Nederlandse deelname aan vredesmissies; Brief van de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133564
 2008-2009
 
 29 521
 Nederlandse deelname aan vredesmissies
 
 
 23 432
 De situatie in het Midden-Oosten
 
 
 
 
 Nr. 
 111
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 26 juni 2009
 
 Hierbij informeren wij u langs de lijnen van het Toetsingskader 2001,
over het besluit van de regering om de Nederlandse militaire bijdrage (7 militairen)
aan de NAVO-trainingsmissie in Irak («NTM-I») per medio augustus
2009 om te zetten in een bijdrage ten behoeve van de omvorming van de missie
(5 militairen) tot en met december 2009.
 Kern van het besluit
 De regering heeft besloten de Nederlandse militaire bijdrage aan de NAVO-trainingsmissie
om te zetten in een bijdrage om de missie te ondersteunen bij de eventuele
omvorming voor een periode van ruim vier maanden tot en met december 2009.
Deze bijdrage zal uit 5 staffunctionarissen bestaan.
 Gronden voor deelname
 De NAVO-trainingsmissie draagt bij aan de opbouw van de Iraakse veiligheidssector.
Ondanks moeilijke omstandigheden verloopt de missie grotendeels volgens schema.
Zoals ook besproken tijdens het Algemeen Overleg met uw Kamer op 1 juli
2008 over de verlenging van de NAVO-trainingsmissie tot medio augustus, verandert
de missie geleidelijk van karakter. Het oorspronkelijk mandaat van de missie
bestond uit het doorlopen van 4 fases. Fase één betrof het in
kaart brengen van benodigde activiteiten van de missie. In fase twee werd
begonnen met de uitvoering van de activiteiten door stapsgewijs verschillende
opleidingsinstituten op te richten. In fase drie wordt de verantwoordelijkheid
voor de trainingsactiviteiten geleidelijk overgedragen aan de Iraakse autoriteiten.
In de vierde fase zal deze overdracht zijn voltooid. De missie bevindt zich
thans op de overgang van fase drie naar vier. In de huidige planning zal de
missie eind 2009 haar oorspronkelijke doelen hebben bereikt. De Iraakse autoriteiten
hebben aangegeven zeer tevreden te zijn over de bijdrage die de missie levert
bij de opbouw van de Iraakse veiligheidsstructuren.
 
 Daarnaast is de missie in 2007 begonnen met het verzorgen van gendarmerie
trainingen. Deze trainingen hoorden niet tot het oorspronkelijke doel van
de missie maar worden niettemin bijzonder gewaardeerd door de Iraakse autoriteiten.
 
 Nu de doelen van de missie bijna zijn voltooid, zijn de zeven Nederlandse
functionarissen niet langer allen in Irak nodig en kunnen drie militairen
worden teruggetrokken. Het betreft functionarissen die in operationele zin
met trainingsactiviteiten zijn belast. De regering is van oordeel dat Nederland
met voortzetting van vier staffuncties adequaat kan bijdragen aan de voltooiing
van de slotfase van de missie in zijn huidige vorm en omvorming van de missie
voor de volgende fase. In deze fase zal de missie mogelijk een andere focus
krijgen, minder militair meer civiel of juist een verbreding en verdieping
van de training voor officieren. Wel zal aan dit viertal een Senior National
Representative (SNR) worden toegevoegd om de liaisonfunctie tussen NTM-I en
Nederland te vervullen, zolang daaraan behoefte bestaat. Voor het einde van
dit jaar zal de NAVO besluiten over voortzetting van NTM-I. Ook wordt binnen
afzienbare tijd een verzoek van de Iraakse autoriteiten verwacht over verlenging
van de NAVO-missie. Op basis van deze aspecten zal de regering in het najaar
bepalen of voortgezette deelname aan NTM-I na 31 december 2009 opportuun
is. Indien de regering besluit tot deelname zult u hierover langs de lijnen
van het Toetsingskader worden geïnformeerd.
 
 Verlenging van de Nederlandse bijdrage aan de missie tot het einde van
dit jaar ligt voor de hand nu de oorspronkelijke doelen van de missie binnen
handbereik liggen en de missie een belangrijke omvormingsfase ingaat . De
Nederlandse regering is tevreden over de bijdrage die de missie tot nu toe
heeft geleverd aan de opbouw van de Iraakse veiligheidssector en heeft er
belang bij dat de missie in goede orde wordt omgevormd. Bovendien kan Nederland
aldus actief betrokken blijven bij de plannen ten aanzien van het eventuele
toekomstige takenpakket van de missie hetgeen van belang is voor de nationale
standpuntbepaling over een eventuele hernieuwde bijdrage aan de NAVO-missie.
 
 De regering heeft er voor gekozen om deze bijdrage niet via de artikel-100
procedure, maar wel langs de lijnen van het Toetsingskader, aan de Kamer voor
te leggen. De reden hiervoor is dat de Nederlandse bijdrage nog slechts op
stafniveau wordt voortgezet en als voornaamste doel heeft bij te dragen aan
de (voorbereiding op) de omvorming van de missie.
 Politieke aspecten
 Nederland, de NAVO en de Europese Unie steunen de democratisch gekozen
Iraakse regering en haar inspanningen om vooruitgang te boeken in het politieke
proces, nationale verzoening te bevorderen, de rechtsstaat te versterken en
de openbare orde te herstellen. Het behoud van de eenheid van Irak is daarbij
uitgangspunt van beleid.
 
 In het afgelopen jaar was er sprake van verdergaande voortgang in het
politieke proces, waaronder de terugkeer van een soennitische partij in de
regering van premier Al-Maliki (waarmee de regering weer een brede basis heeft
gekregen), het sluiten van de Status of Forces Agreement met de Verenigde Staten inzake de terugtrekking van Amerikaanse troepen,
de aanname van de provinciale kieswet, en het relatief rustige verloop van
de provinciale verkiezingen 31 januari jl. Bij diverse andere belangrijke
onderwerpen, zoals de oliewetgeving, de benodigde herziening van de grondwet
en de status van de zogenaamde «disputed territories», waaronder
Kirkuk, is nog geen of onvoldoende vooruitgang gerealiseerd.
 Ontwikkelingssamenwerking
 Naast de opbouw van de militaire onderdelen van de veiligheidssector ondersteunt
Nederland Irak ook bij de opbouw van veiligheidssector op andere terreinen.
Nederland draagt sinds 2005 bij aan de EUJUST Lex missie die de Iraakse regering
ondersteunt bij het trainen van rechters en politiefunctionarissen. Nederland
organiseert voor EUJUST Lex in Benelux verband jaarlijks ongeveer 2 cursussen
waaraan telkens ongeveer 20 Iraakse overheidsfunctionarissen deelnemen. De
cursus wordt zeer gewaardeerd door de deelnemers en de Iraakse autoriteiten
en is sterk complementair aan de Nederlandse inspanningen binnen NTM-I.
 
 Daarnaast heeft Nederland in 2008 ongeveer 10 miljoen Euro bijgedragen
aan ontwikkelingssamenwerking in Irak. Dit geld is met name gebruikt voor
humanitaire hulp voor Iraakse ontheemden en voor Iraakse vluchtelingen in
buurlanden (circa 8 miljoen Euro) en humanitair ontmijnen in de Koerdische
regio in Irak (circa 1.5 miljoen Euro).
 Mensenrechten
 Hoewel fundamentele vrijheden zoals vrijheid van meningsuiting, vrijheid
van vereniging en vergadering, vrijheid van godsdienst en overtuiging en gelijke
behandeling van man en vrouw, officieel zijn gewaarborgd, is de realiteit
dat de mensenrechtensituatie in Irak nog steeds zorgwekkend is. Het gaat hierbij
onder meer om schendingen van het recht op leven; discriminatie en geweld
op grond van religie, etniciteit, geslacht en seksuele geaardheid; (zelf-)censuur;
incorrecte behandeling van verdachten in detentie en tekortkomingen in de
rechtsgang. Ook wordt de doodstraf uitgesproken en uitgevoerd.
 
 Nederland en de EU roepen de Iraakse autoriteiten regelmatig op de mensenrechten,
waaronder de rechten van etnische en religieuze minderheden, te waarborgen.
 Humanitaire situatie
 Het voortdurend geweld in Irak heeft geleid tot omvangrijke stromen ontheemden
en vluchtelingen naar de buurlanden. Cijfers over de omvang van de aantallen
ontheemden en vluchtelingen fluctueren. Volgens UNHCR zijn er momenteel op
basis van de nationale cijfers naar schatting in totaal 2,8 miljoen ontheemden.
In de buurlanden, in het bijzonder Syrië en Jordanië, verblijven
volgens UNHCR circa 2 miljoen vluchtelingen. Deze vluchtelingen bevinden zich
voornamelijk in de stedelijke gebieden van Damascus en Amman.
 
 Een groot deel van de ontheemden en vluchtelingen ontvangt humanitaire
hulp van nationale en internationale hulporganisaties in de vorm van voedsel,
onderdak, gezondheidszorg, drinkwater en sanitatie. Nederland ondersteunt
deze hulpverlening via onder andere het VN-kanaal. Tegelijkertijd is door
de Iraakse regering een proces van wederopbouw gestart. Er is vooralsnog geen
sprake van grootschalige terugkeer van ontheemden en vluchtelingen naar Irak.
 Mandaat/Juridische grondslag deelname
 Tot 31 december 2008 vormde het verzoek van toenmalig premier Allawi
van 20 juni 2004 aan de NAVO om ondersteuning bij de opbouw van de Iraakse
veiligheidsorganisaties, samen met VNVR-resolutie 1790, de juridische grondslag
voor aanwezigheid van de NAVO-trainingsmissie in Irak. In december 2008 heeft
er een briefwisseling plaatsgevonden waarin is bepaald dat de
NTM-I missiedeelnemers tot 31 juli 2009 onder hetzelfde juridische regime
vallen als de VS-millitairen in Irak. De NAVO en de autoriteiten van Irak
onderhandelen momenteel over een verblijfsbasis voor de trainingsmissie in
Irak na 31 juli 2009. Naar verwachting zullen de onderhandelingen over
de verblijfsgrond voor NTM-I in Irak succesvol worden afgerond aangezien de
Iraakse autoriteiten voortzetting van NTM-I wensen.
 Militaire aspecten NAVO-trainingsmissie
 Algemeen
 Het operatieplan kent een gefaseerde benadering. Stapsgewijs zijn verschillende
opleidingsinstituten opgericht. Zo zijn alle Iraakse trainingselementen op
de locatie Ar Rustamiyah al sinds 2007 volledig operationeel. Aansluitend
is de verantwoordelijkheid voor de diverse trainingsactiviteiten geleidelijk
aan overgedragen aan de Iraakse autoriteiten. De afgelopen twee jaar lag de
nadruk dan ook op de geleidelijke overschakeling van training naar mentoring.
Door deze veranderende rol kon het aantal trainers worden gereduceerd.
 Voortgang van de missie
 De NAVO-trainingsmissie blijft vooruitgang boeken bij zijn activiteiten.
De verantwoordelijkheid voor de opleidingsinstituten komt steeds meer in handen
van de Iraakse autoriteiten. De Iraqi Military Academy Ar Rustamiyah (IMAR),
het Joint Staff College (JSC) en het Iraqi Training and Doctrine Command zijn
volledig operationeel inzetbaar. Naar verwachting zal medio juli de Command
and Control (C-2) Training van het National Command Centre (NCC), het Joint
Command Centre (JOC) en het National Command Centre zijn afgerond en zijn
ze Fully Operational Capable (FOC). Tijdens de Autumn Review 2008 was voorzien
dat de trainingsactiviteiten bij bovenstaande command centres per 1 augustus
2009 beëindigd konden worden.
 
 In de Spring Review van 2009 zijn nieuwe factoren naar voren gekomen die
een verlengde Navo inspanning noodzakelijk maken. Ten eerste wil de Iraakse
regering met steun van NAVO van Ar Rustahmiyah het Centre
of Excellence voor de officiersopleiding maken. Ten tweede is gebleken
dat de in 2007 gestarte opleiding van de Iraakse National Police pas afgerond
kan worden eind februari 2010. De laatste cursus staat gepland in december
van dit jaar. Op 1 maart 2010 zijn dan alle 12 brigades van de National
Police opgeleid. Ten derde moet vanwege de terugtrekking van de Coalitietroepen
in 2011 een extra inspanning geleverd worden op het gebied van Border Security
Training van Iraakse Border Security eenheden. Tot slot is het door concentratie
van alle Iraakse officiersopleidingen op Ar Rustahmiyah noodzakelijk een kwaliteits-
en verdiepingsslag binnen de officiersopleidingen te maken. Hierbij valt te
denken aan het ontwikkelen van trainingsbeleid en trainingsmanagement maar
ook het verzorgen van opleidingen. Ook kan steun worden geboden bij doctrineontwikkeling,
werving en selectie en instructie-ontwikkeling.
 
 De oorsponkelijke doelen van de missie zijn nagenoeg bereikt. Aanvullende
training en mentoring zijn evenwel wenselijk is. Daarom gaf de Iraakse regering
reeds in februari 2009 te kennen de samenwerking tussen Irak en NAVO op deze
gebieden te willen verlengen. De missie zal dan mogelijk een andere focus
krijgen. Opties die worden genoemd en uitgewerkt zijn training van grenspolitie
of gendarmerie of een verbreding en verdieping van de training voor officieren.
Dit najaar zal de NAVO daarover een besluit nemen.
 Deelnemende landen
 De NAVO-missie bestaat uit ongeveer 190 militairen uit dertien verschillende
landen. De landen die bijdragen zijn: Bulgarije , Denemarken, Estland, Hongarije,
Italië, Litouwen, Nederland, Oekraïne, Polen, Roemenie, Turkije,
het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
 Nederlandse bijdrage
 Nederland neemt sinds februari 2005 deel aan de NAVO-trainingsmissie in
Irak. Aanvankelijk bestond de bijdrage uit 15 militairen. Dit aantal is in
augustus 2007 teruggebracht tot 7. Tot en met december 2009 jaar zal Nederland
5 militairen aanbieden.
 Veiligheidsaspecten
 De voornaamste dreiging ten aanzien van de woon- en werklocaties van het
(Nederlandse) personeel van de missie bestaat uit indirect vuur, te weten
mortiergranaten en raketten van diverse kalibers. De dreiging voor het Nederlandse
personeel in de trainingsmissie is niet gewijzigd. Indien de veiligheidssituatie
daartoe aanleiding geeft kunnen de NTM-I militairen tijdelijk worden ondergebracht
op veiliger locaties in de Internationale Zone. De regering blijft de veiligheidsontwikkelingen
in Bagdad en omgeving nauwgezet volgen. Op basis van uitvoerige veiligheidsanalyses
door de NAVO en de MIVD acht de regering de aan de deelname aan de NAVO-trainingsmissie
verbonden risico’s nog steeds aanvaardbaar.
 Financiën
 De additionele uitgaven voor de verlenging van de Nederlandse bijdrage
aan de NAVO-trainingsmissie met 5 personen tot 31 december 2009, worden
geraamd op ongeveer 0,2 miljoen euro. De additionele uitgaven komen ten laste
van de structurele voorziening «uitvoeren crisisbeheersingsoperaties»
van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) op de defensiebegroting.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop