Urgentieprogramma Randstad; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31089, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

04-10-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31089 nr. 5

05-10-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de bewindsliedenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31089Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 53 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 089Urgentieprogramma Randstadnr. 5VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 5 oktober 2007De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1
en de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer2 hebben op 6 september 2007 overleg gevoerd met minister
Eurlings van Verkeer en Waterstaat en minister Cramer van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over:– de brief d.d. 22 juni 2007 houdende het
Urgentieprogramma Randstad (UPR) en de Startnotitie Randstad 2040 (31 089,
nr. 1);– de antwoorden op vragen over het Urgentieprogramma
Randstad (UPR) en Startnotitie Randstad 2040 (R2040) (31 089, nr. 2).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Haverkamp (CDA) complimenteert de
minister met het Urgentieprogramma Randstad (UPR), dat er zeer netjes uitziet.
Hij is het geheel eens met de minister: de praatfase moet voor een aantal
projecten voorbij zijn en er moet worden overgegaan tot implementatie. In
het UPR worden de 33 projecten met de hoogste prioriteit beschreven. Er worden
ook mogelijkheden beschreven om projecten weer vlot te trekken.In dit overleg moet de Kamer samen met de ministers de randvoorwaarden
creëren voor een succesvolle implementatie van het UPR. Een goede implementatie
is in het belang van kabinet en Kamer. Naast het UPR ligt er de visie Randstad
2040 van VROM, waarmee uitvoering wordt gegeven aan de tweede motie-Lemstra
(29 435 XXI, D). Op een later moment wordt daar uitvoeriger op ingegaan.
Leidt de visie tot verschuivingen in het UPR?De CDA-fractie betreurt het dat een aantal strategische keuzes die ook
door de OESO worden voorgesteld, niet worden gemaakt op een Randstedelijk
niveau. Op het niveau van het project Stedenbaan worden zij wel gemaakt. Hoe
wil de minister die doorstart maken? Het is de bedoeling van kabinet en Kamer,
de Randstad vooruit te helpen in de vaart der volkeren. De voorziene spoorverdubbeling
op het Stedenbaantraject Den Haag–Rotterdam Stad moet prioritair zijn.
Waarom wacht de minister hier toch onderzoek over af?De 33 projecten uit het UPR zijn prioritair voor de ontwikkeling van de
Randstad. Niet alle projecten zijn om dezelfde reden vertraagd. Soms houdt
de vertraging verband met sturing, organisatie en legitimatie; andere projecten
zijn inhoudelijk niet klaar en bij weer andere is het geld niet geregeld.
Kan de minister zich vinden in deze indeling? Hoe vertaalt deze indeling zich
in de wijze waarop het Rijk omgaat met de projecten?De heer Haverkamp wil in de projectplannen duidelijk naar voren zien komen
welke bestuurlijke drukte en weerstand men verwacht en hoe men daarmee denkt
om te gaan. In antwoord op Kamervragen heeft de minister aangegeven over voldoende
middelen te beschikken, maar in een landelijk dagblad verzucht hij dat het
bijna onmogelijk is, een witte streep op het asfalt te zetten. De Kamer kan
helpen, maar dan moet de minister aangeven wat hij nodig heeft. Een van de
instrumenten die de Wet ruimtelijke ordening biedt, is de structuurvisie.
De minister zegt zich daarover nog te beraden. Zijn er al uitkomsten?Hoe wordt de Kamer geïnformeerd over de projectplannen? Is de samenstelling
van de bestuurlijke duo’s al bekend? Het succes van de gekozen aanpak
hangt immers af van de betrokken bestuurders. Gaat het om de bestuurder met
het grootste belang bij het project? Of juist om iemand die er neutraal tegenaan
kijkt? Is er een risico dat de minister overgaat tot samenwerking met trio’s
of zelfs kwartetten?Het Groene Hartproject maakt geen onderdeel uit van het UPR. Hoe vindt
de afstemming plaats? Moeten de UPR-duo’s aanwezig zijn als er vergaderd
wordt over het Groene Hart? Een aantal projecten maakt deel uit van UPR én
MIRT. Hoe is de samenhang daartussen?De ministers hebben gekozen voor de drie invalshoeken bereikbaarheid en
economische dynamiek, kwaliteit van leven en klimaatbestendige delta. Wordt
daaraan vastgehouden? De verleiding is groot om naar de spade te grijpen,
maar het is niet de bedoeling dat er alleen asfaltprojecten of alleen spoorprojecten
komen.In het UPR ontbreekt een integraal plan voor de totstandkoming van een
samenhangend ov-netwerk op de noord- respectievelijk zuidvleugel.Het project A6/A9 is terecht een UPR-project. De urgentie daarvan is onomstreden
en er zijn afspraken gemaakt met Almere over de wederzijdse verantwoordelijkheden.
De CDA-fractie heeft bij indiening van de motie-Hofstra voorzien dat er vertraging
zou kunnen optreden doordat besluiten zijn genomen voordat alle relevante
informatie beschikbaar kwam. De Kamer moet een buitengewoon goede legitimatie
hebben om een tweemaal-zevenbaansweg neer te leggen door de Bloemendaler polder,
met een hoop extra verkeer als gevolg. De Kamer moet hier zeer serieus naar
kijken, anders dreigt zij op de vingers getikt te worden door de Raad van
State. De minister wordt verzocht, gebruik te maken van de ruimte die de motie-Hofstra
(30 800-A, nr. 40) geeft om niet van de Naardermeertunnel af te
zien. In de motie staat niet dat dit alternatief niet onderzocht mag worden.
Dat moet gebeuren, zodat de Kamer straks een keuze kan maken uit alle alternatieven.De heer Roemer (SP) deelt de ambitie om in
de Randstad werk te maken van de bestaande problemen: bestuurlijke drukte,
fileleed, onvoldoende infrastructuur en verstandige omgang met de schaarse
ruime. Wel bekruipt de heer Roemer het gevoel dat er niet doorgepakt wordt.
In plaats van te kijken naar nieuwe kansen, gaat het kabinet door op de ingezette weg, zij het volgens een verbeterde versie van de plannen. Dat
is weinig zinvol, omdat juist die weg tot de huidige problemen heeft geleid.
Waar blijft het lef om vernieuwend aan de slag te gaan? In eerdere overleggen
heeft de minister aangegeven, in de 21ste eeuw ook nieuwe kansen te zien liggen.
Is dat nog steeds zo? Het UPR volgt de oude koers: grond bebouwen, asfalt
aanleggen, lange reistijden en bestuurlijke problemen. Er is meer nodig dan
het mooie promotieboekje dat in de Kamer nu voorligt.De erkenning ontbreekt dat sommige wegen gewoon niet aangelegd dienen
te worden. Zo zou bijvoorbeeld de A4 Midden Delfland, mocht zij na 40 jaar
toch nog worden aangelegd, slechts leiden tot fileoverlast en slechte luchtkwaliteit.
De minister claimt voor dit project veel draagvlak te hebben in de regio,
maar dat is slechts gedeeltelijk waar. De regio heeft aangegeven hoe de weg
ingepast moet worden als hij er dan toch komt. Hier ligt een uitdaging voor
de minister om met nieuwe, innovatieve ideeën en ambities aan de slag
te gaan. Dat zou constructiever zijn dan plannen zoals die uit Schiedam weg
te zetten als een voorstel dat de verkeersdruk onvoldoende zou verminderen.
Waarom wil de minister wel duo’s vormen met wethouders, maar hun ideeën
niet overnemen?De aanleg van een weg brengt vaak een behoefte aan nog een stuk weg met
zich mee. Wordt de ring bij Venlo driekwart, dan moet hij geheid op termijn
rond worden gemaakt. Amsterdam toont dat nog duidelijker aan. Na een eerste
ring – het onderliggende wegennet – en een tweede ring –
de A10 – wordt er nu gebouwd aan een derde ring. Stukjes liggen er al
en het vervolg zal er ook wel komen. Wegverbredingen zoals die van de A1,
A9 of A10 leiden er ook toe dat steeds meer mensen hinder ondervinden. Meer
asfalt trekt altijd meer verkeer aan. De SP-fractie pleit ervoor om rigoureus
te breken met die oude manier van denken. Er zijn alternatieven: een verbeterd
ov bijvoorbeeld of meer thuiswerken.Een integrale aanpak van de ruimtelijke ordening is belangrijk. Het mag
nooit meer gebeuren dat er eerst wordt gebouwd en dat men dan pas kijkt, hoe
je ergens kunt komen. Een goed functionerend ov moet leidend zijn.De minister zegt intensief in contact te zijn met gemeenten en provincies
over de hoofdlijnen van het akkoord. Zijn dit ambtelijke contacten, contacten
met bestuurders of ook met lokale vertegenwoordigers? Het is voor de heer
Roemer maar de vraag of de laatstgenoemden zo enthousiast zijn over het UPR.
Draagvlak creëren, ook bij bewoners- en milieuorganisaties, is erg belangrijk,
ongeacht hoe het uiteindelijk verder zal gaan. Hoe gaat de minister deze uitdaging
aan?Op bestuurlijk vlak komt het kabinet nog niet met verbeteringen. Dat is
ook erg lastig. Het verplaatsen van een tramhalte in Amsterdam vereist medewerking
van de deelraad, de gemeente, de stadsregio, het Rijk en Europa. Het is duidelijk
dat daar iets aan moet worden gedaan. In het UPR is van bestuurlijke vernieuwing
geen sprake. Gelukkig heeft de commissie van VROM een onderzoek uitgezet naar
het bestuur in vergelijkbare grootstedelijke gebieden zoals de Povlakte en
het Ruhrgebied. Wellicht valt wat te leren van de uitkomsten. Het kabinet
ziet het idee van één grote Randstadprovincie terecht niet zitten.Het kabinet ziet de centrale ov-autoriteit als een daadkrachtig instrument.
Vroeger ging de minister over het ov. Nu is er een ov-ambassadeur, een ov-loket
en een vervoerskamer. Ergens achter de schermen is er nog een minister en
een staatssecretaris die over het ov gaat. Binnenkort komt daar nog een ov-autoriteit
bij. Wat mag de Kamer daarvan verwachten? De SP is blij dat er wordt teruggekomen
op de decentralisatie van het ov. Nodig is een lokaal netwerk, maar met een
sterke overheidsregie. Hoe ziet de minister dat? Welke rol heeft hij daarin
voor zichzelf weggelegd?De heer Duyvendak (GroenLinks) heeft kritiek
op het feit dat er voor de lange termijn slechts een agenda wordt bepaald
met allerlei discussievragen, terwijl er voor de korte termijn
al wordt begonnen met het storten van beton en asfalt. Het had andersom gemoeten:
eerst een visie bepalen op de lange termijn en dan besluiten wat er wel en
niet gebouwd moet worden. Zoals het nu gaat, dicteert de korte termijn wat
er op lange termijn gebeurt. Het is wederom het ministerie van VW dat over
de korte termijn gaat, terwijl VROM zich om de lange termijn mag bekommeren.
Het valt te vrezen dat VROM wederom het nakijken zal hebben.Op pagina 29 van de kleurenfolder die het UPR is, worden alle 33 projecten
genoemd. Negen daarvan zijn financieel gedekt en zullen dus in deze kabinetsperiode
daadwerkelijk gerealiseerd worden. Het zijn eigenlijk allemaal projecten van
het vorige kabinet die al kant en klaar op de plank lagen. De miljoenen gaan
weer naar wegprojecten. Vier grootschalige wegprojecten zijn het hart van
het UPR. Een project rond Utrecht levert misschien nog wat ov op, maar verder
zitten er geen substantiële ov-projecten in het pakket.De GroenLinks-fractie meent dat er juist in de Randstad maximaal moet
worden ingezet op goed functionerend ov. De heer Duyvendak wil het beschikbare
geld daaraan besteed zien, vanuit overwegingen van leefkwaliteit, klimaatproblematiek én
bereikbaarheid. Naar zijn overtuiging levert een aan ov bestede euro een groter
economisch rendement op dan een euro besteed aan asfalt. Ook de bereikbaarheid
heeft meer baat bij een euro besteed aan het ov.De bewindslieden zien dat helaas anders. In wezen vormt voor hen de Nota
mobiliteit de basis voor het UPR. Dit zal de bereikbaarheidsproblemen niet
oplossen, maar veeleer een obstakel blijken dat de oplossing in de weg staat.
Het grootste probleem is dat er in de Nota mobiliteit geen nieuw geld is uitgetrokken
voor investeringen in het spoor na 2011. Vanaf dat jaar is er alleen nog geld
voor regulier onderhoud en het vervangen van rails, plus 2 mld. voor de Zuiderzeelijn
naar het Noorden. Verder vallen de ov-investeringen stil, en dat terwijl de
Nota mobiliteit uitging van 17 miljoen passagiers op het spoor in 2020 en
1% reizigersgroei per jaar. Dit kabinet streeft terecht naar 5%
reizigersgroei per jaar, maar dan is de 17 miljoen halverwege 2009 al bereikt.
Er valt dus nu al te voorspellen dat het in 2010, 2011 en 2012 vastloopt op
het spoor als er geen geld bijkomt. Hoe denkt de minister de problemen met
het ov op te lossen?De A6/A9 is een lastig probleem. De files aan de oost-/zuidoostkant van
Amsterdam en Almere zijn lang, de bereikbaarheid is slecht en als Almere nog
gaat groeien, worden de problemen niet kleiner. Het kabinet zet zijn kaarten
op veel meer asfalt, maar zeven, acht, negen rijstroken brede wegen passen
niet in een regio met meer dan een miljoen bewoners. De minister wil voortmaken,
maar zal van een koude kermis thuiskomen. De capaciteit van de wegen in dat
bomvolle stuk Randstad heeft een grens bereikt. Hopelijk wil het kabinet de
4 mln. die het daarvoor klaar heeft liggen, exclusief in het ov stoppen. In
combinatie met een fors regulerende kilometerheffing kan dit de bereikbaarheid
wezenlijk verbeteren.Wat gaat de minister verder aan het ov doen? De NS heeft plannen gemaakt
onder de naam Noordlink, waarbij 1,5 mld. à 2,5 mld. in het spoor geïnvesteerd
moet worden in die regio. Is dat ook de ambitie van de minister? Of denkt
hij aan investeringen van 500 mln. om de allergrootste knelpunten op te lossen
en daarmee klaar? Is het een optie dat straks 4 mld. wordt geïnvesteerd
in wegen en slechts 10% daarvan in het spoor?De A4 Midden Delfland staat al jaren met stip bovenaan de lijst van kabinetswensen.
De minister schrijft nu echter weer dat nog onderzocht moet worden wat de
beste aanpak is voor de verbetering van deze wegverbreding: doortrekken van
de A4, verbreden van de A13 of een combinatie van beide. Blijkbaar is het
een optie dat de A4 Midden Delfland er helemaal niet komt, maar dat de oplossing
gezocht wordt in het verbreden van de A13.Nu de buis van de spoortunnel Delft viersporig wordt gebouwd, moeten er
ook maar direct viersporige rails worden aangelegd. Het is veel goedkoper
dat meteen te doen en het vergroot de bereikbaarheid tussen Den Haag, Delft
en Rotterdam. Goede spoorkwaliteit op dat traject is ook een alternatief voor
de A4 Midden Delfland.De projecten rondom werken ademen eveneens de geest van het vorige kabinet.
75% van de projecten hebben direct met Nederland-distributieland te
maken. Waar blijft de ambitie van een groene, niet vervuilende economie? Onder
het kopje wonen zijn er veel te veel projecten die expansie betekenen. Er
wordt te weinig geïnvesteerd in het verdichten.Mevrouw Roefs (PvdA) verwelkomt het UPR als
een goed begin, maar meer ook niet. De plannen zijn nog lang niet integraal
genoeg. De ministers van VW en VROM dienen samen met hun collega van LNV met
man en macht te werken aan het tegengaan van de verkokering. De berichten
die mevrouw Roefs heeft ontvangen over de afstemming tussen de departementen
klinken niet erg gunstig.Zij vindt het geen pas geven dat het Groene Hart buiten het UPR is gehouden.
De visie dat het Groene Hart groen moet blijven, moet onderdeel zijn van dit
programma. Utrecht moet weten dat daar geen nieuwe woonwijken gebouwd kunnen
worden. De minister van LNV moet dus ook betrokken worden bij het UPR.Het UPR is nog te veel een optelsom van infrastructuurprojecten. Als het
met de Randstad echt vooruit moet gaan, is veel meer nodig. Waar iets aangelegd
wordt, hangt af van waar mensen wonen en waar zij werken. Ov-voorzieningen
worden aangelegd waar spoor en weg elkaar kruisen. Op- en uitstappunten moeten
daar zijn waar mensen ze nodig hebben. Het moet afgelopen zijn met het bouwen
van wijken die pas jaren later ov-voorzieningen krijgen, tegen de tijd dat
alle bewoners twee auto’s hebben. De klimaatverandering moet eveneens
meegenomen worden in de plannen. Moet Nederland wel willen bouwen op de laagst
gelegen gebieden? De integrale visie ontbreekt nog. Hoe gaan de ministers
dat gebrek verhelpen?Hoe denkt de minister van VROM straks in te spelen op de capaciteitsanalyse
spoor, als deze er eindelijk komt? Zonder een visie van de minister die ten
grondslag ligt aan alle beslissingen, kan de Kamer niets met de spooranalyse.
De nu voorliggende ambitie gaat mevrouw Roefs niet ver genoeg. Afstemming
tussen de betrokken ministeries is cruciaal, maar in de nu voorliggende plannen
ontbreekt het daar nog aan.Het is een magere basis voor het vergroten van de bestuurlijke slagkracht
dat bestuurders met klem verzocht wordt om de autonomie van de eigen huishouding
ondergeschikt te maken aan het Randstadbelang. Dat het slagen van een project
afhangt van de interpersoonlijke houdingen binnen het projectduo is evenmin
bemoedigend. Hoe houdt de ambassadeur het duo scherp? Gaat de minister de
bestuurlijke duo’s afrekenen op het behaalde resultaat? Als de bestuurlijke
drukte een doorn in het oog van de minister is, kan er dan niet dit jaar nog
een besluit genomen worden over de ov-autoriteit?De projecten in het UPR zijn vooral omschreven in termen van planning
en besluiten. De PvdA-fractie is voorstander van ambitieuze planning en van
snelle en goede besluitvorming en hoopt dan ook dat alle besluiten in deze
kabinetsperiode worden genomen. Is de minister bereid, voor alle UPR-projecten
concrete en afrekenbare doelen te formuleren, zodat het al dan niet slagen
van die projecten later objectief te beoordelen valt?De heer Cramer (ChristenUnie) merkt op dat
er onderscheid gemaakt moet worden tussen de korte- en de langetermijnvisie
op de inrichting van de Randstad. Het is verleidelijk om vooral op de korte
termijn en de bereikbaarheid te focussen. Het verkeer op de weg en op het
spoor zal in de komende jaren meer en meer vastlopen. Het mobiliteitsprobleem
verdient dus aandacht.Wat is de brede ruimtelijke context van de visie op langere termijn? Volgens
Randstadvisie en UPR kan de Randstad alleen een topregio worden, als er aan
drie voorwaarden wordt voldaan: bereikbaarheid en economische dynamiek, betere
kwaliteit van de leefomgeving en investeringen in een duurzame en klimaatbestendige
delta. Het UPR geeft vooral handreikingen met betrekking tot mobiliteit en
economie, maar voldoende beschikbare woonruimte en een duurzaam en mooi ingerichte
leefomgeving zijn ook vereist. Van een goede leefomgeving is pas sprake als
mensen hun voeten droog houden.Gevraagd is een visie waarin ruimte en mobiliteit in nauwe samenhang worden
bekeken. De uitwerking van de Randstadvisie is terecht een van de urgente
projecten. De visie moet een centrale rol spelen bij de beoordeling en prioritering
van wat nu nog kandidaat-projecten zijn. Met de voorhanden ruimte moet zuinig
worden omgegaan. Projecten in bestaand stedelijk gebied verdienen prioriteit
boven uitbreidingsprojecten. Nu lijkt de startnotitie nog vooral ruimtelijk
georiënteerd, maar de uitwerking moet veel meer multidisciplinair worden.
Onder het kopje «klimaatbestendigheid» ontbreekt bijvoorbeeld
de uitwerking van de waterbeheersing.Mobiliteit speelt een grote rol in het UPR, maar moet er niet vanuit een
visie gekeken worden naar de gewenste oplossingen voordat de prioriteiten
worden bepaald? De heer Cramer is positief over de ambities die in het UPR
verwoord zijn en over het voornemen om daadkracht te tonen. Het mag echter
niet alleen gaan om het doorbreken van patstellingen en het vlot trekken van
projecten. De vraag is niet wat er het snelst kan worden gerealiseerd, maar
wat er met de hoogste prioriteit moet worden aangepakt.De fractie van de ChristenUnie mist in het UPR een aantal zaken, om te
beginnen de beprijzing. De invoering daarvan is urgent en zou dus onderdeel
moeten zijn van het UPR. Hetzelfde geldt voor Almere. De schaalsprong van
Almere is nu een kandidaat-project, maar kan toch niet los worden gezien van
een integrale aanpak van de mobiliteit. De potentiële bouwlocaties bevinden
zich óf op het water, óf in het diepste gedeelte van de Flevopolder.
Is daar bouwen een verstandige keuze? Aan de andere kant is Almere erg belangrijk
voor de uitbreiding van de Randstad, gezien de woningbouwopgave van 60 000
woningen en de ontsluiting van de noordwestvleugel. Wie de toezeggingen serieus
wil nemen die ook al door bewindslieden uit eerdere kabinetten aan Almere
zijn gedaan, moet Almere de status van project geven.De heer Cramer vindt de focus op de A4 van UPR en Randstadvisie 2040 te
groot. Waarom is de A4-Zuid opgenomen in het UPR, terwijl de financiering
van het bedrijfsleven zou moeten komen? Hoe verhouden de projecten A4 Midden
Delfland, A13/A16 en de verkenning tweede ontsluiting Haven Rotterdam zich
tot elkaar? Kunnen die drie projecten niet beter integraal benaderd worden?In het vragenuur zei de minister dat het UPR vergaande spoorverdubbeling
voorziet in de Randstad. De corridor Den Haag–Rotterdam is echter het
enige wat daarvan terugkomt in het UPR, en dan nog met een slag om de arm.
Er zijn meer wegenprojecten en die zijn ook nog eens veel concreter. Het tot
afloop van de Nota mobiliteit beschikbare bedrag van 15 mld. à 20 mld.
is vrijwel geheel bedoeld voor onderhoud en vervanging van rails. Voor het
bereiken van de geambieerde 5% groei is meer nodig. De heer Cramer
ziet uit naar de landelijke markt- en capaciteitsanalyse spoor, de reactie
op het voorstel van de NS en de uitwerking daarvan in het MIRT. Er is een
betere balans nodig tussen de ov- en de wegprojecten.Hoe staat het met de projecten waarvoor volgens het huidige MIT in het
herstelplan spoor nog geen oplossing is gevonden? Dat zijn typisch projecten
die concreet zijn – de spoorlijn Rotterdam–Gouda of de direct
aan te leggen vier sporen in de tunnel bij Delft – en die zo opgepakt
zouden kunnen worden in het UPR.De fractie van de ChristenUnie is zeer te spreken over het voorbeeld van
het metronetwerk in Madrid, waar iedere maand een kilometer metro bijkomt.
Dat zou in de Randstad ook moeten gebeuren. Gelukkig heeft de minister de
motie overgenomen waarin gevraagd is om een onderzoek naar de realisatie van
een metroverbinding naar Zaandam. Is het kabinet bereid, bij de uitwerking
van de mobiliteitsvisie een studie te doen naar de mogelijkheden van het geleidelijk
uitbouwen van de bestaande metronetwerken en hun plaats binnen het netwerk
van overige ov-diensten? Dat past prima in het UPR-project één
ov-autoriteit. Er zou onderzocht kunnen worden hoe meer concessiegrensoverschrijdende
lijnen gerealiseerd kunnen worden. Te denken valt aan een verknoping van de
tramnetten van Den Haag en Rotterdam, maar ook aan een versterking van het
ov rondom Amsterdam.Verschillende organisaties hebben de minister opgeroepen om tot een deltaplan
voor het ov te komen. Die oproep verdient steun. Er zijn veel goede ideeën,
bijvoorbeeld in Schiedam. De minister heeft de gemeente Schiedam voor de verdere
uitwerking van haar Deltaplan verwezen naar de provincie. Dat is te gemakkelijk.
Waarom niet een experiment uitvoeren op een aantal snelwegen?De internationale benchmark die aangekondigd wordt in de Randstadvisie
2040 dient specifiek aandacht te besteden aan de mobiliteit, een daarbinnen
de aanpak van hoogwaardig ov binnen grootstedelijke gebieden. De heer Cramer
kan de strategie steunen om te investeren in sterke punten binnen de Randstad,
maar dat zegt nog niets over een gericht economisch beleid buiten de Randstad.
Hij steunt de verstedelijkingsstrategie om te bundelen langs infrastructuur,
maar er moet meer dan in het verleden de nadruk liggen op bundeling langs
spoorlijnen. Het Stedenbaanconcept moet over de hele Randstad verspreid worden.
Hoe stimuleert het kabinet de relatie tussen ov-projecten zoals Randstadrail
en regionet, en de ruimtelijke ontwikkeling?De heer Madlener (PVV) ziet de veiligheid
in de grote steden en de bereikbaarheid als de grootste problemen waarmee
de Randstad op dit moment kampt. Hij had echt oplossingen verwacht van het
UPR, maar dat valt tegen. De Randstad doet het slecht en holt achteruit in
vergelijking met andere grootstedelijke gebieden in Europa. Het gaat economisch
niet goed, maar ook niet met de leefomgeving en de mobiliteit.Een van de hoofddoelen van het UPR is aandacht voor integratie en segregatie
van bevolkingsgroepen. Dat heeft alles te maken met het gemis aan veiligheid
in de Randstad. Het integratiebeleid kost al miljoenen, zo niet miljarden
en het leefklimaat is vanwege de tsunami van immigranten danig verziekt. De
heer Madlener pleit dan ook voor een immigratiestop voor criminele en cultureel
onaangepaste migranten.Wat bedoelen de bewindslieden met de klimaatbestendige inrichting die
zij vorm willen geven? Een ander speerpunt is volgens het UPR een klimaatbestendige
delta. Het is toch logisch dat een delta klimaatbestendig is? Wordt hiermee
niet gewoon bedoeld dat de dijken hoog en breed genoeg moeten zijn om het
water tegen te houden?Het kabinet wil een nieuwe werkwijze introduceren, waarbij bestuurlijke
duo’s bestaande uit de nationale bewindspersoon en een regionale bestuurder
de kar moeten trekken. De heer Madlener ziet niets in die aanpak en wil dat
het óf door een minister alleen wordt gedaan – dan lijkt minister
Eurlings de juiste persoon – of dat men het samen doet, in de hoop dat
er meer draagvlak voor gevonden kan worden.Het verkeer staat vast op de wegen in de Randstad. Was is nu de totaalvisie?
Hoe ziet het er uit in 2010, 2015 en 2020 als alle nu voorliggende plannen
uitgevoerd worden? Zijn daar dynamische doorrekeningen van beschikbaar? Waarom
werkt VenW nog steeds met statische berekeningen? Met de huidige supercomputers
kan ook allerlei gedrag worden voorspeld. De bevolkingsgroei en de groei aan
woningen is min of meer duidelijk. Kan de minister daar niet een
compleet plaatje van maken? De PVV-fractie heeft geen behoefte aan verdere
plannen. Zij wil een dynamische doorrekening van het beeld in 2010, 2015 en
2020.De in de brief aangestipte ontkoppeling van milieubeleid en beleid op
de ruimtelijke ordening moet er komen. Als de minister van VROM niet bereid
is de bestaande koppeling los te laten, dan kan de minister van VW zijn plannen
niet verwezenlijken.Het Groene Hart is een essentieel onderdeel van de Randstad. Daar worden
de bestaande mogelijkheden voor de bouw van mooie extra woningen en wegen,
maar ook voor natuurontwikkeling en recreatie niet benut. Er moet minder landbouw
komen in ruil voor meer natuur, recreatie, woningbouw en wegen.Ten aanzien van de afweging tussen ov en wegverkeer pleit de heer Madlener
voor slimme investeringen in infrastructuur. Er moet gekeken worden welke
investering het meeste rendement afwerpt. Naar zijn overtuiging geeft een
investering in de weg op veel plaatsen het allerbeste rendement. Ook bussen –
die onderdeel vormen van het ov – maken gebruik van de weg. Bovendien
leveren automobilisten geld op. Hoe meer automobilisten er zijn, hoe rijker
de overheid wordt. De treinreiziger daarentegen kost geld. Investeringen in
de weg moeten niet langer getraineerd worden om allerlei drogredenen.De heer De Krom (VVD) vraagt zich af wie het
oneens zou kunnen zijn met het UPR: rustig en ruim wonen, veel groen, ruimte
voor de auto, fiets, tram, bus en trein, een vitaal platteland, veilige buurten.
Geen antwoord heeft hij gevonden op de vragen die werkelijk dringen. Hoe lost
het kabinet de bestuurlijke spaghetti op? Hoe trekt het vastgelopen projecten
weer los? Hoe krijgt het nieuwe projecten zo snel mogelijk op de rails? Wat
zijn de prioriteiten en waar gaat het geld heen? Met name het laatste staat
niet in UPR of Randstadvisie, want daar spreekt de Kamer straks over bij het
MIRT en bij de uitvoeringsagenda van de Nota ruimte.Dat er op het traject A9/A1/A6 inmiddels echt een noodsituatie aan het
ontstaan is, behoeft geen uitleg meer. De heer De Krom vraagt zich wel eens
af hoe lang de mensen in Amsterdam, Almere, Flevoland en Hilversum het nog
dulden dat hun problemen maar niet worden opgelost. De bereikbaarheidsproblemen
stapelen zich op en niets doen wordt steeds duurder. Het sluipverkeer veroorzaakt
maatschappelijke kosten, het onnodig verstoken van brandstof heeft gevolgen
voor het milieu, en de mensen moeten ’s ochtends steeds vroeger weg
en komen ’s avonds steeds later naar huis, in een poging de files te
ontlopen.Er moet voor het eind van het jaar een kabinetsbesluit komen tot aanpassing
van het hele traject A9/A1/A6. Tot aanpassing en uitbreiding van de A1, de
A6 en de A10-Oost is al besloten. De VVD-fractie onderschrijft de noodzaak
daartoe. Essentieel is echter dat ook de A9 wordt verbreed, inclusief de Gaasperdammerweg,
en natuurlijk op een landschappelijk goed ingepaste manier. Waarom ligt dat
totaalbesluit er nog niet? Is nu de gemeente Amsterdam aan zet, het ministerie
van Financiën of de minister zelf?Dat de Raad van State het tracébesluit A4 Burgerveen–Leiden
vernietigd heeft, is ronduit dramatisch, zeker voor een project met een dergelijk
breed draagvlak. Het is verbijsterend om te zien dat een op democratische
manier tot stand gekomen project niet door kan gaan, omdat één
niet democratisch gelegitimeerde club het tegenhoudt. Het systeem van checks
and balances is doorgeslagen.In een interview zei wethouder Adri Duivesteijn uit Almere recentelijk
drie dingen die de heer De Krom zeer treffend vond. Ten eerste dat de mensen
bestuurders willen met durf en visie, maar dat het voor die bestuurders lastig
is om niet juridisch onderuit te gaan. Ten tweede dat de regelgeving zo complex
is dat de overheid het vrijwel altijd zal verliezen van een slimme jurist.
En ten derde dat de Raad van State niet zoals andere rechters
aan belangenafweging doet en zich niet afvraagt of iets redelijk is of dat
de gevolgen van het tegenhouden van een project in verhouding staan tot het
conflict. Dat vat het drama van de A4 bij Leiderdorp en dat van hedendaagse
bestuurders aardig samen. Er wordt meer over rekenmodellen gepraat dan over
wat de politiek wil. De democratie zet zichzelf buiten spel. Dat vindt de
VVD-fractie een ernstig punt.Het aanpakken en opruimen van de regelgeving heeft absolute prioriteit
als de ministers van VROM en VenW erin willen slagen, de mooie en noodzakelijke
UPR-projecten te realiseren. In papier kan niemand wonen, werken of rijden.
Als het kabinet het lef toont om de bestuurlijke brij aan te pakken, kan het
rekenen op steun van de VVD-fractie.Het antwoord van de bewindsliedenMinister Cramer licht toe dat de UPR-projecten
gezien moeten worden als kandidaat-projecten waar nu besluiten over worden
genomen. Daarmee is de invulling van die projecten nog niet in beton gegoten,
integendeel. Bij verschillende projecten is al vermeld dat er gepoogd zal
worden deze integraal zo goed mogelijk uit te werken, ook in het licht van
de doelstellingen van dit kabinet ten aanzien van bereikbaarheid, duurzaamheid
en stedelijke ontwikkeling. In die zin zijn de projecten afgestemd, maar in
het UPR zit ook een aantal projecten dat na jarenlange voorbereiding nu eens
uitgevoerd moet worden.De startnotitie moet gezien worden als de basis van een integrale langetermijnvisie
op de Randstad. Voor het eind van het jaar zal de minister met de meest betrokken
bewindslieden een standpunt bepalen over de status van de visie. Of dat uiteindelijk
een structuurvisie zal worden, staat dus nog te bezien.De minister vindt dat de startnotitie wél over bereikbaarheid en
mobiliteit gaat. Een van de zeven centraal staande dilemma’s in het
verhaal is immers heel duidelijk de bereikbaarheid in relatie tot de ruimtelijke
ordening. Dat trekt het kabinet zich wel degelijk aan. Getracht wordt nu juist
om overkoepelend een aantal thema’s weer te geven, waarbij de integrale
ontwikkeling van de Randstad als geheel naar voren komt.Er is reeds contact gelegd met de OESO om een internationale benchmark
tussen grootstedelijke regio’s uit te voeren om de economische concurrentiepositie
mee te kunnen nemen in de discussie over de startnotitie. In het komende halfjaar
wordt de input verzameld die nodig is om een goede visie te kunnen formuleren –
onder andere op basis van de te voeren dialoog – en voor de zomer 2008
hoopt de minister die visie af te ronden.De te verwachten klimaatveranderingen zullen wel degelijk invloed hebben
op de ruimtelijke ordening in Nederland. Zelfs als het lukt om de temperatuurstijging
te beperken tot twee graden, dan nog zal de zeespiegel rijzen en moet er meer
water worden afgevoerd via de rivieren. Dat heeft consequenties voor de wijze
waarop er in Nederland wordt gewoond en gewerkt, en op het gebied van de ruimtelijke
ordening moet daarop geanticipeerd worden. Er moet nu al worden nagedacht
over de vraag hoe de Randstad klimaatbestendig kan worden ingericht.Projecten zoals die rondom Almere houden de status van kandidaat-project
zolang de financiering nog niet rond is. Het kabinet moet duidelijk maken
in welke projecten het wil investeren, maar stap twee is dan, de benodigde
middelen daadwerkelijk te vinden. Wie praat over de ontwikkeling van Almere
op de lange termijn praat ook over klimaatbestendigheid, duurzaam bouwen,
een duurzame leefomgeving en het ov.Minister Eurlings ziet de Randstad dichtslibben
en achterop raken in de concurrentie met andere Europese regio’s. Het
kabinetsproject Randstad Urgent is daar een antwoord op. Tevens wordt er op
nationaal niveau gewerkt aan het functioneren van de woningmarkt, het stimuleren
van innovaties, het anders betalen voor mobiliteit en de werking
van de arbeidsmarkt. De Randstad beslaat slechts 20% van het nationale
grondgebied, maar herbergt 42% van de bevolking, produceert 50%
van het nationale inkomen, genereert 75% van de nationale export en
trekt 60% van de directe buitenlandse investeringen aan. Wat goed is
voor de Randstad, is dus ook goed voor de economie van Nederland.Het is de bedoeling dat de nieuwe bestuurlijke aanpak van dit kabinet
een voorbeeld van doorpakken wordt voor projecten in het hele land. Dat er
onder meer in verband met de juridische en bestuurlijke drukte wel eens vaker
geen keuze wordt gemaakt, is immers niet alleen in de Randstad een probleem,
maar in heel Nederland.De economische positie van de Randstad is verslechterd, terwijl het vestigingsklimaat
in andere Europese stadsregio’s – Londen, Parijs, Barcelona, Helsinki,
Dublin, Berlijn en München – juist is verbeterd. Op termijn betekent
dat verlies van welvaart en werkgelegenheid. De Randstad is gezakt naar de
nummer 6 op de lijst van meest aantrekkelijke vestigingsplekken in Europa
en de productiviteitsgroei is met 1,7% in 1995–2005 veel lager
dan de 4,3 van Dublin en de 3,7% van Stockholm. Op de EU-lijst van
aantrekkelijke werkmilieus in 2006 is de Randstad gezakt van plek 3 naar 6.
Dat beeld wordt bevestigd in het rapport «territorial review Randstad»
van de OESO, in het rapport van de adviescommissie-Kok van januari 2007 en
in «Randstad Kracht» van de zogenaamde Holland Acht. Om een economische
en duurzame topregio te worden, moet er in de Randstad een aantal zaken sneller,
integraler en met vereende kracht aangepakt worden.De bereikbaarheid op weg en spoor moet beter worden. De mogelijkheden
om in groene gebieden te wonen en te recreëren moeten worden uitgebuit.
De natuurkwaliteit moet beter tot haar recht komen. Zij is immers naast de
culturele kwaliteit medebepalend voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat.
De bestuurlijke drukte moet plaats maken voor daadkracht. Dit is een kernprobleem.
De OESO constateert dat de «administrative overload» in de Randstad
nog erger is dan in het beruchte Los Angeles. In de besluitvorming miste de
OESO enig besef van urgentie. Volgens de commissie-Kok ontbreekt het in de
Randstad aan «bestuurlijk ownership» en aan doorzettingskracht
en realisatievermogen. De minister neemt de voorliggende adviezen serieus,
gaat integraal denken en pakt de bereikbaarheid aan, de verbetering van het
woonklimaat en de duurzaamheid.Het probleem zit hem met name in de bestuurscultuur. Die moet veranderen.
In plaats van telkens nieuwe onderzoeken aan te kondigen om bestuurlijke besluiteloosheid
of patstelling te verhullen, moeten er knopen worden doorgehakt. De Randstad
moet meer als één stad gaan functioneren, al bestaat zij feitelijk
natuurlijk uit meerdere steden. De ambitie is dat de Randstad op den duur
uitgroeit tot een duurzame, internationale topregio.UPR-projectonderdelen moeten in samenhang worden bezien en op elkaar afgestemd.
Zo kan Almere slechts groeien als het goed ontsloten is per weg én
per ov. Een samenhang daarmee heeft ook de ontwikkeling van het IJmeer –
buitendijks bouwen of niet – en van Lelystad Airport – waar bouwen
in Almere en waar niet? Er mag inderdaad nooit meer een wijk worden aangelegd
zonder dat er is voorzien in ov. Voor de aanleg van de Tweede Maasvlakte,
die meer containertransport mogelijk moet maken, moet de A15 uitgebreid worden,
zodat de werknemers makkelijker naar hun werk komen. Om problemen met de luchtkwaliteit
te voorkomen, wordt de mogelijkheid van een containertransferium bezien. Dan
zou meer mogelijk zijn voor de binnenvaart. Het verplaatsen van bedrijven
naar de Tweede Maasvlakte schept ruimte voor meer woningbouw in Rotterdam
en het project Stadhavens. Ter compensatie van de Maasvlakte wordt er in het
gebied Delfland meer natuur ontwikkeld.Dit kabinet kiest voor een aanpak die niet eerder is vertoond. Allereerst
worden zeer selectief slechts projecten gekozen die echt belangrijk zijn voor de Randstad en waarvan de besluitvorming of uitvoering door selectie
voor het UPR daadwerkelijk kan worden versneld. Ook is de politieke en bestuurlijke
besluitvorming versterkt en veranderd. Er iséén aanvoerder en
coördinerend minister en er zijn bestuurlijke duo’s en ambassadeurs.
De bestuurlijke duo’s bestaan uit de vakminister of staatssecretaris
en een regionale bestuurder. De minister heeft voor alle project burgemeesters
of wethouders benaderd. Bij twee projecten is er sprake van een trio in plaats
van een duo, te weten Randstad 2040 met een zeer brede scope en de compartimentering
waarin onderzocht wordt wat er nog moet gebeuren. Deze aanpak is goed ontvangen.
De volledige lijst met duo’s dan wel trio’s is op de dag van dit
overleg naar de Kamer gestuurd. Op 29 oktober wordt dit tijdens een conferentie
officieel gemaakt.Het nieuwe aan deze aanpak is dat er bestuurlijke afspraken worden gemaakt
over resultaten en deadlines, maar ook hoe men elkaar vervolgens aan die afspraken
houdt. Hulde voor wie zijn afspraken nakomt, maar bij wie dat niet doet, worden
de duimschroeven aangedraaid. Op 29 oktober worden tijdpaden en deadlines
afgesproken. De regio mag van de bewindslieden verwachten dat zij er alles
aan doen om die afspraken na te komen, maar het kabinet verwacht van de regionale
bestuurders hetzelfde. Voor een optimale link met het maatschappelijke middenveld
komt er ook een ambassadeur bij die geselecteerd wordt op basis van expertise
en ervaring.Mocht het weer vastlopen, dan heeft de minister het juridische instrumentarium –
de Tracéwet en de nieuwe Wet ruimtelijke ordening – als stok
achter de deur. Een aanwijzing moet een laatste redmiddel zijn dat hopelijk
niet ingezet hoeft te worden, maar in het uiterste geval is de minister bereid
het toch toe te passen.Het bevorderen van de besluitvaardigheid en het tegengaan van besluiteloosheid
wil niet zeggen dat er niet verschillende keuzes mogelijk zijn. Als de Kamer
op basis van kwalitatief goede gegevens de A13 wil in plaats van de A4, dan
is dat haar goed recht. Ook dan moet er echter snel actie komen, want niet
kiezen is de slechtste keuze. Die cultuuromslag is hoe dan ook nodig.De voorzitter sluit de vergadering gelet op
de tijd met de mededeling dat het vervolg van de beantwoording door de minister
en een tweede termijn plaats zullen moeten vinden op een nog nader door de
Kamer te bepalen tijdstip. De minister wordt verzocht bij die gelegenheid
ook de relatie tussen MIRT, Nota Ruimteprojecten en UPR te memoreren.De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,Roland KortenhorstDe voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,KoopmansDe griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,RooversXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Staaij (SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Mastwijk (CDA),
Duyvendak (GroenLinks), Roland Kortenhorst (CDA), voorzitter, Koopmans (CDA),
Gerkens (SP), Van der Ham (D66), Nicolaï (VVD), Haverkamp (CDA), De Krom
(VVD), Samsom (PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), ondervoorzitter, Roefs
(PvdA), Jansen (SP), Cramer (ChristenUnie), Roemer (SP), Koppejan (CDA), Vermeij
(PvdA), Madlener (PVV), Besselink (PvdA), Ouwehand (PvdD), Polderman (SP),
Tang (PvdA) en De Rouwe (CDA).Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Van Gent
(GroenLinks), Hessels (CDA), Jager (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya
(D66), Neppérus (VVD), Van Gennip (CDA), Aptroot (VVD), Crone (PvdA),
Van Baalen (VVD), Smeets (PvdA), Van Gijlswijk (SP), Anker (ChristenUnie),
Van Leeuwen (SP), Knops (CDA), Depla (PvdA), Agema (PVV), Jacobi (PvdA), Thieme
(PvdD), Lempens (SP), Waalkens (PvdA) en Van Heugten (CDA).XNoot2Samenstelling:Leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Koopmans (CDA), voorzitter,
Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Haverkamp (CDA), De Krom
(VVD), Samsom (PvdA), Roefs (PvdA), Neppérus (VVD), Van Leeuwen (SP),
Jansen (SP), Jacobi (PvdA), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Vermeij
(PvdA), Madlener (PVV), Ouwehand (PvdD), Bilder (CDA) en Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Duyvendak (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP),
Remkes (VVD), Crone (PvdA), Hessels (CDA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer
Kaya (D66), Leijten (SP), Willemse-van der Ploeg (CDA), Kamp (VVD), Wolfsen
(PvdA), Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Gerkens (SP), Waalkens
(PvdA), Van Beek (VVD), Schermers (CDA), Besselink (PvdA), Agema (PVV), Thieme
(PvdD), Vietsch (CDA) en Ortega-Martijn (ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31089-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl