Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de invoering van een recht voor de ondernemingsraad van naamloze vennootschappen om een standpunt kenbaar te maken ten aanzien van belangrijke bestuursbesluiten en besluiten tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen alsmede ten aanzien van het bezoldigingsbeleid; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST134945
 2009-2010
 
 31 877
 Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de invoering
van een recht voor de ondernemingsraad van naamloze vennootschappen om een
standpunt kenbaar te maken ten aanzien van belangrijke bestuursbesluiten en
besluiten tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen
alsmede ten aanzien van het bezoldigingsbeleid
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 24 september
2009
 Inleiding
 Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de fracties van CDA, PvdA, SP, VVD en Christen-Unie. Hierbij
ga ik, mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, in op
de door de fracties gestelde vragen.
 
 Het kabinet beoogt met dit wetsvoorstel de rol van de werknemers in naamloze
vennootschappen te versterken waar het de besluitvorming van de algemene vergadering
betreft over het bezoldigingsbeleid, belangrijke bestuursbesluiten en benoeming,
schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen. Met betrekking tot
het bezoldigingsbeleid heeft het kabinet in het regeerakkoord aangegeven een
evenwichtige inkomensontwikkeling na te streven. Met dit wetsvoorstel wordt
uitvoering gegeven aan de afspraak uit het regeerakkoord dat de ondernemingsraad
invloed kan uitoefenen op het voorstel van de commissarissen voor het bezoldigingsbeleid
van (top)bestuurders. Met de invoering van het recht een standpunt te bepalen
over het bezoldigingsbeleid, kunnen de werknemers nauwer dan thans betrokken
worden bij de gedachtevorming over inkomens en inkomensverhoudingen binnen
de onderneming. Aldus kan het draagvlak voor het te voeren beleid worden vergroot.
Bovendien is het van belang dat alle bij de besluitvorming betrokkenen kunnen
beschikken over informatie die zo volledig mogelijk is. Tot de informatie
waarover de aandeelhouders bij de vaststelling van een beleid op het terrein
van de bezoldiging moeten kunnen beschikken, behoort volgens het kabinet een
opinie van de zijde van de werknemers die door de algemene vergadering bij
haar besluitvorming kan worden meegewogen. In het kader van het stakeholdersmodel
moet de opinie van ondernemingsraad kunnen worden betrokken bij belangrijke
bestuursbesluiten waardoor de aard van de vennootschap ingrijpend kan wijzigen
en waarbij de algemene vergadering een goedkeuringsrecht heeft, alsmede bij
besluiten tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen.
Een recht van de ondernemingsraad om zijn standpunt ten aanzien van deze besluiten kenbaar te maken en dat standpunt in de algemene vergadering toe te
lichten, kan de algemene vergadering inzicht geven in hetgeen leeft bij de
werknemers en ten goede komen aan de dialoog tussen de verschillende belanghebbenden
in de onderneming.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de omstandigheid dat besloten vennootschappen
geen verplicht bezoldigingsbeleid kennen de reden is dat het wetsvoorstel
ziet op naamloze vennootschappen. Voorts vragen deze leden of het juist is
dat er ook besloten vennootschappen zijn die wel een bezoldigingsbeleid kennen
alsmede of er altijd een de facto bezoldigingsbeleid is.
 Artikel 2:135 lid 3 BW bepaalt dat de bezoldiging van individuele bestuurders
van naamloze vennootschappen met inachtneming van het bezoldigingsbeleid wordt
vastgesteld door de algemene vergadering, tenzij bij de statuten een ander
orgaan is aangewezen. Grote naamloze vennootschappen hebben een meer verspreid
aandelenbezit. Daardoor staan de aandeelhouders in een naamloze vennootschap
op grotere afstand van het bestuur en zijn zij minder direct betrokken bij
de gang van zaken dan het geval is bij aandeelhouders in een besloten vennootschap.
Vanwege de regelgeving omtrent de oproeping van de aandeelhouders, die ten
aanzien van de naamloze vennootschap uitgebreider is dan ten aanzien van de
besloten vennootschap alsmede ten gevolge van het feit dat het bijeenkomen
van duizenden aandeelhouders een logistiek complexe gebeurtenis is, brengt
het houden van een algemene vergadering aanzienlijke kosten met zich. Om deze
redenen vindt bij een normale gang van zaken in de vennootschap slechts éénmaal
per jaar een algemene vergadering plaats. In de praktijk wordt het in naamloze
vennootschappen als onpraktisch ervaren dat een besluit van de algemene vergadering
nodig is voor een aanpassing van de bezoldiging van individuele bestuurders.
De algemene vergadering maakt daarom vaak gebruik van de door artikel 2:135
lid 3 BW geboden mogelijkheid om de bezoldiging van individuele bestuurders
door een ander orgaan te laten vaststellen. In de meeste gevallen betreft
het dan de raad van commissarissen. Om aandeelhouders in staat te stellen
criteria te bepalen waarbinnen het orgaan dat de bezoldiging van individuele
bestuurders vaststelt moet blijven, is in artikel 2:135 lid 1 BW opgenomen
dat door de algemene vergadering een bezoldigingsbeleid dient te worden vastgesteld.
Het bezoldigingsbeleid wordt in het algemeen vastgesteld voor een aantal jaren.
Op grond van het wetsvoorstel krijgt de ondernemingsraad de bevoegdheid zijn
standpunt ten aanzien van het bezoldigingsbeleid kenbaar te maken en in de
algemene vergadering toe te lichten. De algemene vergadering kan dat standpunt
meewegen alvorens het bezoldigingsbeleid vast te stellen.
 Artikel 2:245 BW bepaalt dat de bezoldiging van bestuurders van een besloten
vennootschap door de algemene vergadering wordt vastgesteld tenzij bij de
statuten een ander orgaan is aangewezen. In het geval van besloten vennootschappen
is normaliter geen sprake van een verspreid aandelenbezit. Dikwijls is er
zelfs maar één aandeelhouder. Aandeelhouders van besloten vennootschappen
zijn dus nauwer bij het beleid en de gang van zaken van de vennootschap betrokken
en maken om deze reden veelal geen gebruik van de mogelijkheid om de bezoldiging
van de bestuurder te laten vaststellen door een ander orgaan. Op grond van
het voorgaande is het niet nodig geacht om in de wet te bepalen dat besloten
vennootschappen een door de algemene vergadering vastgesteld bezoldigingsbeleid
dienen te hebben.
 Het feit dat voor besloten vennootschappen een formeel bezoldigingsbeleid
niet wettelijk is voorgeschreven, heeft tot gevolg dat de aandeelhouders van
die vennootschappen zelf kunnen beslissen om al dan niet een bezoldigingsbeleid
vast te stellen. In kleine besloten vennootschappen, waar de enig aandeelhouder
en de bestuurder één en dezelfde persoon zijn, zal
hieraan echter weinig behoefte bestaan aangezien de bestuurder-aandeelhouder
ook zijn eigen bezoldiging kan vaststellen. De ondernemingsraad die behoefte
heeft die bezoldiging of de wijze waarop deze wordt vastgesteld aan de orde
te stellen kan dat doen tijdens een overlegvergadering met de bestuurder (artikel
23 WOR). Een overlegvergadering moet ten minste twee maal per jaar plaatsvinden
(artikel 24 lid 1 WOR). Op andere momenten kan de ondernemingsraad zelf om
een overlegvergadering verzoeken (artikel 23 lid 1 WOR).
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts welke mogelijkheden de ondernemingsraad
heeft om het bezoldigingsbeleid in de algemene vergadering aan de orde te
stellen.
 Thans heeft de ondernemingsraad niet het recht zich in de algemene vergadering
uit te laten over het bezoldigingsbeleid. In de praktijk komt het wel voor
dat een ondernemingsraad door de aankoop van een aandeel of op basis van een
afspraak met het bestuur aanwezig is in de vergadering. Op grond van het wetsvoorstel
krijgt de ondernemingsraad de wettelijke mogelijkheid om een standpunt kenbaar
te maken over een aan de algemene vergadering voor te leggen besluit tot vaststelling
van het bezoldigingsbeleid alsmede om dit standpunt in de algemene vergadering
toe te lichten. Dit kan een aanpassing van bestaand beleid of een voorstel
voor een geheel nieuw bezoldigingsbeleid betreffen. Dit recht om een standpunt
kenbaar te maken en toe te lichten zie ik als een verbreding van de dialoog
die op basis van de reeds bestaande rechten van de ondernemingsraad met het
bestuur en de raad van commissarissen kan worden gevoerd over het bezoldigingsbeleid.
De ondernemingsraad kan het bezoldigingsbeleid ook aan de orde stellen via
de WOR. Artikel 23 lid 2 WOR bepaalt dat de ondernemingsraad in een overlegvergadering
onderwerpen aan de orde kan stellen waarover hij overleg wenselijk acht. De
benodigde achtergrondinformatie over de hoogte van de beloningen en de inhoud
van de arbeidsvoorwaardelijke regelingen wordt reeds op grond van artikel
31d aan de ondernemingsraad verstrekt. In de overlegvergadering kan de ondernemingsraad
hieromtrent vragen stellen en voorstellen doen. Voorstelbaar is dat vervolgens
door een dergelijk initiatief de raad van commissarissen komt tot een heroverweging
van het bezoldigingsbeleid en de aandeelhouders een voorstel voorlegt voor
een besluit tot wijziging van dat beleid.
 Met dit wetsvoorstel wordt de ondernemingsraad toegerust met een belangrijke
beïnvloedingsmogelijkheid, namelijk het duidelijk maken van zijn standpunt
aan de algemene vergadering, het beslissingsbevoegde orgaan. De gedachte hierachter
is dat het niet alleen voor het bestuur en de raad van commissarissen van
belang is te weten wat de mening van de ondernemingsraad over het voorgenomen
bezoldigingsbeleid is, maar ook voor de algemene vergadering. Die stelt immers
het bezoldigingsbeleid vast. De algemene vergadering kan bijdragen aan goede
verhoudingen in de onderneming door besluiten te nemen die op een zo groot
mogelijk draagvlak kunnen rekenen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of het te overwegen is om de
ondernemingsraad een permanent spreekrecht te geven op het terrein van bezoldiging,
benoemingen en belangrijke bestuursbesluiten, ook als deze onderwerpen niet
op de agenda staan.
 De ondernemingsraad kan met behulp van het hiervoor ook genoemde initiatiefrecht,
informatie- en overlegrecht en zijn adviesrecht (artikel 25 en 30 WOR) reeds
zaken rond bezoldiging, benoemingen en belangrijke besluiten bij het bestuur
aan de orde stellen. Deze rechten volstaan in de relatie tussen het bestuur
en de ondernemingsraad. Daar komt in relatie tot de algemene vergadering een
spreekrecht bij indien de agenda daartoe aanleiding geeft. Ik meen dat geen
aanleiding bestaat om de ondernemingsraad een permanent spreekrecht te geven
in de algemene vergadering op het terrein van bezoldiging, benoemingen
en belangrijke bestuursbesluiten wanneer deze onderwerpen niet op de agenda
staan. Een dergelijk permanent spreekrecht zou meebrengen dat de ondernemingsraad
ook over deze onderwerpen mag spreken terwijl deze niet zijn geagendeerd.
Besluitvorming is dan niet mogelijk (artikel 2:114 lid 2 BW).
 
 De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de echte waarde van het
voorgestelde recht tot het kenbaar maken van een standpunt nog zal moeten
blijken in de toekomst en vragen of, indien blijkt dat weinig met de standpunten
van de ondernemingsraad gebeurt, de bereidheid bestaat tot het nemen van aanvullende
maatregelen die werknemers meer zeggenschap geven over de bezoldiging, benoemingen
en bijzondere bestuursbesluiten. Deze leden vragen of de wet twee jaar na
inwerkingtreding kan worden geëvalueerd.
 Ik acht het van groot belang dat de opinie van werknemers wordt betrokken
in de belangenafweging die aan het nemen van de genoemde besluiten door de
algemene vergadering voorafgaat. Dit vormt een belangrijke bijdrage aan een
evenwichtige besluitvorming. Ik verwacht echter dat een wetsevaluatie na twee
jaar nog niet veel bruikbare informatie zal opleveren. De vraag is of de bedoelde
besluiten in die korte periode aan de orde zijn geweest. Zo geldt een bezoldigingsbeleid
voor meerdere jaren. Ook benoemingen van bestuurders zijn in het algemeen
niet bedoeld om de betreffende bestuurder na één of twee jaar
weer te vervangen. De Nederlandse Corporate Governance Code voorziet in een
termijn van vier jaar (Best practice bepaling II.1.1). Bovendien blijkt uit
onderzoek dat het een aantal jaren kan duren voordat een nieuw medezeggenschapsrecht
volledig is «ingeburgerd». Alle betrokken partijen moeten wennen
aan een nieuw recht.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of in de wet kan worden vastgelegd
dat de ondernemingsraad zal kunnen beschikken over voldoende budget om tot
een goed oordeel te komen over de diverse besluiten.
 Artikel 22 WOR bepaalt dat de kosten die redelijkerwijze noodzakelijk
zijn voor de vervulling van de taak van de ondernemingsraad voor rekening
van de ondernemer komen. Hierbij kan worden gedacht aan het inhuren van (interne
of externe) deskundigen. Onder artikel 22 WOR vallen ook de scholingskosten
van de leden van de ondernemingsraad en de adviseringskosten die door de ondernemingsraad
worden gemaakt in verband met het beoordelen van het besluit terzake en het
opstellen van zijn standpunt hierover. Uitoefening van het thans voorgestelde
recht behoort tot het goed laten functioneren van de ondernemingsraad, waar
de ondernemer zelf ook baat bij heeft. Ik meen dat voor het opnemen van een
aparte wettelijke bepaling geen aanleiding bestaat.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt
met de Wet Harrewijn alsmede welke ervaringen er tot nu toe met deze wet zijn
opgedaan.
 De Wet Harrewijn heeft onder andere tot doel de preventie van verschillen
in inkomens(ontwikkeling) die niet in redelijkheid te motiveren zijn en het
bevorderen van discussie over het bezoldigingsbeleid waardoor de ondernemer
zijn beleid beter moet onderbouwen. Met dit wetsvoorstel wordt een nadere
uitwerking gegeven aan deze doelstellingen. Door gebruikmaking van het thans
voorgestelde recht heeft de ondernemingsraad de mogelijkheid invloed uit te
oefenen op de totstandkoming van het bezoldigingsbeleid of een wijziging daarvan.
Op basis van het bezoldigingsbeleid wordt de bezoldiging van individuele bestuurders
vastgesteld. Hoe hoog die bezoldiging is, kan de ondernemingsraad achterhalen
met behulp van de informatie die op grond van de Wet Harrewijn aan hem verschaft
moet worden. Uit de Wet Harrewijn vloeit voort dat de ondernemer verplicht
is de ondernemingsraad informatie te verschaffen omtrent de beloning
van groepen werknemers, bestuurders en toezichthouders. Daarenboven moet inzichtelijk
worden gemaakt hoe de beloningen van de verschillende groepen zich tot elkaar
en tot het voorgaande jaar verhouden. Het betreft niet alleen inzicht in de
kosten van de arbeidsvoorwaardelijke regelingen, maar ook in de inhoud van
deze regelingen. De verplichting informatie te verschaffen geldt voor ondernemingen
met ten minste 100 werknemers. Op grond van de verkregen informatie kan de
ondernemingsraad bepalen of hij de beloningen in een overlegvergadering aan
de orde wil stellen.
 De Wet Harrewijn heeft sinds 1 september 2006 zijn beslag gekregen
in de artikelen 31d en 31e van de WOR. Thans
is het nog te vroeg om conclusies te trekken over de werking van deze wet.
 
 De leden van de VVD-fractie stellen voor de door de ondernemingsraad aanbevolen
commissaris qualitate qua in de remuneratiecommissie plaats te laten nemen.
Daarmee heeft de ondernemingsraad volgens deze leden een commissaris die men
expliciet het vertrouwen heeft gegund en hoeven de leden van de ondernemingsraad
niet zelf een rechtstreeks oordeel te vellen over de prestaties en de daarbij
behorende beloning van hun baas. Bovendien wordt volgens deze leden zo voorkomen
dat de ondernemingsraad zich in een lastige positie ziet gebracht omdat met
die baas in de toekomst zal moeten worden onderhandeld over arbeidsomstandigheden
en majeure wijzigingen in de onderneming. Zij vragen om een reactie op dit
voorstel.
 Artikel 2:140 lid 1 BW bepaalt dat de commissaris het bestuur van de vennootschap
met raad terzijde staat en toezicht houdt op de algemene gang van zaken in
de vennootschap en de met haar verbonden onderneming. Volgens deze bepaling
dienen de commissarissen zich bij de vervulling van hun taak te richten naar
het belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming. Een commissaris
dient zonder last of ruggespraak te functioneren en mag zich niet slechts
richten naar de belangen van een bepaalde groep. Dit geldt ook indien hij
is benoemd ten gevolge van het (versterkt) aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad
(artikel 2:158 leden 5 en 6 BW). Overigens kennen niet alle naamloze vennootschappen
een remuneratiecommissie; de Nederlandse Corporate Governance Code voorziet
slechts in de instelling daarvan bij beursgenoteerde vennootschappen (Principe
III.5). Bij kleine naamloze vennootschappen met een kleine raad van commissarissen
zou de instelling van een remuneratiecommissie te belastend zijn.
 Het wetsvoorstel bewerkstelligt dat aandeelhouders relevante informatie
ontvangen die kan worden meegewogen bij de belangenafweging die aan het nemen
van de besluiten voorafgaat. In dit kader is van belang dat het standpunt
van de ondernemingsraad in volle omvang aan de aandeelhouders bekend raakt
en de ondernemingsraad zijn standpunt zelf kan toelichten. Aan dit belang
zou onvoldoende recht worden gedaan indien de ondernemingsraad slechts via
de raad van commissarissen van haar standpunt kan doen horen.
 Daarnaast geldt uitsluitend voor structuurvennootschappen het versterkt
aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad bij de benoeming van commissarissen
(artikel 2:158 lid 6). Vennootschappen die dochtervennootschap zijn van een
structuurvennootschap en vennootschappen die functioneren in internationale
concerns terwijl de meerderheid van de werknemers in Nederland werkzaam is,vallen
niet onder het toepassingsbereik van de structuurregeling (artikel 2:153 BW)
terwijl zij wel onder het toepassingsbereik van dit wetsvoorstel vallen.
 Ten aanzien van de vraag of de ondernemingsraad zich in een lastige positie
ziet gebracht omdat hij een rechtstreeks oordeel moet vellen over de prestaties
en de daarbij behorende beloning van de leden van de raad van bestuur, als
gevolg waarvan de ondernemingsraad zich geremd zou zien bij het geven van
advies over arbeidsomstandigheden en majeurewijzigingen merk ik
op dat het spreekrecht van de ondernemingsraad ziet op de vaststelling van
het bezoldigingsbeleid. De ondernemingsraad behoeft geen oordeel uit te spreken
over de feitelijke vaststelling van individuele beloningen op basis van dat
beleid. Indien achteraf blijkt dat de bezoldiging van een individuele bestuurder
niet in een goede verhouding staat tot de door hem gerealiseerde prestaties,
is het aan het orgaan dat de betreffende bestuurder heeft benoemd om de bezoldiging
van die bestuurder te wijzigen.
 2. Aard van het recht
 De leden van de CDA-fractie vragen met een verwijzing naar het coalitieakkoord
nader te motiveren waarom het kabinet van mening is dat de stem van werknemers
voldoende wordt geborgd door het spreekrecht zoals dat in het wetsvoorstel
is voorzien. Voorts vragen deze leden wat de meerwaarde van het voorgestelde
spreekrecht is ten opzichte van het adviesrecht in de zin van artikel 25 WOR.
 Het kabinet acht het recht een standpunt op te stellen en dit standpunt
uit te dragen in de algemene vergadering een belangrijk en waardevol recht
voor de ondernemingsraad. Een afwijzing of ondersteuning van het besluit is
voor alle overige belanghebbenden een belangrijk gegeven. Ik verwacht dat
de ondernemingsraad die gebruik maakt van dit recht zijn standpunt onderbouwt
en eventueel met een alternatief komt. Het standpunt van de ondernemingsraad
kan dan een belangrijke bijdrage zijn aan de uiteindelijke besluitvorming
van de algemene vergadering. Bovendien is het niet uitgesloten dat het standpunt
van de ondernemingsraad leidt tot aanpassing van het voorstel voordat dit
naar de algemene vergadering wordt gezonden. Het kabinet verwacht dat een
regelmatige dialoog ontstaat tussen de opstellers van een besluit en de ondernemingsraad.
 Ik benadruk dat de besluitvorming rond het bezoldigingsbeleid in een andere
context plaatsvindt dan de besluitvorming over onderwerpen waarop het adviesrecht
van artikel 25 WOR van toepassing is. Het adviesrecht van artikel 25 WOR betreft
voorgenomen besluiten van de bestuurder van de onderneming over in dit artikel
limitatief opgesomde onderwerpen die alle samenhangen met zaken die rechtstreeks
de werknemers en hun arbeid kunnen betreffen. Dit adviesrecht speelt geen
rol bij besluiten over het bezoldigingsbeleid of benoeming, schorsing of ontslag
van bestuurders of commissarissen.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen, onder verwijzing naar het coalitieakkoord,
waarom ervoor is gekozen de wettelijke regeling van toepassing te verklaren
op naamloze vennootschappen met meer dan 50 werknemers.
 In veel naamloze vennootschappen is sprake van een verspreid aandelenbezit,
met als gevolg dat aandeelhouders op een grotere afstand staan van het bestuur
van de vennootschap en de gang van zaken in die vennootschap. Van dat verspreide
aandelenbezit kan zowel sprake zijn in beursvennootschappen als in niet beursvennootschappen.
Om deze reden is bij de bepalingen ten aanzien van de besluiten waarop het
wetsvoorstel ziet geen onderscheid gemaakt tussen naamloze vennootschappen
die al dan niet beursgenoteerd zijn. Bovendien is een van de doelen die met
dit wetsvoorstel worden nagestreefd het betrekken van de zienswijze van de
werknemers bij de vaststelling van het bezoldigingsbeleid en hiermee het bijdragen
aan een evenwichtige inkomensontwikkeling. Gezien het feit dat een bezoldigingsbeleid
reeds verplicht is voor alle naamloze vennootschappen (artikel 2:135 lid 1
BW), is er geen reden het onderhavige wetsvoorstel te beperken tot beursgenoteerde
vennootschappen. Hetzelfde geldt voor de regeling betreffende het goedkeuringsrecht
van de algemene vergadering ten aanzien van belangrijke bestuursbesluiten
(artikel 2:107a BW) en de regeling voor benoeming en ontslag voor bestuurders en commissarissen (artikelen 2:132 lid 1 BW, 2:134 BW, 2:142 BW, 2:158
BW, 2:161 BW en 2:161a BW).
 Deze leden vragen of de verschillen in het besluitvormingsproces tussen
beursgenoteerde naamloze vennootschappen enerzijds en naamloze vennootschappen
met een besloten karakter, naamloze vennootschappen als persoonsgebonden samenwerking
en naamloze vennootschappen in concernverband anderzijds er niet toe moeten
leiden dat de reikwijdte van het wetsvoorstel wordt beperkt tot beursgenoteerde
vennootschappen. Zij refereren aan opmerkingen van VNO-NCW en MKB-Nederland
die behelzen dat in beursvennootschappen de algemene vergadering fysiek of
langs elektronische weg bijeenkomt terwijl in naamloze vennootschappen met
een besloten karakter of naamloze vennootschappen in concernverband de besluitvorming
door de algemene vergadering in het algemeen schriftelijk verloopt.
 Het wetsvoorstel voorziet in een recht van de ondernemingsraad om zijn
standpunt kenbaar te maken ten aanzien van bepaalde besluiten van de algemene
vergadering alsmede om dat standpunt in de algemene vergadering toe te lichten.
Het wetsvoorstel beoogt evenwel geen verandering te brengen in de wijze waarop
algemene vergaderingen worden afgewikkeld. Ook wanneer de besluitvorming schriftelijk
plaatsvindt, geschiedt zij naar aanleiding van voorstellen die door het bestuur
en de raad van commissarissen worden opgesteld. In zoverre bestaat geen verschil
met de algemene vergadering die wel in fysieke vorm plaatsvindt: de ondernemingsraad
moet door het bestuur en de raad van commissarissen in de gelegenheid worden
gesteld om zijn standpunt ten aanzien van een aan de aandeelhouders voor te
leggen besluiten kenbaar te maken. Het standpunt van de ondernemingsraad moet
vervolgens mee worden gezonden aan de aandeelhouders, zodat die er kennis
van kunnen nemen alvorens hun stem uit te brengen. Indien vervolgens geen
fysieke algemene vergadering plaatsvindt, is het voor de ondernemingsraad
des te meer van belang zijn standpunt zo helder mogelijk te formuleren.
 
 De leden van de fracties van CDA, PvdA en Christen-Unie vragen of het
kabinet heeft overwogen om in het wetsvoorstel een bepaling op te nemen waarin
de raad van commissarissen en/of de raad van bestuur wordt verplicht met de
ondernemingsraad overleg te voeren over de voorstellen ter zake, alvorens
het voorstel voor een besluit aan de algemene vergadering te zenden.
 Een dergelijke regeling is wel overwogen, maar daardoor zou een onnodig
formalistisch systeem ontstaan. Ten eerste verwacht ik dat de ondernemingsraad
waar nodig zal worden uitgenodigd voor overleg en ook wanneer een ondernemingsraad
daarom verzoekt, overleg zal plaatsvinden. De WOR heeft als uitgangspunt dat
er continu contact is tussen de ondernemingsraad en de leiding van de onderneming.
Bovendien dienen commissarissen tweemaal per jaar aanwezig te zijn bij de
bespreking van de algemene gang van zaken van de onderneming. In de praktijk
heeft de ondernemingsraad vaak ook informeel contact met de bestuurder en
de commissarissen.
 Ten tweede is een overlegverplichting niet voor alle voorstellen ter zake
relevant. Bij belangrijke bestuursbesluiten die ter goedkeuring aan de algemene
vergadering worden voorgelegd, heeft de ondernemingsraad in de regel gebruik
kunnen maken van zijn adviesrecht. Dit geldt in het bijzonder ten aanzien
van besluiten van strategische aard zoals de sluiting of de overdracht van
de onderneming. In die gevallen vindt reeds op grond van de WOR (artikel 25
lid 4) overleg met de ondernemingsraad plaats.
 Ten derde zal het bestuur meewegen dat een verschil van mening met de
ondernemingsraad kan leiden tot vragen van de algemene vergadering. Het bestuur
heeft er dus belang bij dat helderheid bestaat over het standpunt van de ondernemingsraad
en waar mogelijk overeenstemming wordt bereikt. Voor de positie
van de ondernemingsraad is wel van belang dat hij tijdig in de gelegenheid
wordt gesteld om een standpunt te bepalen. De ondernemingsraad moet zoveel
tijd worden gegund dat deze redelijkerwijs in staat is zich een mening te
vormen over het beleidsvoorstel, die mening schriftelijk te verwoorden en
eventueel in overleg te treden met de opstellers. Om deze reden is de eis
van tijdigheid expliciet opgenomen in de artikelen 2:107a lid 3 BW, 2:134a
lid 1 BW, 2:135 lid 2 BW, 2:144a lid 1 BW en 2:158 lid 4 BW .
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen de regering nader in te gaan op het
toepassingsbereik van het wetsvoorstel. Zij vragen waarom niet alle ondernemingen
die een jaarrekening openbaar moeten maken onder het wetsvoorstel vallen.
Ook vragen zij hoeveel NV’s en BV’s er in dat geval onder de werking
van dit wetsvoorstel zouden vallen.
 Niet alle ondernemingen die een jaarrekening openbaar moeten maken, hebben
een algemene vergadering. Men denke in het bijzonder aan de onderneming die
door een stichting wordt gedreven. Er is dan geen algemene vergadering waarin
het spreekrecht kan worden uitgeoefend. Hoeveel NV’s en BV’s onder
de reikwijdte van het wetsvoorstel zouden vallen indien de reikwijdte daarvan
uitgebreid zou worden tot alle ondernemingen die een jaarrekening openbaar
moeten maken is onduidelijk. In dat geval is doorslaggevend of de ondernemingen
een ondernemingsraad hebben. Een ondernemingsraad moet worden ingesteld indien
in de onderneming 50 of meer personen werkzaam zijn (artikel 2 lid 1 WOR).
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of het juist is dat het wetsvoorstel
zo gelezen moet worden dat indien op holdingniveau geen ondernemingsraad is
ingesteld, er ook geen spreekrecht bestaat in de algemene vergadering van
de holding alsmede of kan worden overwogen om de ondernemingsraad (of meerdere
ondernemingsraden) van de dochter-naamloze vennootschap(pen) spreekrecht te
geven in de algemene vergadering van de holding.
 In het geval van concerns kunnen twee verschillende situaties worden onderscheiden,
namelijk (1) het concern heeft een topholding naar Nederlands recht en (2)
het concern heeft een topholding naar buitenlands recht.
 In situatie (1), het concern met een holding naar Nederlands recht, geldt
dat indien een ondernemingsraad is ingesteld bij een dochtermaatschappij,
deze ondernemingsraad het spreekrecht kan uitoefenen op het niveau van de
algemene vergadering in de holding indien de meerderheid van de werknemers
van het concern in Nederland werkzaam is. In het geval meerdere ondernemingsraden
zijn ingesteld bij dochtermaatschappijen, geldt dat zij het spreekrecht gezamenlijk
uitoefenen. Indien er een centrale ondernemingsraad is ingesteld (artikel
33 lid 1 WOR), wordt het spreekrecht door hem uitgeoefend.
 Ten aanzien van situatie (2), het concern met een topholding naar buitenlands
recht, geldt dat deze topholding niet onder de reikwijdte van het wetsvoorstel
valt en het ook niet mogelijk is haar daaronder te brengen. Het in dit wetsvoorstel
neergelegde recht van de ondernemingsraad tot het kenbaar maken van een standpunt
en het in de algemene vergadering toelichten daarvan is een regel die ziet
op de vennootschapsrechtelijke organisatie. Dergelijke regels zijn alleen
van toepassing op vennootschappen die zijn opgericht naar het recht van het
land dat ze heeft uitgevaardigd en niet op vennootschappen die zijn opgericht
naar het recht van een ander land.
 Indien sprake is van een naar Nederlands recht opgerichte NV waarin een
buitenlandse topholding 100% van de aandelen heeft, vormt de buitenlandse
topholding de algemene vergadering die de bestuurders en eventueel de commissarissen
van die Nederlandse NV benoemt, het bezoldigingsbeleid voor de bestuurders
vaststelt en belangrijke besluiten in de zin van artikel 2:107a
BW goedkeurt. Het wetsvoorstel voorziet erin dat de bij deze Nederlandse NV
of haar dochtermaatschappijen ingestelde (centrale) ondernemingsraad een standpunt
kenbaar kan maken ten aanzien van deze besluiten. Wel geldt hier de voorwaarde
dat de meerderheid van de werknemers van de NV werkzaam moet zijn binnen Nederland.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen nader in te gaan op het verschil tussen
een standpunt dat de ondernemingsraad in het ene geval kan innemen en de opiniërende
rol van de ondernemingsraad in het andere geval. Zij vragen hoe de opiniërende
rol van de ondernemingsraad in de wettekst tot uitdrukking komt.
 Ik meen dat tussen de opiniërende rol van de ondernemingsraad enerzijds
en het innemen van een standpunt anderzijds geen wezenlijk verschil bestaat.
Beide omschrijvingen komen erop neer dat de ondernemingsraad de ruimte krijgt
zijn opvattingen ten aanzien van een bepaald door de algemene vergadering
te nemen besluit aan en in de algemene vergadering kenbaar te maken.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts hoe wordt vastgesteld welke
ondernemingsraad, of welke voorzitter daarvan, advies mag opstellen en het
woord mag voeren in de algemene vergadering indien er meerdere ondernemingsraden
zijn.
 In het geval een centrale ondernemingsraad (artikel 33 lid 1 WOR) is ingesteld
wordt het standpunt door die ondernemingsraad geformuleerd en door zijn voorzitter
toegelicht in de algemene vergadering. Is er geen centrale ondernemingsraad
dan vindt, mits de meerderheid van de werknemers in Nederland werkzaam is,
toerekening van het op topholdingniveau genomen besluit plaats aan de dochtermaatschappijen
waarbij wel een ondernemingsraad is ingesteld. De ondernemingsraden van die
dochtermaatschappijen zullen het dan eens moeten worden over een gezamenlijk
standpunt en bepalen wie dat standpunt in algemene vergadering van de topholding
uitdraagt.
 
 Ook vragen deze leden of aandeelhouders (bijvoorbeeld met grote aandelenpakketten)
kunnen worden verplicht om op een standpunt inhoudelijk te reageren respectievelijk
een stemverklaring af te leggen alsmede of kan worden overwogen dat over een
standpunt van de ondernemingsraad in ieder geval moet worden gestemd dan wel
dat het standpunt op een andere manier in behandeling moet worden genomen.
 Bij het opstellen van het wetsvoorstel is overwogen of aandeelhouders
gemotiveerd zouden moeten reageren op de opvattingen van de ondernemingsraad.
In dit verband is bezien of aan de algemene vergadering een motiveringsplicht
kan worden opgelegd indien over een voorstel wordt gestemd en aanpassing van
dat voorstel op de door de ondernemingsraad voorgestane wijze achterwege is
gebleven. Een dergelijke motiveringsplicht is evenwel niet goed denkbaar.
Aandeelhouders kunnen voorafgaand aan de algemene vergadering hun stem uitbrengen
door een volmacht te verlenen. Zij kunnen in die volmacht aangeven hoe door
de gevolmachtigde moet worden gestemd, maar behoeven niet te motiveren waarom
zij die opdracht geven. Voorts is een motiveringsplicht voor de algemene vergadering
niet goed mogelijk omdat het standpunt van de algemene vergadering de resultante
is van het stemgedrag van vaak vele duizenden aandeelhouders hebben die hun
eigen motief mogen hebben voor afwijking van het standpunt van de ondernemingsraad.
Indien alle aandeelhouders uitleg zouden moeten geven over hun motieven om
op een bepaalde wijze te stemmen, zouden algemene vergaderingen uiterst lang
duren en chaotisch verlopen. Dit komt een slagvaardige besluitvorming niet
ten goede. Daar komt bij dat aandeelhouders op verschillende gedeelten van
hun aandelenpakket ook verschillend kunnen stemmen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de ondernemingsraad onder het agenderingsrecht
in de zin van artikel 2:114a BW kan worden gebracht.
 De discussie en besluitvorming in de algemene vergadering verloopt op
basis van de agenda. De agenda wordt opgesteld door het bestuur en de raad
van commissarissen (artikel 2:109 BW jo. 2:115 BW). Over onderwerpen die niet
zijn geagendeerd, kan niet geldig worden besloten (artikel 2:114 lid 2 BW
 Het wetsvoorstel voorziet in een recht van de ondernemingsraad om zijn
standpunt kenbaar te maken ten aanzien van een aantal besluiten van de algemene
vergadering die in het bijzonder van belang zijn voor de positie van de werknemers.
De algemene vergadering kan dat standpunt dan bij haar besluitvorming betrekken.
Indien de ondernemingsraad onder het agenderingsrecht zou worden gebracht,
zou dat inhouden dat de ondernemingsraad alle onderwerpen kan agenderen en
zich op elke algemene vergadering over alle onderwerpen kan uitlaten, ook
indien geen sprake is van een aan de algemene vergadering voor te leggen besluit
in de zin van dit wetsvoorstel. Ik meen dat hiervoor geen aanleiding bestaat.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of de mogelijkheid kan worden
geopend dat het standpunt van de ondernemingsraad wordt vergezeld van een
voorstel dat in de algemene vergadering van aandeelhouders in stemming wordt
gebracht.
 Het wetsvoorstel voorziet in een recht van de ondernemingsraad om zijn
standpunt over door de algemene vergadering te nemen besluiten kenbaar te
maken. Dit standpunt komt tegelijk met de agenda ter kennis van de algemene
vergadering.
 De ondernemingsraad krijgt inzicht in het voorstel voor een besluit dat
aan de aandeelhouders wordt voorgelegd. Alvorens een definitief standpunt
over dat voorstel in te nemen, kan de ondernemingsraad vragen om overleg met
de opstellers van het voorstel voor het besluit (het bestuur en de raad van
commissarissen). In dit overleg kan de ondernemingsraad wijzigingen voorstellen.
Indien de voorstellen van de ondernemingsraad door de opstellers worden overgenomen,
zal het standpunt van de ondernemingsraad aansluiten bij het voorstel dat
door het bestuur en de raad van commissarissen aan de algemene vergadering
wordt voorgelegd. Indien de ondernemingsraad en het bestuur en de raad van
commissarissen er niet uitkomen, kan de ondernemingsraad zijn eigen voorstellen
meesturen met het standpunt. In de algemene vergadering kan de ondernemingsraad
zijn voorstellen toelichten. Hierover kan dan discussie plaatsvinden. De algemene
vergadering kan echter slechts voor of tegen het door het bestuur en de raad
van commissarissen voorgestelde besluit stemmen. De algemene vergadering heeft
ook geen amenderingsrecht. Er kan alleen worden besloten over de voorstellen
zoals die zijn geagendeerd (artikel 2:114 lid 2 BW).
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de ondernemingsraad ook de gelegenheid
krijgt te reageren op voorstellen over het bezoldigingsbeleid en dergelijke
vanuit de algemene vergadering.
 Deze vraag begrijp ik aldus dat deze leden willen weten of de ondernemingsraad
ook het recht krijgt een standpunt te bepalen over door aandeelhouders geagendeerde
onderwerpen die betrekking hebben op de besluiten waarop het wetsvoorstel
ziet. Het antwoord luidt positief. Artikel 2:114a BW bepaalt dat aandeelhouders
van een naamloze vennootschap agendapunten minimaal zestig dagen voor de dag
waarop de vergadering plaatsvindt moeten indienen. Nu het standpunt van de
ondernemingsraad tegelijk met de agenda ter kennis van de algemene vergadering
moet komen, en de algemene vergadering niet later dan op de vijftiende dag
voor de vergadering bijeen dient te worden geroepen (artikel 2:115 BW) geldt
dat de ondernemingsraad de gelegenheid krijgt zich over deze punten uit te
laten, althans voor zover zij voorstellen betreffen tot door de algemene
vergadering te nemen besluiten tot vaststelling van het bezoldigingsbeleid,
goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten of besluiten tot benoeming,
schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen.
 Indien tijdens de algemene vergadering discussie plaatsvindt over het
bezoldigingsbeleid, bijvoorbeeld naar aanleiding van een voorstel tot wijziging
van het bezoldigingsbeleid, kan de ondernemingsraad daarop reageren bij de
toelichting van het standpunt dat hij ten aanzien van het voorgelegde besluit
heeft ingenomen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de ondernemingsraad in de algemene
vergadering ook toegang krijgt tot de tweede en latere termijnen.
 Ik begrijp deze vraag aldus dat deze leden willen weten of de ondernemingsraad
op alle momenten waarop onderwerpen waarop dit wetsvoorstel ziet aan de orde
zijn, toegang heeft tot de algemene vergadering en daar kan spreken.
 Een algemene vergadering wordt afgewikkeld volgens de volgorde zoals die
in de agenda is opgenomen. Van een tweede termijn waarin een onderwerp aan
de orde komt, is in het algemeen geen sprake. Ten aanzien van het wetsvoorstel
houdt dit in dat de ondernemingsraad dus telkens per onderwerp haar standpunt
toelicht. De voorzitter van de algemene vergadering kan de ondernemingsraad
indien nodig meermaals het woord geven. Het verdient aanbeveling dat bestuur
en raad van commissarissen bij het bepalen van de volgorde van de agenda zoveel
mogelijk rekening houden met de onderwerpen ten aanzien waarvan de ondernemingsraad
het recht heeft zijn standpunt in de algemene vergadering toe te lichten.
Dit gezien het feit dat de ondernemingsraad toegang krijgt tot dat gedeelte
van de algemene vergadering waarin deze onderwerpen worden besproken.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er geen sancties zijn gesteld
op het niet naleven van het spreekrecht. Zij vragen waarom sancties zouden
leiden tot een blokkering van de besluitvorming alsmede of het correct is
dat het wetsvoorstel geen opschortende werking heeft. Tevens willen deze leden
weten of voor de ondernemingsraad toegang tot de Ondernemingskamer mogelijk
is.
 De bedoeling van het wetsvoorstel is ertoe bij te dragen dat de werknemers
nauwer dan thans betrokken worden bij de besluitvorming over inkomens en inkomensverhoudingen
binnen de onderneming, belangrijke bestuursbesluiten en de benoeming en het
ontslag van bestuurders en commissarissen. Die betrokkenheid kan de kwaliteit
en de evenwichtigheid van de besluitvorming door de algemene vergadering ten
goede komen. Bovendien kan door de werknemers in de besluitvorming te betrekken
inzicht worden verkregen in hun zienswijze en kan het draagvlak voor de te
nemen besluiten worden vergroot. De ervaring leert dat bij een goed functionerend
overleg tussen de ondernemer en het medezeggenschapsorgaan de ondernemer profijt
heeft van de informatie die hij op deze manier verkrijgt. Ik verwacht in dit
kader dat bestuurders van Nederlandse ondernemingen ernaar streven alle bij
de besluitvorming betrokkenen over de juiste informatie te laten beschikken.
Het bestuur moet over zijn optreden verantwoording afleggen aan de algemene
vergadering. Ook deze zal in het algemeen graag willen dat de verhoudingen
in de onderneming zo goed mogelijk zijn en vragen stellen indien de ondernemingsraad
niet de gelegenheid is gegeven zijn standpunt over een aan de algemene vergadering
voorgelegd besluit kenbaar te maken. Deze omstandigheden zullen ondernemers
ertoe aanzetten om de in het wetsvoorstel neergelegde voorschriften na te
leven.
 Met betrekking tot de rol van de ondernemingsraad bij belangrijke bestuursbesluiten
geldt dat deze met het onderhavige wetsvoorstel verder wordt versterkt. De
ondernemingsraad heeft in de regel op grond van artikel 25 WOR
reeds een adviesrecht ten aanzien van deze besluiten. Dit houdt in dat bij
belangrijke bestuursbesluiten de ondernemingsraad van tevoren om advies dient
te worden gevraagd. Men denke hierbij aan de overdracht van de onderneming
of een gedeelte daarvan, het verwerven van een belang in een andere onderneming
of een inkrimping of uitbreiding van de werkzaamheden. In het geval het besluit
niet in overeenstemming is met het advies van de ondernemingsraad in de zin
van artikel 25 WOR, is de ondernemer verplicht het besluit op te schorten
en kan de ondernemingsraad op grond van artikel 26 lid 1 WOR beroep tegen
dat besluit instellen bij de Ondernemingskamer. Indien de Ondernemingskamer
tot het oordeel komt dat het betreffende besluit niet in redelijkheid had
kunnen worden genomen, kan de ondernemer worden verplicht het besluit in te
trekken of bepaalde gevolgen ervan ongedaan te maken. Indien de ondernemingsraad
niet om een advies op grond van artikel 25 WOR is gevraagd, staat vast dat
het besluit niet in redelijkheid kon worden genomen (Ondernemingskamer 1 mei
1980, NJ 1981, 271 (Lingeziekenhuis)). Het advies van de ondernemingsraad
zal in veel gevallen de opmaat vormen voor het door de ondernemingsraad in
te nemen standpunt in de zin van dit wetsvoorstel, dat door de ondernemingsraad
aan de algemene vergadering wordt kenbaar gemaakt.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts waarom er niet in is voorzien
dat de ondernemingsraad een spreekrecht krijgt bij andere typische aandeelhoudersbevoegdheden,
zoals het vaststellen van de jaarrekening.
 Door dit wetsvoorstel krijgen de aandeelhouders inzicht in de zienswijze
van de werknemers en weten de werknemers dat hun zienswijze kan worden meegewogen
in de besluitvorming over bepaalde besluiten. Het vaststellen van het bezoldigingsbeleid,
de goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten en de benoeming en het ontslag
van bestuurders en commissarissen zijn besluiten die de toekomst van de onderneming
betreffen. Ten aanzien van de jaarrekening geldt dat daarmee door het bestuur
en de raad van commissarissen aan de aandeelhouders verantwoording wordt afgelegd
over wat het afgelopen jaar met het door hen geïnvesteerde kapitaal is
gebeurd. Het besluit tot vaststelling van de jaarrekening is dus anders van
aard. Invloed van de ondernemingsraad ligt daarom minder voor de hand. Bovendien
is de bestuurder reeds verplicht de jaarrekening aan de ondernemingsraad te
verstrekken (artikel 31a WOR) en kan de ondernemingsraad het bestuur en de
raad van commissarissen hierover in de overlegvergadering vragen stellen.
 
 De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat besluiten
genomen zonder standpunt van de ondernemingsraad niet nietig of vernietigbaar
kunnen zijn aan de hand van artikel 2:14 BW respectievelijk 2:15 BW.
 In de voorgestelde artikelen 2:107a lid 3 BW, 2:134a lid 1 BW, 2:135 lid
2 BW, 2:144a lid 1 BW en 2:158 lid 4 BW is bepaald dat het ontbreken van een
standpunt van de ondernemingsraad de besluitvorming over het voorstel niet
aantast. Hiermee wordt de toepasselijkheid van artikel 2:14 BW en 2:15 BW
uitgesloten.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen of het wetsvoorstel een handreiking
van de Minister van SZW is aan de werknemersvertegenwoordiging in de SER.
 Het wetsvoorstel beoogt de belangen van werknemers te laten meewegen in
de besluitvorming van de algemene vergadering over onderwerpen die voor hen
van bijzonder belang zijn. De aandeelhouders hebben baat bij informatie die
zo volledig mogelijk is alvorens zij hun besluit nemen. Hierbij hoort naar
de mening van het kabinet het standpunt van de werknemers terzake. Het advies
van de SER was op dit punt unaniem (SER-advies Evenwichtig Ondernemingsbestuur
(08/01), p. 62).
 
 De leden van de VVD-fractie willen graag weten waarom de reikwijdte van
het wetsvoorstel is verbreed van beursvennootschappen naar alle naamloze vennootschappen.
Voorts willen zij graag weten waarom de reikwijdte niet is beperkt tot structuurvennootschappen.
 Hierboven gaf ik al aan dat in naamloze vennootschappen in het algemeen
sprake is van een verspreid aandelenbezit, met als gevolg dat aandeelhouders
op een grotere afstand staan van het bestuur van de vennootschap en de gang
van zaken in die vennootschap. Van dat verspreide aandelenkapitaal is niet
alleen sprake in beursgenoteerde naamloze vennootschappen, maar ook in niet
beursgenoteerde naamloze vennootschappen. Om deze reden is ook bij de bepalingen
ten aanzien van de besluiten waarop het wetsvoorstel ziet geen onderscheid
gemaakt tussen beursvennootschappen en niet beursvennootschappen: de verplichting
tot het vaststellen van een bezoldigingsbeleid geldt voor alle naamloze vennootschappen
(artikel 2:135 lid 1 BW). Hetzelfde geldt voor de regeling betreffende het
goedkeuringsrecht van de algemene vergadering ten aanzien van belangrijke
bestuursbesluiten (artikelen 2:107a BW) en de regeling voor benoeming en ontslag
van bestuurders en commissarissen (artikel 2:132 lid 1 BW, 2:134 BW, 2:142
BW, 2:158 BW, 2:161 BW en 2:161a BW).
 Het ligt niet in de rede om alleen structuurvennootschappen onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel te laten vallen. Slechts een klein deel van de structuurvennootschappen
is beursgenoteerd. Het voorstel van de leden van de VVD-fractie zou dan ook
een aanzienlijke beperking inhouden ten opzichte van de op dit punt unanieme
voorstellen van de SER (08/01, p. 62). Daar komt bij dat juist in structuurvennootschappen
de positie van de ondernemingsraad al verschilt van die in niet-structuurvennootschappen.
De leden van de VVD-fractie wezen al op het versterkt aanbevelingsrecht bij
de benoeming van een derde van het aantal commissarissen dat in structuurvennootschappen
aan de ondernemingsraad toekomt (artikel 2:158 lid 6 BW). Ook kan de ondernemingsraad
in een structuurvennootschap een standpunt innemen ten aanzien van een besluit
van de algemene vergadering tot opzegging van het vertrouwen in de raad van
commissarissen, dat het ontslag van de raad tot gevolg heeft (artikel 2:161a
lid 1 jo. lid 2 BW).
 
 De leden van de VVD-fractie vragen of het kabinet kan aangeven waarom
het thans voorgestelde recht van de ondernemingsraad blijft uitgesloten voor
die organisaties die niet in de naamloze vennootschapsvorm zijn gegoten, maar
in een andere rechtsvorm zoals stichtingen, verenigingen en coöperaties.
Deze leden menen tevens dat het meer voor de hand ligt een evenwichtige inkomensontwikkeling
in de eerste plaats te bevorderen in de (semi-)publieke sector dan in de vrije
marktsector.
 Het kabinet is voorstander van een evenwichtige inkomensontwikkeling in
alle sectoren, maar is zich zeer wel bewust van de verschillen tussen het
bedrijfsleven en de (semi-)publieke sector. In de private sector is de invloed
van de overheid beperkter omdat veelal de aandeelhouders direct of indirect
beslissen over de salarissen van de bestuurders. Dat laat onverlet dat er
aanleiding bestaat om de zienswijze van werknemers bij die beslissing te betrekken.
Van dit laatste is het in dit wetsvoorstel geïntroduceerde recht voor
de ondernemingsraad een onderdeel. Voor de (semi)publieke sector heeft het
kabinet wetgeving in voorbereiding ter normering van de beloning van bestuurders.
 Het recht voor de ondernemingsraad om een standpunt te bepalen en dit
standpunt toe te lichten in de algemene vergadering is in het bijzonder van
belang bij naamloze vennootschappen, waar de aandeelhouders door het verspreide
aandelenbezit verder van de gang van zaken in de onderneming af staan en om
die reden weinig inzicht heeft in de zienswijze van de werknemers. In het
geval van andere rechtspersonen geldt in het algemeen dat de aandeelhouders
nauwer bij de gang van zaken in de vennootschap betrokken zijn.
Door deze nauwere betrokkenheid bestaat een beter inzicht in de zienswijze
van de werknemers waardoor een dwingende regeling ten behoeve van de ondernemingsraad
niet nodig is. Daarbij komt dat niet alle ondernemingen worden gedreven door
een rechtspersoon die een algemene vergadering heeft. Men denke in het bijzonder
aan de onderneming die door de stichting wordt gedreven. In dat geval wordt
een eventueel bezoldigingsbeleid vastgesteld door het bestuur. De ondernemingsraad
kan dit dan aan de orde stellen in de overlegvergadering (artikel 23 lid 1
WOR).
 
 De leden van de VVD-fractie willen graag weten of de ondernemingsraad
thans ook de mogelijkheid heeft om de algemene vergadering van advies te voorzien
en hoe vaak daar in de praktijk gebruik van wordt gemaakt.
 Thans heeft de ondernemingsraad niet het recht om zijn opinie aan de algemene
vergadering kenbaar te maken. In de praktijk komt het echter wel voor dat
een ondernemingsraad na aankoop van een aandeel of op basis van een afspraak
met het bestuur in de vergadering aanwezig is en daar opmerkingen maakt over
voorgestelde besluiten. Op grond van artikel 25 WOR heeft de ondernemingsraad
een adviesrecht ten aanzien van de daar genoemde onderwerpen. Het gaat daarbij
om belangrijke wijzigingen van strategische aard die de positie van de werknemers
rechtstreeks kunnen raken. Men denke hierbij aan de overdracht van de onderneming
of een gedeelte daarvan of een inkrimping of uitbreiding van haar werkzaamheden.
Het advies in de zin van artikel 25 WOR wordt door de ondernemingsraad uitgebracht
aan de bestuurder. De toegevoegde waarde van dit wetsvoorstel is dat de ondernemingsraad
met betrekking tot deze onderwerpen het recht krijgt zijn standpunt kenbaar
te maken aan de algemene vergadering.
 
 De leden van de VVD-fractie willen graag vernemen of de algemene vergadering
bij het standpunt ook te horen krijgt in hoeverre daarover binnen de ondernemingsraad
verschillend gedacht wordt.
 In het wetsvoorstel zijn geen voorschriften opgenomen omtrent de wijze
waarop de ondernemingsraad zijn standpunt dient te presenteren. Dat is ook
niet het geval bij de adviesbevoegdheid van de ondernemingsraad in artikel
25 WOR. Vaak zal het zo zijn dat de ondernemingsraad (of ondernemingsraden)
een standpunt opstelt waar de gehele ondernemingsraad achter staat. Dat is
ook meestal het geval bij de adviezen die de ondernemingsraad uitbrengt. Het
staat de ondernemingsraad evenwel vrij om afwijkende meningen te vermelden.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen of de ondernemingsraad door dit wetsvoorstel
wordt aangemoedigd een standpunt te bepalen met betrekking tot de bezoldiging
van een individuele bestuurder.
 Het recht voor de ondernemingsraad om een standpunt te bepalen is gekoppeld
aan een voorstel over het bezoldigingsbeleid. Het bezoldigingsbeleid houdt
geen individuele beloningsvoorstellen in.
 Het bezoldigingsbeleid is erop gericht kaders en regelingen aan te geven,
op grond waarvan de bezoldiging van de individuele bestuurders wordt vastgesteld.
De ondernemingsraad kan wel de concrete uitwerking van dit beleid monitoren
op grond van zijn informatierecht over beloningsverhoudingen binnen de onderneming
(artikel 31d WOR). Indien het bezoldigingsbeleid naar de mening van de ondernemingsraad
een ongewenste uitwerking heeft, kan de ondernemingsraad dit aan de orde stellen
tijdens een overlegvergadering met het bestuur en de commissarissen (artikel
23 WOR).
 
 Deze leden vragen voorts of de ondernemingsraad ook in staat moet worden
gesteld een standpunt te bepalen als er ten aanzien van het desbetreffende
onderwerp ook een adviesrecht gold op grond van artikel 25 WOR.
 Door middel van het onderhavige wetsvoorstel krijgt de ondernemingsraad
onder andere de bevoegdheid zijn standpunt uit te dragen omtrent belangrijke
bestuursbesluiten waardoor de aard van de vennootschap ingrijpend kan wijzigen.
In de regel zal de ondernemingsraad op grond van artikel 25 WOR ook het recht
hebben over deze besluiten een advies uit te brengen. Belangrijke bestuursbesluiten
waardoor de aard van de vennootschap ingrijpend kan wijzigen dienen volgens
artikel 2:107a BW goedgekeurd te worden door de aandeelhouders. Indien de
ondernemingsraad hierover een advies aan het bestuur heeft uitgebracht, zal
dit advies naar verwachting van het kabinet overeen komen met het standpunt
dat de ondernemingsraad zal presenteren aan de aandeelhouders. Aangezien het
onderwerpen betreft die direct invloed kunnen hebben op (de arbeid van) de
werknemers, is het kabinet van oordeel dat het een toegevoegde waarde is wanneer
de ondernemingsraad zijn standpunt ook in dit uiteindelijk beslissingsbevoegde
orgaan kan laten horen. Dit draagt bij aan een evenwichtige besluitvorming.
 Internationale aspecten
 De leden van de CDA-fractie vragen of de regering aanwijzingen heeft dat
andere Europese landen van plan zijn over te gaan tot invoering van een regeling
zoals die ten aanzien van het bezoldigingsbeleid is voorzien in het wetsvoorstel.
 In de meeste Europese landen staat een evenwichtige inkomensontwikkeling
in het middelpunt van het debat. Maatregelen die op dit terrein worden genomen
verschillen echter per land. Een vergelijkbare regeling is mij niet bekend.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarom werknemers in het buitenland
worden uitgesloten. Zij vragen of het juist is dat het de Nederlandse wetgever
in principe vrij staat werknemers die in het buitenland werkzaam zijn een
adviesrecht te geven over beloning en benoemingen in de Nederlandse moedermaatschappij.
 Indien het gaat om een moedermaatschappij van een concern waarvan de meerderheid
van de werknemers in Nederland werkzaam is, wordt het spreekrecht uitgeoefend
door de bij de topholding ingestelde centrale ondernemingsraad. Indien geen
centrale ondernemingsraad is ingesteld, wordt het spreekrecht uitgeoefend
door de bij de Nederlandse dochtervennootschappen ingestelde ondernemingsraad.
Een ondernemingsraad vertegenwoordigt volgens de WOR de werknemers van de
onderneming waarbij hij is ingesteld, dus van de in Nederland werkzame werknemers.
Niets staat er echter aan in de weg dat deze ondernemingsraden bij hun buitenlandse
collega’s hun licht opsteken over wat hun mening is ten aanzien van
een voorgenomen benoeming of ten aanzien van het bezoldigingsbeleid.
 In het geval het zwaartepunt van het concern in Nederland ligt, ligt een
formeel spreekrecht van in het buitenland werkzame werknemers echter niet
voor de hand aangezien zij de minderheid van de werknemers van het concern
vormen. In de meeste landen is bovendien niet voorzien in de verplichte instelling
van een ondernemingsraad die de belangen van de werknemers behartigt. Daarmee
bestaat geen gremium dat het spreekrecht namens buitenlandse werknemers in
Nederlandse vennootschappen kan uitoefenen. Het toekennen van een dergelijke
bevoegdheid aan de Europese ondernemingsraad (EOR) zou dan wellicht meer voor
de hand liggen, aangezien de EOR alle werknemers in de lidstaten waar de vennootschap
actief is, vertegenwoordigt. De EOR-richtlijn kent echter niet een dergelijk
of vergelijkbaar recht.
 Indien de vennootschap een topholding is van een concern waarvan de meerderheid
van de werknemers buiten Nederland werkzaam is, geldt dat het spreekrecht
niet van toepassing is. In dit geval hebben ook de werknemers van Nederlandse
dochtermaatschappijen geen spreekrecht en ligt het niet voor de hand werknemers
van buitenlandse dochtermaatschappijen wel spreekrecht te geven.
 
 De leden van de PvdA-fractie lezen in de toelichting dat wordt gesproken
van toerekening aan een dochtermaatschappij. Zij vragen zich af wat precies
wordt toegerekend alsmede of in een Nederlandse dochter-naamloze vennootschap
met een buitenlandse moeder het adviesrecht wel of niet zal gaan gelden.
 Toerekening speelt in concernsituaties en wil zeggen dat een door de holdingvennootschap
genomen besluit dat gevolgen heeft voor een dochtervennootschap onder omstandigheden
wordt beschouwd als een besluit van die dochtervennootschap. In het geval
van toerekening krijgt de bij de dochtervennootschap ingestelde ondernemingsraad
de gelegenheid zich uit te laten over het op topholdingniveau te nemen besluit.
In het wetsvoorstel is een uitzondering voorzien voor concerns met een Nederlandse
topholding waarvan de meerderheid van de werknemers buiten Nederland werkzaam
is.
 Het met dit wetsvoorstel beoogde recht zal gaan gelden voor een Nederlandse
dochtervennootschap met een buitenlandse moeder. Wel geldt als voorwaarde
dat bij die dochtervennootschap een ondernemingsraad is ingesteld en het merendeel
van de werknemers van deze vennootschap binnen Nederland werkzaam is.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het bovenstaande zich verhoudt
met het concernbeleid dat in de belangafweging moet worden meegewogen.
 Indien sprake is van een besluit van een Nederlandse topholding van een
concern waarvan de meerderheid van de werknemers buiten Nederland werkzaam
is terwijl bij die topholding geen ondernemingsraad is ingesteld beschikt
de ondernemingsraad van de dochter ook niet over het spreekrecht ten aanzien
van het in de topholding genomen besluit. In de jurisprudentie zijn waarborgen
geformuleerd die ervoor zorgen dat het belang van het concern niet zonder
meer boven het belang van de dochtermaatschappij wordt gesteld. Zo is bepaald
dat het bestuur en de raad van commissarissen van de dochtervennootschap een
eigen verantwoordelijkheid hebben om te onderzoeken welke gevolgen het besluit
heeft voor de dochtervennootschap. Zij moeten daarbij onderzoeken of de uitvoering
van het besluit het voortbestaan van de dochtervennootschap in gevaar brengt.
Indien dat het geval is, zullen bestuur en raad van commissarissen van de
dochtervennootschap moeten weigeren het op topholdingniveau genomen besluit
uit te voeren (Pres. Rb. Amsterdam, 28 december 1987, KG 1988, 37 (Amstelland)
en Ondernemingskamer 13 maart 2003, JOR 2003/85 (Corus)). Indien het
voorbestaan van de dochtervennootschap door de uitvoering van het op topholdingniveau
genomen besluit niet in gevaar komt, staat het concernbelang voorop en moet
medewerking worden verleend aan de uitvoering van het besluit. Dit alles neemt
niet weg dat indien een op het niveau van de topholding genomen besluit vergt
dat op het niveau van de dochtervennootschap uitvoeringsbesluiten worden genomen
die onder het toepassingsbereik van dit wetsvoorstel vallen, bijvoorbeeld
een fusie, de ondernemingsraad van de dochtervennootschap ten aanzien van
deze besluiten wel een standpunt kenbaar kan maken en toelichten in de algemene
vergadering. Het belang van de dochtervennootschap tegenover het concernbelang
vormt een extra waarborg: zodra het voortbestaan van de dochtervennootschap
in gevaar komt, weegt het belang van de dochtervennootschap zwaarder dan het
concernbelang.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen de regering in te gaan op de stelling
van Eumedion dat slechts door een wijziging van de Richtlijn Europese Ondernemingsraden
het Nederlandse wetsvoorstel van toepassing zou kunnen zijn op vennootschappen
waarvan de meerderheid van de werknemers werkzaam is in het buitenland.
 Het kabinet heeft er niet voor gekozen te bepalen dat de ondernemingsraad
het recht krijgt een standpunt op te stellen en dit toe te lichten in de algemene
vergadering, wanneer het merendeel van de werknemers van de vennootschap buiten
Nederland werkzaam is. De ondernemingsraad vertegenwoordigt slechts de werknemers
die in Nederland werkzaam zijn. Het ligt dan niet in de rede dat een minderheid
van de werknemers spreekt namens alle werknemers. Het toekennen van een dergelijke
bevoegdheid aan de Europese ondernemingsraad (EOR) zou dan wellicht meer voor
de hand liggen, aangezien de EOR alle werknemers in de lidstaten waar de vennootschap
actief is vertegenwoordigt. De EOR-richtlijn kent echter niet een dergelijk
of vergelijkbaar recht. Ook zijn mij geen andere lidstaten van de Europese
Unie bekend die een spreekrecht voor de ondernemingsraad kennen zoals is voorzien
in dit wetsvoorstel.
 
 De leden van de SP-fractie constateren dat het spreekrecht van de ondernemingsraad
niet geldt indien het om een concern gaat waarvan de werknemers overwegend
in het buitenland werkzaam zijn. Zij lezen in de memorie van toelichting dat «in
het geval van een internationaal concern waarvan de minderheid van de werknemers
binnen Nederland werkzaam is, in ieder geval ten aanzien van de vennootschappen
die onder de WOR vallen wordt voorzien in een opiniërende rol van de
ondernemingsraad met betrekking tot het bezoldigingsbeleid, de goedkeuring
van belangrijke bestuursbesluiten in de zin van artikel 2:107a BW en de besluiten
tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen».
Deze leden vragen wat wordt bedoeld met «opiniërende rol»
en hoe de ondernemingsraad waarvoor de internationale uitzondering geldt,
toch zijn rol kan vervullen.
 Met «opiniërende rol» wordt bedoeld dat de ondernemingsraad
de ruimte krijgt zijn opvattingen ten aanzien van een bepaald door de algemene
vergadering te nemen besluit aan en in de algemene vergadering kenbaar te
maken.
 Ter toelichting op de toepasselijkheid van het wetsvoorstel voor internationale
concerns schets ik graag nogmaals welke situaties zich kunnen voordoen. In
het geval van concerns kunnen twee verschillende situaties worden onderscheiden,
namelijk (1) het concern heeft een topholding naar Nederlands recht en (2)
het concern heeft een topholding naar buitenlands recht.
 In situatie (1), het concern met een topholding naar Nederlands recht,
geldt dat indien een ondernemingsraad is ingesteld bij een dochtermaatschappij,
deze ondernemingsraad het spreekrecht kan uitoefenen op holdingniveau. Indien
meerdere ondernemingsraden zijn ingesteld bij dochtermaatschappijen, geldt
dat zij het spreekrecht gezamenlijk uitoefenen. Indien er een centrale ondernemingsraad
is ingesteld (artikel 33 lid 1 WOR) wordt het spreekrecht door hem uitgeoefend.
Wel is steeds als voorwaarde gesteld dat de meerderheid van de werknemers
in dienst van het concern werkzaam moet zijn binnen Nederland.
 Ten aanzien van situatie (2), het concern met een topholding naar buitenlands
recht, geldt dat deze topholding niet onder de reikwijdte van het wetsvoorstel
valt en het ook niet mogelijk is haar daaronder te brengen. Het spreekrecht
zal dan kunnen worden uitgeoefend door de bij Nederlandse dochtervennootschappen
ingestelde ondernemingsraden in de algemene vergadering van de Nederlandse
vennootschap.
 
 De aan het woord zijnde leden vragen hoeveel ondernemingsraden van in
Nederland aan de beurs genoteerde bedrijven in de praktijk gebruik zullen
kunnen maken van het spreekrecht.
 In Nederland zijn 194 ondernemingen aan de beurs genoteerd. In een groot
aantal gevallen betreft het internationale concerns. Enkele tientallen van
die concerns hebben een niet Nederlandse topholding en valt dus niet onder
de reikwijdte van het wetsvoorstel. Wel kan het spreekrecht worden uitgeoefend
door de bij Nederlandse dochtervennootschappen ingestelde ondernemingsraden.
 Indien sprake is van een topholding naar Nederlands recht, moet worden
bezien welk gedeelte van de werknemers in Nederland werkzaam is. Is dit de
meerderheid, dan geldt dat ten aanzien van door de algemene vergadering van
de topholding te nemen besluiten tot vaststelling van het bezoldigingsbeleid,
goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten en besluiten tot benoeming,
schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen de bij die topholding
of haar Nederlandse dochtervennootschappen ingestelde (centrale) ondernemingsraad
een spreekrecht heeft. Hoeveel ondernemingsraden van het spreekrecht gebruik
zullen kunnen maken hangt dus af van de vraag hoeveel werknemers van het concern
in en buiten Nederland werkzaam zijn.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen van het wetsvoorstel
voor het Nederlandse vestigingsklimaat.
 Ik verwacht dat het wetsvoorstel geen negatieve gevolgen heeft voor het
vestigingsklimaat. Een recht van de ondernemingsraad om zijn standpunt kenbaar
te maken alsmede om dat standpunt in de algemene vergadering toe te lichten
kan de algemene vergadering inzicht geven in de opinie van de werknemers ten
aanzien van de betreffende besluiten. Dat inzicht is van belang voor de goede
verhoudingen in de onderneming. Ook de algemene vergadering is erbij gebaat
dat de verhoudingen binnen de onderneming zo goed mogelijk zijn aangezien
dit de productiviteit en dus de winstgevendheid van de onderneming ten goede
kan komen. Het standpunt van de ondernemingsraad laat onverlet dat de aandeelhouders
naar eigen inzicht kunnen stemmen over het voorgestelde besluit.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen voorts hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt
tot andere vennootschapsrechtelijke wetsvoorstellen, zoals de flexiblisering
van het BV-recht (Kamerstukken II, 31 058), het Wetsvoorstel Bestuur
en Toezicht (Kamerstukken II, 31 763), de Corporate Governance Code van
de Commissie Frijns en de aanbevelingen ten aanzien van corporate governance
in de financiële sector van de Commissie Maas.
 Tussen dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel flexiblisering BV-recht bestaat
geen directe relatie. Met het wetsvoorstel bestuur en toezicht wordt een regeling
ingevoerd voor het opnemen van uitvoerende bestuurders en toezichthoudende
bestuurders in één orgaan. Dit heeft geen consequenties voor
de rechten van de ondernemingsraad zoals voorzien in dit wetsvoorstel; deze
rechten gelden ook in een vennootschap met een one tier board. Een zorgvuldige
belangenafweging bij de besluitvorming in de vennootschap is zowel een belangrijk
element van het wetsvoorstel bestuur en toezicht als van het onderhavige wetsvoorstel.
Ten aanzien van de Corporate Governance Code en de aanbevelingen van de Commissie
Maas geldt eveneens dat zij erop gericht zijn de besluitvorming in de onderneming
zo evenwichtig mogelijk te laten verlopen door daarin de belangen van alle
stakeholders mee te wegen, een doel dat ook aan het wetsvoorstel ten grondslag
ligt.
 
 De leden van de VVD-fractie willen weten welke nationale koppen er op
het Europese recht zijn gezet ten aanzien van de rechten van de werknemersvertegenwoordiging.
 In 1994 is de richtlijn Europese Ondernemingsraden vastgesteld. De richtlijn
beoogt te waarborgen dat werknemers van ondernemingen met een communautaire
dimensie naar behoren worden voorgelicht en geraadpleegd. In Nederland is
de richtlijn uitgevoerd door de Wet op de Europese ondernemingsraden.
 In 2001 is de richtlijn voor werknemersparticipatie bij de Europese vennootschap
vastgesteld en in 2003 de richtlijn voor werknemersparticipatie bij de Europese
coöperatieve vennootschap. Deze richtlijnen regelen de informatieverstrekking
en raadpleging van de werknemers en hun invloed op de samenstelling van het
bestuursorgaan of toezichthoudend orgaan van de Europese vennootschap of de
Europese coöperatieve vennootschap. De richtlijn voor werknemersparticipatie
in de Europese vennootschap is uitgevoerd door de Wet rol werknemers bij de
Europese vennootschap. Deze wet is bij de uitvoering van de richtlijn voor
werknemersparticipatie in de Europese coöperatieve vennootschap opgenomen
in de Wet rol werknemers bij Europese rechtspersonen die daarmee regels bevat
voor de informatieverstrekking aan en de raadpleging van werknemers van zowel
de Europese vennootschap als de Europese coöperatieve vennootschap.
 Het kabinet heeft regelmatig aangegeven voorstander te zijn van een invloedrijke
participatie van werknemers binnen de onderneming. De wijze waarop de hiervoor
genoemde Europese richtlijnen zijn uitgevoerd beoogde daaraan een bijdrage
te leveren. Ook dit wetsvoorstel draagt bij aan de participatie van werknemers
in de onderneming die past in de rijke Nederlandse medezeggenschapscultuur
die zich vanaf de invoering van de WOR in 1950 gedurende tientallen jaren
heeft ontwikkeld.
 Consultatie voorontwerp terzake van het bezoldigingsbeleid
 De leden van de PvDA-fractie vragen welke gevolgen het advies van de Commissie
Vennootschapsrecht heeft gehad ten aanzien van het punt wie namens de ondernemingsraad
het woord in de algemene vergadering dient te voeren.
 In het wetsvoorstel is bepaald dat de toelichting van het standpunt van
de ondernemingsraad dient te geschieden door de voorzitter van de ondernemingsraad
of een door hem aangewezen lid van de ondernemingsraad. Deze personen kunnen
een toelichting geven die de opvattingen van alle leden van de ondernemingsraad
weerspiegelt. In eerste instantie was slechts bepaald dat de ondernemingsraad
zijn standpunt in de algemene vergadering kan toelichten. Vanuit de Commissie
Vennootschapsrecht werd toen opgemerkt dat dit zou kunnen leiden tot verschillen
van inzicht omtrent wie het woord in de algemene vergadering moet voeren dan
wel tot de situatie dat meerdere personen het woord willen voeren. Een slagvaardige
besluitvorming is hiermee niet gebaat. Het voorstel is daarom overeenkomstig
het advies van de Commissie Vennootschapsrecht aangepast.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen met welke argumenten en overwegingen
de Commissie Vennootschapsrecht heeft geadviseerd concerns waarvan de meerderheid
van de werknemers in het buitenland werkzaam zijn onder de reikwijdte van
het wetsvoorstel te laten vallen. De leden van de VVD-fractie hebben een gelijkaardige
vraag en willen weten hoe de argumenten van de Commissie Vennootschapsrecht
zich verhouden met het SER-advies inzake evenwichtig ondernemingsbestuur (08/01).
 De Commissie Vennootschapsrecht heeft niet geadviseerd concerns waarvan
de meerderheid van de werknemers in het buitenland werkzaam zijn onder de
reikwijdte van het wetsvoorstel te laten vallen. Wel is gevraagd naar de reden
voor de in het wetsvoorstel opgenomen vrijstelling. Deze reden is dat een
vrijstelling niet aansluit bij het unanieme advies van de SER. Bij dit advies
heeft de SER benadrukt dat rekening moet worden gehouden met
het legitimiteitsbeginsel. Indien het zwaartepunt van een concern buiten Nederland
ligt, verhoudt dit beginsel zich niet met een spreekrecht van de ondernemingsraad
ten aanzien van op het niveau van de topholding genomen besluiten (SER-advies
Evenwichtig Ondernemingsbestuur (08/01), p. 61).
 Het kabinet deelt de zienswijze van de SER. Indien concerns waarvan de
meerderheid van de werknemers buiten Nederland werkzaam is onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel zouden vallen, zou dit meebrengen dat een minderheid
van de werknemers spreekt namens de meerderheid. De ondernemingsraad behartigt
immers alleen de belangen van in Nederland werkzame werknemers. Dit verhoudt
zich niet met het legitimiteitsbeginsel waarop ook de SER de nadruk legt.
 
 Deze leden vragen voorts waarom het SER-advies om alleen een spreekrecht
in beursgenoteerde ondernemingen in te voeren niet is gevolgd.
 In naamloze vennootschappen is in het algemeen sprake van een verspreid
aandelenbezit, met als gevolg dat aandeelhouders op een grotere afstand staan
van het bestuur van de vennootschap en de gang van zaken in die vennootschap.
Van dat verspreide aandelenkapitaal kan niet alleen sprake zijn in beursvennootschappen,
maar ook in niet beursvennootschappen. Het kabinet hecht aan consistente wetgeving.
Om deze reden is ook bij de bepalingen ten aanzien van de besluiten waarop
het wetsvoorstel ziet geen onderscheid gemaakt tussen beursgenoteerde en niet
beursvennootschappen. Bovendien geldt de verplichting tot het vaststellen
van een bezoldigingsbeleid voor alle naamloze vennootschappen (artikel 2:135
lid 1 BW) evenals de regeling betreffende het goedkeuringsrecht van de algemene
vergadering ten aanzien van belangrijke bestuursbesluiten (artikel 2:107a
BW) en de regeling voor benoeming en ontslag voor bestuurders en commissarissen
(artikelen 2:132 lid 1 BW, 2:134 BW, 2:142 BW, 2:158 BW, 2:161 BW en 2:161a
BW).
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen wat de vrijstellingsregeling betekent
voor het toepassingsbereik van het wetsvoorstel en willen weten hoeveel ondernemingsraden
spreekrecht krijgen.
 Van alle 3000 Nederlandse naamloze vennootschappen geldt het wetsvoorstel
niet voor degenen die de topholding van een internationaal concern vormen
waarvan de meerderheid van de werknemers in het buitenland werkzaam is. In
het geval van een internationaal concern moet telkens worden bezien welk gedeelte
van de werknemers in Nederland werkzaam is. Is dit de meerderheid dan geldt,
mits de topholding een vennootschap naar Nederlands recht is, dat ten aanzien
van door de algemene vergadering van de topholding te nemen besluiten tot
vaststelling van het bezoldigingsbeleid, goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten
en besluiten tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders en commissarissen
de bij die topholding ingestelde (centrale) ondernemingsraad een spreekrecht
heeft. Indien de minderheid van de werknemers van een beursgenoteerde onderneming
in Nederland werkzaam is, of wanneer bij de topholding geen ondernemingsraad
aanwezig is, kan de ondernemingsraad van de in Nederland gevestigde dochtervennootschappen
spreekrecht hebben ten aanzien van de in de algemene vergadering van die vennootschap
genomen besluiten. Hoeveel ondernemingsraden van het spreekrecht gebruik zullen
kunnen maken, hangt dus af van de vraag hoeveel werknemers van het concern
in Nederland werkzaam zijn en bij welke vennootschappen een ondernemingsraad
is ingesteld.
 5. Spreekrecht n.a.v. SER-advies Evenwichtig Ondernemingsbestuur
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering nauwkeurig aan te geven
op welke punten het wetsvoorstel afwijkt van SER-advies 08/01.
 Het recht voor de ondernemingsraad om een standpunt te bepalen over het
bezoldigingsbeleid bij naamloze vennootschappen en zijn standpunt toe te lichten
op de algemene vergadering, volgt uit het coalitieakkoord. Het kabinet heeft
de SER gevraagd voor welke (andere) aangelegenheden daarnaast een dergelijk
spreekrecht toegekend kan worden. De SER heeft een spreekrecht voorgesteld
bij beursvennootschappen. Het advies van de SER een spreekrecht in te voeren
bij belangrijke bestuursbesluiten als bedoeld in artikel 2:107a BW is opgevolgd.
Daarnaast stelde de SER een spreekrecht voor bij benoeming en ontslag van
bestuurders en commissarissen van de vennootschap door de algemene vergadering.
Ook dit voorstel is opgevolgd. Het wetsvoorstel betreft ook de schorsing van
een bestuurder of commissaris.
 De ondernemingsraad krijgt op grond van het wetsvoorstel een spreekrecht
in de algemene vergadering bij besluiten over benoeming, schorsing of ontslag
die door die algemene vergadering worden genomen. Dit sluit aan bij het advies
van de SER.
 De SER stelde een spreekrecht voor dat door de ondernemingsraad in de
algemene vergadering. Aangezien veel aandeelhouders hun stem bepalen voorafgaand
aan de algemene vergadering en daarvoor een stemvolmacht afgeven, is het kabinet
van mening dat het standpunt van de ondernemingsraad voorafgaand aan de algemene
vergadering kenbaar gemaakt dient te worden aan de aandeelhouders en in de
algemene vergadering moet kunnen worden toegelicht. Op deze wijze kan het
standpunt van de ondernemingsraad van invloed zijn op de besluitvorming door
alle aandeelhouders.
 Conform het advies van de SER is bepaald dat het spreekrecht niet geldt
voor internationale holdings die aan het hoofd staan van een groep waarvan
de werknemers in meerderheid buiten Nederland werkzaam zijn.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de ondernemingsraad betrokken
kan worden bij het ontslag van indivuele commissarissen van structuurvennootschappen
(artikel 2:161 BW) alsmede of het juist is dat de ondernemingsraad bij collectief
ontslag van de raad van commissarissen nu al een adviesrecht aan de algemene
vergadering heeft.
 Artikel 2:161 lid 2 BW bepaalt dat de Ondernemingskamer een individuele
commissaris kan ontslaan op verzoek van de ondernemingsraad. Op grond van
artikel 2:161a lid 2 BW heeft de ondernemingsraad voorts het recht om zich
uit te laten over het voorgenomen besluit van de algemene vergadering om het
vertrouwen in de gehele raad van commissarissen op te zeggen. Een dergelijk
besluit heeft het ontslag van de gehele raad van commissarissen tot gevolg.
De ondernemingsraad moet bij een dergelijk besluit worden geraadpleegd. Het
besluit tot het opzeggen van het vertrouwen in de raad van commissarissen
moet zijn geagendeerd. Het bestuur dient de ondernemingsraad vooraf te informeren
over de agendering voor de algemene vergadering en over de gronden van het
besluit. De ondernemingsraad heeft een termijn van ten minste 30 dagen voor
de algemene vergadering om tot een standpunt te komen. Tevens kan de ondernemingsraad
zijn standpunt in de algemene vergadering toelichten.
 De leden van de PvdA-fractie vragen welke ervaringen er sinds 2004 zijn
opgedaan met het in artikel 2:161 lid 2 voorziene recht van de ondernemingsraad.
 Uit de jurisprudentie komen twee gevallen naar voren, namelijk Ondernemingskamer
17 januari 2007, JOR 2007/42 (Stork) en Ondernemingskamer 20 mei
2008, JOR 2008/158 (ASMI)).
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of het juist is dat in naamloze vennootschappen
met het verzwakte structuurregime de ondernemingsraad op basis van het voorgestelde
artikel 2:134a BW een adviesrecht heeft ten aanzien van benoeming, schorsing
en ontslag van bestuurders alsmede waarom dit recht beperkt is tot vennootschappen
met een verzwakt structuurregime. Deze leden vragen of het juist is dat in
artikel 2:162 BW in dit kader een rol voor de algemene vergadering is weggelegd
alsmede of ook aan de ondernemingsraad een rol kan worden gegeven.
 Het wetsvoorstel voorziet in een recht van de ondernemingsraad om zijn
standpunt kenbaar te maken ten aanzien van door de algemene vergadering genomen
besluiten tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders en dat standpunt
in de algemene vergadering toe te lichten. In het verzwakt structuurregime
worden bestuurders door de algemene vergadering benoemd, geschorst en ontslagen
(artikel 2:155 lid 1 BW). Om deze reden zal de ondernemingsraad van een vennootschap
met verzwakt structuurregime inderdaad ten aanzien van een besluit tot benoeming,
schorsing of ontslag van een bestuurder in een structuurvennootschap het recht
hebben om zijn standpunt kenbaar te maken alsmede om dat standpunt in de algemene
vergadering toe te lichten.
 Ten aanzien van vennootschappen waarop het volledige structuurregime van
toepassing is geldt dat besluiten tot benoeming, schorsing en ontslag van
bestuurders niet worden genomen door de algemene vergadering maar door de
raad van commissarissen (artikel 2:162 BW). Het spreekrecht van de ondernemingsrecht
geldt hier dus niet omdat het niet een besluit van de algemene vergadering
betreft. Het wetsvoorstel voorziet wel in een spreekrecht van de ondernemingsraad
ten aanzien van benoeming van commissarissen in een structuurvennootschap
door de algemene vergadering (artikel 2:158 lid 4 BW) en biedt daarmee een
aanvulling op het thans al bestaande versterkt aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad
bij de benoeming van commissarissen.
 Ik hecht eraan op te merken dat met het wetsvoorstel onder meer wordt
beoogd om de algemene vergadering een zo volledig mogelijk pakket te bieden
van informatie die bij de besluitvorming kan worden meegewogen. Indien geen
sprake is van een door de algemene vergadering te nemen besluit, is ook geen
sprake van een belangenafweging door de algemene vergadering. Bij de benoeming,
schorsing en ontslag van bestuurders van vennootschappen met volledig structuurregime
wordt de belangenafweging gemaakt door de raad van commissarissen. Indien
de ondernemingsraad zijn standpunt ten aanzien van een door de raad van commissarissen
te benoemen bestuurder kenbaar wil maken, kan hij dit op grond van artikel
23 lid 2 WOR doen in een overlegvergadering. Daarnaast zal de ondernemingsraad
wanneer een lid van de raad van bestuur wordt benoemd in veel gevallen ook
advies kunnen op grond van artikel 30 lid 1 WOR indien deze persoon samenvalt
met de in dit artikel genoemde bestuurder van de onderneming.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op de opmerkingen van
VNO-NCW en MKB Nederland ten aanzien van de uitwerking van de vrijstelling
voor internationale holdings.
 Een belangrijk gedeelte van de opmerkingen van VNO-NCW en MKB-Nederland
en de suggesties voor de uitwerking van de vrijstelling waarnaar deze leden
verwijzen, gaat ervan uit dat de reikwijdte van het wetsvoorstel zal worden
beperkt tot beursgenoteerde vennootschappen. Nu dat niet het geval is, lenen
de suggesties voor de uitwerking van de vrijstelling waarnaar deze leden verwijzen,
zich niet voor overname.
 Een ander gedeelte van de opmerkingen van VNO-NCW en MKB-Nederland en
de suggesties voor de uitwerking van de vrijstelling waarnaar deze leden verwijzen,
behelst dat voor de beantwoording van de vraag of in een vennootschap het
spreekrecht kan worden uitgeoefend moet worden bezien of deze vennootschap
deel uitmaakt van een concern waarvan de meerderheid van de werknemers
binnen Nederland werkzaam is. Is dit het geval, dan is het spreekrecht van
toepassing. Is dit niet het geval, dan is het spreekrecht niet van toepassing,
aldus de opmerkingen waarnaar deze leden verwijzen.
 Deze uitleg strookt niet met het doel van de vrijstelling, namelijk dat
vennootschappen die aan het hoofd staan van een groep waarvan de meerderheid
van de werknemers in het buitenland werkzaam is, niet onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel vallen. Indien sprake is van een naar Nederlands recht
opgerichte NV waarin een (buitenlandse) topholding 100% van de aandelen
heeft en waarvan de meerderheid van de werknemers in Nederland werkzaam is,
is op die NV het spreekrecht van toepassing. In dat geval kan de bij deze
Nederlandse NV of haar dochtermaatschappijen ingestelde (centrale) ondernemingsraad
dus een standpunt kenbaar maken ten aanzien van de besluiten waarop dit wetsvoorstel
ziet.
 Ter beantwoording van de vraag of in een vennootschap het spreekrecht
kan worden uitgeoefend moet dus niet, zoals de opmerkingen waarnaar deze leden
verwijzen suggereren, worden bezien of de meerderheid van de werknemers van
het concern waartoe de betreffende vennootschap behoort in Nederland werkzaam
is. Bezien moet worden of de meerderheid van de werknemers van de betreffende
vennootschap en haar dochtermaatschappijen werkzaam is in Nederland. Is dat
het geval, dan is het spreekrecht van toepassing. Is dat niet het geval, dan
geldt de vrijstelling.
 Administratieve lasten
 De leden van de VVD-fractie vragen om een toetsing van het wetsvoorstel
door het Adviescollege toetsing administratieve lasten.
 Administratieve lasten zijn de kosten om te voldoen aan informatieverplichtingen
voortvloeiend uit wet- en regelgeving van de overheid. Het gaat daarbij om
het verzamelen, bewerken, registreren, bewaren en ter beschikking stellen
van informatie. Dit wetsvoorstel voorziet in een recht van de ondernemingsraad
om zijn standpunt kenbaar te maken ten aanzien van bepaalde belangrijke besluiten
van de algemene vergadering alsmede om dat standpunt in de algemene vergadering
toe te lichten. Teneinde de ondernemingsraad in staat te stellen dat recht
uit te oefenen, is van belang dat hij kan beschikken over het voorstel dat
ook naar de algemene vergadering gaat. Om het standpunt van de ondernemingsraad
bij de afweging over het te nemen besluit te kunnen betrekken, moet de algemene
vergadering over het standpunt van de ondernemingsraad kunnen beschikken.
Dit standpunt wordt door het bestuur tegelijk met de agenda ter kennis van
de aandeelhouders gebracht. Het wetsvoorstel ziet dus niet op het beschikbaar
stellen van aanvullende informatie. De lasten in dat verband zijn uiterst
beperkt. Het Adviescollege toetsing administratieve lasten heeft het wetsvoorstel
niet zelf voor toetsing geselecteerd.
 ARTIKELEN
 Artikel 107a
 De leden van de VVD-fractie vragen of aandeelhouders thans geen kennis
kunnen nemen van het standpunt van de ondernemingsraad.
 Vanwege het feit dat de ondernemingsraad niet beschikt over een wettelijk
recht om algemene vergaderingen bij te wonen en daarin het woord te voeren,
beschikt hij thans ook niet over mogelijkheden om zich in de algemene vergadering
uit te laten over de besluiten waarop dit wetsvoorstel ziet. In de praktijk
komt het echter wel voor dat een ondernemingsraad door aankoop van een aandeel
of op basis van een afspraak met het bestuur aanwezig is in de vergadering.
 
 Deze leden vragen hoe het spreekrecht zich verhoudt tot de omstandigheid
dat aandeelhouders hun mening vooraf al kunnen hebben opgemaakt of bij volmacht
stemmen.
 Het is van belang dat alle bij de besluitvorming betrokkenen kunnen beschikken
over informatie die zo volledig mogelijk is. Tot de informatie waarover de
aandeelhouders bij de vaststelling van een beleid op het terrein van de bezoldiging
moeten kunnen beschikken behoort een opinie van de zijde van de werknemers
die door de algemene vergadering bij haar besluitvorming kan worden meegewogen.
Een vergelijkbaar uitgangspunt geldt ten aanzien van belangrijke bestuursbesluiten
waardoor de aard van de vennootschap ingrijpend kan wijzigen en de algemene
vergadering derhalve een goedkeuringsrecht heeft alsmede ten aanzien van besluiten
van de algemene vergadering tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders
en commissarissen.
 Aandeelhouders dienen de gelegenheid te hebben om tijdig van het standpunt
van de ondernemingsraad kennis te nemen en dit standpunt mee te laten wegen
bij de besluitvorming. Dit geldt ook als aandeelhouders al stemmen voor de
algemene vergadering. Ook dan zal immers een belangenafweging plaatsvinden.
Om deze reden is in het wetsvoorstel bepaald dat het standpunt van de ondernemingsraad
gelijktijdig met het betreffende voorstel voor een besluit aan de algemene
vergadering wordt aangeboden. Artikel 2:113 lid 3 BW bepaalt dat de statuten
erin kunnen voorzien dat de houders van aandelen op naam kunnen worden opgeroepen
door middel van oproepingsbrieven. Indien de aandeelhouders persoonlijk worden
opgeroepen, kan het standpunt van de ondernemingsraad met de vergaderstukken
worden meegezonden. In het geval sprake is van een oproepingsbericht kan in
dat bericht worden aangegeven dat het standpunt van de ondernemingsraad kan
worden ingezien op de website van de vennootschap of ten kantore van die vennootschap.
 Artikel 134a
 De leden van de CDA-fractie vragen of een spreekrecht van de ondernemingsraad
in de weg staat aan de werking van een besluit tot schorsing van een bestuurder
of commissaris als ordemaatregel.
 Ten aanzien van bestuurders bepaalt artikel 2:134 lid 1 BW dat iedere
bestuurder te allen tijde kan worden geschorst en ontslagen door degene die
bevoegd is tot benoeming. Artikel 2:132 lid 1 BW bepaalt dat de benoeming
van bestuurders geschiedt door de algemene vergadering. De algemene vergadering
kan bestuurders dus schorsen. Een schorsing van een bestuurder door de algemene
vergadering vergt een door die algemene vergadering genomen besluit. Op grond
van artikel 2:115 BW dient oproeping voor de algemene vergadering waarin dat
besluit genomen wordt niet later plaats te vinden dan op de vijftiende dag
voor de algemene vergadering. Het wetsvoorstel voorziet erin dat tegelijk
met de oproeping het standpunt van de ondernemingsraad aan de aandeelhouders
wordt kenbaar gemaakt. De ondernemingsraad dient het voorstel voor een besluit
tot schorsing van een bestuurder tijdig te ontvangen opdat hij zijn standpunt
kan formuleren. Indien bij de schorsing haast is geboden, zal de ondernemingsraad
met enige spoed tot een oordeel moeten komen.
 Indien bij de vennootschap een raad van commissarissen is ingesteld en
het geboden is dat schorsing van een bestuurder snel plaatsvindt, ligt meer
voor de hand dat door de raad van commissarissen tot schorsing van de bestuurder
wordt besloten in plaats van door de algemene vergadering. De raad van commissarissen
heeft deze mogelijkheid op grond van artikel 2:147 lid 1 BW: tenzij in de
statuten anders is bepaald, is de raad van commissarissen bevoegd is iedere
bestuurder te allen tijde te schorsen. Vanwege het feit dat in dit geval geen
sprake is van een besluit van de algemene vergadering, geldt
het spreekrecht van de ondernemingsraad niet.
 Ten aanzien van de schorsing van commissarissen van niet aan het structuurregime
onderworpen vennootschappen geldt op grond van artikel 2:144 lid 1 BW jo.
2:142 lid 1 BW dat deze plaatsvindt door de algemene vergadering. Ook hier
geldt dus dat een besluit van de algemene vergadering is vereist en dat de
algemene vergadering minimaal vijftien dagen tevoren bijeen moet worden geroepen.
De ondernemingsraad dient de gelegenheid te krijgen een standpunt over het
voorstel tot schorsing in te nemen. Hier geldt eveneens dat indien haast bij
de schorsing is geboden, de ondernemingsraad minder tijd voor het formuleren
van zijn standpunt kan nemen.
 Commissarissen in een structuurvennootschap kunnen slechts door hun medecommissarissen
worden geschorst (artikel 2:161 lid 3 BW). Aangezien in dat geval geen sprake
is van een besluit van de algemene vergadering, heeft de ondernemingsraad
geen spreekrecht.
 Artikel 135
 De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere definiëring van
de woorden «nieuw bezoldigingsbeleid». Deze leden menen dat moet
worden voorkomen dat ondernemingen zich voor minieme wijzigingen aan de ondernemingsraad
moeten verantwoorden.
 Het recht van de ondernemingsraad om een standpunt kenbaar te maken ten
aanzien van een besluit tot vaststelling van het bezoldigingsbeleid kan betreffen
een voorstel voor een besluit tot aanpassing van bestaand beleid of een voorstel
voor een nieuw bezoldigingsbeleid. Het bezoldigingsbeleid is gericht op de
middellange en lange termijn en wordt aldus in beginsel voor een aantal jaren
vastgesteld. Vanwege het middellange en lange termijnkarakter van het bezoldigingsbeleid
zullen niet telkens minieme wijzigingen aan de ondernemingsraad behoeven te
worden voorgelegd.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen of het standpunt van de ondernemingsraad
ter keuze van de vennootschap ook ter inzage kan worden gelegd, respectievelijk
op de website van de vennootschap kan worden geplaatst.
 Op grond van dit wetsvoorstel kan de algemene vergadering over juiste
en volledige infomatie beschikken ten aanzien van een bepaald voorgenomen
besluit, waaronder over de opinie van werknemers. In het wetsvoorstel is bepaald
dat het standpunt van de ondernemingsraad gelijktijdig met het betreffende
voorstel voor een besluit aan de algemene vergadering dient te worden gestuurd.
Artikel 2:113 lid 2 BW bepaalt dat de oproeping voor de algemene vergadering
geschiedt in een landelijk verspreid dagblad. Artikel 2:113 lid 3 BW bepaalt
dat de statuten erin kunnen voorzien dat de houders van aandelen op naam kunnen
worden opgeroepen door middel van oproepingsbrieven. Indien bij de oproeping
wordt vermeld waar op de website van de vennootschap het standpunt van de
ondernemingsraad kan worden gevonden, danwel wordt vermeld dat het standpunt
ten kantore van de vennootschap ter inzage ligt, kan dit worden beschouwd
als bekendmaking aan de algemene vergadering.
 
 De leden van de VVD-fractie ontvangen graag een nadere invulling van het
begrip «belangrijke bestuursbesluiten».
 Het voorgestelde artikel 2:107a lid 3 BW voorziet in een recht van de
ondernemingsraad om zijn standpunt kenbaar te maken ten aanzien van besluiten
van de algemene vergadering tot goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten.
Op grond van artikel 2:107a lid 1 sub a tot en met c BW zijn als zodanige
besluiten in ieder geval te beschouwen (a) een besluit tot overdracht van
de onderneming of vrijwel de gehele onderneming aan een derde,
(b) het aangaan of verbreken van duurzame samenwerking van de vennootschap
of een dochtermaatschappij met een andere rechtspersoon of vennootschap, dan
wel als volledig aansprakelijke vennote in een commanditaire vennootschap
of vennootschap onder firma, indien deze samenwerking van ingrijpende betekenis
is voor de vennootschap en (c) het nemen of afstoten van een deelneming in
het kapitaal van een vennootschap ter waarde van ten minste een derde van
het bedrag van de activa volgens de balans met toelichting, of indien de vennootschap
een geconsolideerde balans opstelt, volgens de geconsolideerde balans met
toelichting volgens de laatst vastgestelde jaarrekening van de vennootschap,
door haar of een dochtermaatschappij.
 De gevallen genoemd in artikel 2:107a lid 1 sub a tot en met c BW zijn
niet limitatief bedoeld. Ook in andere gevallen kan een goedkeuringsrecht
bestaan, mits een belangrijke karakter- of identiteitsverandering van de vennootschap
wordt aangetoond. Het staat de vennootschap vrij om een verdergaande of meer
gedetailleerde regeling van het goedkeuringsrecht in de statuten op te nemen.
Indien geen aanvullende regeling in de statuten is getroffen, of een bepaald
besluit niet onder die regeling valt, zal de vraag of het betreffende besluit
onder het goedkeuringsrecht van artikel 2:107a BW afhangen van de omstandigheden
van het geval. De rechtsontwikkeling dient deze vraag nader in te kleuren.
De Hoge Raad heeft inmiddels bepaald dat ten aanzien van het onder sub a bepaalde,
overdracht van de onderneming, slechts sprake is van een goedkeuringsrecht
in gevallen waarin het besluit tot overdracht zo ingrijpend is dat zij de
aard van het aandeelhouderschap verandert in dier voege dat de aandeelhouder
daardoor als het ware kapitaal gaat verschaffen aan – en een belang
gaat houden in – een wezenlijk andere onderneming (Hoge Raad 13 juli
2007, NJ 2007, 434 (ABN AMRO)).
 
 De leden van de VVD-fractie vragen voorts naar de betekenis van het begrip «tijdig».
Het begrip «tijdig» is in het wetsvoorstel opgenomen teneinde
zoveel mogelijk flexibiliteit te bieden bij de invulling van het spreekrecht.
Er is niet voor gekozen om een vaste termijn op te nemen aangezien dit onnodig
formalistisch en niet in alle gevallen goed toepasbaar zou zijn. In artikel
25 lid 2 WOR is een vergelijkbaar criterium opgenomen; bepaald is daar dat
het besluit op een zodanig tijdstip aan de ondernemingsraad dient te worden
voorgelegd dat het advies van wezenlijke invloed kan zijn op het te nemen
besluit.
 De in de memorie van toelichting genoemde termijn van 30 dagen voorafgaand
aan de oproeping zal in het algemeen als «tijdig» te beschouwen
zijn. Zij is evenwel geen vast gegeven: de invulling van het begrip «tijdig»
is afhankelijk van de omstandigheden van het geval en kan in de regel beter
door de vennootschap worden bepaald. Daarbij dient als uitgangspunt te gelden
dat bij het bepalen van het uiterste tijdstip waarop de ondernemingsraad de
beschikking moet hebben over het voorgestelde besluit geldt dat de ondernemingsraad
zoveel tijd moet worden gegund dat deze redelijkerwijs in staat is een standpunt
over het voorstel in te nemen, dat standpunt ook schriftelijk te verwoorden
en eventueel in overleg te treden met de opstellers. Het standpunt kan in
een aanpassingsvoorstel uitmonden, desgewenst nadat beroep is gedaan op deskundigen
op de voet van artikel 16 WOR. Bij de bepaling van het tijdstip waarop het
voorstel aan de ondernemingsraad dient te worden toegezonden moet rekening
worden gehouden met het gegeven dat een voorstel voor een nieuw besluit niet
in alle gevallen al maanden voor de datum van oproeping gereed is. Zoals de
leden van de VVD-fractie opmerken, speelt dit gegeven in het geval van artikel
2:134 lid 1 BW, dat bepaalt dat iedere bestuurder te allen tijde kan worden
geschorst en ontslagen. Hierboven zette ik al uiteen dat het ontslag van een
bestuurder door de algemene vergadering een door die algemene vergadering
genomen besluit vergt, ook indien het ontslag onverwijld is. Op grond van artikel 2:115 BW dient oproeping voor de algemene vergadering waarin
dat besluit genomen wordt niet later plaats te vinden dan op de vijftiende
dag voor de algemene vergadering. Het wetsvoorstel voorziet erin dat tegelijk
met de oproeping het standpunt van de ondernemingsraad aan de aandeelhouders
wordt kenbaar gemaakt. De ondernemingsraad dient het voorstel voor een besluit
tot ontslag van een bestuurder tijdig te ontvangen opdat hij zijn standpunt
kan formuleren. Indien bij het ontslag haast is geboden, zal dit bij toezending
van het voorstel aan de ondernemingsraad moeten worden vermeld en zal de ondernemingsraad
minder tijd hebben om een standpunt ten aanzien van het voorstel tot ontslag
van de bestuurder in te nemen.
 
 De leden van de VVD-fractie wensen te vernemen of er een ongeschreven
plicht tot overleg bestaat.
 Het kabinet heeft overwogen de raad van commissarissen en/of de raad van
bestuur te verplichten overleg te voeren met de (centrale) ondernemingsraad
alvorens zijn voorstel aan de algemene vergadering te zenden. Zoals hiervoor
is aangegeven ziet de regering geen meerwaarde in een dergelijke verplichting.
Indien het een aanpassingsvoorstel van de ondernemingsraad betreft, ligt het
voor de hand dat de opsteller in overleg treedt met de ondernemingsraad. Op
grond van artikel 23 WOR kan de ondernemingsraad om een overlegvergadering
verzoeken waarbij hij de opstellers van het voorstel voor een besluit kan
uitnodigen. Een ongeschreven plicht tot overleg bestaat niet, al zal geen
van de betrokken partijen binnen de onderneming gebaat zijn bij het afwijzen
van een verzoek tot overleg.
 Artikel 158
 De leden van de CDA-fractie vragen hoe het toekennen van een recht aan
de ondernemingsraad tot het kenbaar maken van een standpunt ten aanzien van
de benoeming van commissarissen in een structuurvennootschap zich verhoudt
met het SER-advies inzake de toekomst en het functioneren van de structuurregeling
uit 2001 (SER-advies 01/02).
 In het betreffende advies heeft de SER opgemerkt (p. 43 e.v.) dat de benoeming
van commissarissen in een structuurvennootschap vorm moest krijgen in een
evenwichtig systeem waarin is gewaarborgd dat de verschillende stakeholders
die bij de samenstelling van de raad van commissarissen betrokken (dienen
te) zijn, materiële en substantiële invloed kunnen uitoefenen. De
regeling moest voorts zorgen voor een grotere betrokkenheid van de ondernemingsraad
bij benoeming van leden van de raad van commissarissen en de ondernemingsraad
in de gelegenheid stellen zich actief te bemoeien met de inrichting van het
toezicht. De SER achtte het van groot belang dat de werknemers als één
van belangrijkste stakeholders betrokken worden bij de samenstelling van de
raad van commissarissen opdat zij vertrouwen kunnen stellen in het toezicht
en zich daarvoor medeverantwoordelijk weten.
 Het advies van de SER is uitgewerkt in de Wet aanpassing structuurregeling,
die in werking is getreden per 1 oktober 2004 (Stb. 2004, 370). Artikel
2:158 BW bepaalt sindsdien dat de raad van commissarissen een profielschets
voor zijn omvang en samenstelling vaststelt, die profielschets aan de ondernemingsraad
wordt voorgelegd (lid 3) en de voordracht voor een benoeming van een commissaris
gelijktijdig aan de aandeelhouders en ondernemingsraad bekend maakt (lid 4).
De ondernemingsraad kan aan de raad van commissarissen personen aanbevelen
om als commissaris te worden voorgedragen (lid 5) en heeft voor een derde
van het aantal leden van de raad van commissarissen een versterkt aanbevelingsrecht
(lid 6).
 Ik meen dat het onderhavige wetsvoorstel enerzijds een belangrijke aanvulling
vormt op de wijze waarop invulling is gegeven aan de door de SER
in haar voornoemde advies geuite verlangens om werknemers nauwer te betrekken
bij de besluitvorming ten aanzien van de benoeming commissarissen. In het
bijzonder wanneer sprake is van een voordracht die niet volgt uit het gebruik
door de ondernemingsraad van zijn aanbevelingsrecht of versterkt aanbevelingsrecht
kan het recht van de ondernemingsraad om zijn standpunt kenbaar te maken bijdragen
aan de vergroting van het draagvlak voor het te nemen besluit. Ook in dit
geval is het voor de algemene vergadering van belang te weten wat de opinie
van de werknemers is. Anderzijds meen ik dat indien de voordracht volgt uit
het gebruik door de ondernemingsraad van zijn (versterkt) aanbevelingsrecht,
het standpunt van de ondernemingsraad niet zelden zal overeenkomen met de
motivering van de aanbeveling.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarom het spreekrecht van de ondernemingsraad
niet geldt ten aanzien van benoeming van bestuurders van structuurvennootschappen
alsmede of artikel 2:162 BW zodanig kan worden aangepast dat dit wel het geval
is.
 In navolging van de SER, die zijn advies voor wat betreft de invoering
van een spreekrecht uitdrukkelijk heeft beperkt tot de benoeming en het ontslag
van bestuurders door de algemene vergadering (SER-advies 08/01 inzake Evenwichtig
ondernemingsbestuur, p. 62), voorziet het wetsvoorstel in een spreekrecht
van de ondernemingsraad ten aanzien van besluiten tot benoeming van bestuurders
die worden genomen door de algemene vergadering. In het verzwakt structuurregime
worden bestuurders door de algemene vergadering benoemd, geschorst en ontslagen
(artikel 2:155 lid 1 BW). In dergelijke vennootschappen zal de ondernemingsraad
van een vennootschap met verzwakt structuurregime dus inderdaad ten aanzien
van een besluit tot benoeming, schorsing of ontslag van een bestuurder het
recht hebben om zijn standpunt kenbaar te maken alsmede om dat standpunt in
de algemene vergadering toe te lichten.
 Ten aanzien van vennootschappen waarop het volledige structuurregime van
toepassing is geldt dat besluiten tot benoeming, schorsing en ontslag van
bestuurders niet worden genomen door de algemene vergadering maar door de
raad van commissarissen (artikel 2:162 BW). Het spreekrecht van de ondernemingsraad
geldt hier dus niet omdat het niet een besluit van de algemene vergadering
betreft. Het wetsvoorstel voorziet wel in een spreekrecht van de ondernemingsraad
ten aanzien van benoeming van commissarissen in een structuurvennootschap
door de algemene vergadering (artikel 2:158 lid 4 BW) en biedt daarmee een
aanvulling op het thans al bestaande versterkt aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad
bij de benoeming van commissarissen.
 Indien de ondernemingsraad zijn standpunt ten aanzien van een door de
raad van commissarissen te benoemen bestuurder kenbaar wil maken, kan hij
dit op grond van artikel 23 lid 2 WOR doen in de overlegvergadering. Daarnaast
zal de ondernemingsraad wanneer een bestuurder wordt benoemd ook advies kunnen
uitbrengen op grond van artikel 30 lid 1 WOR indien de te benoemen persoon
dezelfde is als de in dit artikel genoemde bestuurder.
 Om deze redenen zie ik geen aanleiding tot aanpassing van artikel 2:162
BW.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op het voorstel van
VNO-NCW en MKB-Nederland om de voorgestelde wijziging van artikel 2:158 lid
4 BW in te trekken.
 Ik meen dat de voorgestelde wijziging van artikel 2:158 lid 4 aansluit
bij het unanieme advies van de SER om de ondernemingsraad een spreekrecht
te geven bij besluiten van de algemene vergadering tot benoeming, schorsing
en ontslag van bestuurders en commissarissen. Ook de SER maakt geen onderscheid
tussen naamloze vennootschappen die aan het structuurregime zijn
onderworpen en naamloze vennootschappen die dat niet zijn. De voorgestelde
wijziging van artikel 2:159 lid 4 BW vormt een beperkte aanvulling op het
systeem van benoeming van commissarissen die kan bijdragen aan een evenwichtige
besluitvorming daaromtrent. Wanneer dit wordt bezien in combinatie met hetgeen
ik hierboven over de voorgestelde wijziging van artikel 2:158 lid 4 BW heb
opgemerk meen ik dat geen aanleiding bestaat voor overname van het voorstel
van VNO-NCW en MKB-Nederland.
 ARTIKEL II
 De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel is voorzien.
 Inwerkingtreding wordt zo spoedig mogelijk na aanvaarding van het wetsvoorstel
door de Eerste Kamer voorzien. Hierbij zal worden gepoogd zoveel mogelijk
rekening te houden met de omstandigheid dat in de regel veel algemene vergaderingen
in dezelfde periode plaatsvinden.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 R. Goodijk, H. van Ees en P. van Beurden, «Gebruik, niet-gebruik
of onderbenutting?», 2009, Den Haag: SZW-werkdocument. Onbekendheid
met bepaalde medezeggenschapsrechten kan leiden tot niet-gebruik.
 
 
 Wet van 14 juni 2006 tot wijziging van de Wet op de ondernemingsraden
in verband met het verschaffen van informatie over de hoogte van inkomens
van topkader, bestuurders en toezichthouders van ondernemingen aan de ondernemingsraad,
Stb. 2006, 286.