Direct gekozen burgemeester; Verslag algemeen overleg van 10 december 2003 over onder meer hoofdlijnennotitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29223, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

19-01-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29223 nr. 3

14-01-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de ministerOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29223Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 90 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 223Direct gekozen burgemeesternr. 3VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 14 januari 2004De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 heeft op 10 december 2003 overleg gevoerd met minister
Remkes van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en minister De Graaf
voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, over:– de hoofdlijnennotitie direct gekozen burgemeester
(29 223, nr. 1);– de brief met een reactie op het commentaar
op de hoofdlijnennotitie d.d. 5 december 2003 (29 223, nr. 2);– het onderzoek «Buitenlandse burgemeesters
bekeken II. Openbare orde, veiligheid en politie» (BZK-02–709).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt woordelijk verslag
uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Spies (CDA): Voorzitter. Ik maak een
compliment aan alle burgemeesters in Nederland. Ruim 80% van alle Nederlanders
is meer dan tevreden over het functioneren van de eigen burgemeester. Waarom
dan toch een verandering in de aanstellingswijze? Het CDA is steeds voorstander
geweest van de door de Kroon benoemde burgemeester. Toch herkennen ook wij
een aantal maatschappelijke ontwikkelingen die in de hoofdlijnennotitie worden
beschreven. Wij onderschrijven het doel van het verder versterken en democratiseren
van politiek en bestuur op gemeentelijk niveau. Ook wij zien de spanning in
het ambt van burgemeester. Dat maakt dat de CDA-fractie wil meewerken aan
het invoeren van een direct gekozen burgemeester.Het versterken van de democratie op lokaal niveau heeft alleen zin als
dat lokale niveau ook daadwerkelijk iets blijft voorstellen. Gemeenten zijn
de bestuurslaag die het dichtstbij de burger staat. Het is dus essentieel
dat de burger zich herkent en vertegenwoordigd voelt. Dat kan alleen als gemeenten
voldoende ruimte hebben en houden om hun inwoners adequaat te bedienen, als
gemeenten in belangrijke mate verantwoordelijkheid kunnen dragen voor het
gevoerde beleid en daarin ook daadwerkelijk zelf iets te kiezen hebben. Kortom,
wij moeten niet alleen investeren in het democratiseren op lokaal niveau,
maar gemeenten ook verder in staat stellen hun taken goed en zelfstandig uit
te voeren. In de reactie van 5 december blijkt het kabinet
weinig gevoel te hebben voor de inhoud van het lokale bestuur.Krap twee jaar geleden is begonnen met de invoering van dualisering op
lokaal niveau. Het proces kost bloed, zweet en soms tranen. Raadsleden, wethouders
en burgemeesters, inclusief de ondersteunende diensten, zijn op veel plaatsen
nog zoekende naar een rol. Er wordt geworsteld met de invulling van die rol
volgens de beproefde methode van trial and error. Ik kan mij voorstellen dat
deze kabinetsplannen, die een minstens zo ingrijpende verandering in de verhoudingen
op lokaal niveau met zich brengen, niet overal met gejuich worden begroet.In 2005 komen de resultaten van de evaluatie van het dualisme beschikbaar.
Hoe waardeert de minister de ervaringen tot op heden? Kan bij de evaluatie
ook aandacht worden besteed aan de timing en slagingskans van een volgende
ingreep in de verhoudingen op lokaal niveau? Wij moeten voorkomen dat gemeenten
de speeltuin van het Rijk worden als het gaat om democratische vernieuwing.De heer Slob (ChristenUnie): Is dit eigenlijk
wel het juiste moment om iets nieuws overhoop te halen? Misschien moet gemeenten
wat meer tijd worden gegund om echt stabiel te worden.Mevrouw Spies (CDA): Wij willen meewerken
aan de invoering van een direct gekozen burgemeester. Datgene wat daarover
in het Hoofdlijnenakkoord is afgesproken is voor ons leidinggevend.De heer Slob (ChristenUnie): U signaleert
de problemen in de lokale praktijk, maar uiteindelijk is het Hoofdlijnenakkoord
maatgevend?Mevrouw Spies (CDA): Ik kom nog te spreken
over het artikel in het wetsvoorstel dat de invoeringsdatum betreft. Wij moeten
vandaag over de inhoud spreken en ons niet volledig concentreren op de invoeringsdatum.
Het is veel belangrijker om ons vandaag te concentreren op de vraag hoe wij
met elkaar een stelsel kunnen ontwerpen dat gaat werken. Wat betekent het
voor de positie van de raad? Wat betekent het voor de positie van de wethouders?
Welke taken en verantwoordelijkheden moet die gekozen burgemeester krijgen?De heer Slob (ChristenUnie): Die datum staat
vrij hard in het regeerakkoord. Hoe beoordeelt u dat?De heer Van der Staaij (SGP): Mevrouw Spies
verwees naar het Hoofdlijnenakkoord. Dat is natuurlijk geen inhoudelijke argumentatie.
Vindt de CDA-fractie het, gelet op de probleemanalyse, een goede keuze dat
er een direct gekozen burgemeester moet komen?Mevrouw Spies (CDA): Wij herkennen een aantal
ontwikkelingen die in de hoofdlijnennotitie beschreven staan. Ook voor het
CDA maken die ontwikkelingen een direct gekozen burgemeester aanvaardbaar.
De partij heeft er een eigen advies over uitgebracht. Onder voorzitterschap
van de heer Deetman heeft een commissie hieraan gewerkt.Er zal straks een situatie ontstaan waarin twee politieke mandaten in
één bestuurslaag zijn vertegenwoordigd. Dat kan alleen slagen
als verantwoordelijkheden en verhoudingen helder zijn gedefinieerd. De hoofdlijnennotitie
kan op een aantal punten aangescherpt worden. Het CDA redeneert daarbij vanuit
de positie van de gemeenteraad. In lijn met de doelstellingen van de dualisering
zou versterking van het lokale bestuur en de democratisering op lokaal niveau
primair gericht moeten zijn op een versterking van de positie van de vertegenwoordigende
democratie, de lokale politiek zoals gekozen in de gemeenteraad. In die lijn
kiezen wij voor een burgemeester die in een meer parlementaire verhouding ten opzichte van de raad komt te staan. Wij kiezen voor een model
waarin de burgemeester rekenschap aflegt aan de raad en daarmee voor het hoofdschap
van de raad. De burgemeester is niet zowel van het college als van de raad.
In feite betekent dit een verdere ontvlechting van datgene wat bij de dualisering
is ingezet. De burgemeester kan in onze ogen geen voorzitter van de gemeenteraad
blijven.Met de principiële keuze om het hoofdschap bij de raad te laten en
de burgemeester geen voorzitter van de raad meer te laten zijn, hebben wij
twee essentiële bouwstenen voor een nieuw bestuursmodel bepaald. Wij
zijn ons ervan bewust dat deze keuzes een herziening van de Grondwet noodzakelijk
maken.Dit model geeft ook mogelijkheden om een aantal kwaliteiten die de burgemeester
nu bezit, in positieve zin te benadrukken: het opereren op basis van gezag,
degene die partijen tot elkaar kan brengen en degene die primair verantwoordelijk
is voor taken op het gebied van openbare orde en veiligheid. De verkiezingen
van burgemeester en raad zouden wij uiteindelijk op één dag
willen laten plaatsvinden. Het gaat daarbij wel om twee verschillende verkiezingen.
Ik vraag de minister hoe hij tegenover het idee staat om kandidaten heel nadrukkelijk
te laten kiezen voor een kandidatuur voor de gemeenteraad of een kandidatuur
voor het burgemeesterschap. Het gaat om verschillende functies met verschillende
verantwoordelijkheden. Voorkomen wordt dat de lijsttrekker van de grootste
fractie de burgemeester wordt. Wij zijn voor een verkiezing in twee ronden.In de wet moet expliciet geregeld worden dat de burgemeester het initiatief
neemt bij het formeren van een college. Hij legt een regeerakkoord aan de
raad voor en moet dus een programma organiseren dat op steun van een meerderheid
van de raad kan rekenen. De burgemeester moet het recht van voordracht voor
benoeming en ontslag van wethouders krijgen. De raad benoemt en ontslaat.
Onderdeel van die voordracht moet de portefeuilleverdeling zijn. De wethouders
zullen het kind van de rekening van deze operatie zijn. Zij zullen aan invloed
inboeten. De wethouders zullen niet kunnen functioneren zonder het vertrouwen
van de raad. Daarmee blijft het wethouderschap een eigenstandige bestuurlijke
functie. Op het moment dat de burgemeester eigenmachtig kan benoemen en ontslaan,
kunnen wij beter hoofden van ambtelijke diensten benoemen.Het was ondenkbaar dat niet voorzien werd in een conflictenregeling. Wij
kunnen ons vinden in het voorstel dat besluiten worden genomen bij gekwalificeerde
raadsmeerderheid. Daar zit mogelijk wel spanning met de Grondwet. Het is ook
mogelijk om dit de raad in twee ronden te laten besluiten.De heer Dubbelboer (PvdA): Er zijn twee politieke
mandaten. Waarom is het mandaat van de één sterker dan dat van
de ander? Waarom zou de burgemeester de raad niet naar huis moeten kunnen
sturen?Mevrouw Spies (CDA): Wij gaan uit van het
hoofdschap van de raad. Dan is het verdedigbaar dat met een zware procedure
uiteindelijk het politieke mandaat van de burgemeester het onderspit delft
ten opzichte van het politieke mandaat van de raad.De heer Dubbelboer (PvdA): Het conflict kan
ook aan de kiezers worden voorgelegd.Mevrouw Spies (CDA): Dat alternatief is in
de commissie-Deetman doordacht. Mede op basis van de principiële keuze
voor het hoofdschap van de raad kiezen wij voor de variant die door minister
De Graaf is voorgelegd.De gekozen burgemeester komt er. Het is belangrijk dat een dergelijke
ingrijpende verandering zorgvuldig wordt voorbereid en uitgevoerd. Naar het
oordeel van de CDA-fractie is het onvermijdelijk dat de Grondwet gewijzigd
wordt, in elk geval op het punt van het voorzitterschap van de raad. Is de
minister bereid, voorbereidingen hiervoor in gang te zetten zodanig dat een
eerste lezing van de grondwetsherziening in deze kabinetsperiode afgerond
kan worden? Ik geef de minister in overweging om na te gaan of het mogelijk
is te voorzien in een overgangsregeling. Het CDA kan zich veel voorstellen
bij een overgangswet voor de periode tot 2010. Daarmee zouden alle zittende
burgemeesters hun ambtstermijn gewoon vol kunnen maken.De heer Van Beek (VVD): Er komen dan dus geen
verkiezingen gelijk met de gemeenteraadsverkiezingen.Mevrouw Spies (CDA): Vanaf 2010 kan het
gelijktijdig. Van 2006 tot 2010 kan met een overgangsregeling worden gewerkt.
Als in die periode de ambtstermijn erop zit, kan tot burgemeestersverkiezingen
worden overgegaan.Mevrouw Hamer (PvdA): In 2006 gaan wij dan
over tot een gekozen burgemeester zonder grondwetswijziging. In 2010 komt
er een gekozen burgemeester met grondwetswijziging. Het argument van de minister
om tot eenmalig ontslag per 2006 over te gaan, was het vermijden van het naast
elkaar bestaan van twee regimes. Mevrouw Spies stelt nu drie regimes tegelijk
voor.Mevrouw Spies (CDA): Het is een afweging.
Elzinga heeft gewezen op de risico's van het gelijktijdig ontslaan van alle
burgemeesters in 2006 voor de bestuurlijke slagkracht van Nederland. Wij moeten
varianten naast elkaar leggen.Mevrouw Hamer (PvdA): Dan is het ook denkbaar
dat alle burgemeesters per 2008 of 2010 worden gekozen.Mevrouw Spies (CDA): Als wij voor 2008 zouden
kiezen, zou dat een veel ingrijpender wijziging van de Grondwet noodzakelijk
maken. Je kunt niet onbeperkt schuiven met raadsverkiezingen. Het jaar 2010
is niet mogelijk gezien de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Ik
wijs de collega's en de bewindslieden erop dat Thorbecke er bij de totstandkoming
van de Grondwet al op wees dat de burgemeestersbenoeming helemaal niet in
de Grondwet thuishoort. Hij vond dat dat gewoon door de wetgeving moest worden
bepaald. Hij liet zelfs open dat de burgemeester mogelijk rechtstreeks gekozen
zou worden. Ook een principiële thorbeckiaan kan dus voor een gekozen
burgemeester zijn.Waarom een gekozen burgemeester? Omdat het niet meer bij deze tijd past
dat wij het via een kroonbenoeming doen. Mensen willen zelf kiezen wie hun
burgemeester wordt. Zij zijn er geen voorstander van dat het via achterkamertjes
gebeurt.De heer Van Beek (VVD): Ik maak ernstig bezwaar
tegen de suggestie dat burgemeesters op dit moment via achterkamertjes worden
benoemd. Dat is een miskenning van de heel zorgvuldige procedure die gehanteerd
wordt.De heer Van der Ham (D66): De afgelopen tien
jaar is er veel gedebatteerd over de burgemeestersbenoeming. In het verleden
is de achterkamer er wel aan te pas gekomen, maar in de afgelopen jaren is
het systeem geëvolueerd naar een inzichtelijker systeem. Het is dus al
goed in de richting die wij wensen opgeschoven.In het voorstel van de regering blijft er evenwicht bestaan tussen het
bestuur en de controleur van het bestuur, de gemeenteraad. Wij zijn geen voorstander
van een gekozen dictator. Wij vinden het heel erg belangrijk dat de gemeenteraad
met zijn mandaat in evenwicht is met een gekozen burgemeester met zijn mandaat.
De gemeenteraad mag geen leeg instituut worden. Het hoofdschap van de raad
vinden wij belangrijk, omdat de gekozen burgemeester de meerderheid van de
bevolking van de gemeente vertegenwoordigt, maar de gemeenteraad de héle
bevolking.In het plan krijgt de burgemeester bevoegdheden met betrekking tot het
proces van collegevorming, de personele samenstelling van het college, benoeming
en ontslag van wethouders, de portefeuilleverdeling, de verantwoordelijkheid
voor de eenheid van het collegebeleid en de verantwoordelijkheid voor het
ambtelijk apparaat. Hierdoor kan de direct gekozen burgemeester waarmaken
wat de burgers van hem of haar verwachten: optreden als de spil van het gemeentebestuur,
die kan worden aangesproken op zijn of haar daden.De heer Dubbelboer (PvdA): Waar gaat die burgemeesterskandidaat
dan campagne op voeren? Gaat hij roepen: ik ga de spil zijn van het gemeentebestuur?De heer Van der Ham (D66): Heel veel van de
problemen in Nederland hebben te maken met een tekortschietend bestuur. Het
is bijvoorbeeld heel belangrijk hoe de regels worden gehandhaafd. Wij hebben
een groot tekort aan goede, krachtige bestuurders die de wetten goed handhaven.De heer Dubbelboer (PvdA): Is dat de tekst
waarmee een burgemeesterskandidaat de burgers moet overtuigen?De heer Van der Ham (D66): Als een kandidaat
zegt dat hij de regels strenger gaat handhaven dan zijn voorganger, zal dat
veel burgers kunnen aanspreken. Ik denk bijvoorbeeld aan de milieuregels.
Ook op een terrein als veiligheid kan een kandidaat campagne voeren.De heer Dubbelboer (PvdA): En als de politie
dan bij het gemeentebestuur wordt weggehaald?De heer Van der Ham (D66): Op dit moment zijn
er geloof ik maar vijfentwintig burgemeesters die zelf direct met de politie
te maken hebben, en toch kunnen ze allen een beleid op dit punt voeren. En
op het punt van het handhaven van wetten heeft de burgemeester wel degelijk
wat te vertellen.Mevrouw Spies (CDA): De heer Van der Ham zei
dat de burgemeester verantwoordelijk wordt voor het ambtelijk apparaat. Waarom
kan dat geen collegeverantwoordelijkheid blijven die bij de portefeuilleverdeling
wordt toegedeeld?De heer Van der Ham (D66): Natuurlijk kan
een burgemeester dit onderdeel toebedelen aan een wethouder, maar hij is er
uiteindelijk verantwoordelijk voor.Mevrouw Spies (CDA): Laat u het principe van
collegiale verantwoordelijkheid los?De heer Van der Ham (D66): Wij gaan een burgemeester
kiezen. Hij krijgt dus een mandaat. Wij gaan ook een gemeenteraad kiezen.
Die krijgt dus ook een mandaat. Dat zal ten koste gaan van de directe macht
van wethouders. Die macht leggen wij bij de burgemeester, die afrekenbaar
is.Ik begrijp de bezwaren tegen het voorzitten van de gemeenteraad door de
burgemeester, maar ik vind ze niet doorslaggevend. In bepaalde zuidelijke
Duitse deelstaten gebeurt het en levert het weinig problemen op.De heer Van Beek (VVD): De burgemeester verdedigt
zijn beleid tegenover zijn parlement: de gemeenteraad. Hoe kan hij in praktische
zin de vergadering dan ook voorzitten? Is dat logisch?De heer Van der Ham (D66): Nee. Hij kan dat
af en toe aan iemand anders overlaten.De heer Van Beek (VVD): De Grondwet bepaalt
dat de burgemeester voorzitter is van de raad. Dat staat los van vervanging.De heer Van der Ham (D66): Het is een praktisch
probleem. Wij zien ook nu al dat af en toe een plaatsvervanger de vergadering
voorzit. Daarmee is het probleem opgelost.Mevrouw Tonkens (GroenLinks): De heer Van
der Ham maakt zich er verbijsterend makkelijk van af.De heer Van der Ham (D66): In Rotterdam, waar
het gemeentebestuur behoorlijk dualistisch omgaat met de raad, is de burgemeester
voorzitter van de raad. In sommige gevallen zit iemand anders voor.De minister heeft een nadere brief gestuurd over de conflictenregeling.
Als twee derde van de raad het wil, kan de burgemeester worden weggestuurd.
Komen er dan tussentijdse verkiezingen? Komt er een waarnemer?Wij hebben zorgen over de financiering van de campagnes van de kandidaten.
Het beeld mag niet ontstaan dat een vermogende kandidaat zijn verkiezing kan
kopen. Is het reëel om een maximum aan het bedrag te stellen dat kandidaten
aan hun campagne mogen uitgeven? In Engeland krijgt een kandidaat € 2900
plus 7,25 eurocent per stemgerechtigde. Voorkomen moet ook worden dat een
zittende burgemeester een te groot financieel voordeel heeft. Wij vragen om
heldere, concrete maatregelen om transparantie op dit punt te garanderen.Hoe wordt een burgemeester die uitvalt opgevolgd? Een oplossing kan gevonden
worden in het fenomeen running mate.Gemeenten behouden vrijheid om hun eigen bestuurscultuur in te vullen.
Mag bijvoorbeeld zelfstandig worden gekozen voor één of twee
stemmingrondes? Welke vrijheden blijven überhaupt aanwezig?Heel veel burgemeesters doen op dit moment heel goed werk. Wij moeten
komen tot een goede sociale regeling voor degenen onder hen die zich niet
verkiesbaar stellen of niet worden gekozen. In de eerste confrontatie met
de zittende burgemeesters vond ik de minister uitstekend, maar wel af en toe
nogal hard. Sommige burgemeesters hebben zich geschoffeerd gevoeld. Ik hoop
dat het weer een beetje goed komt.De heer De Wit (SP): De heer Van der Ham lijkt
het eens met de voorgestelde conflictenregeling. Wat moeten de kiezers van
de burgemeester ervan denken die links of rechts door de eveneens gekozen
raad worden gepasseerd?De heer Van der Ham (D66): De gemeenteraad
blijft het hoogste orgaan. Uiteindelijk kan de gemeenteraad de burgemeester
wegsturen. Dan moet een nieuwe burgemeestersverkiezing plaatsvinden. De afgezette
burgemeester kan zich opnieuw kandideren.De heer Dubbelboer (PvdA): Waarom zou niet
ook de raad ontbonden kunnen worden?De heer Van der Ham (D66): In die gedachte
kan ik wel meevoelen. Ik vraag de minister in hoeverre dat mogelijk is.D66 is blij dat het kabinet onverkort kiest voor de invoering van de direct
gekozen burgemeester. Daarmee worden burgemeesters beter democratisch gemandateerd.
Dat is goed. Het voorstel is evenwichtig. Ik hoop dat de discussie ook binnen
de politieke partijen constructief wordt gevoerd.De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Ik
heb mij afgevraagd in hoeverre deze discussie open kan zijn in het licht van
de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord. Het is goed om te weten wat de marges
zijn. Ik heb in ieder geval geprobeerd om met een open mind de notitie te
bekijken. Tijdens een bijeenkomst met burgemeesters, wethouders en raadsleden
van de ChristenUnie ben ik in de huid van minister De Graaf gekropen om de
notitie vol vuur te verdedigen. Ik moet zeggen dat ik vastliep. In de notitie
staat een groot aantal aannames. Zo wordt gezegd dat het huidige systeem zijn
langste tijd gehad heeft. Er staan analyses in die ik niet altijd even sterk
vind. Soms ontbreken analyses ook simpelweg. Ik zou het interessant vinden
om na te denken over de vraag hoe wij de positie van de burgemeester kunnen
versterken zonder dit soort grote structuurveranderingen. Verder staan er
inconsistenties en onzekerheden in de notitie. Toen ik mij al lezend probeerde
een beeld te vormen van de betekenis voor het lokaal bestuur, moet ik eerlijk
zeggen dat ik het ergste vreesde.Er is op dit moment van alles gaande. Burgemeesters, wethouders en gemeenteraden
worstelen met de nieuwe positie sinds de dualisering. De situatie is nog lang
niet uitgekristalliseerd. Het heeft tijd nodig. Aan zo'n proces, dat best
kwetsbaar is, moet je niet zo snel een ingrijpende verandering toevoegen.
Daarmee roep je moeilijkheden over jezelf af. Waarom die haast? Ik heb al
een aantal keren horen zeggen dat het jaartal 2006 niet zo hard is, maar ik
kom het steeds weer tegen. Waarom nemen wij niet meer tijd? Als wij al het
pad van de gekozen burgemeester op willen, moeten wij de zorgvuldigheid in
acht nemen en moeten wij de consequentie trekken dat de burgemeester geen
voorzitter van de raad meer kan zijn en dat er dus een grondwetswijziging
nodig is.De heer Eerdmans (LPF): Wat vindt de heer
Slob van de suggestie van de raad van griffiers, namens welke tijdens de hoorzitting
naar voren werd gebracht dat de vergelijking met de Raad van State zou kunnen
opgaan? Formeel is de Koningin voorzitter, maar materieel de vice-voorzitter.De heer Slob (ChristenUnie): Die vergelijking
vind ik niet sterk. De burgemeester kan geen voorzitter van de raad meer zijn.
Om de Grondwet te wijzigen, kennen wij procedures. Dat die procedures lang
duren, is logisch. Die tijd moeten wij gewoon nemen.Als de hoofdlijnennotitie in een wet wordt gegoten, dan krijgen wij een
ander type burgemeester. De burgemeesters die wij nu kennen, zijn mannen en
vrouwen die boven de partijen staan. Het zijn bruggenbouwers, het zijn samenbindende
elementen in de lokale democratie. Het zijn vaak letterlijk tussen de partijen
staande personen. Dat zien wij met name nu de dualisering nogal wat losmaakt.
Het is juist de burgemeester die het stabiele element in het lokale bestuur
is. Die positie raakt de burgemeester kwijt als wij overgaan tot de figuur
van een gekozen burgemeester. Wij krijgen er een lokale regeringsleider voor
terug.Ik probeer mij voor te stellen wat er gebeurt als de burgers voor het
eerst zo iemand kunnen gaan kiezen. Zij kunnen kiezen voor politieke partijen
die met een programma de kiezers hebben opgezocht. Tegelijkertijd lopen er
kandidaat-burgemeesters rond, die ook een bepaald programma hebben. Het zal
meer zijn dan: wij gaan de regels nog beter handhaven dan onze voorgangers.
Zij zullen met inhoudelijke punten komen, maar die punten zullen met zorg
worden gekozen. Heel moeilijke items die de gemeenschap splijten,
zijn geen trekkers en zullen worden vermeden. Als de kiezer gekozen heeft,
gaat het gevecht door, omdat de raad en de burgemeester in conflicterende
situaties tegenover elkaar kunnen komen te staan. Dan moet er ook nog een
collegiaal bestuur worden gevormd. Arme wethouders, zeg ik alvast maar. Dat
worden de bijwagens van de burgemeester. Je kunt er misschien maar beter diensthoofden
van maken. De gemeentesecretaris komt ook in een onmogelijke situatie terecht.
Ik ben bang dat er veel problemen gaan ontstaan. Moeten wij dat over ons heen
halen?Het is positief dat de minister heeft ingezien dat een conflictregeling
noodzakelijk is en dat de raad een beslissende stem moet hebben. Hoe verhoudt
deze beslissende stem zich tot het voorzitterschap van de burgemeester? De
positie van de burgemeester wordt enigszins verzwakt. Daarmee kunnen de burgers
in hun door de verkiezingen gewekte hoge verwachtingen, worden teleurgesteld.Mevrouw Spies (CDA): De heer Slob stelt veel
vragen, maar geeft onvoldoende aan wat zijn eigen positie is, bijvoorbeeld
inzake de positie van de gemeenteraad.De heer Slob (ChristenUnie): Er dreigen conflicten
tussen de burgemeester en de gemeenteraad. Dat lijkt mij ongewenst.Mevrouw Spies (CDA): Het vasthouden aan het
hoofdschap van de raad kan voor de ChristenUnie toch ook een van de piketpalen
zijn?De heer Slob (ChristenUnie): Wat ons betreft
moet worden vastgehouden aan een door de Kroon benoemde burgemeester. De raad
blijft het hoofd van de gemeente en moet een sterkere positie krijgen.Wat de conflictenregeling betreft vraag ik nog waarom niet net als bij
problemen omtrent de integriteit een rijksorgaan bij het ontslag betrokken
kan worden. Mogelijk kan de minister aansluiten bij het advies van de Raad
voor het openbaar bestuur op dit punt. Indien gekozen wordt voor benoeming
en ontslag door de Kroon zou de gemeenteraad een raad van aanbeveling tot
ontslag van de burgemeester kunnen instellen. De Kroon kan, wanneer bemiddeling
zonder resultaat is gebleven en de vertrouwensbreuk onherstelbaar is gebleken,
de burgemeester ontslaan.Aan het massale ontslag per 2006 hangt een enorm prijskaartje. Er circuleren
bedragen als 1,2 mld euro. Kan de minister hierover duidelijkheid verschaffen?Mevrouw Tonkens (GroenLinks): Voorzitter.
GroenLinks is voorstander van democratisering van het bestuur en dus voor
een gekozen burgemeester. De huidige kroonbenoeming is een fossiel uit de
19de eeuw. Democratisering vereist dat de burgemeester wordt gekozen, maar
hoe en door wie? Met de SP en de PvdA zijn wij van mening dat de burgemeester
door de raad moet worden gekozen. Ten eerste is dit democratischer dan nu
en dan de direct gekozen burgemeester. Immers, alleen als de raad de burgemeester
kiest, blijft de raad het hoogste orgaan. Alleen dan is de raad daadwerkelijk
gelegitimeerd om de burgemeester naar huis te sturen. Alleen dan houdt de
raad de belangrijkste rol: het hoofdschap in het lokaal bestuur. Daarmee doen
wij meer recht aan het meerpartijenstelsel, waarin het volk daadwerkelijk
door meer partijen wordt vertegenwoordigd. Het kabinet wil de burgemeester
niet alleen laten kiezen, maar ook optuigen met veel meer verantwoordelijkheden
en bevoegdheden. Er komt veel meer macht bij één persoon te
liggen en dat is volgens ons minder democratisch. Wij begrijpen dus niet dat
D66 kiest voor een stelsel dat uitkomt op minder democratie met het gevaar
van sterk personalisme in de politiek.De heer Van der Ham (D66): GroenLinks vindt
het dus democratischer dat politici uit hun eigen kring de burgemeester kiezen?Mevrouw Tonkens (GroenLinks): De burgers maken
uit wie zij in de raad kiezen. De raad kiest vervolgens de burgemeester.Mevrouw Spies (CDA): Blijft de burgemeester
ook de voorzitter van de raad?Mevrouw Tonkens (GroenLinks): Als de burgemeester
door de raad gekozen wordt, kan hij uiteraard voorzitter zijn.De burgemeester door de raad laten kiezen is niet alleen democratischer,
maar ook bestuurlijk beter. De bestuurlijke verhoudingen blijven helderder
en er is een duidelijker conflictregeling. De raad blijft het hoogste orgaan
en kan de burgemeester naar huis sturen. Het voorstel van het kabinet roept
bestuurlijke problemen op waarvoor geen conflictregeling voorhanden is. In
de hoofdlijnennotitie schrijft het kabinet: waar geen scheidingsmogelijkheid
is, is de bereidheid tot samenwerking groter. Dat vinden wij curieus. Zonder
scheidingsmogelijkheid kan men elkaar oneindig sarren.Grondwetswijziging is noodzakelijk. Als de burgemeester direct zou worden
gekozen, kan hij geen voorzitter van de raad meer zijn. De raad moet dan zijn
eigen voorzitter kiezen. Dat laat de Grondwet niet toe. Het is onbegrijpelijk
dat de regering zo'n haast heeft. Een dergelijke belangrijke wijziging moet
je niet zo snel willen doorvoeren. Wij hebben de Grondwet niet voor niets.
Dat het een lang proces is om haar te wijzigen, is ook niet voor niets.Wij vragen ons ook af wat het kost om alle burgemeesters per 2006 te ontslaan.
Een bedrag van 1,2 mld euro zou wel heel hoog zijn.Minister Remkes: Waar komt dat bedrag vandaan?Mevrouw Tonkens (GroenLinks): Dat bedrag komt
uit de pers, maar ik vraag om een schatting door de regering.Wij zien ook veel problemen rond de campagne en de kosten en het democratisch
gehalte ervan. Het lijkt erop dat een rijkere kandidaat meer kans heeft.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Wij hebben een lijvige notitie gekregen over de invoering van de rechtstreeks
gekozen burgemeester. De ministers geven aan waarom het noodzakelijk zou zijn
en hoe het binnen de kaders van de huidige Grondwet gestalte kan krijgen.
De argumentatie heeft ons in het geheel niet overtuigd. Ik kan tot geen ander
oordeel komen dan dat de voorstellen inconsistent, disproportioneel en prematuur
zijn. De gekozen burgemeester is geen weloverwogen middel om reële problemen
evenwichtig op te lossen, maar vooral een doel op zichzelf geworden, een knieval
voor de personalisering van de politiek. De gesprekken die wij met burgemeesters
hebben gehad, hebben mij tot de overtuiging gebracht dat datgene wat ik eerder
heb gezegd, af en toe iets te zwak is geweest. Alle burgemeesters worden in
één klap aan de dijk gezet. Dat guillotinemodel doet absoluut
geen recht aan de positie van de burgemeesters en de bijdrage die zij hebben
geleverd aan ons openbaar bestuur. Ik sluit mij aan bij de vragen naar de
mogelijkheid van een overgangsregeling. Ik voeg nog toe het argument van de
continuïteit van het bestuur. Op het moment dat er een nieuwe raad en
nieuwe wethouders komen, zou een burgemeester de continue factor in het bestuur
van een gemeente zijn.De speelruimte in dit debat is erg beperkt door de afspraken in het Hoofdlijnenakkoord.
Het proces staat onder gigantische druk. Het is duidelijk dat het qua tijd
binnen deze kabinetsperiode wordt geperst en dat het qua ruimte
moet worden geperst binnen de huidige constitutie. De ministers hebben hun
uiterste best gedaan om binnen die twee begrenzingen er het maximale uit te
halen. De grenzen zijn echter zo beperkend dat er bijna niets geloofwaardigs
uit kan komen. In de komende debatten moet het woord «Hoofdlijnenakkoord»
zoveel mogelijk worden vermeden. Er moet gedaan worden alsof het met inhoudelijke
argumenten mogelijk zou zijn om alle keuzes te verdedigen.Het lokale bestuur is geen proeftuin waar wij naar hartelust kunnen experimenteren.
In zijn brief van 5 december constateert de minister verheugd dat het
debat niet meer zozeer gaat over de vraag of de rechtstreeks gekozen burgemeester
wenselijk is, als wel over vormgevingsvragen. Dat verbaasde mij. Natuurlijk
is dat zo, omdat dat juist de beperking is van tevoren is gesteld. Als je
een veroordeelde een keuze voor het galgenmaal voorschotelt, kun je niet vaststellen
dat het draagvlak voor de veroordeling is toegenomen.De beklagenswaardige positie van de burgemeester die in de notitie wordt
getekend, is naar onze mening al te somber. Betekent dat dat er niets aan
de hand is? Natuurlijk niet. Er zijn best spanningen te noemen in de positie
van de burgemeester: de statusincongruentie, het gebrek aan inhoudelijke sturingsmogelijkheden.
De vraag kan best gesteld worden of de bevoegdheden wel altijd helemaal sporen
met datgene wat vanuit de positie van de burgemeester wenselijk wordt geacht.
Het is echter zeer de vraag of een andere aanstellingswijze daarvoor de oplossing
biedt. Ik zie de oplossing daar bepaald niet in. De spanningen die zich nu
voordoen, hebben meer van doen met de invoering van de dualisering. Een duidelijk
in het oog springende spanning is het voorzitterschap van de raad, maar om
dat te wijzigen, is geen andere aanstellingswijze nodig. Het is niet helder
voor welk probleem met een andere aanstellingswijze een oplossing wordt gezocht
en gevonden. Er is soms onvrede over het functioneren van het lokaal bestuur
vanuit het perspectief van de burger. Ik kom bijzonder weinig mensen tegen
die nu echt niet kunnen slapen van de aanstellingswijze van de burgemeester.
Het gaat veel meer om de gevolgen van het beleid. Wordt het onkruid op tijd
weggehaald? Is de politie er op tijd? Daar komt het in de perceptie van de
burgers veel meer op aan dan op de aanstellingswijze van de burgemeester.
Het is eigenlijk een heel Haagse oplossing, een stelseloplossing.De kroonbenoeming wordt van tafel geveegd, omdat zij uit de tijd zou zijn.
Met deze wijze van bejegenen van de kroonbenoeming wordt naar onze mening
weinig recht gedaan aan de evidente voordelen die daarmee steeds aan de orde
zijn. Ik denk in het bijzonder aan de onafhankelijkheid en de deskundigheid.
Het zijn voor ons redenen om de kroonbenoeming een heel goed verdedigbare
optie te vinden. Bij de discussie richting een gekozen burgemeester zou goed
aan de orde moeten zijn hoe de voordelen die zijn verbonden aan een kroonbenoeming,
zo goed mogelijk kunnen worden gewaarborgd.Volgens de bewindslieden kunnen de voorstellen probleemloos gerealiseerd
worden binnen de kaders van de Grondwet. Materieel gezien is het echter zonneklaar
dat de voorliggende voorstellen een aanmerkelijke spanning met de Grondwet
opleveren. Door de burgemeester meer inhoudelijke bevoegdheden te geven, zal
de spanning in zijn rol als voorzitter van de raad alleen maar toenemen. Doordat
zowel de raad als de burgemeester een directe democratische legitimatie zullen
hebben, zal het hoofdschap van de raad onder druk komen te staan. Een rechtstreeks
gekozen burgemeester kan haast niet anders dan een krachtige eigen positie
innemen, maar van hem wordt tegelijkertijd wel verwacht de klassieke, onafhankelijke
rol te blijven spelen. Dat moet natuurlijk wel conflicten oproepen.Naar aanleiding van de wetgeving in het kader van de dualisering is besloten
hoofdstuk 7 van de Grondwet integraal te bezien. Het advies van de ROB is
beschikbaar. Wij kunnen direct bekijken in hoeverre de bepalingen
in de Grondwet over het totaal van het openbaar bestuur om herijking vragen.
Het zou vreemd zijn om eerst te beslissen over een substantiële wijziging
in het lokale bestuur en vervolgens te gaan nadenken over eventuele herijking
van de grondwettelijke bepalingen ter zake. Wij mogen niet op zo'n fragmentarische
manier omgaan met de Grondwet. Het is bovendien onverantwoord om separaat
te sleutelen aan de positie van de burgemeester zonder het ook over de formele
bepalingen in de Grondwet te hebben.De implementatie van de dualisering is in volle gang en zal nog de nodige
jaren vragen. Naar de mening van de SGP-fractie kan de invoering van de rechtstreeks
gekozen burgemeester niet zonder meer in het verlengde van de dualisering
worden gezien. De dualisering beoogt een versterking van de positie van de
raad, terwijl het voorstel juist de positie van de burgemeester wil versterken.
Doorgaan op de ingeslagen weg betekent dat onrust op onrust wordt gestapeld.
Daarmee mogen wij het lokale bestuur niet opzadelen.De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Het gaat
vanmiddag niet over de aanstellingswijze van de burgemeester, maar over een
nieuwe opzet van het lokale bestuur. Het is een ingrijpende verandering waarmee
veel mensen te maken zullen krijgen. Er moet echt ruimte komen voor maatschappelijk
debat. De ministers worden uitgenodigd om dat debat ook zelf te zoeken en
zich daarin kwetsbaar op te stellen. Er moet in brede kring worden gepraat
om te kijken waar wij de voorstellen kunnen verbeteren en hoe wij uiteindelijk
kunnen toegroeien naar een goede nieuwe vorm van openbaar bestuur op lokaal
niveau. De houding van minister De Graaf is als erg verdedigend ervaren. Hij
moet uitnodigender zijn. Alle inleidingen die ik in de afgelopen weken heb
gehouden ben ik begonnen met te zeggen dat ik plaatsvervangende schaamte voelde
bij één passage. Ik vind het echt stuitend waarop in één
zin omschreven is dat de huidige burgemeesters vanaf 2006 in aanmerking
komen voor WW en een bovenwettelijke uitkering. Zo kun je niet omgaan met
mensen met een kroonbenoeming. De discussie moet van dit punt worden ontlast.
Er zijn ook juridisch en staatsrechtelijk op dit punt nog wel wat problemen
op te lossen. Je ontslaat niet zomaar mensen die een kroonbenoeming voor zes
jaar op zak hebben. Ik sta open voor alternatieven. Ik zoek het debat. Ik
timmer het vandaag niet dicht. Ik heb ook met veel belangstelling geluisterd
naar alternatieven voor de invoering van het nieuwe systeem.In de laatste notitie is gelukkig definitief afstand genomen van het begrip
«presidentieel stelsel». Het zou inhouden dat één
persoon tegen de meerderheid van de gemeenteraad in zijn opvattingen zou kunnen
doordrukken.De heer Eerdmans (LPF): De commissie-Opstelten
heeft wel degelijk geadviseerd om naar een presidentieel stelsel toe te groeien.De heer Van Beek (VVD): Ik zat zelf in die
commissie en de woorden «presidentieel stelsel» komen niet in
de notitie voor. Het gaat om de taakverdeling tussen burgemeester, college
en raad.Het kabinet heeft zichzelf de beperking opgelegd dat het binnen de huidige
Grondwet moet passen. Het is daarin geslaagd; er is iets voorgelegd dat past
binnen de huidige Grondwet. Het grote probleem is dat het gelijk het eindmodel
wordt genoemd. Als dit het eindmodel zou zijn, dan moeten wij er niet aan
beginnen. Dan heeft het onvoldoende kansen en leidt het tot desillusies. Wij
moeten naar een situatie toe waarin de kandidaat-burgemeesters op basis van
een eigen programma zich richten tot de kiezers en mandaat vragen. Zij moeten
in de gelegenheid zijn om dat verkregen mandaat tot uitvoering te brengen.
Als de burgemeester niet meer de boven de partijen staande voorzitter van
de gemeenteraad en het college is, maar is uitgegroeid tot de eerste politicus
van de gemeente, is een heel andere aanpak nodig. Dan moet de
burgemeester niet alleen het gezag van de huidige burgemeester hebben, maar
ook de macht die hoort bij het uitoefenen van die functie. Maar het mag geen
ongecontroleerde macht zijn. Er moet sprake zijn van een gebalanceerde macht
tussen gemeenteraad enerzijds en de burgemeester en het college anderzijds.De heer Dubbelboer (PvdA): Hiermee zegt u:
de voorzitter van de raad kan niet de gekozen burgemeester zijn.De heer Van Beek (VVD): Inderdaad.De heer De Wit (SP): Is de heer Van Beek voor
of tegen het voorstel?De heer Van Beek (VVD): Ik heb niet zoveel
moeite met het voorstel als het een opstap is om tot iets anders te komen.
Ik heb er wel moeite mee dat het begrip «eindmodel» wordt gebruikt.Onduidelijk zijn de posities van burgemeester, college en raad. De VVD
kiest voor een sterke raad, een raad met de verordenende bevoegdheid, de budgettaire
bevoegdheid en met name de controlerende bevoegdheid. De raad staat ten opzichte
van een burgemeester die op zijn programma gekozen is. Als de burgemeester
zijn programma wil uitvoeren, moet hij de gelegenheid hebben om daarvoor zijn
wethouders aan te trekken. Het ligt in de rede dat de burgemeester wethouders
benoemt en ontslaat. Het voorgelegde model is mij op dit punt niet duidelijk.
Daarin wordt ervan uitgegaan dat de wethouders binnenkomen op basis van het
mandaat van de gemeenteraadsverkiezingen. Ik denk dat het beter is dat de
wethouders een mandaat hebben dat afgeleid is van dat van de burgemeester.Mevrouw Spies (CDA): Als je kiest voor een
sterke raad, is het logisch dat de burgemeester met een voordracht of aanbeveling
kan komen voor het benoemen of ontslaan van wethouders en dat de raad daarin
het laatste woord heeft. Wat stelt de functie wethouder anders nog voor dan:
hoofd van de ambtelijke dienst?De heer Van Beek (VVD): Ik betreur in hoge
mate dat het begrip «hoofd ambtelijke dienst» in de discussie
is binnengekomen. De vraag is: gaat de wethouder functioneren op basis van
het mandaat dat de gemeenteraad heeft gekregen of op basis van het mandaat
van de burgemeester? In een dualistische situatie waarin de bestuurder gekozen
is en de bestuurder kiest voor goede mensen om hem heen en daarin sterk gecontroleerd
wordt door de gemeenteraad, is de scheiding van verantwoordelijkheden, taken
en bevoegdheden van groot belang. De vraag wie ontslaat en benoemt moet beantwoord
worden. Het heeft direct betekenis voor situaties waarin problemen zijn ontstaan.De heer Dubbelboer (PvdA): Wat vindt u van
de conflictregeling in de brief van 5 december?De heer Van Beek (VVD): Ik vind die brief
een stap in de goede richting. In het oorspronkelijke voorstel werd elke aanzet
tot dit onderwerp gemist, maar ik vind het niet voldoende en evenmin voldoende
staatsrechtelijk uitgewerkt. Ik heb geen moeite met het hoofdschap van de
raad, maar het is een loos begrip als de andere gekozen organen niet tegelijkertijd
worden genoemd. De taak- en bevoegdhedenverdeling moet verduidelijkt worden.De heer Slob (ChristenUnie): De heer Van Beek
pleit voor het versterken van de positie van de raad. Tegelijkertijd vindt
hij dat het aantrekken en ontslaan van wethouders bij de raad moet worden
weggehaald.De heer Van Beek (VVD): Het gaat niet alleen
om het op een andere manier aanstellen van de burgemeester. De verhoudingen
tussen de burgemeester, het college en de raad zullen substantieel anders
worden. Het is geen kwestie van het weghalen van bevoegdheden. Er komt iemand
te zitten die rechtstreeks door de bevolking is gekozen. Hij heeft een rechtstreeks
mandaat op basis van een programma dat de bevolking is voorgelegd. Op basis
daarvan gaan de verhoudingen wel degelijk verschuiven.Er moet goed bekeken worden welke kwalitatieve eisen gesteld kunnen worden
aan kandidaten. Wat zijn de mogelijkheden voor de commissaris van de Koningin
in dezen? In de stukken wordt gesproken van een tweede ronde. Ik maak mij
daar grote zorgen over. Het is erg moeilijk om mensen naar de stembus te krijgen.
Wat gebeurt er als er te veel of te weinig kandidaten zijn?Er dient dieper te worden ingegaan op de situatie die ontstaat bij tussentijdse
problemen. Wat gebeurt er als een burgemeester uitvalt? De huidige burgemeester
heeft de bevoegdheid om besluiten van de gemeenteraad voor te dragen voor
vernietiging. Waar komt die bevoegdheid te liggen op het moment dat er de
meeste kans is dat de burgemeester zelf die fouten maakt?Het blijft een zwaar takenpakket. Het gezag over de politie moet absoluut
bij de burgemeester blijven.De positie van de secretaris verdient ook nadere aandacht. Men wil zich
graag gemeentelijk directeur gaan noemen. Terecht wordt gesproken van aanstelling
door de burgemeester, maar misschien moet dit een collegeverantwoordelijkheid
worden. Daarmee komt de discussie over het begrip «bevoegd gezag»
naar boven.Tot slot vraag ik minister De Graaf om een uitgewerkt tijdschema, niet
alleen qua wetgeving, maar ook qua reorganisatie van het binnenlands bestuur.
De planning is zeer krap.De heer Dubbelboer (PvdA): Voorzitter. Het
kabinet schetst een model waarin getracht wordt om tot een direct gekozen
burgemeester te komen zonder dat daarvoor grondwetswijzigingen nodig zijn.
Dit leidt tot een rommelig model met veel interne tegenstrijdigheden. De PvdA
is tegen dit model. In het verkiezingsmanifest van de PvdA staat dat wij voor
een door de raad gekozen burgemeester zijn. Dit model is goed doordacht en
inhoudelijk consistent. Veel van de bezwaren tegen de direct gekozen burgemeester
spelen niet of minder bij dit model. Toch zijn wij bereid mee te denken met
een direct door de bevolking gekozen burgemeester. Dan moet het gehele lokale
bestuurssysteem wel voldoen aan een aantal criteria.Mevrouw Spies (CDA): Ik heb andere geluiden
gehoord uit de mond van uw fractievoorzitter. Ik heb zowel de heer Bos als
de heer Dubbelboer expliciet horen verklaren dat zij voor een rechtstreeks
gekozen burgemeester zijn.De heer Dubbelboer (PvdA): Mits deze aan een
aantal voorwaarden gaat voldoen. De discussie is binnen de PvdA volop aan
de gang. Het is onderdeel van een bredere discussie over democratisering.
Het vergroten van de reële invloed van de burger op de politiek en de
politieke besluitvorming is een zeer belangrijk criterium bij elk voorstel.Als de burgemeester gekozen wordt, direct of door de raad, dan moet er
ook iets te kiezen zijn. De burgemeester moet dus iets te zeggen hebben. Vindt
minister De Graaf werkelijk dat de burgemeester in het voorstel een sterke
positie inneemt? Waarover gaat hij campagne voeren? Wij hebben gesproken van
een «nepburgemeester». Burgers denken echt wat te kiezen te hebben,
maar feitelijk heeft de burgemeester die zij gekozen hebben niets te zeggen.
Dat zagen wij Vlaardingen, in Leiden en helemaal in Zoetermeer,
waar het er meer om ging wie het vaakst de aftrap had gegeven voor een voetbalwedstrijd
dan om de inhoud.De heer Van der Ham (D66): Hoe machtig vindt
u de premier? Het voorstel voor de burgemeester maakt hem machtiger dan de
premier is op zijn bestuursniveau.De heer Dubbelboer (PvdA): Die vinden wij
niet zo machtig. Binnen de Grondwet heeft minister De Graaf er het maximale
uitgeperst, maar het is en blijft te mager. Dat vindt de heer Van der Ham
ook, anders had hij wel steviger uitgesproken waarover een kandidaat campagne
moet voeren.De heer Van der Ham (D66): De burgemeester
kan bijvoorbeeld op het punt van het veiligheidsbeleid een verschil maken.De heer Dubbelboer (PvdA): De positie van
de burgemeester op het punt van veiligheid verandert met het voorstel niet.De heer Van Beek (VVD): Ik maak een onderscheid
tussen de procedure in referenda en de procedure van een direct gekozen burgemeester.De heer Dubbelboer (PvdA): Wat de procedure
betreft ben ik het met u eens, maar het gaat mij om de inhoud. Waar gaat die
burgemeester nu werkelijk over? Dat verandert niet, behalve dat hij een soort
procesbegeleider in het gemeentebestuur wordt, wat hij overigens nu ook al
vaak is.De heer Van Beek (VVD): Bent u het eens met
de woorden die ik daarover gesproken heb?De heer Dubbelboer (PvdA): Ik ben het met
u eens als u zegt dat de gekozen burgemeester in het eindmodel substantieel
iets te zeggen moet hebben, dat hij een programma aan de kiezer moet kunnen
voorleggen, zodat de kiezer weet waarop hij hem kan afrekenen.Mevrouw Tonkens (GroenLinks): Ik hoor steeds
een vreemde redenering. Wij willen meer democratie. Daarom willen wij de burgemeester
kiezen. Maar dan moet hij ook veel te zeggen hebben. En dus gaan wij hem met
allerlei bevoegdheden optuigen. Dat heeft tot gevolg dat er juist minder democratie
is. Dan heb je namelijk één persoon van één partij
die niet door de rest van de bevolking herkend wordt. En zo iemand gaan wij
veel te zeggen geven ten koste van de partijen in de raad en het college.De heer Dubbelboer (PvdA): Ik kom daar straks
op terug. Voor ons is cruciaal dat de positie van de raad versterkt wordt.
Het moeten even sterke machtsentiteiten zijn. Wij praten allemaal over een
verandering binnen het representatieve stelsel. Wij hebben het er alleen over
of het wat meer op personendemocratie gericht moet worden of meer op partijendemocratie.
Mevrouw Tonkens moet niet doen alsof het minder democratisch is als een persoon
direct door de bevolking wordt gekozen.De PvdA vindt dat de burgemeester een volwaardige plaats in het lokale
bestuur moet krijgen met daarbij behorende taken en bevoegdheden. In dat licht
is het opmerkelijk dat minister De Graaf denkt aan versterking van de rol
van de burgemeester in het handhavings- en veiligheidsbeleid, terwijl zijn
collega Remkes daar anders over denkt. Die streeft op het terrein van de aansturing
van de politie naar centralisering en wellicht een nationale politie.De burgemeester kan niet zowel voorzitter van de raad als voorzitter van
het college zijn. Dat is een onmogelijke en onduidelijke constructie, die
enkel en alleen is ingegeven door het feit dat op dit punt een grondwetswijziging moet worden omzeild. Hoe denkt de minister dit op termijn
op te lossen en wat gaat het betekenen voor de positie van de wethouders?Ik kom op de versterking van de raad. De dualisering is in de afgelopen
twee jaar in gang gezet. De minister schrijft in reactie op het vernietigende
commentaar van verschillende maatschappelijke organisaties wel heel gemakkelijk
dat er in 2006 misschien wel een heel andere situatie is ontstaan. De signalen
die ons bereiken geven aan dat het allemaal erg moeizaam gaat. Het is een
rommelige situatie. Wat de minister nu doet, is een rommelige oplossing in
het gemeentebestuur frommelen waar de dualisering al voor veel onduidelijkheid
zorgt. Als de minister kiest voor een gekozen burgemeester, moet hij ook iets
doen aan de positie van de raad. De creativiteit die is gebruikt voor het
voorstel van de gekozen burgemeester binnen de huidige Grondwet, moet ook
worden aangewend om de positie van de raad te versterken. Er kan worden gedacht
aan het opwaarderen van de functie van raadslid. Wellicht kan worden gekozen
voor fulltime raadsleden. Ik noem ook het uitbreiden van het aantal raadsleden
en het financieel ondersteunen van het inhuren van expertise om tegengas te
kunnen bieden aan de professionals.De heer Van der Ham (D66): Ik ben voor een
sterke raad, maar fulltime raadsleden in een kleine gemeente vind ik geen
goed idee.De heer Dubbelboer (PvdA): Ik zeg niet dat
het in alle gemeenten op dezelfde wijze moet. Er zijn ook parttime wethouders.
Zeker in grote gemeenten zou kunnen worden toegewerkt naar stadsparlementen.
Ik doe suggesties zonder ze helemaal te hebben uitgewerkt.Mevrouw Spies (CDA): Hoe staat de heer Dubbelboer
tegenover het hoofdschap van de raad?De heer Dubbelboer (PvdA): Dat kan op sommige
onderdelen lastig zijn. Als er een direct gekozen burgemeester komt die meer
bevoegdheden krijgt, dan zal dat ergens ten koste van moeten gaan. Een burgemeester
heeft een eigen programma. Bijvoorbeeld op het gebied van leefbaarheid kan
hij heel veel betekenen. Dat zou enigszins ten koste kunnen gaan van het hoofdschap
van de raad.Wat de conflictenregeling betreft merk ik op dat geen onderscheid kan
worden gemaakt tussen de twee mandaten. Je kunt niet zeggen dat het mandaat
van de gekozen burgemeester lichter is dan het mandaat van de gemeenteraad.
Wat moet er gebeuren als een gekozen burgemeester door de gemeenteraad wordt
weggestuurd? De oplossing is heel eenvoudig: de raad kan ontbonden worden
op het moment dat hij de burgemeester naar huis wil sturen. Vervolgens moeten
ook voor de raad verkiezingen plaatsvinden, zodat het conflict aan de burgers
wordt voorgelegd. Waarom kan dat nu niet? Daarvoor is een grondwetswijziging
nodig en dat wil het kabinet niet. Heeft de minister van D66 zo weinig vertrouwen
in zijn coalitiepartners dat hij niet wat relaxter kan omgaan met de hele
materie? Er lijkt sprake van een gebrek aan zelfvertrouwen. De angst dat een
volgende periode niet zal worden geregeerd, is blijkbaar heel groot.Het is echt een reëel gevaar dat geld een grote rol gaat spelen.
Het is te mager wat het kabinet opmerkt over de campagnefinanciering.Wij vinden dat een paar grondwetswijzigingen nodig zijn. Wij hebben liever
één gefrustreerde minister voor bestuurlijke vernieuwing die
zijn burgemeester in 2006 niet kan invoeren, dan miljoenen gefrustreerde kiezers
die straks een burgemeester kiezen die niks te zeggen heeft.Is dit het eindmodel voor dit kabinet? Zo ja, dan hebben wij echt een
probleem. Wat als er in gemeenten geen of maar één kandidaat
is? Wat gebeurt er als een burgemeester zelf aftreedt? Moet een kandidaat
een minimumaantal steunverklaringen hebben om überhaupt te kunnen meedoen
aan de campagne?De heer Van der Ham (D66): De heer Dubbelboer
komt met heel veel vragen, maar wat zijn zijn antwoorden? Ook onder PvdA-kiezers
leeft de wens van een gekozen burgemeester. Moeten wij na al die jarenlange
discussies niet gewoon een keer beginnen? Gaat de PvdA haar eigen kiezers
niet frustreren?De heer Dubbelboer (PvdA): Ik heb de eer dat
ik voorzitter ben van de PvdA-projectgroep bestuurlijke vernieuwing. Partijbreed
en zelfs daarbuiten zal worden gediscussieerd. Ik denk niet dat wij onze kiezers
gaan teleurstellen.Mevrouw Spies (CDA): Ik vind de heer Dubbelboer
wat rommelig op het punt van het hoofdschap van de raad. Kiest de PvdA voor
versterking van de positie van de raad, van de burgemeester of van de wethouders?
Op welke punten vindt de heer Dubbelboer grondwetswijziging nodig?De heer Dubbelboer (PvdA): De ROB heeft aangegeven
dat op zeven punten een grondwetswijziging nodig is. Voor de PvdA is in ieder
geval op de volgende punten een grondwetswijziging nodig: het voorzitterschap
van de raad, een conflictregeling om de raad te ontbinden en de bevoegdheden.De heer Van der Staaij (SGP): Welke veranderingen
wil de heer Dubbelboer in de voorstellen van de regering aangebracht zien,
wil hij akkoord gaan met de deconstitutionalisering?De heer Dubbelboer (PvdA): Op elk punt dat
ik net in mijn opsomming heb genoemd: voorzitterschap van de raad, voldoende
bevoegdheden voor de sterke burgemeester, een versterkte positie van de gemeenteraad,
scherpe regels campagnefinanciering en de hieruit volgende grondwetswijzigingen.Minister De Graaf: Over welke bevoegdheden
heeft de heer Dubbelboer het als hij spreekt over een versterking van de bevoegdheden
van de burgemeester ten opzichte van het voorstel van het kabinet?De heer Dubbelboer (PvdA): De burgemeester
moet bijvoorbeeld wat te zeggen krijgen over de volkshuisvesting, over leefbaarheid.Mevrouw Hamer (PvdA): Voorzitter. Wat er ook
uit onze referenda en peilingen in de partij zal komen, het zal in geen geval
het model-De Graaf zijn dat nu op tafel ligt.Wat ons stoort, is de kafkaëske situatie die ontstaat. Mevrouw Spies
is terecht begonnen met een opmerking over het vertrouwen dat de burgers hebben
in hun burgemeester. Dat kunnen wij hier allemaal in onze zak steken. Wat
krijgen de burgers te horen? Al die goed functionerende burgemeesters zullen
in één keer worden ontslagen. Dat vinden wij geen goede situatie.
Ik verwacht niet dat op deze manier het vertrouwen van de burgers in de politiek
zal terugkomen. Ik zeg dat niet uit pure belangenbehartiging voor de burgemeesters,
ik zeg dat vooral uit een oogpunt van zorgvuldig bestuur. Als de heer De Graaf
draagvlak voor zijn voorstel wil, dan zal het op zijn minst moeten met het
draagvlak van de zittende burgemeesters. Die bruggenbouwers van nu zouden
de vaandeldragers van het nieuwe systeem moeten zijn. Ik begrijp werkelijk
niet waarom minister De Graaf op de vraag om een fatsoenlijke overgangstermijn
zo flauw antwoordt dat er dan twee regimes zijn. Er zijn nu ook twee regimes:
burgemeesters die via referenda door de raad zijn gekozen en burgemeesters
die zonder referenda zijn gekozen. Ik vind het argument van de minister dus
een kulargument.Er lijkt een Kamermeerderheid te ontstaan voor de invoering van een groeimodel
en voor een overgangstermijn voor de zittende burgemeesters. Ik houd mij bezig
met het zoeken van goede PvdA-kandidaten, die op een buitengewoon zorgvuldige
manier worden voorgedragen. Als wij doorgaan op de voorgestelde weg, zullen
er de komende tijd weinig kandidaten te vinden zijn. Ik vraag minister De
Graaf om het invoeringsmodel te herzien. Hij moet iets meer respect tonen
voor de zittende burgemeesters.Ik sluit mij graag aan bij de woorden over de WW-uitkering en bovenwettelijke
uitkeringen. Laat de mensen gewoon hun periode uitdienen. Dat kan ons een
hoop kosten schelen. Als wij zorgvuldig willen zijn, moeten wij voor iedereen
zorgvuldig zijn.De heer De Wit (SP): Voorzitter. Waarom zo'n
haast? Het beeld in veel gemeenten is niet plezierig. De dualisering roept
grote problemen op. Ik heb nog weinig mensen gesproken die enthousiast zijn.
Mijn partij heeft indertijd tegengestemd, omdat wij er de voordelen niet van
inzagen. Waarom zo'n haast met een direct gekozen burgemeester als de dualisering
nog niet op orde is? Het gaat er natuurlijk om dat het een plan is van een
D66-minister. De gekozen burgemeester is nu eenmaal een van de kroonjuwelen
van die partij. De notitie lezend, dacht ik: als dit een kroonjuweel is, dan
is het van plastic.Het enige positieve punt is dat definitief wordt gebroken met partijpolitieke
benoemingen. Maar dan hebben wij het ook wel gehad. De kandidaat-burgemeester
moet campagne gaan voeren met een programma. Hij gaat als een baasje binnen
de gemeente met een eigen agenda opereren. Dat gaat ongetwijfeld leiden tot
grote conflicten met de raad en de politieke partijen daarin, die ook een
programma hadden en die in de raad ook een programma willen realiseren. Twee
kapiteins op één schip leidt tot Titanicachtige situaties. De
minister zag dat probleem ook, maar dacht: als ik dan maar zeg dat zij er
samen uit moeten komen, dan lukt dat wel. In de aanvullende brief wordt een
oplossing geboden als het echt niet anders meer kan.De heer Van Beek (VVD): De heer De Wit doet
net alsof de gemeenteraad, het college van B en W en de burgemeester allemaal
dezelfde taken hebben.De heer De Wit (SP): Ik heb gezegd dat de
nieuwe burgemeester zijn eigen programma wil gaan realiseren. Daar heeft hij
kornuiten voor nodig: de wethouders. Maar hij zal onmiddellijk in conflict
met de raad komen als zijn programma haaks staat op wat de raad wil. Dat zal
tot onverkwikkelijke situaties leiden. De heer Van Beek vindt dat de burgemeester
meer en duidelijker bevoegdheden moet krijgen. Dat kan er alleen maar toe
leiden dat de conflicten nog veel groter worden.De heer Van Beek (VVD): De gekozen burgemeester
en zijn college zijn gekozen om te besturen, terwijl de gemeenteraad is gekozen
om te controleren, om de budgetverantwoordelijkheid te hebben en om de verordeningen
vast te stellen.De heer De Wit (SP): Dit lijkt mij een merkwaardige
uitleg van de dualisering. De dualisering was er nu juist op gericht, de positie
van de raad te versterken. Als de raad zelf een programma heeft en bepaalde
dingen wil, dan liggen de conflicten voor het oprapen.De heer Van Beek (VVD): Er zit een groot verschil
in of je gekozen bent om iets te realiseren, om te besturen of om iets te
controleren. Die taakverdeling is met de dualisering nog eens verscherpt.De heer De Wit (SP): De heer Van Beek geeft
zelf het probleem aan. De raad laat zich niet gemakkelijk dwingen in de rol
van alleen controleren. Sterker nog, de problemen op dit moment ontstaan juist
wanneer de raad meent dat hij tegen het college moet ingaan. De verhouding
tussen bestuur en raad is gewoon helemaal scheef. Dat komt straks in verhevigde
mate terug.De oplossing van de minister bij conflicten is dat de raad de burgemeester
naar huis kan sturen. Als de minister met de gekozen burgemeester denkt de
verhouding tussen kiezer en gekozene wat beter te maken, dan zal dit een grote
teleurstelling voor de kiezers worden. Immers, de raad passeert hen. Zij hadden
een burgemeester gekozen, die vervolgens door de raad naar huis wordt gestuurd.
Daarmee zullen burgemeestersverkiezingen hetzelfde lot treffen als de gemeenteraadsverkiezingen:
een geringe belangstelling.Bij de direct gekozen burgemeester als voorzitter van de raad is sprake
van een onoplosbaar grondwettelijk probleem. Het is in strijd met de Grondwet
om de burgemeester het voorzitterschap van de raad te laten. Burgemeester
Cohen noemde het hetzelfde als premier Balkenende als voorzitter van de Tweede
Kamer. Voor een direct gekozen burgemeester is een grondwetsherziening nodig.De minister is voorstander van een sterke burgemeester. In de hoorzitting
werd namens de ROB opgemerkt dat de burgemeester in Nederland groot gezag
heeft. De burgemeester geniet over het algemeen het vertrouwen van de burgers
over wie hij is aangesteld. De sterke bevoegdheden kunnen dus alleen maar
te maken hebben met het feit dat men zo nodig die direct gekozen burgemeester
wil.De SP-fractie is voorstander van een door de raad gekozen burgemeester.
Dat heeft een aantal voordelen. Zo worden de benoemingen afgeschaft. Daarnaast
worden het voorzitterschap van de raad, het hoofdschap van de raad en de positie
van de burgemeester niet via gewrongen constructies tot stand gebracht. Het
voorstel van de minister is in feite een verslechtering voor de duidelijkheid
die de kiezers willen.Het risico bestaat dat wij te maken krijgen met sponsoring van kandidaten.
Mijn fractie is tegen de voorgestelde financiering en sponsoring.Er is nog geen duidelijkheid over de integriteitstoets. Tijdens de hoorzitting
is naar voren gekomen dat deze niet veel kan inhouden. Als wij ooit komen
tot een direct gekozen burgemeester, moet vastgesteld worden hoe de belangen
liggen en hoe het leven tot dan toe is geweest. Er dient een screening plaats
te vinden op de risico's van belangenverstrengeling. Ik heb verwezen naar
de praktijk in Amsterdam wat het aanbestedingsbeleid betreft. Het screeningsbureau
werkt daar heel zorgvuldig. Heeft de minister iets soortgelijks op het oog?
Kan de Wet Bibob een rol spelen?De heer Eerdmans (LPF): Voorzitter. Door de
ministers is hard gewerkt aan de uitwerking van de afspraak in het regeerakkoord
om te komen tot een direct gekozen burgemeester. Ik complimenteer minister
De Graaf met die voortvarendheid. Het tijdschema is strak. Ik heb eerder gesproken
van het kreunjuweel, maar die tijd is voorbij. Het is hard nodig dat het bastion
van de zelfbenoemde burgemeesters in Nederland wordt opengebroken. De LPF
hoopt dat de burgers na het kiezen van hun burgemeester ook de eigen commissaris
van de Koningin zullen gaan kiezen, en op termijn zelfs de minister-president.
Dat is echte democratie.De gekozen burgemeester luidt het einde in van een politiek van gesloten
achterkamertjes, waarin ver weg van de kiezers tot op de dag van vandaag wordt
bepaald wie waar wordt aangesteld. Door een handjevol mensen, door Pim Fortuyn
OSM (ons soort mensen) genoemd, de leden van de vertrouwenscommissie en de
commissaris van de Koningin, wordt bepaald waar een burgemeester wordt geparachuteerd.
Zo ging Peter Rehwinkel naar Naarden. Zo ging Geert Dales naar Leeuwarden.
De krant kopte: «Leeuwarden is blij met de komst van Dales.» Ik
vroeg mij af wie er blij was. De inwoners kennen hem niet en
hebben er geen enkele stem in gehad. Men zal wel bedoelen: B en W van Leeuwarden
zijn blij. Wij weten hoe het in Eindhoven is gegaan. Maar liefst 40% van de
Eindhovenaren wilde Rob van Gijzel als nieuwe burgemeester, terwijl 8% de
voorkeur gaf aan VVD'er Sakkers. Wie is het geworden? Natuurlijk mijnheer
Sakkers. Vanuit BZK is lange tijd de regie gevoerd over de politieke kleur
van de burgemeesters. De grote vier steden zijn natuurlijk onder de grote
drie partijen verdeeld.Mevrouw Spies (CDA): Nu moet de heer Eerdmans
toch echt even stoppen met zijn insinuaties. Er zijn normale sollicitatieprocedures
met advertenties in kranten. Iedereen die dat wil, partijpolitiek gebonden
of niet, kan reageren. Er vindt een voorselectie plaats. Er is een gewone
selectiecommissie en de raad doet uiteindelijk een voordracht.De heer Eerdmans (LPF): Ik zal mijn opvattingen
niet nuanceren. In de beslotenheid van de vertrouwenscommissie worden de kandidaten
geselecteerd. De commissaris van de Koningin heeft daar een belangrijke stem
bij. Er komt geen burger aan te pas. Zelfs het verslag van de besprekingen
in de vertrouwenscommissie wordt niet verspreid. Wij vinden dat van een stuitende
minachting van de kiezer. Ik heb eerder het woord «koehandel»
gebruikt.De rechtstreeks gekozen burgemeester maakt aan deze minachting gelukkig
een einde. De LPF heeft deze figuur al vanaf «De puinhopen van Paars»
in het verkiezingsprogramma staan. Buitenstaanders wordt de mogelijkheid geboden
om zich te kandideren. Burgers wordt de mogelijkheid gegeven om de bestuurders
af te rekenen. Zij krijgen de kans om, indien wenselijk, een nieuwe burgemeester
te kiezen. Dit perspectief heeft erg ontbroken in de discussie van de laatste
week. Sommige deskundigen hebben zich uiterst kritisch over het voorstel uitgelaten:
ongrondwettelijk, niet passend in de bestuurlijke verhoudingen, haastwerk.
Maar laten wij nu ook eens wat proberen in dit land. Laten wij eens durven
doorpakken. Laten wij lef tonen om iets mogelijk te maken. Overal zijn er
beren op de weg. Overal zijn er hobbels. Ik pas daarvoor. Laten wij iets wat
kan deugen, eens een kans geven.Vorige week hebben wij hier een rondetafelgesprek gehouden met het Genootschap
van burgemeesters, de VNG, de commissarissen van de Koningin, het IPO, de
ROB, twee staatsrechtgeleerden, de raad van griffiers, enz. Ik vond de sfeer
in dat gesprek angstig en behoudend. Het zijn mensen die de touwtjes in handen
hebben en die heel veel moeite hebben om die af te staan. Ik heb daar echt
moeite mee. Daar zitten wij niet op te wachten. Het zijn mensen die er moeite
mee hebben dat bepaalde machtsstructuren afbrokkelen.Wij hebben uiteraard ook vragen en kritische opmerkingen over de notitie
van de minister. Tijdens de verbouwing moet de winkel open blijven. Dat heeft
te maken met grondwettelijke aanpassingen. Wij vinden niet dat wij hoeven
te wachten op een grondwetswijziging. Wij willen in 2006 starten met de gekozen
burgemeester. Ik heb al gewezen op het raadsvoorzitterschap. Er is niemand
in deze zaal die mij duidelijk heeft kunnen maken welk materieel nadeel er
kleeft aan het overdragen van het voorzitterschap van de raad aan de vice-voorzitter.
Ik heb verwezen naar de suggestie van de raad van griffiers. Wat vindt de
minister hiervan?De heer De Wit (SP): Ik ken de heer Eerdmans
als iemand die voorstander is van het handhaven van de wet en tegenstander
van het gedogen van situaties die in strijd zijn met de wet. Wat hij voorstelt,
is in feite het omzeilen van een grondwetsbepaling.De heer Eerdmans (LPF): Ik vind dat de Grondwet
moet worden aangepast, maar dat belet ons niet om de maatregelen te nemen
die wij kunnen nemen. Wij gaan nu al werken aan de tweede lezing.
Wij kunnen de benoeming uit de Grondwet halen. Na 2006 kunnen wij werken aan
de positie van de burgemeester als voorzitter van de raad. Niets staat ons
in de weg om te beginnen conform het plan van de minister.Als in bijzondere gevallen twijfel bestaat over de integriteit van de
burgemeester, moet hij door een meerderheid van de raad naar huis kunnen worden
gestuurd. Als een burgemeester aan de drank raakt of als hij zijn functie
om andere redenen niet meer naar behoren kan uitoefenen, dan moet er worden
ingegrepen. Bij een politiek meningsverschil kan een mandaat van de burgers
niet worden overruled. Het rechtstreekse kiezersmandaat van de burgemeester
weegt dan zwaarder dan het indirecte kiezersmandaat van de raad.In de notitie van de burgemeester staat een passage over een recallprocedure.
Wij hebben gezien hoe Arnold Schwarzenegger in Californië de zittende
macht aan de kant heeft kunnen schuiven. Een gezonde happening. Dat moet ook
in Nederland mogelijk worden. Als de burgers het zat zijn: weg met die man
of vrouw! De LPF is erg voor een recallprocedure.Wij zijn voor de big bang. Welk kolossaal wachtgeld denkt de minister
in 2006 te moeten gaan uitkeren? Er zullen veel burgemeesters werkloos worden.De LPF is voor een gelijktijdige verkiezing van de raad en de burgemeester.
Anders wordt het niet werkbaar; anders krijg je een heel verwarrende situatie.
De burgemeester komt met zijn eigen verkiezingsprogramma en eigen beloftes.
Wethouders die hij graag in zijn team wil, mag hij voordragen voor benoeming
door de raad. Dat vind ik een zwak punt. Stel dat de raad de kandidaat afwijst.
De minister vindt dat niet zo erg, want een wethouder die niet door de raad
gepruimd wordt, levert toch maar problemen op. Wat is dualisme dan nog? Ik
vind dat de burgemeester wel zijn eigen wethouders moet kunnen aanwijzen.
Ik hoop dat daar iets meer klem op gelegd kan worden.The proof of the pudding is in the eating. Wij weten pas vanaf 2006
hoe sterk de burgemeester wordt. Wij vinden het heel belangrijk dat gezag
en beheer over de politie in één hand blijven. Uit vrees dat
de gekozen burgemeester een bestuurlijke klungel is, wordt het beheer over
de politie uit zijn portefeuille gehaald. Als Rotterdam Jules Deelder wil,
dan wil Rotterdam Jules Deelder. Daar moeten de bevoegdheden niet aan worden
aangepast.De LPF streeft naar de Nederlandse Giuliani, de fameuze, succesvolle burgemeester
van New York, die in vier jaar tijd met een volksmandaat van 10 miljoen inwoners
een veiligheidsschoonmaak heeft bewerkstelligd. Omdat hij in vier jaar tijd
de criminaliteit in New York met 40% deed dalen, werd hij bejubeld. Zo moet
dat. Zo willen wij dat.Antwoord van de ministerMinister De Graaf: Voorzitter. Ik dank de
Kamer voor de mogelijkheid om zo snel na het verschijnen van de hoofdlijnennotitie
te kunnen spreken over de hoofdlijnen van een gekozen burgemeester. Dat is
belangrijk voor het kabinet. Bij de begrotingsbehandeling zijn er al inleidende
beschietingen geweest, maar bij deze gelegenheid kunnen wij fundamenteler
op de hoofdlijnen ingaan. Ik zal zorgvuldig, maar voortvarend op de opmerkingen
ingaan. Dat geldt ook voor het voorstel. Het is niet zo dat de schildpad zorgvuldiger
wandelt dan de haas.Het kabinet is van mening dat urgentie gepast is. De heer Van Beek zei
niet ten onrechte dat het niet alleen gaat over de aanstellingswijze van de
burgemeester, maar ook om een nieuwe positionering van de burgemeester, die
ook van invloed is op de verhoudingen in het gemeentelijk bestel. Wij hoeven
daar niet weer een jaar of tien op te gaan studeren. Over de gekozen burgemeester
is niet pas de laatste maanden een debat ontstaan. Ik verwijs naar de afgelopen
negen, tien jaar, waarin het onderwerp zeer nadrukkelijk op de
agenda heeft gestaan. Inmiddels hebben een aantal partijen die in het verleden
een andere positie hadden, het debat in eigen partij geopend. Er zijn commissies
met aanbevelingen gekomen. Ook de staatscommissie-Elzinga heeft in 1999 uitvoerig
modellen voor de gekozen burgemeester beschreven en deze ook in relatie gebracht
met de in gang gezette dualisering.Met kracht wijs ik van de hand het verwijt dat doorklonk in de woorden
van mevrouw Hamer, die het had over een gebrek aan respect, en in de woorden
van de heer Van Beek, die sprak van plaatsvervangende schaamte. Een gebrek
aan respect en waardering voor de zittende burgemeesters werp ik verre van
mij. Wij hebben in de hoofdlijnennotitie zeer nadrukkelijk onze grote waardering
uitgesproken voor de kwaliteit en de inzet van de huidige burgemeesters. Daar
is niets mis mee. Maar als je kiest voor een verandering van het gemeentelijk
model, vanwege democratische redenen, vanwege slagvaardigheidsoverwegingen,
vanwege de noodzaak van een krachtig bestuur en directe zeggenschap van burgers,
dan verandert de functie van de burgemeester. De functie vervalt als het ware
en er komt een nieuwe functie voor in de plaats. Wij kiezen voor een bepaalde
ingangsdatum om voor alle gemeenten dezelfde constructie en verhoudingen tussen
bestuurlijke organen te hebben. Dat betekent dat op een bepaalde datum de
zittende burgemeesters hun functie niet meer zullen hebben. Is dat een gebrek
aan respect voor de zittende burgemeesters? Nee, absoluut niet. Is het een
gebrek aan respect als er in een grote organisatie een reorganisatie plaatsvindt
en mensen niet meer in hun functie kunnen worden gehandhaafd, maar overigens
in aanmerking komen voor de bezetting van de nieuwe functie? Nee. Maakt het
fundamenteel uit dat het hier gaat om een kroonbenoeming? Ik geloof niet dat
dat een principieel onderscheid is. Wij moeten altijd zorgvuldig met functies
en mensen omgaan, ook als zij een kroonbenoeming hebben.Mevrouw Hamer (PvdA): Wij hebben geduid op
de manier waarop met de burgemeesters is omgegaan. In grote bedrijven is er
over het algemeen voorafgaand overleg met de ondernemingsraad. Mensen worden
van tevoren op de hoogte gesteld en lezen het niet in een brief. Verder is
er in die gevallen vaak een financiële noodzaak. Die is er hier niet.
Dit gaat alleen maar geld kosten. Ik vraag de minister om na te denken over
twee termijnen en de mensen hun zittingsperiode te laten uitzitten.Minister De Graaf: Dan spreekt u over de wijze
van invoering en niet over het fundamentele principe dat de functie anders
wordt. De functie houdt op en er komt een nieuwe functie voor in de plaats.
Dat heeft rechtspositionele gevolgen voor de beroepsgroep. Wij gaan wel degelijk
zeer zorgvuldig om met de zittende burgemeesters en hun positie. Wij kiezen
echter voor een moment waarop voor alle gemeenten een nieuw regime gaat gelden.
Dat heeft consequenties voor de desbetreffende beroepsgroep.De heer Van Beek (VVD): Ik ben blij met deze
reactie van de minister. Een aantal mensen zat erop te wachten. De minister
heeft geen gelukkige hand gehad in dit deel van het dossier. In het hele pak
papier van 35 pagina's had iets meer aandacht kunnen worden besteed aan de
huidige burgemeesters. Ik had mij ook kunnen voorstellen dat hij een dag voordat
hij met de voorstellen kwam, een briefje naar de 500 burgemeesters had gestuurd:
ik weet dat het voor u een moeilijke situatie is, maar u kunt er rekening
mee houden dat ik uw belangen in alle zorgvuldigheid de mijne acht.Minister De Graaf: Ik vraag mij af wat de
heer Van Beek had gezegd als ik gedaan had wat hij nu voorstelt: eerst brieven
naar de burgemeesters en vervolgens de Kamer informeren. In onze parlementaire
democratie is het nu eenmaal zo dat, als het kabinet een besluit
heeft genomen, de Kamer wordt ingelicht. Overigens hebben wij op exact hetzelfde
moment de burgemeesters individueel ingelicht. Vier dagen later heb ik de
jaarvergadering van het Genootschap van burgemeesters toegesproken en ben
ik met hen in debat gegaan. Eerder al heb ik gesproken met het bestuur van
het genootschap.De heer Van der Staaij (SGP): Doet deze benaderingswijze,
het in één keer stoppen met de huidige burgemeesters, wel recht
aan de bijdrage aan het openbaar bestuur die door de burgemeesters is geleverd?
Is de breuk met het nieuwe ambt zodanig groot dat je op voorhand moet stellen
dat er geen geschiktheid is om door te gaan?Minister De Graaf: Dat laatste zou ik zeker
niet willen veronderstellen. Gelukkig vinden de burgemeesters dat zelf ook
niet. Gisteren zag ik op televisie dat 50% van de huidige burgemeesters nu
al overweegt om zich te kandideren voor de nieuwe functie. Ik ben ervan overtuigd
dat in de komende twee jaar dat aantal zal groeien. Veel zittende burgemeesters
hebben een zodanige bestuurlijke ervaring opgebouwd, hebben een zodanig gevoel
voor politieke verhoudingen opgebouwd, hebben een zodanige professionele achtergrond
dat zij zeer geschikt zijn voor de functie van gekozen burgemeester. Ik ben
erg blij dat nu al één op de twee zegt zich te zullen kandideren.De heer Van der Staaij (SGP): Ik ben het helemaal
eens met die geschiktheid. De minister maakte echter zelf een vergelijking
met andere reorganisaties.Minister De Graaf: De functie als zodanig
verandert. Net als bij herindelingen of reorganisaties wordt de functie opnieuw
beschreven en wordt vervolgens bekeken wie daarvoor in aanmerking komt. In
dit geval gaat het ook nog om een rechtstreekse verkiezing.De afgelopen twee maanden hebben veel instanties voortvarend gewerkt aan
reacties op de voorstellen. Ik heb daar grote waardering voor, want ik realiseer
mij dat het allemaal wat snel is gegaan. Er is hard gewerkt om met inhoudelijke
reacties te komen. De reacties lopen zeer uiteen. Over het geheel genomen
wordt de gekozen burgemeester geaccepteerd. Er worden vooral vragen gesteld
over de procedure en het tijdstip. Er zijn natuurlijk ook mensen die fundamenteel
van mening zijn dat er geen rechtstreeks gekozen burgemeester moet komen.
Mevrouw Tonkens heeft duidelijk stelling genomen, maar ook de heren Van der
Staaij en Slob hebben die mening. Dat is een te respecteren opvatting, waarmee
ik het fundamenteel oneens ben. Het maakt het debat duidelijk. Een ander deel
van de Kamer kan zich heel wat voorstellen bij een gekozen burgemeester, maar
wil het debat voortzetten over de precieze vorm. Vandaag hoeft daarin geen
eindpunt te worden bereikt. Het is voor het kabinet van belang om het gevoelen
van de Kamer te vernemen over de verschillende onderwerpen, opdat het voortvarend
aan de slag kan met de noodzakelijke wetgeving, die wij komende zomer naar
de Raad van State willen sturen.Mevrouw Tonkens (GroenLinks): Mijn hoofdbezwaar
was dat de minister stelt dat dit tot meer democratie zal leiden, terwijl
ik het tegenovergestelde meen.Minister De Graaf: Ik begreep niet erg veel
van uw redenering. U wijst feitelijk de directe democratie af. U hebt zeer
nadrukkelijk gezegd dat de burgers de volksvertegenwoordiging moeten kiezen,
die vervolgens beslissingen neemt. Uw partij is echter warm voorstander van
andere vormen van directe democratie zoals een referendum, waarmee het parlement gewoon wordt gepasseerd. Als een partij voor directe democratie
in de vorm van een referendum is, begrijp ik niet waarom zij tegelijkertijd
vindt dat de burgers alleen maar de volksvertegenwoordiging mogen kiezen,
omdat die het best zou kunnen oordelen. Eerder heb ik overigens vanuit de
hoek van GroenLinks voorstellen gehoord voor een gekozen minister-president.
Maar goed, partijen kunnen van mening veranderen. De principiële afwijzing
van de direct gekozen persoon met bevoegdheden kan ik niet volgen. Ik ben
zeker niet van mening dat het zou leiden tot een vermindering van democratie.
Het is een vermeerdering van democratie, die overigens een nieuwe verhouding
schept tussen de direct gemandateerde organen.Mevrouw Tonkens (GroenLinks): Wij zijn inderdaad
voorstander van allerlei vormen van directe democratie. In dit geval gaat
het echter niet zozeer om meer zeggenschap, als wel om een verplaatsing en
vermindering van zeggenschap. Je kunt wel zeggen: mensen hebben dan directe
invloed op de burgemeester, maar daarmee hebben zij minder invloed op de wethouders,
het proces van collegevorming, de portefeuilleverdeling, enz. Dat is het probleem.
Door zoveel zeggenschap aan de burgemeester te geven, komen er extra achterkamertjesproblemen
bij. Een referendum is heel duidelijk. Mensen kiezen dan duidelijk voor een
onderwerp. Hier is sprake van quasi-inspraak.Minister De Graaf: Ik begrijp deze redenering
absoluut niet. De kiezers hebben op dit moment geen enkele invloed op wie
er wethouder wordt. De kiezers hebben helemaal geen invloed op de samenstelling
van het college. Het is de raad die dat doet. Als mevrouw Tonkens vindt dat
daar meer invloed van de kiezers op mogelijk moet zijn, dan moet ofwel het
kiesstelsel van de gemeenteraad ingrijpend worden veranderd, ofwel er moet
precies worden gedaan wat het kabinet voorstelt, namelijk daarnaast een verkiezing
voor de macht organiseren. Je organiseert een verkiezing voor de macht, voor
het bestuur en een verkiezing voor de controle op het bestuur. Dan doen wij
precies wat mevrouw Tonkens wil en dan zegt zij dat het niet deugt. Ik kan
dat niet rijmen.De heer De Wit (SP): De minister loopt weg
voor een heel simpele technische oplossing. De SP is voorstander van een door
de raad gekozen burgemeester. Als bij de raadsverkiezingen duidelijk is wie
per partij de kandidaten zijn, wordt door een keuze voor een partij indirect
een burgemeester gekozen.Minister De Graaf: Laten wij het dan maar
direct doen. De dualisering werd door de Kamer gewenst. Zij heeft geleid tot
het uit elkaar halen van raad en bestuur. De door de raad gekozen of benoemde
burgemeester is nou net in strijd met die tendens. Dat is een van de belangrijke
redenen waarom het kabinet daar niet voor voelt. Het is ook een van de redenen
waarom het debat in de PvdA op dit moment gaande is. Moet er naast de eerdere
optie van een door de raad benoemde burgemeester niet een rechtstreekse verkiezing
mogelijk zijn?De heer Dubbelboer (PvdA): Het logische sluitstuk
van deze redenering is dat de burgemeester geen voorzitter van de raad kan
blijven.Minister De Graaf: Ik kom nog op dat punt.Er is gezegd dat de dualisering nog niet voltooid is. Is het dan wel verstandig
om zo snel daarop een nieuwe grote wijziging in het lokale bestuursmodel aan
te brengen? Ik kan mij de zorgen op dit punt voorstellen. Ook ik zie dat het
moeite kost om aan nieuwe verhoudingen te wennen. Er zijn twee redeneringen
mogelijk: wij moeten alles laten uitkristalliseren en pas daarna de gekozen
burgemeester invoeren. Dat roept de vraag op of dát goed
is voor het lokale bestuur: twee golven na elkaar. Het kabinet ziet de gekozen
burgemeester als het sluitstuk van de dualisering. Dan is het verstandig om
het in één keer goed te doen. Dat is niet gemakkelijk, maar
het biedt mogelijkheden om alle energie in één keer te gebruiken.
Het is beter om het nu kort op elkaar te doen dan voor langere tijd het lokale
bestuur uit balans te brengen.Het lokale bestuur is geen speeltuin voor democratische vernieuwing. Dat
zou ik een gebrek aan respect vinden. Het gaat ook niet om het toepassen van
een speeltje. Wij willen een combinatie maken van de behoefte van burgers
aan een meer rechtstreekse betrokkenheid bij de belangrijkste bestuurder in
de gemeente en een bijdrage aan de versterking van de slagvaardigheid van
het lokale bestuur. Dat zijn de fundamenten voor de rechtstreeks gekozen burgemeester.
Dat is niet een speeltje in de speeltuin van democratische vernieuwing.Het is evenmin zo dat het kabinet alleen maar meent dat het Hoofdlijnenakkoord
moet worden uitgevoerd. De Kamermeerderheid heeft onderling afspraken gemaakt.
Op grond daarvan is het kabinet aangetreden. Het is niet onlogisch dat het
kabinet na ampel beraad bij de constituerende vergadering besluit om het regeerakkoord
uit te voeren. Daar voelen wij ons toe verplicht en wij hebben er inhoudelijk
ook geen enkele moeite mee. Sterker nog, er zijn vele inhoudelijke argumenten
om het goed en zorgvuldig en waar mogelijk zo snel mogelijk te doen.Ik kom op de bevoegdheidsverdeling tussen de verschillende organen van
de gemeente bij de introductie van de gekozen burgemeester en de grondwettelijke
aspecten. Er is gesproken over het voorzitterschap van de gemeenteraad. Anderen
hebben gewezen op het hoofdschap van de raad. Een derde element is de tussentijdse
ontbinding van de gemeenteraad. Het kabinet is geen voorstander van een model
waarbij burgemeester en gemeenteraad elkaar steeds kunnen bedreigen met ontslag
als politiek wapen. Het is een mogelijkheid; het komt wel voor in de wereld.
Wij zijn er geen voorstander van, want wij denken dat de stabiliteit van het
lokaal bestuur er niet mee toeneemt. Naar onze vaste overtuiging is het ook
niet nodig. Twee rechtstreekse kiezersmandaten noodzaken de burgemeester en
de gemeenteraad tot samenwerking.Het kabinet realiseert zich zeer wel dat er onwerkbare verhoudingen kunnen
ontstaan. Dan hebben wij het niet zomaar over een politiek conflict, want
met de bevoegdheidsverdeling van de regelgevende bevoegdheid en de bestuursbevoegdheid
is het te regelen. Er kunnen echter uitzonderingen optreden van een duurzaam
ontwrichte relatie, zoals wij die ook her en der nu wel tegenkomen. Uiteindelijk
moet er een ultiem instrument voor komen. Anders kan een gemeente voor meerdere
jaren totaal worden verlamd. Na ampele overwegingen heeft het kabinet gekozen
voor een conflictregeling waarbij het niet zomaar de raad is die bij meerderheid
kan besluiten dat de burgemeester maar weg moet. De gemeenteraad moet na goed
beraad met een gekwalificeerde meerderheid tot de overtuiging komen dat het
niet goed gaat. Dan moet externe toetsing en bemiddeling plaatsvinden. Als
dat leidt tot de conclusie dat de situatie onwerkbaar is, moet een gekwalificeerde
meerderheid de aanbeveling doen dat burgemeester en raad uit elkaar moeten
gaan. Als dat eerder dan het laatste jaar voor de verkiezingen optreedt, zal
dat betekenen dat een nieuwe burgemeestersverkiezing moet plaatsvinden. Het
mandaat dat de kiezers hebben gegeven, is geëindigd. De kiezers moeten
dan opnieuw een uitspraak doen over de gewenste burgemeester. Als het aan
het einde van een periode van de raad is, is het niet logisch om voor een
heel korte tijd een verkiezing te organiseren. Het is niet nodig om per se
ook de raad te ontbinden. De stabiliteit van het lokaal bestuur zou daarmee
wel ernstig in verlegenheid worden gebracht.De heer Van Beek (VVD): Het is niet ondenkbaar
dat dezelfde burgemeester wordt herkozen. Wat gebeurt er dan?Mevrouw Spies (CDA): Is het hanteren van een
gekwalificeerde meerderheid mogelijk in relatie tot de Grondwet? Wat vindt
de minister van het voorstel om de raad in twee rondes tot zo'n besluit te
laten komen?De heer Dubbelboer (PvdA): De minister gebruikt
regelmatig puur democratische argumenten. In het geval dat dat hem niet uitkomt,
omdat er dan grondwetswijziging nodig zou zijn, komt hij met de stabiliteit
van het bestuur als voornaamste argument. Hoe wil hij omgaan met de dreigende
teleurstelling van de kiezers?De heer Slob (ChristenUnie): Wat is de reactie
van de minister op de inbreng van de ROB op de conflictenregeling?Mevrouw Tonkens (GroenLinks): Volgens de minister
gaat de door de raad gekozen burgemeester niet goed samen met dualisering.
Ik zie niet waarom dat het geval zou zijn. De dualisering van het lokaal bestuur
is geënt op de Tweede Kamer en daar gaat het ook heel goed. In het kader
van de dualisering geeft de minister één persoon heel veel te
zeggen. Dat heeft niets met dualisering te maken.De heer Van der Ham (D66): Is er een voorbeeld
te bedenken waarin de raad wél wordt ontbonden?De heer Eerdmans (LPF): Wat vindt de minister
van de recallprocedure?De heer De Wit (SP): Wordt op deze manier
het gat tussen kiezer en gekozene gedicht of vergroot?Minister De Graaf: Die laatste vraag is het
gemakkelijkst te beantwoorden. In het voorstel voor de conflictenregeling
heeft de kiezer het laatste woord. De kiezer kan een nieuw mandaat geven.Het kan voorkomen dat na een conflict dezelfde burgemeester wordt herkozen.
Als er een ontbindingsrecht zou zijn, zou de burgemeester zich ook weer kandidaat
kunnen stellen. Het is aan de bevolking om te wegen of men vindt dat het meerderheidsoordeel
van de raad terecht is geweest. Je kunt dan niet zeggen: de raad heeft de
burgemeester naar huis gestuurd en nu voorzien wij op een andere manier in
een burgemeester. Nee, alleen aan het eind van de periode kan gekozen worden
voor een waarnemer of iets dergelijks.In de ideeën van het kabinet moet sprake zijn van een dubbele uitspraak
van de raad. Eerst of er naar het oordeel van de gekwalificeerde meerderheid
sprake is van een duurzaam ontwrichte situatie. Vervolgens komt er de externe
toets en bemiddeling. Uiteindelijk trekt de raad een slotconclusie.Ik ben het niet eens met de heer Dubbelboer dat ik dan eens de ene argumentatie
hanteer en dan weer de andere. Bij het principe van de gekozen burgemeester
gaat het om twee sets van argumenten: democratie en versterking van de bestuurlijke
slagkracht. De bestuurlijke overwegingen wegen wij mee. Dat is wel degelijk
een reden om niet te pleiten voor een tussentijdse ontbinding van de gemeenteraad.
Ook als de Grondwet het wel mogelijk zou maken, zou ik er niet voor pleiten.
Dat draagt niet bij aan een goed kwalitatief bestuur. Ik zou er zorgen over
hebben dat het om de haverklap tot nieuwe raadsverkiezingen zou leiden.De heer Dubbelboer (PvdA): Ik vind het raar
dat de minister nu spreekt van «om de haverklap». Het zal buitengewoon
zorgvuldig gaan. Men zal zich drie keer achter de oren krabben om een burgemeester
weg te sturen als de raad zelf ook ontbonden moet worden. De door de raad
weggestuurde burgemeester kan weer meedoen aan de verkiezing en kan weer met grote meerderheid worden gekozen. Hij zit dan met dezelfde raad
opgescheept.Minister De Graaf: Als je niet wilt dat het
voortdurend tot dubbele verkiezingen leidt en tot ontbinding van de raad,
dan moet je kiezen voor een uiteindelijke conflictoplossing. Wij kiezen ervoor,
de raad een doorslaggevende rol te laten spelen. Als het gaat om de burgemeester,
zal het uiteindelijk weer aan de kiezers worden voorgelegd. De kiezer zal
dan ook in overweging nemen dat hij wel een raad heeft gekozen. Als de kiezers
de raad als het ware overrulen, dan is dat een signaal aan de raad. Een democratisch
georiënteerde gemeenteraad zal dat in zijn overwegingen meenemen.De ROB heeft de suggestie gedaan om de Kroon na de verkiezing te laten
benoemen. Voor mij heeft dat geen meerwaarde, aangezien de Kroon geen beslissingsvrijheid
heeft.De heer Slob (ChristenUnie): De ROB heeft
aangegeven dat de raad kan instellen een raad van aanbeveling tot ontslag
van de burgemeester bij de Kroon. De Kroon kan dan bekijken of bemiddeld moet
worden. Als er echt sprake is van een onherstelbare vertrouwensbreuk, zou
de burgemeester ontslagen kunnen worden. Dit zou de zorgvuldigheid ten goede
kunnen komen.Minister De Graaf: Daarom doen wij ook de
suggestie om de commissaris van de Koningin een rol te laten spelen. Hij staat
dichter bij het lokale bestuur. Hij heeft ook nu in voorkomende gevallen de
rol van bemiddelaar. Deze rol past de commissaris van de Koningin beter dan
het Kroongezag.Kan in zeer bijzondere gevallen sprake zijn van ontbinding van de raad?
Ja, maar niet in de algemene structuur.Het is de vraag wat een recallprocedure moet inhouden. Moet het gaan om
een initiatief vanuit de bevolking of om een nieuw oordeel van de kiezers
over de gewenste burgemeester?De heer Eerdmans (LPF): Het staat los van
conflicten. Stel dat de bevolking geen vertrouwen meer in de burgemeester
heeft. Dan kan er een initiatief vanuit de bevolking komen om de burgemeester
aan de dijk te zetten.Minister De Graaf: Daar zijn wij niet voor.
In beginsel moet je kunnen uitgaan van een vierjarige periode op grond van
de verleende mandaten. Het openen van de mogelijkheid dat het mandaat iedere
keer door de kiezers kan worden afgenomen, zal een meer structureel beleid
bijna onmogelijk maken.De heer Eerdmans (LPF): U schrijft dat u het
gaat uitzoeken.Minister De Graaf: Dat schreef ik drie maanden
geleden. Ik geef nu overwegingen waarom ik er niet voor ben.De heer Eerdmans (LPF): Wat is het stuk dan
nog waard?Minister De Graaf: Het is nog veel waard.
Ik heb aangegeven dat wij een aantal dingen nader gaan bekijken. Ik geef nu
alvast tentatief aan waarom ik niet veel voel voor deze optie. Op andere punten
heb ik in de brief van 5 december aangegeven waar wij wél nadere
invulling aan willen geven.Ik zeg nadrukkelijk dat het model dat het kabinet zich voorneemt, zich
beweegt binnen de grondwettelijke grenzen. Er is nogal eens de suggestie gewekt
dat wij zouden sjoemelen met de Grondwet. Er is gesproken van materiële
spanning met de Grondwet. Ook dat zie ik absoluut niet. Als je verder
wilt gaan dan het kabinet, dan zul je de Grondwet moeten wijzigen. De vraag
is of wij dat ook moeten doen.Het hoofdschap van de raad is een boeiend begrip, omdat het eigenlijk
niet goed gedefinieerd is. Het geeft aan dat in de verhoudingen tussen de
bestuurlijke organen in de gemeente de raad uiteindelijk doorslaggevend is.
Ik hoor velen van u zeggen dat de raad een heel belangrijke rol moet spelen.
Als het erop aankomt, moet de raad een doorslaggevende rol spelen. De heer
Van Beek is tegen een presidentiële burgemeester. Hij heeft geen moeite
met het hoofdschap van de raad. Dat ben ik van harte met hem eens. Een gekozen
burgemeester laat zich ook zeer wel verenigen met het hoofdschap van de raad.
Wij moeten wel definiëren wat dat hoofdschap dan precies betekent. Het
betekent niet dat er een krachteloze burgemeester is. Het betekent niet dat
de burgemeester geen bevoegdheden kan hebben. Het betekent niet dat de burgemeester
geen lokaal regeringsleider is. Wel heeft het gevolgen voor de wijze van de
benoeming van wethouders. Dat kun je als een zeer principieel punt beschouwen.
Naar mijn vaste overtuiging zal ook als de burgemeester het benoemingsrecht
zou hebben een parlementaire verhouding ontstaan tussen wethouders en gemeenteraad.
Ook dan zal de gemeenteraad de wethouders vooraf willen toetsen of in ieder
geval een vertrouwensrelatie met ze willen hebben. Dat betekent dat de wethouder
echt moet aftreden als de raad zegt dat hij niet meer met hem kan werken.
Tijdens de begrotingsbehandeling heb ik het voorbeeld genoemd van het federale
niveau van de Verenigde Staten. De ministers worden daar benoemd door de president,
maar er zijn wel eerst hearings waarin de Senaat toestemming geeft en dus
als het ware het vertrouwen uitspreekt in die ministers. Het is niet zo'n
vreselijk principiële vraag, maar meer een gradueel verschil of sprake
is van een voordrachtsrecht door de burgemeester van de wethouders, waarbij
de raad ook in discussie gaat met de burgemeester en de wethouders, of van
een benoeming door de burgemeester, waarmee de raad zich zeer ernstig bemoeit.
Wij menen dat met het voordrachtsrecht de positie van de burgemeester als
de leider van het lokale bestuur, als degene die de formatie leidt en degene
die de mensen uitpikt en de portefeuilles toedeelt, voldoende is gewaarborgd,
terwijl tegelijkertijd recht wordt gedaan aan de positie van de raad met het
hoofdschap, waar ik voorstander van ben.De heer Van Beek (VVD): Voor mij is dit een
cruciaal punt. Er zijn twee directe mandaten: het mandaat van de burgemeester
en het mandaat van de gemeenteraad. De wethouders hebben een afgeleid mandaat.
Is dat mandaat afgeleid van dat van de burgemeester of van dat van de gemeenteraad?Minister De Graaf: Zoals de heer Van Beek
het formuleert, is het een principieel verschil. Maar ook als je zegt dat
het een afgeleid mandaat van de burgemeester is, zijn de wethouders niet alleen
de ondergeschikten van de burgemeester. Het blijft collegiaal bestuur. Ook
als sprake is van een benoeming door de burgemeester, zou in de parlementaire
verhouding de raad een deel van het mandaat invullen. Zonder dat de raad ze
wil, kunnen ze niet aan het werk. Ik vraag de heer Van Beek om na te denken
hoe wezenlijk deze vraag is. Het gaat ons er toch om dat de burgemeester op
hoofdlijnen de wethouders kan beïnvloeden en de koers van het college
vaststelt?De heer Van Beek (VVD): Bij een onderzoek
onder burgemeesters bleek dit punt echt heel belangrijk te zijn. Ongeveer
87% van de burgemeesters vond dat het geregeld zou moeten worden zoals ik
het voor ogen heb. In de uitleg is het onvoorstelbaar belangrijk. Zit de wethouder
er vanuit en gekozen door de gemeenteraad of zit hij er als door de burgemeester
aangezocht om diens programma uit te voeren? Minister De Graaf: Wij zullen erover moeten
doorspreken. Het kabinet meent dat met een voordrachtsrecht een juiste verhouding
tussen raad en burgemeester wordt geschapen.De argumentatie rond het voorzitterschap van de raad is geen gelegenheidsargumentatie.
Het is een weloverwogen voorstel, dat overigens pendanten kent in andere landen.
Ook de ROB onderschrijft het. De raad pleit voor het handhaven van het voorzitterschap
van de gemeenteraad. Sommigen zeggen dat het bij de dualisering al losgeknipt
had moeten worden. Dat is op zichzelf een valide redenering. In bestuurlijk
en politiek Nederland zijn er ook mensen die het voorzitterschap juist willen
handhaven met het oog op de extra functie van de burgemeester om enigszins
boven de partijen te kunnen uitstijgen. Wij zijn geen voorstander van een
voorafgaande grondwetsherziening. Over de mogelijkheid van een gelijktijdige
grondwetsherziening wil ik in het kabinet praten. De redenering kan ik mij
goed voorstellen. Als Kamer en regering elkaar kunnen vinden in een uiteindelijk
andere positie van het voorzitterschap, dan heb ik daar geen principiële
moeite mee. Ik benadruk echter dat de inhoud van het voorstel van het kabinet
geen kwestie is van: het staat in de Grondwet en dus verzinnen wij er een
redenering bij.De voorzitter: Wij zullen dit overleg op een
nader te bepalen tijdstip voortzetten.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,Noorman-den UylDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De GierXNoot1Samenstelling:Leden: Kalsbeek (PvdA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), voorzitter,
Vos (GroenLinks), Cornielje (VVD), Adelmund (PvdA), De Wit (SP), Van Beek
(VVD), ondervoorzitter, Van der Staaij (SGP), Luchtenveld (VVD), De Pater-van
der Meer (CDA), Nawijn (LPF), Lazrak (SP), Wolfsen (PvdA), Tonkens (GroenLinks),
Spies (CDA), Eerdmans (LPF), Sterk (CDA), Van der Ham (D66), Haverkamp (CDA),
Van Fessem (CDA), Smilde (CDA), Straub (PvdA), Boelhouwer (PvdA), Hirsi Ali
(VVD), Szabó (VVD) en Van Hijum (CDA).Plv. leden: Klaas de Vries (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Fierens (PvdA),
Halsema (GroenLinks), Schippers (VVD), Dubbelboer (PvdA), Kant (SP), Rijpstra
(VVD), Slob (ChristenUnie), Wilders (VVD), Rambocus (CDA), Varela (LPF), Vergeer
(SP), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Çörüz
(CDA), Hermans (LPF), Atsma (CDA), Giskes (D66), Bruls (CDA), Van Bochove
(CDA), Algra (CDA), Hamer (PvdA), Leerdam (PvdA), Griffith (VVD), Balemans
(VVD) en Eski (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29223-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl