Wijziging Woningwet n.a.v. evaluatie van die wet en project MDW (bouwvergunningprocedure en welstandstoezicht); Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20002001-26734, nr. 235b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

25-07-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

26734 nr. 235b

18-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26734Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 734Wijziging van de Woningwet naar aanleiding van enerzijds de evaluatie
van die wet en anderzijds het project Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit
(bouwvergunningprocedure en welstandstoezicht)nr. 235bMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 18 juli 2001Met belangstelling heb ik kennis genomen van het voorlopig verslag dat
omtrent het voorstel tot wijziging van de Woningwet naar aanleiding van enerzijds
de evaluatie van die wet en anderzijds het project Marktwerking, Deregulering
en Wetgevingskwaliteit (bouwvergunningprocedure en welstandstoezicht) is uitgebracht.Het valt de leden van de CDA-fractie op dat in het onderhavige wetsvoorstel
veel wordt overgelaten aan invulling via algemene maatregelen van bestuur.
Ten behoeve van de inzichtelijkheid in de bouwregelgeving voor de wetsraadpleger
had naar hun oordeel evenwel bijvoorbeeld de grondslag voor de nieuwe verdeling
in vergunningplichtige en vergunningsvrije bouwwerken (m.n. de voor- en achterkantbenadering)
in de wet zelve uitgewerkt dienen te worden; dit temeer omdat in de memorie
van toelichting en de derde nota van wijziging wel uitvoerig op de categorie-indeling
is ingegaan.Ik ben het met deze leden in zoverre eens, dat de inzichtelijkheid van
weten regelgeving voor de wetsraadpleger er inderdaad mee gediend kan zijn
wanneer samenhangende voorschriften zoveel mogelijk in één document
worden opgenomen. Juist om die reden zullen de opsomming van vergunningsvrije
bouwwerken en die van licht-vergunningplichtige bouwwerken, alsmede de opsomming
van typen licht-vergunningplichtige bouwwerken waarop in het kader van het
welstandstoezicht zogenoemde loketcriteria van toepassing zijn, in één
en hetzelfde besluit worden opgenomen. Zoals in paragraaf 3.2.1.1. van
de memorie van toelichting reeds is aangegeven (en nader is toegelicht in
paragraaf 5 van de nota naar aanleiding van het TK-verslag) zou het de
leesbaarheid en overzichtelijkheid van de wet echter niet ten goede zijn gekomen
wanneer die (gedetailleerde en omvangrijke) opsommingen (de kenmerken waaraan
de betreffende typen bouwwerken moeten voldoen) (zoals de voor- en achterkantbenadering)
in de wet zelf waren opgenomen. Bovendien zou zich ook een inzichtelijkheidsprobleem
hebben voorgedaan wanneer, zoals deze leden opperen, een deel van de uitwerking
in de wet en het overige deel in de maatregel zou zijn opgenomen; in dat geval
zou de wetsraadpleger immers ook pas een volledig inzicht kunnen krijgen wanneer
hij zowel de wet als de maatregel zou raad-plegen. Om praktische redenen is
er daarom voor gekozen om de aanwijzing van de betreffende typen
bouwwerken in één besluit op te nemen. Overigens is momenteel
ook de opsomming van meldingplichtige bouwwerken in een algemene maatregel
van bestuur opgenomen. Mij is niet gebleken dat het feit, dat die opsomming
niet in de wet maar in een algemene maatregel van bestuur is vervat, in de
praktijk tot uitvoeringsproblemen heeft geleid.Op basis van het concept van de algemene maatregel van bestuur dat ik
in februari aan de Tweede Kamer heb toegezonden, vragen de leden van de CDA-fractie
zich af of de aanduiding «achterkant» en «voorkant»
juridisch wel sluitend is en of percelen met grillige vormen, zoals schuine
of anderszins afwijkende perceelsgrenzen, en afwijkende liggingen langs openbare
wegen wel volgens de bedoeling te vangen zijn in wettelijke termen. De leden
van de VVD- en de PvdA-fractie hebben soortgelijke vragen gesteld.In antwoord hierop merk ik op dat deze vragen betrekking hebben op de
nadere uitwerking bij algemene maatregel van bestuur en niet op het wetsvoorstel
zelve. Evenals de Tweede Kamer krijgt de Eerste Kamer in het kader van de
zogenoemde «zware» voorhangprocedure gelegenheid om de betreffende
ontwerp algemene maatregel van bestuur met mij te bespreken nog voordat het
ontwerp voor advies aan de Raad van State zal worden voorgelegd. Bij de juridisch-technische
uitwerking van het ontwerp is expliciet aandacht besteed aan de in het voorlopig
verslag aangedragen punten. Ik acht het 't meest doelmatig om die punten in
het kader van de voorhangprocedure te bespreken aan de hand van het ontwerp
zoals dat beide Kamers binnenkort zal worden toegezonden.De leden van de CDA-fractie hebben voorts enkele vragen gesteld over het
vergunningsvrij bouwen in relatie tot de rechten van buren. Zij zijn van mening
dat de onderhavige wetswijziging de bescherming van die rechten, die naar
hun oordeel wettelijk nu nog zo minitieus is geregeld, teveel geweld aandoet.
Zij vragen de regering nog eens uiteen te zetten waarom (eventueel privaatrechtelijk
doch bij voorkeur publiekrechtelijk) niet een regel zoals een bureninformatieplicht
is gecreëerd, die de teruggang in rechtsbescherming voor de eigenaar/bewoner
van het aangrenzende perceel/pand regelt, alsmede waarom een achteruitgang
van rechtszekerheid voor de medeburger wordt geaccepteerd.Zowel in de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het
TK-verslag als tijdens de mondelinge behandeling van de wetsvoorstel in de
Tweede Kamer is uitgebreid aandacht besteed aan het vraagstuk van het vergunningvrij
bouwen in relatie tot de rechten van buren. Over de eventuele introductie
van een wettelijke eis tot voorafgaande toestemming van de buren zijn bij
die mondelinge behandeling twee amendementen ingediend, die beide zijn verworpen.
Voordat ik hierna op de inhoudelijke kant van dit vraagstuk in ga, wil ik
evenwel benadrukken dat het naar mijn oordeel ook op dit punt gaat over de
uitwerking van het vergunningsvrij bouwen in de algemene maatregel van bestuur
en niet over een teruggang in rechtsbescherming of in rechtszekerheid voor
buren door het voorliggende wetsvoorstel als zodanig. De wetswijziging zelve
houdt immers geen verslechtering van de positie van buren in: het wetsvoorstel
bevat op dat punt eenzelfde regeling ten aanzien van vergunningsvrij bouwen
als de huidige Woningwet. Die regeling komt er in essentie op neer dat aan
een aantal typen bouwwerken alleen de eis wordt gesteld dat zij aan het Bouwbesluit
voldoen. Voorzover het wetsvoorstel zelve de positie van buren wijzigt, is
dat in beginsel alleen maar ten gunste van die buren: artikel 19 van de Woningwet
wordt zodanig verruimd dat in voorkomend geval repressief welstandstoezicht
ten aanzien van een vergunningsvrij bouwwerk kan worden toegepast (= excessenregeling).
Het verschil tussen de situatie voor en na de wetswijziging vloeit dan ook
niet voort uit het wetsvoorstel zelve maar uit de voorgenomen materiële
verruiming van de vergunningsvrije categorie, zoals die wordt
opgenomen in de algemene maatregel van bestuur. Een maatvoerings-vraagstuk
derhalve, waarbij het, bijvoorbeeld, gaat om de vraag of een bouwende buur
vergunningsvrij niet alleen een dakraam mag plaatsen (zoals nu het geval is)
maar of hem ook de mogelijkheid moet worden geboden om vergunningsvrij desgewenst
een dakkapel te plaatsen (zoals in de kabinetsvoorstellen het geval is) en
onder welke voorwaarden die dakkapel dan vergunningsvrij mag worden geplaatst.
Het vertrekpunt voor het kabinet daarbij is m.n. dat de regeldruk en de administratieve
lastendruk voor de burger en – als exponent daarvan – voor de
bouwpraktijk beperkt moeten worden en dat de burger meer keuzevrijheid en
meer individuele zeggenschap over zijn eigen (woon)situatie moet worden geboden.
Meer ruimte voor de bouwende burger betekent echter niet dat met de belangen
van anderen, zoals buren, geen rekening moet worden gehouden. Verruiming van
het vergunningsvrij bouwen heeft immers tot gevolg dat derden vaker met een
vergunningsvrij bouwwerk zullen worden geconfronteerd. Om die reden is bij
de uitwerking van de opsomming in de algemene maatregel van bestuur per type
bouwwerk expliciet bezien in hoeverre randvoorwaarden moeten worden gesteld
om de belangen van de bouwende burger, de belangen van buren en collectieve
waarden evenwichtig te behandelen. Dit heeft onder meer geleid tot het opnemen
van de randvoorwaarde dat aan- en uitbouwen op het zij-erf en bijgebouwen
en overkappingen op het zij-of achtererf niet vergunningsvrij mogen worden
gebouwd binnen anderhalve meter van het erf van de buren, alsmede tot de introductie
van de zogenoemde«voor- en achterkantbenadering», die van toepassing
zal zijn op de typen vergunningsvrije bouwwerken die in beginsel het grootste
negatieve ruimtelijke effect zouden kunnen hebben (aan-/uitbouwen, bijgebouwen/over-kappingen,
dakkapellen, kozijn-/gevelwijzigingen en erfafscheidingen). De uitwerking
daarvan heeft in nauw overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) en de Federatie Welstand (FW) plaatsgevonden. In combinatie met de excessenregeling
ex artikel 19 van de Woningwet en de civielrechtelijke regels in het Burgerlijk
Wetboek acht ik de belangen van buren aldus voldoende beschermd. Mitsdien
is er naar mijn oordeel geen noodzaak om aanvullend daarop bij wet (publiek-
of privaatrechtelijk) ook nog een bureninformatieplicht te verankeren. Om
dezelfde reden acht ik het wettelijk verankeren van een eis tot voorafgaande
toestemming van de buren niet noodzakelijk. Daar komt nog bij dat zo'n toestemmingseis
tot minder rechtszekerheid zou leiden omdat dan niet de algemene maatregel
van bestuur maar de toestemming van de buren bepalend is of een bouwwerk vergunningsvrij
mag worden gerealiseerd. Zo'n toestemmingseis zou voorts een teruggang inhouden
ten opzichte van het huidige recht: ten aanzien van vergunningsvrije c.q.
meldingplichtige bouwwerken is zo'n eis nu ook niet opgenomen in de Woningwet
of het Besluit meldingplichtige bouwwerken. Bovendien zou de toestemmingseis
bij wet en/of algemene maatregel van bestuur nader moeten worden uitgewerkt,
hetgeen ongetwijfeld tot formalisering en procedures zou leiden: wat moet,
bijvoorbeeld, precies onder «toestemming» worden verstaan; wie
zijn precies «de buren»; wie controleert of de toestemming voldoet
aan de eisen van de wet; wie moet optreden wanneer de toestemming niet voldoet
of onduidelijk is of wanneer geen toestemming is gevraagd; wanneer de gemeente
op dat punt een rol krijgt, is de Algemene wet bestuursrecht al snel van toepassing:
beschikkingen, bezwaar en beroep. Om al deze redenen acht ik wettelijke verankering
van een toestemmingseis ongewenst.De leden van de CDA-fractie hebben om allerlei redenen ernstige bedenkingen
tegen het in de wet opnemen van de keuzemogelijkheid voor gemeenten om welstandsadviezen
hetzij door een welstandscommissie dan wel door een stadsbouwmeester te laten
uitbrengen. Op één punt na (inspraak acht ik namelijk
ook bij een stadsbouwmeester mogelijk) heb ik voor deze bedenkingen begrip
maar ik ken daaraan niet het zware gewicht toe dat deze leden doen. Ik ben
dan ook van oordeel dat de figuur«stadsbouwmeester» als extern
welstandsadviseur, die bij amendement in het wetsvoorstel is opgenomen, een
kans moet krijgen om zich in de praktijk te bewijzen. Aan de hand van de in
het wetsvoorstel aangekondigde evaluatie zal dan t.z.t. de balans kunnen worden
opgemaakt. Juist in verband met de door deze leden aangevoerde argumenten
zie ik overigens niet gebeuren dat gemeenten er ondoordacht en op grote schaal
voor zullen kiezen om welstandsadviezen voortaan door een stadsbouwmeester
te laten uitbrengen. Bovendien is de aard van die adviesfunctie na de wetswijziging
nogal beperkt: de stadsbouwmeester als welstandsadviseur mag bouwplannen alleen
maar toetsen aan de welstandscriteria die door de gemeenteraad in de gemeentelijke
welstandsnota zijn opgenomen. Overigens is het uitbrengen van een extern welstandsadvies
door slechts één persoon niet echt nieuw. In de huidige welstandspraktijk
komt het namelijk soms voor dat een lid van een welstandscommissie gemandateerd
is om adviesaanvragen voor bepaalde bouwplannen zelfstandig af te handelen.
De reikwijdte van zo'n mandaat is dan meestal beperkt tot de afhandeling van
veel voorkomende kleinere bouwplannen (dakkapellen, tuinschuurtjes, serre's),
waarbij plannen waarover de gemandateerde een negatief welstandsoordeel heeft
alsnog in de plenaire commissie worden behandeld alvorens advies wordt uitgebracht.
Een dergelijke praktijk heeft efficiëncy-voordelen (kortere doorlooptijd
adviesprocedure m.b.t. de meeste kleinere bouwplannen; kosten-aspect; werklast
commissie beperkt tot unieke en grotere bouwplannen en veel voorkomende kleinere
bouwplannen voorzover daarover discussie bestaat). Mits de mandatering door
de gemeenteraad in de bouwverordening goed is geregeld, acht ik die praktijk
dan ook aanvaardbaar.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie welke functies
onverenigbaar zijn met het lidmaatschap van een welstandscommissie of met
de functie van stadsbouwmeester merk ik op dat op grond van artikel 1, eerste
lid, onderdelen r en s, van de Woningwet, zoals die na de wetswijziging luiden,
alleen onafhankelijke personen voor benoeming in aanmerking komen. Dat betekent
dat de burgemeester, de wethouders, de leden van de gemeenteraad en –
behoudens als ambtelijk secretaris van een welstandscommissie – ambtenaren
en andere personen die in dienst van de betreffende gemeente zijn in elk geval
niet tot lid van de welstandscommissie of tot stadsbouwmeester in die gemeente
benoemd mogen worden. Het ontmoet derhalve geen bezwaar wanneer een ambtenaar
of gemeentebestuurder tot commissielid of stadsbouwmeester in een andere gemeente
wordt benoemd, waarbij bijvoorbeeld kan worden gedacht aan de burgemeester
als technisch voorzitter van een in een andere gemeente werkzame welstandscommissie.Ten aanzien van andere personen is het lastiger om een helder en eenduidig
criterium te hanteren. Alleen al om elke schijn van belangenverstrengeling
te voorkomen, komen architecten en stedenbouwkundigen die niet in dienst van
de gemeente zijn maar regelmatig in of in opdracht van die gemeente werkzaam
zijn, in elk geval niet voor benoeming in die gemeente in aanmerking. Hetzelfde
geldt voor personen die voorheen een functie als burgemeester, wethouder,
gemeenteraadslid of ambtenaar bij die gemeente vervulden of op andere wijze
bij die gemeente in dienst zijn geweest (zij het dat dit weer wel mogelijk
moet zijn indien die functionele relatie met de gemeente reeds meerdere jaren
geleden is beëindigd). Verder is terughoudendheid nodig ten aanzien van
de benoeming van architecten en stedenbouwkundigen die weliswaar zelf niet
regelmatig in of in opdracht van die gemeente werkzaam zijn maar deel uit
maken van een architecten- of stedenbouwkundig bureau waarbij dat wel het
geval is; indien zo'n persoon desalniettemin in die gemeente wordt
benoemd, dient ten minste de eis te worden gesteld dat de gemeenteraad in
de bouwverordening op grond van artikel 8, zesde lid, van de Woningwet voorschriften
opneemt over de positie die zo'n persoon heeft bij de beoordeling van een
bouwplan dat (geheel of mede) is ontworpen door een ander persoon die deel
uit maakt van datzelfde bureau. Zie verder ook het antwoord op de vragen van
de leden van de PvdA-fractie over de stadsbouwmeester.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie over de
stadsbouwmeester verwijs ik allereerst kortheidshalve naar mijn hiervoor weergegeven
antwoord op soortgelijke vragen van de leden van de CDA-fractie. In aanvulling
daarop merk ik op dat in het wetsvoorstel een aantal waarborgen voor een grotere
objectiviteit van welstandsadviezen zijn opgenomen. In de eerste plaats mogen
de welstands-aspecten van bouwplannen na de wetswijziging uitsluitend worden
beoordeeld naar de welstandscriteria die in de gemeentelijke welstandsnota
zijn opgenomen en dienen die criteria zo concreet mogelijk te zijn. In de
tweede plaats zullen de adviezen van de welstandscommissie en van de stadsbouwmeester
openbaar zijn en zullen die adviezen schriftelijk worden uitgebracht en deugdelijk
gemotiveerd moeten worden wanneer het betreffende bouwplan in strijd met redelijke
eisen van welstand wordt geacht. In de derde plaats dient de welstandscommissie
respectievelijk de stadsbouwmeester de gemeenteraad jaarlijks verslag uit
te brengen over de wijze waarop zij/hij toepassing heeft gegeven aan de welstandscriteria
uit de welstandsnota, zodat aan de hand van dat openbare document democratische
controle kan plaatsvinden. In samenhang bezien wordt de ruimte voor subjectieve
welstandsadviezen door de wetswijziging naar mijn oordeel derhalve aanmerkelijk
verkleind, ongeacht of die door een welstandscommissie dan wel een stadsbouwmeester
worden uitgebracht.Indien een gemeente niet binnen 18 maanden na de inwerkingtreding van
de wetswijziging een welstandsnota heeft vastgesteld, betekent dit inderdaad
dat burgemeester en wethouders een bouwvergunning niet meer op welstandsgronden
kunnen weigeren en ook geen repressief welstandstoezicht meer kunnen uitoefenen.
In de nota naar aanleiding van het TK-verslag is uitgebreid ingegaan op de
redenen waarom dit op deze wijze in het wetsvoorstel is geregeld (zie de paragrafen
3.2.1.1., onder Ruimtelijke kwaliteit, en 3.3.3.). Kort samengevat komen die
op het volgende neer. Een belangrijke oorzaak van het tekortschieten van het
huidige welstandstoezicht is dat veel gemeenten onvoldoende invulling hebben
gegeven aan de sinds 1992 bestaande wettelijke verplichting ex artikel 8 van
de Woningwet om in de bouwverordening criteria omtrent redelijke eisen van
welstand op te nemen. Wat het wetsvoorstel betreft zijn daaruit de volgende
conclusies getrokken: om de burger vooraf zoveel mogelijk zekerheid te geven
over de welstandscriteria waaraan zijn bouwplan moet voldoen, moet er op lokaal
niveau één centraal document zijn waarin deze criteria zijn
vastgelegd (= welstandsnota) en moet er een rechtsgevolg zijn indien de gemeente
geen welstandsnota opstelt (= geen welstandstoetsing). Wanneer dat rechtsgevolg
er niet is, ontbreekt iedere waarborg dat gemeenten hun welstandscriteria
vooraf in een welstandsnota zullen concretiseren. De huidige welstandspraktijk
zou dan kunnen worden voortgezet, hetgeen niet aanvaardbaar kan worden geacht.In antwoord op de vragen van de leden van de VVD-fractie over het repressief
welstandstoezicht merk ik het volgende op. Voorzover de leden van deze fractie
het betreuren dat ook het gewone onderhoud van een bouwwerk onder repressief
welstandstoezicht komt te vallen, kan ik hen mogelijk geruststellen. De wijziging
van artikel 19 van de Woningwet, waardoor ook het vergunningsvrij bouwen aan
repressief welstandstoezicht kan worden onderworpen, heeft materieel
vooral betekenis voor de typen bouwwerken die bij algemene maatregel van bestuur
als vergunningsvrij worden aangewezen (dakkapellen, tuinschuurtjes, serre's
e.d.). Dagelijkse onderhoudswerkzaamheden vallen dan weliswaar ook onder de
formele reikwijdte van artikel 19, zoals dat na de wetswijziging luidt, maar
ik zie daaruit in de praktijk geen materiële consequenties voor die werkzaamheden
voortvloeien. Ik verwacht namelijk dat de op dit punt bestaande praktijk wordt
gecontinueerd. Die praktijk komt op het volgende neer. Op grond van artikel
43, eerste lid, onderdeel b, van de Woningwet kunnen werkzaamheden die tot
het gewone onderhoud behoren, bouwvergunningsvrij worden uitgevoerd. Repressief
welstandstoezicht kan op grond van artikel 19 evenwel alleen maar worden uitgeoefend
wanneer het uiterlijk van een bouwwerk in ernstige mate in strijd met redelijke
eisen van welstand is. Werkzaamheden die tot het gewone onderhoud van een
bouwwerk behoren, zullen in het algemeen niet zo'n negatief welstandseffect
hebben; integendeel, door onderhoud zal meestal hetzij een bestaande ernstige
strijdigheid van het uiterlijk van een bouwwerk (bijvoorbeeld een woning)
met die welstandseisen worden opgeheven dan wel worden voorkómen dat
het uiterlijk van dat bouwwerk in de loop der tijd in ernstige strijd met
die eisen geraakt. Gewone onderhoudswerkzaamheden kunnen zo'n strijdigheid
alleen maar in uitzonderlijke gevallen veroorzaken, namelijk wanneer zij tevens
een ingrijpende verandering van het uiterlijk van het bouwwerk inhouden, die
ernstige strijd met redelijke eisen van welstand oplevert. Dit betekent dus
dat er alleen maar aanleiding voor uitoefening van repressief welstandstoezicht
kan zijn wanneer gewone onderhoudswerkzaamheden een zodanig negatief effect
op het uiterlijk van het bouwwerk hebben, dat ernstige strijd van dat uiterlijk
met redelijke eisen van welstand ontstaat. In een dergelijk geval kan de gemeente
op grond van het huidige artikel 19 ook nu al repressief optreden. Na de wetswijziging
is uitoefening van repressief welstandstoezicht bovendien alleen maar mogelijk
op basis van de welstandscriteria zoals die in de welstandsnota zijn opgenomen.
Ik zie dan ook niet in hoe de voorliggende wijziging van artikel 19 die bestaande
praktijk ten aanzien van het gewone onderhoud ten nadele van degene die onderhoud
pleegt zou kunnen beïnvloeden. Ten behoeve van de duidelijkheid wil ik
dit aan de hand van een voorbeeld illustreren. Wanneer iemand op de algemeen
gebruikelijke wijze een kapotte dakgoot van een woning repareert of vervangt
door een nieuwe dakgoot, zal dat niet leiden tot ernstige strijd van het uiterlijk
van die woning met redelijke eisen van welstand. Die strijdigheid zou pas
kunnen ontstaan wanneer die dakgoot bijvoorbeeld wordt vervangen door een
nieuwe, die qua materiaal, kleur en/of vorm zo afwijkt van wat gebruikelijk
is, dat een evidente en ook voor niet-deskundigen duidelijk kenbare buitensporigheid
van het uiterlijk van de woning ontstaat. Uitoefening van repressief welstandstoezicht
is in zo'n geval mogelijk, mits in de welstandsnota zo concreet mogelijke
criteria over dakgoten zijn opgenomen.Zoals de leden van de VVD-fractie al aangeven, impliceert de verwijzing
in artikel 19 naar artikel 12a van de wet, zoals dat na de wetswijziging luidt,
inderdaad dat geen repressief welstandstoezicht kan worden uitgeoefend ten
aanzien van de categorieën bouwwerken en gebieden waarvoor bij besluit
van de gemeenteraad is bepaald dat geen redelijke eisen van welstand gelden.
Het «welstandsvrij» verklaren van zo'n type bouwwerk of gebied
is in dat geval een eigen beleidskeuze van de gemeenteraad en een logische
consequentie van die door de wet gegeven beleidsvrijheid is dat de wet de
gemeente dan niet moet verplichten om toch een vorm van welstandstoezicht
uit te oefenen. Vanuit de gedachte «wie het meerdere mag, mag ook het
mindere» verzet het voorliggende wetsvoorstel zich er m.i. overigens
niet tegen dat de gemeente haar welstandstoezicht ten aanzien van bepaalde
categorieën bouwwerken en gebieden beperkt tot repressief
toezicht, mits zij daarbij de verplichtingen die uit het wetsvoorstel voortvloeien,
in acht neemt (bekend maken van welstandsnota waarin de alsdan te hanteren
welstandscriteria zo concreet mogelijk zijn geformuleerd).De leden van deze fractie hebben voorts gevraagd of er grond is voor een
eis van de bouwende burger tot schadevergoeding indien repressief welstandstoezicht
wordt uitgeoefend terwijl die burger in redelijkheid had mogen verwachten
dat van de zijde van de gemeente geen bezwaar tegen het aanzien van het bouwwerk
zou bestaan. Gelet op de waarborgen die de Woningwet bevat, acht ik het zeer
onwaarschijnlijk dat het in de vraag bedoelde geval zich in de praktijk zal
voordoen. Ingevolge artikel 19 van de wet kan repressief welstandstoezicht
namelijk alleen maar worden uitgeoefend indien het uiterlijk van het bouwwerk
in ernstige mate in strijd is met redelijke eisen van welstand, beoordeeld
naar de criteria die in de welstandsnota zijn opgenomen. Indien de welstandsnota
geen (concrete) criteria ten aanzien van een bepaalde categorie bouwwerken
bevat, is er geen wettelijke grondslag voor het uitoefenen van repressief
welstandstoezicht ten aanzien van een bouwwerk dat tot die categorie behoort.
Wanneer in de welstandsnota wel dergelijke criteria zijn opgenomen, ligt dat
anders. Realiseert de burger dan toch een bouwwerk dat met die criteria in
ernstige strijd is, kan hem immers (terecht) worden tegengeworpen dat hij
zijn bouwplan op die criteria had moeten afstemmen dan wel eerst overleg met
de gemeente had moeten voeren. Alsdan kan de gemeente in beginsel repressief
optreden. Spoedeisende gevallen uitgezonderd mogen burgemeester en wethouders
daarbij op grond van artikel 26, eerste lid, van de wet, zoals dat na de wetswijziging
luidt, niet overgaan tot toepassing van bestuursdwang dan nadat zij de aanschrijving
hebben uitgevaardigd, de termijn, bedoeld in artikel 6.7 van de Algemene wet
bestuursrecht is verstreken of, indien gedurende die termijn op grond van
artikel 8.81 van die wet een verzoek om voorlopige voorziening is gedaan,
dat verzoek is afgewezen, de in die aanschrijving gestelde termijn is verstreken
en degene tot wie de aanschrijving is gericht, schriftelijk is medegedeeld
dat bestuursdwang zal worden toegepast. Ofwel: voordat daadwerkelijk bestuursdwang
kan worden toegepast, heeft de betreffende burger mogelijkheden tot bezwaar
en beroep en tot het indienen van een verzoek om voorlopige voorziening. Voordat
burgemeester en wethouders tot eventuele toepassing van bestuursdwang kunnen
overgaan, heeft hij dus alle gelegenheid om de vraag of zij dat in dit geval
mogen doen, aan de rechter voor te leggen. Wanneer de rechter tot het oordeel
komt, dat geen bestuursdwang mag worden toegepast, zullen burgemeester en
wethouders in het algemeen van daadwerkelijke toepassing van bestuursdwang
afzien. In de praktijk zal de vraag of er grond is voor een eis van de burger
tot schadevergoeding dus alleen maar aan de orde kunnen komen in het (zeer
uitzonderlijke geval) dat de gemeente die rechterlijke uitspraak naast zich
neerlegt en toch bestuursdwang uitoefent.Op de vragen van de leden van de VVD-fractie over de «voor- en achterkantbenadering»
is hiervoor reeds ingegaan (zie het antwoord op de betreffende vragen van
de CDA-fractie).Hoewel de concept-maatregel van bestuur naar hun oordeel nogal wat gedetailleerde
voorwaarden stelt, achten de leden van de PvdA-fractie vereenvoudiging van
regelgeving voor de burger met betrekking tot de Woningwet mogelijk nog wel
aantoonbaar. Tegelijkertijd constateren zij dat de burger na de wetswijziging
evenwel nog steeds te maken krijgt met een woud aan regels (zoals Bouwbesluit
en burenrecht), dat die burger er voor de wetswijziging van kon uitgaan dat
de gemeente in de bouwvergunningprocedure de toets aan die regels uitvoerde
en dat hij die toets na de wetswijziging zelf moet uitvoeren.
Op dit punt wil ik deze leden eerst op het volgende wijzen. Aanvragen om bouwvergunning
worden door gemeenten nu ook niet aan het burenrecht getoetst (zie artikel
44 huidige Woningwet). Bovendien bestaat de voorgenomen verruiming van de
bouwvergunningsvrije categorie goeddeels uit typen bouwwerken die thans meldingplichtig
zijn (bijvoorbeeld dakkapellen, aan-/uitbouwen, bijgebouwen zoals tuinschuurtjes)
en die in de wettelijke procedure mitsdien door de gemeente nu ook niet aan
het Bouwbesluit en het burenrecht maar uitsluitend aan het bestemmingsplan
en op welstand worden getoetst (zie artikel 42 huidige Woningwet); zowel wat
betreft de toets aan het burenrecht als die aan het Bouwbesluit verandert
er ten aanzien van die bouwwerken dus niets.Ik deel de mening van de leden van de PvdA-fractie dat de voorschriften
van de concept-algemene maatregel van bestuur soms nogal gedetailleerd zijn.
Die gedetailleerdheid heeft één algemene en één
specifieke oorzaak. Overeenkomstig de wens van de bouwpraktijk (inclusief
VNG en FW) is er in algemene zin naar gestreefd om de typen bouwwerken in
de maatregel zo concreet mogelijk te omschrijven, zodat voor een ieder duidelijk
is wanneer een type bouwwerk bouwvergunningsvrij of licht-vergunningplichtig
is. (Bouwwerken die niet in de algemene maatregel van bestuur worden genoemd
zijn regulier-vergunningplichtig; zie artikel 44, juncto 40, eerste lid, van
de Woningwet). Daarmee is de rechtszekerheid gediend en kunnen interpretatiegeschillen
zoveel mogelijk worden voorkomen. Om diezelfde reden zijn voorts enkele typen
kleine(re) bouwwerken (zoals dakramen en kozijn-/gevelwijzigingen, die onder
artikel 43 van de vigerende Woningwet als het aanbrengen van een bouwvergunningsvrije
«verandering van niet-ingrijpende aard aan een bouwwerk» konden
worden aangemerkt) in de concept-maatregel expliciet benoemd. De specifieke
gedetailleerdheid van een aantal voorschriften vloeit m.n. voort uit de «voor-
en achterkantbenadering» zoals die, zoals gezegd, van toepassing zal
zijn op de typen bouw-vergunningsvrije bouwwerken die in concrete gevallen
in beginsel de grootste negatieve ruimtelijke gevolgen zouden kunnen hebben,
zeker wanneer zij in grote aantallen zouden voorkomen. Om dergelijke negatieve
effecten in de praktijk zoveel mogelijk te voorkomen, is het bouwvergunningsvrij
realiseren van die bouwwerken in de concept-maatregel gebonden aan allerlei
randvoorwaarden. Hoewel elke voorwaarde op zich duidelijk kan zijn, kan niet
worden ontkend dat het aantal en de combinatie van die voorwaarden de voorschriften
ten aanzien van zo'n type bouwwerk soms niet eenvoudig maken. Die complexiteit
is om twee redenen evenwel relatief. In de eerste plaats zou het risico dat
zo'n bouwwerk in het concrete geval een negatief ruimtelijk effect heeft,
groter worden wanneer één of meer van die voorwaarden zou worden
geschrapt. Gegeven de wens om dat risico zoveel mogelijk te beperken, kunnen
die voorschriften dus niet eenvoudiger. In de tweede plaats is de complexiteit
van de betreffende voorschriften niet groter dan de complexiteit waarmee de
burger nu in de praktijk te maken heeft. De voorwaarden die in die voorschriften
zijn opgenomen, zijn namelijk gebaseerd op de voorwaarden waarmee de burger
met betrekking tot zo'n bouwwerk nu al wordt geconfronteerd. Zulke voorwaarden
zijn thans verspreid opgenomen in allerlei overheidsdocumenten (zoals het
Besluit meldingplichtige bouwwerken, het bestemmingsplan, de bouwverordening,
beeldkwaliteitsplannen, gemeentelijke beleidsnota's inzake het welstandstoezicht)
en soms zijn ze door de gemeente zelfs niet op schrift gesteld maar worden
ze in de uitvoeringspraktijk desalniettemin gehanteerd bij het verlenen van
planologische vrijstelingen of de uitoefening van welstandstoezicht. Het opnemen
van zulke voorschriften in één besluit draagt ook bij aan vereenvoudiging
van de regelgeving voor de burger (en voor de overheid). Dat daadwerkelijk sprake is van vereenvoudiging van de regelgeving laat
zich naar mijn oordeel het best illustreren aan de hand van een voorbeeld.
Stel, iemand wil voor respectievelijk na de wetswijziging een dakkapel bouwen
waartegen de buren grote bezwaren uit oogpunt van stedenbouw en welstand hebben.
Wanneer de bouwende buur die dakkapel onder de huidige regelgeving wil realiseren,
zal hij soms de meldingsprocedure, soms de vergunningprocedure moeten doorlopen.
In die procedure wordt het bouwplan door de gemeente uitsluitend (meldingsprocedure)
respectievelijk mede (vergunningprocedure) aan het bestemmingsplan en op welstand
getoetst. Wanneer het bouwplan aan het bestemmingsplan en redelijke eisen
van welstand voldoet, kan de gemeente op grond van de Woningwet niet anders
doen dan positief op de melding reageren respectievelijk mag de bouwvergunning
niet op die gronden worden geweigerd. De Woningwet (het limitatief-imperatieve
stelsel) biedt de gemeente in zo'n geval geen mogelijkheid rekening te houden
met de bezwaren van derden (zoals buren). Ondanks zulke bezwaren kan de bouwende
buur het bouwplan dus gewoon realiseren. Ingeval het bouwplan niet aan het
bestemmingsplan of niet aan redelijke eisen van welstand voldoet, kan de dakkapel
in beginsel niet worden gerealiseerd. Wat het bestemmingsplan betreft kan
de gemeente evenwel overwegen om vrijstelling van bestemmingsplanvoorschriften
te verlenen. De buur moet in dat geval maar afwachten hoe het gemeentelijk
besluit materieel zal uitpakken. Dat laatste geldt in nog sterkere mate voor
de beoordeling van het welstands-aspect. Voorzover gemeenten al welstandsbeleid
hebben, is dat momenteel lang niet altijd geëxpliciteerd. Veel gemeenten
hebben evenwel zelfs helemaal geen eigen welstandsbeleid maar laten zich bij
de welstandstoets leiden door de adviezen van de welstandscommissie; zoals
bekend, is de uitkomst van zo'n welstandsprocedure thans nogal eens ongewis.
Ingeval de gemeente instemt met het bouwplan kan de buur vervolgens uiteraard
een bezwaar- en beroepsprocedure in gang zetten en op grond van het burenrecht
een civielrechtelijke procedure starten maar ook daarvan staat de uitkomst
niet op voorhand vast. Om in de procedures goed beslagen ten ijs te komen,
zal de buur zich bij een meldingplichtige dakkapel bovendien in elk geval
moeten verdiepen in zeven documenten (en de daarmee samenhangende jurisprudentie):
het Burgerlijk Wetboek (om civielrechtelijk positie te kunnen bepalen), de
Woningwet en het Besluit meldingplichtige bouwwerken (om te kunnen bepalen
tot welke categorie het bouwwerk behoort), de Wet en het Besluit op de Ruimtelijke
Ordening en het bestemmingsplan (om te kunnen bepalen of de gemeente juist
heeft gehandeld bij het verlenen van vrijstelling van de planvoorschriften)
en – voorzover bestaand – de gemeentelijke welstandsnota. Bij
een vergunningplichtige dakkapel komt daar de gemeentelijke bouwverordening
nog eens bij. Kortom: in de praktijk is de zekerheid voor buren nu vaak niet
van materiële maar vooral van procedurele aard, wordt de burger met een
veelheid aan regels en procedures geconfronteerd en wordt een dakkapel ook
wel eens ondanks bezwaren van buren geplaatst. Na de wetswijziging hoeven
de bouwende burger en de buren zich bij een vergunningsvrije dakkapel in beginsel
nog maar in drie documenten (en de daarmee samenhangende jurisprudentie) te
verdiepen: het Burgerlijk Wetboek, het besluit waarin de vergunningsvrije
categorie is opgesomd en (voorzover het bouwwerk als welstandsexces wordt
ervaren) de gemeentelijke welstandsnota. Ook in procedureel en materieel opzicht
is de zaak na de wetswijziging eenvoudige: wanneer het bouwplan aan de (zeer
concrete) voorwaarden van de algemene maatregel van bestuur voldoet, mag het
bouwvergunningsvrij worden uitgevoerd; wanneer de buur meent dat niet aan
die voorwaarden wordt voldaan en/of sprake is van een welstandsexces kan hij
de gemeente verzoeken repressief op te treden. Het lijkt mij dat de regelgeving
voor de burger aldus aanmerkelijk wordt vereenvoudigd. De inschatting dat vooralsnog geen sprake lijkt te zijn van een vermindering
van bestuurslasten voor gemeenten, is naar mijn oordeel onjuist. Ik verwacht
dat per saldo wel degelijk van een vermindering sprake zal zijn. Weliswaar
zullen gemeenten het opstellen van een welstandsnota als een extra bestuurslast
ervaren maar feitelijk gaat het daarbij niet om een nieuwe last: gemeenten
zijn reeds sinds 1992 wettelijk verplicht om welstandscriteria te concretiseren
(zie artikel 8, zesde lid, huidige Woningwet). Bovendien ligt het in de rede
dat de bestuurslasten die zij na het vaststellen van de welstandsnota in het
kader van de uitoefening van het welstandstoezicht hebben, aanmerkelijk minder
zullen zijn dan nu het geval is. Omdat de welstandscriteria in de welstandsnota
zijn opgenomen, zal de welstandstoets van een bouwplan immers veel eenvoudiger
en sneller kunnen worden uitgevoerd. Daarnaast is een belangrijke vermindering
van gemeentelijke bestuurslasten te verwachten van de verruiming van de bouwvergunningsvrije
categorie (= geen preventieve gemeentelijke toets + aantal voorschriften niet
van toepassing) en de introductie van de licht-vergunningplichtige categorie
(= geen integrale maar partiële preventieve toets). Door de landelijke
uniformering van de indieningsvereisten voor aanvragen om bouwvergunning zullen
gemeenten verder geen bestuurslasten meer hebben die samenhangen met periodieke
actualisering van de voorschriften die op dat punt nu nog in de gemeentelijke
bouwverordening zijn opgenomen. Tegenover deze verminderingen van gemeentelijke
bestuurslasten staat een verzwaring van bestuurslasten in verband met een
accentverschuiving van preventief toezicht naar repressief toezicht. Die verzwaring
is evenwel beperkt. De verruiming van de bouwvergunningsvrije categorie omvat
goeddeels typen bouwwerken die thans meldingplichtig zijn en die momenteel
dus ook niet preventief aan het Bouwbesluit worden getoetst, zodat in dat
opzicht een verzwaring van gemeentelijke bestuurslasten niet in de rede ligt.
De accentverschuiving naar repressief welstandstoezicht kan in beginsel wel
tot zo'n verzwaring leiden maar die zal naar verwachting gering zijn: na de
wetswijziging kan repressief welstandstoezicht alleen worden uitgeoefend op
basis van concrete welstandscriteria uit de welstandsnota, zodat zowel de
bouwende burger als de buren en de gemeente snel kunnen beoordelen of het
bouwwerk daaraan voldoet; bovendien kan dat toezicht ten aanzien van bouwvergunningsvrije
bouwwerken alleen worden uitgeoefend wanneer sprake is van een evidente en
ook voor niet-deskundigen duidelijk kenbare buitensporigheid van het uiterlijk
van een bouwwerk, zodat de beoordeling daarvan nogal eenvoudig is. Of in de
praktijk sprake zal zijn van verzwaring van gemeentelijke bestuurslasten in
verband met repressief toezicht op licht-vergunningplichtige bouwwerken moet
worden afgewacht. Enerzijds is duidelijk dat de partiële preventieve
toets aan het Bouwbesluit meebrengt dat de aspecten waaraan in de lichte procedure
niet preventief wordt getoetst alleen maar door uitoefening van repressief
toezicht kunnen worden getoetst. Omdat echter de betreffende bouwplannen het
gemeentelijk loket in de lichte procedure passeren, staat daar tegenover dat
gemeenten vooraf zullen weten welke bouwplannen het betreft en dat zij zich
op basis van de bij de aanvraag ingediende gegevens en via de reguliere controle
op de bouwplaats reeds een oordeel kunnen vormen over preventief niet getoetste
aspecten van het bouwplan en over de vraag of nader onderzoek in het concrete
geval wel of niet nodig is. Daarbij moet worden bedacht dat de licht-vergunningplichtige
categorie voor een belangrijk deel zal bestaan uit tamelijk eenvoudige bouwwerken
waarover zo'n oordeel al vrij snel gevormd kan worden (bijvoorbeeld dakkapellen,
carports en kozijn-/gevelwijzingen aan de voorkant; zonneschermen bij utiliteitsgebouwen).In reactie op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de evaluatie
van de effecten van de wetswijziging merk ik op dat die evaluatie o.m. betrekking
zal hebben op de praktijkeffecten van (de verruiming van) het bouwvergunningsvrij
bouwen op zich en in relatie tot belangen van derden (zoals buren) en de door
deze leden bedoelde collectieve waarden. Daarbij zullen de in geding zijnde
collectieve waarden vooraf uiteraard worden benoemd.Ik zie in het rijksbeleid geen discrepantie tussen het in allerlei beleidsnota's
geformuleerde ruimtelijk-kwaliteitsbeleid, waarin behoud en versterking van
de eigen karakteristieke identiteit van de gebouwde omgeving een belangrijke
plaats inneemt, en het wetsvoorstel. Dat gemeenten hoge ambities ten aanzien
van de ruimtelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving mogen hebben, spreekt
voor zich. Bij de effectuering daarvan kunnen gemeenten ook gebruik maken
van de mogelijkheden die het wettelijk kader voor het welstandstoezicht hen
in dat verband biedt. Gemeenten kunnen, bijvoorbeeld, de welstandscriteria
in de welstandsnota baseren op te behouden of te versterken karakteristieke
kenmerken van de gebouwde omgeving en zij kunnen in hun welstandstoezicht
voorts differentiatie aanbrengen tussen gebieden die wel/geen bijzondere bescherming
behoeven. Die mogelijkheden zijn echter niet onbegrensd. Een hoogstaande ruimtelijke
kwaliteit van de gebouwde omgeving zal dan ook vooral langs andere weg moeten
worden bereikt. De ruimtelijke kwaliteit van een gebied wordt immers in belangrijke
mate meer door andere factoren dan door het uitgeoefende welstandstoezicht
bepaald, zoals het uitgeoefende opdrachtgeverschap en een samenhangend gemeentelijk
kwaliteitsbeleid dat doorwerkt in stedenbouwkundige plannen en bestemmingsplannen
en in de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Welstandstoezicht
is in dat kader slechts het sluitstuk dat een vangnetfunctie vervult om (ernstige)
strijd met redelijke eisen van welstand tegen te gaan. De bijdrage die welstandstoezicht
aan de door de leden van de PvdA-fractie bedoelde identiteitsversterking kan
leveren, is dan ook beperkt. Voorzover welstandstoezicht die bijdrage kan
leveren, is de welstandsnota ook voor dat onderwerp een geschikt instrument.
Ook hiervoor geldt dat naarmate de gemeente de eisen in die nota explicieter
heeft geformuleerd, de beoogde doelstellingen beter kunnen worden gerealiseerd.
Verder bevatten het wetsvoorstel en de uitwerking van de categorie-indeling
van bouwwerken een aantal waarborgen ten behoeve van een minimaal verantwoorde
ruimtelijke kwaliteit. Zo is in het wetsvoorstel een uitzonderingsregime voor
bouwplannen met betrekking tot monumenten en de door het rijk aangewezen beschermde
stads- en dorpsgezichten opgenomen. Dat uitzonderingsregime houdt in dat bouwwerken
die normaliter bouwvergunningsvrij zijn, licht-vergunningplichtig zijn als
zij worden gerealiseerd in, aan, bij of op monumenten of in bedoelde stads-
en dorpsgezichten. Op deze wijze kunnen dergelijke bouwplannen door de gemeente
vooraf aan het bestemmingsplan en op eventuele strijd met redelijke eisen
van welstand worden getoetst. Dezelfde preventieve toets zal gelden voor de
overige typen bouwwerken die bij de licht-vergunningplichtige categorie worden
ondergebracht. In combinatie met de randvoorwaarden die ten aanzien van het
bouwvergunningsvrij bouwen zullen gelden (zoals de «voor- en achterkantbenadering»)
en de mogelijkheid om repressief tegen welstandsexcessen te kunnen optreden,
acht ik voldoende waarborgen voor een verantwoorde ruimtelijke kwaliteit aanwezig.Zoals reeds opgemerkt, biedt het wettelijk kader voor het welstandstoezicht
aan gemeenten ook na de wetswijziging de mogelijkheid om het beleid in de
welstandsnota naar gebied te differentiëren, zodat gemeenten ten aanzien
van ruimtelijk meer kwetsbare gebiedsdelen van de gemeente desgewenst een
stringenter welstandstoezicht kunnen uitoefenen dan ten aanzien van minder
kwetsbare gebiedsdelen. Zoals de leden van de PvdA-fractie al aangeven, gaat
die gemeentelijke beleidsvrijheid evenwel niet zover dat gemeenten
ook gebieden kunnen aanwijzen waar bouwwerken die normaliter vergunningsvrij
zijn, door de gemeente alsnog licht-vergunningplichtig kunnen worden verklaard.
Ik wijs die leden er evenwel op dat het wettelijk kader op dat punt na de
wetswijziging niet van het huidige verschilt: zo'n beperkingsbevoegdheid hebben
gemeenten thans ook niet. Bij de totstandkoming van het voorliggende wetsvoorstel
is overwogen om gemeenten op dat punt een geclausuleerde beperkingsbevoegdheid
te geven. In verband met de introductie van de zogenoemde «voor- en
achterkantbenadering» is daarvan uiteindelijk afgezien. De «voor-
en achterkantbenadering» biedt namelijk voldoende waarborgen dat het
mogelijke negatieve ruimtelijk effect van het bouwen van een aantal veel voorkomende
typen vergunningsvrije bouwwerken tot aanvaardbare proporties wordt beperkt.
In combinatie met de overige waarborgen voor een verantwoorde ruimtelijke
kwaliteit (uitzondering voor monumenten en door het rijk aangewezen beschermde
stads- en dorpsgezichten; randvoorwaarden ten aanzien van overige typen vergunningsvrije
bouwwerken; mogelijkheid tot repressief welstandstoezicht ten aanzien van
excessen) en gelet op de nadelen van zo'n gemeentelijke beperkingsmogelijkheid
ben ik van oordeel dat gemeenten die beperkingsmogelijkheid ook niet alsnog
moeten krijgen. Zouden zij die mogelijkheid wel hebben, zouden zij het bouwvergunningsvrij
bouwen in hun gemeente immers op ruime schaal onmogelijk kunnen maken, niet
alleen wat de voorgenomen verruiming betreft maar ook hetgeen thans al bouwvergunningsvrij
is (inclusief werkzaamheden die tot het dagelijks onderhoud behoren). In plaats
van de door het kabinet voorgestane beperking van de regeldruk en de administratieve
lastendruk voor de burger en – als exponent daarvan – voor de
bouwpraktijk zou die druk juist toenemen, en de burger zou juist minder keuzevrijheid
en individuele zeggenschap over zijn eigen (woon)situatie worden geboden.
Overigens wijs ik er volledigheidshalve op dat het voorliggende wetsvoorstel
(evenals de huidige Woningwet) geen wettelijke grondslag voor zo'n gemeentelijke
beperkingsmogelijkheid bevat en dat het ook niet mogelijk is om deze bevoegdheid
(alsnog) bij algemene maatregel van bestuur in het leven te roepen.Gegeven eerdergenoemde waarborgen voor een minimaal verantwoorde ruimtelijke
kwaliteit kan m.i. in redelijkheid niet worden geconcludeerd dat er «dus»
niets anders overblijft dan privaatrechtelijke gebiedsgerichte regelingen
om kwetsbare gebieden te beschermen, zoals die bijvoorbeeld in de Verenigde
Staten voorkomen. Die waarborgen maken zo'n privaatrechtelijke regeling m.i.
absoluut niet noodzakelijk. Bovendien zijn privaatrechtelijke oplossingen
naar mijn oordeel niet per definitie van minder waarde dan publiekrechtelijke.
Ik zou het zelfs een goede zaak vinden wanneer burgers door privaatrechtelijke
(zelf)regulering de ruimtelijke kwaliteit van hun dagelijkse leefomgeving
zelf op een kwaliteitsniveau wensen te brengen of te houden, dat ligt boven
het bodemniveau dat met het wettelijk welstandstoezicht kan worden bereikt.
Op die manier zouden burgers daadwerkelijk meer zelf keuzen maken, meer zelf
verantwoordelijkheid dragen en meer zeggenschap hebben over hun leefomgeving.
Ook ons land kent overigens voorbeelden daarvan, zoals verenigingen van eigenaren
en volkstuinverenigingen waarvan de leden zijn gebonden aan in verenigingsverband
vastgestelde regels of collectieve besluitvorming over welstands-aspecten.Op de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de «voor- en
achterkantbenadering» is hiervoor reeds ingegaan (zie het antwoord op
de betreffende vragen van de CDA-fractie).De leden van deze fractie hebben voorts opmerkingen gemaakt en vragen
gesteld over de wettelijke overgangstermijn voor gemeenten om een welstandsnota
vast te stellen. Essentie van die opmerkingen en vragen is dat
zij die termijn, die bij amendement op 18 maanden is gesteld, niet lang genoeg
achten. Ik deel die mening niet. Gemeenten hebben reeds sinds 1992 op grond
van artikel 8 van de Woningwet de wettelijke opdracht om hun welstandscriteria
te concretiseren. Geconstateerd moet worden dat zij dat desalniettemin veelal
niet hebben gedaan, hetgeen een belangrijke oorzaak is van het tekortschieten
van het huidige welstandstoezicht in de praktijk. Blijkens de op het wetsvoorstel
ontvangen reacties wordt de noodzaak en wenselijkheid van de vernieuwing van
het lokaal welstandstoezicht alom onderkend, ook in gemeentekring. Sinds het
eerste kabinet-Kok medio 1997 in MDW-verband tot aanscherping van het daarvoor
bestaande wettelijk toezichtskader heeft besloten, zal – uitgaande van
inwerkingtreding van de wetswijziging in het voorjaar van 2002 – al
zes jaar verstreken zijn voordat die vernieuwing lokaal in de praktijk daadwerkelijk
zal zijn gerealiseerd. Gemeenten hebben dus ruimschoots de tijd gehad om zich
op het nieuwe welstandsregime voor te bereiden. Zij zijn reeds voor het indienen
van het wetsvoorstel via congressen en publicaties o.m. door VNG en FW gestimuleerd
om die vernieuwing daadwerkelijk gestalte te geven. Als handreikingen daarvoor
zijn in het onderzoek «Welstand op een nieuwe leest» van de Rijksbouwmeester
allerlei aanbevelingen aan gemeenten opgenomen en hebben de Rijksbouwmeester,
VNG en FW samen een model-welstandsnota gepubliceerd. Daarnaast hebben gemeenten
al vele tientallen jaren ervaring met het uitoefenen van welstandstoezicht
en zijn in die periode talloze bouwwerken op welstand beoordeeld, zij het
dat gemeenten daarvoor vaak geen beleid hadden ontwikkeld. De gemeentelijke
taak inzake het welstandstoezicht is derhalve niet nieuw en het kan niet anders
dan dat in de loop der tijd in gemeentekring ter zake veel kennis is opgedaan
en dat gemeenten ook zonder diepgaand en langdurig onderzoek kunnen weten
welke delen van de gemeente meer bescherming verdienen en welke welstandscriteria
in verband daarmee moeten worden gehanteerd et cetera. Kortom: voorzover zij
dat nog niet hebben gedaan, staat gemeenten niets in de weg om de vernieuwing
van hun welstandstoezicht reeds nu ter hand te nemen en om in dat kader, bijvoorbeeld,
reeds nu overleg met burgers en organisaties over het te voeren welstandsbeleid
te openen. Dit alles brengt mij tot de conclusie dat gemeenten bij een wettelijke
overgangstermijn van 18 maanden voldoende tijd hebben om aan de uit het wetsvoorstel
voortvloeiende verplichtingen te voldoen.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over het
rechtsgevolg van het niet binnen die overgangstermijn vaststellen van een
welstandsnota verwijs ik hier kortheidshalve naar het hiervoor gegeven antwoord
op een soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts enkele vragen gesteld over
de handhaving van de bouwregelgeving na de inwerkingtreding van het voorliggende
wetsvoorstel.Zoals hiervoor reeds is aangegeven, hoeft een gemeente in elk geval er
niet op toe te zien of een gerealiseerd bouwwerk, ongeacht of dat vergunningsvrij
of vergunningplichtig is, niet in strijd is met het burenrecht.Verder bepaalt een gemeente zelf of en zo ja, hoe zij beoordeelt of de
kwaliteit van de openbare ruimte de toets der kritiek voldoende kan doorstaan.
De reikwijdte van het wettelijk welstandstoezicht is namelijk beperkt tot
het uiterlijk van individuele bouwwerken en omvat dus niet tevens de kwaliteit
van de openbare ruimte als zodanig. Op grond van het voorliggende wetsvoorstel
kan de gemeente bij de welstandstoets de omgeving waarin een bouwwerk wordt
gerealiseerd, echter wel laten meewegen; zie artikel 12, eerste lid, waarin
is bepaald dat het uiterlijk van een bouwwerk zowel op zichzelf
als in verband met de omgeving niet in strijd met redelijke eisen van welstand
mag zijn. Of het uiterlijk van een individueel bouwwerk in het concrete geval
wel of niet in strijd met redelijke eisen van welstand is, dient de gemeente
te beoordelen aan de hand van de welstandscriteria die in de welstandsnota
zijn opgenomen. Op grond van artikel 12a, derde lid, tweede volzin, kan de
gemeente omgevingsgebonden aspecten in de welstandscriteria laten doorwerken.Hoe een gemeente kan/moet beoordelen of een gerealiseerd bouwwerk daadwerkelijk
vergunningsvrij is en of het aan de voorschriften van het Bouwbesluit (zoals
brandveiligheids-voorschriften) voldoet, is voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk
niet nieuw. Sinds 1992 hebben gemeenten daarmee immers ervaring opgedaan met
betrekking tot typen bouwwerken die nu al vergunningsvrij zijn c.q. –
voorzover het de toets aan het Bouwbesluit betreft – momenteel meldingplichtig
zijn. Ook op dat punt is alleen sprake van een verschil in maatvoering als
gevolg van de voorgenomen verruiming van het vergunningsvrij bouwen; het voorliggende
wetsvoorstel brengt geen wijziging in de wijze waarop vergunningsvrije bouwwerken
door de gemeente moeten gaan worden beoordeeld als zodanig.Overigens zullen naar aanleiding van het rapport van de Commissie Alders
(inzake cafébrand in Volendam) aan- of uitbouwen, bijgebouwen, overkappingen
en kozijn- of gevelwijzigingen bij utiliteitsgebouwen niet vergunningsvrij
of licht-vergunningplichtig, maar altijd regulier vergunningplichtig zijn
(op grond van artikel 44, juncto 40, eerste lid, van de wet). Dit betekent
dat dergelijk bouwen altijd door de gemeente preventief en integraal aan het
Bouwbesluit (dus ook op brandveiligheid) zal worden getoetst.Voor het antwoord op de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de
stadsbouwmeester verwijs ik kortheidshalve allereerst naar mijn hiervoor gegeven
antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie over de stadsbouwmeester.
In aanvulling daarop merk ik het volgende op. In artikel 1, eerste lid, onderdeel
s, van de Woningwet, zoals dat na de wetswijziging luidt, is bepaald dat een
stadsbouwmeester een door de gemeenteraad benoemde onafhankelijke deskundige
is. De vraag wat in dit verband onder «onafhankelijk» moet worden
verstaan, is hiervoor reeds aan de orde geweest bij de beantwoording van vragen
van de leden van de VVD-fractie over de onafhankelijkheid van leden van de
welstandscommissie en de stadsbouwmeester. In aanvulling daarop merk ik op
dat de stadsbouwmeester als extern welstandsadviseur («éénpersoonswelstandscommissie»)
niet verward mag worden met de stadsbouwmeester die in de praktijk nu ook
wel eens voor komt. Daarbij gaat meestal om een gerenommeerd architect of
stedenbouwkundige die door de gemeente is aangesteld als (hoofd)ontwerper,
regievoerder of supervisor ten behoeve van de ontwerpkwaliteit van de ruimtelijke
planontwikkeling in (delen van) de gemeente. Een dergelijke persoon wordt
meestal aangesteld om hoogstaande stedenbouwkundige en architectonische kwaliteit
te bereiken. De stadsbouwmeester als extern welstandsadviseur heeft op grond
van de Woningwet een geheel andere, zeer specifieke functie, die materieel
(uiteraard) gelijk is aan die van de welstandscommissie: aan burgemeester
en wethouders advies uitbrengen ten aanzien van de vraag of het uiterlijk
en de plaatsing van een bouwvergunningplichtig bouwwerk niet in strijd zijn
met redelijke eisen van welstand, zoals die eisen zijn geconcretiseerd in
de gemeentelijke welstandsnota. De wettelijke taak van de stadsbouwmeester
als extern welstandsadviseur is dus niet gericht op het bereiken van hoogstaande
ontwerpkwaliteit maar op het vervullen van een vangnetfunctie: voorkomen dat
bouwwerken worden gerealiseerd waarvan het uiterlijk of de plaatsing onder
een minimaal aanvaardbaar kwaliteitsniveau ligt. Uit de wettelijke eis dat
de stadsbouwmeester als extern welstandsadviseur onafhankelijk moet zijn,
vloeit voort dat de functie van extern welstandsadviseur in een
gemeente niet verenigbaar is met de functie van (hoofd)ontwerper/regievoerder/supervisor.
Beide functies kunnen in een gemeente dus niet tegelijkertijd door één
persoon worden vervuld. Zou dit namelijk wel zo zijn, dan zou dat als consequentie
hebben dat bouwplannen waarop iemand in de ontwerpfase sterk z'n stempel heeft
gedrukt, in de welstandsprocedure door diezelfde persoon gaan worden beoordeeld.
Alleen al om elke schijn van belangen- en functieverstrengeling te voorkomen,
moeten deze beide functies strikt gescheiden worden gehouden. Bovendien is
de ratio van extern welstandsadvies nu juist dat een bouwplan nog eens door
een ander wordt beoordeeld. Daar komt nog bij dat niet goed te begrijpen zou
zijn dat de functie van stadsbouwmeester als extern welstandsadviseur wel
verenigbaar zou zijn met die van (hoofd)ontwerper/regievoerder/supervisor
terwijl ten aanzien van het lidmaatschap van een welstandscommissie strengere
eisen zouden gelden.Ten aanzien van de deskundigheid waarover een stadsbouwmeester als extern
welstandsadviseur moet beschikken, laat het wetsvoorstel de invulling aan
de gemeenteraad over. In algemene zin voeg ik daaraan toe dat verwacht mag
worden dat gemeenten daarbij zullen uit gaan van een bundeling van kwaliteiten
die in een welstandscommissie over meerdere leden verspreid aanwezig moeten
zijn.Het wetsvoorstel laat de regeling van de werkzaamheden van de stadsbouwmeester
eveneens aan de gemeente over. Ik verwacht dat gemeenten in dat kader specifieke
aandacht zullen geven aan de vraag hoe kan worden gewaarborgd dat de beoordeling
van een individueel bouwplan door de stadsbouwmeester voldoende openbaar tot
stand komt.De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. W. Remkes 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20002001-26734-235b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl