Wijziging Wet Nationale ombudsman en Wet openbaarheid van bestuur; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25456, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-07-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25456 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. De bevoegdheidsomschrijving van de Nationale ombudsman3. De bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van mede-overheden 3.1 Voorgeschiedenis3.2 De aanwijzingsmethodiek3.3 De vergoeding van de aan de aanwijzing verbonden kosten AlgemeenDe berekening van de kosten in het proefprojectKosten per klacht3.4 De gevolgen voor het instituut Nationale ombudsman4. Overige onderwerpena. de aanvulling van artikel 14 met een nieuw onderdeel
fb. de aanvulling van artikel 14 met een nieuw onderdeel
k5. Artikelsgewijs Artikel I Onderdeel AOnderdeel BOnderdeel COnderdeel DOnderdeel EOnderdeel FOnderdeel GOnderdeel HOnderdeel IOnderdeel JOnderdeel KOnderdeel LOnderdeel MArtikel IIArtikel IIIArtikel IVArtikel VArtikel VIArtikel VIIArtikel VIIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25456Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 456Wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van
bestuurnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING 1. AlgemeenDit wetsvoorstel behelst een aantal wijzigingen van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze wijzigingen betreffen een drietal onderwerpen. Allereerst de bevoegdheidsomschrijving
van de Nationale ombudsman in artikel 1a. Ten tweede het vastleggen van de
mogelijkheid van vrijwillige aansluiting van de bestuursorganen van de mede-overheden
bij de klachtvoorziening die de Wet Nationale ombudsman biedt. Ten derde een
aantal wijzigingen van diverse aard, waaronder een aantal technische aanpassingen.
In het onderstaande zal, nadat eerst in het kort aandacht wordt geschonken
aan de ontvangen reacties op het concept-wetsvoorstel, afzonderlijk op de
genoemde onderwerpen worden ingegaan. In hoofdstuk 2 zal allereerst aandacht
worden geschonken aan de wijziging die is voorgesteld met betrekking tot artikel
1a van de WNo en in het verlengde daarvan van artikel 1a van de Wet openbaarheid
van bestuur (Wob). Aansluitend wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op het openen
van de mogelijkheid van vrijwillige aansluiting van de bestuursorganen van
de mede-overheden; daarbij zal ook aandacht worden geschonken aan de gevolgen
die de voorgestelde regeling heeft voor het instituut Nationale ombudsman.
Vervolgens worden in hoofdstuk 4 de overige voorgestelde wijzigingen, voor
zover deze van inhoudelijke betekenis zijn, toegelicht. De meer technische
wijzigingen alsmede enkele overgangsmaatregelen worden – waar nodig –
in de artikelsgewijze toelichting (hoofdstuk 5) nader gemotiveerd.Het concept-wetsvoorstel is voor een reactie voorgelegd aan de Nationale
ombudsman, de Unie van Waterschappen (Unie), het Interprovinciaal Overleg
(IPO) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De Nationale ombudsman
ging in zijn reactie uitvoerig in op de voorgestelde regeling met betrekking
tot de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van de mede-overheden.
In dat verband maakte hij enkele opmerkingen van principiële aard, inhoudende
dat naar zijn oordeel de keuzevrijheid die mede-overheden, in het bijzonder
gemeenten, wordt gelaten om te voorzien in een externe klachtvoorziening,
zoals de Nationale ombudsman, hem te ver ging. Hij acht het voorzien in een
externe klachtvoorziening voor deze overheden – als noodzakelijk sluitstuk
op een interne klachtvoorziening – onmisbaar. Voorts verzette
de Nationale ombudsman zich tegen het gekozen financieringsstelsel voor de
mede-overheden. Naar zijn oordeel dient een en ander – evenals is geschied
met betrekking tot de rechtspraak – uit de algemene middelen te worden
gefinancierd. Desalniettemin stemt hij in met de voorgestelde regeling als
zijnde de codificatie van de lijn die eerder in de notitie betreffende bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden (kamerstukken II
1994/95, 24 206, nr. 1) is uiteengezet en welke berust op een politieke
keuze ter zake. Hij beschouwt echter de thans gemaakte keuze als een (noodzakelijke)
tussenstap naar een landelijk dekkend stelsel van externe klachtvoorzieningen.
Verder kon de Nationale ombudsman zich vinden in de nieuwe bevoegdheidsomschrijving,
zoals neergelegd in artikel 1a van het wetsvoorstel. Tot slot maakte de Nationale
ombudsman enkele opmerkingen van overwegend technisch juridische aard. Waar
mogelijk is daarmee rekening gehouden. De reacties van de Unie, het IPO en
de VNG hadden vrijwel alleen betrekking op de voorgestelde regeling met betrekking
tot de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden.
De VNG heeft in haar reactie haar instemming betuigd met het in het wetsvoorstel
neergelegde stelsel van bevoegdheidsuitbreiding tot de mede-overheden, in
het bijzonder vanwege het feit dat daarin vrijwilligheid voor de gemeenten
voorop staat. Het feit dat door de gemeenten de kosten dienen te worden vergoed
van de aansluiting bij de Nationale ombudsman wordt door de VNG nadrukkelijk
daarmee in verband gebracht. De Unie en het IPO hebben in hun reactie verzocht
om in het wetsvoorstel de mogelijkheid van categoriale aansluiting (dus van
alle waterschappen gezamenlijk onderscheidenlijk van alle provincies gezamenlijk)
mogelijk te maken, waarbij de Unie overigens ervoor pleit om de waterschappen
in het wetsvoorstel zonder meer categoriaal aan te wijzen. Aangezien het in
artikel 1b van het wetsvoorstel neergelegde stelsel van aanwijzing naar ons
oordeel aan de mogelijkheid van categoriale aanwijzing niet in de weg staat,
is daarin geen wijziging gebracht. Tot slot hebben zowel de Unie als het IPO
aandacht gevraagd voor het systeem van kostenvergoeding. 2. De bevoegdheidsomschrijving van de Nationale ombudsmanIn artikel 1a van de WNo is de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
geregeld. Sinds de instelling van het instituut Nationale ombudsman is de
ombudsman bevoegd verklaard voor de volgende bestuursorganen: de ministers,
de bestuursorganen werkzaam onder de verantwoordelijkheid van de ministers
en de politie. Daarnaast bestaat de mogelijkheid de Nationale ombudsman bij
algemene maatregel van bestuur bevoegd te verklaren voor daarbij aangewezen
bestuursorganen. Van deze mogelijkheid is in de afgelopen jaren ruim gebruik
gemaakt. Gewezen wordt op de aanwijzing van de bestuursorganen van de waterschappen,
de organen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, (het merendeel van)
de zelfstandige bestuursorganen en de bestuursorganen van de provincies en
de gemeenten voor zover het de gedragingen van voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren betreft. Met ingang van 1 juli 1996 zijn bovendien de
bestuursorganen van de provincies en van een aantal gemeenten in het kader
van een proefproject tijdelijk, namelijk voor een periode van anderhalf jaar,
aangewezen. In hoofdstuk 3 van deze toelichting zal daarop nog uitgebreid
worden ingegaan.De systematiek van aanwijzing van bestuursorganen bij algemene maatregel
van bestuur is in de praktijk een uitermate arbeidsintensieve aangelegenheid
met veel bureaucratische rompslomp gebleken. Een goed voorbeeld daarvan biedt
de totstandkomingsgeschiedenis van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo en de gebleken noodzaak deze regelmatig te actualiseren, teneinde –
overeenkomstig geldend kabinetsbeleid – nieuw in het leven geroepen
zelfstandige bestuursorganen in beginsel zowel onder de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman als onder de werking van de Wob te brengen1 . Deze noodzaak is des te meer aanwezig, indien er in de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman tijdelijk «gaten» dreigen te vallen.
Dat laatste dreigt met name te gebeuren indien bij verzelfstandigingsoperaties
van de overheid zelfstandige bestuursorganen in het leven worden geroepen
en de aanwijzing niet tijdig gerealiseerd kan worden. Zie in dat verband ook
hetgeen de Nationale ombudsman in zijn jaarverslag over 1994 ter zake heeft
verwoord (kamerstukken II 1994/95, 24 125, nrs. 1–2, blz. 42 e.v.).
Het voorzien in terugwerkende kracht is gelet op artikel 30 van de WNo in
dat soort gevallen weliswaar niet fraai, zij het naar het oordeel van de regering
onder omstandigheden – mede gelet op de bedoeling van de wetgever ter
zake (kamerstukken II 1985/86, 19 426, nr. 3, blz. 9) – wel verdedigbaar.Al met al voldoende reden om ons te bezinnen op de huidige in artikel
1a neergelegde aanwijzingssystematiek. De kern van het voorstel tot wijziging
van artikel 1a op dit onderdeel komt daarop neer, dat in plaats van het aanwijzen
bij algemene maatregel van bestuur van bestuursorganen die daarmee onder de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman komen te vallen gekozen wordt voor
een omgekeerd systeem van aanwijzing, namelijk dat in beginsel alle bestuursorganen
onder de werking van de WNo vallen, maar dat deze in bijzondere omstandigheden
bij algemene maatregel van bestuur daarvan kunnen worden uitgezonderd. Overstap
op een dergelijk systeem, dat overigens ook in de Wet openbaarheid van bestuur
zal moeten worden neergelegd teneinde de beoogde voordelen te kunnen behalen,
achten wij thans verantwoord. Zoals eerder is geschetst is in de afgelopen
jaren de bevoegdheid van de Nationale ombudsman regelmatig uitgebreid en is
daarmee een situatie ontstaan dat deze in feite voor de gehele overheid bevoegd
is met uitzondering van de categorie bestuursorganen van gemeenten, provincies
en gemeenschappelijke regelingen. Voor deze categorie van bestuursorganen
wordt in het onderhavige wetsvoorstel echter een aparte voorziening getroffen,
waarbij het instrument van aanwijzing bij algemene maatregel van bestuur wordt
vervangen door een wettelijk genormeerd systeem van aanwijzing bij ministeriële
regeling. In hoofdstuk 3 van de toelichting wordt dat systeem nader beschreven.
Met andere woorden: van de aanwijzingsbevoegdheid ex artikel 1a, eerste lid,
onderdeel d, van de huidige wet zou in die situatie vrijwel uitsluitend nog
gebruik worden gemaakt voor de aanwijzing van nieuwe zelfstandige bestuursorganen
dan wel de (regelmatige en arbeidsintensieve) actualisering van de bestaande
lijst met zelfstandige bestuursorganen, opgenomen in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo.In het thans voorgestelde artikel 1a worden in het eerste lid, onderdelen
a, c en d, allereerst die bestuursorganen aangewezen die zonder meer onder
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman dienen te vallen. Het betreft hier
een bestendiging van de sinds de instelling van het instituut Nationale ombudsman
ter zake van deze bestuursorganen bestaande bevoegdheid, zij het – wat
de politie betreft – in andere bewoordingen. Dat laatste bleek noodzakelijk
als gevolg van de inwerkingtreding van de Politiewet 1993, waarbij enkele
nieuwe bestuursorganen zijn gecreëerd die bij wege van tijdelijke voorziening
in het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo zijn aangewezen. Verder
is afgezien van de vermelding van de categorie «bestuursorganen die
onder verantwoordelijkheid van Onze Minister werkzaam zijn» (huidig
artikel 1a, eerste lid, onder b, WNo). Deze categorie heeft immers
in de praktijk van het ombudsmanwerk geen zelfstandige betekenis, aangezien
in de gevallen waarin deze categorie van toepassing zou zijn (zoals bij het
openbaar ministerie en de belastinginspecteurs), de Nationale ombudsman zich
altijd rechtstreeks tot de verantwoordelijke minister wendt (artikel 1a, eerste
lid, onder a, WNo).Het schrappen van de categorie «bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid
van Onze Minister werkzaam zijn» in de Wob, zou leiden tot een niet-beoogde
materiële wijziging in de toepassing van de Wob. Verzoeken om informatie
kunnen op grond van de Wob namelijk rechtstreeks aan deze bestuursorganen
worden gericht terwijl de Nationale ombudsman zich – zoals gezegd –
altijd tot de verantwoordelijke minister wendt. Aanpassing van deze bepaling
in de Wob overeenkomstig de hier voorgestelde wijziging zou het bestek van
dit wetsvoorstel dan ook te buiten gaan. In het op 29 april 1997 aan de Tweede
Kamer aangeboden evaluatieverslag Wob, is overigens reeds aangekondigd dat
de systematiek op dit punt met name voor wat betreft de beslissingsbevoegdheid
van de minister onder wiens verantwoordelijkheid het bestuursorgaan werkzaam
is, zal worden verduidelijkt. De aanwijzingssystematiek in de Wob zal dan
ook in het kader van de wetgeving naar aanleiding van de evaluatie worden
bezien.In het voorgestelde artikel 1a, eerste lid, onderdeel b, WNo wordt vervolgens
bepaald, dat de Nationale ombudsman bevoegd is met betrekking tot de bestuursorganen
van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen
die overeenkomstig artikel 1b van het wetsvoorstel zijn aangewezen.Verder wordt in het voorgestelde artikel 1a, eerste lid, onderdeel e,
het hierboven beschreven voorstel tot wijziging van de aanwijzingssystematiek
vastgelegd. In plaats van een restbevoegdheid voor de regering neer te leggen
om bij algemene maatregel van bestuur andere bestuursorganen aan te wijzen
die daarmee onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman worden gebracht,
worden thans alle andere – dan de reeds expliciet genoemde – bestuursorganen
onder de werking van de WNo gebracht voor zover deze niet bij algemene
maatregel van bestuur zijn uitgezonderd. Deze thans voorgestelde aanwijzingsmethodiek
heeft, zo erkennen wij, overigens zijn voor- en nadelen. Voordeel is –
zie hetgeen hiervoor is betoogd – dat een regelmatige en arbeidsintensieve
actualisering van in het bijzonder het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo tot het verleden behoort. Bovendien is de vraag of iets een zelfstandig bestuursorgaan is en of deze vervolgens wel of niet bij
algemene maatregel van bestuur is aangewezen, niet meer relevant; zowel niet
voor de bevoegdheid van de Nationale ombudsman als voor de toepasselijkheid
van de Wob. Centraal begrip om de bevoegdheid van de Nationale ombudsman (onderscheidenlijk
de toepasselijkheid van de Wob) te bepalen wordt immers het begrip bestuursorgaan
als bedoeld in artikel 1:1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Dat betekent
onder meer dat de toepasselijkheid van de WNo op organen van privaatrechtelijke
rechtspersonen die met enig openbaar gezag zijn bekleed, zich slechts uitstrekt
tot die gedragingen van het betreffende (bestuurs)orgaan die zijn gerelateerd
aan de uitoefening van het aan het betreffende orgaan toegekende openbare
gezag. Is eenmaal vastgesteld of iets een bestuursorgaan is, dan is de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman daarmee gegeven voor zover dat bestuursorgaan
niet uitdrukkelijk bij algemene maatregel van bestuur is uitgezonderd. Een
ander voordeel van het voorgestelde systeem is, dat er geen «gaten»
meer kunnen vallen in de bevoegdheid van de Nationale ombudsman, hetgeen de
beoogde continuïteit in de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en
daarmee de rechtszekerheid voor de burgers ten goede komt. Dit
voordeel gaat overigens evenzeer op voor wat de toepasselijkheid van de Wob
betreft.Een nadeel van de thans voorgestelde «omgekeerde» aanwijzingssystematiek
is echter, dat een enumeratieve lijst met bestuursorganen komt te vervallen.
Het voordeel van een dergelijke lijst is evident, namelijk dat men slechts
die lijst hoeft te raadplegen om te bezien of de WNo of de Wob van toepassing
is op het desbetreffende bestuursorgaan. Naar ons oordeel weegt het nadeel
van het vervallen van een dergelijke lijst niet op tegen de te behalen voordelen.
Tot slot wordt wat betreft het uitzonderen van bestuursorganen van de toepasselijkheid
van de WNo – en ook overigens de Wob – opgemerkt, dat daar niet
lichtvaardig toe overgegaan mag worden. Toepasselijkheid van de WNo en Wob
op bestuursorganen is immers de hoofdregel. Indien het derhalve onvermijdelijk
wordt geacht om een bepaald bestuursorgaan van de toepasselijkheid van (één
van) deze wetten uit te zonderen, dient dat derhalve nadrukkelijk in de nota
van toelichting bij het betreffende (ontwerp)besluit te worden beargumenteerd.
Algemene criteria die een uitzondering reeds op voorhand rechtvaardigen zijn
moeilijk te geven; van geval tot geval zal een eventueel te maken uitzondering
moeten worden beoordeeld. Voor de goede orde wordt opgemerkt, dat –
evenals in de huidige situatie – een voordracht voor een dergelijk (te
nemen) besluit op grond van artikel 29 WNo dient te worden gedaan door de
Minister van Binnenlandse Zaken.Op het hiervoor beschreven systeem is echter één beperkte
en tijdelijke uitzondering gecreëerd. In het voorgestelde artikel 1a,
tweede lid, van de WNo is namelijk bepaald dat in afwijking van (de aanwijzingssystematiek
van) het eerste lid, onder e, de WNo slechts van toepassing is op bestuursorganen
belast met onderwijs en onderzoek op het beleidsterrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, voor zover deze bij algemene maatregel
van bestuur zijn aangewezen. Dat betekent dat voor deze beperkte categorie
zelfstandige bestuursorganen de huidige aanwijzingssystematiek (voorlopig)
blijft gehandhaafd; de thans in het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob
en WNo opgenomen opsomming zal derhalve worden gecontinueerd. De opgenomen
uitzondering hangt samen met de opvatting dat ten aanzien van deze instellingen
van onderwijs en onderzoek per geval de aard en de omvang van de gevolgen
in ogenschouw moeten worden genomen van het zijn van bestuursorgaan in de
zin van artikel 1:1 Algemene wet bestuursrecht. Deze opvatting hangt samen
met de gedachte dat voor onderwijsinstellingen niet per definitie vaststaat
dat voor zover zij al kunnen worden aangemerkt als bestuursorgaan in de zin
van de Awb, dit ook betekent dat automatisch de WNo en de Wob van toepassing
zouden moeten zijn. Voor de goede orde zij opgemerkt dat deze uitzondering
slechts zeer beperkte betekenis heeft, omdat de reeds nu aangewezen instellingen
voor onderwijs en onderzoek van de rijksoverheid aangewezen zullen blijven.Wij zijn dan ook van oordeel dat op termijn het voor de overige (zelfstandige)
bestuursorganen geldende systeem, zoals neergelegd in artikel 1a, eerste lid,
onder e, ook voor de hiervoor bedoelde organen van de rijksoverheid op het
beleidsterrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen van kracht dient te
worden. In artikel VII van dit wetsvoorstel is daarom bepaald, dat artikel
1a, tweede lid, van de WNo vijf jaar na inwerkingtreding van deze wet komt
te vervallen.Zoals hierboven al kort is geschetst, zullen de voordelen van de nieuwe
aanwijzingssystematiek slechts behaald kunnen worden indien deze ook in de
Wob wordt neergelegd. Artikel VI van het wetsvoorstel voorziet daarin. Overigens
is de betekenis van de nieuwe aanwijzingssystematiek voor de toepasselijkheid
van de Wob op bestuursorganen in materiële zin geringer dan voor de WNo,
aangezien de Wob van oudsher reeds in algemene zin een ruimer toepassingsbereik
heeft dan de WNo. De Wob is immers bij wet reeds uitdrukkelijk
van toepassing verklaard op (a) de ministers, (b) de bestuursorganen van provincies,
gemeenten, waterschappen en publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties, en (c)
de bestuursorganen die onder de verantwoordelijkheid van de onder a en b genoemde
organen werkzaam zijn. Ten overvloede wordt opgemerkt, dat de tijdelijke uitzondering
voor de instellingen van onderwijs en onderzoek op het beleidsterrein van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, zoals hiervoor toegelicht,
ook in het voorgestelde artikel 1a Wob is opgenomen (tweede lid). 3. De bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van mede-overheden 3.1 VoorgeschiedenisSinds de instelling van het instituut Nationale ombudsman in 1982 is bij
voortduring gesproken over diens bevoegdheidsuitbreiding tot de bestuursorganen
van de mede-overheden alsmede tot de zelfstandige bestuursorganen. Eerst na
tien jaar, namelijk met ingang van 1 november 1993, is de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman substantieel uitgebreid en wel tot de zogeheten zelfstandige
bestuursorganen. Met ingang van 1 januari 1994 zijn tevens de bestuursorganen
van de waterschappen aangewezen. De bestuursorganen van gemeenten, provincies
en gemeenschappelijke regelingen zijn evenwel tot op heden niet onder de werking
van de Wet Nationale ombudsman gebracht. In de door het vorige kabinet aan
de Tweede Kamer gezonden notitie betreffende de competentie-uitbreiding van
de Nationale ombudsman1 is uiteengezet, dat –
mede gelet op de bevoegdheidsuitbreiding tot zelfstandige bestuursorganen –
in die kabinetsperiode een beslissing over eventuele bevoegdheidsuitbreiding
tot gemeenten en provincies niet meer zou worden genomen. Dat zou een zaak
moeten zijn voor het nieuwe (huidige) kabinet. Wel zegde het kabinet de Tweede
Kamer een notitie toe, waarin enkele vraagstukken van technisch-juridische
aard verbonden aan een dergelijke bevoegdheidsuitbreiding zouden worden uiteengezet.
Deze notitie is niet (meer) uitgebracht, aangezien de toenmalige Minister
van Binnenlandse Zaken, Van Thijn, van oordeel was dat nu de beslissing over
bevoegdheidsuitbreiding tot gemeenten en provincies een zaak voor het volgende
kabinet zou zijn, een dergelijke notitie ook het beste door dat kabinet zou
kunnen worden uitgebracht2 . Temeer nu ervan uitgegaan
mocht worden dat die notitie een meer richtinggevend karakter zou dragen.
De betreffende notitie, «Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van mede-overheden», is uiteindelijk op 30 mei 1995 door de
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, J. Kohnstamm, aan de Tweede Kamer
aangeboden (kamerstukken II 1994/95, 24 206, nr. 1). In de notitie werd
wat betreft de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden
voorgesteld, dat het mogelijk zou moeten worden gemaakt dat mede-overheden
op eigen verzoek bij ministeriële besluit onder diens bevoegdheid zouden
moeten kunnen worden gebracht en dat de kosten daarvan door deze mede-overheden
zelf zouden worden gedragen. Met dit voorstel werd beoogd de reeds jaren bestaande
«sur place» ten aanzien van de bevoegdheidsuitbreiding van de
Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden te doorbreken. Op 15 juni
1995 is deze notitie, tezamen met het jaarverslag van de Nationale ombudsman
over 1994, in de Tweede Kamer besproken (Handelingen II 1994/95, blz. 5237
t/m 5255). De Tweede Kamer bleek zich tijdens deze bespreking in meerderheid
te kunnen vinden in de daarin neergelegde lijn. In het onderhavige wetsvoorstel
zijn thans – naast enkele andere wijzigingen van de WNo – de voor
de realisatie van het beoogde stelsel bevoegdheidsuitbreiding van de Nationale
ombudsman ten aanzien van mede-overheden noodzakelijke wijzigingen
uitgewerkt; zie daartoe in het bijzonder de in artikel I, onderdelen C en
D, van het wetsvoorstel, voorgestelde bepalingen 1a en 1b. In het onderstaande
zullen deze bepalingen nader worden toegelicht.Het streven is erop gericht deze – maar ook de andere voorgestelde –
wijzigingen van de WNo met ingang van 1 januari 1998 in te laten gaan. Vooruitlopend
op de wettelijke verankering van het stelsel van bevoegdheidsuitbreiding van
de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden, is in overleg met de
provincies, een aantal belangstellende gemeenten en de Nationale ombudsman
besloten tot de uitvoering van een proefproject. In dit proefproject zijn
de provincies en een aantal gemeenten op basis van de huidige in artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d, van de WNO neergelegde aanwijzingsbevoegdheid voor
de duur van anderhalf jaar bij algemene maatregel van bestuur onder de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman gebracht. De betreffende algemene maatregel van
bestuur1 is op 1 juli 1996 in werking getreden
en vervalt met ingang van 1 januari 1998. Het doel van het proefproject is
om de Nationale ombudsman ervaring op te laten doen met de behandeling van
klachten over bestuursorganen van mede-overheden. Daarnaast biedt een dergelijk
proefproject de mogelijkheid om inzicht te verwerven in het te verwachten
aantal klachten over de bestuursorganen van de mede-overheden. Ook kan inzicht
worden verkregen in de verhouding tussen ontvankelijke en niet-ontvankelijke
klachten. Op basis van dergelijke inzichten uit het proefproject kan een afgewogen
regeling voor de kostenvergoeding worden ontworpen; het voorgestelde artikel
1c, tweede lid, WNo bepaalt ter zake dat daaromtrent bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld. Overigens wordt gedurende
de duur van het proefproject reeds gewerkt met een bepaald model van kostenvergoeding;
voor de nadere uitwerking daarvan wordt verwezen naar de nota van toelichting
bij het eerder in deze paragraaf genoemde aanwijzingsbesluit alsmede paragraaf
3.3 van deze toelichting.Met betrekking tot het proefproject is in een evaluatie voorzien in het
laatste half jaar dat het proefproject loopt, dat wil zeggen na 1 juli 1997.
Deze evaluatie zal worden uitgevoerd door de bij het proefproject betrokkenen,
te weten het Interprovinciaal Overleg (IPO), het Ministerie van Binnenlandse
Zaken, het Bureau van de Nationale ombudsman, de deelnemende gemeenten en
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De op basis van de evaluatie
verkregen gegevens met betrekking tot het gedurende het proefproject gehanteerde
model van kostenvergoeding zullen worden betrokken bij de definitieve vormgeving
daarvan in de regeling, bedoeld in het voorgestelde artikel 1c, tweede lid,
WNo.In paragraaf 3.2. zal thans worden ingegaan op de in de WNo neer te leggen
aanwijzingsmethodiek met betrekking tot de bestuursorganen van mede-overheden.
Aansluitend wordt in paragraaf 3.3 aandacht besteed aan de kostenvergoeding.
Tot slot worden in paragraaf 3.4 de gevolgen voor het instituut Nationale
ombudsman – voor zover thans te overzien – nader in kaart gebracht. 3.2 De aanwijzingsmethodiekIn het voorgestelde artikel 1b WNo is de methodiek van aanwijzing en van
beëindiging van de aanwijzing nader uitgewerkt. Alvorens daar nader op
in te gaan, wordt erop gewezen dat de voorgestelde regeling niet alleen op
gemeenten van toepassing zal zijn maar ook op provincies, waterschappen en
gemeenschappelijke regelingen. Wat de provincies betreft kan daaromtrent het
volgende worden opgemerkt. Ten tijde van de totstandkoming van de notitie
betreffende de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van mede-overheden en de aansluitende behandeling daarvan in de Tweede Kamer,
werd er nog van uitgegaan dat op korte termijn tot een categoriale aanwijzing
van provincies zou kunnen worden overgegaan. Een verzoek om een dergelijke
aanwijzing, zo mogelijk per 1 januari 1996, te bevorderen was door het dagelijks
bestuur van het IPO op 28 februari 1995 bij de eerste ondergetekende ingediend.
Uitvoering van het verzoek stuitte echter op problemen, aangezien het IPO
bij haar voorstel aan de provincies voor wat betreft de kosten per klacht
was uitgegaan van door het Ministerie van Binnenlandse Zaken verstrekte gegevens
betreffende het voor de waterschappen gehanteerde tarief; dit tarief bleek
echter uit latere berekeningen van het ministerie (in overleg met het Bureau
van de Nationale ombudsman) niet kostendekkend te zijn. De aanwijzing van
de provincies, zoals aanvankelijk beoogd, is daardoor niet gerealiseerd. Uit
het betoog in paragraaf 3.1 blijkt echter, dat de bestuursorganen van de provincies
wel zijn aangewezen in het kader van het proefproject. Een andere categorie
bestuursorganen, waarop de voorgestelde regeling van toepassing zal zijn betreft
de waterschappen. Zoals bekend vallen de bestuursorganen van de waterschappen
al sinds 1 januari 1994 onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman1 . Het komt ons voor, dat nu de aanwijzing van de bestuursorganen
van de waterschappen indertijd is geschied op een daartoe strekkend verzoek
van de Unie van Waterschappen (derhalve op vrijwillige basis) de thans voorgestelde
regeling van vrijwillige aansluiting ook voor de waterschappen dient te gelden.
Daarnaast – tenslotte – is de aanwijzingsmethodiek ook van toepassing
op de bestuursorganen van gemeenschappelijke regelingen.Centraal uitgangspunt in de thans voorgestelde regeling met betrekking
tot aanwijzing van bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen
en gemeenschappelijke regelingen is, dat een eventuele aanwijzing geschiedt
op vrijwillige basis en tegen kostenvergoeding. Ingevolge artikel 1b, tweede
lid, dient het bestuur van de desbetreffende provincie, gemeente, gemeenschappelijke
regeling of het desbetreffende waterschap daartoe een verzoek in te dienen
bij de Minister van Binnenlandse Zaken. De voorgestelde regeling laat overigens
onverlet de mogelijkheid om een verzoek te doen tot categoriale aanwijzing,
zoals ook in het verleden is geschied door de Unie van Waterschappen met betrekking
tot de bestuursorganen van de waterschappen en – in het kader van het
proefproject – door het Interprovinciaal Overleg met betrekking tot
de bestuursorganen van de provincies. Uit een dergelijk verzoek zal overigens
dan wel moeten blijken, dat dat geschiedt namens alle besturen van de desbetreffende
gebiedscorporatie.Het verzoek moet voor 1 juli van het jaar voorafgaand aan het jaar waarin
de aanwijzing in moet gaan, worden ingediend (artikel 1b, derde lid, WNo).
Met andere woorden: voor een aanwijzing die op 1 januari 1999 in moet gaan,
moet het verzoek vóór 1 juli 1998 zijn ingediend. De aanwijzing
van de bestuursorganen waartoe tijdig een verzoek is ingediend, geschiedt
telkens met ingang van 1 januari van het desbetreffende jaar en heeft betrekking
op alle bestuursorganen van de desbetreffende provincie, gemeente, gemeenschappelijke
regeling of het desbetreffende waterschap. Tussen de sluitingsdatum voor het
indienen van een verzoek en het moment van aanwijzing ligt derhalve een periode
van zes maanden. Deze periode is noodzakelijk teneinde de Nationale ombudsman
in de gelegenheid te stellen om de nodige voorbereidingsmaatregelen –
vooruitlopend op de inwerkingtreding van de aanwijzing – te nemen (bijvoorbeeld
in de sfeer van het werven en inwerken van nieuw personeel, het aanbrengen
van organisatorische aanpassingen); ook voor de aan te wijzen bestuursorganen
kan deze periode van belang zijn, bijvoorbeeld om de interne behandeling van
klachten (in het kader van het kenbaarheidsvereiste) nader gestalte
te geven en omtrent de aanstaande aanwijzing naar de burgers toe eventuele
voorlichting te plegen.Overigens voorziet het voorgestelde artikel 1b, vierde lid, WNo in de
mogelijkheid dat als omstandigheden van dringende aard daartoe nopen, de aanwijzing
van daarvoor in aanmerking komende bestuursorganen op een ander tijdstip dan
1 januari te doen ingaan. Deze mogelijkheid wordt geopend voor onder meer
de situatie dat het aantal aan te wijzen bestuursorganen zodanig omvangrijk
is, dat de Nationale ombudsman meer tijd nodig heeft om zowel in personele
als organisatorische zin de voor de beoogde bevoegdheidsuitbreiding noodzakelijke
maatregelen te treffen. Ook kan op grond van het bepaalde in dit artikellid
een fasering in de aanwijzing van daarvoor in aanmerking komende bestuursorganen
worden aangebracht.De aanwijzing van de betreffende bestuursorganen geschiedt bij ministerieel
besluit (artikel 1b, eerste lid, WNo). Zoals in de notitie betreffende de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden is gesteld,
is in een situatie waarin eenmaal aan een veelheid van bestuursorganen het
recht wordt gegeven om op eigen verzoek onder de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman te worden gebracht, de procedure om dat telkens bij algemene maatregel
van bestuur te realiseren nodeloos omslachtig (zie blz. 9 van de notitie).
Dat geldt temeer indien in de WNo zelf dat recht op aansluiting uitdrukkelijk
wordt neergelegd en daarnaast ook de hoofdlijnen worden neergelegd van de
aan aanwijzing verbonden voorwaarden.De aanwijzing van de bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen
en gemeenschappelijke regelingen die daarom hebben verzocht geschiedt in eerste
instantie voor een periode van vier jaar. Na deze vier jaar wordt de termijn
van aanwijzing telkens met twee jaar verlengd, tenzij het bestuur van de desbetreffende
provincie, gemeente, waterschap of gemeenschappelijke regeling uiterlijk een
jaar voorafgaand aan het tijdstip waarop de verlenging in zal gaan de Minister
van Binnenlandse Zaken heeft verzocht de aanwijzing te beëindigen (artikel
1b, vijfde lid).Van de beëindiging van de aanwijzing wordt door de Minister van Binnenlandse
Zaken mededeling gedaan in de Staatscourant. 3.3 De vergoeding van de aan de aanwijzing verbonden kosten AlgemeenDe aanwijzing van bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen
en gemeenschappelijke regelingen geschiedt, zoals in de notitie betreffende
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden (blz.
10) reeds was gesteld, op vrijwillige basis en tegen kostenvergoeding. In
artikel 1c van het wetsvoorstel is de verplichting tot het vergoeden van de
aan de aanwijzing verbonden kosten, dat wil zeggen de kosten verbonden aan
het beschikbaar stellen van de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman
aan de desbetreffende bestuursorganen, neergelegd. Alvorens daarop nader in
te gaan, wordt omtrent het principe van kostenvergoeding het volgende opgemerkt.
In het onderhavige wetsvoorstel wordt aan de besturen van de provincies, gemeenten,
waterschappen en gemeenschappelijke regelingen niet een plicht tot aansluiting
bij de klachtvoorziening van Nationale ombudsman opgelegd, doch een recht
daartoe gecreëerd. Met andere woorden: naast de reeds bestaande mogelijkheid
om alleen of tezamen met anderen een (eigen) ombudsvoorziening in het leven
te roepen, wordt in het wetsvoorstel de mogelijkheid om aansluiting te zoeken bij de Nationale ombudsman geboden. De mogelijkheden waaruit
de mede-overheden derhalve een vrijwillige keuze kunnen maken bij de invulling
van een externe klachtvoorziening als sluitstuk op een interne klachtvoorziening,
waarvoor te zijner tijd in hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht enkele
minimum-eisen zullen worden neergelegd, worden aldus vergroot. Gegeven dit
feit, is het alleszins redelijk om de kosten die verbonden zijn aan die vrijwillige
keuze tot aansluiting bij de Nationale ombudsman door te berekenen; de kosten
van een eigen (externe) klachtvoorziening, waarvoor men als bestuur ook kan
kiezen, komen immers ook voor eigen rekening.Zoals gezegd, is de wettelijke grondslag voor de kostenvergoeding neergelegd
in artikel 1c van het wetsvoorstel. In het eerste lid is bepaald, dat de rechtspersoon
waartoe het ingevolge artikel 1b aangewezen bestuursorgaan behoort, een door
de Minister van Binnenlandse Zaken vast te stellen vergoeding verschuldigd
is ter dekking van de kosten, die zijn verbonden aan het beschikbaar stellen
van de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman aan het desbetreffende
bestuursorgaan.In artikel 1c, tweede lid, van het wetsvoorstel is verder bepaald dat
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld
omtrent (a) de berekening van de te betalen vergoeding, (b) de wijze van betaling
van de verschuldigde vergoeding en (c) het tijdstip waarop de verschuldigde
vergoeding dient te zijn voldaan. Wat de berekening van de te betalen vergoeding
betreft wordt opgemerkt dat de wijze waarop dit wordt ingevuld mede afhankelijk
zal zijn van de resultaten van de evaluatie van het proefproject dat thans
met de provincies en een zevental gemeenten plaatsvindt. In dat proefproject
wordt wat de deelnemende gemeenten betreft geëxperimenteerd met een tweetal
modellen van kosten (door)berekening; voor de provincies wordt uitgegaan van
een vooraf – in overleg met de provincies – vastgesteld aantal
klachten per jaar. Op een en ander zal in het onderstaande nog nader worden
ingegaan. Naast vaststelling van de wijze van berekening van de vergoeding
die gemeenten en provincies verschuldigd zijn, zal ook een wijze van berekening
van de vergoeding verschuldigd door waterschappen en gemeenschappelijke regelingen
moeten worden vastgesteld. Daar wordt thans nader op gestudeerd. Het streven
is er echter op gericht om uiteindelijk voor de verschillende soorten bestuursorganen
een zoveel als mogelijk eenvormig model van kostenberekening te ontwikkelen
en in de algemene maatregel van bestuur vast te leggen. De berekening van de kosten in het proefprojectDe twee modellen die in het proefproject met betrekking tot de deelnemende
gemeenten worden gehanteerd, worden aangeduid als het risicomodel onderscheidenlijk
het afkoopmodel.Aan de basis van beide modellen ligt een analyse
ten grondslag van de klachtenaantallen van een aantal steden dat een eigen
gemeentelijke ombudsman heeft. Op basis daarvan is aanvankelijk gekomen tot
een schatting van 0,5 klacht per duizend inwoners. In het kader van de voorbereiding
van het proefproject is deze schatting, mede aan de hand van de eigen ervaringen
van de gemeenten die zich voor deelname aan het proefproject hadden aangemeld,
naar beneden bijgesteld; aldus is uitgekomen op een klachtenaantal van 0,25
klachten per duizend inwoners. Dit gemiddelde wordt gehanteerd in het zogeheten
risicomodel. Dit model wordt aangeduid als risicomodel, omdat in het geval
dat in werkelijkheid meer klachten worden gerealiseerd dan 0,375 klacht per
duizend inwoners, de daaraan verbonden extra kosten (achteraf) in rekening
worden gebracht. Naast het hiervoor geschetste risicomodel, waarbij
aldus het risico wordt genomen dat men achteraf bij moet betalen, is het zogeheten afkoopmodelontwikkeld. In dit model wordt uitgegaan van een hoger gemiddeld aantal klachten per duizend inwoners, namelijk 0,375. Dit gemiddelde
ligt tussen het aanvankelijk aan de hand van de analyse vastgestelde gemiddelde
van 0,5 klacht per duizend inwoners enerzijds en het in het risicomodel gehanteerde
gemiddelde van 0,25 klacht per duizend inwoners anderzijds. In tegenstelling
tot het risicomodel behoeft bij overschrijding van het op basis van dit model
vastgestelde klachtenaantal, achteraf geen aanvullende vergoeding te worden
betaald. Het risico wordt met andere woorden, door uit te gaan van een hoger
gemiddelde aan klachten per duizend inwoners en daardoor een hogere vergoeding
(vooraf), afgekocht.Voor beide modellen geldt ten slotte, dat indien blijkt dat er in werkelijkheid
minder klachten zijn gerealiseerd dan het geschatte aantal klachten er geen
restitutie van de teveel betaalde vergoeding zal plaatsvinden. Dit hangt samen
met het feit, dat de vergoeding ertoe strekt de kosten te dekken die de Nationale
ombudsman moet maken om onder meer in personele zin te anticiperen op de in
het jaar waarop de vergoeding betrekking heeft te verwachten ontwikkeling
in de klachtenstroom.Wat de kostentoerekening aan de provincies betreft, is in het
proefproject gekozen voor een andere benadering, dat wil zeggen een benadering
die niet is gerelateerd aan een gemiddeld klachtenaantal per duizend inwoners.
De in het proefproject gekozen benadering gaat uit van een vaste vergoeding
gebaseerd op een klachtenaantal van 55 voor alle provincies gezamenlijk. Daarvoor
is gekozen om een aantal redenen. Voor de provincies is in het kader van een
door het Interprovinciaal Overleg (IPO) verrichte studie naar de wijze waarop
een ombudsfunctie voor de provincies zou kunnen worden opgezet, mede op basis
van ervaringscijfers bij de diverse provincies een schatting gemaakt van het
aantal te verwachten klachten op jaarbasis. Deze schatting heeft naar ons
oordeel op een verantwoorde wijze plaatsgevonden en kon daarom ook als basis
dienen voor de doorberekening van de kosten van de klachtvoorziening bij de
Nationale ombudsman aan de provincies in het kader van de proefproject. Daar
komt nog bij dat het hier niet alleen om een beperkte categorie van bestuursorganen
gaat, maar ook dat het – althans in het proefproject – gaat om
een aanwijzing van de bestuursorganen van alle provincies. Kosten per klachtTot slot nog een enkele opmerking met betrekking tot de kosten per klacht.
In het proefproject wordt uitgegaan van een bedrag van f 1898 per klacht.
Dit bedrag is als volgt tot stand gekomen. In de notitie «Bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden» was aangegeven
dat de kosten per klacht werden geschat op een bedrag dat lag tussen f 1500
en f 2000. Vervolgens zijn door het Bureau Nationale ombudsman en het
Ministerie van Binnenlandse Zaken gezamenlijke berekeningen gemaakt, die hebben
geresulteerd in een gemiddeld bedrag per klachtbehandeling van f 1898.
Op verzoek van de Tweede Kamer heeft de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken, J. Kohnstamm, deze berekeningen extern laten verifiëren door het
Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven (IOO). Uit het in november
1995 door dit instituut uitgebrachte rapport («De kosten per klacht»)
blijkt dat de kostprijs kan liggen tussen f 1741 en f 1920. Op basis
van deze gegevens is vervolgens besloten de kostprijs voor de periode van
het proefproject uiteindelijk vast te stellen op f 1898. Met dit bedrag
hebben de aan het proefproject deelnemende provincies en gemeenten ingestemd.
Het is evident dat dit bedrag vooralsnog als uitgangspunt zal dienen bij de
berekening van de door de aan te wijzen bestuursorganen verschuldigde kostenvergoeding. 3.4 De gevolgen voor het instituut Nationale ombudsmanDe voorgestelde regeling van vrijwillige aansluiting van provincies, gemeenten,
waterschappen en gemeenschappelijke regelingen bij de Nationale ombudsman
tegen betaling van de daaraan verbonden kosten, heeft naar de mate waarin
van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt gevolgen voor het instituut Nationale
ombudsman. Deze gevolgen zijn moeilijk op voorhand te overzien, immers daarvoor
dient eerst duidelijkheid te bestaan omtrent het aantal en soort bestuursorganen
dat zich voor aanwijzing aanmeldt alsmede het naar aanleiding daarvan te verwachten
klachtenaantal. Teneinde de mogelijke gevolgen voor het instituut Nationale
ombudsman zo beheersbaar mogelijk te doen zijn, is in artikel 1b van het wetsvoorstel
een aantal voorzieningen getroffen. Zo is bepaald dat verzoeken om aanwijzing
uiterlijk een half jaar voorafgaand aan het moment waarop de aanwijzing in
moet gaan, moeten zijn ingediend. Aan de hand van de ingediende verzoeken
kan vervolgens de omvang van het te verwachten klachtenaantal op jaarbasis
worden vastgesteld. Op basis van deze gegevens en met inachtneming van de
budgettaire ruimte die tijdig bekend is (nl. in het kader van de begrotingsvoorbereiding),
zal de Nationale ombudsman vast kunnen stellen welke maatregelen hij dient
te treffen om vanaf het moment van inwerkingtreding van de aanwijzing de te
verwachten extra klachten te kunnen behandelen. Blijkt echter dat de termijn
van zes maanden te krap is om op adequate wijze deze maatregelen te kunnen
treffen, waarbij overigens ook rekening dient te worden gehouden met het feit
dat zeker in de beginperiode nog weinig klachten zullen komen (o.a. door toepassing
van het kenbaarheidsvereiste), dan biedt artikel 1b, vierde lid, van het wetsvoorstel
de mogelijkheid om de aanwijzing op een ander (later) tijdstip te doen ingaan
dan wel deze te faseren. Of van dit instrument gebruik gemaakt zal moeten
worden, zal al naar gelang de situatie en in goed overleg met de Nationale
ombudsman moeten worden beoordeeld.De omgekeerde situatie, namelijk dat aanwijzingen worden beëindigd,
kan natuurlijk ook voorkomen. Teneinde de gevolgen daarvan voor het instituut
Nationale ombudsman te mitigeren is in artikel 1b, vijfde lid, bepaald dat
het verzoek om een aanwijzing te beëindigen voor 1 januari van het jaar
voorafgaand aan het jaar waarin de aanwijzing dient te worden beëindigd
bij de Minister van Binnenlandse Zaken moet zijn ingediend. Dat betekent derhalve
dat om een aanwijzing per 1 januari 2003 te beëindigen het verzoek daartoe
vóór 1 januari 2002 moet zijn ingediend.De aanwijzing van bestuursorganen op grond van artikel 1b geschiedt tenslotte
voor een minimale periode van vier jaar en wordt voor de desbetreffende bestuursorganen,
tenzij men heeft laten weten dat men de aanwijzing wenst te beëindigen,
van rechtswege telkens met twee jaar verlengd. Bovendien geschiedt ieder jaar
de aanwijzing van daarvoor in aanmerking komende bestuursorganen op één
en hetzelfde moment, namelijk per 1 januari. Aldus wordt naar ons oordeel
voorkomen dat er van jaar tot jaar maar ook binnen de periode van een jaar
(te) grote fluctuaties optreden, die vervolgens in maatregelen van de zijde
van de Nationale ombudsman moeten worden vertaald. De Nationale ombudsman
is als gevolg van de keuze voor een dergelijke termijn er in ieder geval zeker
van dat eventuele maatregelen die hij moet treffen in relatie tot een voorgenomen
aanwijzing ook voor ten minste deze periode van vier jaar kunnen worden getroffen.
Dat is niet alleen van belang in verband met het treffen van maatregelen in
de personele sfeer (werven en aanstellen van personeel), maar zeker ook in
de organisatorische sfeer. 4. Overige onderwerpenNaast de voorgestelde wijzigingen van de Wet Nationale ombudsman, die
in de voorgaande hoofdstukken van deze memorie zijn toegelicht, worden in
dit hoofdstuk enkele andere voorgestelde wijzigingen van meer inhoudelijke
aard toegelicht. Het betreft hier de volgende wijzigingen: a. de aanvulling van artikel 14 met een nieuw onderdeel
fIn artikel I, onder H, onderdeel 3, van het wetsvoorstel wordt voorgesteld
om in artikel 14 van de WNo, waarin bepaald wordt in welke gevallen de Nationale
ombudsman «wel bevoegd, maar niet verplicht» is om tot de behandeling
van verzoekschriften over te gaan, tevens te bepalen dat de Nationale ombudsman
niet verplicht is om een verzoekschrift in behandeling te nemen, indien deze
betrekking heeft op een gedraging die reeds ingevolge een andere wettelijk
geregelde klachtvoorziening bij een onafhankelijke klachtinstantie in
behandeling is of daardoor is afgedaan. In de rechtsliteratuur, zie daartoe
onder meer het pre-advies van Ten Berge voor de Vereniging voor Administratief
Recht (VAR), De betekenis van de Nationale ombudsman voor het bestuursrecht1 , alsmede de dissertatie van Gerrits-Janssens, Behoorlijke
klachtbehandeling2 , is voor een dergelijke regeling
reeds eerder gepleit, mede gelet op het feit dat het in de WNo gehanteerde
begrip «wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening»(wgav)
niet volledig helder is en op diverse wijzen kan worden en wordt geïnterpreteerd.
Daarbij wordt soms wel en soms niet een wettelijk geregelde externe klachtvoorziening
daartoe gerekend. Met de thans voorgestelde bepaling beogen wij tot de –
ook door ons gewenste – verheldering te komen. Wettelijk geregelde klachtvoorzieningen
bij een onafhankelijke klachtinstantie, dat wil zeggen klachtinstanties die
hun basis vinden in een wettelijke voorschrift en onafhankelijk van het bestuur
tot een zelfstandig oordeel omtrent een klacht komen, worden derhalve hierbij
buiten het begrip wettelijke geregelde administratiefrechtelijke voorziening
geplaatst. Dat laatste begrip heeft dan ook naar onze opvatting thans slechts
op die wettelijk geregelde bestuursrechtelijke voorzieningen betrekking, die
leiden (of kunnen leiden) tot een rechtens bindende beslissing. b. de aanvulling van artikel 14 met een nieuw onderdeel
kDe in artikel I, onder H, onderdeel 5, van het wetsvoorstel voorgestelde
wijziging vloeit voort uit de wens van de Nationale ombudsman om in gevallen
dat er bij hem een verzoekschrift is ingediend omtrent een bepaalde gedraging
van een bestuursorgaan die nauw samenhangt met een onderwerp waaromtrent een
procedure bij een rechterlijke instantie aanhangig is hem tijdelijk van de
verplichting te ontslaan het betreffende verzoekschrift te behandelen.Het huidige artikel 14, onderdeel i, WNo biedt in dit soort gevallen geen
soelaas, aangezien het in die andere procedure moet gaan omeen gedraging
van het bestuursorgaan dat nauw samenhangt met het onderwerp van het
verzoekschrift (eveneens betreffende een gedraging van het bestuursorgaan);
in het nieuwe artikel 14, onderdeel k, WNo gaat het in die andere procedure
echter niet om een gedraging van het bestuursorgaan, maar – bijvoorbeeld –
om de gedraging van de betrokken verzoeker zelf die nauw samenhangt
met het onderwerp van het verzoekschrift. Ter illustratie hiervan dient het
volgende voorbeeld. Het komt in de praktijk van de Nationale ombudsman meer
dan eens voor, dat door een burger een klacht wordt ingediend omtrent door
de politie aangewend geweld jegens de betrokkene, waarvan de rechtmatigheid
van dat geweldsgebruik in een tegen de betrokkene lopende strafrechtelijke procedure mede onderworpen is aan het oordeel van de strafrechter.
Het ligt voor de hand dat de ombudsman eerst de uitkomst van die procedure
afwacht en de rechter – die immers een rechtens bindend oordeel kan
geven – niet met zijn beoordeling van de gedraging voor de voeten gaat
lopen. Bij de eventuele verdere behandeling van het verzoekschrift is vervolgens
artikel 26, tweede lid, WNo van toepassing. 5. Artikelsgewijs Artikel I Onderdeel ADeze wijziging strekt ertoe het opschrift in overeenstemming te brengen
met de inhoud van de desbetreffende bepalingen. Onderdeel BDe huidige bepaling, waarbij wordt aangegeven wat in het kader van de
WNo onder ambtenaar dient te worden verstaan is te beperkt. Er doen zich immers
ook situaties voor, dat bijvoorbeeld via de inschakeling van uitzendbureaus
door bestuursorganen tijdelijk extra personeel wordt ingezet. Tussen het bestuursorgaan
en de hier bedoelde persoon bestaat echter geen arbeidsovereenkomst, zij het
dat deze gedurende zijn werkzaamheden wel onder verantwoordelijkheid van het
betreffende bestuursorgaan werkzaam is. De gedragingen van dergelijke personen
worden dan ook toegerekend aan het betreffende bestuursorganen. Ten einde
buiten kijf te stellen dat omtrent gedragingen van dergelijke personen ook
bij de Nationale ombudsman kan worden geklaagd en dat deze het bestuursorgaan
daarop kan aanspreken, is onderdeel b van artikel 1 aangevuld. Onderdeel CDit artikel is wat de aanwijzingssystematiek betreft in hoofdstuk 2 van
de toelichting besproken. In artikel 1a is verder zowel het derde als het
vierde lid ten opzichte van de huidige wettekst (tweede en derde lid) gewijzigd.
De wijziging in het voorgestelde derde lid ten opzichte van het huidige tweede
lid heeft betrekking op het onderdeel «gedragingen waarop de rechterlijke
macht toeziet». Dit onderdeel is uit overwegingen van consistentie overgebracht
naar artikel 16 WNo (zie artikel I, onderdeel I), aangezien het hier gaat
om de (on)bevoegdheid van de Nationale ombudsman ter zake van die gedragingen.
De wijziging in het voorgestelde vierde lid ten opzichte van het huidige derde
lid is ingegeven vanuit de overweging dat een ambtenaar vaak niet in dienst
is van een bestuursorgaan, maar van een openbaar lichaam dat of van een rechtspersoon
die door het desbetreffende bestuursorgaan wordt bestuurd. Vanuit deze optiek
bezien is de formulering van het huidige derde lid derhalve niet geheel accuraat.
Voorgesteld wordt om thans te bepalen dat een gedraging van een ambtenaar,
verricht in de uitoefening van zijn functie, als een gedraging van het bestuursorgaan
wordt aangemerkt indien hij voor dat bestuursorgaan werkzaam is. Onderdeel DDeze artikelen zijn in hoofdstuk 3 van de toelichting besproken. Onderdeel EDe verwijzing naar het Staatsblad, waarin de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers is geplaatst, kan vervallen, nu deze wet bij
haar citeertitel in artikel 6 WNo is opgenomen. Onderdeel FHet betreft hier een vergelijkbare wijziging als bedoeld in artikel I,
onderdeel E, van het wetsvoorstel. Verwezen wordt naar de daarop gegeven toelichting. Onderdeel GDe wijzigingen voorgesteld in de onderdelen 1 en 2, namelijk strekkende
tot vervanging van het begrip «bezwaar» door «grief»,
hangt samen met het feit dat het begrip «bezwaar» door de invoering
van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) in het bestuursrecht een bijzondere,
welhaast exclusieve, betekenis heeft gekregen. In artikel 1:5, eerste lid,
van de Awb is namelijk het maken van bezwaar nader gedefinieerd. Het begrip
bezwaar wordt in het bestuursrecht in verband daarmee alleen dan nog gebruikt,
indien daarmee wordt beoogd aan te sluiten bij de regeling van bezwaar in
de Awb. Voor het begrip «grief» is gekozen, nu deze in het bestuursrecht
een meer neutrale betekenis heeft; bovendien brengt dit begrip naar ons oordeel
ook beter de aard van het «bezwaar» van de betrokken burger tot
uitdrukking.De voorgestelde wijziging in onderdeel 3, namelijk een aanvulling van
artikel 12 WNo met een regeling voor het vragen van een vertaling van een
verzoekschrift dat in een vreemde taal is gesteld, indien dat voor een goede
behandeling van het verzoekschrift noodzakelijk is, beoogt een voorziening
te bieden vergelijkbaar met die, welke in artikel 4:5, tweede lid, van de
Awb is opgenomen ten aanzien van de aanvraag van een beschikking. Op deze
wijze wordt bewerkstelligd dat in de gevallen dat bij de Nationale ombudsman
de vereiste talenkennis niet aanwezig is, de Nationale ombudsman een wettelijk
instrument heeft om de verzoeker ter zake van zijn verzoekschrift om een vertaling
te verzoeken en indien deze vertaling niet wordt aangeleverd, het verzoekschrift
verder buiten behandeling te laten. Onderdeel HDe wijziging in onderdeel 1 hangt samen met de voorgestelde wijziging
in onderdeel G, onder 3. De in onderdeel 2 voorgestelde wijziging is slechts
redactioneel van aard. De voorgestelde wijziging van onderdeel 4 is vergelijkbaar
met die, voorgesteld in onderdeel G, onderdelen 1 en 2. Verwezen wordt naar
de toelichting daarop. Onderdeel IZoals in de toelichting bij onderdeel C reeds is aangegeven, wordt uit
een oogpunt van consistentie de in het huidige artikel 1a, tweede lid, WNo
opgenomen uitzondering op de bevoegdheid van de Nationale ombudsman overgebracht
naar artikel 16. Artikel 16 WNo geeft immers aan in welke gevallen de Nationale
ombudsman – tijdelijk of blijvend – onbevoegd is een onderzoek
in te stellen of voort te zetten. In onderdeel I wordt in verband daarmee
voorzien in toevoeging aan artikel 16 van een nieuw onderdeel g. Onderdeel JWat de in onderdeel 1 voorgestelde wijzigingen betreft, wordt het volgende
opgemerkt. De verwijzing in artikel 17, tweede lid, naar artikel 14,
eerste lid, wordt aangepast aan het feit dat artikel 14 slechts één
lid telt alsmede de verlettering ingevolge de voorgestelde wijziging in artikel
I, onderdeel H, onder 3, van het wetsvoorstel. De vervanging van het begrip
bezwaar door grieven, is reeds bij onderdeel G toegelicht.De in onderdeel 2, onder a, voorgestelde wijziging beoogt de bepaling
in overeenstemming te brengen met artikel 86 van de Aanwijzingen voor de regelgeving.
Het laten vervallen van de laatste volzin hangt samen met het feit, dat de
hier geregelde verplichting tot terinzagelegging van de bedoelde mededelingen
in de praktijk een loze letter blijkt te zijn. Volstaan kan worden met een
passieve openbaarheidsregeling; een ieder die daarom verzoekt krijgt een afschrift
van de desbetreffende (geanonimiseerde) mededeling toegezonden. Onderdeel KDe in onderdeel 1 voorgestelde wijziging van artikel 19, eerste lid, strekt
ertoe om de verplichting tot het verstrekken van inlichtingen los te koppelen
van de verschijningsplicht. De plicht tot verschijnen hoeft immers niet in
alle gevallen toepassing te vinden. Aangezien ook ten aanzien van getuigen
zich situaties kunnen voordoen, waarin zij mogelijk ruggespraak zullen willen
houden met een raadsman, bijvoorbeeld over vragen ten aanzien van het verschoningsrecht
is overeenkomstig het advies van de Raad van State de uitzondering ten aanzien
van getuigen geschrapt.De wijziging, voorgesteld in onderdeel 2, hangt samen met de totstandkoming
van de Politiewet 1993. Als gevolg daarvan dient de verwijzing naar die wet
in overeenstemming met de citeertitel te worden gebracht. Onderdeel LIn het huidige artikel 30 van de WNo is bepaald dat artikel 12 WNo geen
toepassing vindt ten aanzien van gedragingen van de bij algemene maatregel
van bestuur aangewezen organen, bedoeld in artikel 1a, eerste lid, onderdeel
d, die hebben plaatsgevonden voordat die algemene maatregel van bestuur in
werking is getreden. Met deze overgangsregeling werd indertijd beoogd te voorkomen,
dat bij competentie-uitbreiding van de Nationale ombudsman ten aanzien van
de bij algemene maatregel van bestuur aangewezen bestuursorganen er kort na
de inwerkingtredingsdatum van die algemene maatregel bij de Nationale ombudsman
een opeenhoping van klachten zou ontstaan. Tevens zou aldus de competentie-uitbreiding
uit het oogpunt van personele voorzieningen gemakkelijker zijn op te vangen.1 Deze overwegingen zijn nog steeds geldig als het gaat
om de aanwijzing van nieuwe bestuursorganen. Vandaar dat met betrekking tot
de bestuursorganen, die op grond van artikel 1b van het wetsvoorstel aangewezen
kunnen worden, een vergelijkbare regeling wordt getroffen. Overigens wordt
opgemerkt, dat het buiten kijf staat dat de Nationale ombudsman wel bevoegd
blijft gedragingen van bestuursorganen te onderzoeken die hebben plaatsgevonden
voordat het besluit, bedoeld in artikel 1b in werking is getreden indien de
desbetreffende bestuursorganen tot aan het moment van inwerkingtreding van
dat besluit reeds onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vielen.
Het gaat hier om de bestuursorganen van provincies en gemeenten, die deel
hebben genomen aan het proefproject en – na gebruikmaking van de mogelijkheid
ex artikel II, eerste lid – er vervolgens voor hebben gekozen de aansluiting
bij de Nationale ombudsman op de voet van artikel 1b te continueren, alsmede
om de bestuursorganen van de gemeenten die gebruik maken van de zogeheten tweede instapmogelijkheid (zie hetgeen ter zake is gesteld ter toelichting
op artikel IV van het wetsvoorstel). Onderdeel MHet voorgestelde artikel 30a is evenals artikel 30 een overgangsbepaling,
zij het voor de omgekeerde situatie als waarop artikel 30 betrekking heeft.
Artikel 30a ziet namelijk op de gevallen, waarbij (a) bestuursorganen op grond
van artikel 1a, eerste lid, onder e, van het wetsvoorstel worden uitgezonderd
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en (b) de aanwijzing van bestuursorganen
op grond van artikel 1b wordt beëindigd.Wat het geval onder a betreft, wordt opgemerkt dat – met uitzondering
van de bestuursorganen van de provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen, waarvoor artikel 1b een bijzondere regeling treft – thans
in het wetsvoorstel ten aanzien van de overige bestuursorganen als hoofdregel
is neergelegd, dat deze onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen,
voor zover deze niet bij algemene maatregel zijn uitgezonderd. In paragraaf
2 is uitgebreid op deze gewijzigde systematiek ingegaan. Dat betekent, dat
de Nationale ombudsman – zonder een nadere voorziening ter zake –
bevoegd is klachten omtrent gedragingen van de desbetreffende bestuursorganen
in behandeling te nemen tot het moment dat een bestuursorgaan op grond van
artikel 1a, eerste lid, onder e, wordt uitgezonderd. In artikel 12 van de
WNo is echter bepaald, dat een ieder de ombudsman kan verzoeken om een onderzoek
in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een bepaalde
aangelegenheid jegens een natuurlijke of rechtspersoon heeft gedragen, tenzij sedertdien meer dan een jaar is verstreken. Of anders gezegd:
klachten kunnen worden ingediend tot een jaar nadat de gedraging heeft plaatsgevonden.
Zonder een voorziening als thans wordt voorgesteld in artikel 30a zou dat
tot gevolg hebben dat na beëindiging van de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman als hier bedoeld, deze geen klachten meer in behandeling zou mogen
nemen die betrekking hebben op gedragingen die in het jaar voorafgaand aan
de beëindiging van de bevoegdheid hebben plaatsgevonden. Dat levert zeker
voor de burger een onbevredigende situatie op. Met de in artikel 30a voorgestelde
regeling wordt beoogd deze situatie te voorkomen. De voorgaande overwegingen
gelden in onverkorte mate voor de beëindiging van de aanwijzing van bestuursorganen
van mede-overheden op grond van artikel 1b (het geval onder b). Teneinde elk
misverstand te voorkomen wordt tot slot opgemerkt, dat uit het feit dat bij
de Nationale ombudsman op grond van artikel 30a (nog) een verzoekschrift kan
worden ingediend, deze door de Nationale ombudsman op de gebruikelijke wijze
in behandeling kan worden genomen en dat bijvoorbeeld de verplichtingen die
op grond van de WNo aan bestuursorganen kunnen worden opgelegd om medewerking
te verlenen ten volle van toepassing zijn. Artikel IIIn paragraaf 3.1 van deze toelichting is geschetst dat op dit moment een
proefproject plaatsvindt, waarbij de bestuursorganen van de provincies en
een aantal gemeenten voor een periode van anderhalf jaar, namelijk van 1 juli
1996 tot 1 januari 1998, onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman zijn
gebracht. Aan de aan het proefproject deelnemende provincies en gemeenten,
die na afloop van het proefproject te kennen geven dat zij de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van hun bestuursorganen na 1 januari
1998 wensen te continueren, zal de mogelijkheid worden geboden de aansluiting
met een jaar te verlengen tot 1 januari 1999.Daarnaast is inmiddels gebleken, dat er meer gemeenten zijn die geïnteresseerd
zijn in aansluiting bij de Nationale ombudsman als externe klachtvoorziening.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, J. Kohnstamm, heeft in een brief
aan de Tweede Kamer van 24 februari 1997 laten weten dat hij deze gemeenten
de mogelijkheid wil bieden om vooruitlopend op de inwerkingtreding van de
in dit wetsvoorstel voorziene wijziging van de WNo, reeds aansluiting te zoeken
bij de Nationale ombudsman («tweede instap-mogelijkheid»)1 . Zonder deze tweede instap-mogelijkheid zouden deze
gemeenten immers ten minste dienen te wachten tot 1 januari 1999. Voor gemeenten
die reeds nu te kennen hebben gegeven om aansluiting te willen zoeken bij
de Nationale ombudsman, is – zeker nu de mogelijkheid van aansluiting
van gemeenten bij de Nationale ombudsman in brede kring is aanvaard –
het niet wenselijk om deze zo lang te laten wachten, temeer nu het beleid
er juist op is gericht de ontwikkeling van een ombudsfunctie op gemeentelijk
niveau te stimuleren. Het voor een langere periode onthouden van de mogelijkheid
om aansluiting te zoeken bij de Nationale ombudsman, naast de mogelijkheid
van het in het leven roepen van een eigen (gemeentelijke) ombudsman dan wel
het tezamen met naburige gemeenten voorzien in een gemeenschappelijke ombudsvoorziening,
zou in dat verband het verkeerde signaal zijn. De aanwijzing van de bestuursorganen
van de gemeenten die gebruik maken van de tweede instapmogelijkheid zal naar
verwachting plaatsvinden op een moment gelegen in de periode tussen 1 september
1997 en 1 november 1997. Deze aanwijzing zal derhalve nog op basis van het
huidige artikel 1a, eerste lid, onderdeel d, van de WNo bij algemene maatregel
van bestuur geschieden. In deze algemene maatregel van bestuur zullen eveneens
de nu aan het proefproject deelnemende provincies en gemeenten die verlenging
wensen van de aansluiting tot 1 januari 1999, worden meegenomen aangezien
de aanwijzing in het kader van het proefproject ingevolge het koninklijk besluit
van 12 Juni 1996, Stb. 310, expireert op 1 januari 1998.Voor de Waterschappen geldt dat het besluit betreffende de aanwijzing
van de bestuursorganen van de waterschappen niet voorziet in een vervaldatum.
Nu echter op de waterschappen ook de regeling, vervat in de artikelen 1b en
1c WNo van toepassing zal zijn, zal voor continuering van de aanwijzing van
de bestuursorganen van de waterschappen op grond van de WNo overeenkomstig
het voorgestelde artikel 1b WNo een verzoek tot aanwijzing – al dan
niet categoriaal – moeten worden ingediend. Blijft een dergelijk verzoek
achterwege, dan vervalt de desbetreffende aanwijzing.Als gevolg van de in artikel 1b neergelegde aanwijzingssystematiek, zal
de eerste aanwijzing op grond van dat artikel niet eerder dan 1 januari 1999
in kunnen gaan. Een verzoek daartoe zal voor 1 juli 1998 moeten worden gedaan.
Dit betekent dat het wetsvoorstel in de eerste helft van 1998 het Staatsblad
moet bereiken en de wet uiterlijk 1 juni 1998 in werking moet treden.Aangezien met inwerkingtreding van deze wet de wettelijke basis zal ontvallen
aan de algemene maatregelen van bestuur waarbij tot nu toe de bestuursorganen
van provincies, waterschappen en de deelnemende gemeenten zijn aangewezen,
wordt in het eerste lid van artikel II geregeld dat de WNo van toepassing
is op de gedragingen van de aldus aangewezen bestuursorganen. Deze bepaling
is van belang voor de toepasselijkheid van de Wno in de periode tussen inwerkingtreding
van de wet en de eerste aanwijzing op grond van artikel 1b met ingang van
1 januari 1999.Omdat na evaluatie van het proefproject deelnemers daaraan zouden kunnen
besluiten om na 1 januari 1998 de aansluiting niet voort te zetten, is in
het tweede lid bepaald dat de toepasselijkheid van de Wno ten aanzien
van hen na 1 januari 1998 niet geldt. In het derde lid is erin voorzien dat
na de eerste aanwijzing ingevolge artikel 1b de overgangsbepaling van het
eerste lid vervalt. Artikel IIIDit artikel bevat een vergelijkbare regeling als in artikel 30a wordt
voorgesteld: de burger krijgt de mogelijkheid om nog tot een jaar na beëindiging
van de aanwijzing van een provincie, gemeente of waterschap bij een algemene
maatregel van bestuur een klacht in te dienen bij de Nationale ombudsman voor
zover de klacht een gedraging betreft die heeft plaats gevonden in de periode
voor beëindiging van de aanwijzing. Aldus is verzekerd – hetgeen
ook de bedoeling van de wetgever is in artikel 12 – dat klachten nog
tot een jaar nadat de gedraging waarop de klacht ziet, kunnen worden ingediend
en door de Nationale ombudsman kunnen worden behandeld, ook al zou inmiddels
de aanwijzing zijn beëindigd. Artikel IVDit artikel voorziet in de nadrukkelijke intrekking van de genoemde besluiten.
Deze besluiten vinden hun basis in artikel 1a van de huidige wet. Artikel VHet betreft hier een wijziging van de Wet openbaarheid van bestuur, welke
reeds – voor zover het artikel 1a (onderdeel A) betreft – is toegelicht
in hoofdstuk 2 van de toelichting. De wijzigingen opgenomen in onderdeel B
vloeien voort uit de wijziging van artikel 1a. Artikel VIIn hoofdstuk 2 van de toelichting is ingegaan op de in artikel 1a, tweede
lid, van de WNo en artikel 1a, tweede lid, van de Wob opgenomen afwijking –
ten opzichte van de nieuwe aanwijzingssystematiek voor (zelfstandige) bestuursorganen –
voor de bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek op het beleidsterrein
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Daarbij is ook
aangegeven dat deze afwijking van tijdelijke aard zou zijn (namelijk vijf
jaar). In artikel VII is in verband hiermee bepaald dat artikel 1a, tweede
lid, van zowel de Wno als de Wob na vijf jaar komen te vervallen. Op dat moment
worden ook de wijzigingen die in verband met de tijdelijke afwijking voor
de bedoelde bestuursorganen in artikel 10 en 14 van de Wob zijn aangebracht
(zie artikel VI) teruggedraaid. Artikel VIIDit artikel voorziet in een integrale tekstplaatsing van de Wet Nationale
ombudsman. Artikel VIIIHet streven is erop gericht de wet in ieder geval uiterlijk 1 juni 1998
in werking te doen treden, opdat verzoeken om aanwijzing gedaan voor 1 juli
1998 kunnen leiden tot aanwijzing met ingang van 1999. Een en ander hangt
samen met het feit, dat de voorgestelde regeling ter zake van het aanwijzen
van bestuursorganen op grond van artikel 1b van het wetsvoorstel er vanuit
gaat dat verzoeken om aanwijzing vóór 1 juli van het jaar voorafgaand
aan het jaar waarin de aanwijzing in dient te gaan, moeten zijn
ingediend bij de Minister van Binnenlandse Zaken. Inwerkingtreding op een
later tijdstip dan 1 juli 1998 betekent, dat de eerste aanwijzing op grond
van de hiervoor genoemde regeling pas met ingang van 1 januari 2000 in zou
kunnen gaan. Dat is uiterst onwenselijk.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,J. KohnstammDe Minister van Justitie,W. Sorgdrager XNoot1Met ingang van 15 september 1996 bepaalt aanwijzing 124q van de Aanwijzingen
voor de regelgeving onder meer (1) dat een zelfstandig bestuursorgaan onder
de competentie van de Nationale ombudsman wordt gebracht en voorts (2) dat
een zelfstandig bestuursorgaan onder de werking van de Wet openbaarheid van
bestuur wordt gebracht, tenzij er zwaarwegende redenen zijn die het treffen
van een andere (openbaarheids)regeling rechtvaardigen.XNoot1Kamerstukken II 1991/92, 22 731, nr. 1.XNoot2Kamerstukken II, 1993/94, 22 731, nr. 4.XNoot1Besluit van 12 juni 1996, houdende tijdelijke aanwijzing van de bestuursorganen
van de provincies en van enkele gemeenten op grond van de Wet Nationale ombudsman
in het kader van een proefproject (Stb. 310).XNoot1Besluit van 1 september 1993, houdende aanwijzing van bestuursorganen
van waterschappen als administratieve organen in de zin van de Wet Nationale
ombudsman (Stb. 488).XNoot1VAR-reeks nr. 106 (1991), blz. 77 e.v.XNoot2Gerrits-Janssens, M.P., Behoorlijke klachtbehandeling: contouren van een
geharmoniseerd klachtprocesrecht, Tjeenk Willink, Zwolle 1994.XNoot1Kamerstukken II 1985/86, 19 426, nr. 3, blz. 9.XNoot1Kamerstukken II 1996/97, 24 635, nr. 4, blz. 5 en 6. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25456-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl