Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met een hervorming van de regeling betreffende herziening ten voordele van de gewezen verdachte (Wet hervorming herziening ten voordele); Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140993
 2009-2010
 
 32 045
 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met een hervorming
van de regeling betreffende herziening ten voordele van de gewezen verdachte
(Wet hervorming herziening ten voordele)
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 17 februari 2010
 I. ALGEMEEN
 1. Inleiding
 Met grote belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag dat de
leden van de Vaste Commissie voor Justitie over het wetsvoorstel hebben uitgebracht.
 
 Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie het wetsvoorstel beoordeelden
als een product van een zichtbaar zorgvuldige afweging van belangen. De leden
van de SP-fractie spraken over het langverwachte wetsvoorstel om de herziening
ten voordele te verbeteren. De leden van de VVD-fractie gaven aan het belang
van een nieuwe herzieningsregeling te onderschrijven. De leden van de ChristenUnie-fractie
onderschreven de doelstelling van het wetsvoorstel. De leden van de SGP-fractie,
ten slotte, gaven aan het standpunt te delen dat er aanleiding bestaat de
herzieningsregeling aan te passen, en hadden daarom met bijzondere belangstelling
van het wetsvoorstel kennis genomen. De leden van de genoemde fracties hadden
nog wel een aantal vragen en opmerkingen over de uitwerking van het wetsvoorstel.
Graag beantwoord ik in het onderstaande de gestelde vragen en ga ik in op
de gemaakte opmerkingen.
 
 Vooraf merk ik op dat de «position papers» van enkele hoogleraren,
waarnaar in het verslag wordt verwezen, vanwege de Vaste Commissie voor Justitie
aan mij zijn doorgeleid.
 2. Hoofdlijnen van de voorgestelde regeling
 De leden van de CDA-fractie vroegen om een reactie op de opmerking van
deskundigen dat de door het Openbaar Ministerie georganiseerde interne tegenspraak «enigszins
geforceerd» zou zijn en dat de advocatuur «als meest voor de hand
liggende tegenspraak» ook en zelfs beter zou kunnen worden benut. Graag
stel ik in antwoord op deze vraag voorop dat raadsman in het contradictoire
strafproces een belangrijke rol speelt en bij uitstek degene is die het Openbaar
Ministerie kan «tegenspreken». Van minstens even groot
belang is het echter dat tijdens de opsporing en vervolging van strafbare
feiten de daarbij betrokken functionarissen van politie en Openbaar Ministerie
zich bewust blijven van mogelijke tunnelvisie en zich steeds afvragen of er
alternatieve scenario’s zijn. Het toepassen van tegenspraak is dan ook
een belangrijk aspect van het functioneren van die organisaties.
 
 De leden van de PvdA-fractie vroegen wat de resultaten zijn – met
name wat betreft de daarmee gemoeide inspanningen en tijd – van de binnen
het Openbaar Ministerie georganiseerde interne tegenspraak.
 Het instrument tegenspraak is nog in ontwikkeling. In de voortgangsrapportage
die ik bij brief van 7 juli 2009 aan de Tweede Kamer heb gezonden (Kamerstukken
II 2008/09, 31 700 VI, nr. 152) is door het Openbaar Ministerie
aangegeven dat tegenspraak als instrument goed is uitgekristalliseerd en duidelijke
meerwaarde heeft. Zaaksofficieren geven onder meer aan dat een «frisse
blik» van de tegenspreker zeer welkom is, wat bijdraagt aan reflectie
in het algemeen en het voorkomen van tunnelvisie in het bijzonder. Voorts
wordt aangegeven dat tegenspraak nog niet overal op dezelfde wijze wordt uitgevoerd.
In verband hiermee worden kleine parketten, waar in het algemeen weinig zaken
in aanmerking komen voor tegenspraak, betrokken bij de ontwikkeling van tegenspraak,
onder meer door ook tegenspraak tussen parketten te organiseren. In genoemde
voortgangsrapportage wordt aangegeven dat in 2009 aandacht zal zijn voor het
structureel en overal op gelijke wijze evalueren van tegenspraak en het delen
van de leerpunten uit de evaluaties. Ik verwacht dat hiervan verslag wordt
gedaan in de laatste voortgangsrapportage over het programma Versterking Opsporing
en Vervolging die mij in de eerste helft van dit jaar zal worden aangeboden
en die ik u – evenals voorgaande jaren – voor het zomerreces zal
aanbieden.
 3. De huidige herzieningsregeling ter discussie
 In de memorie van toelichting is aangegeven dat er kritiek bestaat op
de hoge eisen waaraan een herzieningsverzoek moet voldoen. De leden van de
VVD-fractie informeerden waarop deze kritiek zich richt en vroegen of ik deze
kritiek onderschrijf. Zij vroegen of ik mij niet te zeer heb laten leiden
door betreurenswaardige incidenten. Zij wilden in dit verband weten waarom
de behoedzaamheid die in het wetsvoorstel herziening ten nadele wordt betracht
niet in vergelijkbare mate wordt betracht in het voorliggende wetsvoorstel.
Graag beantwoord ik deze vragen als volgt. De kritiek op de geldende herzieningsregeling
richt zich hoofdzakelijk op het daarin opgenomen novumbegrip dat thans tot
omstandigheden van feitelijke aard is beperkt, alsmede op de beperkte mogelijkheden
om nader onderzoek te doen verrichten. In dit wetsvoorstel wordt door verruiming
van het novumbegrip en door introductie van de mogelijkheid van nader onderzoek
aan deze kritiek tegemoet gekomen. Het wetsvoorstel is niet ingegeven door
incidenten, zoals deze leden veronderstelden, maar veeleer door de structurele
ontwikkeling van een toenemend belang van technisch bewijs en van deskundigeninzichten.
Voor zover aan de opmerking van deze leden over de behoedzaamheid die in dit
wetsvoorstel wordt betracht de vrees ten grondslag zou liggen dat de drempel
voor herziening door dit wetsvoorstel te zeer zou worden verlaagd, merk ik
op dat de drempel voor herziening door dit wetsvoorstel voldoende hoog blijft.
De gewezen verdachte moet, net als thans het geval is, tot op zekere hoogte
aannemelijk maken dat sprake is van een grond voor herziening. Dat spoort
met het uitzonderlijke karakter van het buitengewone rechtsmiddel herziening.
Introductie van de mogelijkheid om bij veroordeling voor ernstige misdrijven
een verzoek tot nader onderzoek naar een novum te kunnen doen laat de drempel
voor herziening onverlet. Het verband met de voor herziening geldende drempel
is dat de gewezen verdachte de resultaten van het onderzoek kan
gebruiken bij de onderbouwing van de herzieningsaanvraag.
 4. Gronden waarop herziening ten voordele mogelijk
is
 4.1. Het novum
 De leden van de CDA-fractie vroegen wanneer een gewijzigd deskundigeninzicht
een novum oplevert. De vergelijking die in de memorie van toelichting op dit
punt wordt gemaakt met de Duitse regeling vonden deze leden enigszins verwarrend,
omdat een gewijzigd deskundigeninzicht in de Duitse regeling op zichzelf nog
geen novum oplevert. In antwoord stel ik voorop dat ook in de voorgestelde
regeling een gewijzigd deskundigeninzicht op zichzelf nog geen novum oplevert.
In dit opzicht komt de voorgestelde regeling met de Duitse overeen. Het gewijzigde
deskundigeninzicht moet zodanig zijn dat daardoor – op zichzelf of in
verband met de vroeger geleverde bewijzen – het ernstige vermoeden ontstaat
dat als de rechter daarmee bekend zou zijn geweest, een vrijspraak (of een
andere in artikel 457 Sv genoemde uitspraak) zou zijn gevolgd. Zoals de aan
het woord zijnde leden constateerden gaat het wetsvoorstel ervan uit dat de
verdere invulling van het novumbegrip aan de rechtspraak wordt overgelaten.
Ik wijs erop dat ook in de Duitse wettelijke regeling is niet aangegeven in
welke gevallen een gewijzigd deskundigeninzicht een novum oplevert. Het is
immers van de omstandigheden van het concrete geval afhankelijk wanneer een
gewijzigd deskundigeninzicht zodanig is dat daardoor het ernstige vermoeden
ontstaat dat de rechter bij bekendheid daarmee in dat concrete geval tot een
vrijspraak zou zijn gekomen. In lijn met het Duitse recht en in lijn met de
richtinggevende factoren die in de conclusie van de advocaat-generaal G. Knigge
in de zaak Lucia de B. zijn geformuleerd, kan wat betreft de soort gevallen
waarin een gewijzigd deskundigeninzicht een novum zou kunnen opleveren, worden
gedacht aan het volgende: a) de desbetreffende, met de bewezenverklaring in
rechtstreeks verband staande, kwestie was nog niet aan een deskundige voorgelegd,
b) een nieuwe deskundige komt vanuit een ander vakgebied of op grond van andere
onderzoeksmethoden tot nieuwe conclusies, c) een nieuwe deskundige komt op
grond van dezelfde feiten tot andere inzichten omdat het eerdere deskundigenoordeel
is gebaseerd op onjuiste feitelijke veronderstellingen of omdat er nieuwe
ontwikkelingen zijn op het desbetreffende vakgebied, d) de deskundige komt
terug op zijn eerdere oordeel omdat dit oordeel door het ontbreken van de
juiste startinformatie op onjuiste premissen was gebaseerd.
 De aan het woord zijnde leden vroegen, daarbij verwijzend naar de position
paper van de hoogleraar A.A. Franken, of het ook kan gaan om bijvoorbeeld
een televisieprogramma of een boek. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt.
Voor de aanname van een novum is op zich niet van belang langs welke weg het
nieuwe gegeven naar buiten komt. Wel moet het gewijzigde deskundigeninzicht,
ook als daarvan via een televisieprogramma of boek blijk wordt gegeven, van
zodanige kwaliteit en inhoud zijn dat daardoor – op zichzelf of in verband
met de vroeger geleverde bewijzen – het ernstige vermoeden ontstaat
dat als de rechter daarmee bekend zou zijn geweest, een vrijspraak zou zijn
gevolgd. Een basisvoorwaarde is in elk geval dat de deskundige voldoende kennis
heeft van de zaak. Van een novum is geen sprake als de deskundige het voorhanden
bewijsmateriaal slechts «anders weegt» dan de rechter heeft gedaan.
 
 De leden van de PvdA-fractie vroegen om een nadere toelichting op de afbakening
van het verruimde novumbegrip. Zij informeerden wanneer sprake is van een
gewijzigd deskundigeninzicht. Zij vroegen of de invulling van het verruimde
novumbegrip wel louter aan de rechtspraak kan worden overgelaten. Kortheidshalve
verwijs ik deze leden naar mijn hierboven gegeven antwoord op
vergelijkbare vragen van de leden van de CDA-fractie.
 
 De leden van de fracties van PvdA en SP vroegen om een toelichting op
de begrippen «ernstig vermoeden» en «ernstige twijfel».
Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. In de formulering van het novumbegrip
gaat het om een «ernstig vermoeden» dat als de rechter met het
gegeven bekend zou zijn geweest, een vrijspraak zou zijn gevolgd. De in het
voorgestelde artikel 457 Sv gebruikte term «ernstig vermoeden»
is overgenomen uit de bestaande formulering van het novumbegrip. In de memorie
van toelichting is op een aantal plaatsen aangegeven dat er soms «gerede
twijfel» bestaat over de juistheid van de rechterlijke uitspraak, terwijl
er nog niet voldoende materiaal beschikbaar is om te kunnen beoordelen of
de herzieningsaanvraag gegrond is. Door een nader onderzoek kan de gerede
twijfel uitgroeien tot een ernstig vermoeden dat als de rechter met het gegeven
bekend zou zijn geweest, een vrijspraak zou zijn gevolgd.
 
 De leden van de SP-fractie vroegen om een meer precieze invulling van
het verruimde novumbegrip. Kortheidshalve verwijs ik deze leden naar mijn
hierboven gegeven antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de
CDA-fractie.
 
 De leden van de VVD-fractie wezen op de passage in de memorie van toelichting
waarin is vermeld dat de Hoge Raad in het bijzondere geval van de Puttense
moordzaak ruimte zag voor herziening op grond van een gewijzigd deskundigeninzicht,
en dat die ruimte in «andere gevallen» niet bestaat. Deze leden
vonden dit wel heel ruim gesteld. Met de passage uit de memorie van toelichting
waarop deze leden doelden, is bedoeld aan te geven dat zich ook gevallen hebben
voorgedaan waarin er geen ruimte bestond voor herziening op grond van een
gewijzigd deskundigeninzicht. Er is niet mee bedoeld dat alleen in gevallen
als die in de Puttense moordzaak ruimte bestaat voor herziening op grond van
een gewijzigd deskundigeninzicht.
 Deze leden informeerden in hoeverre het in dit wetsvoorstel verruimde
novumbegrip verschilt met de Puttense moordzaak. Daarop kan ik antwoorden
dat deskundigeninzichten ook in andere gevallen dan dat van de Puttense moordzaak
een novum kunnen opleveren. In het arrest inzake de Puttense moordzaak berustte
de aanname van een novum op de omstandigheid dat de in de strafzaak geraadpleegde
deskundige zelf terugkwam op zijn eerdere oordeel omdat hij niet bekend was
met relevante gegevens, terwijl zijn eerdere oordeel in rechtstreeks verband
stond met de bewezenverklaringen. Op basis van het verruimde novumbegrip als
in dit wetsvoorstel voorgesteld zou een novum ook kunnen stoelen op de grond
dat een nieuwe deskundige op grond van andere onderzoeksmethoden tot nieuwe
conclusies komt, of op grond van de verklaring van een deskundige in geval
in de strafzaak geen deskundige over de kwestie is geraadpleegd. Dat laatste
deed zich voor in de zaak Ina Post (HR 23 juni 2009, LJN BI1689) en was
reden om al onder het bestaande novumbegrip tot herziening te concluderen.
Onderkend moet worden dat de Hoge Raad in zijn recente rechtspraak de grenzen
van het bestaande novumbegrip minder strikt trekt dan hij in het verleden
placht te doen. Dit wetsvoorstel brengt met zich dat zaken als de genoemde
onder een bevredigender criterium kunnen worden beoordeeld. Voor aanname van
een novum als bedoeld in dit wetsvoorstel is niet vereist dat het nieuwe gegeven
van feitelijke aard is.
 De leden van de VVD-fractie verzochten mij een reactie te geven op een
opmerking van de hoogleraar W.A. Wagenaar dat in veel dossiers geen sprake
zou zijn van een novum maar van een gegeven dat de rechter over het hoofd
heeft gezien. Graag voldoe ik aan hun verzoek. De stelling dat rechters
in veel dossiers cruciale informatie over het hoofd zien, onderschrijf ik
niet. Bovendien kunnen aanwijzingen dat de rechter informatie uit het dossier
over het hoofd heeft gezien, onder omstandigheden een novum opleveren. Op
zichzelf is het zo dat als het bewijsmateriaal al eerder aan de rechter is
voorgelegd, ervan mag worden uitgegaan dat de rechter met de daaruit af te
leiden gegevens bekend is geweest. Dat kan echter anders zijn als voor een
waardering van de portee van het bewijsmateriaal specialistische kennis nodig
is, en er aanwijzingen zijn dat de rechter de werkelijke betekenis die aan
dat bewijsmateriaal moet worden gehecht, niet heeft doorgrond. In dat geval
kan van een novum sprake zijn. Uit de zaak Lucia de B. (HR 7 oktober
2008, NJ 2009/44) en uit de zaak Ina Post (HR 23 juni 2009, LJN BI1689)
kan worden afgeleid dat de vraag of het gaat om een gegeven waarmee de rechter
al bekend was, niet per definitie bevestigend wordt beantwoord om de enkele
reden dat het gegeven is terug te voeren op bewijsmateriaal dat aan de rechter
is voorgelegd. Dat wordt met dit wetsvoorstel niet anders.
 4.2. Andere herzieningsgronden overbodig?
 De leden van de SP-fractie vroegen waarom «rechterlijke onoplettendheid»
geen grond voor herziening is. Zij vonden dat de «standaard tegenwerping»,
inhoudende dat de gewone rechtsmiddelen al zijn bedoeld voor het herstel van
fouten, geen hout snijdt. Zij wezen erop dat ook de rechter in hoger beroep
onoplettend kan zijn, en dat de feiten in beginsel niet meer aan de orde zijn
in geval van cassatieberoep. Zij vroegen of ik in mijn antwoord ook het risico
van «beroepsblindheid» wilde betrekken.
 Graag beantwoord ik de vragen van deze leden als volgt. De kern van het
probleem dat zich in de recente grote herzieningszaken heeft voorgedaan is
in mijn ogen niet dat er aanwijzingen zouden zijn dat de rechter onvoldoende
aandacht aan de zaak heeft besteed, maar dat er aanwijzingen zijn dat de rechter
bepaalde feitelijke gegevens, voor de uitleg waarvan specialistische kennis
nodig is, verkeerd heeft geïnterpreteerd. Een deskundigenoordeel kan
dit aan het licht brengen. Een deskundigeninzicht kan dus ook een novum opleveren
in gevallen waarin dat inzicht betrekking heeft op gegevens die aan bestaand
bewijsmateriaal kunnen worden ontleend. Ik verwijs in dit verband naar mijn
hierboven in de vorige paragraaf gegeven antwoord op vragen van de leden van
de VVD-fractie. Indien voor de waardering van de portee van het bewijsmateriaal
specialistische kennis nodig is, en er aanwijzingen zijn dat de rechter de
werkelijke betekenis die aan het bewijsmateriaal moet worden gehecht niet
heeft doorgrond, kan sprake zijn van een novum. Dit wetsvoorstel voorziet
voor dat soort gevallen in een herstelmogelijkheid. Tegen deze achtergrond
zie ik geen aanleiding om «rechterlijke onoplettendheid» een (zelfstandige)
herzieningsgrond te maken. Anders dan deze leden meen ik overigens dat waarde
moet worden gehecht aan de notie dat de gewone rechtsmiddelen zijn bedoeld
om fouten te herstellen en om zoveel mogelijk te voorkomen dat er aanleiding
kan zijn voor herziening. Met de ontwikkeling dat de rechter in toenemende
mate afhankelijk is geworden van deskundigeninzichten moet namelijk ook en
vooral in reguliere strafzaken rekening worden gehouden. De wetgever heeft
het probleem van een toegenomen afhankelijkheid van de rechter van deskundigeninbreng
erkend. Ik wijs in dit verband op de Wet deskundige in strafzaken. Ook aan
het voorliggende wetsvoorstel ligt die erkenning ten grondslag. Ook de Raad
voor de rechtspraak is zich blijkens publicaties zoals het Handboek deskundigen
voor de strafrechter (2009) en Kansrekening en strafrechtspraak (Rechtstreeks
2009, nr. 4) in toenemende mate bewust van het probleem van de toegenomen
afhankelijkheid van de strafrechter van deskundigen. Het cursusaanbod van
het Opleidingsinstituut voor de rechterlijke organisatie (SSR) bevat
tal van cursussen die relevant zijn voor het bewijs in strafzaken, bijvoorbeeld
de vele cursussen op het terrein van de forensische expertise.
 
 In antwoord op een daartoe strekkende vraag van de leden van de SGP-fractie
merk ik op dat verandering van wetgeving – bijvoorbeeld: door het vervallen
van een strafbepaling is het feit waarvoor de gewezen verdachte onherroepelijk
is veroordeeld voortaan niet meer strafbaar – geen grond voor herziening
is. Met verandering van wetgeving kan – afgezien van mogelijke gratiëring
bij nog niet (geheel) tenuitvoer gelegde straffen – alleen rekening
worden gehouden in lopende strafzaken. Het zou onwenselijk zijn dat als de
wetgever de wet verandert ook alle op de oude wet gebaseerde onherroepelijke
beslissingen terug zouden kunnen worden gedraaid. Dat zou een rem zetten op
verandering van wetgeving. In het theoretische geval waarin een afgesloten
strafzaak op grond van een novum wordt herzien, en het feit waarvoor de veroordeling
is uitgesproken inmiddels niet meer strafbaar is, kan en moet daarmee wel
rekening worden gehouden: in dat geval zal de gewezen verdachte moeten worden
ontslagen van alle rechtsvervolging.
 5. Welk orgaan dient de herzieningsverzoeken te beoordelen?
 Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie konden instemmen met
de in het wetsvoorstel gemaakte keuze dat de Hoge Raad herzieningsrechter
blijft. Zij gaven aan de daarvoor in de memorie van toelichting aangedragen
argumenten te kunnen onderschrijven.
 
 De leden van de PvdA-fractie vroegen of de stelling dat rechters wel degelijk
in staat zijn kritisch te kijken naar eerdere uitspraken van andere rechters,
in dezelfde mate geldt indien de Hoge Raad als herzieningsrechter is geroepen
een herzieningsaanvraag te beoordelen betreffende een veroordeling in een
zaak waarin de Hoge Raad eerder, maar dan als cassatierechter, het cassatieberoep
heeft verworpen. Ik beantwoord deze vraag als volgt. Het kan voorkomen dat
de Hoge Raad over een herzieningsaanvraag moet oordelen betreffende een veroordeling
waartegen eerder al cassatieberoep is ingesteld dat door hem is verworpen.
Verwerping van het cassatieberoep betekent geenszins, zoals de Puttense moordzaak
(HR 26 juni 2001, NJ 2001/564) illustreert, dat een daarna volgende herzieningsaanvraag
geen kans meer zou maken, nu voor cassatie en herziening verschillende criteria
gelden. In cassatie beoordeelt de Hoge Raad of de feitenrechter het recht
heeft geschonden of dat er vormvoorschriften niet zijn nageleefd. De Hoge
Raad kijkt als cassatierechter niet naar de feiten. In herziening beoordeelt
de Hoge Raad of sprake is van een novum (of een andere herzieningsgrond).
Het gaat met andere woorden om verschillende criteria. Bovendien kan de Hoge
Raad als herzieningsrechter uit andere leden zijn samengesteld dan als cassatierechter
in dezelfde zaak.
 De aan het woord zijnde leden vroegen in hoeverre personen van buiten
de rechterlijke macht onderdeel uitmaken van de herzieningsprocedure. Voor
zover deze leden daarmee doelden op de bestaande situatie kan ik antwoorden
dat in de herzieningsprocedure, zoals blijkt uit bijvoorbeeld het onderzoek
van advocaat-generaal Knigge in de zaak Lucia de B., deskundigeninbreng van
buiten de rechterlijke macht kan worden verzorgd. Voor zover zij met hun vraag
doelden op de toekomstige situatie als voorgesteld in dit wetsvoorstel, geldt
het volgende. Van de adviserende commissie kunnen ook deskundigen deel uitmaken.
De commissie kan bovendien deskundigen vragen bijstand te verlenen. Ook kan
de commissie bij deskundigen informatie inwinnen. Voor een en ander verwijs
ik naar het als bijlage bij deze nota gevoegde ontwerpbesluit dat ik in consultatie
heb gegeven. Indien een nader onderzoek wordt
ingesteld kan een onderzoeksteam worden geformeerd waarvan ook deskundigen lid kunnen zijn of door welk team deskundigen om bijstand kan worden
gevraagd.
 Met de aan het woord zijnde leden meen ik dat een herziening in voorkomende
gevallen kan impliceren dat de rechter een fout heeft gemaakt. In de herzieningsprocedure
gaat het echter om beoordeling van de juistheid van onherroepelijke rechterlijke
uitspraken in strafzaken, en niet om het functioneren van de rechter. Overigens
is in die procedure evenmin aan de orde het functioneren van een deskundige
die in de zaak die tot een onherroepelijke veroordeling heeft geleid, een
deskundigenverklaring heeft afgelegd (HR 26 juni 2001, NJ 2001/564).
Het gaat erom dat als sprake blijkt van een novum, de eerdere veroordeling
ongedaan kan worden gemaakt.
 Deze leden vroegen voorts of de adviserende commissie, zoals deze in dit
wetsvoorstel is vormgegeven «daadwerkelijk de doorslag geeft bij het
bewerkstelligen dat de Hoge Raad belangeloos handelt», in het licht
van het feit dat de uiteindelijke beslissing over de herzieningsaanvraag bij
de Hoge Raad blijft berusten. Voor zover deze leden daarmee zouden bedoelen
dat de Hoge Raad als herzieningsrechter thans niet belangeloos zou handelen,
kan ik hun oordeel niet onderschrijven. Ik wijs er daarbij op dat het parket
bij de Hoge Raad nader onderzoek heeft verricht, ook zonder dat het wettelijke
instrumentarium daar thans adequaat voor is toegerust. Voor zover deze leden
bedoelden te vragen of dit wetsvoorstel naar mijn oordeel in voldoende mate
deskundigeninbreng in de herzieningsprocedure mogelijk maakt, kan ik hun vraag
bevestigend beantwoorden.
 De aan het woord zijnde leden vroegen waarom geen onafhankelijke revisieraad
wordt ingesteld die de Hoge Raad over herzieningsaanvragen adviseert (in plaats
van een revisieraad die de taak van de Hoge Raad overneemt). Zij informeerden
wat zich daartegen zou verzetten, nu in de memorie van toelichting is aangegeven
dat de constructie van een «adviserende» revisieraad dicht aanligt
tegen de adviserende commissie zoals deze in het wetsvoorstel is voorzien.
Graag beantwoord ik deze vragen als volgt. Het wetsvoorstel introduceert een
onafhankelijke commissie die de procureur-generaal bij de Hoge Raad op diens
verzoek adviseert over de wenselijkheid van een nader onderzoek. Ik acht het
noodzakelijk noch wenselijk om in plaats van de aldus vormgegeven, onafhankelijke
commissie een revisieraad met een adviserende taak in te stellen. Niet noodzakelijk,
omdat met de voorgestelde commissie al wordt voorzien in onafhankelijke advisering
met deskundigeninbreng. Niet wenselijk, omdat de voorgestelde commissie voordelen
heeft ten opzichte van een adviserende revisieraad. Bij een onderzoek naar
een novum spelen ook juridische vragen die bij uitstek kunnen worden beantwoord
door (het parket bij) de Hoge Raad. Door de procureur-generaal bij de Hoge
Raad advies te laten vragen bij de commissie kan de procureur-generaal aan
de commissie meegeven welke vragen – voor de beantwoording waarvan veelal
deskundigeninbreng zal zijn vereist – zijns inziens moeten worden beantwoord
om juridisch van een novum te kunnen spreken. Hoewel de commissie niet gebonden
is aan de inhoud van de adviesaanvraag door de procureur-generaal, is het
voordeel van deze inbedding dat kan worden voorkomen dat de commissie adviseert
een onderzoek te verrichten naar iets wat naar het oordeel van de procureur-generaal
juridisch gezien op voorhand geen novum oplevert, of dat de commissie belangrijke
vragen niet onderzoekt. Een tweede voordeel is dat met een adviserende commissie
die is ingebed in de bestaande herzieningsprocedure het opzetten van een nieuwe
bureaucratische instantie wordt vermeden, hetgeen in tijden van krapte een
winstpunt moet worden genoemd.
 Deze leden vroegen wat erop tegen zou zijn om aan een revisieraad afdwingbare
bevoegdheden toe te kennen. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Instelling
van een revisieraad is in mijn ogen noodzakelijk noch wenselijk. Een van de
argumenten daarvoor is dat door het nader onderzoek bij de Hoge
Raad te laten, aansluitend bij de bestaande herzieningsprocedure ook afdwingbare
strafvorderlijke bevoegdheden kunnen worden ingezet. Bij instelling van een
revisieraad zouden deze bevoegdheden aan die raad moeten worden toegekend.
Dat acht ik onwenselijk, enerzijds omdat deze bevoegdheden al in een strafvorderlijk
kader zijn voorzien, en anderzijds omdat in de afgesloten strafzaak al een
onherroepelijke beslissing door de rechter is genomen. Het past dan niet om –
buiten de herzieningsrechter om – afdwingbare bevoegdheden door een
revisieraad te laten inzetten, waar bovendien het risico bestaat dat het resultaat
van het onderzoek in de ogen van de rechter geen novum oplevert.
 Met deze leden kan ik instemmen dat indien voor een revisieraad zou worden
gekozen, vergelijkbare drempels als in dit wetsvoorstel voorzien, zouden kunnen
worden voorzien.
 De aan het woord zijnde leden vroegen waarom het om praktische redenen
kiezen voor de Hoge Raad opweegt tegen «meer principiële overwegingen
ten aanzien van de grotere onafhankelijkheid van een revisieraad». Graag
beantwoord ik deze vraag als volgt. Tegen een revisieraad spreekt, behalve
de praktische overweging waaraan deze leden refereerden, ook de principiële
overweging dat inhoudelijke beslissingen van de rechter in het Nederlandse
recht alleen kan worden heroverwogen door een rechter, die in hiërarchie
boven de rechter staat die de beslissing heeft genomen. Dat is een belangrijke
waarborg voor de rechterlijke onafhankelijkheid die onontbeerlijk is in een
rechtsstaat. Dat geldt te meer waar de grondslag wordt betwist van een rechterlijke
uitspraak die al onherroepelijk is geworden. In deze tijden van krapte wint
het praktische argument – geen onnodige bureaucratisering – bovendien
aan belang. Voor het waarborgen van onafhankelijke deskundigeninbreng is geen
revisieraad nodig. De commissie als voorgesteld in dit wetsvoorstel is onafhankelijk.
De rapporten van de commissie worden openbaar gemaakt.
 
 De leden van de SP-fractie gaven enkele beschouwingen ten gronde over
hun voorkeur voor een revisieraad. Het zal deze leden niet verbazen dat hun
argumenten mij niet kunnen overtuigen. Zo meen ik dat de Hoge Raad, anders
dan deze leden suggereren, wel degelijk met distantie en een onbevangen blik
over herzieningsaanvragen kan oordelen. Ik wijs erop dat onafhankelijk, onpartijdig
en onbevangen beslissen bij uitstek de taak is van de rechter waartoe hij
bovendien op grond van artikel 6 EVRM gehouden is. Het voorstel van deze leden
dat de revisieraad een bindend advies aan de Hoge Raad geeft verdraagt zich
in mijn ogen niet met de onafhankelijke positie van ons hoogste rechtscollege.
 Deze leden gaven aan dat een revisieraad het vertrouwen in de rechtstaat
bevordert. In mijn ogen zou het omgekeerde wel eens het geval kunnen zijn.
Onherroepelijke uitspraken van de onafhankelijke rechter zouden voor heroverweging
kunnen worden voorgedragen op aangeven van een niet-rechterlijke instantie
die bovendien niet dezelfde mate van onafhankelijkheid geniet als de met rechtspraak
belaste leden van de rechterlijke macht. De aan het woord zijnde leden refereerden
in dit verband aan de Onderzoeksraad voor veiligheid. Een revisieraad zou
daarnaar volgens hen kunnen worden gemodelleerd. Ik volsta met erop te wijzen
dat de Onderzoeksraad voor veiligheid niet bevoegd is uitspraken van de onafhankelijke
rechter te heroverwegen of bindende adviezen aan de rechter te geven.
 Deze leden vroegen waarom – gelet op het feit dat in het wetsvoorstel
herziening ten nadele verschillende onderdelen uit het recht van Engeland
en Wales, vertaald naar het Nederlandse rechtssysteem, zijn overgenomen –
wat betreft de instantie die over herziening ten voordele oordeelt geen aansluiting
kan worden gezocht bij het recht van Engeland en Wales. Met deze leden kan
ik instemmen dat het – afgezien van de wenselijkheid daarvan –
theorie denkbaar is een revisieraad naar het model van de Criminal
Cases Review Commission (CCRC) ook in Nederland in te voeren. Met de passage
in de memorie van toelichting over de specifieke systeemkenmerken van het
Engelse strafprocesrecht, is bedoeld om aan te geven dat in Nederland ruimere
mogelijkheden bestaan om fouten in het reguliere strafprocesrecht –
met name in hoger beroep – recht te zetten. Ik wil deze leden nog eens
wijzen op de nadelen die aan invoering van een revisieraad naar het model
van de CCRC zijn verbonden. Een belangrijk nadeel is dat met introductie van
een revisieraad een omvangrijk bureaucratisch apparaat in het leven zou worden
geroepen. Dat sprake is van een omvangrijk bureaucratisch apparaat volgt uit
de jaarrapporten van de CCRC (te downloaden via de website www.ccrc.gov.uk).
 
 Met genoegen heb ik er kennis van genomen dat de leden van de VVD-fractie
de keuze dat de Hoge Raad herzieningsrechter blijft «in principe»
konden onderschrijven. Zij verzochten mij een reactie te geven op de stelling
van de hoogleraar Wagenaar dat de Hoge Raad als cassatierechter en als herzieningsrechter
tegenstrijdige taken zou uitvoeren en op diens stelling dat het kan voorkomen
dat raadsheren van of advocaten-generaal bij de Hoge Raad eerder in een andere
functie bij de veroordeling betrokken kunnen zijn geweest. Graag voldoe ik
aan het verzoek van deze leden. Zoals ik hierboven in antwoord op vragen van
de leden van de PvdA-fractie heb aangegeven, is de taak van de Hoge Raad als
cassatierechter een andere dan zijn taak als herzieningsrechter. Tegenstrijdig
zijn deze taken in mijn ogen niet. Aangestipt kan worden dat cassatie een
gewoon rechtsmiddel in het reguliere strafprocesrecht is. Herziening is een
buitengewoon rechtsmiddel dat alleen in uitzonderlijke gevallen aan de orde
is. Bovendien kan de Hoge Raad, zoals ik hierboven heb aangegeven, als herzieningsrechter
uit andere leden zijn samengesteld dan als cassatierechter in dezelfde zaak.
Het ligt in de rede dat raadsheren van de Hoge Raad die in een vorige functie
bij een bepaalde strafzaak betrokken zijn geweest, in de praktijk geen deel
uitmaken van de kamer die over een herzieningsverzoek (of cassatieberoep)
in dezelfde zaak oordeelt. Hetzelfde geldt voor advocaten-generaal waar het
gaat om het nemen van conclusies. Objectief gerechtvaardigde schijn van partijdigheid
moet worden vermeden.
 Overigens kunnen ook deskundigen eerder betrokken zijn geweest bij een
strafzaak die is uitgemond in een onherroepelijke veroordeling waarvan herziening
wordt gevraagd. Om deze reden kunnen deskundigen die lid zijn van de adviserende
commissie zich verschonen. Ik verwijs naar het als bijlage bij deze nota gevoegde
ontwerpbesluit dat ik in consultatie heb gegeven.
 6. De mogelijkheden tot feitelijk onderzoek
 6.1. De huidige Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken
(CEAS) geen definitieve oplossing
 In antwoord op een daartoe strekkende vraag van de leden van de SGP-fractie
bevestig ik dat de adviserende commissie die het wetsvoorstel introduceert
voor een belangrijk deel vergelijkbaar is met de toegangscommissie van de
CEAS. Een punt van verschil is echter wel dat de toegangscommissie van de
CEAS alleen uit juristen bestaat, terwijl er in de commissie die dit wetsvoorstel
introduceert ook deskundigen kunnen worden benoemd. In het wetsvoorstel is
bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld
over de vormgeving van de commissie. Ik verwijs naar het als bijlage bij deze
nota gevoegde ontwerpbesluit. Voorts kan ik bevestigen dat met het nader onderzoek
zoals dat in dit wetsvoorstel is vormgegeven de CEAS overbodig wordt. De CEAS
was bedoeld als een tijdelijke voorziening die is getroffen in afwachting
van de permanente voorziening die in dit wetsvoorstel is opgenomen.
 6.2. Het nader feitelijk onderzoek
 De leden van de CDA-fractie vroegen waarom de procureur-generaal bij de
Hoge Raad alleen gehouden is advies in te winnen bij de commissie indien de
gewezen verdachte is veroordeeld tot gevangenisstraf van tien jaar of meer.
Zij vroegen of niet mede bepalend kan zijn waarvoor de gewezen verdachte is
veroordeeld in plaats van alleen de hoogte van de straf. Ik wil graag voorop
stellen dat de gewezen verdachte voorafgaand aan de indiening van een herzieningsaanvraag
een verzoek tot nader onderzoek kan doen indien hij is veroordeeld voor een
misdrijf waarop twaalf jaar gevangenisstraf of meer is gesteld (zie het voorgestelde
artikel 461, eerste lid, Sv). De hoogte van de opgelegde straf is daarbij
op zichzelf niet van belang. Indien de gewezen verdachte bijvoorbeeld is veroordeeld
voor het misdrijf verkrachting kan hij ongeacht de daarvoor opgelegde straf
voorafgaand aan de herzieningsaanvraag een verzoek tot nader onderzoek doen.
De procureur-generaal bij de Hoge Raad is – behalve wanneer er onvoldoende
aanwijzingen zijn dat er mogelijkerwijs sprake is van een novum of het onderzoek
niet noodzakelijk is (zie het voorgestelde artikel 461, derde lid, Sv) –
gehouden het gevraagde onderzoek te verrichten. In het kader van dat onderzoek
kan de procureur-generaal advies inwinnen van de adviserende commissie (het
voorgestelde artikel 462, eerste lid, Sv). Hij is echter gehouden het advies
van de commissie in te winnen indien gevangenisstraf is opgelegd voor de duur
van tien jaar of meer (het voorgestelde artikel 462, tweede lid, Sv). Uit
een en ander kan worden afgeleid dat voor de vraag of de procureur-generaal
bij de Hoge Raad gehouden is nader onderzoek te verrichten, het misdrijf waarvoor
de gewezen verdachte is veroordeeld, bepalend is, en niet de opgelegde straf.
De hoogte van de opgelegde straf is alleen bepalend voor het al dan niet moeten
inschakelen van de commissie. Inschakeling van de commissie is dus ook mogelijk
als de gewezen verdachte is veroordeeld tot gevangenisstraf van minder dan
tien jaar.
 Ten overvloede wil ik er nog op wijzen dat de gewezen verdachte bij veroordeling
voor elk strafbaar feit rechtstreeks een herzieningsaanvraag kan indienen
en daarbij een verzoek doen tot een nader onderzoek kan doen. De procureur-generaal
bij de Hoge Raad en de Hoge Raad zelf zijn bevoegd om dat onderzoek in te
stellen indien zij dat noodzakelijk achten voor een goede beoordeling van
de aanvraag.
 
 De leden van de fracties van CDA, PvdA en SP vroegen waarom er geen rechtsmiddel
open staat tegen een afwijzende beslissing van de procureur-generaal bij de
Hoge Raad op het verzoek tot nader onderzoek, met name in de situatie waarin
de procureur-generaal besluit om niet het door de commissie aanbevolen onderzoek
in te stellen. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Doel van het wetsvoorstel
is de mogelijkheden van nader onderzoek met deskundigeninbreng te verruimen
door deze mogelijkheden in de bestaande herzieningsprocedure in te passen.
Dit doel kan in mijn ogen met dit wetsvoorstel worden bereikt. Introductie
van een formeel rechtsmiddel tegen de beslissing van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad om geen nader onderzoek in te stellen, zou als nadeel hebben
dat de regeling zwaarder zou worden opgetuigd dan noodzakelijk is. Ik wijs
er daarbij op dat de Hoge Raad ambtshalve of op verzoek van een gewezen verdachte
alsnog aan de procureur-generaal kan opdragen een nader onderzoek te verrichten,
wanneer de Hoge Raad van oordeel is dat de procureur-generaal dat onderzoek
op onjuiste gronden heeft afgewezen, en nadere informatie nodig is om de herzieningsaanvraag
naar behoren te kunnen beoordelen. Een gewezen verdachte kan het verzoek –
indien dit niet door de procureur-generaal bij de Hoge Raad is gehonoreerd – dus wel in het kader van zijn herzieningsaanvraag aan
de Hoge Raad voorleggen. Weliswaar moet de gewezen verdachte tot op zekere
hoogte aannemelijk maken dat zich een novum voordoet, en kan de gewezen verdachte
niet volstaan met het aanvoeren van een novum met het doel dat de Hoge Raad
daarnaar een nader onderzoek zal doen verrichten (zie onder andere HR 10 februari
2009, LJN BH2429), maar dat neemt niet weg dat de Hoge Raad, zoals in de Puttense
moordzaak is gebeurd, in uitzonderingsgevallen een nader onderzoek kan doen
indien dit voor een goede beoordeling van de aanvraag nodig is. In dit opzicht
is in dit wetsvoorstel aansluiting gezocht bij de bestaande praktijk.
 
 De leden van de SP-fractie vroegen of de procureur-generaal «eenzijdig
en alleen» kan beslissen over de eventueel te raadplegen deskundigen
in de commissie. Voor zover deze leden daarmee bedoelden te informeren of
de procureur-generaal bij de Hoge Raad zelf kan beslissen of hij al dan niet
advies zal inwinnen van de adviserende commissie moet hun vraag in zoverre
ontkennend worden beantwoord, dat de procureur-generaal in het geval het verzoek
in verband staat met een veroordeling tot gevangenisstraf van tien jaar of
meer gehouden is advies te vragen (tenzij het verzoek kennelijk niet ontvankelijk
of kennelijk ongegrond is). Voor zover deze leden wensten te vernemen of de
procureur-generaal bij de Hoge Raad zelf kan beslissen hoe de adviserende
commissie is samengesteld, luidt het antwoord ontkennend: de leden van de
commissie worden benoemd, herbenoemd, geschorst en ontslagen door de Minister
van Justitie, op de voordracht van de procureur-generaal. Ik verwijs wat betreft
de samenstelling van de commissie naar het als bijlage bij deze nota gevoegde
ontwerpbesluit. Het gaat dus om een onafhankelijke commissie.
 Wat betreft het onderzoeksteam waaraan deze leden refereerden geldt dat
daaraan behalve opsporingsambtenaren ook deskundigen kunnen worden verbonden.
Wat betreft de transparantie van het onderzoek wijs ik erop dat de raadsman
van de gewezen verdachte na voltooiing van het onderzoek de daarop betrekking
hebbende stukken krijgt toegezonden. In geval in het kader van dat onderzoek
getuigen en deskundigen worden gehoord wordt de raadsman van de gewezen verdachte
in beginsel uitgenodigd daarbij aanwezig te zijn. In geval een verzoek tot
nader onderzoek is gedaan wordt aan het slachtoffer of diens nabestaande gevraagd
of hij op de hoogte wil worden gehouden van de voortgang van het onderzoek.
 De aan het woord zijnde leden vroegen waarom het advies van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad geen bindend karakter heeft. Ik ga ervan uit dat deze leden
bedoelden te vragen waarom het advies van de commissie niet bindend is voor
de procureur-generaal. Dat is naar mijn mening niet nodig. Het rapport van
de commissie is openbaar. Het wordt op een vergelijkbare manier als rechterlijke
uitspraken gepubliceerd. In de praktijk zal het advies van de commissie veel
gewicht in de schaal leggen. De procureur-generaal is gehouden om, als hij
beslist het door de commissie aanbevolen onderzoek niet uit te voeren, deze
beslissing te motiveren. Tegen deze achtergrond acht ik de kennelijke vrees
van deze leden dat de procureur-generaal het advies «zo maar»
naast zich zou neerleggen, niet gegrond. Bovendien kan altijd nog een herzieningsverzoek
worden gedaan bij de Hoge Raad, in welk verzoek ook naar het openbare advies
van de commissie kan worden verwezen.
 
 De leden van de VVD-fractie informeerden wat de kosten zijn van het nader
onderzoek, met name in geval de adviserende commissie en een onderzoeksteam
worden ingeschakeld of geformeerd. Zij vroegen of ik hun zienswijze deel dat
het ongewenst is om naast de bestaande instituties in de strafrechtspraak
nieuwe organisaties te implementeren. Om met de laatste vraag te beginnen:
ik kan hun zienswijze geheel onderschrijven. Dat is de reden waarom dit wetsvoorstel
het nader onderzoek in de bestaande herzieningsprocedure inpast. De herzieningsprocedure
wordt, ook wat betreft het nader onderzoek, bij de Hoge Raad
gelaten, en er wordt voorzien in de mogelijkheid om advies te vragen van een
commissie en in de mogelijkheid van instelling van een onderzoeksteam. De
commissie is een adviescommissie van de procureur-generaal bij de Hoge Raad.
Het onderzoeksteam, indien ingesteld, bestaat uit opsporingsambtenaren, eventueel
aangevuld met leden van het Openbaar Ministerie of deskundigen. Er kan dus
van bestaande instituties gebruik worden gemaakt. Wat betreft de vraag van
deze leden over de kosten breng ik het volgende naar voren. Dit wetsvoorstel
zou – gelet op de daardoor geïntroduceerde adviserende commissie
en de mogelijkheid een onderzoeksteam te formeren – kunnen leiden tot
een zekere werklastverzwaring. Er is vooralsnog geen reden te veronderstellen
dat van een werklastverzwaring sprake zal zijn die niet binnen de kaders van
de bestaande begroting zou kunnen worden opgevangen. Herziening en nader onderzoek
zijn alleen in incidentele gevallen aan de orde. Bovendien wordt door de verplichte
rechtsbijstand lichtvaardig procederen naar verwachting voorkomen. Ik teken
daarbij aan dat de aan het woord zijnde leden in het verslag aangaven het
ermee eens te zijn dat de verplichte procesvertegenwoordiging een aanzuigende
werking kan voorkomen. Voorts wijs ik erop dat de CEAS ook nu kosten met zich
brengt. Ook deze kosten zijn de afgelopen jaren binnen de beschikbare budgetten
van bij de onderzoeken betrokken instanties opgevangen. Ten slotte merk ik
op dat het aantal zaken bij de CEAS terugloopt. De verwachting is niet dat
het nader onderzoek als in dit wetsvoorstel voorgesteld zal leiden tot een
toename van het aantal zaken.
 De aan het woord zijnde leden vroegen of het parlement betrokken wordt
bij de algemene maatregel van bestuur waarin regels worden gesteld over de
vormgeving van de adviserende commissie. Graag verwijs ik deze leden naar
het als bijlage bij deze nota gevoegde ontwerpbesluit dat ik inmiddels in
consultatie heb gegeven.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen waarom geen verplichting
wordt geschapen om naast juristen ook andere deskundigen in de adviserende
commissie te benoemen. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Bij de samenstelling
van de commissie ligt de gedachte voor deskundigeninbreng mogelijk te maken.
Zoals blijkt uit het als bijlage bij deze nota gevoegde ontwerpbesluit worden
in de commissie ook deskundigen benoemd. Voorts kan de commissie deskundigen
aanwijzen die aan de commissie bijstand verlenen. Ook is de commissie bevoegd
deskundigen te horen of hun een opdracht te geven, waarbij kan worden gedacht
aan werkzaamheden van beperkte omvang zoals het opmaken van een rapportage
over een bepaalde kwestie. Voorzien in de mogelijkheid van bijstand door en
informatie inwinning bij deskundigen is nodig, omdat het – gelet op
de vele expertisegebieden die in strafzaken een rol kunnen spelen –
gemakkelijk zal kunnen voorkomen dat de commissie voor beoordeling van de
wenselijkheid van een nader onderzoek in een specifieke afgesloten strafzaak
behoefte heeft aan deskundigheid waarover de leden van de commissie –
waaronder dat lid of die leden die deskundige zijn – niet zelf beschikken.
Mijns inziens wordt op deze wijze adequate deskundigeninbreng gewaarborgd.
 Deze leden vroegen voorts om een nadere toelichting op de keuze om het
nader onderzoek aan ondergrenzen te binden. Zij informeerden waarop de aanname
is gebaseerd van een toestroom van zaken indien deze ondergrenzen niet zouden
worden gesteld. Het stellen van beperkingen aan de gevallen waarin nader onderzoek
mogelijk wordt gemaakt, berust op de gedachte dat de rechtsbescherming toeneemt
naarmate de op het spel staande belangen groter zijn. Een optimale inzet van
de beschikbare middelen vergt dat deze worden ingezet in de zwaardere zaken.
Het is beter verzoeken tot nader onderzoek voor ernstiger gevallen te reserveren
en de ruimte te nemen voor een diepgravend onderzoek, dan een nader onderzoek
in veel of zelfs alle gevallen mogelijk te maken. Ernstige strafzaken
zijn, vanwege hun emotionele lading en de daaruit voortkomende psychologische
druk in het bijzonder vatbaar voor fenomenen als tunnelvisie en de wens tot
(snelle) oplossing van de zaak. Daarom is bij dit soort zaken de mogelijkheid
van een diepgaand onderzoek wenselijk. Uit de evaluatie van de CEAS is gebleken
dat zulk onderzoek tijdrovend kan zijn. Ten overvloede wijs ik er nog op dat
de gewezen verdachte bij veroordeling voor elk strafbaar feit rechtstreeks
een herzieningsaanvraag kan indienen en daarbij een verzoek doen tot een nader
onderzoek kan doen. De procureur-generaal bij de Hoge Raad is bevoegd om dat
onderzoek in te stellen indien hij dat noodzakelijk acht voor een goede beoordeling
van de aanvraag. Langs deze weg bestaat voor zeer uitzonderlijke gevallen
nog een «veiligheidsklep» voor gevallen waarin niet aan de ondergrenzen
van het aan de herzieningsaanvraag voorafgaande onderzoek wordt voldaan. Indien
na een evaluatie van de wet zou blijken dat de ondergrenzen onbevredigend
functioneren, kan worden bezien hoe deze kunnen worden bijgesteld. Daarbij
kan ook rekening worden gehouden met het aantal zaken dat dan inmiddels aan
een nader onderzoek zijn onderworpen of daarvoor zijn voorgedragen, alsmede
met de daaruit voortspruitende hoeveelheid werk.
 6.3. Eisen te stellen aan verzoeken tot nader onderzoek
 De leden van de CDA-fractie vroegen waarop de gewezen verdachte een beroep
kan doen om aannemelijk te maken dat er voldoende aanwijzingen zijn dat er
mogelijkerwijs sprake is van een grond tot herziening. Zij wezen erop dat
ook in de memorie van toelichting wordt onderkend dat de gewezen verdachte
in bewijsnood kan komen te verkeren. De passage uit de memorie van toelichting
waarop deze leden doelden heeft echter betrekking op de bewijsnood waarin
de gewezen verdachte kan verkeren bij de onderbouwing van zijn herzieningsaanvraag.
De drempel voor de herzieningsaanvraag blijft, zoals ik hierboven in antwoord
op vragen van de leden van de VVD-fractie aangaf, gehandhaafd. Om bewijsnood
bij de herzieningsaanvraag te voorkomen introduceert dit wetsvoorstel –
bij veroordeling voor ernstige misdrijven – een mogelijkheid van nader
onderzoek, met de resultaten waarvan de herzieningsaanvraag vervolgens kan
worden onderbouwd. Voldoende voor honorering van het verzoek is dat er aanwijzingen
zijn voor een mogelijk novum. Deze leden wijzen op de mogelijkheid dat de
gewezen verdachte in de positie kan komen te verkeren dat hij zelfs het bestaan
van aanwijzingen voor een mogelijk novum niet aannemelijk kan maken, omdat
reeds daarvoor nader onderzoek nodig is. In reactie daarop merk ik op dat
het ongewenst zou zijn nader onderzoek mogelijk te maken in gevallen waarin
aanwijzingen voor een mogelijk novum ontbreken. Dat zou namelijk betekenen
dat gewezen verdachten ook in de gevallen waarin geen twijfel bestaat aan
de juistheid van de veroordeling toch zouden kunnen bewerkstelligen dat een
nader onderzoek wordt gedaan. Dat zou niet sporen met het uitzonderlijke karakter
van het buitengewone rechtsmiddel herziening. Bovendien moet het wetsvoorstel
niet uitnodigen tot «fishing expeditions» aan de kant van veroordeelden.
 
 De leden van de PvdA-fractie vroegen of de gewezen verdachte alleen aanspraak
kan maken op rechtsbijstand voor het bestuderen van het dossier, terwijl aanwijzingen
voor een novum zich veelal buiten het dossier bevinden. Zij vroegen of de
raden voor rechtsbijstand voldoende zijn toegerust voor beoordeling of rechtsbijstand
in herzieningszaken moet worden verleend. De leden van de ChristenUnie-fractie
stelden naar aanleiding van stellingen van de hoogleraar G.J. Knoops gelijksoortige
vragen. Zij vroegen in het bijzonder wanneer gewezen verdachten aanspraak
kunnen maken op rechtsbijstand. De leden van de SP-fractie informeerden wat
betreft het hier besproken punt of de raden voor rechtsbijstand
vergoedingen zullen toekennen voor nader onderzoek vanwege de gewezen verdachte
in verband met het aannemelijk kunnen maken dat er aanwijzingen zijn voor
een mogelijk novum. Graag beantwoord ik deze vragen van de genoemde fracties
in onderling verband als volgt.
 Het wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid van rechtsbijstand zowel
in het geval van een herzieningsaanvraag als in geval van een verzoek tot
nader onderzoek (zie het voorgestelde artikel 459 Sv). Indien een nader onderzoek
door de procureur-generaal bij de Hoge Raad wordt ingesteld, komen de kosten
daarvan voor rekening van de Staat. Nader onderzoek is mogelijk bij aanwijzingen
dat er mogelijkerwijs sprake is van een novum. Indien deze aanwijzingen ontbreken,
zal het verzoek om nader onderzoek worden afgewezen. Hierboven heb ik in antwoord
op een vraag van de leden van de CDA-fractie aangegeven dat en waarom het
ongewenst zou zijn nader onderzoek mogelijk te maken in gevallen waarin aanwijzingen
voor een mogelijk novum ontbreken. In het verlengde daarvan is een (vooraf
gegeven) vergoeding van de kosten die de gewezen verdachte maakt omdat hij
zelf – buiten de in dit wetsvoorstel voorziene regeling om – een
nader deskundigenonderzoek instelt dat dient ter onderbouwing van het verzoek
tot nader onderzoek, naar mijn mening niet aan de orde. Ik wijs erop dat in
de gevallen waarin zulke kosten zijn gemaakt, en de gewezen verdachte in herziening
alsnog wordt vrijgesproken, vergoeding daarvan naar billijkheid mogelijk is
(zie de artikelen 591 en 51j, vierde lid, Sv).
 De raden voor rechtsbijstand hebben de taak vergoedingen te verstrekken
voor verschillende en ongelijksoortige zaken. Zij zijn ermee vertrouwd dat
de beoordeling of een vergoeding moet worden verstrekt afhankelijk van de
soort zaak kan verschillen. Ik wijs er daarbij op dat herzieningszaken reeds
thans als afzonderlijke zaken in het Besluit vergoedingen rechtsbijstand 2000
genoemd staan. Deze zaken leveren meer «punten» op dan gewone
strafzaken (zie artikel 15, tweede lid, van dat besluit). Tegen deze achtergrond
meen ik ervan uit te mogen gaan dat de raden voor rechtsbijstand in staat
zijn tot een adequate beoordeling of rechtsbijstand in een herzieningzaak
moet worden verleend.
 
 De leden van de SP-fractie vonden dat het wetsvoorstel nader onderzoek
in een te beperkt aantal gevallen mogelijk maakt. Zij wezen erop dat het moet
gaan om (veroordeling voor) misdrijven waarop gevangenisstraf van minstens
twaalf jaar is gesteld en waardoor de rechtsorde ernstig is geschokt. Zij
vroegen om een nadere onderbouwing van deze grens. Graag verwijs ik kortheidshalve
naar de antwoorden die ik hierboven gaf op gelijksoortige vragen van de leden
van de fracties van CDA en ChristenUnie.
 7. De beslissingsruimte van de feitenrechter na een
verwijzing
 De leden van de SGP-fractie vroegen welke betekenis toekomt aan de in
het wetsvoorstel voorziene verruiming van de beslissingsruimte in herziening,
nu de regel dat de oorspronkelijke straf in herziening niet kan worden verzwaard,
wordt gehandhaafd. Deze betekenis is, zo merk ik in antwoord op deze vraag
op, gelegen in de mogelijkheid van de rechter in herziening om bij veroordeling
voor hetzelfde feit een lagere straf dan de oorspronkelijke
op te leggen. Dat is in de huidige regeling niet mogelijk.
 8. Financiële paragraaf
 De leden van de VVD-fractie vroegen wat de totale kosten zijn die het
wetsvoorstel met zich zal brengen. Graag verwijs ik kortheidshalve naar het
antwoord dat ik hierboven gaf op een vergelijkbare vraag van deze leden.
 II. ARTIKELSGEWIJS
 Artikel 473
 Op een daartoe strekkende vraag van de leden van de CDA-fractie kan ik
bevestigen dat het bevel tot gevangenhouding door de Hoge Raad ten uitvoer
wordt gelegd als gevangenisstraf in de inrichting waarin de veroordeelde verblijft.
Overplaatsing naar een huis van bewaring zou neerkomen op een verslechtering
van de positie van de veroordeelde, hetgeen niet zou sporen van het karakter
van de herzieningsregeling.
 Artikel 477
 De leden van de CDA-fractie vroegen, wijzend op het voorgestelde artikel
477 Sv, of het aantal van tien raadsheren in geval de Hoge Raad zelf in herziening
recht doet, niet te veel is. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Het
artikel betreft het geval dat de herzieningsaanvraag een uitspraak van de
Hoge Raad zelf betreft. De Hoge Raad treedt zelf in eerste instantie en tevens
in hoogste ressort op in de procedure van vervolging van ministers voor ambtsmisdrijven.
In die procedure oordeelt de Hoge Raad met tien raadsheren (artikel 76, vierde
lid, Wet RO). Het zou ongerijmd zijn als de Hoge Raad na verwijzing in herziening
met minder raadsheren zou oordelen. Overigens is ten opzichte van het huidige
artikel 472, eerste lid, Sv een behoorlijke reductie gerealiseerd, omdat dat
artikel bepaalt dat de Hoge Raad in herziening is samengesteld uit alle leden (behalve die leden die verhinderd zijn). De
bijzondere procedure van vervolging en berechting van ministers voor ambtsmisdrijven
is nog nooit gebruikt. De regeling van herziening van de uit deze berechting
voortvloeiende uitspraak dus evenmin.
 Artikel 482
 De leden van de CDA-fractie vroegen of het in de memorie van toelichting
genoemde geval waarin de benadeelde partij de rechterlijke dwaling heeft veroorzaakt
in de wettelijke regeling moet worden opgenomen als geval waarin de rechter
ervan kan afzien reeds betaalde schadevergoedingen aan de gewezen verdachte
te vergoeden. Ik acht dit niet noodzakelijk omdat het verstrekken van een
vergoeding aan de gewezen verdachte een facultatieve bevoegdheid van de rechter
is. Voor de uitoefening van deze bevoegdheid bevat de memorie van toelichting
richtinggevende passages.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.