Vaststelling begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2000; Verslag algemeen overleg op 10 november 1999 over onder meer het Europees veiligheids- en defensiebeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-V, nr. 69

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

15-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-V nr. 69

08-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 66 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 VVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000nr. 69VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 8 december 1999De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1,
de vaste commissie voor Defensie2 en de algemene
commissie voor Europese Zaken3, hebben op 10 november
1999 overleg gevoerd met minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken en minister
De Grave van Defensie over:– verslag NAVO-top in Washington (26 200
V, nr. 75);– ministeriële WEU-raad te Bremen (25 819,
nr. 7);– informele EU/NAVO-bijeenkomst te Bonn d.d.
28 mei 1999 met betrekking tot het Gemeenschappelijk Europees veiligheidsbeleid
(Def 9900181/BUZA 990406);– brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 6 september 1999 inzake negatieve veiligheidsgaranties (25 819/16 348,
nr. 8);– brief van de minister van Defensie d.d. 4 oktober
1999 inzake informele bijeenkomst NAVO-ministers van Defensie in Toronto (26 800
X, nr. 4);– brieven van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 28 september 1999 en 3 november 1999 inzake CTBT (BUZA 99-568);– brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 29 oktober 1999 inzake notitie Europees veiligheids- en defensiebeleid;– verslag Europese Raad te Keulen van 3 en 4
juni 1999 (21 501-20, nr. 85).Van het gevoerde overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Hoekema (D66) vroeg naar de inhoud
van de stemverklaring die de Nederlandse regering met een aantal gelijkgezinde
NAVO-bondgenoten heeft uitgebracht bij de stemming in de Verenigde Naties
over de resolutie van de New Agenda Coalition over de kernwapens. Hoe denkt
de minister in de toekomst een nieuwe impuls te gaan geven aan de teleurstellend
verlopende nucleaire discussie? Hoe verloopt de discussie over de evaluatie
c.q. herziening van de nucleaire strategie van de NAVO, waartoe bij de NAVO-top
in Washington eind april werd besloten? En welke mogelijkheden ziet de minister
om de nucleaire discussie op de ontwapeningsconferentie van de VN in Genève
opnieuw vlot te trekken? Een discussie in den brede over de stopzetting van
de productie van splijtbaar materiaal in het bijzonder en de kernpwapenroblematiek
in het algemeen is belangrijk. Zijn fractie maakt zich verder grote zorgen
over het voornemen van de VS om eenzijdig het ABM-verdrag (anti ballistic
missiles) op te heffen in ruil voor het door Amerika bouwen van een ruimteschild
gericht tegen «schurkenstaten». Hoe heeft Nederland gestemd op
de VN-resolutie hierover? Hoe denkt de Nederlandse regering te bevorderen
dat de VS in dialoog treden met Rusland? En wat is er waar van de krantenberichten
dat de VS voornemens zouden zijn de Amerikaanse in Europa opgeslagen kernwapens
terug te trekken? Zijn fractie zou een dergelijke ontwikkeling willen aanmoedigen.
De notitie van de minister over negatieve veiligheidsgaranties (NVG) acht
de heer Hoekema niet geheel bevredigend. Hoe denkt Nederland over de optie
van de diverse verklaringen in een verdrag neer te leggen en hoe denkt de
minister over het idee een NVG uit te laten geven tegen andere massavernietigingswapens
dan kernwapens?De Duitse minister van buitenlandse zaken Fischer zou gesproken hebben
over de twijfel die er in Duitsland is over de Amerikaanse bereidheid om te
blijven zorgdragen voor de veiligheid van Europa en gezinspeeld hebben op
plannen om een Europese nucleaire strategie te ontwerpen. De heer Hoekema
was het ermee eens dat Amerika niet eeuwig kan blijven zorgdragen voor de
Europese veiligheid, maar betwijfelde of dit tot de conclusie moet leiden
dat een nucleaire strategie nodig is in Europa. Het leek hem beter om verstandig
om te gaan met de in Europa beschikbare kernwapens van het Verenigd Koninkrijk
en Frankrijk. Ook de Amerikanen zullen, als zij hun kernwapens terugtrekken
uit Europa, nog altijd voldoende nucleaire middelen overhouden om deze zo
nodig in te zetten in een Europees conflict.De Nederlandse regering legt in haar notitie over de Europese veiligheids-
en defensie-identiteit (EVDI) sterk de nadruk op de NAVO als hoeksteen van
het Europese veiligheidsbeleid en op de transatlantische band met de VS. Zij
koppelt daaraan een iets te bescheiden ambitieniveau op het gebied van de
EVDI. De heer Hoekema vond het tijd om Europa en EVDI als tweede hoeksteen
van ons veiligheidsbeleid te introduceren. Europa zal op termijn moeten streven
naar een volwaardige en voor een belangrijk deel zelfstandige EVDI, al zal
de samenhang met de VS, de NAVO en de NAVO-middelen in de voorzienbare toekomst
uitgangspunt moeten blijven. Nederland zou zich meer als koploper moeten opstellen
in de discussie die hierover gevoerd wordt. Waarom schaart de Nederlandse
regering zich bijvoorbeeld in de institutionele discussie over de EVDI niet
achter het Franse voorstel om nu reeds een comité voor veiligheidsvraagstukken
in te stellen? Heeft dit te maken met wens van de Nederlandse regering om
binnen de communautaire structuren te blijven en daarom alleen via verdragswijziging
te werken? Voor het instellen van een militair comité en een planningsstaf
is verdragswijziging niet nodig. Is de regering bereid in de Defensienota
een aantal ook militaire doelstellingen van de EVDI, zoals een Europees legerkorps
of een Europese rapid reaction force met een tijdsschema te geven
en deze in een militaire planning uit te werken?De heer Van den Doel (VVD) benadrukte dat
door het besluit tot herziening van het Strategisch concept op de NAVO-top
in Washington crisisbeheersing formeel als de nieuwe hoofdtaak van de NAVO
is vastgelegd. In combinatie met het al eerder door de NAVO-lidstaten geaccepteerde
Combined Joint Task Forces Concept (CJTF) maakt deze herziening een separate
Europese militaire organisatie overbodig. De NAVO speelt hiermee goed in op
de nieuwe ontwikkelingen in Europa op veiligheidspolitiek gebied. Deze nieuwe
hoofdtaak van de NAVO zal niet alleen gevolgen hebben voor de hoogte van de
bijdrage van de landen maar ook voor de NAVO-organisatie op zich en de besluitvorming
binnen de NAVO. In hoeverre zijn er voor de nieuwe crisisbeheersingstaak aanpassingen
vereist in het besluitvormingsproces en de werkwijze van de NAVO? Is de NAVO
inmiddels bezig lessen te trekken uit de oorlog in Kosovo? Zo ja, wat betekent
dit voor de NAVO-structuur en het besluitvormingsproces? Hoe staat het met
de voortgang in het Defence Capability Initiative (DCI), de inventarisatie
van de manco's bij de Europese inbreng binnen de NAVO? In hoeverre krijgt
de toegang van de Europese Unie tot het NAVO planningsproces vorm? Hoe staat
het met de voortgang bij het opzetten van constructies om het CJTF-concept
uitvoerbaar te maken?Zijn fractie is op het punt van het vormgeven van de Europese veiligheids-
en defensie-identiteit voor versterking van de huidige NAVO-organisatie en
de Europese inbreng binnen de NAVO, waardoor het mogelijk wordt dat Europa
een grotere verantwoordelijkheid draagt. Hij maakt zich grote zorgen over
de stroomversnelling waarin de discussie over de EVDI in Europa terecht is
gekomen. Hij is bang dat dit ten koste van de zorgvuldigheid zal gaan. Frankrijk
lijkt regelrecht aan te sturen op een Europese defensiegemeenschap, een ontwikkeling
waar de VVD het absoluut niet mee eens is. Ook de gedachte om een aantal NAVO-taken
in de toekomst autonoom in EU-verband te gaan uitvoeren, heeft niet zijn steun.
De top in Keulen is een gepasseerd station, wat betekent dat de aandacht des
temeer gericht moet zijn op de voorstellen voor de top in Helsinki. Er bestaan
over de invulling van de EVDI grote verschillen binnen de Unie. Met name de
Scandinavische landen lijken de huidige plannen op veiligheidsgebied niet
te omarmen. Het is van groot belang dat er binnen de Unie op het gebied van
veiligheid consensus bestaat over de te varen koers. Er valt in dit verband
ook een kanttekening te plaatsen bij het voorstel tot integratie van de WEU
in de EU. Een dergelijke integratie heeft tot gevolg dat de EU een defensiegemeenschap
wordt met een artikel-V-clausule volgens het WEU-verdrag. Dit zou bij toetreding
van de Baltische staten tot de EU veiligheids-politieke consequenties kunnen
hebben.Voor de VVD-fractie zijn de volgende uitgangspunten in de discussie essentieel.1. De NAVO blijft de primaire Europese veiligheidsorganisatie zowel voor
de collectieve defensie als voor crisisbeheersing. Er moet geen tweedeling
ontstaan op het gebied van de veiligheid in Europa. Europees optreden is alleen
aan de orde als de NAVO als geheel niet wil of kan deelnemen aan operaties.
In dat geval is het vanzelfsprekend dat de NAVO-landen die geen lid zijn van
de Europese Unie, daarbij ook aan tafel zitten. Is de regering het eens met
de voorwaarden die de VS hebben gesteld aan de uitkomsten van het Europese
debat? Geen duplicering van middelen, geen discriminatie van NAVO-leden die
geen lid zijn van de EU en geen tweedeling in de veiligheid?2. De VVD vindt de EU ongeschikt om crisisbeheersingsoperaties uit te
voeren. Bij crisisbeheersingsoperaties is een geïntegreerde militaire
structuur vereist, waarvoor een lange ervaring en deskundigheid noodzakelijk
zijn. De EU voldoet niet aan deze voorwaarden. Verder dient bij vredesoperaties
rekening te worden gehouden met escalatie, in welk geval extra middelen zijn
vereist.3. De VVD vindt dat er geïnvesteerd moet worden in het ontwikkelen
van een geloofwaardig buitenlands- en veiligheidsbeleid binnen de Unie. Over
de wijze waarop dat dient te gebeuren en de middelen die daarvoor nodig zijn,
heeft de VVD een afwijkende mening binnen de coalitie. De VVD ziet niets in
het optuigen van zelfstandige militaire organisaties en structuren en het
ontwikkelen van separate middelen binnen de EU. Zij is tegen een zelfstandig
Europees leger dat losstaat van de NAVO. Zij wil voor de uitvoering van operaties
een beroep doen op het NAVO-bondgenootschap en de Europse leden binnen het
bondgenootschap. Een eigen Europees leger kost bovendien handenvol geld, terwijl
een defensiegulden niet tegelijk aan de NAVO én Europa kan worden uitgegeven.De heer Van Den Doel was van mening dat er wel degelijk door Europa geleide
operaties mogelijk zijn, maar dan wel met gebruikmaking van NAVO-middelen.
Het CJTF-concept is daarvoor juist geschapen. Als het echter gaat om de vraag
wat de EU geheel autonoom, los van de NAVO, zou kunnen en moeten doen, is
de VVD het eens met de Nederlandse regering dat het autonome optreden van
de Unie beperkt moet blijven tot kleinschalige operaties, zoals bijvoorbeeld
de missies op de Donau, waarbij het gevaar van escalatie uitgesloten is. Zodra
kleinschalige operaties het gevaar in zich bergen van escalatie, gaat het
in feite om crisisbeheersingsoperaties. Dit soort operaties dient primair
door de NAVO te gebeuren en anders door de Europese landen binnen de NAVO
met NAVO-middelen. Over de betekenis van het begrip «autonome acties»
is na de top van Keulen een uitgebreide exegese geweest. Daarbij is gesteld
dat de EU niet een autonome capaciteit moet opbouwen onder leiding van de
EU, maar dat binnen de NAVO met gebruik van NAVO- middelen EU-geleide operaties
kunnen plaatsvinden.Kan de minister in verband met de aanstaande top te Helsinki de volgende
vragen beantwoorden?1. Waar moet volgens de Nederlandse regering het debat over het veiligheids-
en defensiebeleid eindigen, kijkend naar de voorstellen van Frankrijk?2. Is de regering van mening dat hiervoor verdragswijziging moet plaatsvinden,
met name in de tweede pijler van het Verdrag van Amsterdam?3. Hoe ziet de regering de toekomst van de WEU? Welke verdragswijzigingen
zijn nodig en wat voor tijdpad hoort hierbij? Is integratie van de WEU in
de EU in strijd met het uitgangspunt dat collectieve defensie een zaak van
de NAVO moet blijven?4. Vindt de regering het van belang dat neutrale landen eerst helderheid
geven waar zij in het verdere proces staan? Voorkomen moet worden dat het
veiligheids-en defensiebeleid een splijtzwam in de EU wordt.5. Mag de VVD ervan uitgaan dat met het ambitieniveau in de notitie is
bedoeld de Europese inbreng binnen het NAVO-bondgenootschap en niet het ontwikkelen
van een eigen autonome militaire capaciteit?6. Vindt de regering het belangrijk dat Frankrijk, als de EU gebruik wil
maken van NAVO-middelen, terugkeert binnen de militaire structuur? Zo ja,
wat doen Nederland, Engeland en Duitsland om Frankrijk op het rechte spoor
te brengen?7. Is de regering bereid, bij de eerste de beste gelegenheid een voorstel
te doen om tot een gestructureerd overleg te komen tussen de NAVO en de EU
op het gebied van veiligheidsvraagstukken, waarbij coördinatie en afstemming
kan plaatsvinden tussen de NAVO-lidstaten en die van de EU?8. De Petersbergtaken leiden tot de conclusie dat een deel van de taken
primair uitgevoerd dient te worden in NAVO-verband of met NAVO-middelen.
Slechts een klein deel van de taken kan zelfstandig worden uitgevoerd door
de Unie. Is het niet zinvol dat over deze passage in de tekst helderheid wordt
geschapen? Is de regering bereid dit in Europees verband aan de orde te stellen?De heer Koenders (PvdA) was blij met de notitie
van de regering. Zijn fractie heeft herhaaldelijk gepleit voor een meer leidende
rol van Nederland in de discussie over het Europese veiligheids- en defensiebeleid.
Uit de veranderingen die na de val van de Muur in Europa en de transatlantische
relatie hebben plaatsgevonden, dienen consequenties te worden getrokken. In
Kosovo is gebleken dat er een grote militaire en technische kloof is tussen
de VS en Europa. In Frankrijk, Engeland en Duitsland wordt het debat over
de noodzaak van een Europees vredes- en veiligheidsbeleid intensief gevoerd.
Europa heeft de laatste jaren bovendien een grotere verantwoordelijkheid gekregen
bij het voorkomen van interne conflicten, die zich snel kunnen internationaliseren.
Een Europees veiligheids- en defensiebeleid is daarom een logische component
van de Europese integratie. Het is van groot belang dat Nederland hier een
leidende rol meespeelt. Dat zijn fractie een eigen EVDI voorstaat, betekent
niet dat zij voor het voeren van een militaristisch Europees buitenlands beleid
is. Europa is een belangrijke civiele macht die financieel-economische ontwikkelingssamenwerkingsinstrumenten
heeft en veel moet doen aan conflictpreventie. Maar voor het veiligstellen
van deze zachte zekerheid is een veiligheids- en defensiecomponent nodig.
Bestaat de zekerheid dat de planning- en conflictpreventiecapaciteit die onder
de heer Solana wordt opgebouwd, zodanig wordt ingevuld dat de verschillende
pijlers van de EU op het terrein van conflictpreventie effectiever kunnen
opereren?De heer Koenders achtte het van groot belang dat de Unie een ambitieniveau
op defensiegebied formuleert, al dient men zich daarbij terdege te realiseren
dat ambities en middelen zeer nauw samenhangen. Dit ambitieniveau moet van
een hoog gehalte zijn, al is hiervoor eerst een betere samenwerking binnen
Europa op het terrein van vredes-, veiligheids- en defensiebeleid noodzakelijk.
Hij is niet tegen een ontwikkeling in de richting van een Europese defensiegemeenschap,
al wil dat niet zeggen dat hij daarmee minder belang zou hechten aan het NAVO-kader.
Europa is bezig zich te ontwikkelen tot een economische en politieke «lotsgemeenschap».
Dat blijkt uit het feit dat Europa één munt heeft en praat over
zaken die alle Europese burgers aangaan. De Europese integratie en de «lotsgemeenschap»
die Europa aan het worden is, maken het logisch dat Europa verantwoordelijkheid
neemt voor haar eigen defensie-, vredes- en veiligheidsbeleid. Ook vanuit
Amerika wordt hierop aangestuurd. De ontwikkeling van de buitenlandse en de
defensiepolitiek van de EU moet hierbij gezamenlijk oplopen, al heeft de buitenlandse
politiek daarbij natuurlijk het primaat.Uit de nota van de regering over het Europese veiligheids- en defensiebeleid
blijkt een eerste schoorvoetende acceptatie van de afspraken in Keulen. Zijn
fractie is het eens met de formulering in de notitie dat crisisbeheersingsoperaties
bij voorkeur in NAVO-verband plaats dienen te vinden of anders door de EU
met gebruik van NAVO-middelen. Hoe staat het met de onderhandelingen die in
WEU-kader worden gevoerd over het gebruik van NAVO-middelen voor WEU-operaties?
Hoe minder mogelijkheden er bestaan voor een veto, hoe minder het noodzakelijk
is om volstrekt autonome acties te voeren. De regering laat als derde mogelijkheid
«kleinschalige» autonome EU-acties open. Zijn fractie heeft moeite
met het begrip «kleinschalig», omdat dit geen enkel ambitieniveau
representeert en bovendien technisch-militair geen inhoud heeft. Autonome
acties moeten meer zijn dan wat «bootjes op de Donau». In Frankrijk,
Engeland en Duitsland is men veel verder als het gaat om het formuleren van
de doelstelling op het gebied van instituties en ambitieniveau.
Welke inzet kiest de Nederlandse regering in Helsinki? Welke besluiten liggen
daar voor op het gebied van instituties en capaciteiten? Wat is de «winnende
coalitie» die Nederland voorstaat bij het formuleren van een Europees
ambitieniveau? Is de regering het bijvoorbeeld eens met het Europese ambitieniveau
van een legerkorps? Waarom spreekt zij zich niet expliciet uit voor een European
defence capabilities initiative (EDCI)? Het is duidelijk dat er geen duplicatie
van de NAVO moet komen, maar het is belangrijk om aan Europese kant ambitieniveau
en middelen te koppelen. Het vergaderen van de Algemene Raad van de ministers
van buitenlandse zaken met de ministers van defensie is in dit verband een
goede zaak. Dit geeft ook de mogelijkheid voor versterkte democratische controle
via het Europees Parlement (EP) en de nationale parlementen.Wat is de positie van de Nederlandse regering ten opzichte van het comité
voor politieke en veiligheidsvraagstukken (COPS), een militair comité
en een staf? Om het buitenlands beleid sturend te laten zijn in het defensie-
en veiligheidsbeleid zijn structuren nodig. Zijn fractie is ervan overtuigd
dat het comité voor politieke en veiligheidsvraagstukken er zal komen
en acht het wenselijk dat Nederland zich uitspreekt voor een interim-formulering.
Is het waar dat Frankrijk en Duitsland voorgesteld hebben om de heer Solana
tot voorzitter van het COPS te benoemen? Zo ja, hoe denkt de Nederlandse regering
hierover?Zijn fractie steunt de Nederlandse regering in haar verzet tegen een vierde
pijler. Er dient een samenhang te zijn tussen buitenlandse politiek, defensiepolitiek
en defensie. Overigens wordt in de notitie nergens gesproken over defensiedoctrines,
uitgangspunten van defensiepolitiek en de nucleaire problematiek. Op het punt
van defensiematerieelsamenwerking is de inhoud van de notitie onvoldoende.
Er vinden grote Europese en transatlatische herstructureringen plaats in de
defensie-industrie. Er is aan de Commissie gevraagd om met een mededeling
te komen over liberalisering en materieelsamenwerking. Wat is de strategische
opstelling van de Nederlandse regering in de afweging tussen buitenlandse
politiek, veiligheidspolitiek en materieelsamenwerking?Er bestaan Franse ideeën over de toekomst van het Eurokorps. Zijn
fractie vindt de ontwikkeling van een European rapid reaction force belangrijk.
In hoeverre is de Nederlandse regering in gesprek met Duitsland, België
en Engeland om een impuls te geven aan de ontwikkeling van Europese vormen
van samenwerking op het terrein van crisisbeheersing met dit perspectief?
Wat is de positie van Nederland ten aanzien van de Franse ideeën? Hoe
verhoudt zich dat tot de mogelijkheid dat Frankrijk zich weer schikt in het
NAVO-kader?De heer Verhagen (CDA) was blij met de notitie
maar kreeg daaruit sterk de indruk dat de regering tegen heug en meug meewerkt
aan het Europese veiligheids- en defensiebeleid, ondanks het feit dat de Kamer
herhaalde malen heeft aangegeven positief te staan tegenover de ontwikkelingen
op dit terrein. De Nederlandse regering kan niet om de besluiten die in Keulen
zijn genomen heen, maar de ministers lijken niet actief mee te willen werken
aan een inhoudsvolle, efficiënte uitwerking van die besluiten. Nederland
mist door deze opstelling de kans om actief mee te denken over de inrichting
van het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Met name als het gaat om
EU-operaties zonder gebruikmaking van NAVO-middelen, stelt de Nederlandse
regering zich opvallend terughoudend op. Door de invalshoek te kiezen dat
alle operaties moeten plaatsvinden binnen NAVO-kader ontneemt de regering
zichzelf de mogelijkheid mee te denken over een eigen Europese structuur,
Europese middelen en een Europees ambitieniveau op defensiegebied. Zijn fractie
is van mening dat een defensie- en veiligheidsbeleid waarbij de EU een eigen
rol speelt, ook in het belang van Nederland is.De aanvaarding van de besluiten die in Keulen genomen zijn, betekent dat
de EU in staat moet zijn Petersbergtaken te vervullen. Volgens de tekst van het Verdrag van Keulen gaan de Petersbergtaken veel verder dan
de«kleinschalige» operaties zonder het risico van escalatie, die
in de notitie genoemd worden. Bij Petersbergtaken gaat het om alle vredesoperaties.
Waarom brengt de regering een dergelijke beperking aan? In de notitie wordt
gesteld dat de belangrijkste opgave voor de EU in de komende jaren de opbouw
van een geloofwaardig Europees militair potentieel is. Kosovo heeft aangetoond
dat Europa op tal van terreinen tekortschiet. De vraag die hieruit logischerwijze
voortvloeit, namelijk welke capaciteit de EU zou moeten ontwikkelen en welk
ambitieniveau door die capaciteit gedekt zou moeten worden, wordt echter door
de regering niet beantwoord. Een concrete invulling van het ambitieniveau
blijft achterwege. Zijn fractie is van mening dat dit ambitieniveau aanmerkelijk
meer moet zijn dan de WEU-operaties die tot nu toe hebben plaatsgevonden,
zoals de Donauoperaties. Europa moet in staat zijn, als aan de randen van
Europa of binnen Europa ingrijpen noodzakelijk is voor vredesbewaring of -herstel
en als de NAVO of NAVO-lidstaten daar niet aan willen of kunnen deelnemen
en er geen NAVO-middelen beschikbaar zijn, zelfstandig de Petersbergtaken
uit te voeren.De regering doet het in de notitie verder voorkomen alsof het ontwikkelen
van een eigen Europese capaciteit hetzelfde is als onnodige duplicatie. Natuurlijk
moet onnodige duplicatie worden vermeden. Daarom is het zaak dat er op basis
van het DCI geformuleerd wordt welke capaciteit nodig is om EU-operaties zonder
gebruikmaking van NAVO-middelen uit te voeren, als dit nodig mocht zijn. Ook
die vraag wordt in de notitie niet beantwoord.De regering lijkt haar verzet te hebben opgegeven tegen het COPS, maar
stelt tegelijkertijd dat voor het instellen van een dergelijk comité
een verdragswijziging nodig is. Wat zal de opstelling van de Nederlandse regering
zijn als er op basis van de Franse voorstellen in Helsinki een besluit genomen
gaat worden over het COPS? Is het waar dat Frankrijk Nederland heeft uitgenodigd
deel te nemen aan het Eurokorps? Hoe denkt de Nederlandse regering over het
idee om het Eurokorps om te vormen tot een snel inzetbaar Europees leger?
Is de Nederlandse regering bereid daaraan deel te nemen?De regering blijft in de nota teveel op twee gedachten hinken. Onderkend
wordt dat Nederland in staat moet zijn Petersbergtaken te vervullen, dat de
EU voor een groot deel afhankelijk is van nationale middelen van de VS en
dat de VS niet eeuwig bereid zal zijn voor Europa de kastanjes uit het vuur
te halen. Maar de consequentie van dergelijke constateringen, namelijk dat
Nederland een serieuzere invulling aan het Europese veiligheidsbeleid moet
gaan geven dan tot nu toe het geval is geweest, wordt niet getrokken. Ook
de CDA-fractie hanteert als het om crisisbeheersing gaat de urgentievolgorde.1.
NAVO-operaties 2. EU-operaties met gebruikmaking van NAVO-middelen en 3. EU-operaties
met een geheel eigen capaciteit. Hij wil de minister dringend oproepen de
derde mogelijkheid serieus in te vullen.Ook de mogelijkheid tot democratische controle op de besluitvorming is
belangrijk. Zijn fractie heeft bezwaren tegen de ontwikkeling van een EVDI-assemblee,
omdat deze de toekomstige positie van het EP zal ondermijnen. Het is zaak
dat de Nederlandse regering op dit punt een helder standpunt inneemt.De heer Van Middelkoop (GPV) vroeg aandacht
voor de notitie over het Strategisch concept, waarin de bondgenoten zich verbonden
hebben aan het Verdrag van Washington en het handvest van de VN, wat een extra
impuls oplevert voor de discussie over mogelijkheden en begrenzing van de
humanitaire interventie. Krijgt de Kamer nog een uitvoerige evaluatie van
de oorlog in Kosovo met betrekking tot de nationale en de NAVO-component? In de notitie van de Nederlandse regering over de Europese veiligheids-
en defensie-identiteit wordt als richting aangegeven dat er meer mogelijkheden
en eigen verantwoordelijkheden moeten komen voor Europa, waaronder ook zelfstandige
mogelijkheden om crisissen te beheersen, maar een eindambitie ontbreekt wat
een beoordeling onmogelijk maakt. Zijn fractie ziet drie mogelijkheden voor
een richting.1. Europa met een zeer bescheiden capaciteit voldoende voor de Petersbergtaken.2. Europa als een zelfstandige, gelijkwaardige pijler binnen de NAVO met
gebruikmaking van NAVO-middelen.3. Een zelfstandige Europese krijgsmacht. Kan de regering hierop ingaan?Tijdens de top van Washington is het Strategisch concept vastgesteld,
waarin mede door een stimulerende Nederlandse bijdrage de taak van crisisbeheersing
is opgenomen. Zelfs de Petersbergtaken zijn onderdeel van het Strategisch
concept gaan vormen. De NAVO heeft voorlopig dus een grote voorsprong op het
gebied van veiligheidspolitieke garanties voor Nederland. De NAVO is de enige
instelling die garant staat en zal staan voor onze collectieve verdediging.
In Europa zelf is daar nog geen begin van te bespeuren. Van Europa als de
tweede hoeksteen van de EVDI is voorlopig nog geen sprake.Zijn fractie ziet niet direct de noodzaak van een eigen Europese veiligheidsidentiteit.
Er is geen van buitenaf komende veiligheidspolitieke dreiging die tot een
verder samenklinken van de «lotsgemeenschap» Europa verplicht.
Er behoeft ook geen reële angst te zijn dat Europa door de VS in de steek
gelaten wordt. De ambities om een eigen Europees legerkorps in het leven te
roepen, lijken meer door politieke ambities dan door veiligheidspolitieke
redenen te worden ingegeven. Zijn fractie vindt de rechtvaardiging voor een
dergelijk streven onvoldoende om de volgende redenen.1. Het houdt een risico in van de verzwakking van het Atlantische bondgenootschap;2. Het is een uiting van een ouderwetse vorm van blokdenken.3. Het kan een versterking voor het Amerikaanse isolationisme opleveren.4. Het kan de kans vergroten van een meer zelfbewust Rusland dat de EU
en de VS tegen elkaar uitspeelt.5. Er is nog geen begin van duidelijkheid over een Europees Strategisch
concept, waarvan zaken als type middelen, nucleaire strategie en dergelijke
onderdeel uitmaken.6. Historisch gezien wil Frankrijk altijd leiding geven in Europa bij
voorkeur naast en apart van de VS. Het is de historische Nederlandse rol geweest
om de Franse positie zoveel mogelijk te stuiten. Is de minister bereid het
opnieuw toetreden van Frankrijk tot de geïntegreerde militaire structuur
van de NAVO een «harde voorwaarde» te doen zijn voor verdere medewerking
aan een EVDI? Zo'n voorwaarde vergroot de geloofwaardigheid dat de NAVO en
de EU niet elkaars tegenstelling zullen worden.De WEU zal te zijner tijd opgaan in de EU, waarbij artikel V over de onderlinge
bijstandsverplichting in het verdrag het grote knelpunt vormt. Waarom wordt
die taak niet overgedragen aan de EU, via een tweesporenbeleid zoals bij de
Monetaire unie? Een andere mogelijkheid is om artikel V te laten vervallen.
Europa heeft immers de NAVO-garantie.De Nederlandse regering stelt dat verder werken aan een politiek comité,
een militair comité, een militaire staf en situatiesteunpunten verdragswijziging
noodzakelijk maakt. Wordt dit punt geagendeerd bij de komende IGC? Zo niet,
is het verstandig om zonder verdragsbasis te hard van stapel te lopen?De heer Van Middelkoop stelde tot slot enkele vragen aan de minister van
Defensie. Op welke manier kan Europa zijn defensievermogen verbeteren? Waar denkt de minister aan bij «concrete militaire tekortkomingen»?
Is de minister het ermee eens dat het Duits-Nederlandse legerkorps een duidelijk
positief voorbeeld van de EVDI is?De heer Marijnissen (SP) was teleurgesteld
over het ontbreken van steun voor de in de algemene vergadering ingediende
NAC-resolutie over de kernwapens. Welke toekomstige strategie denkt de minister
hier te gaan volgen?De SP-fractie staat niet te juichen over het nieuwe Strategisch concept
van de NAVO, waarin de nieuwe hoofdtaak van crisisbeheersing is opgenomen.
Zijn fractie heeft grote bedenkingen, temeer waar ook optreden buiten het
verdragsgebied mogelijk wordt, zelfs zonder expliciete resolutie van de Veiligheidsraad.
Hij ziet het streven naar de EVDI meer als een verkapt voortgezet federalisme.
Het gemeenschappelijke Europese buitenlandse- en veiligheidsbeleid van de
afgelopen jaren heeft niets om het lijf gehad. Op cruciale momenten was er
geen sprake van overeenstemming tussen de landen. Indien er ooit sprake zal
zijn van een gemeenschappelijk buitenlands beleid, dan zal dit een intergouvernementeel
beleid van de grote landen en een communautair beleid van de kleine landen
zijn. Frankrijk, Duitsland en Engeland zullen zich door Brussel nooit een
buitenlands beleid laten dicteren dat strijdig is met het nationaal belang.
Het is een gevaarlijke ontwikkeling om anticiperend op een mogelijke consensus
in de buitenlandse politiek van Europa nu al te gaan spreken over een zelfstandige
Europese militaire macht. Ook in de discussie over de Petersbergtaken is een
aantal tegenstrijdigheden te signaleren. Er wordt aan de ene kant gesteld
dat de EU, als de NAVO niet kan of wil optreden, de Petersbergtaken onafhankelijk
moet kunnen uitvoeren. Tegelijkertijd wordt gesteld dat moeilijk is in te
schatten of een conflict zal escaleren. Kan de minister antwoord geven op
de vraag wat Europa te doen staat, als de EU zelfstandig een conflict bestrijdt
dat escaleert en de NAVO blijft weigeren hulp te bieden?De heer Marijnissen haalde de woorden van de heer Fischer aan dat er geen
twijfel is dat het tot stand brengen van een Amerikaans verdedigingsmechanisme
zal leiden tot gescheiden veiligheidsnormen binnen het NAVO-bondgenootschap.
Hoe ziet de minister deze opmerking in het licht van de uitspraak dat de collectieve
zelfverdediging onder de EU niet kan regarderen? De heer Fischer heeft het
over een Europese nucleaire macht in geval Amerika zijn veiligheidsparaplu
niet meer aan Europa zou verlenen. Hoe ziet de minister dit tegen de achtergrond
van de opmerking van de EU-leden die geen lid zijn van de NAVO dat er nooit
sprake kan zijn van een collectieve veiligheidsgarantie?Zijn fractie zet grote vraagtekens bij de noodzaak van een militaire poot
onder het Europese buitenlandse beleid, aangeduid als «het ambitieniveau».
Kan de minister van Buitenlandse Zaken een geval noemen in de afgelopen tien
jaar waarin een «Euroleger» van dienst had kunnen zijn? Waar vermoedt
de minister in de nabije toekomst brandhaarden waar Europa zelfstandig zou
moeten interveniëren?De heer Marijnissen opperde de hypothese dat zich in rudimentaire vorm
een tegenstelling tussen Europa en de VS aan het ontwikkelen is. Er zijn conflicten
op economisch terrein in het kader van de WTO; Europa is zich met de euro
nadrukkelijker gaan manifesteren; Het Amerikaanse Congres weigert het teststopverdrag
te ratificeren; Amerika vertoont een neiging tot isolationisme. Zou een nadrukkelijker
Europees gemeenschappelijk buitenlands beleid met daaraan gekoppeld een duidelijker
militair beleid, geen bedreiging kunnen gaan vormen voor Amerika? Zou dit
de reden kunnen zijn dat Amerika een eigen verdedigingsmechanisme wenst op
te zetten?In de notitie wordt gesteld dat de Europese bijdrage in Kosovo zeer gebrekkig
was. Kan dit betekenen dat Nederland in de toekomst een veel grotere bijdrage
moet gaan leveren? In de notitie staat verder dat een Europees strategisch concept ontbreekt
waarin antwoord wordt gegeven op vragen als: Waar in Europa gaan wij interveniëren?
Doen wij dat ook in gevallen dat er geen mandaat is van de Veiligheidsraad?
Wat moeten wij verstaan onder het bevorderen en handhaven van de internationale
rechtsorde? Wat is in dit verband de interpretatie van de woorden van de minister
uitgesproken tijdens de algemene vergadering over het verschuiven van de balans
tussen mensenrechten en soevereiniteit?In de notitie wordt opgemerkt dat het zwaartepunt bij de beoordeling of
militairen ingezet dienen te worden ligt bij de nationale parlementen. Hoe
verhoudt zich dit tot de toegenomen macht van het Europees Parlement bij beslissingen
over het effectief inzetten van militairen?Mevrouw Vos (GroenLinks) vond een discussie
over de vraag of Europa een nadrukkelijkere rol moet gaan spelen als het gaat
om het voorkomen van oorlogsdreigingen essentieel, maar uitte haar twijfels
over de koers die de Nederlandse regering hierbij inzet. Kan de minister ingaan
op de vraag of de opstelling van zijn eigen partij hier debet aan is? Hoe
kijkt de minister zelf aan tegen de Nederlandse opstelling in het Europese
debat?Haar fractie vraagt zich af of de relatie met de VS voor de minister boven
elke andere relatie met Europese partners staat of dat er door de ontwikkelingen
die de laatste tijd in Amerika plaatsvinden een verschuiving is opgetreden
in het buitenlandse beleid. Is de minister het eens met de opvatting dat Europa
om de isolationistische koers van Amerika af te dempen, meer moet laten zien
dat het ook zelf bereid is om bepaalde taken in het kader van veiligheid en
defensie uit te voeren?Mevrouw Vos betreurde het dat Nederland geen jastem heeft gegeven aan
de NAC-resolutie over kernwapens. In hoeverre is de situatie van de VS in
dit proces van belang? Is er verband tussen het feit dat een aantal NAVO-landen
geen jastem wilde geven en de aankondiging dat de VS kernwapens gaat terugtrekken
uit Europa? GroenLinks zou dit een goede zaak vinden.In de notitie over het Europese veiligheids- en defensiebeleid van de
regering ontbreekt een analyse. Wat is er nodig om tot een eigen Europees
leger te komen en bij welke risico's zou zo'n leger een rol kunnen spelen?
Het begrip «crisisbeheersing» duikt op vele plaatsen in de nota
op, maar wat dient hieronder te worden verstaan? Bij Petersburgtaken gaat
het om conflictpreventie, crisisbeheersing, interventie maar ook vredeopleggende
taken. In de hoofdlijnennotitie staat dat tijdige inzet van militaire middelen
voor de bestrijding van veiligheidsrisico's vooral aan de periferie van het
NAVO-verdragsgebied belangrijk is, omdat dit de inzet van massale middelen
kan voorkomen. Haar fractie is van mening dat dit type crisisbeheersing een
crisis slechts verscherpt en daardoor wellicht tot een grotere crisis leidt.
Kan de minister hierop ingaan?Zonder helder zicht op het uiteindelijke doel is het moeilijk om een ambitie
vast te stellen. De minister doet dit op een halfbakken manier toch door te
stellen «dat het voor de hand ligt dat het ambitieniveau ergens tussen
het idee van de NAVO en dat van de WEU ligt». Waarop is een dergelijke
opmerking gebaseerd? In welke crisis denkt hij dat Europa zelfstandig kan
gaan optreden? Is dat een nieuwe Kosovo- of Balkancrisis of een crisis in
voormalige Sovjetrepublieken?Het vraagstuk van legitimiteit en democratische controle komt onvoldoende
aan de orde in de notitie. Haar fractie acht een VN-mandaat nodig voor operaties
van een eigenstandige Europese defensie-identiteit. Hoe denkt de regering
hierover?De aandacht die in de notitie aan conflictpreventie besteed wordt, is
uiterst mager. Het is van groot belang dat er naast de militaire poot een
gelijkwaardige Europese conflictpreventiepoot komt te staan. Het voorstel
van de minister om op korte termijn een studie te laten doen naar de middelen en de mensen die hiervoor nodig zijn, is een belangrijke
stap voorwaarts. Hoe kan bereikt worden dat dit in Europa een volwaardig agendapunt
wordt? Zou het aanstellen van een Europese commissaris voor conflictpreventie
de discussie wellicht vooruit kunnen helpen?Er wordt in de notitie niet ingegaan op de toekomstige relatie van Europa
met de OVSE en ook de rol van het EP bij de democratische controle wordt niet
uitgewerkt. Uit de notitie komt naar voren dat er een aantal nieuwe organen
zullen worden gecreëerd die buiten de bevoegdheid van het EP omgaan.
Haar fractie is niet voor het in het leven roepen van een EVDI-assemblee,
omdat deze de rol van het EP verder uitholt. Overigens dient er, voordat er
überhaupt over een eigen defensiebeleid van de EU gesproken wordt, eerst
een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid te worden uitgewerkt. Is de minister
het ermee eens dat de EU op dit punt veel te hard van stapel loopt?In de notitie wordt sterk de nadruk gelegd op het verbeteren van de effectiviteit
van het militair potentieel in Europa, wat de indruk wekt dat de defensie-uitgaven
in de toekomst flink zullen gaan stijgen. Haar fractie is tegen elk voorstel
dat ertoe leidt dat ieder land een bepaald percentage van het BNP aan defensie
moet uitgeven. Zij is tegen het gedwongen opvoeren van de defensiebegroting
in verband met Europese afspraken. Ook de samenhang met de versterking van
de Europese defensie-industrie geeft reden tot zorg. Een nieuwe Europese wapenwedloop
zal de veiligheid in Europa niet ten goede komen.Hoe ziet de minister de relatie met het Partnership for Peace? Hoe ziet
hij de rol van kernwapens in de Europese defensie? Kan de minister ingaan
op de opmerkingen van de heer Fischer? Als deze juist zijn, kan GroenLinks
hier geen enkel begrip voor opbrengen.In het Strategisch concept is het begrip «crisisbeheersing»
en daarmee samenhangend «out of area-operations» niet eenduidig
ingevuld. Is er een juridische basis voor een niet-artikel-V-optreden? Er
wordt gezegd dat het VN-handvest van groot belang is. Betekent dit dat een
VN-mandaat altijd voorwaarde moet zijn voor NAVO-optreden? Ook de nucleaire
doctrine van de NAVO blijft in het nieuwe Strategisch concept overeind. Gaat
de minister zich de komende tijd inspannen om het debat daarover actief te
voeren?Het antwoord van de regeringDe minister van Buitenlandse Zaken wilde voor
de beantwoording van de vraag: «Wat is de Europese Unie en wat is haar
ambitieniveau?» een stukje teruggaan in de geschiedenis van de Europese
Unie. De Europese Unie heeft op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands-
en veiligheidsbeleid een aantal afspraken gemaakt, die vastliggen in het Verdrag
van Maastricht. In feite is de ambitie die de EU heeft op dit terrein in het
Verdrag van Maastricht onderschreven. Zowel de vorige regering als deze regering
heeft er veelvuldig op gewezen dat de Europese Unie meer is en moet zijn dan
een groep landen met één munt en een gemeenschappelijk intern
beleid en dat zij ook een gemeenschappelijk buitenlands beleid nodig heeft.
De uitbreidingsstrategie van de Unie en het streven naar een gezamenlijke
munt zijn aspecten van de buitenlandse politiek van de Unie waardoor zij zich
sterker verankert in de wereldgemeenschap. De Europese Unie is op dit moment
een economische reus, maar in het Verdrag van Amsterdam is de opdracht neergelegd
dat zij de komende jaren ook politiek meer voor moet gaan stellen. Bij het
voeren van een versterkt buitenlands politiek beleid hoort ook een defensie-element.
Het is van essentieel belang dat dit beleid een pijleroverstijgend beleid
is. Om die reden vindt de Nederlandse regering verdragswijziging en het blijven
binnen de communautaire aspecten van de Unie van groot belang. De heer Solana
speelt in dit verband een belangrijke rol.De minister was van mening dat de discussie in de Kamer zich veel te veel versmalt naar het defensie-element van het buitenlandse veiligheidsbeleid,
terwijl defensie in feite de laatste toevlucht van het buitenlands beleid
is. In het Verdrag van Amsterdam ligt al het nodige vast op het gebied van
een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid van de unie, terwijl
de EU al een zekere traditie heeft opgebouwd ten aanzien van het uitbreidingsbeleid.
Er is dus al een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid van de
Europese Unie. Er wordt aan gewerkt om dit beleid via allerlei strategieën
verder uit te bouwen in de komende jaren. Een van de aspecten in dit gemeenschappelijke
buitenlandse beleid is de defensie.In de notitie van de regering over het Europese veiligheids- en defensiebeleid
wordt uitvoerig ingegaan op de vraag hoe aan dit beleid gestalte moet worden
gegeven. De minister had bij de Kamer uiteenlopende meningen over de notitie
beluisterd. De Nederlandse regering is inderdaad de mening toegedaan dat de
NAVO de hoeksteen is van het collectieve Europese veiligheidsbeleid. Dit is
ook een passage uit de Troonrede. De lijn die de regering in de notitie volgt,
is een strikte uitwerking van wat er tijdens de top in Keulen is overeengekomen.
De Nederlandse regering geeft er sterk de voorkeur aan om de Europese defensiecomponent
uit te werken binnen de NAVO. Mocht de NAVO niet kunnen of willen optreden,
dan is de tweede voorkeur om bij EU-optreden gebruik te maken van NAVO-structuren
en NAVO-middelen. De derde categorie volgens Keulen, de geheel autonome EU-operaties
zonder NAVO-middelen, is in het bijzonder geschikt voor «kleinschalige»
activiteiten.Betekent deze stellingname dat Nederland zich hiermee in de discussie
min of meer aan de rand van het NAVO-bondgenootschap beweegt? Opereert Nederland
hier in een volstrekt isolement in plaats van een creatieve bijdrage aan de
discussie te leveren? De minister benadrukte dat dit in het geheel niet het
geval is. Naast de bilaterale en ambtelijke contacten die veelvuldig plaatsvinden,
heeft Nederland in deze discussie vier belangrijke elementen ingebracht.1. Europa moet via het DCI (Defence Capabilities Initiative) en het Special
Report aangeven welke mogelijkheden het heeft.2. Er dient tussen de NAVO en de EU een volstrekte afstemming plaats te
vinden. NAVO-EU moet als het ware een aaneengeschakelde keten zijn.3. De Europese NAVO-landen die geen lid zijn van de EU, moeten ten volle
bij dit proces betrokken worden. Nederland heeft er sterk op aangedrongen
dat en marge van het overleg van de Algemene Raad op 15 november, waarbij
de ministers van Defensie aanwezig zullen zijn, ook een overleg plaatsvindt
met de zes NAVO-landen die geen lid zijn van de EU. Dit is met name voor Noorwegen
en Turkije in hoge mate van belang.4. Er moet sprake zijn van een zodanige structurering dat deze communautair
verankerd is. Nederland heeft geen enkel bezwaar tegen afspraken over interim-structuren
op de top te Helsinki. Ook een militair comité zal gebed moeten zijn
in de structuur van het verdrag, onder de Algemene Raad, met gebruikmaking
van en volgend de Coreperstructuur. Behalve waar het de gezamenlijke bijeenkomsten
van de ministers van buitenlandse zaken en defensie betreft, zullen al deze
structuren in het verdrag moeten worden vastgelegd. Het thema van het gemeenschappelijke
Europees veiligheids- en defensiebeleid zal bij de komende intergouvernementele
conferentie (IGC) moeten worden meegenomen in de discussie over de wijziging
van het Verdrag van Amsterdam.De regering heeft in haar notitie het begrip «autonome EU-activiteiten»
zoals deze worden genoemd in de tekst van de top in Keulen, vertaald naar
«kleinschalige» activiteiten. De discussie die in de Kamer wordt
gevoerd blijkt zich steeds toe te spitsen op de vraag wat exact moet worden verstaan onder het begrip «kleinschalige» activiteiten,
terwijl het in feite om het hele scala van mogelijkheden moet gaan. De vier
door de Nederlandse regering genoemde aandachtspunten betreffen de EU-defensiepolitiek
in haar geheel en niet alleen dit onderdeel. De minister zou bij de EU-geleide
operaties willen uitgaan van de vuistregel dat hoe groter de operatie is,
hoe eerder te denken valt aan een EU-geleide operatie met gebruikmaking van
NAVO-middelen. Hij benadrukte daarbij opnieuw dat de preferentie van de Nederlandse
regering blijft liggen bij optreden binnen de NAVO.De discussie die op dit moment in de overleggen gevoerd wordt ter voorbereiding
op de top te Helsinki gaat in hoofdzaak over de vier uitgangspunten die de
Nederlandse regering belangrijk vindt. Nederland neemt daarmee dus duidelijk
niet een aparte positie in. De Nederlandse regering heeft een aantal goede
redenen om haar voorkeur uit te spreken voor EU-acties met gebruikmaking van
NAVO-middelen. Zij vindt politiek gezien een hechte band met de NAVO en de
VS van groot belang. Praktisch gezien geeft dit de mogelijkheid om gebruik
te maken van bestaande infrastructuren, systemen en militaire middelen, waardoor
onnodige duplicatie vermeden kan worden. Ook militair gezien is de band met
de NAVO van belang, omdat iedere operatie het gevaar van escalatie in zich
bergt. Dit geldt ook voor kleinschalige operaties. Ook een kleinschalige operatie
kan zich uiteindelijk zodanig ontwikkelen dat dit een grotere militaire inzet
nodig maakt. De minister achtte het daarom van essentieel belang dat over
dit afwegingsaspect in het kader van de EU goed wordt overlegd. Hiervoor dienen
bepaalde structuren, zij het voorlopig interim-structuren, in het leven geroepen
te worden en zijn zelfstandige en verstandige adviezen uit de defensiehoek
nodig.Er is gevraagd of een geïnstitutionaliseerd overleg tussen de NAVO
en de EU op politiek niveau niet zal leiden tot gescheiden veiligheidsnormen
binnen de NAVO. De minister zou binnenkort een bezoek brengen aan zijn Duitse
collega Fischer om met hem over deze materie te spreken. Hij wees erop dat
de NAVO een grotere Europese rol niet als een bedreiging maar als een ondersteuning
van het bondgenootschap beschouwt. Ook in het Strategisch concept, zoals dat
op de top in Washington is afgesproken, heeft de NAVO rekening gehouden met
de wens van Europa de Petersbergtaken te kunnen uitvoeren. Overigens moeten
de NAVO-leden het mogelijk maken dat de EU gebruikmaakt van NAVO-middelen
en -infrastructuren.De minister was het ermee eens dat er geen onnodige duplicatie moet plaatsvinden.
Om dat te voorkomen is het nodig om op een aantal terreinen interim-structuren
tot stand te brengen die een juiste besluitvorming mogelijk maken. Op een
aantal fronten zal duplicatie echter niet te vermijden zijn, bijvoorbeeld
bij het militair comité en het PSC, maar hierbij is dan geen sprake
van onnodige duplicatie. De gedachte is om die elementen die nu al betrekking
hebben op het afsprakenkader tussen WEU en NAVO over te nemen in de EU-structuur.
De WEU heeft in Spanje een satellietcentrum. Het zou dwaas zijn als de EU
de intentie zou hebben om het hele afsprakenkader en de infrastructuur die
er in het kader van de NAVO is, over te doen. Geen enkel lid van de EU blijkt
hier trouwens een voorstander van te zijn.Met de vier uitgangspunten die de Nederlandse regering heeft geformuleerd
voor de overleggen die in de aanloop naar de top te Helsinki zullen plaatsvinden,
behoort zij zeker niet tot de hekkensluiters. Het hele proces is pas kort
geleden van start gegaan. De Nederlandse regering heeft met de opvatting om
eerst in DCI-verband te kijken welke mogelijkheden Europa heeft, binnen de
EU en de NAVO succes geboekt. Bovendien is het niet de verwachting dat er
in Helsinki al zeer concrete afspraken gemaakt zullen worden. Verder zou het
concreet invullen van een Europees ambitieniveau bij de NAVO tot het misverstand
kunnen leiden dat Europa in zijn eentje een «Euroleger» op de
been wil brengen. Dit leek hem niet de weg die Europa in zou
moeten slaan. De minister wees in dit verband op de bijzondere connotatie
die het COPS aanvankelijk om zich heen had. De Nederlandse regering heeft
de afgelopen periode bepleit om een zodanige structuur te kiezen dat men binnen
de communautaire structuren blijft. Zij heeft voor dit streven de steun gekregen
van een aantal landen binnen de EU.De positie die een aantal neutrale landen bijvoorbeeld Zweden inneemt,
komt op een aantal punten overeen met de Nederlandse inbreng in de discussie.
Finland is, gegeven de bijzondere positie die het heeft, zeer inventief bezig
om oplossingen te vinden. Deze gaan sterk in de richting van wat ook de Nederlandse
regering in het debat bepleit. De feiten bewijzen dus dat de Nederlandse regering
door haar stellingname absoluut geen uitzonderingspositie inneemt in het Europese
debat.De Nederlandse regering is van mening dat de nieuwe institutionele structuren
die op de top van Helsinki wellicht tot stand zullen komen, in het verdrag
verankerd moeten worden. De discussie over de manier waarop de diverse taken
en werkzaamheden uitgevoerd moeten worden, zal tijdens de IGC en de verdragswijziging
uitgebreid gevoerd worden. Het ligt in de bedoeling dat bepaalde functies,
elementen en taken van de WEU overgaan naar de EU. Dit geldt in dit kader
niet voor de collectieve veiligheidsgarantie. Bij de afsluiting van de discussie
in de IGC eind 2000 zal moeten vaststaan wat er exact met de WEU gebeurt.
Op het moment dat functies en taken van de WEU zijn overgenomen in het verdragskader
van de EU, kan de WEU verdwijnen. Er is steeds vanuit gegaan dat de EU in
2002 klaar moet zijn voor verdere uitbreiding. Op dat moment zou de WEU dus
kunnen verdwijnen. Een aandachtspunt hierbij is dat sommige landen wel lid
van de NAVO maar niet van de EU zijn en omgekeerd. Er zal na de besluitvorming
op de top te Helsinki een goed afsprakenkader uitgewerkt moeten worden tussen
de NAVO en de EU. Dit element is ook vervat in de besluitvorming van de top
in Washington.De Nederlandse regering zal op de top in Helsinki geen «harde voorwaarden»
aan de Franse regering stellen. Zij vindt echter wel dat Frankrijk moet participeren
in het Special Report, wat op dit moment niet gebeurt. Frankrijk doet wel
mee aan de DCI-operatie. De Nederlandse regering zal in de richting van de
Franse regering blijven uitdragen dat het tijd wordt dat Frankrijk terugkeert
in de militaire structuur van de NAVO. Overigens is er in de praktijk, zoals
bij de oorlog in Kosovo is gebleken, volledige samenwerking met Frankrijk
in de militaire structuren. Wellicht kan Frankrijk die stap zetten in de periode
waarin de discussie over de wijziging van het verdrag gaande is.De Nederlandse regering heeft in de paragrafen over de democratische controle
aangegeven dat zij zich zeer open opstelt tegenover de discussie hierover.
Niet alleen het Europees Parlement maar ook de nationale parlementen dienen
hier hun zeggenschapsrecht uit te kunnen oefenen. Het toetsingskader blijft
een zaak van de nationale parlementen. Er bestaat nu een bepaalde mix tussen
de bevoegdheden van de WEU-assemblee en de NAVO-assemblee. Ook aan de nationale
parlementen is gevraagd hun gedachten te laten gaan over een remplacant voor
de WEU-assemblee. Dit onderwerp is ook aan de orde geweest bij de bespreking
van de staat van de unie.De Nederlandse regering heeft zich in de notitie zeer duidelijk uitgelaten
over het Strategisch concept en de mandaten. Zowel de VN, de VR als de OVSE
wordt in de nota genoemd. Ook in de hoofdlijnennotie is hier het nodige over
gezegd. Dit thema zal ook terugkeren in de Defensienota die in december het
licht zal zien.De minister verwees naar zijn brief aan de Kamer waarin hij het verloop
van de discussie met de New Agenda Coalition en de NAVO-partners uiteengezet
heeft. Nederland heeft zich met veertien andere NAVO-partners van stem onthouden.
De nucleaire NAVO-partners en Hongarije en Polen hebben tegen de resolutie
gestemd. De Nederlandse regering heeft in haar toelichting op
deze stemonthouding aangegeven dat zij de zorgen van de NAC over de recente
ontwikkelingen deelt.De minister zou de Kamer binnenkort een notitie doen toekomen over de
ontwikkelingen in het «proces» met betrekking tot de herziening
van de nucleaire strategie, dit met het oog op de NAVO-raad in december.De minister zou zich in de discussie op de Ontwapeningsconferentie in
Genève blijven inzetten voor het vlottrekken van de onderhandelingen.
De hoop bestaat dat de ideeën die Nederland samen met de Belgen, Duitsers,
Italianen en Noren heeft aangedragen, zullen leiden tot voortgang in deze
zaak.De NDM-ontwikkeling in de VS en de gevolgen die dat eventueel heeft voor
het ABM-verdrag, is volgens de regering in eerste instantie een zaak tussen
de Verenigde Staten en de Russische Federatie. Nederland heeft zich met de
andere landen van de EU onthouden van stemming over de ABM-resolutie. Overigens
is het bericht dat Amerika kernwapens zou terugtrekken uit Europa, door de
Amerikaanse regering met kracht ontkend.De minister van Defensie zag het gebruikmaken
van NAVO-middelen door de Europese NAVO-landen als een belangrijk punt in
de discussie. Zoals reeds gezegd, zijn tijdens de NAVO-top te Washington de
Petersbergtaken opgenomen in het Strategisch concept en zijn er afspraken
gemaakt over «gegarandeerde toegang» tot de NAVO-middelen. Hiermee
is een belangrijke voortgang geboekt. Het is van grote betekenis dat deze
afspraken precies worden gedefinieerd en met kracht en snelheid worden uitgewerkt.
Een dergelijk concept past heel goed in de geschetste preferenties van 1.
NAVO-optreden, 2. EU-geleide operaties met gebruikmaking van NAVO-middelen.
Het is belangrijk dat, als er sprake is van een EU-geleide operatie in samenhang
met inzet van militaire middelen, de toegang tot de NAVO-middelen op een goede
wijze is georganiseerd.Om vast te stellen welke NAVO-middelen er zijn, is het Defense Capabilities
Initiative (DCI) in het leven geroepen. Er zijn in het kader van dit proces
58 tekortkomingen gesignaleerd die binnen NAVO moeten worden aangepakt. Het
betreft zaken als snelle inzetbaarheid, mobiliteit, voortzettingsvermogen,
logistiek, effectiviteit, overlevingsmogelijkheden, communicatie- en informatiesystemen.
Daarvoor is een High Level Steering Group opgericht, waaraan voor Nederland
de plaatsvervangend chef defensiestaf deelneemt met een mandaat voor twee
jaar. In de vergadering van de NAVO-ministers van Defensie in december a.s.
zullen hier een aantal besluiten over genomen worden. Er liggen op een aantal
terreinen concrete voorstellen voor.Er heerst verder een algemeen gevoel dat Europa in Kosovo relatief gesproken
een beperkte bijdrage heeft geleverd. Hoewel de Nederlandse bijdrage in Kosovo
aan de maat was, levert de optelsom van de Europese bijdragen een teleurstellende
uitkomst op. Tegen de achtergrond van de Europese ambities op het gebied van
het veiligheidsbeleid zou het logisch zijn dat Europa een groter deel van
de last voor zijn rekening gaat nemen. Daarbij zou gedacht kunnen worden aan
een Europese component binnen het DCI. Europa zal in dat verband nagaan welke
mogelijkheden het op dat punt heeft. De vraag naar de Europese middelen zal
een politieke vertaling moeten krijgen naar de Europese ministers van defensie.
Het primaat voor het veiligheidsbeleid ligt bij de ministers van buitenlandse
zaken, maar de vertaalslag naar de middelen zal vanuit de defensielijn van
de grond moeten komen. In dat kader heeft de Nederlandse regering erop aangedrongen
de Europese ministers van defensie een rol te geven. Hierover zal op 15 november
gesproken worden in de Algemene Raad.Terecht is de vraag gesteld of de constatering dat de Europese bijdrage
op bijna alle fronten onder de maat is geweest in Kosovo, betekent dat er
in Europa een golf van investeringen in middelen en mensen nodig zal zijn.
De discussie hierover zal in eerste instantie in Nederland zelf gevoerd moeten worden. De bespreking van de defensienota zal hiervoor een
eerste geschikt moment zijn. Momenteel wordt de lijn gevolgd dat aanpassing
van de Nederlandse krijgsmacht, gepaard gaande met vermindering van het budgettaire
beslag, tegelijkertijd moet leiden tot een vergroting van de effectiviteit
van de krijgsmacht voor de taken zoals Nederland deze ziet. Ook het beter
op elkaar aanpassen van de krijgsmacht binnen Europa, kan leiden tot een vergroting
van de effectiviteit. Europa heeft op een aantal terreinen een schrijnend
gebrek maar op andere terreinen een overschot aan middelen. Binnen Europa
zijn te veel gewone manschappen, maar te weinig parate eenheden die inzetbaar
zijn voor vredesoperaties. Europa heeft een groot gebrek aan transport- en
inlichtingencapaciteit, aspecten die van belang zijn voor militaire operaties.
Er moeten ook in een aantal andere Europese landen nog diverse herstructureringsoperaties
plaatsvinden. Nederland en Engeland lopen hier redelijk voorop. Het Europese
DCI-debat biedt in Europees verband mogelijkheden om te komen tot een vergroting
van de middelen zonder dat dit automatisch betekent dat het meer geld gaat
kosten. Niettemin valt het niet uit te sluiten dat op het moment dat de Europese
herstructurering voltooid en het Europese ambitieniveau geformuleerd is, er
een spanning blijkt te bestaan tussen dit niveau en de beschikbare financiële
middelen.Bij de uitwerking van de afspraken over de «gegarandeerde toegang»
tot de NAVO-middelen hoort ook een heldere definitie van de Europese middelen.
Zowel de NAVO-middelen als de Europese middelen dienen gedefinieerd te worden.
Hierop zal in het DCI-proces de nadruk moeten liggen.Bij de Europese politieke discussie over het Europese veiligheids- en
defensiebeleid zoals dat in het Verdrag van Maastricht en latere afspraken
is geformuleerd, zal ook een Europees militair comité noodzakelijk
zijn dat adviezen geeft aan de Europese ministers van Defensie. Ook de NAVO
heeft een militair comité, maar een Europees militair comité
dat aan het proces van het Europese DCI invulling geeft, kan niet worden gezien
als «onnodige duplicatie». Alleen in geval de NAVO een concept
nodig zou vinden waarbij Europa evenals de NAVO zelf zou beschikken over zaken
als AWACS, informatie en command of control, zou er sprake zijn van werkelijke
duplicatie. Hiervoor zouden binnen Europa grote hoeveelheden geld nodig zijn.In de Defensienota zal nader worden ingegaan op het belang dat samenwerking
met andere Europese landen heeft in het kader van dit proces. Alle relevante
Nederlandse strijdkrachten hebben op dit moment internationale banden. De
Nederlandse marine is volledig geïncorporeerd in de Engels-Nederlandse
Amphibions Force. De Nederlandse luchtmacht is ondergebracht in de Deployable
Air Task Force, terwijl alle parate Nederlandse landmachteenheden in het Duits-Nederlandse
legerkorps zijn opgenomen. Een verdere intensivering op dit gebied is nodig.
De enige logische consequentie van het versterken van de Europese samenwerking
is dat deze moet leiden tot een vergroting van de militaire mogelijkheden
binnen bestaande budgetten. De Nederlandse regering ondersteunt de lijn van
internationale samenwerking met kracht. De ontwikkeling hiervan is binnen
NAVO-kader volop aan de gang.De minister van Defensie ging ter ondersteuning van de preferenties die
de minister van Buitenlandse Zaken heeft gegeven, namelijk 1. optreden door
de NAVO, 2. EU-optreden met NAVO-middelen in op enkele aspecten van militaire
logica. De oorlog in Kosovo heeft aangegeven dat operaties altijd een grote
mate van onzekerheid om zich heen hebben. Een conflict dat politiek beheersbaar
lijkt binnen het Europese concept, kan al snel een omvang aannemen waarbij
de Europese middelen niet toereikend zijn. Bij de mogelijkheid tot gebruikmaking
van NAVO-middelen is een dergelijke escalatie op te vangen. Wanneer deze mogelijkheid
niet bestaat, zijn er automatisch grote beperkingen verbonden aan zelfstandige
EU-operaties. Het woord «kleinschalig» in de notitie
betekent dan ook militair-operationeel «kleinschalig». Het gaat
dus om operaties waarbij het risico van uitbreiding waarbij gebruik van NAVO-middelen
nodig is, niet bestaat. De Nederlandse regering geeft er mede daarom de voorkeur
aan om het Europese ambitieniveau te vertalen naar EU-geleide operaties met
gebruikmaking van NAVO-middelen binnen NAVO-kader.Nadere gedachtewisselingDe heer Van den Doel (VVD) vroeg hoe de regering
zich de invulling van het begrip «double hatted» voorstelt.Er is gesproken over het oprichten van een Europees strategisch luchtvervoerscommando.
Wordt overwogen om deze capaciteit door een select groepje NAVO-landen te
laten uitvoeren, analoog aan de constructie van AWACS?Staat de oprichting van een NAVO-EU-overlegorgaan al op de agenda van
Helsinki? Zo nee, wil de minister van Buitenlandse Zaken zich hiervoor inzetten
in de komende maanden?De heer Koenders (PvdA) had beluisterd dat
de minister van Defensie spreekt over een eigenstandig Europees planningsproces,
waarbij rekening wordt gehouden met de NAVO en onnodige duplicatie, en een
politieke militaire structuur waarbij de Europese ministers van buitenlandse
zaken en defensie samenwerken. Is de minister van Defensie van mening dat
autonome Europese acties beperkt moeten worden tot «bootjes op de Donau»?De heer Hoekema (D66) vroeg of de Nederlandse
regering in Helsinki bereid is op zijn minst mee te werken aan de instelling
van een Europees militair comité, een Europese planningsstaf en andere
zaken die zonder verdragswijziging mogelijk zijn.De heer Verhagen (CDA) vroeg zich af of er
een operatie nodig is à la de EVDI, als de vertaling van de Petersbergtaken
is: «kleinschalige» operaties die absoluut niet kunnen escaleren.
Wat zal de inzet van de Nederlandse regering zijn in de Algemene Raad op 15
november ten aanzien van de EVDI?Mevrouw Vos (GroenLinks) vroeg opnieuw waar
de opmerking op gebaseerd is dat «het voor de hand ligt dat het Europese
ambitieniveau ergens tussen het idee van de NAVO en dat van de WEU ligt».De minister van Buitenlandse Zaken herhaalde
dat de Nederlandse regering bereid is om in Helsinki de interim-maatregel
van een Europees militair comité en een aantal andere comités
te accepteren. De Nederlandse regering zal bij de komende Algemene Raden en
in Helsinki de lijn volgen, zoals deze door hem en zijn collega van Defensie
in dit algemeen overleg is uiteengezet. De Nederlandse regering is voortdurend
bezig met het pushen van de band NAVO-EU en zal dat blijven doen. Hij achtte
het in dit verband noodzakelijk dat de opstelling van Frankrijk in de besluitvorming
te Helsinki aan de orde komt.De minister van Defensie was van mening dat
een NAVO militair comité en een EU militair comité in principe
duplicatie betekent. Wanneer er echter sprake is van organen die werkzaamheden
verrichten in elkaars verlengde, gaat het om een vorm van duplicatie die logisch
voortvloeit uit het proces. Op dit moment wordt bekeken of er bij de personele
invulling van het Europese comité een relatie tussen beide comités
gelegd moet worden. Het voorstel om te komen tot een Europese strategische luchttransportcapaciteit
past uitstekend in het streven naar een grotere Europese samenwerking. Het
is praktisch gezien en qua kosten effectiever als een aantal Europese landen
afspraken maken over een gezamenlijke aanpak. Nederland zou daar op een bepaalde
wijze in kunnen participeren. Deze capaciteit kan dan in een EU-operatie met
gebruikmaking van NAVO-middelen worden gebruikt. De minister had in dit verband
al eens voorgesteld om hierbij meer met gezamenlijke Europese fondsen te werken,
gezien het feit dat de defensiebegroting van de diverse Europese landen nogal
verschilt.De minister zag het Europese DCI niet als een eigenstandig Europees planningsproces.
Wanneer Europa binnen het DCI-proces de politieke uitspraak zou doen dat het
een grotere bijdrage wenst te leveren aan militaire operaties, dan is dat
meer een onderdeel van het proces om als Europa in NAVO-verband een grotere
bijdrage aan het Europese veiligheidsbeleid te leveren. Hij had het idee dat
de Kamer sterk miskent dat de Europese Unie ook omvangrijk inhoud kan geven
aan het Europese veiligheidsbeleid door gebruik te maken van NAVO-middelen.
Als Europa kan beschikken over het geheel van de NAVO-middelen, is het op
een verantwoorde wijze mogelijk om invulling te geven aan een Europees veiligheidsbeleid.
Wil Europa militair verantwoorde operaties uitvoeren zonder gebruikmaking
van NAVO-middelen, dan gaat het daarbij automatisch om «kleinschalige»
operaties die niet de kans op escalatie in zich hebben. Dat wil echter absoluut
niet zeggen dat de Europese ambitie zich beperkt tot «bootjes op de
Donau». De Europese ambitie is om een grotere militaire bijdrage in
middelen te kunnen leveren aan het Europese veiligheidsbeleid. Dat kan echter
heel goed gebeuren met gebruikmaking van NAVO-middelen. Van deze NAVO-middelen
zal een groot deel dan Europees zijn.Het Nederlandse ambitieniveau is het geheel aan militaire middelen dat
ons land ter beschikking stelt. Dit ambitieniveau is gerelateerd aan het niveau
zoals dat in de Defensienota naar voren wordt gebracht. Nederland is heel
goed in staat om hieraan op verantwoorde en evenwichtige wijze invulling te
geven.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De BoerDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,ValkDe voorzitter van de algemene commissie voor Europese Zaken,PatijnDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,HommesXNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (GPV), Apostolou (PvdA), Voorhoeve (VVD), Hillen
(CDA), Valk (PvdA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter, Hessing (VVD), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), M.B. Vos (GroenLinks),
Dijksma (PvdA), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA), De Boer (PvdA), voorzitter,
Van der Knaap (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Bussemaker
(PvdA), Timmermans (PvdA) en Wilders (VVD).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66),
Van 't Riet (D66), Rouvoet (RPF), Belinfante (PvdA), Patijn (VVD), Visser-van
Doorn (CDA), Zijlstra (PvdA), Eurlings (CDA), Cherribi (VVD), De Haan (CDA),
Scheltema-de Nie (D66), Van Bommel (SP), Harrewijn (GroenLinks), Gortzak (PvdA),
Remak (VVD), Albayrak (PvdA), Van Oven (PvdA), Van den Akker (CDA), Leers
(CDA), Rosenmöller (GroenLinks), Duivesteijn (PvdA), Feenstra (PvdA)
en Balemans (VVD).XNoot2Samenstelling: Leden: Van den Berg (SGP), Zijlstra (PvdA), Apostolou
(PvdA), Hillen (CDA), Valk (PvdA), voorzitter, Hessing (VVD), ondervoorzitter,
Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Stellingwerf (RPF), Essers
(VVD), Verhagen (CDA), M.B. Vos (GroenLinks), Van 't Riet (D66), Van den Doel
(VVD), De Haan (CDA), Koenders (PvdA), Van Bommel (SP), Van der Knaap (CDA),
Harrewijn (GroenLinks), Niederer (VVD), Timmermans (PvdA), Oplaat (VVD), Albayrak
(PvdA), Balemans (VVD) en Herrebrugh (PvdA).Plv. leden: Dittrich (D66), Swildens-Rozendaal (PvdA), Arib (PvdA), Leers
(CDA), Van Oven (PvdA), Weisglas (VVD), Eurlings (CDA), Ter Veer (D66), Van
Middelkoop (GPV), Passtoors (VVD), Van der Hoeven (CDA), Vendrik (GroenLinks),
Lambrechts (D66), Blaauw (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Hindriks (PvdA), Marijnissen
(SP), Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), E. Meijer (VVD), Dijksma (PvdA),
Voorhoeve (VVD), Van Gijzel (PvdA), Wilders (VVD) en Duivesteijn (PvdA).XNoot3Samenstelling: Leden: Weisglas (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van Middelkoop
(GPV), Voûte-Droste (VVD), Hessing (VVD), Hoekema (D66), Marijnissen
(SP), Verhagen (CDA), Rouvoet (RPF), Van Oven (PvdA), ondervoorzitter, De
Haan (CDA), Koenders (PvdA), Patijn (VVD), voorzitter, Van den Akker (CDA),
Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Bussemaker (PvdA), Timmermans (PvdA),
Vendrik (GroenLinks), Bos (PvdA), Weekers (VVD), Albayrak (PvdA), Eurlings
(CDA) en Van Baalen (VVD).Plv. leden: Blaauw (VVD), Dittrich (D66), Van den Berg (SGP), Voorhoeve
(VVD), Remak (VVD), Ter Veer (D66), Van Bommel (SP), Van Ardenne-van der Hoeven
(CDA), De Graaf (D66), Valk (PvdA), Van der Knaap (CDA), Waalkens (PvdA),
Verbugt (VVD), Balkenende (CDA), Mosterd (CDA), M.B. Vos (GroenLinks), Feenstra
(PvdA), Zijlstra (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Crone (PvdA), Geluk (VVD),
Visser-van Doorn (CDA), Örgü (VVD) en Gortzak (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-V-69.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl