderhandelde
toegang oneerlijke concurrentie met zich meebracht. Daardoor heeft Enron enkele
maanden geen elektriciteit aan klanten kunnen leveren. Deze leden vroegen
hoe dit soort situaties in Nederland worden voorkomen.Ik heb informatie ingewonnen over de procedure waarin Enron betrokken
was. Daaruit blijkt dat Enron in het gelijk is gesteld, niet omdat was vastgesteld
dat het systeem van onderhandelde toegang als zodanig oneerlijke concurrentie
met zich meebrengt, maar omdat het aangeklaagde bedrijf misbruik had gemaakt
van zijn economische machtspositie. Een dergelijk misbruik kan zich in beginsel
ook bij een systeem van gereguleerde toegang voordoen. Ook dan krijgt de klager
soms pas zijn recht nadat hij een procedure is begonnen. Overigens is de situatie
in Duitsland niet goed vergelijkbaar met die in Nederland. Om te voorkomen
dat door geschillenprocedures transport komt stil te liggen, heb ik in de
bijgevoegde nota van wijziging een voorlopige voorziening opgenomen die er
voor zorg draagt dat het gas blijft stromen, ongeacht geschillenprocedures. Voorts vroegen de leden van de fractie van D66 in hoeverre ik de in het
Verenigd Koninkrijk opgedane ervaring mee heb laten wegen in de keuze tussen
onderhandelde en gereguleerde toegang. In het Verenigd Koninkrijk is men overgestapt
van een systeem van onderhandelde toegang naar een systeem van gereguleerde
toegang. Ik heb de situatie in het Verenigd Koninkrijk bestudeerd en ben tot
de conclusie gekomen dat ten opzichte van dat land de uitgangssituatie om
te komen tot meer concurrentie in Nederland sterk afwijkt. Voor een uitgebreide
uiteenzetting over de situatie in het Verenigd Koninkrijk en de vergelijking
met Nederland verwijs ik naar paragraaf 4.2.Zoals hiervoor al aangegeven in antwoord op een vergelijkbare vraag van
de leden van de CDA-fractie deel ik de vrees niet dat er veel langdurige procedures
zullen komen als gevolg van het systeem van nettoegang; dit in antwoord op
de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van D66.De leden van de fractie van D66 gaven aan het van groot belang te vinden
dat nettoegang gebaseerd is op non-discriminatoire toegang tot het gasnet.
Zij vroegen hoe de minister waarborgt dat de toegang tot het gasnet daadwerkelijk
op non-discriminatoire basis geschiedt. Ik vind non-discriminatoire toegang
tot het net van groot belang. Dit betekent onder meer dat een gastransportbedrijf
geen onderscheid mag maken tussen «eigen» en «vreemd»
gas. Indien het gastransportbedrijf tevens leverancier van gas is, moeten
voor het transport van gas voor derden dezelfde voorwaarden en tarieven gelden
als voor het transport van gas van het gastransportbedrijf. Transparantie
is een belangrijke voorwaarde om te waarborgen dat de toegang tot het net
daadwerkelijk op non-discriminatoire basis plaats vindt. Daarom vereist het
wetsvoorstel ten eerste een boekhoudkundige scheiding van opslagactiviteiten
en transportactiviteiten. Ten tweede dienen transportbedrijven voor het transport
en de daarmee noodzakelijkerwijs verbonden diensten indicatieve tarieven en
voorwaarden te publiceren. Ten derde dienen transportbedrijven bedrijfsgevoelige
informatie zo te beschermen dat deze ook in geïntegreerde bedrijven niet
terecht kan komen bij medewerkers die betrokken zijn bij handelsactiviteiten.
Bij het geven van informatie geldt ook dat het transportbedrijf of de transporteenheid
binnen een bedrijf geen onderscheid mag maken tussen collega's van het eigen
bedrijf en andere bedrijven. De Nma zal er op basis van de Mededingingswet
en de Gaswet op toezien dat de toegang tot het net daadwerkelijk op non-discriminatoire
basis geschiedt. In aanvulling daarop zijn op basis van overleg met de Nma
en in antwoord op voorstellen uit het veld, aanpassingen aangebracht in het
toegangsregime. De Nma heeft aangegeven dat de desbetreffende aanpassingen
de toezichtstaak zullen vergemakkelijken en dat effectief toezicht mogelijk
is.Tevens vroegen de leden van de fractie van D66 hoe ik tegenover het idee
sta om transportbedrijven jaarlijks een rapport te laten publiceren, waarin
de verschillende prijzen en voorwaarden worden vermeld die aan verschillende
typen gebruikers worden aangeboden. Ingevolge het wetsvoorstel dienen transportbedrijven
voor het transport en de daarbij noodzakelijkerwijs verbonden diensten indicatieve
tarieven en voorwaarden te publiceren. Een verdergaande publicatieplicht acht
ik niet nodig. Wel kan ik me voorstellen dat gasbedrijven een rapportage zoals
de leden van D66 bedoelden, in hun jaarverslag opnemen.De leden van de fractie van D66 vroegen of er coördinatieproblemen
tussen regionale netten kunnen ontstaan, als deze door verschillende gastransportbedrijven
beheerd worden. Ik ga ervan uit dat de gastransportbedrijven met elkaar tot
goede afspraken zullen komen over de technische voorwaarden voor aansluiting
op hun netten om tot een zo groot mogelijke uniformiteit van deze voorwaarden
te komen. Ik verwacht dan ook geen coördinatieproblemen. Bovendien hebben
Gasunie en EnergieNed een gezamenlijke werkgroep opgericht om een dergelijke uniforme set technische voorwaarden voor hun gasnetten op te stellen.
In Nederland is er overigens inmiddels één voorbeeld van een
hogedruknet dat door een andere gastransportmaatschappij dan Gasunie wordt
beheerd, namelijk de Zebraleiding van Zelzate naar Ossendrecht voor de import
van Brits gas. Het is mij bekend dat tussen Gasunie en Zebra afspraken bestaan
voor wederzijdse bijstand in geval van calamiteiten. Voor het dagelijks functioneren
van de hogedruknetten bestaat overigens géén noodzaak tot coördinatie,
daar het Zebrasysteem geheel onafhankelijk van het Gasunienet functioneert.
Bij de beantwoording van vragen over artikel 3 wordt uitvoerig op deze problematiek
ingegaan.Volgens de leden van de SGP-fractie kan de beheerder van een gastransportnet
bij een geschil over toegang tot dat net weigeren gas te transporteren. Naar
mijn oordeel zal een absolute weigering van transport zich in de praktijk
niet vaak voordoen. Bij een weigering om transport te verrichten, zonder dat
duidelijk is dat daaraan één van de in artikel 6 van het wetsvoorstel
bedoelde gronden aan ten grondslag ligt, zal de directeur-generaal van de
Nma al snel concluderen dat sprake is van misbruik van economische machtspositie.
In dat verband is de relatie tussen dit wetsvoorstel en de Mededingingswet
van belang. De regels over toegang tot het gastransportnet die in de artikelen
5 en 6 van het wetsvoorstel zijn opgenomen, specificeren de betekenis van
artikel 24 van de Mededingingswet voor de gastransportsector. Artikel 24 van
de Mededingingswet houdt in dat geen misbruik gemaakt mag worden van een economische
machtspositie. Voor een sector zoals de gastransportsector, waarin sprake
is van een essentiële faciliteit voor activiteiten op de gasmarkt, zullen
de netbeheerders op redelijke en niet discriminatoire voorwaarden het transport
van gas moeten verrichten. Slechts in bepaalde gevallen is een uitzondering
hierop toelaatbaar, zoals wanneer het gastransportbedrijf technisch gezien
geen capaciteit beschikbaar heeft, of wanneer het transport tot gevolg zou
hebben dat het een aan hem opgedragen taak van algemeen belang niet naar behoren
kan vervullen. De artikelen 5 en 6 van het wetsvoorstel brengen deze specifieke
verplichtingen tot uitdrukking.LeidingaanlegDe leden van de fractie van de PvdA vroegen hoeveel partijen overwegen
om zelf een gasleiding aan te leggen. Met de leden van de fracties van D66
en de SP vroegen zij of vrije aanleg van netten en leidingen leidt tot een
ongewenste lappendeken van leidingen en leidingnetten. De leden van de fractie
van D66 vroegen aandacht voor de betekenis van de vrijheid van netaanleg.
Vrije netaanleg is in hun ogen een farce en bovendien maatschappelijk ongewenst
in verband met nodeloos beslag op schaarse ruimte, de gevolgen voor de ondergrond
(doorsnijding) en verspilling van geld. Ik merk om te beginnen op dat het
huidige systeem van gasnetten in Nederland een volgroeid stelsel is met een
hoge graad van interoperabiliteit. Er is vooralsnog voldoende capaciteit om
gastransport voor derden over deze netten te kunnen verrichten. Ik verwacht
daarom geen wildgroei van nieuwe netten of leidingen. Er zijn voor zover mij
bekend ook géén concrete plannen voor de aanleg van andere,
directe leidingen in navolging van de Zebraleiding. Er zijn wel plannen geweest,
zoals uitbreiding van de Zebraleiding naar het Rijnmondgebied door Gasunie
en de mogelijkheid van een directe aansluiting van PNEM/Mega op de Belgische
Distrigaz-transportleiding van Zeebrugge naar Aken. Deze plannen zijn –
voor zover mij bekend – alle uitgesteld of geschrapt. Ondanks de volgroeidheid
van het gastransportsysteem, sluit ik niet uit dat partijen overwegen om op
enkele plaatsen door aanleg van directe leidingen aansluiting van hun afnemer
of van een cluster van dicht bij elkaar gelegen afnemers op andere gasnetten
te verkrijgen. Daar is geen bezwaar tegen, want dat bevordert flexibiliteit en concurrentie. Dat in het wetsvoorstel geen bepalingen zijn opgenomen
voor de aanleg van gasleidingen betekent niet dat er in het geheel géén
juridisch kader voor de aanleg van buisleidingen, daarbij inbegrepen gasleidingen
en aardolieleidingen, zou bestaan. Het aanleggen en gebruiken van een gasbuisleiding
geschiedt in de praktijk meestal op grond van een concessie op basis van de
Belemmeringenwet Privaatrecht en de Belemmeringenwet Verordeningen met de
daaraan verbonden voorwaarden. De concessie wordt op de voordracht van de
Minister van Economische Zaken verleend bij koninklijk besluit. Voor de verlening
wordt advies ingewonnen bij de Ministeries van Verkeer en Waterstaat, van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, van Defensie, van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, alsmede bij de betrokken provincies.
De concessie geeft doorgaans een globaal tracé aan voor de aan te leggen
leiding. Het gedetailleerde tracé, de wijze van aanleg en de inpassing
in het landschap wordt vastgesteld in het volgens de concessie verplichte
overleg met de interdepartementale Planologische werkcommissie (PWC). Bij
de besluitvorming laat de PWC zich adviseren door de betrokken colleges van
Gedeputeerde Staten. Voorts richt de commissie zich bij de vaststelling van
het tracé zo veel mogelijk naar de bestaande planologische reserveringen
voor buisleidingen, zoals vastgelegd in het Structuurschema Buisleidingen
(SBUI). In deze beleidsnotitie is een toetsingskader voor de beoordeling van
de ruimtelijke consequenties bij tracering, aanleg, gebruik en beheer van
buisleidingen opgenomen in de vorm van een aantal richtlijnen. Bij de besluitvorming
worden deze richtlijnen dan ook als uitgangspunten gehanteerd. Het directe
en indirecte ruimtebeslag van buisleidingen dient volgens deze richtlijnen
zo gering mogelijk te worden gehouden en waar mogelijk worden buisleidingen
onderling en met andere vormen van infrastructuur gebundeld. Het voorkomen
van aantasting van natuur en landschap en van onevenredige overlast voor burgers
en bedrijven behoren eveneens tot de uitgangspunten. Aanleg van een buisleiding
zonder een concessie is in principe mogelijk, indien overeenstemming bereikt
kan worden met de betrokken grondeigenaren en de vergunningafgevende autoriteiten.In het kader van de Interdepartementale Projectgroep Ondergronds Transport
(IPOT) wordt door de daarin samenwerkende Ministeries van Verkeer en Waterstaat,
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en van Economische
Zaken een algehele herziening van de wet- en regelgeving voor buisleidingen
voorbereid. Doelstelling daarbij voor om het huidige concessiestelsel naar
een algemeen kader voor alle buisleidingen om te bouwen, de procedures voor
de aanleg en beheer te stroomlijnen en om de versnipperde regelgeving ten
aanzien van veiligheid, milieu en zonering te uniformeren tot een stelsel
van algemene regels.TarievenDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de leveringszekerheid tot een
gemiddelde etmaaltemperatuur van –17 graden Celsius, deel uit maakt
van het nieuwe tarievensysteem zoals dat door Gasunie aan de tuinbouwsector
is gepresenteerd. Zij vroegen of de overheid c.q. Gasunie deze vorm van leveringszekerheid
tot en met 2007 blijft toepassen. Naar aanleiding hiervan merk ik het volgende
op. De lopende contracten tussen Gasunie, distributiebedrijven en tuinders
zijn zogenaamde behoeftecontracten: Gasunie dient in de capaciteitsbehoefte
te voorzien, ook bij –17° Celsius. De looptijd van deze contracten
is gelijk aan de duur van de overgangsperiode tot volledige marktopening.
In het nieuwe prijssysteem dat Gasunie voor grote industriële verbruikers
ingevoerd heeft, speelt de voorziening bij –17° Celsius geen rol.
De industrie bepaalt zelf de mate van leveringszekerheid. Dit betekent dat
zij de capaciteit bestelt die ze nodig denkt te hebben en daar ook voor betaalt.
Indien een bedrijf dus genoegen neemt met minder capaciteit (en
dus een lagere leveringszekerheid onder extreme omstandigheden) zal de prijs
lager zijn. Gasunie is niet gehouden meer capaciteit te leveren dan is besteld.In onderhandelingen tussen Gasunie, andere leveranciers, distributiebedrijven
en tuinders zal bepaald moeten worden hoe in een geliberaliseerde markt de
capaciteitsbehoefte bepaald, geleverd en betaald dient te worden. Zoals eerder
aangegeven ga ik ervan uit dat de leveringszekerheid voor kleinverbruikers
geen gevaar loopt. Om elk risico te vermijden is voorzien in een algemene
wettelijke zorgplicht voor energiebedrijven die aan kleinverbruikers leveren.De leden van de PvdA-fractie informeerden hoe het tariefdeel voor de dienst
capaciteit tot stand komt. Deze leden stelden diverse vragen over de tarieven
van opslagfaciliteiten en de doorberekening daarvan aan verbruikers. Zij hadden
de indruk dat de NAM en andere winningsmaatschappijen veel invloed hebben
op de tarieven voor capaciteit en vroegen of er toezicht is op dit deel van
de prijsvorming of dat de winningsmaatschappijen de prijzen vrij kunnen bepalen,
en of er mogelijkheden zijn om die tarieven te verlagen. Verder vroegen zij
of de kosten van het sparen van het Slochterenveld daardoor doorberekend worden
aan verbruikers met piekbehoefte. Om te beginnen merk ik op dat Gasunie over
capaciteit moet beschikken om conform contractuele verplichtingen ook bij –17°C
voor de levering van gas te kunnen zorgdragen. Tot een aantal jaren geleden
kon de piekbehoefte op de koudste dagen opgevangen worden door het Groningenveld
(het door de leden van de PvdA-fractie bedoelde Slochterenveld). Maar door
het teruglopen van de druk waren alternatieve maatregelen noodzakelijk. Door
producenten (Amoco en NAM) en Gasunie is toen onderhandeld over de optimale
wijze waarop productiecapaciteit kon worden gegenereerd. Dit heeft geresulteerd
in aanzienlijke investeringen om een drietal gasvelden (Alkmaar, Norg en Grijpskerk)
in te richten als capaciteitsproductiefaciliteiten.Capaciteit moet dus worden gezien als een nieuwe dienst die uit de markt
voortkomt. De prijzen die Gasunie rekent voor capaciteit zijn marktconform.
Dat betekent dat er afhankelijk van de gebruiksduur van capaciteit verschillende
capaciteitstarieven zijn. De marktwaarde is gelijk aan de kosten waartegen
klanten zelf in de capaciteitsbehoefte zouden kunnen voorzien, waarbij schaalvoordelen
die Gasunie kan behalen doorgegeven worden aan de klant. Er bestaat dan ook
geen directe relatie tussen de kosten van het onder druk houden van het Groningenveld
en de capaciteitstarieven. De prijzen die Gasunie moet betalen voor capaciteitsdiensten
van NAM en Amoco zijn in onderhandelingen tot stand gekomen. Het is niet uitgesloten
dat over die tarieven opnieuw onderhandeld zou gaan worden, maar van concrete
voornemens daartoe is mij niets bekend.De markt voor capaciteitsdiensten is vrij, nieuwe aanbieders kunnen deze
markt dus betreden. Op grond daarvan zal de druk op Gasunie toenemen om tot
een differentiatie van het dienstenpakket te komen. Uiteraard wordt dit extra
gestimuleerd als er ook meer potentiële aanbieders zijn. Ik verwacht
dat op dit terrein meer aanbieders klaar staan om hun diensten aan te bieden.
Er zijn concrete plannen voor invoer van capaciteit uit het buitenland en
voor investeringen in capaciteitsvoorzieningen door derden.De Nma houdt toezicht op de capaciteitstarieven op basis van de Mededingingswet.
Daarnaast moeten op basis van het wetsvoorstel indicatieve tarieven voor met
transport noodzakelijkerwijze verbonden diensten, zoals capaciteit, aan de
Nma worden gemeld.De leden van de PvdA-fractie vroegen ook wat het belang is van het onder
druk houden van het Groningenveld in een situatie waarin er weinig piekbehoefte
meer is. Zij vroegen in hoeverre het verlagen van piekbehoefte ook mogelijk
is voor andere groepen gebruikers dan tuinders. Verder vroegen
deze leden wat de kosten zijn van het verder onder druk brengen van het Groningenveld
en of EBN daarin participeert. Daarnaast vroegen zij of decentrale energieopwekking
een rol kan vervullen in het verlagen van de piekbehoefte en in hoeverre tarieven
voor teruglevering bijdragen aan dit proces. Ik merk daarover op dat het investeringsproject
om het Groningenveld onder druk te houden, twee doelen heeft. Ten eerste is
dat het verhogen van het winningsrendement tot meer dan 95%. Ter vergelijking
dient dat bij de meeste gasvelden 80% van het aanwezige gas feitelijk wordt
gewonnen. Ten tweede kan het veld vervolgens aan de capaciteitsvraag blijven
voldoen. De kosten van het compressieen renovatieproject bedragen rond de
f 3 miljard en EBN participeert daarin. Het is aannemelijk dat met de
introductie van capaciteitstarieven gasgebruikers zullen kijken naar mogelijkheden
om hun piekgebruik te verminderen. In principe kan dat in alle sectoren.De leden van de PvdA-fractie vroegen om een reactie op de stelling dat
een lagere prijs voor het capaciteitsonderdeel ook de gasleveranciers die –
in tegenstelling tot Gasunie – problemen hebben met het verzorgen van
een continue stroom gas, zal helpen in het verkrijgen van toegang tot het
net. Ik merk daarover op dat om eerlijke toegang tot het net en de bijbehorende
diensten (capaciteit) te verkrijgen, de tarieven redelijk, transparant en
non-discriminatoir moeten zijn. Concurrentie op (capaciteits)diensten leidt
tot keuzemogelijkheden voor leveranciers en druk op de prijzen. Het verkrijgen
van toegang tot het net staat op zich zelf echter niet in direct verband met
lagere prijzen voor capaciteitsdiensten.De leden van de CDA-fractie gaven aan het belangrijk te vinden de rol
van Gasunie te continueren en de Nederlandse aardgasreserves optimaal te benutten.
Zij vroegen in dat verband of ik de mening deel dat het systeem van onderhandelde
toegang meer mogelijkheden biedt om hogere prijzen te realiseren voor internationaal
gastransport dan het kost-plus-systeem van gereguleerde toegang. Ik wijs er
op dat het belangrijkste verschil tussen onderhandelde en gereguleerde toegang
niet de hoogte van de tarieven is, maar de mogelijkheid om afhankelijk van
specifieke omstandigheden daarop toegesneden tarieven en contractvoorwaarden
overeen te komen. Het systeem van onderhandelde toegang biedt in het algemeen
zeer beperkte mogelijkheden om hogere prijzen te realiseren omdat in dat systeem
wordt uitgegaan van indicatieve tarieven die redelijk dienen te zijn.Naast inhoudelijke opmerkingen over het commodity-dienstensysteem stelden
de leden van de fractie van Groen Links ook vragen over de procedurele gang
van zaken. Zij vroegen hoe het mogelijk is dat in de fase van de totstandkoming
van de Gaswet een nieuw tariefsysteem wordt geïntroduceerd en tevens
waarom dit systeem is goedgekeurd. Tevens vroegen deze leden wie zeggenschap
heeft over de totstandkoming van de tariefstructuur en of sprake is van democratische
controle bij wijzigingen. In reactie op deze vragen merk ik op dat voor de
industriële grootverbruikers concurrentie al een feit is. Zij kunnen
namelijk elders gas kopen en daarbij vragen om «los» transport.
Daarom was een aanpassing van het prijssysteem al eerder nodig. Het prijssysteem
voor deze grootverbruikers waarin tarieven voor de «commodity»
gas en de diensten zijn gesplitst, heb ik goedgekeurd op basis van de overeenkomst
Staat-Gasunie. Voor andere gebruikersgroepen is een dergelijk systeem nog
niet vastgesteld, maar zal mijn goedkeuring ook worden gevraagd. Ten aanzien
van de goedkeuring van de tarieven is niet voorzien in een specifieke vorm
van democratische controle, buiten de mogelijkheden die het parlement heeft
om een minister op zijn of haar beleid aan te spreken. Bij mijn goedkeuring
van het tariefsysteem heb ik overigens expliciet aangegeven dat dit een toets
van de Nma onverlet laat. 5.2. TransparantieDe leden van de fracties van PvdA, VVD en D66 vroegen of met het systeem
van boekhoudkundige scheiding voldoende waarborgen zijn gecreëerd voor
transparantie en het voorkomen van machtsmisbruik. De leden van de PvdA-fractie
vroegen hoe deze administratieve scheiding wordt geëffectueerd en gecontroleerd.
De leden van de VVD-fractie vroegen of geen controle nodig is door een externe
instantie om een strikte scheiding tussen de handels- en transportfunctie
van gasbedrijven te waarborgen. De leden van de fractie van D66 zouden graag
zien dat de manier waarop boekhoudingen zullen worden ingericht, voor goedkeuring
aan de Nma worden voorgelegd. Ik ben van mening dat het voor de totstandkoming
van een geliberaliseerde gasmarkt van groot belang is handels- en transportactiviteiten
boekhoudkundig zo te scheiden dat transparantie verzekerd is als waarborg
voor het voorkomen van machtsmisbruik en kruissubsidiëring. Dit is voor
de Nma ook een noodzakelijke voorwaarde voor effectief toezicht. In artikel
22 is reeds een aantal voorschriften opgenomen voor de inrichting van de boekhouding.Naar aanleiding van reacties van diverse marktpartijen, waaronder VEMW,
en nader overleg met de Nma ben ik tot de conclusie gekomen dat aanscherping
van de regels gewenst is. Ik heb daarom in de bijgevoegde nota van wijziging
de mogelijkheid opgenomen nadere voorschriften voor de administratie en ontvlechting
van activiteiten te stellen. De Nma laat momenteel onderzoek doen naar kostengrondslagen
(kostenposten en waarderingsgrondslagen) en het toerekenen van kosten aan
diensten. De resultaten van dit onderzoek zullen naar verwachting komend voorjaar
beschikbaar zijn. Het is wenselijk hierbij regels te stellen die verplichten
tot een hoge mate van transparantie, zijnde een cruciale voorwaarde voor effectief
toezicht op machtsmisbruik. Deze benadering sluit aan bij de Europese Transparantierichtlijn
die in voorbereiding is. Daar waar nodig schakelt de Nma daar de deskundigheid
en ervaring van andere toezichthouders in. Uiteraard zal de Nma ernaar streven
de administratieve lasten voor het bedrijfsleven zo beperkt mogelijk te houden.
Na de inwerkingtreding van de betrokken artikelen uit de voorgestelde Gaswet
zullen de bedrijven de op dit moment geïntegreerde boekhoudingen moeten
scheiden en tevens administratief-organisatorische maatregelen moeten nemen
om misbruik van vertrouwelijke informatie te voorkomen. Dit valt onder het
toezicht van de Nma. Naar mijn mening zijn in het voorgestelde systeem van
boekhoudkundige en administratieve scheiding goede waarborgen ingebouwd tegen
machtsmisbruik.Voor een antwoord op de vraag van de leden van de fractie van D66 waarom
niet is gekozen voor een verplichte organisatorische afscheiding van netwerkactiviteiten
zoals onder de Elektriciteitswet verwijs ik naar paragraaf 4.2.De leden van de fractie van D66 vroegen welke sancties op misbruik door
transportbedrijven van klantgegevens staan en waarom zij hierover in het wetsvoorstel
niets kon vinden. In antwoord hierop meld ik dat de sanctie op de overtreding
van artikel 26, waarin de geheimhoudingsplicht van de gastransportbedrijven
is geregeld, is opgenomen in de in artikel 44 voorgestelde wijziging van de
Wet op de economische delicten. Als bij geïntegreerde bedrijven met een
machtspositie, gegevens over transport van de afdeling transport van het bedrijf
aan de afdeling verkoop worden gegeven en deze afdeling vervolgens misbruik
maakt van deze gegevens, is dit eveneens aan te merken als een economisch
delict. Verder kan dit onder omstandigheden ook als een overtreding van het
verbod van misbruik ex artikel 24 van de Mededingingswet worden gesanctioneerd. 5.3. Toegang tot productiepijpleidingnettenDe leden van de PvdA-fractie vroegen waarom voor de toegang tot de upstreamleidingnetten
(productieleidingen) niet gelijkwaardige regels gelden als voor downstreamnetten
(transport en -distributieleidingen). Voor de toegang tot upstreamleidingnetten
geldt alleen de Mededingingswet. Dit is in overeenstemming met de Gasrichtlijn.
Aangezien het toegangsregime tot downstreamnetten in het wetsvoorstel niet
meer is dan een specifieke invulling van de Mededingingswet, is het materiële
verschil tussen de toegangsregimes van beide wetten echter niet groot. In
beide wetten vormt immers het verbod op misbruik van een machtspositie het
uitgangspunt. Aan derden wordt ook nu reeds op basis van onderhandelingen
toegang verleend tot upstreamleidingen. De eigenaar van een upstreamleiding
heeft overigens belang bij een maximaal gebruik van de leiding, daar dit voor
hem de kosten voor die leiding terugbrengt.Voor een antwoord op de vraag van deze leden naar de participatie van
EBN bij de upstream-activiteiten verwijs ik naar paragraaf 2.1.2 waar
uitgebreid op de positie van EBN is ingegaan.5.4. Vergelijking met andere leidinggebonden sectorenDe leden van de PvdA-fractie vroegen een reactie op het systeem van onafhankelijk
toezicht op alle utility networks (spoor, elektriciteit, telecommunicatie,
kabel) zoals voorgesteld door voormalig secretaris-generaal Van Wijnbergen
in NRC Handelsblad van 23 september 1999. Zij vroegen wanneer de genoemde
«decisiontree» in werking treedt voor de nutssectoren, of deze
nog wel zinvol is in nutssectoren waarin de liberalisering al in gang is gezet
en in hoeverre de toegang tot het gasnetwerk transparant geacht kan worden.
De «decision tree» zoals de voormalig secretaris-generaal beschreef,
is een denklijn, een weergave van de gedachten ten aanzien van de regulering
van netwerken. Als zodanig heeft die denklijn een ondersteunende functie in
de besluitvorming. Momenteel wordt een notitie voorbereid over liberalisering
en privatisering in netwerksectoren. Deze notitie wordt tevens aan de Tweede
Kamer gezonden. Desgewenst zal over deze notitie overleg met de Tweede Kamer
plaatsvinden.De leden van de fractie van D66 vroegen in hoeverre ervaringen met de
uitvoering van de Elektriciteitswet 1998 tot aanpassingen hebben geleid in
het onderhavige wetsvoorstel. Met de toepassing van de Elektriciteitswet 1998
is in de praktijk nog niet lang ervaring opgedaan. De voorbereiding van het
voorstel voor een Gaswet is dan ook niet zozeer gebaseerd op die praktijkervaring.
Wel is de regeling ten aanzien van de vergunningverlening vrijwel gelijkluidend
aan die welke in de Elektriciteitswet 1998 is opgenomen. Daarnaast is, in
navolging van de Elektriciteitswet 1998, de mogelijkheid voor de verplichte
afname van een bepaald aandeel duurzame energie opgenomen (artikel 30). Tenslotte
zal de Nma met betrekking tot de voorschriften voor de boekhoudkundige scheiding
gebruik kunnen maken van de ervaringen met de implementatie van de Elektriciteitswet
1998.6. Levering aan beschermde afnemersDe leden van de PvdA-fractie vroegen waarom in het wetsvoorstel de band
tussen kleinverbruikers en gasleveranciers tijdelijk geformaliseerd wordt.
Allereerst merk ik op dat niet alleen de band tussen kleinverbruikers en gasleveranciers
maar ook de band tussen de tussengroep (jaarverbruik tussen 170 000 m3 en 10 miljoen m3 gas) en de gasleveranciers tijdelijk wordt
geformaliseerd. Deze formalisering ondersteunt een gefaseerde
marktopening. De Gasrichtlijn biedt de mogelijkheid tot een gefaseerde liberalisering.
Zoals in paragraaf 4.1 is beschreven wordt tegelijkertijd voorzien in
bescherming van gebonden klanten onder meer door vaststelling van een maximumtarief.Wat betreft de reden voor versnelling van de liberalisering waar deze
leden ook naar vroegen, merk ik het volgende op. De voordelen voor de afnemers
en de toegenomen dynamiek in Nederland en in omringende landen vormen de aanleiding
tot een heroverweging van het tempo van de liberalisering. In de Derde Energienota
is gekozen voor een stapsgewijze ontwikkeling naar een volledige marktopening
in een periode van tien jaar, om de volgende redenen:• verwacht werd dat de energiebedrijven deze overgangsperiode nodig
zouden hebben om zich aan te passen aan de nieuwe ontwikkelingen;• op dat moment was weinig bekend over de ontwikkelingen in de omringende
landen; de verwachting bestond dat veel landen het relatief trage tempo uit
de richtlijnen voor de elektriciteitsmarkt en de gasmarkt zouden volgen en
Nederland wilde het liberaliseringstempo niet te veel laten afwijken van andere
Europese landen;• er was internationaal nog weinig ervaring met het geven van vrijheid
van leverancierkeuze aan grote groepen afnemers.Inmiddels laten ervaringen in andere landen zien dat het proces inderdaad
kan worden versneld met aantoonbare voordelen voor alle gebruikers. Dit moet
dan wel goed worden voorbereid en getest. De druk op versnelling dient zich
nu nog vooral aan in de elektriciteitssector. Op dit moment wordt onderzoek
gedaan naar de mogelijkheden voor een versnelling.Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
merk ik op dat het wetsvoorstel geen ruimte laat voor het oprichten van verbruikerscorporaties
met als doel daarmee de status van beschermde afnemer te ontwijken. Waar het
om gaat is dat alle kleinverbruikers gelijk worden behandeld. Het criterium
voor de bepaling van de al dan niet beschermde status van de afnemer is het
jaarverbruik per aansluiting. Daarbij wordt door zgn. gemeenschappelijke voorzieningen
«heengekeken» (zie artikel 1, eerste lid, onderdeel n). Verbruikercorporaties
krijgen pas de mogelijkheid gezamenlijk gas in te kopen bij een nieuwe leverancier
wanneer de aangesloten leden keuzevrijheid hebben.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom de energiebedrijven niet worden
gekenmerkt als grootafnemers, zodat ook zij voortaan rechtstreeks gas kunnen
inkopen bij producenten zonder tussenkomst van de Gasunie. Het antwoord daarop
luidt dat de distributiebedrijven niet aan Gasunie zijn gebonden op basis
van de Gaswet, maar op basis van de bestaande contracten tussen de distributiebedrijven
en Gasunie. Op grond van deze contracten zijn de distributiebedrijven verplicht
al het gas dat zij doorleveren aan klanten die na de inwerkingtreding van
de Gaswet als beschermde afnemers worden gekwalificeerd, bij Gasunie in te
kopen (exclusiviteit). Hier staat tegenover dat Gasunie te allen tijde het
benodigde gas voor dit marktsegment aan de distributiebedrijven zal leveren.Naar aanleiding van de bezorgdheid die de leden van de fractie van D66
uitten ten aanzien van de effecten van de liberalisering op de gasprijzen
van kleinverbruikers, merk ik het volgende op. De opwaartse druk op de gasprijzen
voor kleinverbruikers in het Verenigd Koninkrijk, waar deze leden op wezen,
is niet het gevolg van toenemende concurrentie bij andere verbruikersgroepen.
In vergelijking met de prijzen in nog niet geliberaliseerde EU-lidstaten liggen
de prijzen in het Verenigd Koninkrijk op een structureel lager niveau. Wat
de prijsontwikkelingen betreft, geldt dat ook in de overige EU-lidstaten sprake
is van een licht stijgende tendens. De opwaartse druk van de prijzen van gas
voor kleinverbruikers is vooral toe te schrijven aan de internationale
gasprijs, die is gestegen als gevolg van olieprijsstijgingen.De leden van de fractie van D66 vroegen waarom het wetsvoorstel zich met
betrekking tot de prijsontwikkeling alleen richt op de distributiebedrijven
en andere geledingen van de bedrijfskolom buiten beschouwing laat. De geleidelijke
overgang naar een geliberaliseerde markt houdt in dat op delen van de markt
marktwerking nog enige tijd op zich zal laten wachten. Voor het distributiedeel
geldt dat nog geen sprake is van concurrentie. Dat wil zeggen dat de distributie
van gas ten behoeve van beschermde klanten in de overgangsperiode een monopolietaak
blijft voor de huidige distributiebedrijven. Marktwerking is pas aan de orde
zodra deze afnemers keuzevrijheid krijgen. Ten aanzien van de prijsontwikkeling
in andere geledingen zijn geen bijzondere regels nodig. De inkoopcontracten
tussen Gasunie en de distributiebedrijven komen tot stand op basis van onderhandelingen
tussen die partijen. De prijzen voor de gebonden klanten zijn daarop gebaseerd,
maar deze contracten kennen clausules op basis waarvan prijsschommelingen
op de internationale markt kunnen worden verwerkt. Indien een lagere inkoopprijs
wordt gerealiseerd, wordt ingevolge artikel 16 dat voordeel ook aan de gebonden
klanten doorgegeven. De Nma kan op grond van de Mededingingswet toezien op
mededingingsaspecten.Van de gasprijs voor kleinverbruikers exclusief heffingen en belastingen
bedragen de distributiekosten – waar dus gedurende de overgangstermijn
nog niet sprake is van concurrentie – ongeveer een derde deel. Het stellen
van maximumtarieven voor de levering van gas aan gebonden klanten heeft vooral
ten doel te voorkomen dat kosten bij de levering van gas aan vrije afnemers
worden afgewenteld op de levering van gas aan beschermde afnemers.De leden van de fractie van D66 vroegen waarom niet een landelijk maximumtarief
wordt gesteld waarbij iedere vergunninghouder de mogelijkheid heeft efficiëntiewinst
te boeken en de baten daarvan aan de klanten en zichzelf ten goede laten komen.
De doelstelling van de efficiëntiekorting is beschermde afnemers mee
te laten profiteren van efficiëntiewinst in de bedrijfsvoering. De kosten
van de bedrijfsvoering kunnen verschillen per bedrijf. Met het oog daarop
is juist niet voorgeschreven dat er een landelijk maximumtarief wordt gesteld.
Uitgegaan wordt van de individuele bedrijven die binnen het tarief voor de
beschermde klanten de efficiëntiekorting moeten realiseren. Daarnaast
moeten voor het bedrijf voldoende prikkels blijven bestaan om extra efficiëntiemaatregelen
te nemen – door vooraf duidelijkheid te scheppen over de hoogte van
de efficiëntiekorting. Indien meer efficiëntiewinst wordt gerealiseerd
dan de korting weergeeft, kan het bedrijf de klant laten meeprofiteren van
de voordelen van de extra gerealiseerde efficiëntieverbetering, maar
het is daartoe niet verplicht. Het kan de voordelen ook gebruiken om de financiële
positie van het bedrijf in de overgangsperiode te verbeteren dan wel investeringen
in verbetering van de bedrijfsvoering doen. Bij de antwoorden op de vragen
met betrekking tot artikel 16 wordt uitgebreider op de efficiëntiekorting
wordt ingegaan.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van D66 naar mijn
mening over een nationale verbruikersraad naar Brits model ter bescherming
van de positie van de kleinverbruiker, merk ik het volgende op. Ik juich de
gedachte van krachtenbundeling door verbruikers toe en wijs er op dat de distributiebedrijven
ingevolge artikel 4 van de Wet energiedistributie verplicht zijn een verbruikersraad
in te stellen. In artikel 41, onderdeel C, is ter versterking van de positie
van de verbruikersraad opgenomen dat de gasbedrijven jaarlijks verslag aan
de Minister van Economische Zaken moeten uitbrengen over de adviezen van de
verbruikersraad en over de wijze waarop het die adviezen heeft behandeld.
Ik kan mij voorstellen dat de verbruikersraden van de verschillende distributiebedrijven
onderling contact houden, ervaringenuitwisselen en gemeenschappelijke
standpunten innemen. Dit is echter een aangelegenheid waar verbruikers en
verbruikersraden zelf aan moeten werken, voor de overheid zie ik daarbij geen
rol. Verder wijs ik er op dat de Consumentenbond zich actief met de belangenbehartiging
van de consument bezig houdt. Tenslotte kunnen kleinverbruikers terecht bij
de geschillencommissie openbare nutssectoren die onder andere geschillen behandelt
op het terrein van gas. Deze commissie valt onder de erkenningsregeling geschillencommissies
consumentenklachten.De leden van de SP-fractie vroegen of voor de overstap van een kleinverbruiker
naar een andere gasleverancier geavanceerde meetsystemen nodig zijn. Voor
een overstap naar een andere gasleverancier is een geavanceerde meter geen
vereiste. De huidige eenvoudige gasmeter in combinatie met de gangbare methoden
voor het opnemen of doorgeven van de meterstand kunnen gehandhaafd blijven.
Ik verwacht dat – zeker in de eerste periode – alleen voor grootverbruikers
geavanceerde meetapparatuur zal worden gebruikt. De grens voor het gebruik
van geavanceerde meetapparatuur zal in de loop van de jaren mogelijk zakken,
maar het is niet te verwachten dat het snel voor kleinverbruikers rendabel
zal worden dergelijke apparatuur te gaan gebruiken, omdat de kosten daarvan
erg hoog zijn. Net als in andere landen zullen kleinverbruikers naar verwachting
volgens een profielsysteem ingedeeld worden. Een voor kleinverbruikers wel
rendabel alternatief meetsysteem is de prepay-meter. Vooruitlopend op de liberalisatie
van de energiemarkt voor kleinverbruikers bekijken enkele supermarktconcerns
of de verkoop van energie past bij de uitbreiding van hun dienstenpakket.
In Uden wordt momenteel een experiment uitgevoerd door het plaatselijke energiedistributiebedrijf
in samenwerking met een supermarkt naar een andere wijze van betaling van
de gasrekening via de prepay-meter. De verbruiker kan door een chipkaart,
die bij de supermarkt tegen betaling voor een bepaalde hoeveelheid gas kan
worden opgeladen, zijn gasmeter bijvoeden. Via een display kan de klant zijn
verbruikspatroon aflezen, dat dan ook weer via de chipkaart bij een volgende
oplaadbeurt in de supermarkt door het distributiebedrijf geregistreerd kan
worden. Voordelen voor de consument zijn een bewuster energiegebruik, een
flexibele en eenvoudige wijze van betaling en door de lagere administratieve
kosten voor het distributiebedrijf een mogelijk lagere gasprijs. De prepay-meter
is nu nog ongeveer twee maal zo duur als de huidige gasmeter, die circa f 100
kost.7. Gevolgen voor de hoofdlijnen van het energiebeleid7.1. Een betrouwbare gasvoorziening7.1.1. Beheer van bodemschatten/kleine veldenDe leden van de PvdA-fractie vroegen een nadere verklaring van de zinsnede
«De productiekosten van de Nederlandse kleine velden zijn relatief laag»,
die is opgenomen op blz.18 van de memorie van toelichting en daarbij aan te
geven hoe dit zich verhoudt tot de visie van de NOGEPA en de FNV Bondgenoten.
Met de aangehaalde zinsnede doelde ik op de lokale omstandigheden op het Nederlandse
deel van het continentale plat. Zoals blijkt uit de externe studie van Gaffney,
Cline & Associates, is sprake van bepaalde voordelen op het Nederlandse
deel van het plat (aanwezigheid aanzienlijke infrastructuur, relatief ondiep
water, geografische ligging) die mede een verklaring vormen voor het feit
dat ook kleinere voorkomens hier tot ontwikkeling komen die elders niet interessant
worden bevonden (brief van de Minister van Economische Zaken aan de Tweede
Kamer van 30 juni 1999). Overigens zal ook deze ontwikkeling onvermijdelijk
een keer over het hoogtepunt heen raken. Dat raakt als zodanig
niet de gasprijs voor de afnemer omdat deze nu en in de toekomst bepaald wordt
door de internationale marktverhoudingen. Wat de voornemens ten aanzien van
de kleine velden betreft, waar deze leden ook naar vroegen, verwijs ik naar
de nota van wijziging, waarin is voorzien in voortzetting van het kleine-veldenbeleid.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de coördinerende taak van
Gasunie bij de exploitatie van kleine gasvelden en de rol van de overheid
bij die exploitatie in verband met schone, betrouwbare en betaalbare energie.
De leden van de fracties van CDA en D66 vroegen wanneer zij de aanvullende
wettelijke regeling kunnen verwachten inzake de coördinerende rol van
Gasunie bij het kleine-veldenbeleid, waarbij rekening wordt gehouden met een
optimale ontginning van de kleine velden. In reactie op deze vragen merk ik
op dat Gasunie de taak houdt het aangeboden gas uit de Nederlandse kleine
velden op verzoek van de producent in te kopen en het Groningenveld als balansveld
te gebruiken. Bij de exploitatie van deze velden heeft Gasunie geen taak.
Voor meer informatie over deze onderwerpen verwijs ik naar de toelichting
bij de kleine-veldenregeling in de nota van wijziging.De leden van de CDA-fractie vroegen om een overzicht van de Nederlandse
reservepositie, daarbij onderscheid makend tussen het Groningenveld en kleine
velden. Tevens werd verzocht bij de kleine velden een onderscheid te maken
naar land respectievelijk zee. In onderstaande tabel is een overzicht van
de aardgasreserves in Nederland opgenomen, waarbij het gevraagde onderscheid
is gemaakt.Aardgasreserves in miljarden m3 per 1 januari
1999 GebiedResterende
bewezen reserveResterende verwachte
reserveGroningenveld1 1191 212 Overig territoir226321 Continentaal
plat209360Totaal Nederland1 7711 893De leden van de CDA-fractie vroegen naar de opbouw van de gasprijs die
producenten voor het door hun geproduceerde gas ontvangen, zowel in de huidige
structuur als in de toekomstige geliberaliseerde markt. Uitgangspunt voor
de prijs die producenten ontvangen, is thans de prijs die Gasunie ontvangt
in de markt. Deze opbrengstprijs is gebaseerd op het marktwaardebeginsel (koppeling
aan prijs olieproduct). In de toekomst zal deze prijs mede tot stand komen
op basis van de internationale concurrentie op de gasmarkt.De leden van de CDA-fractie vroegen een nadere toelichting op de in de
memorie van toelichting opgenomen opmerkingen over het belang van de coördinerende
taak van Gasunie en de toepassing van het marktwaarde beginsel voor de optimale
nationaal-economische benutting van de Nederlandse gasreserves. Met de in
de nota van wijziging opgenomen regeling ten aanzien van de kleine velden
wordt voorzien in een wettelijke regeling van belangrijke onderdelen van het
zogenaamde «Gasgebouw». Wanneer de wettelijke regeling van kracht
is geworden, zijn het aandeelhouderschap van de Staat en de overeenkomst Staat-Gasunie
niet langer noodzakelijk om een goede uitoefening van die coördinatietaak
te waarborgen. In dat verband merk ik op, naar aanleiding van de vraag van
deze leden met betrekking tot privatisering van Gasunie, dat – zoals
in paragraaf 2.1 is aangegeven – de positie van de Staat op termijn
nader zal worden bezien. Voor een antwoord op de vragen van de leden van de fractie van D66 over
de neerwaartse ontwikkeling van de gasprijzen en de ontwikkeling van kleine
velden verwijs ik naar paragraaf 2.3.1, waar ik uitgebreid ben ingegaan
op deze onderwerpen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van D66 om een
reactie op de constateringen van NOGEPA ten aanzien van de kosten van exploratie
van kleine velden merk ik het volgende op. De internationale gasprijs is een
autonome factor, welke bepaald wordt door de vraag en aanbodverhoudingen op
de Europese gasmarkt, de prijs van olieproducten en andere alternatieven.
Het gasaanbod op de Europese markt zal meer en meer afhankelijk worden van
het aanbod uit Rusland en Noorwegen. Wil Europa op langere termijn verzekerd
zijn van voldoende aanbod dan zal een zodanige prijs tot stand moeten komen
dat die hoger is dan de kostprijs van gas. Onder andere door de transportkosten
ligt de kostprijs van het gas uit die landen boven de gemiddelde productiekosten
van de Nederlandse kleine velden. Voorts verwijs ik naar het eerder in deze
paragraaf aangehaalde rapport van Gaffney, Cline & Associates, waaruit
blijkt dat het Nederlandse investeringsklimaat in algemene zin voor de opsporing
en winning van aardgas beter is dan het klimaat in Noorwegen.De leden van de Groen Links-fractie vroegen de regering een definitief
besluit te nemen waardoor er geen nieuwe boringen in de Waddenzee meer plaats
zullen en kunnen vinden. In reactie op deze vraag merk ik op dat het kabinet
heeft toegezegd op korte termijn met een standpunt te komen.De leden van de Groen Links-fractie vroegen om een bepaling die er toe
strekt nieuwe gasopslag ten behoeve van export of handel te voorkomen. In
het voorstel voor een Mijnbouwwet, dat momenteel in behandeling is bij de
Tweede Kamer, wordt geregeld dat voor het opslaan van stoffen (incl. aardgas)
in de diepe ondergrond een opslagvergunning nodig is. Om gasopslag te realiseren
dienen de gebruikelijke milieu- en ruimtelijke ordening-procedures doorlopen
te worden die van toepassing zijn op deze activiteit. Tijdens die procedures
kunnen de bezwaren en belangen die rond de bouw van nieuwe voorzieningen spelen
aan de orde komen en afgewogen worden, ongeacht het doel van de betreffende
opslagfaciliteit. In het voorstel voor de Gaswet behoeven daarvoor geen speciale
bepalingen opgenomen te worden.In paragraaf 2.3.3 en in de toelichting op de nota van wijziging
is uitvoerig ingegaan op de functie van de kleine velden en daarmee samenhangend
de «verzekerde afname». Voor antwoord op de vragen van de leden
van de Groen-Links-fractie op dit punt, verwijs ik dan ook daarnaar.De leden van de Groen Links-fractie vroegen wat het effect van de Gaswet
zal zijn op de procedures rondom bodemdaling als gevolg van aardgaswinning.
Deze leden vroegen ook of de wet invloed zal hebben op bestaande regelingen
van aansprakelijkheid en op het voorstel voor een Mijnbouwwet. Ik merk hierover
op dat het voorstel voor een Gaswet geen effect heeft op deze onderwerpen.
Regeling van bodembeweging zal plaatsvinden in de Mijnbouwwet en het daarop
te baseren Mijnbouwbesluit. De aansprakelijkheid voor schade als gevolg van
bodembeweging zal in het Burgerlijk Wetboek worden opgenomen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van RPF en GPV
naar een onderbouwing van de stelling dat de productiekosten van kleine velden
relatief laag zijn verwijs ik naar het begin van deze paragraaf waar ik op
een zelfde vraag van de leden van de PvdA-fractie ben ingegaan en naar paragraaf 2.3.1,
waar ik cijfermatig inzicht heb gegeven in de productiekosten van verschillende
gasvelden. 7.1.2. VoorzieningszekerheidDe leden van de PvdA-fractie vroegen wat verstaan wordt onder «lange
termijn» in de opmerking dat de voorzieningszekerheid op lange termijn
in Europa voldoende is gegarandeerd. Als gesproken wordt over een lange termijn
beeld dan verschilt dit nogal per land. In de meeste landen wordt dan gedoeld
op een periode van 10 tot 15 jaar. Voor Nederland was dat eerder steeds 25
jaar. In het Energierapport is aangegeven dat dit in een geliberaliseerde
markt niet langer meer past. Het lange termijn beeld van vraag en aanbod op
de Europese gasmarkt verandert niet zo fundamenteel dat, zoals deze leden
voorstelden, jaarlijkse rapportages nodig zijn. De ramingen van zowel de reserves
als de vraag in de praktijk veranderen slechts zeer geleidelijk.Wat de gangbare termijnen voor contracten in een geliberaliseerde markt
precies zullen zijn – deze leden vroegen daarnaar- is moeilijk te zeggen.
In de huidige situatie kennen de langste contracten een looptijd van 15 à
20 jaar. In een geliberaliseerde markt zal de geldigheidsduur eerder korter
dan langer worden.Met betrekking tot de jaarlijkse verslaglegging over de voorzieningszekerheid
waar de leden van de fractie van D66 naar vroegen, verwijs ik naar het antwoord
op een zelfde vraag van de leden van de PvdA-fractie.Wat betreft de door deze leden voorgestelde zichtperiode van 50 jaar,
in plaats van 20 jaar, merk ik het volgende op. De onzekerheden over een periode
van 50 jaar zijn zo groot dat zinvolle uitspraken nauwelijks mogelijk zijn.
Een termijn van 20 jaar is in een geliberaliseerde markt voldoende: veel contracten
zullen naar verwachting een kortere looptijd kennen. Als de contracttermijnen
teruglopen, zal ook de zichtperiode terug moeten worden gebracht om zinvolle
ramingen te kunnen maken.Deze leden vroegen naar de beschikbaarheid van vervangende energie- en
grondstofbronnen en de bijbehorende financiering in tijden waarin er geen
ruime voorraden zijn ter dekking van de binnenlandse vraag. Alternatieven
voor binnenlands gas zijn nu al ruimschoots voorhanden: buitenlands gas en
andere energiedragers. Het gebruik van die alternatieven brengt geen extra
financieringsbehoefte met zich mee omdat dankzij het marktwaardebeginsel de
binnenlandse gasprijzen op een niveau liggen dat vergelijkbaar is met buitenlandse
gasprijzen en olieproducten.De leden van de fractie van D66 vroegen waar het huidige winningbeleid
van 80 miljard m gas per jaar op gebaseerd is. In de Derde Energienota is
voor het eerst aangegeven dat een gemiddeld productieniveau van 80 miljard
m3 gas per jaar noodzakelijk en verantwoord is. In het recent uitgebrachte
Energierapport wordt beargumenteerd dat er in het licht van het kleine-veldenbeleid
thans geen aanleiding is dit niveau te herzien. Het geeft voldoende ruimte
voor de productie van kleine velden en houdt het Groningenveld lang genoeg
beschikbaar als balansveld.Voor het antwoord op de vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
over het gasbeleid op lange termijn, verwijs ik naar hoofdstuk 2.7.1.3. LeveringszekerheidDe leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de leveringszekerheid geregeld
is op het moment dat de huidige langlopende contracten tussen Gasunie en energiebedrijven
zijn afgelopen. De leden van de fractie van D66 vroegen eveneens verduidelijking
op het punt van leveringszekerheid in een 100% vrije markt. Verder stelden
de leden van de PvdA-fractie enige vragen over de rol van de overheid na 2007
ten aanzien van de bescherming van de kleinverbruiker. Ik verwacht geen problemen
op het punt van de leveringszekerheid voor kleinverbruikers in een volledig geliberaliseerde markt. Deze verwachting is mede gebaseerd op ervaringen
in het buitenland (o.a. Verenigd Koninkrijk). Daar hebben zich geen moeilijkheden
op dit punt voorgedaan. Desalniettemin is toch een mogelijkheid ingebouwd
voor overheidsingrijpen en voorrang voor kleinverbruikers. Zij mogen niet
de dupe worden van het feit dat zij minder mogelijkheden hebben zich tegen
risico's in te dekken. De aanvullende waarborg voor de leveringszekerheid
van de kleinverbruiker waarin het wetsvoorstel voorziet, bestaat uit een algemene
zorgtaak voor bedrijven die leveren aan kleinverbruikers. Zij hebben als taak
er voor zorg te dragen dat zij in voldoende mate en op doelmatige wijze in
de levering aan kleinverbruikers kunnen voorzien, ook na de overgangsperiode.
Als er signalen komen waaruit blijkt dat de verplichtingen naar kleinverbruikers
toe onvoldoende afgedekt worden, kan de Minister van Economische Zaken ingrijpen
in die zin dat hij het gasbedrijf kan opdragen bepaalde voorzieningen te treffen
(artikel 32, tweede lid). Het niet gevolg geven aan een opdracht van de minister
is een economisch delict (artikel 44).De leden van de PvdA-fractie vroegen verder of de zorgplicht vanaf 2007
slechts voor leveranciers van kleinverbruikers gaat gelden of ook voor kleine
en middelgrote bedrijven (incl. tuinbouwsector) en grootverbruikers. Na de
volledige marktopening geldt de zorgtaak alleen voor leveranciers van kleinverbruikers
(jaarverbruik tot 170 000 m3 gas).Deze leden vroegen ook hoe de positie van groepen kleinverbruikers vanaf 2007
zal zijn die collectief willen onderhandelen met een leverancier. Zij vroegen
voorts of hierin een rol is weggelegd voor Gasunie als coördinator van
het gasbeleid. Vanaf het moment waarop de markt volledig vrij zal zijn, is
het mogelijk om als groep kleinverbruikers (bijv. woningbouwvereniging) te
onderhandelen met leveranciers. De leveringszekerheid aan de kleinverbruiker
is thans gewaarborgd door de contracten tussen Gasunie en de gasdistributiebedrijven.
In het wetsvoorstel komt de zorgtaak ten aanzien van de levering van gas aan
kleinverbruikers die ook na 2007 geldt, bij de gasdistributiebedrijven te
liggen. Aangezien de energiedistributiebedrijven ook elders hun gas kunnen
gaan inkopen, kan Gasunie dan niet meer een coördinerende rol vervullen.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie naar de
nakoming van de in artikel 32 opgenomen zorgplicht van energiebedrijven ten
aanzien van levering aan kleinverbruikers, merk ik het volgende op. Bij de
op te dragen voorzieningen valt te denken aan het zorgen van voldoende inkoop
(van volume en capaciteit) om aan de vraag te voldoen. Ik ga er van uit dat
de opdrachten gegeven door de Minister van Economische Zaken, die vooral een
bijsturend karakter zullen hebben, nagekomen zullen worden. De sanctie op
grond van de Wet economische delicten vormt een stok achter de deur voor het
energiebedrijf om de opdracht na te komen. Tegen het niet naleven van de wettelijke
zorgplicht zal tevens uit hoofde van een actie uit onrechtmatige daad kunnen
worden opgekomen. Indien het bedrijf niet aan de opdracht kan voldoen bij
voorbeeld doordat het gestaakt is, zal gezien het aanbodkarakter van de markt
naar verwachting een ander bedrijf de levering van gas aan de betrokken afnemers
overnemen. Bij dit alles moet bedacht worden dat het naar nu te voorspellen
valt, zal gaan om zeer uitzonderlijke gevallen waarin de minister zal moeten
ingrijpen. Dit laat uiteraard onverlet dat de komende jaren de ontwikkelingen
in de voorzieningen en met name de relatie tussen de energiebedrijven en de
kleine afnemers nauwlettend gevolgd zal worden.In antwoord op een desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
merk ik op dat niet voorzien is in een rol voor de winningsmaatschappijen
indien de markt zou falen op het punt van de leveringszekerheid. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SP-fractie met betrekking
tot de aansluitplicht voor gebonden klanten, mogelijke uitzonderingen daarop
en mogelijkheden om onredelijke voorwaarden en kosten van een aansluiting
aan te vechten, merk ik het volgende op. Op gasbedrijven rust wettelijk geen
verplichting tot aansluiting van klanten, aangezien voor gas – anders
dan voor elektriciteit – alternatieven beschikbaar zijn. Dit geldt ook
voor de periode na volledige marktopening. Er geldt wel een leveringsplicht
ten aanzien van degenen die al zijn aangesloten. Voor een aansluiting kan
een gasbedrijf redelijke aansluitkosten in rekening brengen. Voor geïsoleerde
locaties kan het zijn dat een aansluiting niet rendabel is, maar dan zijn
er voldoende economisch verantwoorde alternatieven voorhanden. Bovendien zijn
er verschillende mogelijkheden om als klant op te komen tegen onredelijk gedrag
van leveranciers. Dat kan, afhankelijk van de aard van een geschil, bij de
verbruikersraad van een energiebedrijf, de geschillencommissie nutssectoren,
bij de Nma of bij de rechter.De leden van de SP-fractie vroegen of het acceptabel is als de gastoevoer
naar bedrijven of huishoudens stopgezet wordt onder van tevoren in het contract
met de leverancier gedefinieerde omstandigheden (bij voorbeeld bij –10°C).
De leden van de SGP-fractie vroegen naar de verhouding tussen leveringszekerheid
als aspect van concurrentie en de zorgplicht voor leveranciers van kleinverbruikers.
Naar aanleiding van beide vragen merk ik op dat de zorgplicht voor kleinverbruikers
dient als waarborg van de leveringszekerheid voor kleinverbruikers. Daarnaast
is afsluiting zoals de leden van de SP-fractie schetsten voor kleinverbruikers
niet aan de orde. Als vrije klanten dat wensen moet het geleidelijk aan mogelijk
worden gemaakt gas alleen af te nemen buiten de piekperioden. Indien dat contractueel
wordt vastgelegd, kan de gastoevoer onder bepaalde omstandigheden worden stopgezet.
Daar kan een lagere prijs tegenover staan. Voorlopig is deze mogelijkheid
alleen voor grote klanten te realiseren. De energiebedrijven hebben uiteraard
de verantwoordelijkheid om afnemers erop te wijzen wat de gevolgen zijn van
een dergelijke bepaling in hun contract.7.2. Een betaalbare gasvoorzieningDe leden van de PvdA-fractie vroegen naar de overwegingen om na de volledige
marktopening de overheid geen verantwoordelijkheid meer te geven voor een
betaalbare energievoorziening. Ik merk daarover op dat betaalbaarheid van
de gasvoorziening juist één van de belangrijke drijfveren is
om in Europees verband de gasmarkt te liberaliseren. Nadat ook kleinverbruikers
keuzevrijheid hebben, kunnen zij – al dan niet in collectief verband –
voldoende invloed uitoefenen op de prijs en service. Wanneer de markt goed
tot ontwikkeling is gekomen, zal de overheidsbemoeienis met de prijzen kunnen
afnemen. Een goed werkende markt levert prijsprikkels, waarmee het belang
van de consument beter is gediend dan met prijstoezicht van de overheid. Om
klanten te binden zullen energiebedrijven met elkaar concurreren op prijzen,
kwaliteit en service. De overheid kan zich dan beperken tot het waarborgen
van de toegang tot de markt en tot transportvoorzieningen. Die overheidsinzet
is er in het belang van consumenten op gericht voorwaarden te scheppen voor
een goedwerkende markt, waarop geen misbruik wordt gemaakt van machtsposities.
Onafhankelijk en effectief toezicht door de Nma is daarvoor cruciaal. In dat
verband wijs ik er nog eens op dat de gastransporttarieven zijn onderworpen
aan toezicht op basis van de Mededingingswet, welk toezicht wordt versterkt
met de regels van dit wetsvoorstel.De leden van de PvdA-fractie waren er nog niet van overtuigd dat het terugtrekken
van de overheid de juiste keuze is. Zij vroegen dan ook omeen
toelichting. Naar mijn oordeel verdwijnt de rol van de overheid niet, maar
treedt daarin wel een wezenlijke verandering op. Dat betekent dat de overheid
niet meer de voorzieningen, zoals de levering van gas aan afnemers, direct
zelf in de hand heeft door middel van eigendom of bestuur van de bedrijven,
maar zorgt dat de partijen die deze taak hebben dat op een verantwoorde wijze
doen, waarbij onder meer de belangen van de consument gewaarborgd moeten zijn.
De overwegingen om over te gaan tot liberalisering zijn in paragraaf 2.3
besproken.De leden van de PvdA-fractie gingen in op de mogelijkheid dat prijsdalingen
leiden tot een verslechtering van het mijnbouwklimaat. Dit is voor de regering
een zorg waaraan aandacht zal worden besteed bij de beantwoording van de nadere
vragen over het voorstel voor een Mijnbouwwet. In deze nota is in paragraaf 2.3.1
ingegaan op het marktwaardebeginsel en op de relatie tussen de gasprijs en
kleine velden. Ook is in die paragraaf ingegaan op het effect dat liberalisering
heeft op de gasprijzen, waarbij eveneens aandacht wordt besteed aan de prijsontwikkeling
in reeds geliberaliseerde landen. Daarnaast is ook in paragraaf 2.3.3
aandacht besteed aan de prijs.De leden van de PvdA-fractie vroegen om een toelichting op het voornemen
om de prijsvoordelen van de vrije gasmarkt zoveel mogelijk mee te nemen bij
de vaststelling van de maximumtarieven voor beschermde afnemers. Als door
de liberalisering de gasprijzen dalen, zal dit ook gevolgen hebben voor de
tarieven van de gebonden afnemers. De positie van de gebonden afnemer wordt
gedurende een overgangsperiode beschermd. Onderdeel daarvan vormt het stellen
van een maximumtarief voor de levering van gas aan die verbruikers. Het doel
van het stellen van een maximumtarief is de kleinverbruiker ook te laten profiteren
van voordelen van de vrije markt en te voorkomen dat kosten die elders gemaakt
worden bij de kleinverbruiker neerslaan. De inkoopprijs, de inflatie en de
efficiëntiekorting zijn de belangrijkste factoren bij de vaststelling
van het maximumtarief. De efficiëntiekorting komt ten goede aan de eindverbruiker
(i.c. de gebonden afnemer) en wordt gerealiseerd door de vergunninghouder.
Bij de antwoorden op de vragen van de leden van RPF en GPV-fracties over artikel
16 wordt nader ingegaan op dit onderwerp.De leden van de Groen Links-fractie betwijfelden of kleinverbruikers wel
zullen kunnen profiteren van de liberalisering. Zij gaven daarvoor twee redenen.
Om te beginnen zouden nieuwe tariefsystemen nadelig zijn voor kleinere klanten
met een wisselende afname. Ten tweede zouden extra kosten als gevolg van het
kleine-veldenbeleid afgewenteld worden op de kleinverbruiker. Ik ben van oordeel
dat de kleinverbruikers wel degelijk kunnen profiteren van de liberalisering.
Weliswaar zullen kleine klanten met een wisselende afname onder het commodity
diensten systeem meer moeten betalen dan grote klanten met een gelijkmatige
afname, vanwege het extra beroep op capaciteitsdiensten, doch dat is op dit
moment bij het bestaande tariefsysteem ook al het geval. Ik heb geen aanwijzingen
dat als gevolg van wijzigingen in het tariefsysteem het verschil tussen de
gemiddelde kleine klant en de gemiddelde grote klant groter zal worden. Wat
betreft het kleine-veldenbeleid, verwijs ik naar de toelichting op de nota
van wijziging waar wordt uitgelegd waarom kosten én baten van het kleine
veldenbeleid neerslaan bij de producenten.7.3. Een schone gasvoorziening7.3.1. DuurzaamDe leden van de fracties van de PvdA en van D66 waren van mening dat de
energiebedrijven snel verplicht moeten worden tot afname van duurzaam gas,
als blijkt dat zij daar niet vrijwillig toe overgaan. De fractie van
Groen Links drong aan op aandacht voor randvoorwaarden voor duurzame energie.
Ik heb geen aanwijzingen dat energiebedrijven niet bereid zijn duurzame energie
af te nemen. Zij experimenteren hier mee momenteel volop. Het Energierapport
gaat in op de uitwerking van het systeem van groencertificaten voor duurzame
energie. Uitgangspunt is de invoering van een vrijwillig systeem van groencertificaten
in 2001. Een verplicht aandeel duurzame energie zou zich richten op de vraag.
Onderzoek laat zien dat daar niet het belangrijkste knelpunt ligt. Het echte
knelpunt is het aanbod. Een verplichting zou dan ook slechts tot een prijsverhoging
leiden. De vraag naar duurzame energie zal verder worden gestimuleerd onder
meer door de verhoging van de REB en het aanbod zal gestimuleerd worden door
het oplossen van de bestuurlijke knelpunten. Daarnaast zal onderzocht worden
of – naast de invoering van het vrijwillige systeem van groencertificaten
in 2001 – het ook mogelijk is om het aanbieden van groene stroom in
2001 aan alle marktpartijen toe te staan.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de
uitleg van de de termen «doelmatig» en «milieuhygiënisch»
in de bepaling dat gasleveranciers zich moeten inzetten voor een doelmatig
en milieuhygiënisch verantwoorde wijze van gasverbruik, verwijs ik naar
mijn antwoord op een zelfde vraag van de leden van de fractie van D66 bij
artikel 29.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de consument kan beoordelen of
uit het buitenland afkomstig gas natuur- en milieuverantwoord geproduceerd
is. Zij vroegen ook of een keurmerk daarin een rol kan vervullen. Dit vraagstuk
speelt ook in de elektriciteitssector. Daar is geen keurmerk op de mate van
natuur- en milieuverantwoorde productie van stroom (waterkracht, bruinkool,
aardgas, kolen of nucleair). In de gassector zal daar op dezelfde manier mee
om worden gegaan. De totstandkoming van een interne markt van gas betekent
dat er geen specifieke milieueisen gesteld kunnen worden aan aardgas dat in
het buitenland geproduceerd wordt. Voor duurzaam gas zijn er waarschijnlijk
op termijn wel mogelijkheden (als vervolg op de verwachte EU-richtlijn voor
duurzame elektriciteit). Duurzame energie zal, zoals hiervoor is aangegeven,
onder meer gestimuleerd worden door het invoeren van een vrijwillig systeem
van groencertificaten voor onder meer duurzaam gas. Het Energierapport gaat
hier nader op in.De leden van de fractie van D66 vonden het wetsvoorstel teleurstellend
ten aanzien van het duurzame energiebeleid en vroegen op welke manier ik wil
inspelen op de laatste ontwikkelingen op het gebied van het gebruik van gas
uit duurzame bronnen en de inzet van waterstof bij de energievoorziening.
Het wetsvoorstel bevat op het gebied van stimuleren van een duurzame energievoorziening
de mogelijkheid om een certificatensysteem voor duurzaam geproduceerd gas
te introduceren. Op dit moment is nog sprake van een zeer geringe beschikbaarheid
van duurzame gassen, zeker voor zover het gaat om opties, waarbij duurzaam
gas in het bestaande gasnet kan worden ingepast. Er zijn wel opties, maar
deze bevinden zich nu nog in de onderzoeks- en ontwikkelingsfase met mogelijk
uitzicht op een demonstratiefase. Een recente, kansrijke optie is het omzetten
van biomassa in stookgas, dat vervolgens opgewerkt wordt tot synthetisch aardgas.
Een andere optie in het kader van terugdringing van CO2 in de atmosfeer
is de bijmenging van waterstof in het aardgasnet.Het bij voorrang in het net toelaten van duurzaam gas of het op grote
schaal aanbrengen van breed toepasbare gasmeters bij kleinverbruikers, zoals
deze leden voorstelden, is gezien het voorgaande niet aan de orde. Het lijkt
mij trouwens niet nodig om duurzaam gas een voorrangspositie te
geven, want volgens het wetsvoorstel zal elke aangeboden hoeveelheid gas in
principe getransporteerd moeten worden.Eerst is aan de orde de vraag hoe het aanbod van duurzaam gas gestalte
kan worden gegeven. Met de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer heb ik het programma GAVE (Gasvormige en vloeibare energiedragers)
opgezet om te inventariseren of en welke nieuwe gasvormige en vloeibare energiedragers
kunnen bijdragen aan een duurzame energievoorziening en de reductie van CO2-uitstoot. Bij dit door Novem uitgevoerde programma, waarvoor f 35
miljoen uit de klimaatmiddelen is vrijgemaakt, zijn ook de energie- en de
industriële sector en milieu- en belangenorganisaties betrokken. In de
Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is hierop uitvoerig ingegaan. Het kenmerkende
van dit onderzoek is dat de hele keten van productie van duurzame gassen tot
de benodigde aanpassingen van de infrastructuur in beschouwing worden genomen.
Beide hiervoor genoemde opties zijn in het GAVE-programma opgenomen. Eind
dit jaar zullen de resultaten gepresenteerd worden en wordt in samenspraak
met de betrokken departementen besloten, welke ketens voor een demonstratieproject
in aanmerking komen. Bij de afweging zijn onder meer de volgende aspecten
van belang: kosteneffectiviteit, lange-termijnpotentieel, belang voor de Nederlandse
economie, milieu-aspecten en ontwikkelingsfase. In de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
is tevens aangegeven dat per 2001 de REB zodanig zal worden aangepast dat
alle klimaatneutrale energiedragers dezelfde voordelen krijgen als duurzame
elektriciteit (zoals nihiltarief en afdrachtskorting, bedoeld in artikel 36i,
respectievelijk artikel 36o, van de Wet belastingen op milieugrondslag). Dat
betekent ook een verbetering van het gebruik van klimaatneutraal gas (waaronder
duurzaam gas en waterstof). Naast dit programma voert NOVEM ook nog het NECST-programma
(Nieuwe Energieconversie-systemen entechnologieën) uit, dat zich met
name richt op het geschikt maken van het energievoorzieningssysteem voor de
inpassing van decentrale bronnen, zoals andere gassen dan aardgas.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van D66 over
een heffing op het transport ten behoeve van milieudoeleinden merk ik het
volgende op. Bij de behandeling van de Elektriciteitswet 1998 is de mogelijkheid
open gehouden om een toeslag op de transporttarieven te leggen ter financiering
van milieumaatregelen. Nu besloten is een deel van de opbrengst van de verhoogde
REB voor milieumaatregelen te reserveren is deze extra financieringsmogelijkheid
niet nodig. Daarom heb ik besloten de mogelijkheid daartoe uit de Elektriciteitswet
1998 te schrappen en in het wetsvoorstel niet op te nemen.De leden van de SGP-fractie vroegen hoe de liberalisering van de gasmarkt
past in het streven naar een duurzame ontwikkeling van de energievoorziening.
Dit wetsvoorstel bevat een aantal elementen die kunnen bijdragen aan een duurzame
ontwikkeling van de energievoorziening. Ik noem de mogelijkheid eisen te stellen
aan de aanleg van infrastructuur in grote nieuwbouwlocaties (artikel 28),
de taak van leveranciers om een milieuhygiënisch verantwoord gebruik
van energie bij hun afnemers te bevorderen (artikel 29) en de mogelijkheid
van groencertificaten (artikel 30). Overigens beoogt dit wetsvoorstel primair
de liberalisering van de gasmarkt te realiseren. Beleid gericht op duurzaamheid
en energiebesparing wordt ook separaat hiervan voortgezet.Voorts vroegen deze leden in hoeverre het in de doelstelling van voorliggend
wetsontwerp past regels te stellen omtrent de uitputtingssnelheid van het
Nederlandse aardgas en het streeftempo voor het aandeel duurzaam geproduceerd
gas, zoals de Bezinningsgroep Energiebeleid suggereert. Wat betreft het stellen
van regels omtrent de uitputtingssnelheid van het Nederlandse aardgas merk
ik op dat in de nota van wijziging regels worden gesteld in het
belang van een zorgvuldig beheer van gasvoorkomens. Het streeftempo voor het
aandeel duurzaam gas is op zich zelf geen oogmerk voor het stellen van die
regels, maar het uitgangspunt dat zorgvuldig met de bodemschatten wordt omgegaan
past uiteraard bij het streven ook andere energiebronnen te benutten.Deze leden vroegen een reactie op hun mening dat de tariefstructuren voor
de invoering en het transport van biogassen en andere duurzame gassen zodanig
moeten worden vastgesteld dat deze duurzame energievormen ten opzichte van
aardgas niet worden gediscrimineerd. Het is juist dat het bedrag dat leveranciers
op dit moment ontvangen voor duurzaam gas dat aan het net wordt geleverd,
is afgeleid van de aardgasprijs voor grootverbruikers bij levering aan één
afnemer, dan wel afgeleid van de aardgasprijs voor kleinverbruikers bij levering
aan het distributienet. Zodoende krijgt dit duurzame gas dezelfde prijs als
gewoon gas. Dit terwijl het op aardgaskwaliteit brengen van uit biomassa of
uit andere niet-fossiele bronnen gewonnen gas met extra kosten gepaard gaat.
Dit (duurzame) gas moet immers, voordat het het net ingaat, op dezelfde standaardkwaliteit
gebracht worden als het aardgas. De producent ontvangt dus een marktconforme
prijs. Ik ga er vanuit dat de prijs van duurzaam gas ook in de toekomst aan
de marktprijs van aardgas gekoppeld blijft. Daarnaast zal de meerwaarde vanwege
het duurzaam karakter van dit gas tot uitdrukking komen in de prijs voor de
groencertificaten waarop de producent van duurzaam gas na invoering van een
certificatensysteem aanspraak zal kunnen maken, net als de producenten van
andere vormen van duurzame energie. De producent van duurzaam gas ontvangt
dus een marktconforme prijs door reguliere levering aan het net en een meerprijs
voor het duurzame karakter daarvan via groencertificaten. Bovendien worden
duurzame energie-opties, waaronder uit biomassa gewonnen gas, financieel ondersteund
via de bijzondere regeling voor duurzame energie in de Wet belastingen op
milieugrondslag (art 36o). Op basis van die regeling wordt een deel van de
opbrengst van de REB niet afgedragen aan de fiscus maar doorgesluisd naar
producenten van duurzame energie.7.3.2. Energiebesparing/WarmtekrachtkoppelingDe vraag van de leden van de PvdA-fractie of rendabele toepassing van
warmte-krachtkoppeling (WKK) in een geliberaliseerde gasmarkt in gevaar komt,
kan niet in het algemeen en op voorhand beantwoord worden. WKK-producenten
zullen net als andere gasverbruikers de voordelen van liberalisering kunnen
genieten: grotere efficientie, lagere kosten, lagere prijzen, betere dienstverlening.
De concurrenten van WKK-producenten, bijvoorbeeld zij die gescheiden warmte
en kracht produceren met behulp van gas, zullen echter ook van die voordelen
kunnen profiteren. Het hangt van specifieke omstandigheden af of WKK-productie
ook bij een geliberaliseerde gasmarkt kan renderen. Er is bij voorbeeld geen
reden om aan te nemen dat nieuwe efficiënte WKK-installaties met een
lange bedrijfstijd die hun warmte goed kwijt kunnen niet langer concurrerend
zouden zijn. Dat blijkt ook uit initiatieven op de markt. Installaties echter,
die tot nu toe geprofiteerd hebben van lage all-in-gasprijzen, maar in de
toekomst een hogere vaste-kosten-component in hun prijs tegemoet zullen zien,
zullen het moeilijker kunnen krijgen. Overigens zijn de huidige WKK-problemen
zeker niet uitsluitend toe te schrijven aan de aankondiging van liberalisering
op de gasmarkt. Met name de zeer lage prijzen op de elektriciteitsmarkt spelen
veel WKK-producenten nu parten. Dat is waarschijnlijk echter een tijdelijke
situatie als gevolg van de bestaande overcapaciteit.Deze leden stelden voorts specifiek vragen over WKK in de tuinbouw. Ik
merk daar over op dat het moeilijk is een algemeen beeld van de effecten van
het wetsvoorstel op de WKK in de tuinbouw te geven omdat er verschillende
vormen van WKK zijn en de gevolgen per vorm zullen verschillen.
Welke gastarieven er na 1 januari 2002 voor de tuinders en voor tuinders/WKK
zullen gelden, weet ik niet. De onderhandelingen daarover, met Gasunie, distributiebedrijven
of met andere leveranciers, zijn nog niet begonnen. Het is aannemelijk dat
de positie van WKK in de tuinbouw minder wordt, vooral voor WKK-installaties
met een korte bedrijfstijd. ECN-onderzoek indiceert dat de exploitatie van
kleinere WKK-installaties die niet aangesloten zijn op het net, mogelijk blijft.
In een markt met blijvende overcapaciteit wordt die exploitatie echter minder
rendabel. Dat betekent dat het rendement van 2/3 deel van het WKK-vermogen
in de glastuinbouw, en van de WKK-installaties van energiebedrijven, afneemt.
Verder wijs ik er op dat er specifieke stimuleringsmaatregelen van kracht
zijn. Zo wordt in het kader van een algemene maatregel van bestuur op basis
van de Wet milieubeheer gebruik van restwarmte en WKK zo gewaardeerd dat er
een stimulerende werking vanuit gaat. Verder is in het kader van de regeling
investeringsbijdrage niet-industriële restwarmte infrastructuur (Niris2,
dat onderdeel is van het CO2-reductieplan) voor glastuinbouw een
budget van f 75 miljoen voor CO2-reductie in die sector beschikbaar.Dit jaar is voor f 50 miljoen aan WKK-investeringsprojecten gemeld
bij Senter. Daarvan is f 4 miljoen voor kleinere WKK-projecten, waarvan
een groot deel in de tuinbouw is voorzien.Deze leden stelden ook een vraag over het dumpen van warmte door grootverbruikers.
Dit is naar mijn mening niet aan de orde omdat dat verspilling van geld en
energie zou betekenen. Ook grootverbruikers hebben zich verbonden aan besparingsdoelstellingen
en dienen zich aan de milieuregels te houden.De leden van de PvdA-fractie vroegen mij om in te gaan op het rapport
van het Landbouw Economisch Instituut (LEI) en waarom de tuinbouwsector niet
meer tijd gegeven wordt om zich, net zoals Gasunie, goed voor te bereiden
op een geliberaliseerde markt. In paragraaf 8.3 wordt ingegaan op het
rapport van het Landbouw Economisch Instituut. Tevens wordt in die paragraaf
ingegaan op het vraagstuk of de tuinbouwsector als geheel tot 2007 gebonden
klant zou moeten blijven.Voor een antwoord op de vraag van de leden van deze fractie over het invoeren
van een heffing op het transport ten behoeve van milieudoeleinden verwijs
ik naar het antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de fractie
van D66 in de vorige paragraaf.Zoals de leden van de VVD-fractie opmerkten, heb ik, naar aanleiding van
de studie van het LEI, overleg gehad met een delegatie uit de tuinbouw over
de gevolgen van de Gaswet voor die tuinbouw. Voor een antwoord op de vraag
of dit tot nadere gezamenlijke inzichten heeft geleid en of er conclusies
zijn geformuleerd waarmee de problemen worden ondervangen, verwijs ik naar
paragraaf 8.3, waar nader wordt ingegaan op de problematiek in de tuinbouw.Ik verwijs tevens naar paragraaf 8.3 voor het antwoord op de vraag
van deze leden of de gehele tuinbouwsector onder de categorie kleinverbruikers
komt te vallen.In antwoord op de vragen van de fracties van het CDA en van D66 over de
instandhouding en verdere ontwikkeling van WKK-installaties merk ik het volgende
op. Verdere ontwikkeling van WKK is van belang vanuit een oogpunt van milieu
en een duurzame energiehuishouding. Met name door ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt
staat de rentabiliteit van sommige WKK-installaties momenteel onder druk.
Bij de beantwoording van schriftelijke vragen over de Uitvoeringsnota Klimaat
heb ik de Tweede Kamer hierover uitgebreid geïnformeerd en heb ik tevens
aangegeven op welke manier ik beleidsmatig hierop wil inspelen. Het Energierapport
gaat hier nader op in. In hoofdlijnen staat de regering een beleid voor dat:– onverkort uitgaat van de nationale klimaatdoelstelling; – binnen de context van een geliberaliseerde marktomgeving zoveel
mogelijk gebruik maakt van alle bestaande en nieuwe stimuleringsmogelijkheden
voor WKK en de ontwikkelingen nauwlettend volgt.In 2002 zal ik wederom de balans op maken in het kader van het energiebesparings-
en klimaatbeleid.De leden van de CDA-fractie wezen nog op de mogelijkheid die de Gasrichtlijn
biedt ten aanzien van versnelde liberalisering van WWK-producenten. In het
algemeen ben ik voorstander van versnelde liberalisatie, ook van WKK-producenten.
Deze versnelling is er overigens niet op gericht de positie van WKK ten opzichte
van alternatieve manieren van warmte- en krachtproductie te versterken. Het
hangt van specifieke omstandigheden af of die positie bij een geliberaliseerde
gasmarkt in betekenende mate zal veranderen.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de fracties van D66, Groen
Links, SP en RPF/GPV over de effecten van de liberalisering op energiebesparing
merk ik het volgende op. Liberalisering van de gasmarkt kan leiden tot grotere
efficiëntie, lagere kosten, lagere prijzen en betere dienstverlening.
Op zichzelf beschouwd zou dit het verbruik van gas aantrekkelijker kunnen
maken. Het instrumentarium van het besparingsbeleid, dat over een breed front
wordt ingezet om de besparingsdoelstelling te realiseren, zorgt ervoor dat
dit effect van liberalisering op het verbruik wordt gecompenseerd . Door regelgeving,
afspraken, heffingen en subsidies wordt het energieverbruik in belangrijke
mate bijgestuurd. Voor grootverbruikers – dit naar aanleiding van de
specifieke vraag van de leden van de Groen Links-fractie – geldt dit
ook. De kostenverlaging waar de liberalisering van de Nederlandse energiemarkt
naar verwachting toe leidt, zal de concurrentiepositie van in Nederland gevestigde
grootverbruikers verbeteren zonder de energie-efficiëntie te verminderen.
In het benchmark-convenant is immers afgesproken dat de efficiëntie zich
moet kunnen meten met die van de internationale top.De besparingsdoelstelling geldt onverkort. Op de instrumenten die daarvoor
ingezet worden is het meest recent ingegaan bij het Actieprogramma energiebesparing.
Het actieprogramma loopt tot en met 2002 en de voortgang van de acties en
de daarmee bereikte resultaten zullen worden geëvalueerd. Als de doelstelling
voor 2002 niet wordt gehaald dan zal het kabinet hierover een besluit nemen
in 2002, waarbij in de afweging binnen het totale klimaatbeleid, de reserveopties
van de Uitvoeringsnota Klimaat in beeld komen, waaronder een verhoging van
de REB.In reactie op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
D66 naar een expliciet handvat om tariefsystemen te beoordelen op hun milieu-effecten
merk ik op dat er naar mijn mening betere mogelijkheden zijn om een stimulans
te geven aan duurzame energie en energiebesparing dan een dergelijk toets.
Die brengt immers zich zelf ook weer (administratieve) lasten met zich mee,
zonder dat daar een milieu-resultaat tegenover staat.Met betrekking tot het verhogen van de financiële waarde van de milieuverdienste
van WKK, waar deze leden naar vroegen, merk ik op dat de verhoging van de
REB mede de milieuverdienste van WKK weerspiegelt. Ingrijpen in de gastarieven
zoals deze leden tenslotte in dit verband ook nog voorstelden, past niet in
een geliberaliseerde markt.De leden van de Groen Links-fractie vroegen uitleg over het nieuwe tariefsysteem
van Gasunie (het CDS). Daarnaast vroegen zij ook naar de gevolgen van dit
nieuwe systeem voor de energiebesparing bij de verschillende groepen gebruikers
(m.n. de kleine verbruiker, installaties met lage bedrijfstijden en zgn. piekinstallaties).
Gasunie heeft voor industriële gasafnemers met een verbruik van meer
dan 10 miljoen m3 gas per jaar een nieuw prijssysteem
ingevoerd: het zogenaamde commodity diensten systeem. Kern van dat systeem
is dat apart betaald moet worden voor het gas en de daarmee samenhangende
diensten, transport en loadfactorconversie. Dit heeft tot gevolg dat de vaste
tariefcomponent, die in het oude tariefsysteem nagenoeg afwezig was, groter
wordt en dat de variabele tariefcomponent navenant kleiner wordt. Dat is op
zichzelf een betere weerspiegeling van de feitelijke kostenstructuur. Besparingsmaatregelen
die alleen maar op variabele gaskosten besparen worden daardoor minder aantrekkelijk.
Het is nog niet duidelijk of en zo ja, op welke wijze een vergelijkbaar tariefsysteem
ook bij andere verbruikers, die veelal gas van een distributiebedrijf geleverd
krijgen, zal worden ingevoerd. Dat is afhankelijk van de afspraken die tussen
distributiebedrijven, Gasunie en andere gasleveranciers gemaakt zullen worden.De leden van de Groen Links-fractie waren van mening dat er sterkere randvoorwaarden
geformuleerd moeten worden voor duurzame energie. Deze fractie noemde de volgende
opties: een heffing op het gebruik van het transportnet, een kwantitatief
doel voor het aandeel duurzame energie gekoppeld aan streeftempo, invoering
van certificaten voor duurzame energie voor alle energiedragers, vrijstelling
van de REB voor duurzaam geproduceerd gas, de verplichting om nieuwe gasnetten
geschikt te maken voor transport van waterstof en het stellen van verdergaande
eisen aan de kwaliteit van aardgas. Wat betreft de invoering van certificaten
voor alle energiedragers verwijs ik naar het Energierapport. Het Energierapport
gaat nader in op de uitwerking van een systeem van groencertificaten voor
duurzame energie. Uitgangspunt is een groencertificaat voor alle energiedragers,
mits er sprake is van duurzame energie. Ten aanzien van de randvoorwaarde
«vrijstelling van de REB voor duurzaam geproduceerd gas» merk
ik het volgende op. Op dit moment kunnen afnemers die «groene elektriciteit»
bij hun distributiebedrijf kopen vrijstelling van de REB krijgen. De REB-wetgeving
voorziet niet in een vergelijkbare regel voor duurzaam geproduceerd gas, omdat
dat product nog niet op de markt is. Het gaat (nog) om kleine hoeveelheden
en bovendien wordt het meeste duurzaam geproduceerde gas direct verstookt,
zonder dat het op het net komt. Als het duurzaam geproduceerde gas verstookt
wordt in een installatie die elektriciteit produceert, komen afnemers van
die elektriciteit in aanmerking voor REB-vrijstelling. Bij de ontwikkeling
van een wettelijk duurzaam energiecertificaat zal ik de vrijstelling van de
REB voor de afname van duurzaam gas betrekken.Het verplicht geschikt maken van nieuwe gasnetten voor waterstof acht
ik niet aan de orde. Gastec-onderzoek heeft uitgewezen dat bestaande gasnetten
zonder aanpassingen in het distributienet of aan de gasmeters geschikt zijn
voor bijmenging tot circa 10% waterstof. Dat is voorlopig ruim voldoende.Voor het stellen van verdergaande eisen aan de kwaliteit van aardgas ben
ik van mening dat de kwaliteit van aardgas in het Nederlandse net zodanig
is dat daaraan geen verdergaande eisen gesteld hoeven te worden.Wat betreft de vraag van de leden van de SP-fractie over het doen uitvoeren
van een onafhankelijk onderzoek naar de effecten van het wetsvoorstel op energieverbruik
en CO2-emissies, merk ik op dat een dergelijk specifiek onderzoek
niet zo veel zin heeft. De CO2-emissies worden continu gevolgd
en het beleid wordt op de resultaten daarvan aangepast. Verder is de CO2-problematiek zo complex dat specifiek uit het wetsvoorstel voortvloeiende
effecten niet zijn aan te wijzen. 8. Gevolgen voor bedrijfsleven en milieuDe leden van de PvdA-fractie vroegen wanneer er inzicht is in de kosten
van de Gaswet voor productie-, opslag-, transporten leveringsactiviteiten.
De kosten van de uitvoering van de Gaswet voor de betrokken bedrijven zijn
wat de administratieve gevolgen betreft, beperkt. De voorgeschreven administratieve
boekhoudkundige scheiding brengt zeer beperkte extra lasten en kosten met
zich mee voor de afzonderlijke activiteiten. Ik heb geen signalen van de betrokken
bedrijven ontvangen dat op dit punt problemen te verwachten zijn. De belangrijkste
kostenpost is het ontwikkelen en hanteren van een model voor de toerekening
van kosten naar activiteiten bij de ontvlechting van de financiële administratie.
Daarna zullen nog kosten gemaakt moeten worden voor een periodiek onderzoek
naar de juiste hantering van het model en de onderbouwing van de tariefstelling.
Een kostenpost voor de leveranciers aan kleinverbruikers is de aanvraag van
een leveringsvergunning. Bij ministeriële regeling zullen regels worden
gesteld omtrent de inhoud van een aanvraag om een vergunning. De informatie
die op grond daarvan gevraagd zal worden, is bij de huidige distributiebedrijven,
die als eerste in aanmerking komen voor de vergunningen, reeds voor handen.
De financiële kosten van de uitvoering van die regeling zijn dus beperkt.
De maatregelen ter bevordering van de transparantie leiden, zoals in paragraaf 5.2
beschreven wel tot beperkte extra administratieve lasten.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie of in de
gassector verplichtingen of voorzieningen bestaan die zich tot niet-marktconforme
kosten (bakstenen) zouden kunnen ontwikkelen, merk ik op dat dergelijke verplichtingen
of voorzieningen er bij mijn weten niet zijn.8.1. GassectorDe leden van de PvdA-fractie vroegen nogmaals wat de invloed is van producenten
die opslagfaciliteiten verhuren op basis van het tariefsysteem van Gasunie.
De prijzen die Gasunie rekent voor capaciteit zijn gebaseerd op de marktwaarde
van deze dienst. Afhankelijk van de gebruiksduur van capaciteit zijn er verschillende
capaciteitstarieven. De prijzen die Gasunie moet betalen voor capaciteitsdiensten
van NAM en Amoco zijn in onderhandelingen tot stand gekomen en zijn gerelateerd
aan de investeringen die nodig waren om de opslagvoorzieningen tot stand te
brengen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of in paragraaf 9.1.2. van de
memorie van toelichting gedoeld wordt op een eventuele toename van de administratieve
lastendruk die opslagbedrijven zullen ondervinden bij het opmaken van een
aparte boekhouding voor de verschillende activiteiten. Dat is inderdaad het
geval.De leden van de D66-fractie stelden enkele vragen over de inkooppositie
van distributiebedrijven, in het bijzonder in verband met de bestaande inkoopcontracten
die deze bedrijven met Gasunie hebben. Ik merk daar het volgende over op.
Voor het vrije deel van de binnenlandse (en buitenlandse) markten zijn de
inkooppositie en verkooppositie van alle binnenlandse en buitenlandse marktpartijen
in principe gelijk (level playing field). Wat betreft de levering van gas
aan verbruikers die onder het wetsvoorstel zijn aan te merken als beschermde
afnemers, zijn de distributiebedrijven ingevolge hun contractuele afspraken
aangewezen op Gasunie, maar dat brengt ze niet in een nadelige positie ten
opzichte van buitenlandse aanbieders. Die mogen op dit deel van de markt immers
niet leveren. De leden van de D66-fractie stelden de vraag of het juist is dat Frankrijk,
evenals bij elektriciteit, de markt niet verder zal openen dan strikt noodzakelijk.
Volgens de huidige beschikbare informatie zal Frankrijk zijn markt niet verder
openen dan strikt noodzakelijk volgens de richtlijn (zie ook hoofdstuk 3).
Wat betreft de door deze leden geschetste mogelijkheid dat Gaz de France zich
op deze wijze tegen de concurrentie te weer zou kunnen stellen, merk ik het
volgende op. In het wetsvoorstel is voorzien in een reciprociteitsregeling.
Deze bepaling bevat in de eerste plaats een jaarlijkse melding van grensoverschrijdende
leveringen. Hierdoor kan de Minister van Economische Zaken zich een beeld
vormen van de gasstromen van en naar Frankrijk en van de overeenkomsten met
Gaz de France. De in het wetsvoorstel opgenomen regeling voorziet er voorts
in dat de minister afnemers, leveranciers, handelaren en landen aan kan wijzen
ten aanzien waarvan het verboden is transport van gas te verrichten vanuit
een ander land naar Nederland. Indien er dus sprake zou zijn van een (dreigende)
verstoring van het evenwicht bij het openstellen van de gasmarkten door het
gedrag van Gaz de France, kunnen maatregelen worden genomen.Tevens vroegen deze leden of het juist is dat Noorwegen, hoewel geen lid
van de EU, haar nationale wetgeving zal aanpassen aan de EU-richtlijn. Noorwegen
is als partij bij de overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte verplicht
de Gasrichtlijn te implementeren. Momenteel worden daarvoor voorbereidingen
getroffen.De leden van de fracties van RPF/GPV en SGP informeerden naar de gevolgen
van marktwerking in de gassector voor de werkgelegenheid. Ik merk daar allereerst
over op dat op macro-niveau de gevolgen van de liberalisering van de gasmarkt
voor de werkgelegenheid moeilijk precies zijn in te schatten. Gasbedrijven
zullen door toenemende concurrentie gedwongen worden efficiënter te werken.
Onder de veronderstelling dat dit lagere gasprijzen tot gevolg heeft, leidt
dit tot lagere kosten in andere sectoren. Lagere kosten kunnen de werkgelegenheid
op macroniveau indirect (via hogere winsten en investeringen) stimuleren.
Ik ga ervan uit dat de liberalisering van de gasmarkt op macroniveau dan ook
geen negatief werkgelegenheidseffect zal hebben.Het effect van liberalisering op de werkgelegenheid binnen de gassector
is overigens niet eenduidig. Onderzoek naar de effecten van liberalisering
in de energiesector toont aan dat in het algemeen de werkgelegenheid in de
sector in eerste instantie afneemt1. Daarnaast
zal er vermoedelijk een verschuiving van type functies optreden. Er zullen
meer commerciële functies ontstaan en het aantal niet-commerciële
functies zal afnemen. Het grootste deel van de werkgelegenheidseffecten zal
opgevangen worden met interne functiewijzigingen en om- en bijscholing. Voor
een ander deel zullen de aanpassingen via natuurlijk verloop plaatsvinden.
Werkgevers en werknemers hebben de verantwoordelijkheid in overleg een goed
sociaal plan op te stellen bij gedwongen ontslagen om de werkgelegenheidseffecten
binnen de sector en het verlies aan arbeidsplaatsen tot een minimum te beperken.
Mocht de liberalisering binnen de gassector in eerste instantie tot verlies
van werkgelegenheid bij gasbedrijven leiden dan zijn er, indien de huidige
krapte op de arbeidsmarkt blijft bestaan, goede kansen op het vinden van een
andere baan. Wanneer gasbedrijven in Nederland er in slagen hun concurrentiepositie
te verbeteren kunnen ze profiteren van de marktopening in de Europese Unie.
In andere sectoren (o.a. telecom) is het aantal banen sinds de liberalisering
fors gegroeid. Het ontstaan van nieuwe dienstverlening is daar de oorzaak
van geweest. Dit zou ook in de gassector kunnen gebeuren, waardoor de werkgelegenheid
in die sector positief zou worden beïnvloed. Een gefaseerde invoering
van het wetsvoorstel, in die zin dat de liberalisering vertraagd zou worden,
waarnaar de leden van de fracties van RPF en GPV nog vroegen, levert hieraan mijns inziens niet zonder meer een positieve bijdrage, omdat
dan eerder achterstand ontstaat ten opzichte van Europese concurrentie.De leden van de RPF- en GPV-fracties spraken de verwachting uit dat een
verdere liberalisering voor Gasunie een afkalving van haar Europese marktpositie
tot gevolg zal hebben en vroegen of ik deze opvatting deel. Ik ben van mening
dat de liberalisering juist nieuwe kansen biedt voor de internationale handel
en dus ook voor Gasunie. Nederlands aardgas staat op de internationale gasmarkt
hoog aangeschreven. De zekerheid die het Nederlandse productie- en verkoopsysteem
biedt en de flexibiliteit in leveringsvoorwaarden hebben ertoe bijgedragen
dat de Nederlandse exportprijzen over het algemeen hoger liggen dan die van
andere exportlanden. De handel in gas en de daaraan gerelateerde diensten
kunnen ertoe bijdragen dat de vooraanstaande positie die Gasunie in Europa
heeft, wordt gehandhaafd. Hoewel er nieuwe bedrijven hun intrede zullen doen
op de Nederlandse markt, liggen er voor Gasunie dus volop nieuwe kansen en
markten buiten Nederland.In reactie op de vraag van de leden van de SGP-fractie naar de consequenties
van de verschillende toegangsregimes van gas en elektriciteit voor de energiebedrijven
merk ik het volgende op. Er zijn geen signalen uit het veld gekomen dat de
verschillende toegangsregimes nadelige consequenties zullen hebben voor de
energiebedrijven. Op grond van het wetsvoorstel kan worden volstaan met een
beperkte scheiding van netwerk en handelsactiviteiten. In de hoofdstukken
4 en 5 is ingegaan op de verschillende toegangsregimes.8.2. Afnemers; effecten voor tuindersNaar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie of de prijsvoordelen
van de vrije gasmarkt tot uitdrukking zijn gebracht in het tariefsysteem vanaf 2002
zoals Gasunie aan de tuinders heeft gepresenteerd, merk ik het volgende op.
Het nieuwe tariefsysteem van Gasunie, het CDS, waarbij het gas en de diensten
apart in rekening worden gebracht, is toegesneden op een geliberaliseerde
markt. Over prijzen en overige contractvoorwaarden na de overgangsperiode
is nog niet gesproken tussen tuinders, Gasunie, distributiebedrijven en eventuele
alternatieve leveranciers.Deze leden vroegen of efficiëntiewinsten zullen worden geboekt bij
NAM (en Esso en Shell), hoe efficiëntiewinsten bij de Gasunie ten goede
zullen komen aan de klanten en of er tussen de Minister van Economische Zaken,
de producenten en de Gasunie overeenstemming bestaat over de wijze waarop
de bedoelde efficiëntiewinsten bepaald worden. De vraag naar efficiëntiewinst
bij NAM en Gasunie is van heel andere orde dan die bij distributiebedrijven.
Anders dan distributiebedrijven zijn NAM en Gasunie ondernemingen met private
aandeelhouders. In vergelijking met buitenlandse bedrijven is de bedrijfsefficiëntie
bij Gasunie al hoog. Concurrentie zal er toe leiden dat efficiëntiewinst
wordt doorgegeven aan de klant. Het is dan ook niet nodig hierover afspraken
te maken tussen de Minister van Economische Zaken en Gasunie over de bepaling
van efficiëntiewinsten.Over het sluiten van samenwerkingsverbanden in de tuinbouwsector waarover
de leden van de PvdA-fractie vragen stelden, merk ik het volgende op. Tot
nu toe heeft de tuinbouwsector altijd als één geheel onderhandeld.
Het enkele feit dat een deel van de tuinders vrij wordt en een ander deel
nog niet, is geen belemmering om opnieuw gezamenlijk te onderhandelen. Uiteraard
dienen die onderhandelingen zich dan te beperken tot vergunninghouders en
hun leveranciers, omdat zij het exclusieve recht hebben om aan gebonden afnemers
te leveren. De wet biedt alleen aan vrije afnemers de mogelijkheid om alleen
of in samenwerkingsverbanden te proberen bij andere leveranciers
lagere prijzen te bedingen.De door deze leden gesignaleerde tweedeling tussen de grote (vrije afnemers
van gas) en kleine (beschermde afnemers) tuindersbedrijven kan dus inderdaad
effect hebben op hun onderlinge concurrentiepositie. De grensproblemen die
deze wettelijke regeling oproept, is voor mij een van de redenen om te bezien
of versnelde liberalisering van de kleinverbruikerscategorie mogelijk is.De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts naar de aanpak van het probleem
dat tuinders mogelijk een tariefverhoging van 60% onder ogen moeten zien als
gevolg van de invoering van het commodity diensten systeem. Dit is naar mijn
mening allereerst een zaak voor de betrokken partijen. Ik kan mij voorstellen
dat tuinders zullen proberen bij Gasunie en de distributiebedrijven een overgangsregeling
te bedingen. Met de grote industriële verbruikers is zo'n overgangsregeling
ook overeengekomen. Het is duidelijk dat bij een forse prijsverhoging een
eventuele overgangsregeling slechts tijdelijk en beperkt soelaas zal bieden.Het overleg tussen Gasunie, distributiebedrijven en de tuinders over voortzetting
van de contracten na 1 januari 2002 heeft nog niet plaatsgevonden.De leden van D66 vroegen of het juist is dat Gasunie voor transport voor
derden het principe van uurbalancering hanteert, terwijl dat niet geldt voor
haar eigen leveranties. Ook vroegen zij of het niet mogelijk is een eenvoudiger
balanceringssysteem (op dagbasis) te hanteren. Gasunie eist geen uurbalancering
(dat wil zeggen dat derden per uur evenveel gas in moeten leveren aan het
net van Gasunie's systeem als de klant van die derde in het zelfde uur afneemt
uit dat net), maar berekent klanten met uurbalancering een lager tarief. Een
eenvoudiger systeem is denkbaar, maar impliceert dat klanten die wel kunnen
werken met uurbalancering meer moeten gaan betalen, ten faveure van klanten
die dat niet kunnen.Wat betreft de tariefsystematiek van Gasunie, geldt dat het de verantwoordelijkheid
van Gasunie is om zelf haar transporttarieven vast te stellen. De Nma ziet
toe op naleving van de regels van de Mededingingswet en de Gaswet. De Gaswet
geeft daarbij uitdrukkelijk aan dat niet gediscrimineerd mag worden bij het
verrichten van transport. Dat betekent dat in vergelijkbare gevallen voor
derden geen nadeliger voorwaarden en tarieven mogen gelden dan voor het eigen
bedrijf. De klanten van Gasunie hebben een individuele afnamekarakteristiek
variërend van de afname van basislast (een vrij constante afnamestroom)
tot pieklast (een sterk variërende afnamestroom). Aan deze klanten worden
verschillende prijzen in rekening gebracht. De gemiddelde prijs is voor een
basislastklant lager dan voor een pieklastklant. Dit is overigens zeer gebruikelijk
in de internationale gasmarkt en vindt zijn verklaring voor het grootste deel
in het betreffende beslag op capaciteitsmiddelen. Naarmate een klant van Gasunie
meer basislast afneemt wordt hem minder «capaciteit» in rekening
gebracht. Het prijsverschil tussen een basislastklant en een pieklastklant
kan aldus oplopen tot ongeveer 3 ct/m. Het is correct dat de klant via zijn
afname bepaalt in welke mate hij basislast afneemt. Er is evenwel geen sprake
van optimalisatie achteraf: de klant weet vooraf precies waar hij aan toe
is (hij moet vooraf zijn maximale capaciteit bestellen) en kan werken aan
een zo gunstig mogelijk gemiddelde prijs door zoveel mogelijk basislast af
te nemen.Gasunie levert gas aan haar klanten op basis van haar inkoopportefeuille.
De bestaande transportsituatie vloeit voort uit deze inkoopportefeuille en
de transportcontracten van Gasunie. Gasunie heeft een transportfilosofie ontwikkeld
die recht doet aan de bestaande transportsituatie. Zoals bekend neemt Gasunie
op zeer veel en bovendien veranderende punten aardgas in, o.a. uit de kleine
velden. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen constante inname en
zeer flexibele inname. Op de meeste punten neemt Gasunie een
relatief constante stroom gas in; het Groningenveld is het voorbeeld bij uitstek
van een flexibele inname. Deze structuur van de gasinname en daarmee verbonden
transportsituatie heeft Gasunie omgezet in transporttarieven voor basislast
vanaf het entree punt en voor capaciteit voor de piekbehoefte vanaf Groningen.
Daarmee is dus zoveel mogelijk recht gedaan aan de feitelijke situatie. Het
koppelen van Gasunie klanten aan specifieke fysieke gas-innamepunten is door
de complexiteit en uitgebreidheid van het aantal inname- en afnamepunten onmogelijk,
en eveneens onwenselijk vanuit het oogpunt van non-discriminatie. Deze systematiek
voor het in rekening brengen van capaciteit en het daaraan gekoppelde transport
wordt door Gasunie non-discriminatoir toegepast. De klant die zijn gas bij
Gasunie inkoopt, heeft te maken met deze wijze van afrekening en de klant
die bij voorbeeld basislast in het Verenigd Koninkrijk heeft gecontracteerd
en voor zijn piekbehoefte capaciteit bij Gasunie heeft gecontracteerd, krijgt
dezelfde behandeling.In antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
D66 meld ik dat de tussengroep van afnemers (met een verbruik tussen 170 000
en 10 miljoen m3 gas per jaar) inderdaad voor 60% uit tuinders
bestaat.De leden van de fracties van D66, RPF, GPV en de SGP vroegen een reactie
op de stelling dat als gevolg van de liberalisering de concurrentiepositie
van tuinders en de mogelijkheden voor energiebesparing in de tuinbouw in het
geheel niet zullen verbeteren en zelfs zullen verslechteren. In het algemeen
geldt dat door liberalisering de onderhandelingspositie van de afnemer wordt
versterkt, omdat er keuzemogelijkheden zullen ontstaan. Het is echter de vraag
of deze sterkere onderhandelingspositie zich ook in het geval van de tuinders
zal vertalen in betere resultaten en met name lagere gasprijzen. De liberalisering
leidt ertoe dat de kosten van gas en de aan de levering van gas verbonden
diensten afzonderlijk in rekening worden gebracht en een scherpere kostentoerekening
plaatsvindt. Dat heeft tot gevolg dat degene die de meeste diensten vraagt
ook de hoogste rekening moet betalen. Bovendien zijn de mogelijkheden om aparte
(«commodity»)tarieven te hanteren voor verschillende categorieën
gebruikers of specifieke deelmarkten in een geliberaliseerde markt beperkt,
zeker voor een marktpartij met een dominante positie. Het ligt in de rede
dat een apart tuinderstarief en een apart WKK-tarief zullen verdwijnen. En
het is dan ook waarschijnlijk dat de tuinders er op achteruit zullen gaan.
De voordelen die de oude marktwaarde-systematiek voor hen had zijn in een
geliberaliseerde markt niet langer realiseerbaar. Bij een continuering van
de huidige systematiek zou een prijsverhoging overigens ook allerminst uitgesloten
zijn.Het LEI-onderzoek, waaraan de leden van deze fracties refereerden, vergelijkt
de huidige gasprijs voor tuinders met gasprijzen die zijn gebaseerd op het
CDS, zoals Gasunie dat nu voor grote industriële afnemers hanteert. Die
vergelijking houdt geen rekening met de mogelijkheid voor onderhandelingen
of met de verwachte prijsdalingen als gevolg van efficiëntieverbeteringen.
Ik ben niet voornemens, zoals de leden van deze fracties vroegen, om het voorstel
om de tuinbouwsector (in zijn geheel) pas in 2007 onder de vrije afnemers
te brengen, te volgen. Overigens zal een specifieke uitzondering voor de tuinbouw
bij de Europese Commissie waarschijnlijk op problemen stuiten. De effecten
voor energiebesparing tenslotte, komen aan de orde in paragraaf 7.3.2.De leden van de fractie van D66 vroegen een reactie op de gevolgen van
de invoering van het CDS-systeem van Gasunie in de glastuinbouw. Deze leden
noemden in het bijzonder vier gevolgen: stijging van energiekosten, het minder
aantrekkelijk worden van inkoop van warmte, onrendabel worden van WKK-installaties
en het onrendabel worden van het inpassen van duurzame energie.
De leden van de SP-fractie stelden een soortgelijke vraag. Ik merk daar het
volgende over op. In het oude prijssysteem wordt voor piekgas, dat slechts
met behulp van dure capaciteitsdiensten geleverd kan worden, dezelfde prijs
betaald als voor basislastgas, dat geen capaciteitsdiensten behoeft. In een
geliberaliseerde markt is dat niet langer handhaafbaar, omdat concurrenten
gemakkelijk basislastgas zullen kunnen leveren onder die (gemiddelde) prijs.
Aanpassing is dus onvermijdelijk: ook in andere markten (openbaar vervoer,
vakantiehuisjes, elektriciteit) is er sprake van prijsdifferentiatie tussen
piek en basis. In het CDS worden klanten voortaan afgerekend op basis van
de capaciteitsdiensten die ze daadwerkelijk gebruiken dan wel gecontracteerd
hebben. Dat heeft tot gevolg dat niet alleen concurrerende gasleveranciers
maar ook concurrerende alternatieve energiebronnen, als restwarmte en duurzame
energie, niet (langer) kunnen profiteren van achterhaalde elementen uit het
oude prijssysteem.Het is nog de vraag of de gezamenlijke gasrekening van de tuinders per
1 januari 2002 na invoering van nieuwe prijssystemen door Gasunie hoger zal
liggen dan bij continuering van de huidige prijssystematiek. Tuinders met
vrijheid van leverancierskeuze behoeve niet het door hen benodigde gas van
Gasunie af te nemen.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen of de rentabiliteit van
de tuinbouwsector fors zal gaan dalen bij de invoering van de nieuwe tariefstructuur
van de Gasunie. Al eerder is aangegeven dat tuinders, ook los van de liberalisering,
rekening zullen moeten houden met een hogere prijs en dat verandering van
het prijssysteem tot hogere tarieven zal kunnen leiden. Als de tarieven stijgen,
beïnvloedt dat de rentabiliteit.De leden van de SGP-fractie vroegen of ruim van tevoren duidelijkheid
ten aanzien van de gastarieven binnen het systeem van onderhandelde toegang
gegeven kan worden en zo nee, of daar iets aan gedaan kan worden. Er zijn
geen aanvullende maatregelen van overheidswege nodig om de gewenste duidelijkheid
te krijgen. Jaarlijks worden ingevolge artikel 4 van het wetsvoorstel indicatieve
tarieven voor het transport van gas bekend gemaakt. Potentiële klanten
kunnen dus weten hoe hoog de vergoeding (ongeveer) zal zijn. De tarieven van
Gasunie zijn nu zelfs al ruim een jaar bekend. Verder is het zo dat contracten
vaak betrekking hebben op transporten die gedurende geruime tijd – enige
jaren – zullen plaatsvinden. Afnemers zoals tuinders of hun gasleveranciers
kunnen immers zelf langdurige contracten sluiten en daarin afspraken maken
over de voor die termijn geldende tarieven.8.3. Administratieve lasten, uitvoerbaarheid, handhaafbaarheidDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de optimistische visie ten aanzien
van de administratieve lasten gedeeld wordt door de betrokken partijen. De
signalen die ik tot dusver heb ontvangen van de diverse betrokken partijen
wijzen inderdaad in die richting.Deze leden vroegen op welke wijze de Nma voorziet in voldoende deskundigheid
om haar taken op grond van de voorgestelde Gaswet uit te voeren. Tevens informeerden
zij of hierover overleg gaande is. Ik voer overleg met de Nma over de uitvoering
van de Gaswet. Daarbij wordt ook onderzocht welke deskundigheid bij de Nma
nodig is. Reeds nu is duidelijk dat technische deskundigheid en deskundigheid
op het gebied van accountancy nodig zullen zijn. Natuurlijk kan ook gebruik
worden gemaakt van de deskundigheid van de Dte. Bij de Nma is overigens al
deskundigheid ontwikkeld op het gebied van gas. In de komende periode wordt
verder vorm gegeven aan het operationaliseren van de uitvoerende taken die
in het wetsvoorstel zijn vastgelegd. 8.4. Milieu en energiebesparingDe leden van de PvdA-fractie vroegen of het certificatensysteem bij elektriciteit
zo positief uitvalt dat gas snel zou moeten volgen. In het Energierapport
is nader ingegaan op de uitwerking van het systeem van groencertificaten voor
duurzame energie, waaronder ook duurzaam geproduceerd gas. Op dit moment bestaat
het groencertificatensysteem nog niet. Wel zijn er positieve ervaringen met
het huidige groenlabel dat in het kader van het Milieu-actieplan door EnergieNed
wordt uitgevoerd. Uitgangspunt is de invoering van een vrijwillig systeem
van groencertificaten in 2001. In principe kunnen daarbij groencertificaten
verkregen worden voor alle energiedragers, mits er sprake is van duurzame
energie.De leden van de fractie van D66 vroegen om duidelijkheid ten aanzien van
het beleid en de ministeriële verantwoordelijkheid ten aanzien van buisleidingen.
Voor een reactie daarop verwijs ik naar paragraaf 5.1.8.5. Aanpassing andere wettenDe leden van de PvdA-fractie vroegen om een nadere toelichting op het
voornemen de bevoegdheid tot het stellen van minimumprijzen voor door winners
verkocht gas te handhaven. Zij vroegen dit mede tegen de achtergrond van het
kleine-veldenbeleid en de discussie over het al dan niet voortbestaan van
artikel 18 Mijnbouwwet. Er is geen sprake van een verandering in beleid zoals
deze leden veronderstelden. Het handhaven van de bevoegdheid om minimumprijzen
te stellen voor gas dat wordt verkocht door winners, moet gezien worden als
bijdrage aan de doelstelling van een optimale nationaal economische opbrengst
uit de productie van gas. De bevoegdheid is gebaseerd op de soevereiniteit
die de staat heeft ten aanzien van de bodemschatten. De regeling ten aanzien
van de kleine velden is op dit zelfde principe gebaseerd. Verder is er geen
relatie tussen beiden. De bevoegdheid om minimumprijzen te stellen voor de
verkoop van gas door winners is overigens nog nooit gebruikt. Er bestaat tenslotte
geen verband tussen het handhaven van deze bevoegdheid en de wijze waarop
de afdrachten worden geregeld (artikel 18 van de Mijnwet continentaal plat).II. ArtikelenArtikel 1, eerste lid, onderdeel bDe leden van de CDA-fractie vroegen naar aanleiding van de toelichting
op artikel 1, eerste lid, onderdeel b, waarom gas, niet zijnde aardgas, een
zodanige kwaliteit moet hebben dat het getransporteerd kan worden. De betekenis
hiervan is dat de samenstelling van het gas zodanig moet zijn, dat dit zonder
risico voor het handhaven van de technische integriteit van het gasnet getransporteerd
kan worden. Het gas zal daartoe moeten voldoen aan bepaalde specificaties,
bijvoorbeeld een voldoende laag zwavelgehalte bevatten, en het vrij zijn van
agressieve vloeistoffen. Daarnaast zal dit gas ook inpasbaar moeten zijn binnen
de bepaalde bandbreedte van calorische waarde, welke voor dat specifieke gasnet
geldt. Een en ander zal het gastransportbedrijf ook in zijn voorwaarden voor
het verrichten van transport moeten vermelden.Artikel 1, eerste lid, onderdeel cDe leden van de CDA-fractie constateerden dat er in de definitie van gasproductienet
wordt gesproken over «pijpleidingen» en in de definitie van gastransportnet
over «leidingen». Met dit verschil in de definities van de
onderdelen c en d in artikel 1, eerste lid, is geen inhoudelijk verschil beoogd.Artikel 1, eerste lid, onderdeel dDe installaties van de verwante bedrijven zijn niet opgenomen in de definitie
van gastransportnet – dit naar aanleiding van een desbetreffende vraag
van de leden van de CDA-fractie – omdat dat voor het uitvoering geven
aan verplichtingen ten aanzien van die installaties niet nodig is. Deze leden
vroegen tevens in hoeverre het niet opnemen van deze installaties in de definitie
gevolgen heeft voor de reikwijdte van de verplichtingen als opgenomen in de
artikelen 3 tot en met 6 van dit wetsvoorstel. Bij de toepassing van artikel
3 geldt dat wanneer een gastransportbedrijf gebruik maakt van de installaties
van een verwant bedrijf en technische voorschriften met betrekking tot de
aansluiting op die installaties opgesteld moeten worden, het gastransportbedrijf
daarvoor zorg draagt. Om daar geen misverstanden over te laten bestaan, wordt
dat bij nota van wijziging met zoveel woorden in artikel 3 opgenomen. Overigens
kan het zo zijn dat een verwant bedrijf zelf ook een gastransportbedrijf is
en uit dien hoofde al direct onder de regels van artikel 3 valt. Bij de bekendmaking
van de indicatieve tarieven en voorwaarden zal het gastransportbedrijf voor
zover de diensten van installaties van een verwant bedrijf nodig zijn voor
het verrichten van transport ook de tarieven en voorwaarden met betrekking
tot die installaties moeten vermelden. In de artikelen 5 en 6 is voorzien
in een rol van het verwante bedrijf indien de diensten van dat bedrijf noodzakelijk
zijn voor het te verrichten transport.Artikel 1, eerste lid, onderdelen d en lNaar aanleiding van het verzoek van de leden van de CDA-fractie om een
toelichting op de woorden «noodzakelijkerwijs met dat transport verbonden
diensten» in artikel 1, onderdelen d en l, merk ik het volgende op.
Het gaat hierbij om diensten zonder welke het transport niet of zeer moeilijk
mogelijk is. Deze diensten kunnen zijn het aanpassen van de benuttingsgraad
(load factor conversie) van het gas door een variëteit aan flexibele
leveringsmogelijkheden te bieden, samengevat onder de noemer capaciteitsdiensten.
Een andere belangrijke dienst is de eventueel benodigde kwaliteitsaanpassing
van het te transporteren gas door stikstofbijmenging of menging met andere
gassen, zodat het inpasbaar wordt binnen de bepaalde bandbreedte van calorische
waarde en gassamenstelling, welke voor dat specifieke gasnet geldt. Deze bandbreedte
zal in de voorwaarden die het gastransportbedrijf voor het transport hanteert
worden opgenomen. Het op druk brengen van het te transporteren gas, zodat
het inpasbaar is in het betreffende gastransportnet, kan ook een noodzakelijke
dienst zijn. Het kan daarbij gaan om diensten van het gastransportbedrijf
zelf, maar ook om diensten van een verwant bedrijf als bedoeld in artikel
1, onderdeel k. Een en ander vloeit voort uit de bepalingen in de richtlijn
waarin het systeem is omschreven alsmede de toegang tot het systeem. Zie daarvoor
artikel 2, twaalfde lid, en Hoofdstuk VI van de Gasrichtlijn.Artikel 1, eerste lid, onderdelen e, g en iDe leden van de CDA-fractie vroegen naar het onderscheidend criterium
van de eigendomsverhouding in verband met de beoordeling of een leiding of
installatie al dan niet tot het gasnet behoort. Ik merk daar het volgende
over op. Een gastransportnet is in artikel 1, eerste lid, onderdeel d, beschreven
als een geheel van met elkaar verbonden leidingen en installaties bestemd
of gebruikt voor het transport van gas met inbegrip van installaties
waarmee noodzakelijkerwijs met dat transport verbonden diensten worden verricht.
De verplichtingen met betrekking tot het gebruik van de gastransportnet, een
gasopslaginstallatie of een LNG-installatie richten zich tot het gastransportbedrijf,
het gasopslagbedrijf of het LNG-bedrijf dat voor zich zelf of voor een ander
een gastransportnet respectievelijk een opslag- of LNG-installatie beheert.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie naar zakelijke
rechten, leaseconstructies en dergelijke ben ik bij nader inzien van oordeel
dat de verwijzing naar eigendom in de definities van gastransportbedrijf,
gasop- slagbedrijf en LNG-bedrijf (artikel 1, eerste lid, onderdelen e, g
en i) beter kan vervallen omdat dat tot verwarring kan leiden. In de nota
van wijziging is daarin voorzien. Doorslaggevend criterium voor het vaststellen
op wie de verplichtingen rusten is het beheer, ongeacht uit welke hoofde dat
geschiedt.Artikel 1, eerste lid, onderdeel fDe leden van de CDA-fractie merkten op dat het gedeelte van een opslaginstallatie
dat betrekking heeft op productieactiviteiten van een opslaginstallatie als
bedoeld in deze wet uitgesloten wordt. Zij vroegen wat in dit verband onder
productieactiviteiten wordt verstaan. Ik merk daar het volgende over op. In
hoofdstuk 7 is aangegeven dat opslagfaciliteiten zowel voor productie- als
voor handelsdoeleinden kunnen worden gebruikt. De reikwijdte van dit wetsvoorstel
is beperkt tot het transport en de levering van gas en bevat evenals de Gasrichtlijn
geen regels omtrent de productie. Voor zover met opslaginstallaties productieactiviteiten
worden verricht, vallen deze daarom buiten de definitie van gastransportnet.
Dit deel van de definitie is overigens identiek aan de definitie van opslaginstallatie
in de Gasrichtlijn (artikel 2, onder 9).Artikel 1, eerste lid, onderdeel jDe leden van de CDA-fractie vroegen of een bedrijf aan te merken is als
een gasbedrijf wanneer het een deel van het gas dat voor eigen verbruik wordt
ingekocht, uit overwegingen van doelmatigheid doorlevert aan een ander bedrijf.
Het antwoord daarop is bevestigend. Het bedrijf koopt en levert gas waarvan
het zelf geen eindafnemer is. Ik ga er daarbij vanuit dat er sprake is van
voorzieningen die het mogelijk maken dat het bedrijf doorlevert en dat het
gaat om reguliere leveringen. Welke consequenties dit heeft in het licht van
de Gaswet hangt af van de omstandigheden en de hoeveelheid geleverd gas. Betreft
het de levering van gas aan een beschermde afnemer, dan is de levering zonder
vergunning in beginsel verboden, tenzij zij aan te merken is als een niet-bedrijfsmatige
levering als bedoeld in artikel 11, tweede lid, onder b. Bij artikel 11 ga
ik, naar aanleiding van vragen van de VVD en het CDA, nader in op de verplichtingen
van niet-bedrijfsmatige leveranciers. Betreft het de levering van gas aan
een vrije afnemer, valt het bedrijf dat het gas levert, onder enkele algemene
regels voor gasbedrijven (die leveren aan eindverbruikers). Het gaat daarbij
onder meer om de artikelen 22, 24, 25, 29 en 32.Artikel 1, derde lidOver de strekking en de inhoud van de ministeriële regeling omtrent
de wijze van vaststelling van het jaarlijks verbruik van beschermde afnemers,
waar de leden van de CDA-fractie naar vroegen, meld ik het volgende. In de
regeling zal aangegeven worden dat het verbruik van de afnemers wordt berekend
over een bepaalde periode in het verleden. Verder zullen regels worden opgenomen
over de schatting van het verbruik van afnemers van wie geen historische gegevens
gebruikt kunnen worden en regels met betrekking tot de vaststelling van het
individuele verbruik van afnemers binnen een gemeenschappelijke
voorziening. Het gaat hier om een uitwerking van de details van de bepaling
over beschermde afnemers. Het is van belang dat hierover op korte termijn
duidelijkheid bestaat. Het daarvoor geëigende middel is de ministeriële
regeling. Aanpassing van het wetsvoorstel in die zin dat de betrokken regels
bij algemene maatregel van bestuur worden vastgesteld, zoals deze leden voorstelden,
zou mijns inziens onnodig vertragend werken.Artikel 2, eerste lidIn reactie op een desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
merk ik op dat met «het onder economische voorwaarden in werking hebben
(...) van gastransport- en opslaginstallaties» wordt bedoeld dat financiële
en commerciële overwegingen een rol (mogen) spelen in de beslissingen
met betrekking tot het in werking hebben, onderhouden en ontwikkelen van een
gastransportnet of een gasopslaginstallatie. Een gastransport- of gasopslag-
of een LNG-bedrijf hoeft niet te investeren in leidingen en installaties waarvan
geen rendement te verwachten is of die niet passen in de strategie van het
bedrijf. Een en ander zal ook afhangen van de vraag die er naar de dienstverlening
van het gasbedrijf is. Ik wijs er op dat naast het economische criterium in
artikel 2, eerste lid, bepaald is dat het in werking houden, onderhouden en
ontwikkelen van het net geschiedt op een wijze die de veiligheid, doelmatigheid
en betrouwbaarheid van het net of de installatie waarborgt en het milieu ontziet.
Het kan dus niet zo zijn dat uitsluitend commerciële overwegingen een
rol spelen bij de bedrijfsbeslissingen van de in artikel 2 bedoelde bedrijven.
Het bedrijf zal met alle aspecten rekening moeten houden. Daarnaast geldt
ingevolge het derde lid dat de bedrijfsvoering niet mag leiden tot discriminatie
tussen netgebruikers.Deze leden vroegen voorts of er aanvullende regels op basis van het voorstel
voor een Mijnbouwwet zullen worden gesteld ter bescherming van veiligheid
en milieu bij het ondergronds opslaan van stoffen en zo ja, waaruit die aanvullende
regels zullen bestaan. Zij vroegen tevens of het stellen van aanvullende regels
nieuwe toetreders tot de markt kan belemmeren in hun activiteiten, mede vanwege
klachten over toegang tot bestaande opslagfaciliteiten. Ik merk naar aanleiding
hiervan het volgende op. Het voorstel voor een Mijnbouwwet voorziet in een
vergunningsysteem voor ondergrondse opslag. In die wet wordt aangegeven onder
welke voorwaarden een opslagvergunning zal worden verleend. De bescherming
van het milieu zal in de meeste gevallen via de Wet milieubeheer worden geregeld.
Voor zover de Wet milieubeheer niet van toepassing is, zal het milieubelang
worden behartigd in de Mijnbouwwet, door middel van een mijnbouwmilieuvergunning.
Verder biedt het voorstel voor een Mijnbouwwet de basis voor het stellen van
algemene regels ter bescherming van het milieu. De voorwaarden voor een vergunning
gelden voor iedereen gelijkelijk en zullen voor nieuwe toetreders tot de markt
eveneens de randvoorwaarden zijn net als voor de huidige opslagbedrijven.De leden van de CDA-fractie zijn het oneens met de zinsnede uit de memorie
van toelichting dat er geen investeringsplicht zou bestaan voor de beheerder
van de installaties. Zij zijn van mening dat het «op economische voorwaarden
ontwikkelen» van bedoelde installaties naar de letter en de geest van
de gasrichtlijn inhoudt dat er een investeringsplicht bestaat. Om te beginnen
wijs ik op de uitleg die ik naar aanleiding van de desbetreffende vraag van
de leden van de PvdA-fractie heb gegeven ten aanzien van «het op economische
voorwaarden in werking hebben, te onderhouden en te ontwikkelen van gastransport-
en opslaginstallaties». Bij bedrijfsbeslissingen omtrent investeringen
zal het gastransportbedrijf met de daar bedoelde aspecten rekening moeten
houden. Dit is geheel conform de gasrichtlijn. Slechts wanneer
de weigering om te investeren misbruik van economische machtspositie inhoudt,
kan de beheerder daartoe verplicht worden. Wanneer dat niet het geval is,
behoeft er niet geïnvesteerd te worden, ook al is er sprake van een economisch
rendabele investeringen. Zoals in hoofdstuk 5 is aangegeven, kunnen ook anderen
dan de beheerder van het gastransportnet besluiten een leiding aan te leggen.Een nadere inkadering van de in artikel 2 gehanteerde begrippen veiligheid,
doelmatigheid en betrouwbaarheid, zoals de leden van de SP-fractie voorstelden,
acht ik niet wenselijk. Het betreft een algemene taakverplichting aan de gasbedrijven
om hun specifieke maatschappelijke verantwoordelijkheid voor deze aspecten
duidelijk te maken en hen daar zo nodig op te kunnen aanspreken. De begrippen
veiligheid, doelmatigheid en betrouwbaarheid zijn overgenomen uit de richtlijn.
Ook daar zijn zij niet nader ingevuld of ingekaderd. De invulling van die
begrippen zal in de loop der tijd wijzigen, mede in verband met verdergaande
technologische ontwikkelingen. Een in de wet opgenomen vertaling van die eisen
in concrete cijfers, zoals gekwantificeerde veiligheidsniveaus, is niet wenselijk
en ook niet nodig. De gassector in Nederland heeft door zelfregulering een
hoog niveau van veiligheid, doelmatigheid en betrouwbaarheid van de netten
bereikt. Hieraan ligt een uitgebreid stelsel van normen op het gebied van
ontwerp, aanleg en onderhoud van netten ten grondslag. Voorts is in andere
wetgeving, zoals het Bouwbesluit, de Wet gevaarlijke werktuigen en de Wet
milieubeheer, een gekwantificeerd niveau vastgesteld op het gebied van externe
en interne veiligheid en zorg voor het milieu. Deze wetgeving is ook van toepassing
op gasleidingen en -installaties.Artikel 2, tweede lidDe leden van de CDA-fractie vroegen waarom in artikel 2, tweede lid, niet
wordt gesproken over betrouwbaarheid. In artikel 2, tweede lid, is aangesloten
bij de bewoordingen van de artikelen 7, derde lid, en 10, derde lid, van de
Gasrichtlijn. Deze richtlijnbepalingen spreken beide over informatieverstrekking
ten behoeve van een veilige en doelmatige exploitatie van het stelsel van
systemen. In beide aspecten ligt naar mijn mening ook besloten dat het gaat
om een betrouwbare exploitatie. Het apart vermelden van dit element is in
het licht van de richtlijnbepalingen niet gewenst.Artikel 3De leden van de PvdA-fractie vroegen in hoeverre Gasunie de toegang tot
haar net kan bemoeilijken door het stellen van specifieke, technische eisen.
Allereerst merk ik op dat het onwaarschijnlijk is dat dergelijke praktijken
zich zullen voordoen, daar het transporteren van gas voor derden een belangrijke
activiteit voor Gasunie is. Bovendien heb ik in de memorie van toelichting
de verwachting uitgesproken dat gastransportbedrijven (Gasunie en de distributiebedrijven)
met het oog op uniformiteit onderling overleg plegen. Ik ga ervan uit dat
de gastransportbedrijven met elkaar tot goede afspraken zullen komen. Het
is mij bekend dat Gasunie en EnergieNed inmiddels een gemeenschappelijke werkgroep
hebben belast met het opstellen van een uniforme set aan technische voorwaarden
voor de Nederlandse gasnetten, met het doel de zeer hoge mate van interoperabiliteit
die deze netten kenmerkt, te waarborgen.Voorts gingen deze leden uit van een bescheiden toezichtsrol van de Nma.
De beoordeling van de technische voorschriften door de Nma heeft alleen betrekking
op de mededingingsrechtelijke aspecten ervan. In die zin is er dus sprake
van een bescheiden rol van de Nma op het gebied van de technische
eisen, maar dit geldt zeker niet voor de andere taken die de Nma op grond
van dit wetsvoorstel heeft. De interoperabiliteit kan niet beperkt blijven
tot de gasnetten in Nederland; dit is vooral een grensoverschrijdende aangelegenheid.
Met het oog op de Europese gasmarkt is, zoals deze leden ook opmerkten, Europese
afstemming nodig. Vandaar dat een belangrijke rol is toebedeeld aan de Europese
Commissie. De technische voorschriften moeten door de Nma in Brussel worden
aangemeld via de zogenaamde notificatieprocedure. Deze procedure, waarbij
alle lidstaten en de Commissie zelf erop toezien dat er geen oneigenlijke
belemmeringen voor toegang tot het net in de voorschriften zijn opgenomen,
zal mijns inziens een extra waarborg bieden tegen het stellen van oneigenlijke,
technische eisen. Overigens zal ook bij de evaluatie van de Gasrichtlijn de
mate van interoperabiliteit aan de orde komen; de Europese Commissie heeft
hier reeds een onderzoek naar laten verrichten.De leden van de PvdA fractie vroegen tevens of de regering iets kon zeggen
over de verwachte duur van eventuele (beroeps)procedures op dit terrein of
op andere terreinen (zie art. 9, 35 en 45). Wat de notificatieprocedure betreft,
geldt dat deze in ieder geval drie maanden beslaat. Indien sprake is van zogenaamde
uitvoerig gemotiveerde meningen van lidstaten of van de Commissie wordt deze
periode verlengd met drie maanden. Een verdere verlenging daarna is ook nog
mogelijk, ingeval de Commissie van mening is dat het onderwerp zich leent
voor harmonisatie. Bij de in artikel 3 bedoelde voorschriften is dit laatste
niet te verwachten aangezien de richtlijn zelf voorschrijft dat de lidstaten
de voorschriften opstellen. Ten aanzien van de duur van andere procedures
is niet in algemene zin een termijn aan te geven.De leden van de CDA-fractie vroegen of artikel 3 ook betrekking heeft
op kwaliteitseisen voor het gas. Artikel 3 heeft betrekking op de vereisten
waaraan leidingen en installaties ten minste moeten voldoen met het oog op
de aansluiting van die leidingen en installaties op het gastransportnet van
het gastransportbedrijf. Voor de aansluiting van netten op elkaar is van belang
te weten aan welke kwaliteitseisen (chemische samenstelling) en aan welke
calorische bandbreedte het gas moet voldoen. Ik ga er dan ook vanuit dat deze
eisen in de technische voorschriften worden opgenomen. Overigens zullen eisen
die betrekking hebben op de kwaliteit van het gas, ook als zij niet bepalend
zijn in het kader van de aansluiting op het net, worden opgenomen in de voorwaarden
bedoeld in artikel 4 van het wetsvoorstel.Deze leden vroegen verder wat onder «niet discriminerend»
en «objectief» in artikel 3, tweede lid, moet worden verstaan.
Deze termen zijn overgenomen uit artikel 5 van de Gasrichtlijn. Zij houden
in dat de voorschriften geen eisen bevatten die enkel zijn toegesneden op
slechts enkele bedrijven, op het gastransportbedrijf zelf, of op aan het gastransportbedrijf
verwante bedrijven. De voorschriften moeten zodanig zijn dat gelijkwaardige
installaties op gelijke wijze worden beoordeeld en behandeld.Artikel 4Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar de
status van de indicatieve tarieven en de vraag van de leden van de CDA-fractie
naar de strekking van die tarieven en de voorwaarden, merk ik het volgende
op. De indicatieve tarieven zijn de basis voor de onderhandeling over het
transporttarief. De uitkomst van de onderhandelingen is daarmee niet vastgelegd.
Er kan van de indicatieve tarieven en voorwaarden worden afgeweken. Uiteraard
dient er – vanuit mededingingswetgeving gezien – een relatie te
bestaan tussen de aard en omvang van de afwijking van het tarief en/of de
voorwaarden en de aard en omvang van de bijzondere omstandigheden.
Er moet overigens – dit in reactie op een specifieke vraag van de leden
van de CDA-fractie ter zake – altijd sprake zijn van non-discriminatie,
dat wil zeggen dat gelijke gevallen in gelijke omstandigheden gelijk worden
behandeld. Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van de leden van de
PvdA-fractie merk ik op dat op dit moment nog moeilijk in te schatten is in
hoeverre zich in de praktijk bijzondere omstandigheden zullen voordoen op
grond waarvan het werkelijk gehanteerde tarief afwijkt van het indicatieve
tarief.De leden van de CDA-fractie vroegen of de directeur-generaal van de Nma
verplicht is de door hem op grond van artikel 4, derde lid, ontvangen informatie
te toetsen aan de mededingingswetgeving. De Nma is aangewezen als toezichthouder
op de naleving van de Mededingingswet en op een groot deel van de bepalingen
uit dit wetsvoorstel en is tevens aangewezen als geschillenbeslechter op grond
van dit wetsvoorstel. Dit betekent dat de Nma beoordeelt of de tarieven en
voorwaarden voor transport (in concrete gevallen) redelijk zijn; de Nma is
geen «regulator» die de tarieven ten algemene vaststelt. Met de
toezending van de indicatieve tarieven en voorwaarden aan de directeur-generaal
van de Nma is vooral inzicht in de markt en dossiervorming beoogd. Toezending
van de tarieven en voorwaarden aan de Nma bespoedigt de procedure indien een
geschil over de tarieven of voorwaarden ontstaat. Verder is denkbaar dat de
directeur-generaal naar aanleiding van deze informatie aanleiding ziet om
ambtshalve een onderzoek te starten.Artikel 5, tweede lidDe leden van de CDA-fractie vroegen om een toelichting en verduidelijking
van de rol van de (verwante) bedrijven die de met het transport noodzakelijkerwijs
verbonden diensten verrichten. Naar aanleiding van hun specifieke vragen merk
ik het volgende op. Met deze bedrijven zijn bijvoorbeeld dochterbedrijven
bedoeld die zorgen dat het te transporteren gas op een kwaliteit of druk wordt
gebracht die nodig is voor een veilig transport. Zoals in antwoord op een
vraag van de leden van de CDA-fractie bij de toelichting op artikel 1, onderdelen
d en l, is aangegeven, is er sprake van «noodzakelijke diensten»
bij diensten zonder welke het transport niet of moeilijk effectief kan plaatsvinden,
zoals het aanpassen van de benuttingsgraad (load factor conversie). Hiermee
wordt bedoeld het overbruggen van verschillen in tijd tussen het aanbod en
de vraag naar gas, zoals die bijvoorbeeld tussen dag en nacht bestaan. Aangezien
er een afhankelijkheidsrelatie is tussen het transport en de voor dat transport
noodzakelijke diensten, is in artikel 5, eerste lid, bepaald dat ingeval er
diensten nodig zijn van een verwant bedrijf, het gastransportbedrijf en het
verwante bedrijf gezamenlijk met degene die om het transport verzoekt, onderhandelen.
Op zichzelf is niet uitgesloten dat het verwante bedrijf alleen met de verzoeker
onderhandelt, maar dat zal vaak niet veel zin hebben omdat de diensten van
het verwante bedrijf nu eenmaal niet los gezien kunnen worden van het desbetreffende
transport. De in artikel 4 opgenomen verplichting tot het openbaar maken van
de indicatieve tarieven en voorwaarden berust bij het gastransportbedrijf.
Voor zover daarbij voorwaarden en tarieven van installaties van verwante bedrijven
aan de orde zijn, zal het gastransportbedrijf deze vanzelfsprekend in overeenstemming
met het verwante bedrijf opstellen en bekendmaken. Op de verwante bedrijven
rusten verplichtingen ingevolge het wetsvoorstel voor zover zij zijn betrokken
bij het verrichten van transport. Dat betekent dat met name de bepalingen
van paragraaf 2.3 van het wetsvoorstel voor hen van belang zijn. Zij
zijn verplicht mee te onderhandelen als hun diensten verlangd worden en mee
te werken aan het transport als daarover overeenstemming is bereikt. De in
artikel 6 opgenomen weigeringsgronden ten aanzien van het verrichten van transport en daarmee verbonden diensten gelden eveneens voor het verwante
bedrijf.Artikel 5, derde lidNaar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de uitleg
van de in artikel 5, derde lid, opgenomen term «redelijke voorwaarden»
merk ik het volgende op. Het gaat in de gastransportsector om bedrijven die
door het beheer van de gasinfrastructuur in een feitelijke monopoliepositie
verkeren en dus een essentiële faciliteit beheren. Uit het Europese mededingingsrecht
en in aansluiting daarop ook uit het Nederlandse mededingingsrecht vloeit
voort dat dergelijke bedrijven slechts op bepaalde gronden kunnen weigeren
die faciliteit ter beschikking te stellen, indien andere ondernemingen hun
diensten slechts aan gebruikers kunnen leveren door gebruik te maken van die
essentiële faciliteit. In artikel 5, eerste lid, is bepaald dat een gastransportbedrijf
moet onderhandelen met bedrijven die gas getransporteerd willen hebben. Onderhandelen
onder redelijke voorwaarden betekent dat het gastransportbedrijf in moet gaan
op een verzoek om onderhandeling, kenbaar moet maken wat zijn voorwaarden
en tarieven zijn voor het desbetreffende transport, tijdig reageert op vragen
en voorstellen van de verzoeker en zonodig om meer informatie verzoekt indien
het verzoek om transport summier is. Het betekent ook dat het gastransportbedrijf
indien het niet kan voldoen aan een verzoek om transport ingeval van gebrek
aan capaciteit of de aanwezigheid van een andere weigeringsgrond, zo spoedig
mogelijk de verzoeker daarover informeert. Ook de uit de onderhandelingen
voortvloeiende voorwaarden voor het transport moeten redelijk zijn. Dat betekent
dat geen eisen worden gesteld aan de verzoeker die geen verband houden met
het transport en bij voorbeeld ook geen extreem hoge kredietwaardigheidseisen
worden gesteld. Redelijke transportvoorwaarden houden verder in dat het gastransportbedrijf
eisen mag stellen aan de betrouwbaarheid van de toelevering en de afgesproken
kwaliteit gas mag verwachten. Tenslotte merk ik hier over op dat redelijkheid
natuurlijk toch een wat abstract begrip is dat per geval een andere invulling
zal vinden. Soms is daar een wat meer technische benadering voor nodig, in
andere gevallen zal het gaan om gezond verstand en fatsoenlijk met elkaar
omgaan.Artikel 6De leden van de PvdA-fractie vroegen in hoeverre de kans aanwezig is dat
een capaciteitstekort door de netwerkeigenaar gebruikt zal worden om andere
partijen toegang tot het net te bemoeilijken. Zij verwezen hierbij naar de
telecomsector. Een gastransportbedrijf dat zich beroept op een capaciteitsgebrek
zal dit uiteraard moeten aantonen door middel van contracten of door middel
van technische specificaties. Wanneer een gastransportbedrijf zich ten onrechte
beroept op capaciteitsgebrek, maakt het door de transportweigering misbruik
van zijn machtspositie. De Nma ziet er aldus op toe dat er geen oneigenlijk
gebruik van deze weigeringsgrond wordt gemaakt.De leden van de CDA-fractie vroegen een nadere toelichting op de zinsnedes
in artikel 6, eerste lid, van dit wetsvoorstel dat «geen capaciteit
beschikbaar is» en dat «in redelijkheid niet kan worden gevergd
dat alle capaciteit beschikbaar wordt gesteld». In artikel 17, eerste
lid, van de Gasrichtlijn is gebrek aan capaciteit als weigeringsgrond opgenomen;
wat hieronder wordt verstaan, is niet uitgewerkt. In bovenstaande zinsnedes
heb ik hiervoor algemene criteria aangegeven. Met het niet beschikbaar zijn
van capaciteit wordt gedoeld op een «ruimte» tekort binnen het
leidingennet en een tekort aan capaciteit van installaties met een ondersteunende
functie. Met de zinsnede dat «in redelijkheid niet kan worden
gevergd dat alle capaciteit beschikbaar wordt gesteld» wordt gedoeld
op het feit dat het voor een gastransportbedrijf feitelijk onmogelijk kan
zijn een gevraagd transport uit te voeren doordat het daarvoor in verband
met eerder aangegane verplichtingen te weinig capaciteit heeft. Het is lastig
meer specifiek op voorhand aan te geven in welke gevallen een transportweigering
wegens gebrek aan capaciteit gerechtvaardigd zal zijn. Dit zal immers van
geval tot geval door de Nma moeten worden beoordeeld.In antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie naar de verdeling
van capaciteit over afnemers, merk ik op dat gastransportbedrijven uit dienen
te gaan van de contracten die zij hebben gesloten. In die zin geldt in beginsel
dat wie het eerst komt, het eerst maalt. Bij meerdere verzoeken die tegelijkertijd
worden gedaan en bij een tekort aan capaciteit, zal het uitgangspunt bij het
vinden van een oplossing moeten zijn dat niet gediscrimineerd wordt tussen
de gebruikers.Artikel 7Over de toepassing van artikel 7 waar de leden van de CDA-fractie naar
vroegen, merk ik op dat het daarbij gaat om een ontheffing in verband met
zogenaamde take-or-pay contracten (TOP-contracten). In een TOP-contract is
vastgelegd dat het gas(transport)bedrijf de verplichting heeft een bepaalde
hoeveelheid gas af te nemen en dat het wanneer het die hoeveelheid niet afneemt
toch (een deel van) de daarvoor overeengekomen prijs moet betalen. Indien
een bedrijf als gevolg van een TOP-contract ernstige economische of financiële
moeilijkheden ondervindt, kan het een ontheffing van de onderhandelingsplicht
aanvragen bij de Nma. Er kan overigens alleen sprake zijn van een ontheffing
indien er redelijkerwijs geen alternatieve oplossing te vinden is. Indien
de Nma een ontheffing verleent, dan moet zij dit doorgeven aan de Commissie
van de Europese Gemeenschappen. Indien de Commissie aangeeft dat de ontheffing
moet worden aangepast of ingetrokken, moet de directeur-generaal daaraan gevolg
geven. In artikel 25, derde lid, van de gasrichtlijn zijn de criteria waarmee
de Nma (ingevolge artikel 7, derde lid) en de Commissie rekening houden. Deze
criteria zijn niet allemaal van een zelfde karakter. Zo hebben de onderdelen
a en i, waarin een competitieve en goed werkende interne markt van gas voorop
staat, het karakter van objectieve randvoorwaarden. Onderdeel b heeft een
algemeen belang karakter, omdat het gaat om de waarborging van openbare dienstverplichtingen
en de voorzieningszekerheid. Bij de onderdelen c tot en met h gaat het om
de individuele situatie van het gastransportbedrijf, afnemers en (indirect)
gevolgen voor andere gastransportbedrijven. Deze criteria en de regels die
met betrekking tot bestaande TOP-contracten aan het slot van artikel 25, derde
lid, zijn opgenomen, zullen afzonderlijk moeten worden beoordeeld en in onderling
verband moeten worden gewogen. De criteria zijn niet in de wet opgenomen –
dit in reactie op de desbetreffende vraag van deze leden – omdat letterlijk
overschrijven niet nodig is en mogelijke parafrasering, uit hoofde van eenduidigheid
in de uitleg van de criteria, ongewenst is. Aangezien de criteria zowel door
de Nma als de Commissie zullen worden gehanteerd, ligt het voor de hand naar
één bron te verwijzen. Naar aanleiding van de desbetreffende
vraag van deze leden kan ik melden dat ik overigens nog geen signalen heb
ontvangen dat gasbedrijven een beroep zullen doen op artikel 7.Het bekendmaken van de ontheffing in de Staatscourant, zoals deze leden
voorstelden, acht ik niet wenselijk. Het gaat hier immers om informatie betreffende
een individueel bedrijf. Bovendien is er niet een algemeen belang dat gediend
wordt met die openbaarmaking. Potentiële netgebruikers als belanghebbenden
weten snel genoeg of zij bij het gastransportbedrijf terecht kunnen. Voor
hen is publicatie in de Staatscourant mijns inziens dan ook niet nodig. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van D66 over
het verlenen van toegang tot het netwerk totdat de beslissing tot ontheffing
wegens take or pay-verplichtingen is genomen, merk ik het volgende op. Ik
zie geen aanleiding tot wijziging van artikel 6, eerste lid, onderdeel c,
op grond waarvan een gastransportbedrijf kan weigeren het transport te verrichten,
wanneer het een ontheffingsaanvraag heeft ingediend en hierop nog niet is
beslist. Deze procedure is in overeenstemming met artikel 25 van de richtlijn.
Bovendien kan ik mij voorstellen dat zich allerlei problemen voordoen, wanneer
gedurende de termijn waarin nog geen beslissing op de aanvraag is genomen,
het transport moet worden verricht en het transport dient te worden stopgezet
op het moment dat de ontheffing wordt verleend. De netgebruiker is daar naar
mijn mening ook niet bij gebaat.Artikel 8De leden van de fractie van D66 vroegen of de weigeringsgronden voor toegang
tot upstreamnetten als uitzondering op het algemeen mededingingsbeleid gezien
moeten worden en daarom expliciet in artikel 8 vermeld behoren te worden.
Hierover merk ik het volgende op. De eisen die in artikel 23 van de richtlijn
worden gesteld zijn minder ver uitgesponnen dan bij de toegang tot downstreamnetten
het geval is. In de aanhef van artikel 23, tweede lid, wordt een aantal condities
genoemd waarmee rekening moet worden gehouden bij de regeling van de toegang
tot de upstreamnetten. Deze condities worden in Nederland in acht genomen
bij de toepassing van de Mededingingswet; zij geven een nadere invulling aan
het begrip misbruik in artikel 24 van die wet. Met de in die aanhef ook genoemde
bescherming van milieu wordt rekening gehouden in de milieuwetgeving. In artikel
23, tweede lid, onder a tot en met d, van de Gasrichtlijn worden voorts nog
facultatieve aandachtspunten genoemd. De onder a en c genoemde factoren, te
weten onverenigbaarheid van technische specificaties en eigen redelijke behoeften
van neteigenaar of exploitant, zijn aspecten die bij de toepassing van artikel
24 van de Mededingingswet een rol kunnen spelen. De toepassing van de in onderdeel
d bedoelde procedures volgt al uit de ter zake geldende regelgeving. De in
onderdeel b bedoelde doelmatigheid van de productie van koolwaterstoffen is
allereerst een zaak voor de overheid uit hoofde van een gezond en efficiënt
mijnbouwklimaat. Uit het voorgaande blijkt dat met de in artikel 23, tweede
lid, van de Gasrichtlijn bedoelde factoren rekening wordt gehouden in de Mededingingswet
dan wel in andere wetgeving. Het opnemen van deze factoren in artikel 8 van
het wetsvoorstel is daarom niet nodig.De leden van de fractie van D66 vroegen of de transitleidingen een uitzondering
vormen op de in artikel 8 geregelde toepassing van de Mededingingswet op het
continentaal plat. De van toepassing verklaring van de Mededingingswet op
het continentaal plat heeft vooral betekenis voor de toepassing van artikel
24 van die wet en de artikelen die die toepassing ondersteunen. Artikel 24
van de Mededingingswet is namelijk de bepaling waarmee adequaat uitvoering
kan worden gegeven aan artikel 23 van de richtlijn. In artikel 24 van de Mededingingswet
wordt, in tegenstelling tot artikel 6 van die wet waarin het kartelverbod
is opgenomen, niet de eis gesteld dat het misbruik van economische machtspositie
merkbaar van invloed is op de mededinging op de Nederlandse markt. Door de
van toepassing verklaring van (artikel 24 van) de Mededingingswet wordt het
territorium waarbinnen het verbod van misbruik van economische machtspositie
geldt, uitgebreid met het continentaal plat. Ook de transitleidingen op het
continentaal plat vallen aldus onder het verbod. Artikel 10De leden van de SP-fractie vroegen of het ontbreken van een vaste procedure
voor een behandeling van een geschil bij landsgrensoverschrijdend transport
niet kan leiden tot handelspolitieke twisten. In reactie daarop meld ik het
volgende. De lidstaten die kiezen voor onderhandelde nettoegang moeten op
grond van de Gasrichtlijn een onafhankelijke geschillenbeslechtende instantie
aanwijzen. Bij een geschil over toegang tot een gasnet dat zich op het territorium
van meer dan een lidstaat bevindt, kan dit tot gevolg hebben dat meerdere
instanties bevoegd zijn het geschil te behandelen. Daarom is in het wetsvoorstel,
in overeenstemming met de richtlijn, bepaald dat de Nma onbevoegd is indien
het gasnet geheel ressorteert onder een andere lidstaat. Indien het gasnet
ressorteert onder meerdere lidstaten, dan overlegt de Nma met de geschillenbeslechtende
instantie in de andere lidstaat over de behandeling van het geschil. Aldus
wordt voorkomen dat geen enkele instantie bevoegd is. Ik verwacht niet dat
deze procedure zal leiden tot handelspolitieke twisten.Artikel 11De leden van de VVD-fractie waren van mening dat netwerken, bijvoorbeeld
van grote bedrijven, die voor niet-bedrijfsmatige doorlevering van aardgas
dienen, niet moeten worden opengesteld voor marktwerking. Zij verzochten het
wetsvoorstel aan te passen naar analogie van de niet-bedrijfmatige levering
van elektriciteit zoals voorzien in de Elektriciteitswet 1998. Ik merk hierover
het volgende op. Wat betreft de niet-bedrijfsmatige levering aan gebonden
afnemers komt de voorgestelde situatie bij gas overeen met die bij elektriciteit:
artikel 11, tweede lid, onderdeel b, correspondeert reeds met artikel 36,
tweede lid, onderdeel d, van de Elektriciteitswet 1998. Zowel bij gas als
bij elektriciteit geldt een uitzondering op de vergunningplicht. De Elektriciteitswet
bevat de verplichting tot aanwijzing van aparte netbeheerders; met betrekking
tot die verplichting voorziet die wet in een vrijstellings- en ontheffingsregime.
Dit wetsvoorstel kent geen verplichting om een netbeheerder aan te wijzen.
De onderhandelingsplicht en een aantal andere verplichtingen, zoals bekendmaking
van indicatieve tarieven en voorwaarden, zijn in het wetsvoorstel opgelegd
aan natuurlijke personen of rechtspersonen die met elkaar verbonden leidingen
en installaties beheren waarmee gas wordt getransporteerd. Hieronder vallen
ook netten die uitsluitend gas transporteren voor het eigen verbruik van een
bedrijf of voor het verbruik van andere op zijn bedrijfsterrein gevestigde
bedrijven. Het is niet de bedoeling om de taken en verplichtingen van gastransportbedrijven
ook aan deze niet bedrijfsmatige transporteurs op te leggen. In verband daarmee
en naar analogie van de Elektriciteitswet 1998, is in de nota van wijziging
de definitie van gastransportnet gewijzigd. Indien de leidingen en installaties
zich uitsluitend op het eigen grondgebied van een bedrijf bevinden, is er
geen sprake van een gastransportnet. De beheerder van deze leidingen en installaties
wordt dus niet gekwalificeerd als gastransportbedrijf, zodat de verplichtingen
van een gastransportbedrijf niet op hem van toepassing zijn. Dat laat onverlet
dat een dergelijk bedrijf ingevolge de Mededingingswet geen misbruik mag maken
van zijn economische machtspositie, indien daarvan sprake is.De leden van CDA-fractie verzochten de inhoud van de regeling inzake de
niet-bedrijfsmatige levering bekend te maken en dit onderwerp bij algemene
maatregel van bestuur te regelen. Ik merk daar het volgende over op. De inhoud
van de ministeriële regeling voor niet-bedrijfsmatige levering van gas
zal in essentie overeenkomen met de regeling die geldt ingevolge de Elektriciteitswet
1998. In de regeling zal aangegeven worden wanneer sprake is
van niet-bedrijfsmatige levering van gas. Ook zal een informatieverplichting
worden geregeld en zal een voorziening worden opgenomen ten aanzien van de
levering door de vergunninghouder voor het geval de niet-bedrijfsmatige leverancier
in onvoldoende mate of op ondoelmatige wijze voorziet in de levering aan de
desbetreffende afnemers.Artikel 12Naar aanleiding van de vragen van de leden van de SP-fractie ten aanzien
van de leveringsvoorwaarden bij de levering aan beschermde afnemers merk ik
het volgende op.De leveringsvoorwaarden moeten, evenals bij elektriciteit, betrekking
hebben op de wijze van betalen, het opzeggen of ontbinden van overeenkomsten,
het oplossen van storingen, de aansprakelijkheid voor schade en de behandeling
van geschillen. Bij de beoordeling van de leveringsvoorwaarden wordt bezien
of de voorwaarden redelijk zijn en of een doelmatige en ongehinderde levering
van gas aan de afnemers is gewaarborgd. Met het oog daarop moet de aanvrager
van een vergunning ook voorzieningsgegevens verstrekken (beschrijving van
de beschermde afnemers, beschrijving van de wijze waarop gas geleverd wordt
aan beschermde afnemers, verstrekken van overeenkomsten met leveranciers van
gas aan de aanvrager). De verbruikersraad moet in de gelegenheid worden gesteld
te adviseren over de leveringsvoorwaarden en bij de aanvraag voor een vergunning
moet het advies van de verbruikersraad worden bijgevoegd. Ik ga er vanuit
dat de leveringsvoorwaarden overeenkomen met de huidige voorwaarden.Artikel 13Deze leden stelden ook enkele vragen over het verbinden van voorschriften
aan een leveringsvergunning. De mogelijkheid hiertoe strekt ingevolge artikel
13, vierde lid, tot het waarborgen van de belangen die met dit wetsvoorstel
worden gediend, in het bijzonder het belang van beschermde afnemers om tegen
redelijke voorwaarden verzekerd te zijn van de levering van gas. Omdat deze
voorschriften voor de individuele gevallen zouden kunnen verschillen worden
zij niet standaard uitgewerkt in een algemene maatregel van bestuur of in
een ministeriële regeling.Artikel 16De leden van de PvdA-fractie vroegen waar de efficiencywinsten van energiedistributiebedrijven
gerealiseerd zullen worden. In antwoord daarop merk ik op dat de ervaring
leert dat wanneer voormalige nutsbedrijven moeten gaan concurreren, de prijzen
in het algemeen naar beneden blijken te gaan. Hoewel de distributiemarge een
beperkt deel van het eindtarief omvat, ben ik ervan overtuigd dat op dat deel
efficiencywinst kan worden gerealiseerd. Bedrijven blijken onder druk buitengewoon
creatief te zijn in het realiseren van efficiencywinsten door o.a. betere
planning en inzet van medewerkers, efficiëntere inzet van materialen
en uitbesteding. Zolang er nog beschermde afnemers zijn, staat de distributiecomponent
ten aanzien van de levering aan die afnemers nog niet bloot aan concurrentie
en toezicht, zodat ik met name daar een prikkel nodig acht. De prikkel is
met name gericht op efficiëntie binnen de distributiemarge. De inkoopvoordelen
moeten volgens de kortingsformule worden doorgegeven aan de afnemers.In antwoord op vragen van leden van de fracties van de VVD en de SGP over
het al dan niet landelijk gelijktrekken van het maximum eindverbruikerstarief
voor beschermde afnemers merk ik het volgende op.Het is de bedoeling
om zoveel mogelijk één landelijk maximumtarief te hanteren.
Daar waar evident objectieve kostenverschillen tussen vergunninghouders bestaan,
die verschillen in eindverbruikerstarieven rechtvaardigen, wil ik de mogelijkheid
hebben om gedifferentieerde tarieven te hanteren. Uit een onderzoek dat ik
heb laten uitvoeren1, blijkt namelijk dat er
in de kosten meer spreiding bestaat dan in de tarieven. Dat geeft een indicatie
dat een deel van de tarieven niet direct kosten gerelateerd is. Daarnaast
bestaan er tussen distributiebedrijven objectiveerbare kostenverschillen (m.n.
bij netwerkkosten) bestaan door verschillen in aansluitdichtheid en het bodemtype.
Overigens komt deze benadering van het maximum eindverbruikerstarief overeen
met die van elektriciteit.De SGP-fractieleden stelden dat een landelijk maximum eindverbruikerstarief
de vergunninghouders een prikkel tot efficiëntieverbetering zou ontnemen.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar hetgeen hiervoor is aangegeven
over de kortingsformule die onderdeel uit maakt van de tariefvaststelling
voor de vergunninghouders.De leden van de CDA-fractie vroegen of gebonden afnemers al dan niet voordeel
hebben bij lagere prijzen ten gevolge van de liberalisering en welke rol de
bestaande lange termijncontracten tussen Gasunie en de distributiebedrijven
daarin spelen. De leden van de fracties van de RPF en GPV vroegen een toelichting
op het voornemen om de prijsvoordelen van de vrije gasmarkt zoveel mogelijk
mee te nemen bij de vaststelling van de maximumtarieven voor beschermde afnemers.
Voorop gesteld moet worden dat in het bestaande contracten tussen Gasunie
en de distributiebedrijven is voorzien in periodieke prijsheronderhandelingen.
Ook in de huidige situatie werken ontwikkelingen in brandstofprijzen en valutakoersen
dus door in de eindverbruikersprijzen. Als door de liberalisering de gasprijzen
dalen, zal dit ook gevolgen hebben voor de tarieven van de gebonden afnemers.
De positie van de gebonden afnemer wordt gedurende een overgangsperiode beschermd.
Onderdeel daarvan vormt het stellen van een maximumtarief voor de levering
van gas aan die verbruikers. Het doel van het stellen van een het maximumtarief
is de kleinverbruiker laten meeprofiteren van de voordelen van de vrije markt
en te voorkomen dat kosten die elders gemaakt worden bij de kleinverbruiker
neerslaan. In artikel 16 is de berekeningswijze van het maximumtarief opgenomen.
De inkoop van gas valt op zichzelf buiten de kortingsformule. Dalingen in
de inkoopprijs van gas, zoals hierboven aangegeven, werken volgens deze formule
wel door in de eindverbruikersprijs. Een efficiencykorting is hier niet in
verwerkt.Dat niet is gekozen voor dezelfde prijsopbouw als bij elektriciteit heeft
te maken met de totstandkoming van de prijs van gas. De gasprijs is gebaseerd
op het marktwaardeprincipe. De waarde van het mogelijke alternatief is bepalend
voor de feitelijke prijs. Die prijsontwikkeling ligt buiten de invloedsfeer
van een individueel bedrijf en is dus een gegeven. Vandaar dat de inkoopprijs
bij gas buiten de efficiëntieformule valt.Naar aanleiding van de desbetreffende opmerking van de leden van de CDA-fractie
met betrekking tot het overleg van de minister met representatieve organisaties
voordat de korting wordt vastgesteld, merk ik op dat de uitleg van het begrip
representatieve organisatie niet zal verschillen van de uitleg die bij de
uitvoering van de Elektriciteitswet 1998 aan dat begrip is gegeven. Ingevolge
artikel 16, vierde lid, geeft de minister in het besluit tot vaststellen van
de korting aan welke gevolgtrekkingen hij heeft verbonden aan de uitkomsten
van het overleg met de organisaties.De leden van de SP-fractie vroegen hoe voorkomen kan worden dat door afspraken
tussen de vergunninghouder en zijn leverancier de tarieven voor gebonden afnemers
opgedreven worden terwijl tegelijkertijd een deel van de in Nederland behaalde
winsten naar het buitenland verdwijnt. Ik heb geen aanwijzingen
dat de tarieven opgedreven zullen worden door afspraken tussen toekomstige
vergunninghouders en leveranciers. Zoals in de memorie van toelichting bij
dit wetsvoorstel is aangegeven, hanteert Gasunie – die vrijwel al het
gas aan de distributiebedrijven levert – momenteel internationaal gezien
geen hoge prijzen. Verder hebben distributiebedrijven geen prikkel om duur
in te kopen. Zij hebben eerder belang bij een lage prijs in verband met klantenbinding
in de toekomst. In die zin lopen de belangen van de vergunninghouder en de
gebonden afnemer parallel.Artikel 22De leden van de CDA-fractie vroegen om een verdere uitwerking van de wettelijke
eisen ten aanzien van de inrichting van de boekhouding van gasbedrijven met
het oog op het voorkomen van misbruik van machtspositie. Voor een reactie
daarop verwijs ik naar de nota van wijziging en naar mijn antwoorden in paragraaf 5.2
op de desbetreffende vragen van de leden van de fracties van PvdA, VVD en
D66. Ik stel mij voor de nadere invulling in overleg met de Nma vorm te geven.
In elk geval zal ik er ook voor zorgen dat hier een afstemming plaatsvindt,
wanneer de Transparantierichtlijn, die momenteel binnen de Europese Unie in
voorbereiding is, in Nederlandse wetgeving wordt omgezet. De «generally
accepted accounting principles», waar deze leden een vraag over stelden
vormen de door de internationale accountantswereld vastgestelde standaard
voor controleregels. De accountantscontrole van de jaarrekeningen van NV's
en BV's in Nederland is altijd gebaseerd op deze algemeen aanvaarde controlegrondslagen.
Een wettelijke verankering van deze principes acht ik dan ook niet nodig.Artikel 26Naar aanleiding van de vragen van de leden van de fracties van de PvdA
en D66 naar de waarborgen tegen misbruik van informatie die het gastransportbedrijf
bij de uitvoering van zijn taak of in het kader van onderhandelingen over
transport heeft verkregen, merk ik het volgende op. Uit de artikelen 26 en
27 vloeit voort dat de daar bedoelde gasbedrijven administratief-organisatorische
voorzieningen treffen om misbruik van commercieel gevoelige transportinformatie
te voorkomen. Medewerkers die beschikken over commercieel gevoelige transportinformatie
dienen die informatie niet aan andere medewerkers te verstrekken. Verder dienen
medewerkers die zich bezig houden met de transportactiviteiten voor derden
niet tevens met handelsactiviteiten te worden belast. Archieven en elektronische
gegevensbestanden die informatie bevatten over transportactiviteiten voor
derden mogen niet toegankelijk zijn voor medewerkers buiten de transportafdeling.
Overtreding van de artikelen 26 en 27 is gesanctioneerd door middel van de
Wet economische delicten (zie artikel 44).Artikel 28De leden van de PvdA-fractie vroegen of het niet beter is artikel 28 dat
betrekking heeft op de aanleg van energie-infrastructuur op nieuwbouwlocaties,
te schrappen omdat door vrijheid van leverantie per 2007 lokale opties niet
meer via lokale partijen kunnen worden afgedwongen. Een concept van nadere
regels ten aanzien van de aanleg van energie-infrastructuur op nieuwbouwlocaties
is voor reactie rondgezonden aan betrokken partijen. De reacties die ik heb
ontvangen lopen zeer uiteen. Daarbij wordt, zoals de leden van de PvdA-fractie
terecht opmerken, door belangrijke partijen fundamentele kritiek geuit op
het voorliggende concept. Voor mij staat voorop dat een eventueel besluit
alleen gerechtvaardigd is wanneer hiermee een effectieve bijdrage
wordt geleverd aan het gebruik van duurzame energie en aan energiebesparing.
Wanneer andere instrumenten hiervoor naar het oordeel van betrokkenen meer
geëigend zijn, dient alsnog te worden afgewogen of deze niet de voorkeur
verdienen. Momenteel laat ik onderzoeken welke alternatieven er zijn om op
effectieve wijze te komen tot een optimale afweging bij de aanleg van energie-infrastructuur.De leden van de fractie van D66 vroegen of doordat bij aan te wijzen gebieden
een afweging gemaakt moet worden met betrekking tot de aanleg van netten,
de mogelijkheid bestaat dat in zo'n gebied geen gasnet wordt aangelegd. Zij
vroegen voorts hoe dit in verhouding staat tot de keuzevrijheid van de consument.
Ik wijs er op dat artikel 28 niet dwingend voorschrijft dat bij algemene maatregel
van bestuur regels worden gesteld met betrekking tot de aanleg van nieuwe
infrastructuur in nieuwe grote locaties. Zoals ik hiervoor in mijn antwoord
op een vraag van de leden van de PvdA-fractie op dit punt aangaf, wordt momenteel
onderzocht welke alternatieven er zijn om tot een optimale afweging te komen
bij de aanleg van infrastructuur. Op dit moment volsta ik dan ook met te verwijzen
naar de uitkomsten van dat onderzoek.Artikel 29De leden van de fractie van D66 vroegen om een verduidelijking van de
zinsnede «een doelmatig en milieuhygiënisch verantwoorde wijze
van gasverbruik». Hieronder wordt verstaan een wijze van gasverbruik
waarbij uitdrukkelijk gekeken wordt naar de mate van efficiency en de gevolgen
voor het milieu. Verder vroegen deze leden naar mijn mening over het in de
wet opnemen van een besparingsdoelstelling voor leveranciers en grote afnemers
(passend bij een CO2-plafond). Het idee om voor leveranciers en
grote afnemers een (kwantitatieve) besparingsdoelstelling in deze wet op te
nemen, onderschrijf ik niet. In de evaluatie van de Gaswet zal – dit
in antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van D66 –
ook aandacht worden besteed aan de administratieve lastendruk voor bedrijven.
Daarbij merk ik op dat bij de vormgeving van dit wetsvoorstel al uitdrukkelijk
rekening is gehouden met de gevolgen voor de administratieve lasten. Zo is
gekozen voor een lichte vorm van regulering die geresulteerd heeft in een
beperking van de administratieve lasten.Artikel 30De leden van de PvdA-fractie vroegen wat mijn visie is op het verruimen
van artikel 28, zodanig dat jaarlijks een toenemende milieukwaliteit gerealiseerd
zou moeten worden voor alle energie die aan kleinverbruikers wordt geleverd.
Deze leden vroegen ook of het niet aantrekkelijk is door middel van een certificatensysteem
voor lokale besparings- en duurzame energieprojecten, de (groei)markt voor
zuinige installaties en duurzame energie te bevorderen. Zoals ik reeds in
antwoord op een eerdere vraag van deze leden heb aangegeven, vindt thans een
onderzoek plaats naar de alternatieven voor een optimale afweging bij de aanleg
van energie-infrastructuur. Voorts is in het Energierapport nader ingegaan
op de verdere uitwerking het systeem van groencertificaten voor duurzaam geproduceerde
energie. Een certificaat voor gerealiseerde energiebesparing door zuinige
installaties zal echter geen onderdeel van het systeem van groencertificaten
zijn. Invoering van een certificatensysteem voor additionele energiebesparing
vereist dat deze besparingen objectief vastgesteld kunnen. Vooralsnog lijkt
mij een dergelijk systeem om deze reden niet haalbaar. Artikel 31De leden van de fractie van de SP vroegen wat onder het bevorderen van
de veiligheid in artikel 31 verstaan wordt. Het gaat hier om de taak van gastransportbedrijven
om de eindverbruikers van hun gas door regelmatige voorlichting en advisering
te wijzen op het veilig en doelmatig gebruik van toestellen en gasinstallaties
en op het grote belang van periodiek onderhoud van toestellen en afvoerconstructies.
Voorts dat werkzaamheden hieraan bij voorkeur door erkende of gecertificeerde
installateurs dienen te worden uitgevoerd. In deze voorlichting zal het gastransportbedrijf
er ook nadrukkelijk op moeten wijzen, dat de primaire verantwoordelijkheid
voor het veilig functioneren van geïnstalleerde gastoestellen en gasinstallaties
ligt bij de eigenaar van de woning of het gebouw c.q. de verbruiker van het
gas. Actieve controles bij eindgebruikers behoren in dit systeem dus niet
tot de wettelijke taak van de gastransportbedrijven. Er is hier geen sprake
van een nieuwe situatie, want deze wettelijke zorgplicht van de energiedistributiebedrijven
was al vastgelegd en omschreven in de Wet energiedistributie. Maar omdat in
de toekomst bedrijven, die aan vrije afnemers leveren, niet onder de Wet energiedistributie
vallen, is deze taak nu voor alle gastransportbedrijven in dit wetsvoorstel
opgenomen.Artikel 32De leden van de CDA-fractie veronderstelden dat de aard en strekking van
dit artikel zich niet verzet tegen een beroep van kleinverbruikers op de rechter
om naleving van dit artikel af te dwingen. Het niet naleven van de verplichting
van artikel 32, eerste lid, kan voor de Minister van Economische Zaken ingevolge
het tweede lid van dat artikel aanleiding zijn om het gasbedrijf dat in gebreke
is opdracht te geven de nodige voorzieningen te treffen om alsnog in een adequate
levering te voorzien. De naleving van artikel 32, eerste lid, kan echter ook
rechtstreeks door belanghebbende kleinverbruikers bij de rechter worden afgedwongen.
Het gasbedrijf dat in onvoldoende mate of op ondoelmatige wijze voorziet in
de levering aan kleinverbruikers handelt daarmee namelijk in strijd met de
in genoemde wetsbepaling opgenomen plicht en dus onrechtmatig. Daartegen kan
worden geprocedeerd bij de burgerlijke rechter met een actie uit onrechtmatige
daad, al dan niet door een organisatie zoals de Consumentenbond in het kader
van het groepsactierecht.Artikel 35De leden van de CDA-fractie stelden enige vragen in verband met de aanwijzing
van het College van Beroep voor het bedrijfsleven als beroepsinstantie met
betrekking tot de in het wetsvoorstel opgenomen besluiten. Ik merk in antwoord
op die vragen het volgende op. De geschillen over onderhandelingen en het
weigeren van transport worden ingevolge artikel 9 op de grondslag van de Mededingingswet
behandeld. Dat betekent dat ook de beroepsgang van die wet van toepassing
is. Dat wil zeggen: beroep in eerste aanleg bij de rechtbank te Rotterdam
en hoger beroep bij het College van beroep voor het bedrijfsleven (artikel
93 Mededingingswet en artikel 20 Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie;
hierna het College). Daarmee is voldaan aan de door de leden van de CDA-fractie
geuite wens ten aanzien van beroep in twee instanties. Wat de besluiten bedoeld
in artikel 3, vijfde lid, en 7 betreft, geldt dat voor deze besluiten van
de directeur-generaal van de Nma, in artikel 35, tweede lid, uitdrukkelijk
is voorzien in beroep bij de rechtbank te Rotterdam. Ingevolge artikel 45
van het wetsvoorstel en artikel 20 van de Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie
staat van die besluiten eveneens hoger beroep open bij het College. De overige
in het wetsvoorstel geregelde besluiten waartegen beroep openstaat,
zijn besluiten van de Minister van Economische zaken. Het College zal zich
in eerste en enige aanleg buigen over die besluiten. Het gaat daarbij onder
meer om besluiten in het kader van de vergunningverlening en inzake privatisering.
Voor overeenkomstige besluiten op grond van de Elektriciteitswet 1998 is eveneens
beroep in eerste en enige aanleg bij het College voorzien. Het College is
aldus de instantie die met betrekking van de energiewetgeving over de expertise
beschikt.Deze leden ontvingen ook graag een overzicht van de besluiten waartegen
beroep open staat bij de administratieve rechter. Zoals ik hiervoor al aangaf,
staat van besluiten in het kader van de geschillenbeslechting beroep open
bij de rechtbank te Rotterdam, evenals van besluiten van de directeur-generaal
van de Nma op grond van artikel 3, vijfde lid en artikel 7. Bij het College
staat in eerste en enige aanleg beroep open tegen de besluiten van de Minister
van Economische Zaken op grond van de artikelen 12, eerste lid, 16, eerste
lid, 20, eerste lid, 21, 24 , 32, tweede lid en 53, eerste en tweede lid.Voor de uitleg van het begrip belanghebbende, waar deze leden ook naar
vroegen, verwijs ik naar de Algemene wet bestuursrecht en de parlementaire
geschiedenis daarvan. Ik denk niet dat, zoals de leden van de CDA-fractie
vroegen, per afzonderlijke wet of geval een interpretatie van het begrip gegeven
moet worden. Dat zou de rechtszekerheid niet dienen. De Algemene wet bestuursrecht
geeft aan dat een belanghebbende is, degene wiens belang rechtstreeks bij
een besluit is betrokken. Of iemand inderdaad als belanghebbende aan te merken
is, zal in het individuele geval uiteindelijk door de rechter worden beoordeeld.Artikel 36De leden van de SP-fractie vroegen naar aanleiding van artikel 36 of gemeenteraad
en provinciale staten ook bevoegdheden hebben met betrekking tot de aanleg
en het beheer van gasleidingen. Zoals aangegeven in de toelichting op artikel
36 in de memorie van toelichting worden de bevoegdheden van gemeenten en provincies
op het terrein van de ruimtelijke ordening en milieu door dit artikel niet
geraakt. Voor de aanleg en het beheer van gasleidingen is de bestaande regelgeving
voor de aanleg van buisleidingen van toepassing. Via aanlegvergunningen in
het kader van de Wet Ruimtelijke Ordening en de, in de buisleidingconcessie
verplicht gestelde, tracé-afstemmingsprocedure door de interdepartementale
Planologische werkcommissie, is er een duidelijke betrokkenheid van provincie
en gemeente met betrekking tot de aanleg van buisleidingen. Deze procedure
is in hoofdstuk 5 nader toegelicht.Artikel 44In antwoord op een desbetreffende vraag van de leden van de CDA-fractie
deel ik mede dat op grond van de toepassing van artikel 9 van dit wetsvoorstel
juncto de Mededingingswet de directeur-generaal van de Nma de mogelijkheid
heeft om bestuurlijke sancties op te leggen (zie hoofdstuk 7 van de Mededingingswet).
Vooralsnog zie ik daarnaast in het onderhavige wetsvoorstel geen verplichtingen
waarvan de naleving via een bestuursrechtelijke sanctie (bestuursdwang, administratieve
boete, last onder dwangsom) afgedwongen zou moeten worden. Wat de civielrechtelijke
handhaving van verplichtingen betreft, waarover deze leden eveneens een vraag
stelden, merk ik op dat wanneer wordt gehandeld in strijd met een wettelijke
verplichting, zoals de geheimhoudingsplicht die in het wetsvoorstel is opgenomen,
en een derde daardoor schade lijdt, die derde uiteraard een vordering uit
onrechtmatige daad (artikel 162 van boek 6 Burgerlijk Wetboek) kan instellen.
In artikel 51, tweede lid, wordt geregeld hoe de vaststelling van de
tarieven voor de eerste maal na de inwerkingtreding van de wet geschiedt.Artikel 47De leden van de fractie van D66 vroegen naar de juridische houdbaarheid
van de reciprociteitsregeling. Ik merk daar over op dat artikel 19 van de
Gasrichtlijn de lidstaten uitdrukkelijk de mogelijkheid biedt gedurende tien
jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn reciprociteitsmaatregelen te
nemen om verstoring van het evenwicht bij het openstellen van de gasmarkt
te voorkomen. In de artikelen 46 en 47 (en 55, tweede lid) van het onderhavige
wetsvoorstel is daaraan voor Nederland uitvoering gegeven. Ook in de Elektriciteitswet
1998 is een reciprociteitsregeling opgenomen. Uitvoering van artikel 46 maakt
de stromen van gasimport en -export inzichtelijk. Wanneer het evenwicht bij
het openstellen van de gasmarkten in Nederland en een ander land is of dreigt
te worden verstoord doordat een land niet voldoet aan de vereisten t.a.v.
de marktopening in de Gasrichtlijn, kan de Minister van Economische Zaken
het transport van gas vanuit dit land naar Nederland (tijdelijk) verbieden.
Dit geldt ten aanzien van landen zowel binnen als buiten de Europese Unie.
Ik verwacht vooralsnog dat het niet nodig zal zijn van de reciprociteitsregeling
gebruik te maken, maar de vertraagde openstelling van de elektriciteitsmarkt
in Frankrijk laat zien dat het achter de hand hebben van deze mogelijkheid
nuttig kan zijn.Artikel 53De leden van de PvdA-fractie vroegen op grond van welke criteria wijzigingen
in de eigendomsverhoudingen in de gassector worden beoordeeld. Criterium voor
de toetsing van privatisering is of er door privatisering nadelige gevolgen
(kunnen) ontstaan voor de uitvoering van de taken die geregeld zijn in het
wetsvoorstel. Het gaat daarbij om verplichtingen inzake het transport van
gas en inzake de levering van gas aan kleinverbruikers. Deelname van private
marktpartijen in gasbedrijven is overigens niet nieuw. Dit blijkt de afgelopen
jaren geen negatieve gevolgen te hebben gehad op de gasvoorziening van kleinverbruikers,
integendeel. Tegen verdere privatisering heb ik ook allerminst bezwaar mits
goede garanties voorhanden zijn voor de gasvoorziening, met name wat betreft
de levering van gas aan beschermde afnemers en met name in de periode voordat
deze verbruikersgroep keuzevrijheid heeft. Het doel van artikel 53 van het
onderhavige wetsvoorstel is te voorkomen dat overhaaste privatisering ertoe
leidt dat de levering van gas aan beschermde afnemers en de voorwaarden waaronder
die levering plaatsvindt, verslechteren in de periode vóór de
invoering van de Gaswet en in de overgangsperiode. De regels in de Gaswet
leiden ertoe dat betrokken partijen er rekening mee moeten houden dat ik na
aanvaarding van de Gaswet bevoegd zal zijn de privatisering achteraf te toetsen
aan nader te bepalen voorwaarden, vergelijkbaar met die voor de privatisering
van vergunninghouders in de elektriciteitssector. Indien na 1 juli 1996 en
vóór de inwerkingtreding van de Gaswet een bedrijf is geprivatiseerd,
kan namelijk een leveringsvergunning worden geweigerd indien tegen die privatisering
bezwaar bestaat. Op dit moment is namelijk nog geen regelgeving van kracht
met voorschriften voor privatisering van (mono)gasbedrijven.Voor mijn visie op privatisering van energiebedrijven meer in het algemeen
verwijs ik naar mijn brief aan de Tweede Kamer van 16 juni 1999 (kamerstukken
II 1998/99, 25 097, nr. 26).De leden van de PvdA-fractie vroegen tevens waarom in artikel 53 niet
wordt gesproken over rechten op aandelen in een rechtspersoon/gasbedrijf ,
zoals bij de vergelijkbare regeling in de Elektriciteitswet 1998 het
geval is. Ik wijs er op dat de terminologie van artikel 72 van de Elektriciteitswet
1998 en van artikel 53 van dit wetsvoorstel overeenkomen.In antwoord op een desbetreffende vraag van de leden van de CDA-fractie
merk ik op dat artikel 53 in zijn huidige redactie alleen betrekking heeft
op wijzigingen in de eigendom van aandelen in gasbedrijven die een vergunning
aanvragen of beschikken over een leveringsvergunning. Het netbeheer wordt
ingevolge het wetsvoorstel niet ondergebracht in een aparte rechtspersoon.
De eigendom en het beheer van gastransportnetten zullen derhalve doorgaans
berusten bij de vergunninghouders. Teneinde de regeling voor de toetsing van
privatisering desalniettemin zoveel mogelijk in overeenstemming te brengen
met de regeling voor de toetsing van privatisering in de Elektriciteitswet
1998, is bij nota van wijziging aan artikel 53 toegevoegd dat wijzigingen
met betrekking tot de eigendom van gastransportnetten eveneens aan ministeriële
instemming zijn gebonden. De toetsing van een dergelijke wijziging is er op
gericht nadelige gevolgen voor de uitvoering van de Gaswet te voorkomen. Afgezien
van het voornoemde verschil tussen het wetsvoorstel en de Elektriciteitswet
1998 wat betreft de positionering van het netbeheer, is de toelichting die
op artikel 72 van de Elektriciteitswet 1998 is gegeven tijdens de parlementaire
behandeling van die wet inderdaad van overeenkomstige toepassing op artikel
53 van de Gaswet.De Minister van Economische Zaken,A. Jorritsma-LebbinkXNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Overgenomen uit «Marktwerking in de gasmarkt», R.W. Künneke
e.a., Centrum voor Schone Technologie en Milieubeleid 1998, gegevens uit IEA
studie 1995.XNoot1Moret, Ernst & Young, Trends in Energy (1999).XNoot1(KPMG, Verkennende analyse tarieven en tariefstructuren in de gasdistributiesector,
1999). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26463-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl