Financiële Positie van het Onderwijs 2020
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2021-12-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2021-2022
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 495
 
 Financiële positie van publiek bekostigde onderwijsinstellingen
 
 
 Nr. 121
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN MEDIA
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 4 november 2021
 Met deze brief informeren we u over de financiële positie van het onderwijs aan het einde van 2020, als geheel en per sector. Het gaat om de financiële gegevens uit de jaarrekeningen van de onderwijsbesturen, met een eerste duiding.1De cijfers uit de jaarrekeningen worden jaarlijks door DUO als open data gepubliceerd op de DUO website: Financiële verantwoording (XBRL) – Databestanden – DUO Particulier. De brief is bedoeld voor de behandeling van de begroting OCW voor 2022.
 In de brief van 22 januari 2021, Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 175, hebben we uw Kamer geïnformeerd over het besluit van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: de inspectie) om geen afzonderlijke Financiële Staat van het Onderwijs meer op te stellen vanaf 2021. Deze keuze van de inspectie volgt uit het herziene onderzoekskader waarmee de inspectie toezicht op de financiën en kwaliteit integreert. De inspectie neemt een financiële analyse voor alle sectoren op in de Staat van het Onderwijs die verschijnt in het voorjaar 2022 en die aan uw Kamer wordt voorgelegd. Op dat moment reageren we op de analyse van de inspectie. Dat we nu als OCW zelf uw Kamer informeren over de financiële positie van het onderwijsveld, past bij onze visie op verantwoording. In dat kader stelt OCW ook alle informatie over onder meer de inkomsten en uitgaven van onderwijsbesturen als open data beschikbaar. Daarmee geven we meer inzicht in de besteding van de publieke middelen door de scholen en onderwijsinstellingen.
 Onderwijs financieel gezond
 Het onderwijs staat er financieel goed voor. De totale solvabiliteit en liquiditeit namen iets af in 2020. Maar refererend aan de financiële signaalwaarden van de inspectie zijn de onderwijsbesturen over het algemeen eind 2020 financieel gezond (zie de volgende tabel).
 Ondanks dat de reserves2Met reserves bedoelen we in deze brief het mogelijk bovenmatige publiek eigen vermogen van besturen. Het is dat deel van het publiek eigen vermogen dat uitgaat boven wat een bestuur redelijkerwijs nodig heeft aan bezittingen om financiële risico’s op te vangen. enigszins zijn afgenomen, zijn ze bij veel onderwijsbesturen nog hoog. We benadrukken dat het belangrijk is dat de acties die we de afgelopen jaren in gang hebben gezet tegen de hoge reserves effectief gaan worden. We blijven de reserves vanzelfsprekend monitoren. Het is zaak dat de afbouw de komende jaren doorzet en dat besturen zich daartoe actief inspannen. We verwijzen voor de reserves ook naar onze recente brief van 24 september 2021, Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 11 waarin we reageerden op het onderzoek van de inspectie naar de besturen met bovenmatige reserves.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen onderwijsveld1Bron: jaarrekeningen en continuïteitsparagraaf onderwijsbesturen 2020.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal2Signaleringswaarden voor continuïteitstoezicht van de inspectie: -solvabiliteit 2= 0,30 – liquiditeit funderend onderwijs = 0,75 en mbo en ho= 0,50 -rentabiliteit = 3 j < nul, of jaar T en jaar T-1 steeds <-5% of jaar T <10%.
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,60
 
 
 0,61
 
 
 0,61
 
 
 0,61
 
 
 0,60
 
 
 0,60
 
 
 0,59
 
 
 0,58
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,47
 
 
 1,50
 
 
 1,55
 
 
 1,57
 
 
 1,49
 
 
 1,32
 
 
 1,23
 
 
 1,19
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 0,79
 
 
 0,73
 
 
 1,01
 
 
 1,36
 
 
 – 0,23
 
 
 – 1,47
 
 
 – 0,62
 
 
 – 0,22
 
 
 
 
 
 Financiële resultaten negatief: meer geld uitgegeven
 Het resultaat van alle onderwijsbesturen samen was in 2020 € 96 miljoen. negatief. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door de convenantsmiddelen in het funderend onderwijs. Deze middelen zijn in 2019 ontvangen, maar konden pas in 2020 worden uitgegeven.
 We constateren dat er een verschil van € 480 miljoen is tussen de begroting en het werkelijke resultaat van het totale onderwijsveld. Gezien de omvang van dit verschil blijft het verbeteren van het begrotingsproces onverminderd aandachtspunt voor de besturen van de onderwijsinstellingen en scholen. Besturen kunnen daarbij bijvoorbeeld denken aan nog meer aandacht voor nauwkeurige inschatting van baten en lasten, tijdig betrekken van budgethouders bij het proces en betere analyses van de verschillen tussen de begrotingen en realisaties. Om de voorspelbaarheid te verhogen is bijvoorbeeld ingezet op de vereenvoudiging van de bekostiging po/vo.
 Hieronder staan de begrote en gerealiseerde resultaten per sector 2020 (bedragen in € mln.).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sector
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 po
 
 
 – 155
 
 
 – 205
 
 
 – 50
 
 
 
 
 vo
 
 
 – 61
 
 
 – 16
 
 
 45
 
 
 
 
 swv
 
 
 – 48
 
 
 – 23
 
 
 25
 
 
 
 
 mbo
 
 
 – 167
 
 
 81
 
 
 248
 
 
 
 
 hbo
 
 
 – 73
 
 
 18
 
 
 91
 
 
 
 
 wo
 
 
 – 72
 
 
 49
 
 
 121
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 – 576
 
 
 
 
 – 96
 
 
 
 
 480
 
 
 
 
 
 
 In tegenstelling tot de afgelopen jaren was het gerealiseerde resultaat van het primaire onderwijs (po) en het voorgezet onderwijs (vo) op sectorniveau in 2020 negatief. Dat heeft met name met de convenantsmiddelen (€ 150 miljoen voor zowel po als vo) te maken. Het geld werd eind 2019 ontvangen en is niet in 2019 uitgegeven, maar wel in 2020. Voor het po geldt ook dat in 2019 de normale loonbijstelling is uitgekeerd, waaruit voor het personeel in februari 2020 op basis van de nieuwe cao een eenmalige uitkering (€ 170 miljoen) is verstrekt, die ook is uitgegeven.
 
 Bij de samenwerkingsverbanden (swv) is voor het tweede jaar op rij sprake van een negatief resultaat.
 Bij het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), het hoger beroepsonderwijs (hbo) en het wetenschappelijk onderwijs (wo) is sprake van een positief resultaat. De positieve resultaten kunnen deels worden verklaard door hogere baten en lagere overige lasten. Het resultaat van het wo werd ook positief beïnvloed door een aantal eenmalige, incidentele baten bij een aantal instellingen. We gaan ervan uit dat ze het geld alsnog besteden. Indien gecorrigeerd wordt voor deze incidentele baten (waaronder boekwinsten) en vooruit ontvangen baten (die in latere jaren worden besteed), komt het resultaat in het wo nagenoeg uit op het begrote negatieve resultaat.
 
 In de komende jaren nemen reserves af
 Door de negatieve resultaten daalden de reserves in 2020 met name bij het funderend onderwijs. Het aantal onderwijsbesturen met een mogelijk bovenmatige reserve daalde van 883 in 2019 naar 759 in 2020. Ook de totale (mogelijk) bovenmatige reserve daalde van € 1,45 mld. naar € 1,14 mld. Deze daling is ook voor een groot deel het gevolg van de convenantsmiddelen.
 Uit de continuïteitsparagrafen komt naar voren dat de besturen van de gehele sector voor de komende jaren een negatief resultaat begroten. Onderwijsbesturen verwachten dat de omvang van het balanstotaal en het totale eigen vermogen zal afnemen in de komende 3 jaar.
 De coronacrisis brengt veel onvoorspelbaarheid met zich mee. Het is daarom goed dat het onderwijsveld nu financieel gezond is en dat ook blijft in de komende jaren. Tegelijkertijd zien we, ondanks de verwachte afname van de solvabiliteit en de liquiditeit, dat reserves boven de signaleringswaarden van de inspectie blijven. Daarom blijft het van belang dat het onderwijsveld zich ook het komende jaar weer inzet om de onnodig hoge reserves verder af te bouwen.
 Voor het volledige financiële beeld per sector over 2020 verwijzen we naar de bijlagen.
 
 
 
 
 De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 
 I.K. van
 Engelshoven
 
 
 
 De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
 
 A.
 Slob
 
 
 
 
 
 Bijlage
 1
 Financiële positie
 
 
 
 1.1
 Onderwijsveld geheel
 
 Het onderwijsveld als geheel had een negatief resultaat van € 96 mln. in 2020. Dit negatieve resultaat werd geheel veroorzaakt door de negatieve resultaten van de sectoren in het funderend onderwijs. De po- en vo-besturen hebben meer geld uitgegeven dan ontvangen, grotendeels het gevolg van de convenantsmiddelen die in 2019 zijn ontvangen en in 2020 zijn uitgegeven. Daardoor namen ook de reserves af. Het aantal besturen met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van 883 in 2019 naar 759 in 2020. Ook het totale (mogelijk) bovenmatige eigen vermogen daalde van € 1,45 mld. naar € 1,14 mld.
 De solvabiliteit en liquiditeit namen iets af in 2020 in vergelijking met 2019. Maar, refererend aan de financiële signaalwaarden van de inspectie, waren de onderwijsbesturen over het algemeen eind 2020 financieel gezond. Per 1 augustus 2021 staan nog 19 onderwijsbesturen onder verscherpt financieel toezicht van de inspectie.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen onderwijsveld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,60
 
 
 0,61
 
 
 0,61
 
 
 0,61
 
 
 0,60
 
 
 0,60
 
 
 0,59
 
 
 0,58
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,47
 
 
 1,50
 
 
 1,55
 
 
 1,57
 
 
 1,49
 
 
 1,32
 
 
 1,23
 
 
 1,19
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 0,79
 
 
 0,73
 
 
 1,01
 
 
 1,36
 
 
 – 0,23
 
 
 – 1,47
 
 
 – 0,62
 
 
 – 0,22
 
 
 
 
 
 Baten
 Het totaal aan baten van de onderwijsbesturen steeg in 2020 ten opzichte van 2019 met € 566 mln., 1,47%. De besturen in het bekostigde onderwijs ontvingen in 2020 in totaal € 32,7 mld. aan rijksbijdragen. Het meeste geld ging naar het primair en voortgezet onderwijs. De baten van de onderwijsbesturen in 2020 bestonden voor 83,9% uit rijksbijdragen, voor 4,5% college-, cursus-, les- en examengelden, voor 1,7% uit overige overheidsbijdragen, voor 5,8% uit «baten werk in opdracht van derden» en 4,1% zijn overige baten.
 De stijging van de totale baten is bijna volledig te danken aan de stijging van de rijksbijdragen met € 864 mln. Deze stijging betreft loon- en prijsbijstellingen, die we in de lumpsum hebben verwerkt, en die onder meer samenhangen met cao- en prijsontwikkelingen. Daarnaast betaalde het kabinet in 2020 € 299 mln. extra in verband met de coronacrisis.
 Baten uit werk in opdracht van derden en de overige baten namen af in 2020, in vergelijking met die in 2019.
 Lasten
 De personeelslasten vormen zoals gebruikelijk het grootste deel van de totale lasten: 78,5%. Het overige deel van de lasten zijn huisvestingslasten (6,4%), afschrijvingen (4,1%) en overige lasten (11,0%).
 Hogere personeelslasten: omvang van personeelsbestand toegenomen
 In 2020 gaven de onderwijsbesturen € 1,53 mld. (5,3%) meer uit aan personeelslasten, in vergelijking met 2019. Bij het primair- en wetenschappelijk onderwijs werd circa 7,5% meer uitgegeven aan personeelslasten in vergelijking met 2019. Ook bij andere sectoren stegen de uitgaven aan personeelslasten, maar relatief minder. De stijging van de uitgaven aan personeelslasten kan deels te maken hebben met de kwaliteitsafspraken en de besteding van de convenantsmiddelen po.
 Bij alle sectoren nam ook de omvang van personeelsbestand toe in 2020, in vergelijking met 2019 landelijk met ongeveer 2,7%.
 
 
 
 1.2
 Primair en voortgezet onderwijs
 
 
 
 1.2.1
 Primair onderwijs (po)
 
 Het gerealiseerde resultaat in het po is € 205,3 mln. negatief. Dit is, in tegenstelling tot de afgelopen jaren, aanzienlijk lager dan in 2019, toen er een positief resultaat van € 189 mln. was.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 – € 68,6
 
 
 € 106,4
 
 
 € 175,0
 
 
 
 
 2018
 
 
 – € 63,8
 
 
 € 5,0
 
 
 € 68,8
 
 
 
 
 2019
 
 
 – € 72,6
 
 
 € 189,2
 
 
 € 262,1
 
 
 
 
 2020
 
 
 – € 155
 
 
 – € 205,3
 
 
 – € 50,3
 
 
 
 
 
 Een belangrijke oorzaak voor dit negatieve resultaat is de € 150 mln. die scholen in 2019 kregen uit het convenant aanpak lerarentekort. Dit geld kon niet meer in 2019 worden ingezet, waardoor het resultaat in 2019 juist hoog uitviel. Dit geld is in 2020 uitgegeven, waardoor het resultaat dat jaar lager uitviel. Ook is in 2019 de normale loonbijstelling uitgekeerd, waaruit voor het personeel in februari 2020 op basis van de nieuwe cao een eenmalige uitkering van € 170 miljoen is verstrekt.
 Uit baten en lasten van de po-besturen valt op te maken dat het geld vooral is ingezet voor personeelslasten. Die stegen met 7,5% ten opzichte van 2019.
 Het gerealiseerde resultaat is ook lager dan het begrote resultaat voor 2020. Dat betekent dat scholen voor het eerst een lager resultaat haalden dan begroot. Ook dit is mogelijk een gevolg van de convenantsmiddelen.
 Het negatieve resultaat is een voor de hand liggende oorzaak van de daling van het eigen vermogen ten opzichte van 2019. Het eigen vermogen is op sectorniveau weer op hetzelfde niveau als in 2016. Het aantal besturen met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van 590 in 2019 naar 501 in 2020. Ook het totale mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van € 906 mln. naar € 677 mln. De sector verwacht ook de komende jaren een negatief resultaat en een dalend eigen vermogen, wat ook effect kan hebben op het aantal besturen met een (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen.
 Per 1 augustus 2021 stonden 6 po-besturen onder verscherpt financieel toezicht van de inspectie.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen po
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,74
 
 
 0,74
 
 
 0,73
 
 
 0,74
 
 
 0,71
 
 
 0,72
 
 
 0,72
 
 
 0,72
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 2,70
 
 
 2,80
 
 
 2,69
 
 
 2,77
 
 
 2,42
 
 
 2,33
 
 
 2,30
 
 
 2,29
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 0,75
 
 
 1,05
 
 
 0,05
 
 
 1,67
 
 
 – 1,76
 
 
 – 1,25
 
 
 – 0,60
 
 
 – 0,30
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.2.2
 Voorgezet onderwijs (vo)
 
 Ook in het vo is er sprake van een negatief resultaat. In 2020 was het resultaat € 16,4 mln. negatief. Dit is lager dan in 2019, dat € 185,5 mln. was. Ook in het vo geldt dat dit het gevolg is van de € 150 mln. die laat in 2019 is verstrekt aan scholen en pas in 2020 is uitgegeven.
 Omdat het convenantsgeld in het vo niet alleen aan personeelskosten is uitgegeven, stegen de personeelslasten minder dan in het po, conform de cao.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 – € 32,7
 
 
 € 63,9
 
 
 € 96,6
 
 
 
 
 2018
 
 
 € 30,8
 
 
 € 91,4
 
 
 € 60,6
 
 
 
 
 2019
 
 
 – € 32,5
 
 
 € 185,5
 
 
 € 218,1
 
 
 
 
 2020
 
 
 – € 61,4
 
 
 – € 16,4
 
 
 € 45,0
 
 
 
 
 
 Het eigen vermogen is ook in het vo afgenomen ten opzichte van 2019 door het negatieve resultaat. Dit heeft als gevolg dat het aantal besturen met een (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen is gedaald, van 145 in 2019 naar 120 in 2020. Ook het totale (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen is gedaald, van € 288 mln. naar € 236 mln. De sector verwacht ook de komende jaren een negatief resultaat en een dalend eigen vermogen.
 Per 1 augustus 2021 stonden 12 vo-besturen onder verscherpt financieel toezicht van de inspectie.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen vo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,63
 
 
 0,62
 
 
 0,62
 
 
 0,61
 
 
 0,59
 
 
 0,59
 
 
 0,59
 
 
 0,58
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,61
 
 
 1,72
 
 
 1,81
 
 
 1,99
 
 
 1,84
 
 
 1,72
 
 
 1,68
 
 
 1,66
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 0,28
 
 
 0,75
 
 
 1,04
 
 
 2,04
 
 
 – 0,18
 
 
 – 1,28
 
 
 – 0,43
 
 
 – 0,38
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.2.3
 Samenwerkingsverbanden primair en voortgezet onderwijs (SWV po en vo)
 
 De samenwerkingsverbanden in het po en het vo boekten een negatief resultaat. Bij de samenwerkingsverbanden in het po is het resultaat negatief € 12,1 mln. en in het vo negatief € 10,4 mln. Voor het po geldt dat er nu 2 jaar op rij sprake is van een negatief resultaat.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 € 0,76
 
 
 € 31,8
 
 
 € 31,04
 
 
 
 
 2018
 
 
 – € 18,9
 
 
 € 19,5
 
 
 € 38,4
 
 
 
 
 2019
 
 
 – € 37,2
 
 
 – € 1,1
 
 
 € 36,1
 
 
 
 
 2020
 
 
 – € 48,1
 
 
 – € 22,5
 
 
 € 25,6
 
 
 
 
 
 
 Het aantal samenwerkingsverbanden met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van 136 in 2019 naar 129 in 2020. Ook het totale mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van € 175 mln. naar € 160 mln.
 Per 1 augustus 2021 stonden er geen samenwerkingsverbanden onder verscherpt financieel toezicht van de inspectie.
 
 Ook in de komende jaren verwachten de samenwerkingsverbanden een negatief resultaat. Wij zien hierin een signaal dat samenwerkingsverbanden werk maken van het afbouwen van de te hoge reserves.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen SWV po
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,76
 
 
 0,74
 
 
 0,73
 
 
 0,74
 
 
 0,70
 
 
 0,68
 
 
 0,60
 
 
 0,56
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 4,02
 
 
 3,86
 
 
 3,61
 
 
 3,74
 
 
 3,25
 
 
 3,06
 
 
 2,44
 
 
 2,17
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 –
 
 
 1,29
 
 
 0,75
 
 
 – 0,37
 
 
 – 1,33
 
 
 – 3,08
 
 
 – 2,53
 
 
 – 1,22
 
 
 
 
 
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen SWV vo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,77
 
 
 0,79
 
 
 0,79
 
 
 0,78
 
 
 0,75
 
 
 0,73
 
 
 0,66
 
 
 0,60
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 4,27
 
 
 4,61
 
 
 4,61
 
 
 4,46
 
 
 3,91
 
 
 3,58
 
 
 2,82
 
 
 2,37
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 –
 
 
 1,69
 
 
 0,98
 
 
 0,16
 
 
 – 0,76
 
 
 – 2,32
 
 
 – 2,14
 
 
 – 1,25
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.3
 Middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
 
 Mbo-instellingen zijn over het algemeen financieel gezond. Dit blijkt uit de jaarcijfers over 2020. De solvabiliteit en liquiditeit van de sector bleven nagenoeg gelijk. De rentabiliteit steeg door een groter financieel resultaat.
 Het aantal mbo-instellingen met een (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen bleef in 2020 gelijk in vergelijking met 2019, met 6 instellingen. Ook het totale (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen is gelijk gebleven, € 64 mln. Per 1 augustus 2021 stonden er geen mbo-instellingen onder verscherpt financieel toezicht van de inspectie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 – € 38,8
 
 
 € 6,6
 
 
 € 45,4
 
 
 
 
 2018
 
 
 € 2,0
 
 
 € 94,6
 
 
 € 92,6
 
 
 
 
 2019
 
 
 – € 11,2
 
 
 € 51,5
 
 
 € 62,7
 
 
 
 
 2020
 
 
 – € 167,2
 
 
 € 81,3
 
 
 € 248,5
 
 
 
 
 
 De coronacrisis heeft een duidelijke impact op het mbo. Dit lijkt zich ook te hebben uit vertaald in de financiële cijfers. De sector boekte heeft een financieel resultaat van ongeveer € 81 mln. Het is belangrijk dat instellingen investeringen vinden om te zorgen dat dit geld alsnog ten goede komt aan het onderwijs.
 Zo is digitalisering een belangrijke opgave en dienen instellingen te voldoen aan de doelen uit het klimaatakkoord. Tot slot krimpt het studentenaantal. De komende jaren zet deze krimp door. Het is belangrijk dat instellingen financiële middelen hebben om de gevolgen van krimp te kunnen opvangen.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen mbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,59
 
 
 0,59
 
 
 0,61
 
 
 0,62
 
 
 0,62
 
 
 0,61
 
 
 0,61
 
 
 0,62
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,31
 
 
 1,24
 
 
 1,33
 
 
 1,33
 
 
 1,39
 
 
 1,19
 
 
 1,04
 
 
 1,06
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 1,59
 
 
 0,13
 
 
 1,76
 
 
 0,94
 
 
 1,47
 
 
 – 1,06
 
 
 – 0,56
 
 
 0,79
 
 
 
 
 
 Uit de continuïteitsparagrafen blijkt dat de instellingen de komende jaren een negatief resultaat begroten. De coronacrisis brengt veel onvoorspelbaarheid met zich mee. Het is daarom goed dat de sector financieel weerbaar is. Het verkleinen van het verschil tussen begroting en werkelijk resultaat blijft een continu punt van aandacht.
 
 
 
 1.4
 Hoger onderwijs
 
 De universiteiten en hogescholen zijn op sectorniveau financieel gezond. Een eerste analyse toont weliswaar aan dat 12 van de 18 universiteiten en 15 van de 34 hogescholen over 2020 een negatief resultaat boekten, maar in de meeste gevallen lijkt dat niet te leiden tot een (acute) zorgen over de financiële positie.
 
 
 1.4.1
 Hogescholen
 
 De rentabiliteit van de hogescholen is met 0,38% laag, zoals elk jaar sinds 2016, met uitzondering van 2018. De solvabiliteit bleef nagenoeg stabiel. De liquiditeit van de hogescholen steeg in 2020 licht, ten opzichte van 2019. Het aantal hogescholen met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van 3 in 2019 naar 2 in 2020. Ook het totale mogelijk bovenmatig eigen vermogen is gedaald van € 8,8 mln. naar € 4,5 mln.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen hbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,49
 
 
 0,51
 
 
 0,52
 
 
 0,53
 
 
 0,53
 
 
 0,52
 
 
 0,50
 
 
 0,49
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,03
 
 
 1,07
 
 
 1,19
 
 
 1,09
 
 
 1,12
 
 
 0,96
 
 
 0,87
 
 
 0,84
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 – 2,23
 
 
 – 0,26
 
 
 2,54
 
 
 0,05
 
 
 0,39
 
 
 – 1,44
 
 
 – 0,24
 
 
 – 0,20
 
 
 
 
 
 Per 1 augustus 2021 stond er één hogeschool onder verscherpt financieel toezicht van de inspectie.
 Het financiële resultaat van de hogescholen wijkt ongeveer € 91 mln. af van het begrote resultaat. Aan de batenzijde was sprake van onderschatting van de rijksbijdrage en de collegegelden, terwijl aan de lastenzijde sprake was van een beperkte overschatting van de te realiseren personeelskosten.
 De totale baten van de hogescholen stegen met ruim € 100 mln. (2,2%) ten opzichte van 2019. De stijging is gevolg van een hogere rijksbijdrage en hogere collegegeldbaten, door de stijging van de rijksbijdrage vanwege de kwaliteitsafspraken en grotere aantallen studenten.
 De invloed van de coronacrisis lijkt vooral zichtbaar door de lagere «baten werk in opdracht voor derden» en de «overige baten» bij de instellingen. Daartegenover staan ook lagere «overige lasten» dan in 2019. De totale lasten stegen met € 90 mln. (2%). Tegenover lagere «overige lasten» staan hogere personeelskosten (een stijging van € 141 mln.). In 2020 gaven de hogescholen 4,04% meer uit aan personeelslasten dan in 2019. Het aantal fte in het primair proces in het hbo steeg in 2020 met 5.908 tot 23.643.5Bron: De Vereniging Hogescholen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 – € 95,4
 
 
 – € 11,0
 
 
 € 84,4
 
 
 
 
 2018
 
 
 – € 22,0
 
 
 € 113,3
 
 
 € 135,3
 
 
 
 
 2019
 
 
 – € 51,2
 
 
 € 2,5
 
 
 € 53,7
 
 
 
 
 2020
 
 
 – € 72,7
 
 
 € 17,9
 
 
 € 90,9
 
 
 
 
 
 Het balanstotaal is met € 111 mln. (ca. 2,9%) gestegen. Dit wordt aan de activazijde voornamelijk verklaard door een lichte toename van de materiële vaste activa en een grotere toename van de liquide middelen. De hbo-instellingen hebben ca. € 56 mln. minder geïnvesteerd in 2020 dan in 2019. Tegenover de stijging van de activa staat een toename van de kortlopende schulden, de voorzieningen en een toename van het eigen vermogen.
 Hogescholen verwachten in de continuïteitsparagrafen een negatief resultaat in 2021 en daaropvolgende jaren. De instellingen verwachten daarnaast grote investeringen te zullen plegen, onder andere om de afspraken uit het klimaatakkoord in de komende jaren te realiseren.
 
 
 
 1.4.2
 Wetenschappelijk onderwijs
 
 Het financiële resultaat van de universiteiten wijkt in zijn totaliteit ruim€ 121 mln. af van het begrote resultaat. Aan de batenzijde was sprake van hogere dan begrote opbrengsten van de rijksbijdrage, de collegegelden en de baten werk in opdracht van derden. Aan de lastenzijde sprake was van lagere dan begrote opbrengsten van de te realiseren personeelskosten en en hogere dan begrote opbrengsten van de overige lasten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 – € 68,7
 
 
 € 74,1
 
 
 € 142,9
 
 
 
 
 2018
 
 
 – € 51,0
 
 
 € 67,1
 
 
 € 118,1
 
 
 
 
 2019
 
 
 – € 58,2
 
 
 € 121,3
 
 
 € 179,5
 
 
 
 
 2020
 
 
 – € 72,2
 
 
 € 49,0
 
 
 € 121,1
 
 
 
 
 
 Het nettoresultaat bij universiteiten over 2020 werd opwaarts beïnvloed door een aantal eenmalige, incidentele baten, zoals de verkoop van een gebouw door een universiteit van ca. € 44 mln. en gewijzigde afschrijving en waardering van ca. € 30 mln. Daarbij is ook ca. € 50 mln. subsidiegeld ontvangen, dat als baten is gepresenteerd, maar waarvan de uitgaven in de komende jaren plaatsvinden. Indien met genoemde incidentele baten en vooruit ontvangen subsidies rekening wordt gehouden, komt het resultaat op € 70,8 mln. negatief.
 De solvabiliteit en liquiditeit van de universiteiten daalden in 2020 licht, maar blijven in totaal boven de signaalwaarden van de inspectie. Het aantal universiteiten met een mogelijk bovenmatig eigen vermogen daalde van 2 in 2019 naar 1 in 2020. Ook het totale mogelijk bovenmatig eigen vermogen is gedaald, van € 2,5 mln. naar € 0,78 mln.
 
 (Verwachte) ontwikkeling primaire kengetallen wo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit II
 
 
 0,55
 
 
 0,55
 
 
 0,55
 
 
 0,54
 
 
 0,53
 
 
 0,54
 
 
 0,52
 
 
 0,51
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,02
 
 
 1,01
 
 
 1,03
 
 
 1,02
 
 
 0,97
 
 
 0,75
 
 
 0,65
 
 
 0,59
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 2,01
 
 
 1,06
 
 
 0,92
 
 
 1,57
 
 
 0,62
 
 
 – 2,01
 
 
 – 0,64
 
 
 – 0,39
 
 
 
 
 
 Per 1 augustus 2021 stonden er geen universiteiten onder aangepast financieel toezicht van de inspectie.
 De totale baten van de universiteiten stegen met ruim € 186 mln., dat is 2,4% ten opzichte van 2019. Lagere «baten werk in opdracht voor derden» en «overige baten» bij de instellingen worden gecompenseerd door een hogere rijksbijdrage en hogere collegegeldbaten door de stijging van de rijksbijdrage vanwege de kwaliteitsafspraken en grotere aantallen studenten.
 De totale lasten stegen met € 261 mln. Tegenover lagere «overige lasten» staan hogere personeelskosten met € 389 mln. In 2020 gaven de universiteiten 7,54% meer uit aan personeelslasten dan in 2019. Het aantal fte bij universiteiten steeg in 2020 met 1.245 tot 33.514.6Bron: D Vereniging Samenwerkende Nederlandse Universiteiten.
 Het balanstotaal steeg met € 258 mln. (ca. 3,3%). Dit wordt voornamelijk aan de activazijde verklaard door een forse toename van de materiele vaste activa en een kleinere toename van de liquide middelen. Tegenover deze stijging van de activa staat een toename van de kortlopende schulden met € 195 mln. en een toename van het eigen vermogen met ca. € 60 mln.
 Ook universiteiten verwachten in de continuïteitsparagrafen een negatief resultaat in 2021 en daaropvolgende jaren. De instellingen verwachten daarnaast grote investeringen te zullen plegen, onder andere om de afspraken uit het klimaatakkoord in de komende jaren te realiseren.
 
 
 
 
 
 Bijlage
 2
 Bovenmatige reserves7Wanneer we in deze brief spreken over reserves, bedoelen we het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen van besturen en instellingen. Het is dat deel van het publiek eigen vermogen dat mogelijk uitgaat boven wat een bestuur redelijkerwijs nodig heeft aan om bezittingen te financieren en (financiële) risico’s op te vangen. Het publiek eigen vermogen is het eigen vermogen, minus wat aantoonbaar volledig is opgebouwd uit private middelen. per sector
 
 
 
 2.1.
 Inleiding en samenvatting
 
 In 2020 heeft de inspectie een signaleringswaarde ontwikkeld voor het detecteren van bovenmatige reserves. We stuurden uw Kamer daarover het rapport «Het detecteren van mogelijk bovenmatig publiek eigen vermogen» en onze reactie.8Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 207. Met onze brief over de financiële positie van onderwijsbesturen in 2019 hebben we uw Kamer een opgave verstrekt van de mogelijk bovenmatige reserve per sector.9Kamerstuk 33 495, nr. 118.
 Afgelopen periode hebben we samen met de inspectie acties genomen richting besturen met bovenmatige reserves, om onderwijsbesturen te stimuleren om dat geld op een verantwoordelijke en doelmatige wijze te besteden aan het onderwijs en niet meer geld onnodig op te potten. Zo heeft de inspectie een onderzoek verricht onder de rijkste besturen. Alle besturen boven de signaleringswaarde hebben van de inspectie hierover medio november 2020 een brief ontvangen. Vanaf verslagjaar 2020 zijn besturen met een eigen vermogen boven de signaleringswaarde verplicht zich hierover in het jaarverslag te verantwoorden. In het reguliere toezicht en in vervolgonderzoek blijft de inspectie aandacht besteden aan de (afbouw van) reserves.
 In de onderstaande tabel staan de resultaten van het toepassen van de signaleringswaarde voor verslagjaar 2020. Voor de vergelijking zijn de cijfers sinds 2016 opgenomen. Daarbij constateren we dat het aantal besturen met mogelijk bovenmatig eigen vermogen (enigszins) daalde: van 883 in 2019 naar 759 in 2020. Dat is een afname van ongeveer 14%. Ook het (mogelijk) bovenmatige eigen vermogen is gedaald in 2020 in vergelijking met dat in 2019: van € 1,45 mld. naar € 1,14 mld. (afname van ongeveer 21%).
 Wel benadrukken we dat de signaleringswaarde voor het eigen vermogen geen norm is, maar een startpunt voor een gesprek van de inspectie met het bestuur. Een bestuur kan immers goede redenen hebben om (tijdelijk) eigen vermogen aan te houden boven de signaleringswaarde.
 
 
 Tabel 1: Mogelijk bovenmatig publiek eigen vermogen (PEV) per sector (in mln.). Deze cijfers hebben we al eerder aan de Kamer gestuurd met de brief van 24 september 2021, Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 po
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 619
 
 
 
 
 582
 
 
 
 
 590
 
 
 
 
 501
 
 
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 € 912
 
 
 € 851
 
 
 € 906
 
 
 € 677
 
 
 
 
 
 vo
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 132
 
 
 
 
 145
 
 
 
 
 120
 
 
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 € 232
 
 
 € 244
 
 
 € 288
 
 
 € 236
 
 
 
 
 
 swv
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 € 163
 
 
 € 179
 
 
 € 184
 
 
 € 160
 
 
 
 
 
 mbo
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 € 53
 
 
 € 60
 
 
 € 64
 
 
 € 64
 
 
 
 
 
 hbo
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 € 8
 
 
 € 10
 
 
 € 9
 
 
 € 5
 
 
 
 
 
 wo
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 € 4
 
 
 € 3
 
 
 € 3
 
 
 € 1
 
 
 
 
 
 Er zijn wel grote wijzigingen ten opzichte van 2019. Het is aannemelijk dat de afname in het po, vo en swv samenhangt met het negatieve resultaat 2020 en mogelijk ook al aanpassing van de hoogte van de voorziening groot onderhoud. En het is mogelijk dat het vanaf 2020 ingezette reservebeleid van OCW zijn eerste vruchten afwerpt.
 
 
 
 2
 Signaleringsbeeld per sector
 
 
 
 2.2.1
 Primair en voortgezet onderwijs
 
 
 Tabel 2: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het po
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Totaal aantal besturen
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Percentage besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV (in mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 1.024
 
 
 623
 
 
 61%
 
 
 € 893
 
 
 
 
 2017
 
 
 996
 
 
 619
 
 
 62%
 
 
 € 912
 
 
 
 
 2018
 
 
 965
 
 
 582
 
 
 60%
 
 
 € 851
 
 
 
 
 2019
 
 
 939
 
 
 590
 
 
 63%
 
 
 € 906
 
 
 
 
 2020
 
 
 906
 
 
 501
 
 
 55%
 
 
 € 677
 
 
 
 
 
 Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in vergelijking met dat van 2019: van € 906 mln. naar € 677 mln. Dit speelt bij 501 besturen.
 
 Tabel 3: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het vo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Totaal aantal besturen
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Percentage besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV (in mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 287
 
 
 126
 
 
 44%
 
 
 € 223
 
 
 
 
 2017
 
 
 286
 
 
 129
 
 
 45%
 
 
 € 232
 
 
 
 
 2018
 
 
 284
 
 
 132
 
 
 46%
 
 
 € 244
 
 
 
 
 2019
 
 
 282
 
 
 145
 
 
 52%
 
 
 € 288
 
 
 
 
 2020
 
 
 277
 
 
 120
 
 
 43%
 
 
 € 236
 
 
 
 
 
 Het (mogelijk) bovenmatig publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in vergelijking met dat van 2019: van € 288 mln. naar € 236 mln. Dit speelt bij 120 besturen.
 
 
 
 
 2.2.2
 Samenwerkingsverbanden
 
 
 Tabel 3: Samenwerkingsverbanden met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Totaal aantal swv
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV 
 
 
 
 
 Percentage besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV (in mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 152
 
 
 131
 
 
 86%
 
 
 € 165
 
 
 
 
 2017
 
 
 152
 
 
 129
 
 
 85%
 
 
 € 163
 
 
 
 
 2018
 
 
 152
 
 
 133
 
 
 88%
 
 
 € 179
 
 
 
 
 2019
 
 
 152
 
 
 137
 
 
 90%
 
 
 € 184
 
 
 
 
 2020
 
 
 151
 
 
 129
 
 
 85%
 
 
 € 160
 
 
 
 
 
 Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in vergelijking met dat van 2019: van € 184 mln. naar € 160 mln. Dit speelt bij 129 besturen.
 
 
 
 2.2.3
 Middelbaar beroepsonderwijs
 
 
 Tabel 4: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het mbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Totaal aantal besturen 
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Totaal PEV in de sector (in mln.)
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV (in mln.)
 
 
 
 
 Percentage mogelijk bovenmatig PEV t.o.v. totaal EV
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 63
 
 
 9
 
 
 € 2.583
 
 
 € 68
 
 
 2,6%
 
 
 
 
 2017
 
 
 62
 
 
 10
 
 
 € 2.583
 
 
 € 53
 
 
 2,1%
 
 
 
 
 2018
 
 
 60
 
 
 7
 
 
 € 2.677
 
 
 € 60
 
 
 2,2%
 
 
 
 
 2019
 
 
 61
 
 
 6
 
 
 € 2.772
 
 
 € 64
 
 
 2,3%
 
 
 
 
 2020
 
 
 60
 
 
 6
 
 
 € 2.856
 
 
 € 63,4
 
 
 1,8%
 
 
 
 
 
 Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is in 2020 bijna gelijk gebleven in vergelijking met dat van 2019. Dit speelt steeds bij 6 mbo-instellingen.
 
 
 
 2.2.4
 Hoger onderwijs
 
 
 Tabel 5: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het hbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Totaal aantal besturen 
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Totaal PEV in de sector (in mln.)
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV (in mln.)
 
 
 
 
 Percentage mogelijk bovenmatig EV t.o.v. totaal PEV
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 36
 
 
 6
 
 
 € 1.639
 
 
 € 13,4
 
 
 0,8%
 
 
 
 
 2017
 
 
 36
 
 
 5
 
 
 € 1.623
 
 
 € 8,1
 
 
 0,5%
 
 
 
 
 2018
 
 
 35
 
 
 3
 
 
 € 1.745
 
 
 € 10,2
 
 
 0,6%
 
 
 
 
 2019
 
 
 34
 
 
 3
 
 
 € 1.653
 
 
 € 8,8
 
 
 0,5%
 
 
 
 
 2020
 
 
 34
 
 
 2
 
 
 € 1.795
 
 
 € 4,5
 
 
 0,25%
 
 
 
 
 
 Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in vergelijking met dat van 2019: van € 8,8 mln. naar € 4,5 mln. Dit speelt bij 2 hogescholen.
 
 Tabel 6: Besturen met mogelijk bovenmatig PEV in het wo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 
 
 Totaal aantal besturen 
 
 
 
 
 Aantal besturen met mogelijk bovenmatig PEV
 
 
 
 
 Totaal PEV in de sector (in mln.)
 
 
 
 
 Mogelijk bovenmatig PEV (in mln.)
 
 
 
 
 Percentage mogelijk bovenmatig PEV t.o.v. totaal EV
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 18
 
 
 2
 
 
 € 3.609
 
 
 € 2,6
 
 
 0,07%
 
 
 
 
 2017
 
 
 18
 
 
 2
 
 
 € 3.702
 
 
 € 3,6
 
 
 0,10%
 
 
 
 
 2018
 
 
 18
 
 
 2
 
 
 € 3.761
 
 
 € 3,1
 
 
 0,08%
 
 
 
 
 2019
 
 
 18
 
 
 2
 
 
 € 3.790
 
 
 € 2,5
 
 
 0,07%
 
 
 
 
 2020
 
 
 18
 
 
 1
 
 
 € 3.850
 
 
 € 0,8
 
 
 0,00%
 
 
 
 
 
 Het (mogelijk) bovenmatige publiek eigen vermogen is gedaald in 2020 in vergelijking met dat in 2019: van € 2,5 mln. naar € 0,78 mln. Dit speelt bij 1 van de kleine levensbeschouwelijke universiteiten.
 
 
 
 
 
 Bijlage
 3
 balans en staat van baten en lasten onderwijsveld en per sector (alle Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 3.1
 Onderwijsveld geheel
 
 
 Balans
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 82.359
 
 
 74.673
 
 
 69.012
 
 
 64.976
 
 
 81.470
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 14.300.207
 
 
 14.564.589
 
 
 14.721.175
 
 
 15.027.907
 
 
 15.469.037
 
 
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 702.132
 
 
 736.412
 
 
 751.857
 
 
 739.256
 
 
 738.267
 
 
 
 
 
 Totaal van vaste activa
 
 
 
 15.084.699
 
 
 15.375.674
 
 
 15.542.045
 
 
 15.832.139
 
 
 16.288.775
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 19.215
 
 
 16.871
 
 
 15.761
 
 
 14.871
 
 
 14.202
 
 
 
 
 Vorderingen
 
 
 2.444.969
 
 
 2.340.350
 
 
 2.327.121
 
 
 2.414.363
 
 
 2.337.803
 
 
 
 
 Kortlopende effecten
 
 
 95.916
 
 
 96.162
 
 
 93.916
 
 
 92.164
 
 
 98.917
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 7.865.038
 
 
 8.234.032
 
 
 8.962.419
 
 
 9.540.252
 
 
 9.879.024
 
 
 
 
 
 Totaal van vlottende activa
 
 
 
 10.425.138
 
 
 10.687.414
 
 
 11.399.217
 
 
 12.061.650
 
 
 12.329.946
 
 
 
 
 
 Totaal van activa
 
 
 
 
 25.509.837 
 
 
 
 
 26.063.088 
 
 
 
 
 26.941.262 
 
 
 
 
 27.893.789 
 
 
 
 
 28.618.720 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 13.125.952
 
 
 13.416.538
 
 
 13.806.366
 
 
 14.296.733
 
 
 14.197.739
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 2.202.018
 
 
 2.359.786
 
 
 2.583.615
 
 
 2.737.124
 
 
 2.900.944
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 3.097.418
 
 
 3.182.372
 
 
 3.209.842
 
 
 3.186.707
 
 
 3.224.208
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 7.084.457
 
 
 7.104.391
 
 
 7.341.433
 
 
 7.673.225
 
 
 8.295.827
 
 
 
 
 
 Totaal van passiva
 
 
 
 
 25.509.845 
 
 
 
 
 26.063.087 
 
 
 
 
 26.941.255 
 
 
 
 
 27.893.788 
 
 
 
 
 28.618.718 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten1Geld dat via de samenwerkingsverbanden naar schoolbesturen is gegaan is zowel bij de baten als bij de lasten niet meegenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 28.507.852
 
 
 29.156.641
 
 
 30.539.390
 
 
 31.934.561
 
 
 32.714.437
 
 
 
 
 Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
 
 
 576.255
 
 
 588.889
 
 
 638.265
 
 
 614.123
 
 
 671.934
 
 
 
 
 College-, cursus-, les- en examengelden
 
 
 1.535.361
 
 
 1.611.146
 
 
 1.640.601
 
 
 1.640.158
 
 
 1.737.417
 
 
 
 
 Baten werk in opdracht van derden
 
 
 2.194.968
 
 
 2.265.711
 
 
 2.326.052
 
 
 2.425.927
 
 
 2.277.133
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 1.728.557
 
 
 1.698.236
 
 
 1.767.532
 
 
 1.831.139
 
 
 1.611.439
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 34.542.992
 
 
 
 
 35.320.623
 
 
 
 
 36.911.840
 
 
 
 
 38.445.908
 
 
 
 
 39.012.360
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelslasten
 
 
 25.893.296
 
 
 26.728.884
 
 
 27.869.094
 
 
 29.030.937
 
 
 30.563.081
 
 
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 1.504.308
 
 
 1.521.188
 
 
 1.563.432
 
 
 1.602.850
 
 
 1.613.962
 
 
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 2.316.602
 
 
 2.295.467
 
 
 2.394.259
 
 
 2.438.038
 
 
 2.494.838
 
 
 
 
 Overige Lasten
 
 
 4.479.088
 
 
 4.395.959
 
 
 4.555.092
 
 
 4.711.507
 
 
 4.302.462
 
 
 
 
 Verstrekte subsidies
 
 
 0
 
 
 27.096
 
 
 36.143
 
 
 27.087
 
 
 36.339
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 34.193.293
 
 
 
 
 34.968.594
 
 
 
 
 36.418.020
 
 
 
 
 37.810.420
 
 
 
 
 39.010.682
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 349.699
 
 
 352.030
 
 
 493.820
 
 
 635.488
 
 
 1.678
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 969
 
 
 1.485
 
 
 810
 
 
 695
 
 
 693
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 52.608
 
 
 32.835
 
 
 16.016
 
 
 29.138
 
 
 16.152
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 130.061
 
 
 114.888
 
 
 119.710
 
 
 116.305
 
 
 114.531
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 273.215
 
 
 
 
 271.462
 
 
 
 
 390.936
 
 
 
 
 549.016
 
 
 
 
 – 96.008
 
 
 
 
 
 Belastingen
 
 
 2.817
 
 
 2.768
 
 
 1.925
 
 
 2.649
 
 
 – 1.836
 
 
 
 
 Resultaat uit deelnemingen
 
 
 3.143
 
 
 4.981
 
 
 6.675
 
 
 3.767
 
 
 5.395
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 273.542
 
 
 273.676
 
 
 395.686
 
 
 550.134
 
 
 – 88.777
 
 
 
 
 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
 
 
 15.421
 
 
 14.546
 
 
 15.620
 
 
 17.984
 
 
 3.633
 
 
 
 
 Nettoresultaat
 
 
 258.120
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone resultaat
 
 
 0
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 591
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 138
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 258.573
 
 
 
 
 259.130
 
 
 
 
 380.066
 
 
 
 
 532.150
 
 
 
 
 – 92.411
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.2
 Sector primair onderwijs
 
 
 Balans po
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 175
 
 
 180
 
 
 448
 
 
 432
 
 
 357
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 1.464.444
 
 
 1.514.123
 
 
 1.583.330
 
 
 1.688.439
 
 
 1.762.543
 
 
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 251.716
 
 
 242.113
 
 
 235.043
 
 
 210.211
 
 
 200.042
 
 
 
 
 
 Totaal van vaste activa
 
 
 
 1.716.335
 
 
 1.756.417
 
 
 1.818.821
 
 
 1.899.082
 
 
 1.962.943
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 64
 
 
 80
 
 
 59
 
 
 92
 
 
 55
 
 
 
 
 Vorderingen
 
 
 759.499
 
 
 761.172
 
 
 812.350
 
 
 851.270
 
 
 864.171
 
 
 
 
 Kortlopende effecten
 
 
 26.438
 
 
 28.505
 
 
 31.069
 
 
 34.015
 
 
 36.486
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 2.448.881
 
 
 2.566.426
 
 
 2.582.880
 
 
 2.752.503
 
 
 2.682.924
 
 
 
 
 
 Totaal van vlottende activa
 
 
 
 3.234.882
 
 
 3.356.183
 
 
 3.426.358
 
 
 3.637.880
 
 
 3.583.635
 
 
 
 
 
 Totaal van activa
 
 
 
 
 4.951.217
 
 
 
 
 5.112.600
 
 
 
 
 5.245.179
 
 
 
 
 5.536.962
 
 
 
 
 5.546.578
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 3.017.055
 
 
 3.122.119
 
 
 3.124.225
 
 
 3.313.464
 
 
 3.091.230
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 631.585
 
 
 678.257
 
 
 727.429
 
 
 781.244
 
 
 846.658
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 102.781
 
 
 112.740
 
 
 120.931
 
 
 127.459
 
 
 127.337
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 1.199.796
 
 
 1.199.484
 
 
 1.272.589
 
 
 1.314.794
 
 
 1.481.351
 
 
 
 
 
 Totaal van passiva
 
 
 
 
 4.951.217
 
 
 
 
 5.112.599
 
 
 
 
 5.245.174
 
 
 
 
 5.536.962
 
 
 
 
 5.546.576
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten po
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 9.221.616
 
 
 9.483.037
 
 
 10.034.391
 
 
 10.605.951
 
 
 10.886.279
 
 
 
 
 Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
 
 
 293.812
 
 
 294.372
 
 
 324.803
 
 
 312.258
 
 
 357.573
 
 
 
 
 College-, cursus-, les- en examengelden
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Baten werk in opdracht van derden
 
 
 11.360
 
 
 9.009
 
 
 8.969
 
 
 10.731
 
 
 11.010
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 372.131
 
 
 379.113
 
 
 390.842
 
 
 414.614
 
 
 412.081
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 9.898.920
 
 
 
 
 10.165.532
 
 
 
 
 10.759.006
 
 
 
 
 11.343.554
 
 
 
 
 11.666.943
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelslasten
 
 
 7.981.950
 
 
 8.176.066
 
 
 8.798.344
 
 
 9.109.184
 
 
 9.787.378
 
 
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 241.394
 
 
 253.820
 
 
 260.579
 
 
 279.652
 
 
 291.088
 
 
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 726.560
 
 
 734.861
 
 
 750.709
 
 
 778.469
 
 
 819.296
 
 
 
 
 Overige Lasten
 
 
 886.174
 
 
 895.355
 
 
 939.665
 
 
 988.077
 
 
 969.373
 
 
 
 
 Verstrekte subsidies
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Doorbetalingen aan schoolbesturen
 
 
 –
 
 
 6.779
 
 
 4.430
 
 
 4.874
 
 
 3.206
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 9.836.078
 
 
 
 
 10.066.881
 
 
 
 
 10.753.727
 
 
 
 
 11.160.255
 
 
 
 
 11.870.341
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 62.842
 
 
 98.650
 
 
 5.279
 
 
 183.299
 
 
 – 203.399
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 –
 
 
 142
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 17.390
 
 
 13.365
 
 
 6.496
 
 
 11.473
 
 
 6.985
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 5.931
 
 
 5.739
 
 
 6.765
 
 
 5.545
 
 
 8.898
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 74.301
 
 
 106.418
 
 
 5.010
 
 
 189.227
 
 
 – 205.312
 
 
 
 
 Belastingen
 
 
 22
 
 
 57
 
 
 81
 
 
 320
 
 
 231
 
 
 
 
 Resultaat uit deelnemingen
 
 
 24
 
 
 2
 
 
 616
 
 
 36
 
 
 13
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 74.303
 
 
 106.363
 
 
 5.545
 
 
 188.944
 
 
 – 205.530
 
 
 
 
 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Nettoresultaat
 
 
 74.303
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone resultaat
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 104
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 27
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 74.380
 
 
 
 
 106.363
 
 
 
 
 5.545
 
 
 
 
 188.944
 
 
 
 
 – 205.530
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.3
 Sector voorgezet onderwijs
 
 
 Balans vo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 950
 
 
 893
 
 
 1.224
 
 
 740
 
 
 686
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 2.125.985
 
 
 2.171.773
 
 
 2.207.075
 
 
 2.306.025
 
 
 2.442.629
 
 
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 231.217
 
 
 262.991
 
 
 268.831
 
 
 269.268
 
 
 285.701
 
 
 
 
 
 Totaal van vaste activa
 
 
 
 
 2.358.151
 
 
 
 
 2.435.657
 
 
 
 
 2.477.130
 
 
 
 
 2.576.033
 
 
 
 
 2.729.016
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 3.523
 
 
 2.360
 
 
 2.459
 
 
 2.322
 
 
 1.874
 
 
 
 
 Vorderingen
 
 
 291.804
 
 
 318.186
 
 
 321.630
 
 
 357.740
 
 
 321.359
 
 
 
 
 Kortlopende effecten
 
 
 14.452
 
 
 14.130
 
 
 18.283
 
 
 17.470
 
 
 19.379
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 1.580.042
 
 
 1.731.806
 
 
 1.961.608
 
 
 2.291.717
 
 
 2.394.429
 
 
 
 
 Totaal van vlottende activa
 
 
 1.889.821
 
 
 2.066.481
 
 
 2.303.981
 
 
 2.669.249
 
 
 2.737.041
 
 
 
 
 
 Totaal van activa
 
 
 
 
 4.247.972
 
 
 
 
 4.502.138
 
 
 
 
 4.781.112
 
 
 
 
 5.245.282
 
 
 
 
 5.466.057
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 2.038.033
 
 
 2.116.499
 
 
 2.204.453
 
 
 2.407.533
 
 
 2.368.503
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 636.059
 
 
 687.889
 
 
 750.975
 
 
 806.660
 
 
 875.533
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 402.405
 
 
 498.075
 
 
 554.667
 
 
 692.091
 
 
 734.258
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 1.171.474
 
 
 1.199.676
 
 
 1.271.015
 
 
 1.338.997
 
 
 1.487.762
 
 
 
 
 
 Totaal van passiva
 
 
 
 
 4.247.971
 
 
 
 
 4.502.138
 
 
 
 
 4.781.110
 
 
 
 
 5.245.281
 
 
 
 
 5.466.057
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten vo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 7.747.973
 
 
 7.964.964
 
 
 8.182.064
 
 
 8.507.295
 
 
 8.511.751
 
 
 
 
 Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
 
 
 130.975
 
 
 133.823
 
 
 150.127
 
 
 137.577
 
 
 140.928
 
 
 
 
 College-, cursus-, les- en examengelden
 
 
 7.991
 
 
 8.855
 
 
 8.778
 
 
 9.812
 
 
 9.600
 
 
 
 
 Baten werk in opdracht van derden
 
 
 4.252
 
 
 4.543
 
 
 4.343
 
 
 3.191
 
 
 772
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 401.332
 
 
 392.425
 
 
 424.983
 
 
 435.825
 
 
 338.086
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 8.292.523
 
 
 
 
 8.504.610
 
 
 
 
 8.770.296
 
 
 
 
 9.093.701
 
 
 
 
 9.001.137
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelslasten
 
 
 6.539.838
 
 
 6.720.260
 
 
 6.857.388
 
 
 7.041.237
 
 
 7.268.242
 
 
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 280.595
 
 
 276.528
 
 
 298.387
 
 
 291.429
 
 
 292.969
 
 
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 520.569
 
 
 507.216
 
 
 546.309
 
 
 552.402
 
 
 553.302
 
 
 
 
 Overige Lasten
 
 
 923.969
 
 
 923.739
 
 
 961.160
 
 
 1.014.672
 
 
 890.019
 
 
 
 
 Verstrekte subsidies
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Doorbetalingen aan schoolbesturen
 
 
 –
 
 
 6.920
 
 
 5.938
 
 
 365
 
 
 – 1.240
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 8.264.972
 
 
 
 
 8.434.662
 
 
 
 
 8.669.182
 
 
 
 
 8.900.105
 
 
 
 
 9.003.291
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 27.551
 
 
 69.948
 
 
 101.114
 
 
 193.595
 
 
 – 2.154
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 – 130
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 11.355
 
 
 7.194
 
 
 6.106
 
 
 7.428
 
 
 3.736
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 15.637
 
 
 13.545
 
 
 15.789
 
 
 15.484
 
 
 17.965
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 23.139
 
 
 63.597
 
 
 91.431
 
 
 185.539
 
 
 – 16.383
 
 
 
 
 Belastingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 131
 
 
 68
 
 
 – 14
 
 
 
 
 Resultaat uit deelnemingen
 
 
 15
 
 
 – 21
 
 
 – 1
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 23.155
 
 
 63.576
 
 
 91.299
 
 
 185.471
 
 
 – 16.365
 
 
 
 
 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Nettoresultaat
 
 
 23.155
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone resultaat
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 162
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 2
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 23.314
 
 
 
 
 63.576
 
 
 
 
 91.299
 
 
 
 
 185.471
 
 
 
 
 – 16.365
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.4
 Samenwerkingsverbanden totaal (PO + VO)
 
 
 Balans swv
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 84
 
 
 –
 
 
 88
 
 
 161
 
 
 342
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 4.954
 
 
 6.206
 
 
 8.776
 
 
 9.245
 
 
 9.838
 
 
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 1.284
 
 
 1.462
 
 
 1.286
 
 
 1.113
 
 
 772
 
 
 
 
 
 Totaal van vaste activa
 
 
 
 
 6.322
 
 
 
 
 7.668
 
 
 
 
 10.150
 
 
 
 
 10.519
 
 
 
 
 10.952
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vorderingen
 
 
 17.435
 
 
 25.229
 
 
 25.053
 
 
 27.273
 
 
 30.247
 
 
 
 
 Kortlopende effecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 250.579
 
 
 281.335
 
 
 310.780
 
 
 306.490
 
 
 288.499
 
 
 
 
 
 Totaal van vlottende activa
 
 
 
 
 268.013
 
 
 
 
 306.564
 
 
 
 
 335.833
 
 
 
 
 333.762
 
 
 
 
 318.746
 
 
 
 
 
 
 Totaal van activa
 
 
 
 
 274.335
 
 
 
 
 314.232
 
 
 
 
 345.983
 
 
 
 
 344.281
 
 
 
 
 329.698
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 206.193
 
 
 238.329
 
 
 260.107
 
 
 259.022
 
 
 236.374
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 3.173
 
 
 2.874
 
 
 3.356
 
 
 3.786
 
 
 4.360
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 288
 
 
 288
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 64.681
 
 
 72.741
 
 
 82.519
 
 
 81.473
 
 
 88.964
 
 
 
 
 
 Totaal van passiva
 
 
 
 
 274.335
 
 
 
 
 314.232
 
 
 
 
 345.983
 
 
 
 
 344.281
 
 
 
 
 329.698
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten swv
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 292.864
 
 
 2.029.661
 
 
 2.137.115
 
 
 2.168.786
 
 
 2.240.440
 
 
 
 
 Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
 
 
 17.515
 
 
 16.963
 
 
 16.684
 
 
 17.361
 
 
 16.319
 
 
 
 
 College-, cursus-, les- en examengelden
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Baten werk in opdracht van derden
 
 
 2.735
 
 
 1.932
 
 
 1.695
 
 
 1.475
 
 
 1.307
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 25.681
 
 
 28.240
 
 
 31.554
 
 
 32.593
 
 
 31.112
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 338.795
 
 
 
 
 2.076.795
 
 
 
 
 2.187.049
 
 
 
 
 2.220.215
 
 
 
 
 2.289.178
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelslasten
 
 
 160.303
 
 
 168.972
 
 
 179.562
 
 
 182.805
 
 
 193.562
 
 
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 1.199
 
 
 1.333
 
 
 1.729
 
 
 1.896
 
 
 2.084
 
 
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 6.685
 
 
 6.621
 
 
 7.118
 
 
 7.825
 
 
 8.173
 
 
 
 
 Overige Lasten
 
 
 122.287
 
 
 79.621
 
 
 81.069
 
 
 88.226
 
 
 95.423
 
 
 
 
 Verstrekte subsidies
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Doorbetalingen aan schoolbesturen
 
 
 –
 
 
 1.788.662
 
 
 1.898.166
 
 
 1.940.562
 
 
 2.012.180
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 290.474
 
 
 
 
 2.045.208
 
 
 
 
 2.167.644
 
 
 
 
 2.221.314
 
 
 
 
 2.311.421
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 48.321
 
 
 31.587
 
 
 19.404
 
 
 – 1.099
 
 
 – 22.243
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 463
 
 
 215
 
 
 111
 
 
 56
 
 
 4
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 27
 
 
 23
 
 
 49
 
 
 42
 
 
 309
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 48.757
 
 
 
 
 31.779
 
 
 
 
 19.466
 
 
 
 
 – 1.085
 
 
 
 
 – 22.548
 
 
 
 
 
 Belastingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resultaat uit deelnemingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 48.757
 
 
 31.779
 
 
 19.466
 
 
 – 1.085
 
 
 – 22.548
 
 
 
 
 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Nettoresultaat
 
 
 48.757
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone resultaat
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 48.757
 
 
 
 
 31.779
 
 
 
 
 19.466
 
 
 
 
 – 1.085
 
 
 
 
 – 22.548
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.5
 Sector middelbaar beroepsonderwijs
 
 
 Balans mbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 12.838
 
 
 12.277
 
 
 10.878
 
 
 10.408
 
 
 9.749
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 3.619.432
 
 
 3.675.322
 
 
 3.655.228
 
 
 3.641.356
 
 
 3.665.174
 
 
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 61.008
 
 
 62.224
 
 
 65.724
 
 
 78.594
 
 
 68.506
 
 
 
 
 
 Totaal van vaste activa
 
 
 
 
 3.693.277
 
 
 
 
 3.749.822
 
 
 
 
 3.731.829
 
 
 
 
 3.730.358
 
 
 
 
 3.743.428
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 3.787
 
 
 3.608
 
 
 3.658
 
 
 3.776
 
 
 2.998
 
 
 
 
 Vorderingen
 
 
 189.407
 
 
 181.603
 
 
 179.773
 
 
 195.811
 
 
 167.417
 
 
 
 
 Kortlopende effecten
 
 
 13.445
 
 
 12.924
 
 
 10.354
 
 
 11.451
 
 
 5.396
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 1.015.941
 
 
 1.004.693
 
 
 1.119.974
 
 
 1.095.174
 
 
 1.257.450
 
 
 
 
 
 Totaal van vlottende activa
 
 
 
 
 1.222.580
 
 
 
 
 1.202.828
 
 
 
 
 1.313.759
 
 
 
 
 1.306.212
 
 
 
 
 1.433.261
 
 
 
 
 
 
 Totaal van activa
 
 
 
 
 4.915.857
 
 
 
 
 4.952.650
 
 
 
 
 5.045.589
 
 
 
 
 5.036.570
 
 
 
 
 5.176.689
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 2.616.415
 
 
 2.615.433
 
 
 2.712.105
 
 
 2.772.477
 
 
 2.856.028
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 282.186
 
 
 314.067
 
 
 345.316
 
 
 361.080
 
 
 363.650
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 1.082.379
 
 
 1.056.725
 
 
 1.003.556
 
 
 919.239
 
 
 927.807
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 934.887
 
 
 966.425
 
 
 984.612
 
 
 983.774
 
 
 1.029.203
 
 
 
 
 
 Totaal van passiva
 
 
 
 
 4.915.867
 
 
 
 
 4.952.649
 
 
 
 
 5.045.589
 
 
 
 
 5.036.570
 
 
 
 
 5.176.689
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten mbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 4.590.852
 
 
 4.638.092
 
 
 4.813.161
 
 
 4.943.759
 
 
 5.062.747
 
 
 
 
 Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
 
 
 97.240
 
 
 96.963
 
 
 92.610
 
 
 95.473
 
 
 92.142
 
 
 
 
 College-, cursus-, les- en examengelden
 
 
 52.955
 
 
 58.660
 
 
 62.877
 
 
 61.415
 
 
 64.592
 
 
 
 
 Baten werk in opdracht van derden
 
 
 174.722
 
 
 191.585
 
 
 187.349
 
 
 169.084
 
 
 121.841
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 199.279
 
 
 194.868
 
 
 204.515
 
 
 204.569
 
 
 179.773
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 5.115.048
 
 
 
 
 5.180.168
 
 
 
 
 5.360.512
 
 
 
 
 5.474.300
 
 
 
 
 5.521.094
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelslasten
 
 
 3.687.679
 
 
 3.823.959
 
 
 3.900.244
 
 
 4.036.020
 
 
 4.121.536
 
 
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 297.886
 
 
 309.976
 
 
 312.423
 
 
 319.533
 
 
 316.472
 
 
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 350.559
 
 
 352.612
 
 
 348.232
 
 
 360.978
 
 
 364.806
 
 
 
 
 Overige Lasten
 
 
 651.790
 
 
 649.588
 
 
 667.248
 
 
 669.264
 
 
 597.444
 
 
 
 
 Verstrekte subsidies
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Doorbetalingen aan schoolbesturen
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 4.987.914
 
 
 
 
 5.136.136
 
 
 
 
 5.228.147
 
 
 
 
 5.385.795
 
 
 
 
 5.400.258
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 127.134
 
 
 
 
 44.032
 
 
 
 
 132.365
 
 
 
 
 88.505
 
 
 
 
 120.836
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 1.099
 
 
 1.344
 
 
 810
 
 
 695
 
 
 693
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 3.095
 
 
 2.247
 
 
 2.266
 
 
 2.204
 
 
 1.900
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 49.994
 
 
 41.056
 
 
 40.841
 
 
 39.891
 
 
 42.138
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 81.334
 
 
 
 
 6.567
 
 
 
 
 94.600
 
 
 
 
 51.512
 
 
 
 
 81.291
 
 
 
 
 
 Belastingen
 
 
 917
 
 
 209
 
 
 49
 
 
 416
 
 
 323
 
 
 
 
 Resultaat uit deelnemingen
 
 
 1.012
 
 
 199
 
 
 1.365
 
 
 – 288
 
 
 73
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 81.429
 
 
 6.556
 
 
 95.916
 
 
 50.807
 
 
 81.041
 
 
 
 
 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
 
 
 103
 
 
 86
 
 
 44
 
 
 15
 
 
 – 86
 
 
 
 
 Nettoresultaat
 
 
 81.325
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone resultaat
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 – 18
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 109
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 81.198
 
 
 
 
 6.471
 
 
 
 
 95.872
 
 
 
 
 50.792
 
 
 
 
 81.127
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.6
 Sector hoger beroepsonderwijs
 
 
 Balans hbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 10.634
 
 
 10.089
 
 
 7.661
 
 
 6.868
 
 
 6.314
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 2.500.956
 
 
 2.500.909
 
 
 2.537.133
 
 
 2.612.405
 
 
 2.625.178
 
 
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 21.235
 
 
 23.807
 
 
 38.185
 
 
 30.727
 
 
 32.668
 
 
 
 
 
 Totaal van vaste activa
 
 
 
 
 2.532.825
 
 
 
 
 2.534.805
 
 
 
 
 2.582.980
 
 
 
 
 2.650.000
 
 
 
 
 2.664.160
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 1.086
 
 
 1.525
 
 
 1.513
 
 
 1.410
 
 
 1.286
 
 
 
 
 Vorderingen
 
 
 315.037
 
 
 151.718
 
 
 153.334
 
 
 177.619
 
 
 173.689
 
 
 
 
 Kortlopende effecten
 
 
 2.191
 
 
 961
 
 
 151
 
 
 393
 
 
 3.473
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 886.245
 
 
 964.920
 
 
 1.127.588
 
 
 1.045.377
 
 
 1.143.166
 
 
 
 
 
 Totaal van vlottende activa
 
 
 
 
 1.204.558
 
 
 
 
 1.119.123
 
 
 
 
 1.282.585
 
 
 
 
 1.224.799
 
 
 
 
 1.321.614
 
 
 
 
 
 
 Totaal van activa
 
 
 
 
 3.737.383
 
 
 
 
 3.653.928
 
 
 
 
 3.865.565
 
 
 
 
 3.874.799
 
 
 
 
 3.985.774
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 1.639.265
 
 
 1.622.610
 
 
 1.744.611
 
 
 1.753.918
 
 
 1.795.629
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 201.999
 
 
 243.450
 
 
 271.502
 
 
 302.946
 
 
 323.482
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 731.803
 
 
 741.051
 
 
 768.548
 
 
 698.709
 
 
 687.836
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 1.164.318
 
 
 1.046.817
 
 
 1.080.905
 
 
 1.119.227
 
 
 1.178.825
 
 
 
 
 
 Totaal van passiva
 
 
 
 
 3.737.383
 
 
 
 
 3.653.928
 
 
 
 
 3.865.565
 
 
 
 
 3.874.799
 
 
 
 
 3.985.773
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten hbo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 2.852.163
 
 
 2.942.307
 
 
 3.160.180
 
 
 3.280.115
 
 
 3.395.871
 
 
 
 
 Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
 
 
 35.843
 
 
 45.985
 
 
 53.314
 
 
 49.999
 
 
 63.911
 
 
 
 
 College-, cursus-, les- en examengelden
 
 
 860.843
 
 
 886.968
 
 
 877.867
 
 
 848.438
 
 
 880.158
 
 
 
 
 Baten werk in opdracht van derden
 
 
 181.848
 
 
 193.612
 
 
 198.856
 
 
 215.164
 
 
 197.290
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 164.121
 
 
 170.127
 
 
 165.562
 
 
 165.649
 
 
 123.942
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 4.094.817
 
 
 
 
 4.238.999
 
 
 
 
 4.455.779
 
 
 
 
 4.559.366
 
 
 
 
 4.661.172
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelslasten
 
 
 3.142.887
 
 
 3.229.425
 
 
 3.308.616
 
 
 3.497.800
 
 
 3.639.049
 
 
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 239.814
 
 
 239.959
 
 
 245.757
 
 
 238.145
 
 
 241.249
 
 
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 233.116
 
 
 231.655
 
 
 230.459
 
 
 243.195
 
 
 247.590
 
 
 
 
 Overige Lasten
 
 
 544.329
 
 
 523.096
 
 
 532.778
 
 
 553.344
 
 
 494.188
 
 
 
 
 Verstrekte subsidies
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Doorbetalingen aan schoolbesturen
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 4.160.145
 
 
 
 
 4.224.135
 
 
 
 
 4.317.609
 
 
 
 
 4.532.486
 
 
 
 
 4.622.075
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 – 65.328
 
 
 
 
 14.865
 
 
 
 
 138.169
 
 
 
 
 26.880
 
 
 
 
 39.097
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 2.944
 
 
 1.283
 
 
 1.140
 
 
 1.239
 
 
 711
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 28.885
 
 
 27.182
 
 
 25.968
 
 
 25.625
 
 
 21.823
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 – 91.269
 
 
 
 
 – 11.034
 
 
 
 
 113.341
 
 
 
 
 2.494
 
 
 
 
 17.985
 
 
 
 
 
 Belastingen
 
 
 934
 
 
 1.468
 
 
 1.111
 
 
 1.059
 
 
 675
 
 
 
 
 Resultaat uit deelnemingen
 
 
 428
 
 
 142
 
 
 – 50
 
 
 3.085
 
 
 484
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 – 91.775
 
 
 – 12.360
 
 
 112.180
 
 
 4.521
 
 
 17.794
 
 
 
 
 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
 
 
 305
 
 
 198
 
 
 151
 
 
 110
 
 
 116
 
 
 
 
 Nettoresultaat
 
 
 – 92.080
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone resultaat
 
 
 0
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 343
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 0
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 – 91.737
 
 
 
 
 – 12.558
 
 
 
 
 112.029
 
 
 
 
 4.411
 
 
 
 
 17.678
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.7
 Sector wetenschappelijk onderwijs
 
 
 Balans wo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 57.678
 
 
 51.234
 
 
 48.713
 
 
 46.368
 
 
 64.022
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 4.584.437
 
 
 4.696.255
 
 
 4.729.633
 
 
 4.770.437
 
 
 4.963.676
 
 
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 135.673
 
 
 143.815
 
 
 142.788
 
 
 149.343
 
 
 150.579
 
 
 
 
 
 Totaal van vaste activa
 
 
 
 
 4.777.788
 
 
 
 
 4.891.304
 
 
 
 
 4.921.134
 
 
 
 
 4.966.148
 
 
 
 
 5.178.277
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 10.755
 
 
 9.298
 
 
 8.072
 
 
 7.271
 
 
 7.990
 
 
 
 
 Vorderingen
 
 
 871.788
 
 
 902.443
 
 
 834.981
 
 
 804.651
 
 
 780.919
 
 
 
 
 Kortlopende effecten
 
 
 39.390
 
 
 39.642
 
 
 34.058
 
 
 28.835
 
 
 34.183
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 1.683.351
 
 
 1.684.852
 
 
 1.859.590
 
 
 2.048.990
 
 
 2.112.557
 
 
 
 
 
 Totaal van vlottende activa
 
 
 
 
 2.605.284
 
 
 
 
 2.636.235
 
 
 
 
 2.736.700
 
 
 
 
 2.889.747
 
 
 
 
 2.935.649
 
 
 
 
 
 
 Totaal van activa
 
 
 
 
 7.383.072
 
 
 
 
 7.527.539
 
 
 
 
 7.657.834
 
 
 
 
 7.855.895
 
 
 
 
 8.113.926
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 3.608.992
 
 
 3.701.548
 
 
 3.760.865
 
 
 3.790.318
 
 
 3.849.974
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 447.016
 
 
 433.249
 
 
 485.036
 
 
 481.408
 
 
 487.261
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 777.762
 
 
 773.494
 
 
 762.141
 
 
 749.209
 
 
 746.970
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 2.549.302
 
 
 2.619.248
 
 
 2.649.793
 
 
 2.834.959
 
 
 3.029.720
 
 
 
 
 
 Totaal van passiva
 
 
 
 
 7.383.072
 
 
 
 
 7.527.539
 
 
 
 
 7.657.834
 
 
 
 
 7.855.895
 
 
 
 
 8.113.926
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten wo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 3.802.384
 
 
 3.900.941
 
 
 4.121.013
 
 
 4.374.455
 
 
 4.631.494
 
 
 
 
 Overheidsbijdragen en -subsidies overige overheden
 
 
 870
 
 
 783
 
 
 727
 
 
 1.455
 
 
 1.061
 
 
 
 
 College-, cursus-, les- en examengelden
 
 
 613.572
 
 
 656.663
 
 
 691.078
 
 
 720.493
 
 
 783.068
 
 
 
 
 Baten werk in opdracht van derden
 
 
 1.820.051
 
 
 1.865.030
 
 
 1.924.839
 
 
 2.026.282
 
 
 1.944.913
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 566.012
 
 
 533.463
 
 
 550.075
 
 
 577.888
 
 
 526.445
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 6.802.889
 
 
 
 
 6.956.880
 
 
 
 
 7.287.733
 
 
 
 
 7.700.572
 
 
 
 
 7.886.981
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelslasten
 
 
 4.380.639
 
 
 4.610.203
 
 
 4.824.940
 
 
 5.163.891
 
 
 5.553.314
 
 
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 443.420
 
 
 439.572
 
 
 444.557
 
 
 472.195
 
 
 470.100
 
 
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 479.114
 
 
 462.502
 
 
 511.434
 
 
 495.169
 
 
 501.672
 
 
 
 
 Overige Lasten
 
 
 1.350.538
 
 
 1.324.560
 
 
 1.373.171
 
 
 1.397.924
 
 
 1.256.015
 
 
 
 
 Verstrekte subsidies
 
 
 –
 
 
 27.096
 
 
 36.143
 
 
 27.087
 
 
 36.339
 
 
 
 
 Doorbetalingen aan schoolbesturen
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 6.653.711
 
 
 
 
 6.863.933
 
 
 
 
 7.190.244
 
 
 
 
 7.556.265
 
 
 
 
 7.817.440
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 149.178
 
 
 
 
 92.947
 
 
 
 
 97.488
 
 
 
 
 144.307
 
 
 
 
 69.541
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 17.361
 
 
 8.531
 
 
 – 102
 
 
 6.738
 
 
 2.816
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 29.586
 
 
 27.343
 
 
 30.299
 
 
 29.716
 
 
 23.398
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 136.952
 
 
 
 
 74.135
 
 
 
 
 67.087
 
 
 
 
 121.328
 
 
 
 
 48.959
 
 
 
 
 
 Belastingen
 
 
 943
 
 
 1.034
 
 
 553
 
 
 786
 
 
 – 3.051
 
 
 
 
 Resultaat uit deelnemingen
 
 
 1.665
 
 
 4.660
 
 
 4.745
 
 
 934
 
 
 4.821
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 137.674
 
 
 77.761
 
 
 71.280
 
 
 121.476
 
 
 56.831
 
 
 
 
 Aandeel in het geconsolideerde resultaat dat niet aan de rechtspersoon toekomt
 
 
 15.013
 
 
 14.262
 
 
 15.425
 
 
 17.859
 
 
 3.603
 
 
 
 
 Nettoresultaat
 
 
 122.661
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone resultaat
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 122.661
 
 
 
 
 63.499
 
 
 
 
 55.855
 
 
 
 
 103.617
 
 
 
 
 53.228