Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28179, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-01-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28179 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeen1. Toezegging2. Onderneming, rechtspersoon en maatschappij3. De structuurregeling4. Discussies rond de structuurregeling5. SER advies en wetsvoorstel6. Toepassingsbereik van de regeling7. Agenderingsrecht8. Certificering, oorlog en vrede9. De financiële verslaggeving van de onderneming10. Adviezen11. SlotopmerkingenARTIKELENARTIKEL IArtikel 101/210Artikel 107a/217aArtikel 114a/224aArtikel 118aArtikel 141/252Artikel 142/252Artikel 154/264Artikel 155/265Artikel 155a/265aArtikel 157/267Artikel 158/268Artikel 159/269Artikel 161/271Artikel 161a/271aArtikel 163/273Artikel 195Artikel 362 lid 6, artikel 393 lid 6 en artikel 394Artikel 382ARTIKEL IIARTIKEL IIIARTIKEL IVARTIKEL VOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28179Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 123 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 179Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing
van de structuurregelingnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGAlgemeen1. ToezeggingDe structuurregeling brengt voor grote naamloze en besloten vennootschappen
een wettelijke scheiding aan tussen bestuur en toezicht. Voor grote coöperaties
en grote onderlinge waarborgmaatschappijen geldt op hoofdlijnen een zelfde
regeling. Centraal in de regeling staat de raad van commissarissen die het
belang van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming moet behartigen.
Het wettelijk verankerd onafhankelijk toezicht vervult in ons rechtspersonenrecht
een belangrijke rol.Bij brief van 10 februari 2000 heeft het kabinet de Sociaal Economische
Raad verzocht een advies uit te brengen over de structuurregeling, in het
bijzonder over de criteria voor de verplichte toepassing van de regeling en
het correctiemechanisme bij slecht functionerende commissarissen. Aanleiding
voor de adviesaanvraag door het kabinet was de discussie rond bestuur en toezicht
op ondernemingen, ook wel aangeduid als corporate governance. De SER heeft
een commissie structuurregeling ingesteld onder voorzitterschap van de heer
Wijffels. In aanvulling op de adviesaanvraag van het kabinet heeft de Tweede
Kamer eveneens advies aan de SER gevraagd (Kamerstukken II 1999/2000, 25 732,
nr. 13). De SER heeft bij brief van zijn voorzitter van 21 augustus 2000
(Kamerstukken II, 1999–2000, 25 732, nr. 14) aan de Kamer laten
weten, dat bij de beschouwingen ook zullen worden betrokken de vragen van
de Kamer omtrent samenstelling en benoeming van de raden van commissarissen
van structuurvennootschappen.Het advies van de SER, getiteld «Het functioneren en de toekomst
van de structuurregeling», werd op 19 januari 2001 vastgesteld
(advies 01/02, Kamerstukken II, 2000–2001, 25 732, nr. 17). Het
advies beperkt zich tot de structuurregeling bij naamloze en besloten vennootschappen.
De SER heeft aangegeven ook de regeling bij grote coöperaties en onderlinge
waarborgmaatschappijen ter hand te willen nemen.In de brief van 9 februari 2001 (Kamerstukken II 2000–2001, 25 732,
nr. 18) heeft het kabinet toegezegd de regeling voor bestuur en toezicht van
grote naamloze en besloten vennootschappen aan te passen in overeenstemming
met het advies. Het wetsvoorstel strekt tot uitvoering van die toezegging.2. Onderneming, rechtspersoon en maatschappijEen ondernemer moet voor zijn economische activiteiten onder meer kunnen
beschikken over een goede juridische infrastructuur. Het belang van ondernemingen
in onze maatschappij brengt met zich dat de wetgever zich regelmatig zal buigen
over de vraag of die juridische infrastructuur (nog) beantwoordt aan de behoeften
van die ondernemers en degenen die betrokken zijn bij de onderneming. Daarbij
geeft de wetgever zich rekenschap van veranderende opvattingen en omstandigheden,
bijvoorbeeld ten aanzien van de wenselijkheid van wettelijk optreden in verhouding
tot zelfregulering, wijziging in de posities en machtsverhoudingen of de invloed
van internationale opvattingen en gewoonten.Tot de juridische infrastructuur waarvan een ondernemer gebruik maakt,
behoren ook de regels die verband houden met de rechtsvorm waarin de onderneming
wordt gedreven. Kenmerkend daarbij is dat de wetgever in beginsel vrijheid
laat aan de ondernemer om voor zijn onderneming die rechtsfiguur te kiezen
die hem het meest geschikt lijkt. De regelingen over de herschikking van een
rechtsvorm, zoals omzetting (artikel 2:18 van het Burgerlijk Wetboek, hierna:
BW), juridische fusie (artikel 2:310 e.v. BW), en juridische splitsing (artikel
2:334 e.v. BW), zijn een uitwerking van deze keuzevrijheid. Teneinde de ontwikkeling
van economische activiteiten te bevorderen en zo min mogelijk aanleiding te
geven tot ontwijkgedrag is afgezien van het dwingendrechtelijk voorschrijven
van een bepaald rechtsvorm aan ondernemingen met een bepaalde grootte. Hoewel
grote ondernemingen veelal worden gedreven in de vorm van een naamloze vennootschap,
kan dat ook in de vorm van een besloten vennootschap (de SHV) een vereniging
(de ANWB) of een coöperatie (de Rabobank). In plaats van een dwingende
rechtsvorm is gekozen voor het toepassen op alle rechtsvormen van voorschriften
die ten doel hebben andere belanghebbenden te beschermen. Men denke aan de
regeling voor het publiceren van een jaarrekening volgens Titel 9 van Boek
2 BW voor een vereniging of stichting die een onderneming in stand houdt of
aan het medezeggenschapsrecht zoals vervat in de Wet op de ondernemingsraden
(hierna: WOR).De keuze die een ondernemer maakt voor een bepaalde rechtsvorm brengt
naast rechten ook verplichtingen met zich. Die verplichtingen betreffen zowel
de externe als de interne verhoudingen van de rechtspersoon. Het rechtspersonenrecht
van Boek 2 BW regelt dan ook een aantal verhoudingen met derden, zoals vertegenwoordiging
van de rechtspersoon, maar het richt zich vooral op de verhoudingen tussen
de organen. Uitgangspunt is een duidelijke afbakening van taken. Voorts streven
wij naar evenwicht in de vennootschappelijke verhoudingen. Dat gebeurt op
verschillende manieren. Ten eerste stelt de wet tegenover bepaalde bevoegdheden
de verplichting tot het afleggen van verantwoording over de wijze waarop die
bevoegdheden zijn benut. Ten tweede hanteert de wetgever als grondslag voor
het toetsen van de wijze waarop alle organen hun bevoegdheden uitoefenen het
voorschrift dat men zich jegens elkaar redelijk en billijk opstelt. Deze grondnorm
is neergelegd in artikel 2:8 BW. Van de betrokkenen wordt verder verwacht
dat zij bij het nastreven van hun belangen rekening houden met het vennootschappelijk
belang. In concernverband gaat het om het belang van de groep en alle groepsvennootschappen
die daaronder begrepen zijn. Omgekeerd behoort het bestuur van een dochtervennootschap
bij de beleidsbepaling het belang van die dochter als richtsnoer te nemen
zonder daarbij het concernbelang uit het oog te verliezen. Men
zie o.a. HR 1 april 1949, NJ 1949, 465 en HR 10 januari 1990, NJ
1990, 465. De gedachte van het vennootschappelijk belang vinden wij in de
wet terug in de norm voor de commissarissen en impliciet ook voor de bestuurders.
Artikel 2:140 BW bepaalt dat zij zich bij de uitoefening van hun taak richten
naar het belang van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming.3. De structuurregelingBij de invoering van de structuurregeling (Wet van 6 mei 1971, Stb 289)
heeft de wetgever geen nieuwe rechtsvorm geïntroduceerd, maar gekozen
voor dwingendrechtelijke voorschriften voor de bestaande rechtsvormen. Centraal
bij de wijziging stond de grote onderneming, meestal gedreven in de vorm van
een naamloze vennootschap. De rechtsfiguur naamloze vennootschap biedt ondernemers
bij uitstek de mogelijkheid kapitaal aan te trekken buiten een beperkte kring.
Geeft de naamloze vennootschap daartoe aandelen aan toonder uit, dan wordt
de aandeelhouder letterlijk naamloos. De band tussen de ondernemingsleiding
en zijn aandeelhouders wordt losser; de laatsten krijgen meer en meer de functie
van kapitaalverschaffer en minder die van mede-ondernemer. Een wettelijke
regeling voor het toezicht op het bestuur werd dan ook meer van belang geacht
naarmate de door de rechtspersoon gedreven onderneming in omvang en daarmee
maatschappelijke betekenis groeide en de doeltreffendheid van het toezicht
van de algemene vergadering van aandeelhouders verzwakte (Kamerstukken II,
10 751, 1969–1970, nr. 3, blz. 5). Dat uitgangspunt geldt nog steeds.De structuurregeling houdt in dat een vennootschap met een bepaalde omvang,
een krachtens wettelijk voorschrift ingestelde ondernemingsraad en ten minste
honderd werknemers wettelijk verplicht is een raad van commissarissen te hebben.
Een vennootschap die aan de voorwaarden voldoet, doet daarvan opgave aan het
handelsregister. Heeft de vennootschap gedurende drie opeenvolgende jaren
aan de voorwaarden voldaan, dan behoort zij haar statuten in overeenstemming
te brengen met de wettelijke voorschriften van titel 4, afdeling 6 respectievelijk
titel 5, afdeling 6 van Boek 2 BW. De raad van commissarissen van een structuurvennootschap
heeft een viertal bevoegdheden die in het «gewone» model toekomen
aan de algemene vergadering van aandeelhouders: benoeming van de commissarissen
zelf, benoeming van bestuurders, vaststelling van de jaarrekening en goedkeuring
van belangrijke bestuursbesluiten.De structuurregeling is bedoeld voor de op zich zelf staande vennootschap
die geen deel uitmaakt van een groep. Voor volledige dochterondernemingen
van structuurvennootschappen is een raad van commissarissen niet noodzakelijk
omdat op het niveau van de moedermaatschappij al een verplichte raad van commissarissen
bestaat. Een verplichte raad van commissarissen met identieke bevoegdheden
op twee niveaus in de groep zou centrale leiding onmogelijk maken. Daarom
hebben dochtervennootschappen van structuurvennootschappen een volledige vrijstelling.
Volledig wil zeggen dat deze vennootschappen geen opgave hoeven te doen aan
het handelsregister dat zij aan de genoemde grootte- en werknemerscriteria
voldoen. Voor grote vennootschappen in andere groepsverhoudingen zijn gedeeltelijke
vrijstellingen voorzien, die wel tot opgaveplicht maar slechts tot toepassing
van een deel van de structuurregeling leiden. Om de eenheid van het concern
en het daarin gevoerde beleid niet te doorbreken, blijft de bevoegdheid tot
benoeming van het bestuur en vaststelling van de jaarrekening in die gevallen
voorbehouden aan de algemene vergadering van aandeelhouders ofwel de moedermaatschappij.Er zijn vennootschappen die een kleine onderneming in stand houden en
een beperkte kring van aandeelhouders hebben die goed samenwerken en uitstekend
functioneren als controleorgaan van het bestuur. Dergelijke aandeelhouders
zijn in staat in te grijpen als een beleid wordt gevoerd waarin zij geen vertrouwen
hebben. Er is dan geen behoefte aan wettelijk ingrijpen. Wel zijn ook die
aandeelhouders gebonden aan het bepaalde in artikel 2:8 BW, zodat zij niet
steeds hun eigen belang kunnen laten voorgaan op het belang van de vennootschap
en de daarmee verbonden onderneming. De aan de aandeelhouders toekomende bevoegdheid
om statuten te wijzigen brengt overigens met zich dat die aandeelhouders wel
voor zo'n toezichthouder kunnen opteren, hetzij door het vrijwillig toepassen
van de structuurregeling, hetzij door in de statuten een raad van commissarissen
volgens het gewone model in het leven te roepen.Door overbrenging van bevoegdheden naar de raad van commissarissen verschuift
het toezicht van de algemene vergadering deels naar die raad. Tezelfdertijd
verschuift de aard van dit toezicht. De algemene vergadering zal zich bij
haar oordeel over het beleid van het bestuur vooral laten leiden door het
eigen belang. De raad van commissarissen dient zich bij de uitoefening van
zijn toezichthoudende taak uitdrukkelijk te richten naar het belang van de
vennootschap en de daarmee verbonden onderneming. De structuurregeling kan
daarom tevens worden beschouwd als een versterking van de gedachte dat er
een vennootschappelijk belang is, dat kan en moet worden onderscheiden van
het belang van de aandeelhouders als kapitaalverschaffers.Die gedachte vinden wij ook terug in de wettelijke verankering van de
rol van de ondernemingsraad. De structuurregeling had niet alleen ten doel
de inrichting van de vennootschap aan te passen aan de verminderde mogelijkheid
van aandeelhouders om hun toezichthoudende taak uit te oefenen. De regeling
introduceerde tevens een vorm van medezeggenschap door de ondernemingsraad
invloed toe te kennen op de samenstelling van de raad van commissarissen.
Mede daarom is de structuurregeling ook van toepassing verklaard op de grote
besloten vennoot-schap. Voor internationale concerns is die invloed beperkt
tot het Nederlandse deel van de groep, omdat bij internationale groepen de
werknemers in het niet-Nederlandse deel geen vertegenwoordiging door middel
van een ondernemingsraad (behoeven te) kennen.4. Discussies rond de structuurregelingDe regeling van 1971 is de neerslag van ervaring over het feitelijk functioneren
van de algemene vergadering op dat moment en van de meningen over de betrokkenheid
van werknemers zoals die zich tot dat tijdstip hadden ontwikkeld. Met grote
regelmaat is sedertdien in nationaal en internationaal verband aandacht besteed
aan de regeling. Die discussie is bepaald door twee factoren: praktijk en
perceptie.Onder perceptie verstaan wij de beschouwing over het feit dat de wettelijk
verplichte structuur afwijkt van structuren en bevoegdheidsverdelingen in
kapitaalvennootschappen in andere landen. Vooral de beperking van de bevoegdheden
van aandeelhouders zou leiden tot verminderde belangstelling van buitenlandse
kapitaalvennootschappen voor samenwerking met structuurvennootschappen. Investeerders
zouden aarzelen om kapitaal beschikbaar te stellen aan structuurvennootschappen.
De perceptie bepaalt voorts of men vertrouwen heeft in de wijze waarop de
doelstellingen van de structuurregeling in de wet zijn neergelegd. Zo zijn
de regels over de samenstelling van de raad van commissarissen praktisch vanaf
het moment van inwerkingtreding van de wet bekritiseerd. Vele tientallen publicaties
zijn in de loop der jaren gewijd aan de gecontroleerde coöptatie.
Men zie onder meer de verdeelde adviezen van de SER uit 1984 (Advies 84/06
raden van commissarissen structuurvennoot-schappen en 85/07 Vervolgadvies
raden van commissarissen), H. J. M. J. Honée, de benoeming
van commissarissen bij grote vennootschappen, Asser-Maeijer 2-III, nr. 367
en de aldaar genoemde literatuur, of meer recent de polemiek in het Financieele
Dagblad (9, 16,19, 23 en 27 mei en 8 juni 2000).Met praktijk wordt bedoeld de wijze waarop de regeling daadwerkelijk heeft
bijgedragen tot het bereiken van het beoogde doel. Dat geldt voor de onafhankelijkheid
van de raad van commissarissen ten opzichte van het bestuur, voor de toezichthoudende
taak van de raad van commissarissen en de verenigbaarheid daarvan met de centrale
positie die de raad door die wet is toebedeeld, voor de invloed van de algemene
vergadering van aandeelhouders en de ondernemingsraad, en voor de werking
van de structuurregeling in concerns met een grensoverschrijdend karakter
of juist in vennootschappen die kunnen worden beschouwd als een samenwerkingsverband
van enkele aandeelhouders.Mede gelet op de corporate governance discussie heeft het kabinet zich
afgevraagd of de structuurregeling moet worden herzien of zelfs afgeschaft.
Naar ons oordeel is een herziening noodzakelijk als uit empirisch onderzoek
zou blijken dat de structuurregeling een negatief effect heeft op het functioneren
van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming. Met negatief bedoelen
wij niet uitsluitend de vraag of de regeling leidt tot lagere financiële
prestaties. De wetgever mag de waarde van wettelijke bepalingen niet uitsluitend
afmeten aan de koers-winstverhoudingen van de aandelen. Ook arbeids(on)rust,
de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de onderneming en haar plaats
in onze maatschappij zijn – zij het objectief soms moeilijk meetbare –
criteria. Tezelfdertijd moet worden bedacht dat economische ratio's bepalend
kunnen zijn voor de beslissing van een investeerder om kapitaal ter beschikking
te stellen aan een onderneming, hetzij in de vorm van het nemen van aandelen,
hetzij door het ter beschikking stellen van leningen tegen gunstige voorwaarden.
Dat vertrouwen in de financiële positie van ondernemingen is ook belangrijk
voor de werknemers. Ondernemingen bieden werk. Via hun pensioenfondsen vormen
de werknemers bovendien een deel van diezelfde investeerders. Er is kortom
een spanningsveld tussen de wens tot behoud van het belangenpluralisme en
de eisen van de economie. Daarin moet een balans worden gevonden.De structuurregeling zou ook opnieuw moeten worden bezien als een kloof
zou zijn ontstaan tussen het beoogde toepassingsbereik en toepassing van de
regeling in de praktijk. Daarom is onderzoek gedaan naar het feitelijk vóórkomen
van de regeling bij Nederlandse beursvennoot-schappen. Dit onderzoek is verricht
door prof. mr. H. J. M. N. Honée van de Erasmus Universiteit
Rotterdam en prof. mr. L. Timmerman van de Rijksuniversiteit Groningen. De
resultaten van het onderzoek zijn bij brief van 10 april 2000 aan de
Kamer aangeboden. De onderzoekers hebben geconstateerd dat van de 184 beursvennootschappen
109 structuurvennootschap zijn, waarvan een niet onbelangrijk deel de regeling
vrijwillig heeft aanvaard. Vrijwillige toepassing is gebruikelijk bij vennootschappen
die een beroep kunnen doen op de uitzondering voor interna-tionale concerns.
Bijna 65% van deze vennootschappen past de regeling vrijwillig toe. Van de
73 beursvennootschappen die niet onder de structuurregeling vallen, heeft
meer dan twee derde een bindende voordrachtsregeling ten aanzien van de benoeming
van bestuurders en bijna al die vennootschappen hebben tevens een bindende
voordrachtsregeling ten aanzien van de benoeming van de commissarissen. De
onderzoekers formuleren hun conclusie kernachtig: ook bij de vennootschappen
waarvoor de structuurregeling niet geldt, ligt het zwaartepunt in de machtsverhoudingen
veelal bij de raad van commissarissen. In zoverre is er sinds de invoering
van de structuurwet opvallend weinig veranderd. Ook destijds werd geconstateerd
dat veel grote vennootschappen in hun statuten zogenoemde oligarchische regelingen
hadden doen opnemen, waardoor het zwaartepunt van de macht naar de raad van
commissarissen verschoof (Kamerstukken 10 751, 1969/70, nr. 3, paragraaf 8).
Uit het verslag van het onderzoek komt verder naar voren dat veel beursvennootschappen,
ook structuurvennoot-schappen, een geconcentreerd aandelenbezit kennen, hetzij
via certificering – waardoor het aandelen bezit is geconcentreerd bij
een stichting administratiekantoor – hetzij via de mogelijkheid van
uitgifte van preferente aandelen, waardoor een stichting preferente aandelen
of een stichting continuïteit (groot)aandeelhouder wordt. Men zie hiervoor
bijlage 1 van het onderzoeksrapport.Voorts is een economisch onderzoek verricht door de Katholieke Universiteit
Brabant (prof. dr. P. Moerland en prof. dr. J. van Helleman). Uit het rapport
van dit onderzoek onder 50 beursgenoteerde vennootschappen ontstond geen eenduidig
statistisch significant beeld over de gevolgen van het structuurregime voor
de financiële prestaties van de ondernemingen. De onderzoekers constateerden
wel dat de aanwezigheid van een grootaandeelhouder en de beperking van de
omvang van de raad van commissarissen een gunstige uitwerking hebben op de
financiële prestaties. Deze conclusie komt overeen met de resultaten
van soortgelijk onderzoek in het buitenland, waar is gerapporteerd dat een
grote board (als het vennootschapsrecht een bestuursorgaan kent) of een groot
toezichthoudend orgaan (als het vennootschapsrecht ook een scheiding tussen
bestuur en toezicht kent) negatief uitwerkt op de prestaties van de vennootschap.Hoewel men voorzichtig moet zijn met het trekken van conclusies uit enkele
onderzoeken, is aannemelijk dat de structuurregeling door internationale ondernemingen
niet zo negatief wordt beoordeeld als wel is verondersteld. Men kan voor toepassing
van de structuurregeling hebben gekozen in de verwachting dat buitenlandse
overnemers hierdoor worden afgeschrikt, maar de keuze kan evenzeer ingegeven
zijn door de eenheid van het concernbeleid. Bij vrijwillige aanvaarding door
de moedermaatschappij geldt de regeling niet voor dochters. Een probleem is
dit niet. De structuurwet werkt dan als beoogd door medezeggenschap en toezicht
te verankeren op het hoogste niveau van de groep. Het economisch deel van
het onderzoek leidt niet tot de eenduidige conclusie dat de structuurregeling
een negatief effect heeft op de prestaties van de vennootschap en de daarmee
verbonden onderneming. Er zijn wel aanwijzingen dat de aanwezigheid van een
grootaandeelhouder en een kleine raad van commissarissen een gunstige uitwerking
hebben op de prestaties. Of dit de conclusie rechtvaardigt dat een structuurvennootschap
met meer bevoegdheden voor de grootaandeelhouder (zoals in het SER-advies
voorgesteld en in dit wetsvoorstel neergelegd) en een kleine raad van commissarissen
tot betere financiële prestaties zal leiden, zal moeten blijken.5. SER advies en wetsvoorstelHet SER-advies bevat een uitgebreide analyse van de praktijk en een visie
op het functioneren en de toekomst van de structuurregeling. De verplicht
voorgeschreven vennootschappelijke structuur met een bestuursorgaan en een
afzonderlijk toezichthoudend orgaan vormt naar het oordeel van de SER de beste
waarborg voor een goed functionerende bestuurlijke inrichting van grote ondernemingen.
Dit is in overeenstemming met de reactie van het kabinet op het
rapport van de Monitoring Commissie corporate governance (Kamerstukken II,
1998–99, 25 732, nr. 8). De SER herhaalt voorts zijn steun voor
het gegeven dat de structuurregeling naast de invloed van kapitaalverschaffers
ook de zeggenschap van werknemers verankert. De SER wil geen wijziging aanbrengen
in twee bevoegdheden die in het volledige regime aan de raad van commissarissen
toekomen, benoeming van het bestuur (artikel 2:162/272 BW) en goedkeuring
van belangrijke bestuursbesluiten (artikel 2:164/274 BW). De toezichthoudende
taak van de raad van commissarissen krijgt verder gestalte doordat de SER
adviseert wettelijk vast te leggen dat het bestuur ten minste één
maal per jaar aan de raad van commissarissen schriftelijk rapporteert over
de hoofdlijnen van het strategisch beleid van de onderneming, de algemene
en financiële risico's en het beheers- en controlesysteem. Dit voorstel
is overgenomen.Waar de SER aanpassingen voorstelt, vloeit dit voort uit de wens een grotere
rol te creëren voor de algemene vergadering van aandeelhouders en de
ondernemingsraad bij de benoeming van de leden van de raad van commissarissen.
De SER heeft daartoe voorstellen gedaan ten aanzien van de toepassing en de
benoeming en het ontslag van de raad van commissarissen. Die voorstellen worden
in grote lijnen overgenomen. De SER adviseerde tevens over versterking van
de positie van kapitaalverschaffers in het algemeen. Wij vinden ook dit laatste
zeer waardevol. Het functioneren van de algemene vergadering van aandeelhouders
staat immers onder druk. Nationaal en internationaal wordt gewezen op absenteïsme
van de kapitaalverschaffers, de afhankelijkheid van die kapitaalverschaffers
van het bestuur als het gaat om informatie, en de gedachte dat sommige aandeelhouders
zich soms opstellen als beleggers, uitsluitend gedreven door winst op de korte
termijn. De SER bevestigt onze overtuiging dat de oplossing hiervoor niet
moet worden gezocht in een vermindering van de wettelijke taak van de algemene
vergadering en verdere overbrenging van bevoegdheden naar een ander vennootschapsorgaan.
Wij streven daarentegen naar een versterking van de positie van de aandeelhouders
en het aanreiken van instrumenten die het absenteïsme kunnen terugdringen,
zoals stemmen of volmachtverstrekking op afstand. Ook de rol van de algemene
vergadering als podium voor informatie-uitwisseling kan worden verbeterd.
Daarop ziet onder meer het agenderingsrecht, dat in dit wetsvoorstel is opgenomen.In het wetsvoorstel zijn de adviezen van de SER in grote lijnen verwerkt.
Allereerst is de financiële benedengrens voor de toepassing van de regeling
(kapitaal en reserves van de vennootschap) verhoogd van 13 miljoen euro naar
16 miljoen euro. Verder zijn de uitzonderingen voor toepassing van de regeling
opnieuw bezien. De structuurregeling kent nu een uitzondering voor structuurvennootschappen
die deel uitmaken van een internationaal concern. Wordt ten minste de helft
van het kapitaal verschaft door een of meer samenwerkende rechtspersonen met
het zwaartepunt in het buitenland, dan blijft de bevoegdheid om het bestuur
te benoemen en te ontslaan voorbehouden aan de algemene vergadering en dus
aan die buitenlandse rechtspersoon of rechtspersonen. Bij de coöperatie
en de onderlinge waarborgmaatschappij is een soortgelijke regeling opgenomen.
De wetgever overwoog destijds dat de leden van de coöperatie of onderlinge
waarborgmaatschappij het recht zouden moeten behouden om de bestuurders te
benoemen en te ontslaan. Op die manier zou recht worden gedaan aan de bestaande
nauwe band tussen de leden en de rechtspersoon (Kamerstukken II, 1986–1987,
19 775, nr. 3). De SER adviseert dit regime ook te laten gelden voor
vennootschappen waarvan het geplaatst kapitaal direct of indirect wordt gehouden
door een natuurlijk persoon of volgens een onderlinge regeling tot samenwerking
door meerdere natuurlijke personen. De aandelen kunnen daarnaast in handen
zijn van een rechtspersoon die zelf niet het structuurregime kan
aannemen. Men denke aan een stichting, een vereniging of de Staat. Voor de
dochter geldt dan het structuurregime, ook als dat voor het geven van centrale
leiding niet wenselijk is. In de lijn van toepassing van het verzwakte regime
bij vennootschappen met een beperkte kring van leden of natuurlijke personen
als aandeelhouder menen wij dat ook in dergelijke gevallen het verzwakte regime
de voorkeur verdient.Als uitwerking van de vraagstukken rond toepassing van de structuurregeling
zien wij verder het voorstel van de SER dat als een eerdere wettelijke verplichting
tot toepassing van de structuurregeling is komen te vervallen de algemene
vergadering zich moet kunnen uitlaten over vrijwillige voortzetting van de
structuurregeling. Dit voorstel vergt een zorgvuldige uitwerking, zowel wat
betreft de gevolgen als wat betreft de vormgeving. Zo komt het regelmatig
voor dat ondernemer en ondernemingsraad in het kader van een ontvlechting
van een concern of het herschikken van het Nederlandse deel van een internationale
groep een convenant sluiten dat onder meer inhoudt dat voor het Nederlandse
deel een met de structuurregeling vergelijkbare invloed van de ondernemingsraad
blijft bestaan. (OK 16 februari 1990, NJ 1990, 693).Een tweede serie voorstellen van de SER hangt samen met de positie van
degenen die betrokken zijn bij de structuurvennootschap. Aandacht voor de
hun onderlinge verhoudingen past in de doelstelling van het kabinet om de
transparantie en verantwoordingsstructuur te verbeteren en daarin een nadrukkelijker
plaats in te ruimen voor de algemene vergadering van aandeelhouders. De SER
heeft wijzigingsvoorstellen gedaan over de benoeming van de raad van commissarissen.
Hij betrekt hierbij de positie van aandeelhouders, kapitaalverschaffers en
werknemers in het algemeen. De SER meent dat het thans geldende stelsel onvoldoende
recht doet aan het fundamentele gegeven dat de vennootschap risicodragend
wordt gefinancierd door de aandeelhouders. Aan het huidige stelsel van gecontroleerde
coöptatie kleeft naar het oordeel van de SER een zeker legitimeringsgebrek.
Daarom wordt geadviseerd dit stelsel te vervangen door een nieuwe regeling
waarbij de leden van de raad van commissarissen worden benoemd door de algemene
vergadering van aandeelhouders. De raad van commissarissen krijgt een in beginsel
bindend recht van voordracht, dat door de algemene vergadering alleen terzijde
kan worden gesteld met twee derde van de uitgebrachte stemmen vertegenwoordigende
ten minste één derde van het geplaatst kapitaal. Het recht om
personen bij de raad aan te bevelen wordt voor de algemene vergadering en
de ondernemingsraad gehandhaafd. Voor het bestuur wordt dit recht geschrapt.
Het past niet in moderne verhoudingen, aldus de SER, dat een bestuur zijn
eigen toezichthouders kan voordragen. Deze voorstellen zijn door ons overgenomen.Om het evenwicht tussen algemene vergadering en ondernemingsraad te bewaren,
stelt de SER voor dat de ondernemingsraad voor ten hoogste één
derde van het aantal leden van de raad een bijzonder voordrachtsrecht krijgt.
Ook dit voorstel is overgenomen. Het herziene artikel 2:158/268 BW kent in
een nieuw lid 6 een versterkt aanbevelingsrecht. Het recht geldt ten opzichte
van de raad van commissarissen. Van de raad van commissarissen wordt verwacht
dat hij de door de ondernemingsraad voorgedragen kandidaat in beginsel tot
de zijne maakt. Daarmee is deze kandidaat te beschouwen als een kandidaat
die bindend is voorgedragen door de raad van commissarissen. De algemene vergadering
kan slechts met de eerder genoemde versterkte meerderheids- en quorumeisen
besluiten de kandidaat niet te benoemen.Het voorstel voor een versterkt aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad
doet niet af aan de onafhankelijkheid van de raad van commissarissen. De opzet
van de door de SER geformuleerde voorstellen is dat het vertrouwen van de
ondernemingsraad in de raad van commissarissen wordt versterkt zonder dat
wij overgaan tot een raad die is gebaseerd op de representatiegedachte. De
commissarissen dienen zich te (blijven) richten naar het belang van de vennootschap
en de met haar verbonden onderneming. Ook het feit dat werknemers niet tot
commissaris kunnen worden benoemd, moet representatie – en daarmee wellicht
polarisatie – in de raad voorkomen.In die gevallen waarin een door de ondernemingsraad voorgedragen kandidaat
niet de steun geniet van de raad van commissarissen, stelt de SER een procedure
voor bij de ondernemingskamer van het gerechtshof te Amsterdam. Daarbij worden
de rechter criteria aangereikt aan de hand waarvan hij moet beoordelen of
een kandidaat terecht is geweigerd. Deze criteria zijn gelijk aan de materiële
criteria op basis waarvan thans bezwaar kan worden gemaakt tegen een kandidaat,
namelijk ongeschiktheid van de kandidaat of de overtuiging dat de raad na
benoeming van de kandidaat niet naar behoren zal zijn samengesteld. Bij het
besluit of een persoon in beginsel geschikt is, zullen partijen zich kunnen
baseren op een profielschets van de raad van commissarissen. De SER beveelt
zo'n schets aan. Wij willen de profielschets wettelijk verplicht stellen.
Het opstellen van zo'n profielschets wordt een bevoegdheid van de raad van
commissarissen, die bij het opstellen de algemene vergadering en ondernemingsraad
raadpleegt. Om juridisering van de procedure te vermijden, geldt geen advies-
of instemmingsrecht van de aandeelhouders of de ondernemingsraad.De SER stelde voor dat partijen op basis van overeenstemming tussen raad
van commissarissen, algemene vergadering en ondernemingsraad kunnen afwijken
van het wettelijke benoemingsstelsel. Ook dit voorstel nemen wij over.In de adviesaanvraag is gewezen op het beperkte gebruik dat is gemaakt
van de wettelijke mogelijkheid op verzoek van de algemene vergadering van
aandeelhouders of de ondernemingsraad een individuele commissaris te laten
ontslaan. De SER is van mening dat de grondslagen voor het heenzenden van
een individuele commissaris niet moeten worden uitgebreid. Hij wijst erop
dat de bestaande procedure met de in de wet genoemde criteria voor het ontslag
van een individuele commissaris is bedoeld voor «noodgevallen».
Naar het oordeel van de SER kan daartoe ook worden gerekend het bekend worden
van feiten of omstandigheden die aan het goed functioneren van – en
daarmee het vertrouwen in – een commissaris ernstig in de weg staan.
Uit de jurisprudentie blijkt dat een geobjectiveerd gebrek aan vertrouwen
in wezen neerkomt op de overtuiging dat de kandidaat ongeschikt zal zijn voor
de functie van commissaris of zijn wettelijke verplichtingen niet zal nakomen
(OK 11 april 1991, NJ 1991, 533 en OK 24 september 1992, NJ 1993,
39). Op deze wijze wordt tevens bevorderd dat de raad van commissarissen het
vertrouwen heeft van de algemene vergadering van aandeelhouders en de ondernemingsraad.
Toevoeging van een grondslag «geobjectiveerd gebrek aan vertrouwen»,
zoals wel bepleit, is daarmee overbodig.Een kernbegrip in de corporate governance discussie is het afleggen van
verantwoording over de wijze waarop een vennootschapsorgaan met de toegekende
bevoegdheden is omgegaan. Dat geldt ook voor de raad van commissarissen. De
SER meent dat behoefte bestaat aan een recht voor de algemene vergadering
om, als het vertrouwen in de raad van commissarissen ontbreekt, te besluiten
tot het ontslag van de gehele raad van commissarissen. Het besluit
kan slechts worden genomen met een meerderheid van twee derde van de uitgebrachte
stemmen vertegenwoordigende ten minste een derde van het kapitaal. Men herkent
hierin de meerderheid die nodig is voor het terzijde stellen van een voordracht.
De ondernemingskamer van het hof te Amsterdam benoemt vervolgens één
of meer commissarissen ad interim die er voor zorgen dat een nieuwe raad van
commissarissen wordt benoemd overeenkomstig het wettelijke model. De SER stelt
voor dat de ondernemingsraad advies kan uitbrengen over het voorgenomen ontslag
en zijn standpunt in de algemene vergadering kan doen toelichten. Het opnemen
van de mogelijkheid voor de algemene vergadering om het vertrouwen in de gehele
raad van commissarissen op te zeggen, vormt naar ons oordeel een belangrijke
versterking van de positie van de algemene vergadering ten opzichte van de
raad van commissarissen.Een aantal voorstellen van de SER houdt verband met de bevoegdheden en
het functioneren van de algemene vergadering van aandeelhouders. Deze voorstellen
zijn ook bruikbaar buiten de structuurregeling. Zo adviseert de SER wettelijk
vast te leggen dat de algemene vergadering een goedkeuringsrecht heeft ten
aanzien van besluiten waarvan de uitvoering ertoe leidt dat de identiteit
of het karakter van de vennootschap sterk verandert. Verder wordt in dit wetsvoorstel
geregeld wanneer en op welke wijze kapitaalverschaffers onderwerpen kunnen
aandragen voor de agenda van de algemene vergadering. De rechten van de algemene
vergadering ten aanzien van de benoeming en het ontslag van de leden van de
raad van commissarissen noodzaken tot het opnemen van een agenderingsrecht
in dit voorstel. Daarom wordt voor dit onderwerp geen afzonderlijk wetsvoorstel
ingediend.6. Toepassingsbereik van de regelingDe structuurregeling verdeelt de naamloze en besloten vennootschappen
in twee groepen: zij met een verplichte scheiding tussen bestuur en toezicht
en zij die daarin vrij zijn. Als voor een bepaalde groep dwingende rechtsregels
gaan gelden, is een scherpe en hanteerbare scheidslijn noodzakelijk. Gedacht
is wel aan beperking van de structuurregeling voor vennootschappen waarvan
effecten aan de beurs genoteerd staan. Dat is begrijpelijk vanuit de mede
aan de structuurregeling ten grondslag liggende gedachte dat de algemene vergadering
van aandeelhouders door versnippering van het bezit en absenteïsme bij
de vergadering onvoldoende toezicht kan uitoefenen op het bestuur. Die versnippering
en afwezigheid zullen zich vooral voordoen bij beursvennootschappen.De SER en de wetgever van 1970 kozen evenwel voor toepassing op basis
van de omvang van de met de vennootschap verbonden onderneming. Aan dit criterium
werd de voorkeur gegeven uit het oogpunt van maatschappelijk belang van dergelijke
ondernemingen en de overtuiging dat werknemers bij een onderneming met een
bepaalde omvang invloed moeten kunnen uitoefenen op bestuur en toezicht. Die
overwegingen werden in het SER-advies 85/07 over de wenselijkheid van een
structuurwet voor grote coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen
nogmaals herhaald (p. 15 SER advies 85/07). De vraag of de rechtspersoon voor
het eigen vermogen een beroep doet op de openbare effectenmarkt speelt dan
geen rol.Bij het formuleren van regels voor goed ondernemingsbestuur heeft de commissie
Peters het niet noodzakelijk geacht onderscheid te maken tussen beursvennootschappen
met structuurregime en beursvennootschappen zonder structuurregime. De aanbevelingen
van de commissie-Peters, ofschoon gericht tot beursvennootschappen, zijn naar
het oordeel van de commissie-Peters ook goed bruikbaar bij niet-beursvennootschappen.
Wij sluiten ons hierbij aan. Duidelijk is ook dat beursvennootschappen waarop
het regime niet dwingendrechtelijk van toepassing is, hetzij kiezen voor vrijwillige
toepassing, hetzij hun statuten zodanig inrichten dat de raad van commissarissen
een zekere machtspositie inneemt. Men zie het eerder genoemde onderzoek van
Honée en Timmerman. Ook de SER ziet in zijn advies geen reden om de
regeling te beperken tot vennootschappen waarvan de aandelen ter beurze genoteerd
staan. Wij sluiten ons hierbij aan en kiezen niet voor een regeling waarbij
onderscheid wordt gemaakt tussen structuurvennootschappen waarvan effecten
wel en structuurvennootschappen waarvan effecten niet ter beurze genoteerd
zijn of voor beperking van de structuurregeling tot beursvennootschappen.7. AgenderingsrechtHet wetsvoorstel bevat tevens een regeling voor het recht van kapitaalverschaffers
die een bepaald belang vertegenwoordigen om onderwerpen aan te dragen voor
de agenda van de algemene vergadering. De SER adviseert te bepalen dat aandeelhouders
die alleen of tezamen tenminste 1% van het geplaatste kapitaal bezitten een
voorstel kunnen doen aan de vennootschap tot plaatsing van een onderwerp op
de agenda van de aandeelhoudersvergadering, welk voorstel door de raad van
commissarissen en het bestuur slechts kan worden gepasseerd indien het belang
van de vennootschap dat vordert. Het kabinet gaf al eerder aan dat redelijke
verzoeken van kapitaalverschaffers van een zekere omvang dienen te worden
gehonoreerd. Nader onderzoek diende aan te geven wat een juiste drempel is
voor een recht op agendering en in welke gevallen verzoeken niet gehonoreerd
behoeven te worden (Kamerstukken II, 1998–99, 25 732, nr. 8).De commissie-Peters heeft in haar aanbevelingen opgenomen dat verzoeken
van kapitaalverschaffers om onderwerpen te plaatsen op de agenda voor de algemene
vergadering van aandeelhouders moeten worden gehonoreerd, indien de kapitaalverschaffers
alleen of gezamenlijk 1% van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen en
het verzoek tenminste 30 dagen voor de datum van de vergadering bij het bestuur
of de voorzitter van de raad van commissarissen is ingediend (aanbeveling
30). Een recht op agendering ontbreekt wanneer er naar het oordeel van de
raad van commissarissen en het bestuur zwaarwichtige belangen van de vennootschap
zijn die zich tegen opname van het voorgestelde agendapunt verzetten. De commissie-Peters
beveelt aan dat het bestuur uitdrukkelijk mededeling doet van een initiatief
verzoek dat aan de voornoemde criteria voldoet – maar niet op de agenda
is geplaatst – bij de aanvang van de vergadering. Tevens zou het bestuur
daarbij moeten motiveren waarom een of meer onderwerpen niet in de agenda
zijn opgenomen.Het voorstel maakt mogelijk dat de vastgestelde agenda ook onderwerpen
bevat die door een of meerdere kapitaalverschaffers zijn voorgesteld. Het
recht om agendapunten aan te dragen voor een aandeelhoudersvergadering wordt
toegekend aan kapitaalverschaffers – aandeelhouders en certificaathouders –
met een zodanig belang in een naamloze of besloten vennootschap, dat een inbreuk
op de autonomie van (meestal) het bestuur om de agenda van een aandeelhoudersvergadering
te bepalen, gerechtvaardigd is. Er moet derhalve een afweging worden gemaakt
tussen het belang van de kapitaalverschaffer om onderwerpen aan de orde te
kunnen stellen en het belang van de vennootschap om aandeelhoudersvergaderingen
ordelijk en zonder onnodig oponthoud te laten plaatsvinden.Wij hebben de regels in een aantal Europese landen bestudeerd. In bijna
de helft van de onderzochte landen blijkt een agenderingsrecht te ontbreken.
Voor zover een agenderingsrecht bestaat, is in de regel vereist dat een kapitaalverschaffer
5% van het nominale aandelenkapitaal vertegenwoordigt. In een enkel geval
bestaat er een agenderingsrecht wanneer de deelneming van de kapitaalverschaffer
een bepaald bedrag vertegenwoordigt. Voorbeelden zijn Duitsland en Zwitserland
die daarvoor een kapitaalbelang van nominaal DM 1 miljoen respectievelijk
CHF 1 miljoen voorschrijven. Uitzonderingen op het voorgaande komen ook voor
en variëren van een agenderingsrecht voor elke aandeelhouder tot een
agenderingsrecht wanneer 20% van het kapitaal wordt vertegenwoordigd.In overeenstemming met het advies van de SER en de aanbevelingen van de
commissie-Peters wordt voorgesteld een agenderingsrecht te introduceren voor
degene die alleen of gezamenlijk ten minste 1% van het geplaatste kapitaal
vertegenwoordigen. De commissie-Peters heeft ook een agenderingsrecht aanbevolen
indien het belang van een kapitaalverschaffer een beurswaarde van f 500 000
vertegenwoordigt. Maar een agenderingsrecht voor elke aandeelhouder wiens
aandelen een beurswaarde van f 500 000 vertegenwoordigen, zou leiden
tot zeer verschillende gevolgen. In de grootste beursvennootschappen vertegenwoordigt
dit bedrag nog geen promille van het aandelenkapitaal. De Monitoring Commissie
Corporate Governance, die de nakoming van de aanbevelingen van de commissie-Peters
heeft getoetst bij 159 beursgenoteerde ondernemingen, heeft in haar rapport
van 3 december 1998 opgemerkt dat slechts 16 van de onderzochte beursgenoteerde
ondernemingen aanbeveling 30 uit eigen beweging hebben opgevolgd. Dat is 10%.
De grens van f 500 000 beurswaarde wordt door de meeste ondernemingen
te laag geacht, aldus het rapport. Tijdens de consultatie van belanghebbende
partijen die niet in de SER zijn vertegenwoordigd, is gesproken over een aanmerkelijk
hoger gelegen grens, namelijk € 50 miljoen. Door het investeren
van een dergelijk bedrag toont een aandeelhouder naar ons oordeel een zekere
verbondenheid met de vennootschap, hoe groot of hoe klein het corresponderende
percentage van het aandelenkapitaal ook is. Daarom stellen wij voor dat de
houder van aandelen met een beurswaarde van € 50 miljoen eveneens
het recht krijgt onderwerpen op de agenda van een beursvennootschap te doen
plaatsen.De SER besteedt in zijn advies aandacht aan de ontwikkelingen op het gebied
van stemmen en verwerving van volmachten op afstand. Het agenderingsrecht
zal een prominente plaats gaan innemen in het vennootschapsrecht. Het kan
ook worden benut om aan de orde te stellen waarom een vennootschap zijn statuten
niet heeft ingericht zodat gebruik kan worden gemaakt van artikel 2:119 BW.
Ook andere maatregelen kunnen bijdragen aan een actieve rol van aandeelhouders
in de besluitvorming in de algemene vergadering.Het recht op agendering raakt vooral de kapitaalverschaffers van een naamloze
vennootschap omdat in dergelijke vennootschappen een sterk verspreid aandelenkapitaal
kan zijn ontstaan, zeker als de aandelen ter beurze genoteerd zijn. Vooral
in deze vennootschappen wordt de behoefte gevoeld aan een verbetering van
de relatie tussen de kapitaalverschaffers en het bestuur. Bij de niet-open
naamloze vennootschappen en de besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid
bestaat in de regel geen verspreid aandelenkapitaal, waardoor controle door
de kapitaalverschaffers eenvoudiger wordt. Er is echter geen reden het agenderingsrecht
aan kapitaalverschaffers van dergelijke vennootschappen te onthouden. Wel
is met de verschillende omstandigheden rekening gehouden door afwijkende termijnen
voor te stellen voor het aanmelden van een agendapunt.Voor de vereniging, coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij
wordt niet in een wettelijke regeling voorzien. Bij deze rechtspersonen is
de regeling voor de oproep voor een vergadering en de agendering van onderwerpen
niet dwingendrechtelijk geregeld. Wij zien geen aanleiding daartoe thans in
verband met het recht op agendering over te gaan.8. Certificering, oorlog en vredeDe SER wijdt enige beschouwingen aan de positie van certificaathouders.
Certificering is niet wettelijk geregeld. Wel kent de wet aan certificaathouders
een aantal bevoegdheden toe, zoals het verzoeken van een enquête bij
vermoeden van onjuist beleid. Ook ten aanzien van het doen houden en bijwonen
van een algemene vergadering hebben certificaathouders rechten. De SER beveelt
aan dat certificaathouders daarnaast het recht krijgen hun stem uit te brengen
inzake een aantal onderwerpen ten aanzien waarvan een versterking van de positie
van de algemene vergadering is voorgesteld. De SER heeft aangegeven dat de
toekenning van stemrecht aan certificaathouders in de structuurregeling voor
enkele specifiek door de SER genoemde besluiten niet moet afdoen aan het stemrecht
van het administratiekantoor voor die certificaten waarvoor het stemrecht
niet door certificaathouders wordt uitgeoefend. Voorts meent de SER dat voor
het uitoefenen van het stemrecht door certificaathouders een voorbehoud moet
worden gemaakt voor het geval een niet-vriendelijke overname dreigt, de zogenoemde
oorlogssituatie. Met «oorlog» wordt bijvoorbeeld bedoeld dat de
structuurvennootschap voorwerp is van een openbaar bod dat niet de instemming
heeft van het bestuur en de commissarissen.In de eerdergenoemde brief van 10 mei 1999 zegden wij toe voorstellen
te zullen indienen over stemmen door certificaathouders. Daarbij is destijds
overwogen zo'n regeling een plaats te geven in de Wet toezicht effectenverkeer
1995. Dit voornemen is in de literatuur evenwel kritisch onthaald. Men zie
onder meer J. W. Winter in Ondernemingsrecht 1999–8 en M. van Olffen,
Beschermingsmaatregelen in de 21e eeuw, Deventer 2000. Vraagstukken omtrent
inrichting van de vennootschap en de bevoegdheden van haar organen horen thuis
in Boek 2 BW. De regeling over stemmen door houders van certificaten van aandelen
is dan ook opgenomen in een nieuw artikel 2:118a BW.Bij de regeling van stemrecht voor certificaathouders is aandacht geschonken
aan de kwestie van de zogenoemde familievennootschappen. Met familievennootschap
wordt bedoeld de vennootschap waarvan de aandeelhouders verwant zijn met elkaar
of met de oprichter van de door de vennootschap in stand gehouden onderneming.
Gebruikelijk is dat de oprichter(s) bij leven een belangrijk deel van het
aandelenkapitaal in eigen hand houdt. Om ruzie in de familiestaken te voorkomen,
vervreemdt de oprichter(s) de door hem gehouden aandelen aan een stichting,
welke stichting certificaten uitgeeft aan de erfgenamen van de oprichter.
Op die manier beoogt de oprichter te voorkomen dat een ruzie in de familie
nadelige gevolgen heeft voor het ondernemingsbeleid. Zo'n ruzie kan er gemakkelijk
toe leiden dat de erfgenamen hun stemgedrag niet laten bepalen door de vraag
of zij zich kunnen vinden in het beleid, maar door hun gevoelens jegens de
beleidsbepaler. Certificering wordt ook gebruikt als erfgenamen ongeschikt
zijn om de leiding van de onderneming op zich te nemen, maar de erflater die
erfgenamen wel de economische voordelen van zijn bezit wil doen toekomen.
Het verlenen van stemrechten aan die certificaathouders bij familievennootschappen
zou deze doelstellingen ondergraven. Daarom is de regeling beperkt tot certificaten
die ter beurze genoteerd zijn.Het advies van de SER ziet op houders van certificaten van aandelen in
structuurvennootschappen. Ook bij niet-structuurvennootschappen kunnen de
aandelen zijn gecertificeerd. De positie van deze certificaathouders verschilt
niet van die in een structuurvennootschap. Daarom geldt de regeling voor alle
beursgenoteerde naamloze vennootschappen.Certificering kent een aantal verschijningsvormen. Bij certificering zijn
voorts verschillende rechtsverhoudingen denkbaar. In de literatuur worden
onderscheiden de verhouding tussen de vennootschap en het administratiekantoor
als aandeelhouder; de verhouding tussen het administratiekantoor en de houders
van door dat kantoor uitgegeven certificaten; en de verhouding tussen vennootschap
en certificaathouder. Men zie onder andere F. J. P. van den Ingh,
Certificering en certificaat van aandeel bij de bv, Deventer 1991. Elk van
die verhoudingen brengt eigen verplichtingen met zich, sommige van rechtspersonenrechtelijke
aard, sommige van vermogens- of verbintenisrechtelijke aard. Een wettelijke
regeling rond certificering moet deze verhoudingen respecteren. Zo wordt het
stemrecht op de aandelen uitgeoefend door het bestuur van de rechtspersoon
die de certificaten heeft uitgegeven, meestal een stichting administratiekantoor.
Algemeen wordt aangenomen dat het bestuur daarbij de gemeenschappelijke belangen
van haar achterliggende partij, de certificaathouders, voorop moet stellen,
tenzij deze zich akkoord hebben verklaard met een andere norm. In de praktijk
zien we in de verbintenisrechtelijke administratievoorwaarden (de bepalingen
in de overeenkomst tussen administratiekantoor en certificaathouder) vaak
de norm dat het administratiekantoor zich bij de uitoefening van het stemrecht
richt naar het belang van de vennootschap waarvan zij de aandelen houdt en
de met die vennootschap verbonden onderneming. Het rechtspersonenrecht is
bijvoorbeeld van belang voor de vraag of en in hoeverre het administratiekantoor
als aandeelhouder zich tevoren mag verbinden om op een bepaalde wijze te stemmen.De SER raadt aan een uitzondering te maken voor die gevallen waarin de
beschermende functie van certificering de overhand moet krijgen, namelijk
in het geval van een (dreigende) vijandige overname of een andere bedreiging
van de zelfstandigheid of de continuïteit van de vennootschap en de daarmee
verbonden onderneming. Al eerder gaven wij aan dat een certificaathouder moet
kunnen stemmen in een «gewone» vergadering van aandeelhouders,
ook wel aangeduid als «vredestijd», maar dat stemrecht niet vanzelfsprekend
is in gevallen waarin een besluit voorligt dat terug te voeren is op (het
afweren van) een vijandige overname, ook wel aangeduid als «oorlogstijd».
Men zie de brief van 10 mei 1999, Kamerstukken II, 1998–99, 25 732,
nr. 8, p. 15. Voor overnames hebben wij al een regeling voorgesteld.
Men zie het wetsvoorstel tot invoering van een regeling over zeggenschap in
de naamloze vennootschap, ook wel aangeduid als het wetsvoorstel beschermingsconstructies
(Kamerstukken II 1997–98, 25 732, nr. 1–3). 9. De financiële verslaggeving van de ondernemingDe SER beveelt aan dat de raad van commissarissen niet langer de jaarrekening
vaststelt waarna deze ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de algemene vergadering
van aandeelhouders. Naar het oordeel van de SER behoort de jaarrekening voor
alle vennootschappen te worden vastgesteld door de algemene vergadering van
aandeelhouders.Het financiële verslag, waarmee hier wordt bedoeld het verzamelbegrip
voor de jaarrekening inhoudende de balans en winst- en verliesrekening met
toelichting, het jaar- of bestuursverslag en de overige gegevens, vormt de
basis voor de door bestuur en raad van commissarissen af te leggen verantwoording
over het gevoerde beleid. Het afleggen van verantwoording vindt plaats als
de aandeelhouders het financieel verslag in de jaarlijkse algemene vergadering
van aandeelhouders (artikel 2:108/218 BW) vaststellen. De vastgestelde jaarrekening
wordt voorts bespoken met de ondernemingsraad (artikel 31a Wet op de ondernemingsraden).
De controle door aandeelhouders zal aan betekenis winnen als
de vaststelling van de jaarrekening niet langer expliciet of impliciet mag
samenvallen met het besluit om bestuur en commissarissen kwijting te verlenen
(Kamerstukken II 2000–2001, 27 483, nrs. 1–5.)Er is discussie ontstaan over de vraag of het recht tot vaststelling van
de jaarrekening zou inhouden dat de algemene vergadering zelfstandig posten
in die jaarrekening zou kunnen aanpassen, om vervolgens de gewijzigde jaarrekening
vast te stellen. Dan zou de algemene vergadering in de verleiding kunnen komen
om de post «voor verdeling vatbare winst» te verhogen. Een dergelijke
gang van zaken verdraagt zich echter niet met de voorschriften over erkenning
en waardering van jaarrekeningposten in titel 9 van Boek 2 BW en ook niet
met het stelsel van de opgestelde en door een accountant gecontroleerde jaarrekening
(artikel 2:393 BW). Titel 9 en de zelfregulerende Richtlijnen voor de jaarverslaggeving
van de Raad voor de Jaarverslaggeving kennen uitgebreide en veelal gedetailleerde
voorschriften over de wijze waarop activa en passiva moeten worden gewaardeerd.
Dat geldt evenzeer voor internationale verslaggevingstandaarden als de International
Accounting Standards.Ook uit het oogpunt van vennootschappelijke verhoudingen is een plotselinge
aanpassing van de post «winst» niet goed denkbaar. Uit het financieel
verslag blijkt wat de gemaakte winst of het geleden verlies is. De wet onderscheidt
winstvaststelling en winstbestemming. Wat de winst is, wordt bepaald door
vaststelling van de jaarrekening. In de statuten kan een regeling worden opgenomen
over winstbestemming. Die regeling kan zowel de vraag betreffen hoe de winst
moet worden besteed, bijvoorbeeld door een deel te reserveren, als de vraag
wie over de winstbestemming beslist. Een ander orgaan kan statutair de bevoegdheid
krijgen om voordat de jaarrekening wordt vastgesteld, te bepalen welk deel
van de winst wordt gereserveerd (artikel 2:105/216 BW). Gebruikelijk zijn
regelingen waarbij een deel van de winst statutair wordt bestemd voor een
bepaalde reserve of wordt bepaald dat de raad van commissarissen daaromtrent
mag beslissen. De statuten kunnen ook bepalen dat een deel van de winst ter
beschikking wordt gesteld aan de houders van bepaalde aandelen waaraan bijzondere
rechten verbonden zijn, de zogenoemde preferente aandelen. De statutaire regeling
kan dus met zich brengen dat een deel van de winst reeds als statutaire reserve
in de balans is verwerkt, voordat deze (met de jaarrekening) wordt vastgesteld.
Vermelden de statuten dat de overblijvende winst na reservering als dividend
zal worden uitgekeerd, dan staat met de vaststelling van de jaarrekening tevens
de winstbestemming vast. Bij reservering en meer algemeen bij winstbestemming
behoort de redelijkheid en billijkheid in het oog te worden gehouden.De algemene vergadering zal zich bij de vaststelling van de jaarrekening
derhalve uitspreken over de vraag wat de winst is. Of zij ook volledig kan
bepalen wat de bestemming is van de winst, hangt van de statutaire bepalingen
af. De aandeelhouders kunnen niet besluiten dat het deel van de winst dat
statutair is bestemd voor de reserves, alsnog als dividend moet worden uitgekeerd.
Ook als de statuten een ander orgaan bestempelen als het orgaan dat kan besluiten
welk deel van de winst zal worden gereserveerd, komt die bevoegdheid de algemene
vergadering niet (langer) toe. Men behoeft daarom niet bevreesd te zijn voor
het leeghalen van een vennootschap door een plotseling te nemen besluit dat
de gehele winst de aandeelhouders ten goede komt.10. AdviezenHet wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan de commissie vennootschapsrecht.
De commissie heeft twee vergaderingen aan het voorstel gewijd.
Dat heeft geleid tot een aantal wijzigingen. Zo zijn de regelingen over het
recht van aandeelhouders om belangrijke bestuursbesluiten goed te keuren,
het agenderingsrecht, de beëindiging van de vrijwillige toepassing van
de structuurregeling, en de opzegging van het vertrouwen in de raad van commissarissen
aangescherpt. Ook aan het overgangsrecht heeft de commissie veel aandacht
besteed. Het advies van de commissie is als bijlage I aan deze toelichting
gehecht.1 De commissie heeft voorts een advies uitgebracht over
de vormgeving van het recht voor certificaathouders om een stem uit te brengen
in de algemene vergadering. Dit advies geeft antwoord op een aantal specifieke
vragen die wij aan de commissie voorlegden. Het advies van de commissie over
certificering is bijlage II van deze toelichting.1In de brief van 9 februari 2001 hebben wij aangekondigd ook de standpunten
te willen vernemen van een aantal belanghebbende organisaties die niet in
de SER zijn vertegenwoordigd. Gesproken is met de Nederlandse Corporate Governance
Stichting, de Stichting Corporate Governance Onderzoek voor Pensioenfondsen,
de Vereniging van Effectenbezitters, de Vereniging Effecten Uitgevende Ondernemingen
en Euronext Amsterdam NV. En verslag van deze consultatie is als bijlage aan
deze toelichting gehecht.1 Met het commentaar is rekening gehouden,
bijvoorbeeld bij de invulling van het recht om onderwerpen op de agenda van
de algemene vergadering te plaatsen en de voorstellen over stemrecht voor
certificaathouders. Bij het ontwerpen van een artikel over certificering is
tevens het gevoelen ingewonnen van enkele specialisten.11. SlotopmerkingenMet het wetsvoorstel wordt beoogd de waardevolle kenmerken van de structuurregeling
voor ons vennootschappelijk systeem te behouden. Gehandhaafd is de spilfunctie
van het toezichthoudend orgaan dat onafhankelijk is van het bestuur op wiens
prestaties moet worden gelet én van de belanghebbenden ten behoeve
van wie het toezicht wordt uitgeoefend. Op onderdelen blijkt aanpassing noodzakelijk
om tegemoet te komen aan de gerechtvaardigde wens van meer openheid omtrent
het functioneren van de raad van commissarissen en meer invloed van de belanghebbenden
bij de samenstelling van die raad. De verbetering van de positie van belanghebbenden
moet het vertrouwen in de raad – en daarmee in de structuurregeling –
versterken zonder dat commissarissen zich voortaan uitsluitend nog richten
naar het belang van een (of meer) van die belanghebbenden. De sleutel voor
toezicht blijft het belang van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming.Gelet op de internationale economie van ons land moet worden gewaakt tegen
wettelijke voorschriften die te zeer afwijken van hetgeen in de ons omringende
landen gebruikelijk is. Getracht is vergaande juridisering te voorkomen, zodat
het beroep op de rechter geen vanzelfsprekend deel van de gang van zaken wordt.
Naar ons oordeel passen de voorstellen in de internationale ontwikkelingen
rond corporate governance, vooral waar het gaat om het recht van de aandeelhouders
de commissarissen te benoemen en te ontslaan. De OESO Principles of Corporate
Governance rekenen dit recht tot de kern van de aandeelhoudersbevoegdheden.
Het wetsvoorstel bevat tevens een aantal bepalingen die een belangrijke verbetering
van de positie van de aandeelhouder en de kapitaalverschaffer kunnen inhouden.
Tegelijkertijd doet het voorstel recht aan het hier te lande bereikte niveau
van medezeggenschap, in het bijzonder door het versterkte aanbevelingsrecht
van de ondernemingsraad.De structuur van een grote onderneming is gecompliceerd en veel verschillende
groepen belanghebbenden zijn bij zijn reilen en zeilen betrokken.
Het past de SER en het kabinet om zich dertig jaar na de invoering van een
op die onderneming toegesneden regeling af te vragen of de voorschriften nog
steeds aan de eisen voldoen. De conclusie van de SER en het kabinet luidt
dat het vertrouwen in de regeling onverkort aanwezig is. Wel is op onderdelen
verbetering mogelijk. Wij vertrouwen er op dat met deze wijziging de structuurregeling
wederom langere tijd haar waarde voor die ondernemingen zal kunnen bewijzen.ARTIKELENARTIKEL IArtikel 101/210Dit artikel regelt de gang van zaken rond de jaarrekening. Bij naamloze
en besloten vennootschappen wordt de jaarrekening opgemaakt door het bestuur
en ondertekend door zowel het bestuur als de raad van commissarissen (artikel
2:101/ 210 lid 2 BW). In de medeondertekening komt de medeverantwoordelijkheid
van de raad van commissarissen tot uitdrukking voor die hoofdlijnen van het
bestuursbeleid die uit de jaarrekening kenbaar zijn. De jaarrekening wordt
vastgesteld door de algemene vergadering. Het besluit tot vaststelling mag
in de statuten niet worden onderworpen aan de goedkeuring van een ander vennootschapsorgaan
of van derden (art. 101/210 lid 4 BW).Op grond van de huidige regeling heeft de algemene vergadering van aandeelhouders
bij een structuurvennootschap uitsluitend het recht te besluiten tot het al
dan niet goedkeuren van de jaarrekening die is vastgesteld door de raad van
commissarissen. De SER heeft bepleit dat de aandeelhoudersvergadering ook
bij toepassing van het volledige structuurregime het bevoegde orgaan wordt
voor de vaststelling van de jaarrekening (p. 64–64 en p. 82). De SER
adviseerde een vaststellingsrecht te introduceren dat inhoudelijk, zo begrijpen
wij het advies, gelijk is aan de thans bepaalde goedkeuring. Ook is voorgesteld
de raad van commissarissen de jaarrekening te laten goedkeuren alvorens deze
ter fine van vaststelling kan worden voorgelegd aan de algemene vergadering.
Bij de invoering van de structuurwet is door de commissie vennootschapsrecht
aangegeven dat het verschil tussen vaststellen en goedkeuren geen grote praktische
betekenis heeft. Het komt niet voor, aldus de commissie destijds, dat een
algemene vergadering de stukken vaststelt in afwijking van de opstelling door
het bestuur. Mede gelet op het geringe belang voor de praktijk achten wij
het geven van een nieuwe betekenis aan een reeds in de wet gebruikt begrip
niet gelukkig. Daarom wordt voorgesteld uit te gaan van de vaststelling die
voor de «gewone» vennootschap is voorzien in artikel 2:101/210
BW. Van de door de SER voorgestelde voorafgaande goedkeuring van de jaarrekening
door de raad van commissarissen is afgezien. Door ondertekening van de jaarrekening
geeft de raad al aan dat hij zich kan vinden in het door het bestuur gevoerde
beleid. Ondertekening is ook te beschouwen als een uiting van de toezichthoudende
taak van de commissarissen. Een afzonderlijk besluit tot goedkeuring is dan
overbodig.Het voorstel om de algemene vergadering in de structuurregeling het recht
te geven om de jaarrekening vast te stellen op basis van het stuk van het
bestuur impliceert dat de aandeelhouders kunnen bewerkstelligen dat wijzigingen
in het stuk worden aangebracht. Indien de aandeelhouders ten aanzien van bepaalde
onderdelen van de jaarrekening hebben gestemd tegen het door het bestuur opgemaakte
stuk, dan dient het bestuur in de eerstvolgende vergadering een gewijzigde
jaarrekening voor te leggen. Kan het bestuur zich verenigen met de opmerkingen
van de aandeelhouders, dan zal dat een aangepaste jaarrekening zijn. Indien
het bestuur zich met de opmerkingen niet kan verenigen, zal de
jaarrekening niet kunnen worden vastgesteld. Dat heeft dan tot gevolg dat
ook geen winst kan worden uitgekeerd. Tot patstellingen zal dit in het algemeen
niet leiden. De regeling omtrent afzonderlijke besluitvorming over decharge
houdt in dat de algemene vergadering de jaarrekening kan vaststellen, ook
als hij geen decharge wil verlenen. Zowel het bestuur en de raad van commissarissen
als de algemene vergadering moeten zich bij de uitoefening van hun respectieve
bevoegdheden redelijk en billijk jegens elkaar opstellen. Onder omstandigheden
kan een weigering om de jaarrekening vast te stellen zonder duidelijk aan
te geven op welke punten men bezwaren heeft, in strijd komen met die redelijkheid
en billijkheid. Men vergelijke artikel 2:8.Een nieuwe zin in lid 1 schrijft voor dat het bestuur van een structuurvennootschap
de opgemaakte jaarrekening tevens toezendt aan de ondernemingsraad. Het gaat
dan om de ondernemingsraad als bedoeld in artikel 158 lid 11, aan wie de wet
ook andere taken toebedeelt in het kader van de structuurregeling. Met deze
terbeschikkingstelling wordt uitwerking gegeven aan de wens dat de ondernemingraad
van een structuurvennootschap op hetzelfde moment over dezelfde informatie
behoort te beschikken als de aandeelhouders. Het staat de ondernemingsraad
vrij om met de ondernemer van gedachten te wisselen over deze jaarrekening,
maar uit de verstrekking vloeien nadrukkelijk geen advies- of overlegrechten
voort. Die blijven gekoppeld aan artikel 31a WOR.Het doen verdwijnen van het onderscheid tussen de vaststelling van de
jaarrekening bij «gewone» vennootschappen en goedkeuring van de
vastgestelde jaarrekening bij structuurvennootschappen houdt tevens een aantal
meer technische wijzigingen in. Verwijzingen in titel 4 en 5 van Boek 2 BW
naar de goedkeuring van de jaarrekening door de aandeelhoudersvergadering
moeten worden geschrapt. Die vinden wij in de artikelen 2:101/210 lid 4 en
105/ 216 BW. Ook moeten in de artikelen 2:362 lid 6, artikel 2:393 lid 6 en
artikel 2:394 leden 1 en 2 BW de woorden die verwijzen naar het stelsel van
vaststelling en daarna goedkeuring worden aangepast.Artikel 107a/217aDit artikel gaat over de goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten.
Het bestuur is belast met het besturen van de vennootschap en de daarmee verbonden
onderneming. Daartoe behoort het nemen van besluiten omtrent investeringen
en desinvesteringen en samenwerking met andere ondernemingen. De algemene
vergadering van aandeelhouders heeft onder meer de bevoegdheid om te besluiten
over de structuur van de vennootschap. Men denke aan de regels over fusie,
splitsing, omzetting en ontbinding. Daar komt straks bij de beslissing over
zetelverplaatsing van een Europese vennootschap, welke regeling de omzetting
van de ene nationale rechtsvorm in de andere ten gevolge heeft. De wet geeft
niet altijd met zoveel woorden aan of een bevoegdheid toekomt aan het bestuur
dan wel aan de algemene vergadering. In de literatuur bestaat al geruime tijd
een discussie over de vraag of de algemene vergadering geraadpleegd moet worden
over besluiten die zo ingrijpend zijn dat gezegd kan worden dat zij de aard
van het aandeelhouderschap doen wijzigen. In het algemeen wordt aangenomen
dat een rol voor de algemene vergadering is weggelegd bij besluiten die wezenlijk
betrekking hebben op de structuur van de vennootschap of op de beschikking
over delen van de met de vennootschap verbonden onderneming. De SER adviseert
die rol nu wettelijk vast te leggen door de introductie van een goedkeuringsrecht
voor bestuursbesluiten waarvan gezegd kan worden dat daardoor de identiteit
of het karakter van de vennootschap of de onderneming sterk verandert.De door de SER genoemde lijst met besluiten komt deels overeen met de
opsomming van bestuursbesluiten waarvoor goedkeuring van de raad van commissarissen
is vereist krachtens artikel 2:164/274 lid 1 sub d, e en f BW. De toezichthoudende
taak van de raad van commissarissen brengt mee dat hij nauw betrokken is bij
de financiële huishouding van de vennootschap en de daarmee verbonden
onderneming. Daartoe behoort ook het investeringsbeleid. Een en ander komt
tot uitdrukking in de lijst met belangrijke bestuursbesluiten die goedkeuring
van de raad van commissarissen vereisen (artikel 2:164 lid 1/274 lid 1 BW.)
De rol van de algemene vergadering is een andere. De commissie vennootschapsrecht
heeft opgemerkt dat het niet past indien de algemene vergadering het investeringsbeleid
gaat bepalen. Daarbij sluiten wij ons aan. De aandeelhouder behoort te worden
geraadpleegd als het door de raad van commissarissen goedgekeurde besluit
zo ingrijpend is dat gezegd kan worden dat het de aard van het aandeelhouderschap
wijzigt: hij gaat als het ware kapitaal verschaffen aan een wezenlijk andere
vennootschap.De SER is in zijn advies uitgegaan van een zekere beoordelingsvrijheid
van het bestuur om te bepalen of een besluit zal worden voorgelegd aan de
algemene vergadering. Een dergelijke beleidsruimte schept echter onzekerheid.
Daarom zijn in lid 1 drie besluiten omschreven waarvoor het goedkeuringsrecht
geldt. Onder a is bepaald dat goedkeuring is vereist voor een besluit omtrent
de overdracht van de gehele of vrijwel de gehele onderneming van de vennootschap
aan een derde. Lid 1 sub b bepaalt dat goedkeuring vereist is voor het aangaan
of verbreken van een duurzame samenwerking van de vennootschap met een andere
rechtspersoon of vennootschap, dan wel het optreden als volledig aansprakelijke
vennote van een commanditaire vennootschap of vennootschap onder firma, indien
deze samenwerking van ingrijpende betekenis is voor de vennootschap. Bij een
besluit waarop onderdeel b ziet, zou onzeker kunnen zijn of het voldoet aan
het uitgangspunt dat het de identiteit van de vennootschap raakt. De beperking
ligt dan besloten in het criterium dat het moet gaan om samenwerking die van
ingrijpende betekenis is. Dit karakter zal mede moeten worden beoordeeld tegen
de achtergrond van de grenzen die in de andere onderdelen zijn getrokken.
In lid 1 onder c is bepaald dat goedkeuring vereist is voor investeringen
die inhouden het nemen van een deelneming ter waarde van ten minste een derde
van het balanstotaal volgens de laatste vastgestelde jaarrekening. Desinvesteringen
ofwel het afstoten van zo'n deelneming worden daarmee gelijkgesteld.Deze kwantitatieve eis is, zoals ook de SER al signaleerde, tot op zekere
hoogte arbitrair. Aan een besluit dat niet aan de kwantitatieve eis voldoet
kan door aandeelhouders grote betekenis worden toegekend. Maar in tijden van
overnameactiviteiten kan de vennootschap niet voortdurend worden verplicht
de algemene vergadering bijeen te roepen. Een bestuur dat wil weten of een
voorgenomen investering die geen deelneming betreft of niet de kwantitatieve
grenzen bereikt op de steun van de aandeelhouders kan rekenen, kan een daartoe
strekkend besluit steeds voorleggen.Bij de bepaling van de grens is overwogen of moet worden aangesloten bij
het bestaande criterium eigen vermogen (geplaatst kapitaal en reserves) in
het artikel 2:164/274 BW, dan wel bij een ander criterium zoals het ook door
de SER genoemde balanstotaal. Het balanstotaal, waarmee doorgaans wordt aangeduid
het geheel van de actief- respectievelijk passiefposten op de balans (artikel
2:364–376 BW) omvat naast het eigen vermogen ook voorzieningen en lang-
en kortlopende schulden. Het geeft een goed inzicht in de waarde van de met
de vennootschap verbonden onderneming en is daarom geschikt als criterium.
Omdat de wet geen zelfstandig begrip balanstotaal kent, is de formulering
van kleine en middelgrote vennootschappen in artikel 2:396 en 397 BW gebruikt.De Raad van State vroeg aandacht voor besluiten omtrent investeringen
en desinvesteringen anders dan in de vorm van een deelneming in het kapitaal
van een andere vennootschap. Dergelijke besluiten zijn op grond van het SER-advies
en in overeenstemming met het advies van de commissie vennootschapsrecht niet
onderworpen aan de goedkeuring van de algemene vergadering. De bedoelde besluiten
behelzen bijvoorbeeld de aan-of verkoop van een gebouw. Dat is een typisch
bestuursbesluit dat de identiteit of het karakter van de vennootschap niet
per definitie zodanig raak dat een goedkeuringsrecht voor de algemene vergadering
op zijn plaats is. Een dergelijk besluit kan wel – gelet op het ermee
gemoeide financiële belang – onderworpen zijn aan de goedkeuring
van de raad van commissarissen (art. 2:164 en 274 BW). Houdt de aan- of verkoop
van bepaalde activa in wezen de overdracht in van de onderneming of vrijwel
de gehele onderneming (artikel 2:107a/217a lid 1 sub a BW), dan liggen de
zaken anders. Dat besluit is naar zijn aard op voorhand zodanig ingrijpend
voor de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming dat een goedkeuringsrecht
voor de algemene vergadering gerechtvaardigd is.In een aantal gevallen zal sprake zijn van een voorgenomen besluit in
de zin van artikel 25 van de Wet op de ondernemingsraden, welke ter advisering
moet worden voorgelegd aan de betrokken ondernemingsraad. Daarbij moet in
het oog worden gehouden dat artikel 25 WOR als uitgangspunt hanteert een voorgenomen
(dus nog niet definitief) besluit van de ondernemer. De regeling werkt aldus
zo uit dat bij het overnemen van een andere onderneming in Nederland (men
vergelijke artikel 25 lid 1 laatste zinsnede WOR) door het bestuur eerst zal
worden overlegd met de raad van commissarissen teneinde de mening van dit
adviesorgaan te vernemen. Keurt de raad het voorgenomen besluit goed, dan
zal het advies van de ondernemingsraad kunnen worden gevraagd. De goedkeuring
van de raad kan ook worden verzocht nadat de ondernemingsraad zijn advies
heeft gegeven. Het besluit tot aankoop wordt tenslotte voorgelegd aan de algemene
vergadering.Lid 2 komt overeen met lid 2 van artikel 2:164/275 BW, hetgeen betekent
dat derden worden beschermd tegen het ontbreken van goedkeuring. Het uitvoeren
van een besluit zonder de wettelijk vereiste goedkeuring kan leiden tot aansprakelijkheid
van de bestuurders jegens de vennootschap op basis van artikel 2:9 BW. Dat
wordt ook aangenomen voor artikel 2:164/274 BW.Artikel 114a/224aDit artikel betreft het agenderingsrecht van kapitaalverschaffers. Het
voorstel geldt voor alle naamloze vennootschappen en besloten vennootschappen
met beperkte aansprakelijkheid. Kapitaalverschaffers van een naamloze of besloten
vennootschap met een geconcentreerd aandelenbezit en een goede verstandhouding
met het bestuur en de raad van commissarissen zullen wellicht minder behoefte
hebben aan artikel 2:114a/224a BW. Er ontbreekt echter een reden om een kapitaalverschaffer
met een zeker belang in een besloten naamloze vennootschap of een besloten
vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bij voorbaat uit te sluiten van
het agenderingsrecht.In beginsel draagt het bestuur of de raad van commissarissen van een naamloze
of besloten vennootschap zorg voor het bijeenroepen van de algemene vergadering
van aandeelhouders (artikel 2:109/219 BW). Daarbij wordt ook de agenda opgesteld.
Artikel 2:113 BW bepaalt in samenhang met artikel 2:114 BW dat de agenda voor
een aandeelhoudersvergadering van een naamloze vennootschap bij de oproeping
beschikbaar dient te zijn. Hetzelfde geldt op grond van de artikelen 2:223
BW en 2:224 BW voor de besloten vennootschap. De wijze van oproeping is voor
beide soorten vennootschappen verschillend geregeld. Bij de naamloze vennootschap
wordt uitgegaan van een oproeping door een aankondiging in een landelijk verspreid
dagblad. Het is ook mogelijk de aandeelhouders te berichten op
basis van het adres dat in het aandeelhoudersregister is vermeld. Aandeelhouders
van de besloten vennootschap worden opgeroepen door middel van oproepingsbrieven
gericht aan hun adres zoals dat is opgenomen in het aandeelhoudersregister.
Certificaathouders van de naamloze vennootschap worden in beginsel opgeroepen
door een aankondiging in een landelijk verspreid dagblad.Een verzoek tot agendering dient schriftelijk te worden ingediend. Aangedragen
punten worden opgenomen in de agenda van de eerstvolgende aandeelhoudersvergadering,
tenzij het punt is afgewezen op grond van een zwaarwichtig belang van de vennootschap.
Vrijwel alle ondernemingen die in de statuten thans een regeling voor agendering
hebben opgenomen, eisen een redelijk belang bij het te agenderen onderwerp.
Lid 1 bepaalt dat agendering uitsluitend achterwege kan blijven indien een
zwaarwichtig belang van de vennootschap zich daartegen verzet. Men vergelijke
het recht op informatie van kapitaalverschaffers in de aandeelhoudersvergadering
(artikel 2:107/ 217 lid 2 BW). Bij de weigering een onderwerp toe te voegen
aan de agenda dient het belang van de vennootschap voorop te staan. «Zwaarwichtig»
betekent dat een weigering niet snel gerechtvaardigd zal zijn. Afwijzing van
een verzoek om agendering is denkbaar indien een reeks agendapunten lijkt
te zijn voorgesteld uitsluitend met het doel de vergaderorde ernstig te verstoren.
Elke kapitaalverschaffer die over het vergaderrecht beschikt, kan in de aandeelhoudersvergadering
vragen om inlichtingen (artikel 2:107/217 lid 2 BW). Is een agendapunt geweigerd,
dan kan met behulp van dit artikel worden gevraagd naar de redenen voor de
weigering. Het feit dat een voorgesteld agendapunt een verzoek om informatie
impliceert terwijl het bestuur bij voorbaat weet dat het verzoek om informatie
niet zal worden gehonoreerd vanwege het belang van de vennootschap, is op
zichzelf onvoldoende reden het voorgestelde punt niet te agenderen. Indien
een afwijzing niet afdoende kan worden gemotiveerd, is denkbaar dat in rechte
worden geoordeeld dat sprake is van onbehoorlijk bestuur van de desbetreffende
bestuurders dan wel een onrechtmatige daad jegens de kapitaalverschaffer die
het geweigerde agendapunt heeft voorgesteld. Het voorgaande laat onverlet
dat een verzoek niet ontvankelijk is wanneer de kapitaalverschaffer bij de
agendering geen belang heeft, bijvoorbeeld omdat een onderwerp reeds op de
agenda staat.Bij de introductie van de registratiedatum is in de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel aangegeven dat parallel wordt gewerkt aan een wetsvoorstel
dat op termijn een registratiedatum op een veel eerder tijdstip mogelijk maakt.
Daarbij moet worden onderzocht onder welke voorwaarden een dergelijke ruimere
termijn kan worden toegestaan. Volmachtverwerving wordt aantrekkelijker indien
de registratiedatum 30–40 dagen voor de aandeelhoudersvergadering ligt.
De agenda voor de aandeelhoudersvergadering moet dan wel beschikbaar zijn,
met inbegrip van agendapunten die door aandeelhouders of certificaathouders
zijn aangedragen. De kapitaalverschaffer zal immers op basis daarvan bepalen
of hij bij de aandeelhoudersvergadering aanwezig wil zijn of een volmacht
wil verstrekken.Gelet op het bovenstaande is voor de nv een termijn van ten minste 60
dagen voorafgaande aan de algemene vergadering bepaald voor indiening van
een agenderingsverzoek. Daarna kan het bestuur van de vennootschap beslissen
of een zwaarwichtig belang van de vennootschap zich tegen agendering verzet.
Is dat niet het geval, dan kan de agenda definitief worden opgesteld en kan
aansluitend worden begonnen met het werven van volmachten.Lid 2 bepaalt wie gerechtigd zijn tot het doen van voorstellen voor agendering.
Degene die een onderwerp wil voordragen moet aan een van de criteria voldoen
op het moment dat hij zijn verzoek kenbaar maakt aan de vennootschap. Daarbij
dient de kapitaalverschaffer de omvang van zijn belang voldoende aannemelijk
te maken. Het recht wordt toegekend aan een of meer houders van
aandelen die gezamenlijk ten minste 1% van het kapitaal vertegenwoordigen.
Dit percentage sluit aan bij de adviezen van de commissie-Peters, de SER en
de commissie vennootschapsrecht.Heeft de vennootschap eenmaal aan het verzoek voldaan, dan is niet uit
te sluiten dat een kapitaalverschaffer die het door het bestuur geaccepteerde
agendapunt – al dan niet met anderen – heeft voorgedragen, zijn
belang voorafgaand aan de vergadering (dan wel de daarvoor geldende registratiedatum)
heeft verkleind. Dat komt mede omdat iedere kapitaalverschaffer op elk moment
gedurende het lopende jaar agendapunten kan aanmelden voor de eerstvolgende
aandeelhoudersvergadering, ook al wordt deze een half jaar later gehouden.
De commissie vennootschapsrecht heeft geadviseerd zo'n onderwerp ook ter vergadering
te behandelen als de initiatiefnemer niet langer het in dit artikel vereiste
belang heeft. Het onderwerp is dan los van degene die het heeft aangedragen
blijkbaar van dusdanige betekenis dat een behandeling daarvan in het licht
van de vennootschappelijke verhoudingen gerechtvaardigd is.Dit advies, dat wij graag overnemen, maakt ook toevoeging van een criterium
beurswaarde mogelijk. Uit de aard der zaak schommelt de waarde van een ter
beurze genoteerd aandeel dagelijks, in wezen zelfs ieder moment. Beurswaarde
kan dan ook slechts als criterium dienen als een moment kan worden bepaald
waarop de waarde doorslaggevend is. In het door de commissie voorgestelde
systeem kan een houder van aandelen die ter beurze zijn genoteerd, onderwerpen
aandragen voor de agenda op het moment dat hij aantoont dat zijn aandelen
een waarde vertegenwoordigen van € 50 miljoen. Door het investeren
van een dergelijk bedrag toont een aandeelhouder een verbondenheid met de
vennootschap, hoe groot of hoe klein het corresponderende percentage van het
aandelenkapitaal ook is. Lid 2 bepaalt daarom dat de houder van aandelen met
een beurswaarde van € 50 miljoen eveneens het recht krijgt onderwerpen
op de agenda te doen plaatsen. De in de officiële prijscourant opgenomen
prijs van een aandeel is beslissend voor de vraag of het belang van de aandeelhouder
op het moment van het verzoek inderdaad van € 50 miljoen waard is.
Eventuele «pakketvergoedingen» of premies die een ander bereid
is te betalen voor een belang met een bepaalde omvang tellen niet mee. Uit
de aard der zaak is dit agenderingsrecht alleen van betekenis bij vennootschappen
waarvan effecten ter beurze genoteerd zijn. Voor de definitie is aangesloten
bij artikel 2:86c BW.Het recht om agendapunten voor te stellen ontstaat niet pas door de bekendmaking
van de datum van de aandeelhoudersvergadering. Een kapitaalverschaffer kan
ook van het agenderingsrecht gebruikmaken door in de loop van een jaar agendapunten
voor te dragen. In de praktijk is de datum van een aandeelhoudersvergadering
van een naamloze vennootschap waarvan effecten aan de beurs zijn genoteerd
vaak (bij benadering) bekend ruim voordat de genoemde termijn begint te lopen.Lid 3: vooral bij beursvennootschappen zal gebruik worden gemaakt van
volmachtverwerving. De aandeelhoudersvergadering kan besluiten statutair te
bepalen dat een kortere termijn dan 60 dagen geldt. Voor besloten vennootschappen
is gekozen voor een minimumtermijn van 30 dagen, nu voor deze vennootschappen
een systeem van volmachtverwerving niet openstaat. Zij kunnen althans geen
registratiedatum bepalen. Ook de termijn van 30 dagen mag in de statuten worden
verkort.Het recht om agendapunten voor te dragen wordt in lid 4 (lid 2 van artikel
2:224a BW) ook toegekend aan houders van certificaten die met medewerking
van de vennootschap zijn uitgegeven. Boek 2 BW stelt certificaathouders bij
regelingen over vergaderen en informatie gelijk aan aandeelhouders. Verwezen
wordt naar de oproeping voor een aandeelhouders-vergadering (artikel 2:113/223
lid 2 BW) en het recht om de vergadering bij te wonen en daarin het woord
te voeren (artikel 2:117/ 227 lid 2 BW), alsmede het recht de rechtbank te
verzoeken te worden gemachtigd tot bijeenroeping van een algemene vergadering
(artikel 2:110/220 lid 2 BW).Artikel 118aDit artikel gaat over het recht van de houders van certificaten die met
medewerking van de vennootschap zijn uitgegeven om te stemmen in de algemene
vergadering. De in het artikel gebruikte formuleringen zijn gebaseerd op het
advies van de commissie vennootschapsrecht. De commissie adviseerde onder
meer om de regeling van toepassing te verklaren op certificaten van aandelen
in alle naamloze vennootschappen. Dat verklaart de plaats van de regeling
in de afdeling over de algemene vergadering bij de naamloze vennootschap.
Teneinde problemen rond familievennootschappen te vermijden, is het toepassingsbereik
beperkt tot certificaten die zelf ter beurze genoteerd staan. Voor de toepassing
maakt het niet uit of ook aandelen zijn genoteerd. Bij de omschrijving van
ter beurze genoteerde certificaten is aangesloten bij artikel 2:86c BW.Wij hebben ons afgevraagd welke juridische figuur ten grondslag moet worden
gelegd aan het stemrecht voor certificaathouders. In beginsel zijn er twee
mogelijkheden: een systeem waarbij het stemrecht voortvloeit uit een door
de aandeelhouder te verlenen volmacht of een systeem waarin het stemrecht
rechtstreeks op de wet is gebaseerd. De commissie vennootschapsrecht heeft
tevens aandacht gevraagd voor het vraagstuk van de aansprakelijkheid van de
volmachtgever voor het stemgedrag van de gevolmachtigde en de daarmee verband
houdende vraag of de volmachtnemer bij het uitoefenen van het stemrecht is
gebonden aan hetgeen met de volmachtgever daarover is overeengekomen. Niet
ongebruikelijk is dat in de statuten van een stichting administratiekantoor
wordt aangegeven dat de stichting het stemrecht uitoefent ter behartiging
van de belangen van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming en
alle daarbij betrokkenen. Het is dan de vraag of het administratiekantoor
een in dit opzicht volstrekt open volmacht kan verstrekken aan de certificaathouders.Ten aanzien van een rechtstreeks op de wet gebaseerde regeling overwegen
wij, in navolging van de commissie vennootschapsrecht, dat het aandeelhouderschap
zou denatureren als de wetgever het stemrecht rechtstreeks aan een ander doet
toekomen. De commissie heeft een voorkeur voor het verlenen van stemrecht
aan certificaathouders op basis van een volmacht. Een dergelijke grondslag
voorkomt onnodige inbreuken op het uitgangspunt in artikel 2:118/228 BW dat
het stemrecht op aandelen toekomt aan de aandeelhouder.Lid 1 bepaalt dat de houder van een certificaat recht kan doen gelden
op een volmacht voor de algemene vergadering. De volmacht wordt op verzoek
verstrekt en geldt voor de eerstvolgende algemene vergadering. Dit zal ook
op de volmacht kunnen worden aangegeven. De volmacht verliest zijn geldigheid
aan het einde van de desbetreffende vergadering. De wettelijke verplichting
om op verzoek een volmacht te verlenen, houdt in dat de volmacht privatieve
werking heeft. De volmachtgever kan derhalve aan de volmacht niet het wettelijk
verplichtend karakter ontnemen door zelf ter vergadering te verschijnen en
zijn stem uit te brengen. Hij handelt dan in strijd met de wet. Dat is uiteraard
anders als hij niet verplicht is een volmacht te verlenen omdat een van de
in lid 2 genoemde omstandigheden zich voordoet.De Raad van State adviseerde de privatieve werking ook in de tekst van
het artikel vast te leggen. Het vennootschapsrecht gaat er van uit dat stemrecht
en aandeelhouderschap onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, tenzij uit
de wet anders voortvloeit. Zo'n ander geval is de vestiging van een vruchtgebruik
of pandrecht op het aandeel, waarbij krachtens artikel 2:88/197 BW resp. 2:89/198
BW het stemrecht kan worden toegekend aan de vruchtgebruiker of pandhouder.
Het verlenen van een volmacht daarentegen doet het stemrecht niet overgaan
op de volmachtnemer, maar de volmachtnemer kan als vertegenwoordiger van de
aandeelhouder diens stem in de algemene vergadering uitbrengen. De volmachtnemer
kan tevens de daarvoor benodigde andere rechtshandelingen verrichten, zoals
registratie ingevolge het bepaalde in artikel 2:119 BW. Een «gewone»
volmacht werkt niet privatief, hetgeen wil zeggen dat de aandeelhouder-volmachtgever
de bevoegdheid behoudt om zelf ter vergadering te verschijnen en het stemrecht
uit te oefenen. Die uitoefening van het stemrecht kan wanprestatie opleveren
jegens de volmachtnemer, maar aan de geldigheid van de uitgebrachte stem doet
dit niet af.Nieuw is derhalve de koppeling van privatieve werking aan het verlenen
van een volmacht terwijl het recht zelf bij de aandeelhouder blijft. Wij achten
dit verdedigbaar omdat het hier om een wettelijk verplichte volmacht gaat,
waarbij het initiatief ook niet van de volmachtgever (aandeelhouder) uitgaat,
maar van de certificaathouder. Met de Raad van State zijn wij van oordeel
dat dit in de wet ook tot uitdrukking moet worden gebracht. Voorgesteld wordt
de zinsnede «met uitsluiting van de volmachtgever» te gebruiken.
Deze omschrijving is bekend uit de regeling rond privatieve werking van de
lastgeving (artikel 7:423 BW).Privatieve werking brengt met zich dat de aandeelhouder of andere stemgerechtigde
het stemrecht slechts (weer) kan uitoefenen indien een van de in lid 2 genoemde
gevallen zich voordoet of indien een certificaathouder geen gebruik heeft
gemaakt van het recht een volmacht te verlangen. Heeft hij dit wel gedaan,
dan is het aan de certificaathouder te bepalen of en hoe hij die volmacht
benut. De aandeelhouder of andere stemgerechtigde kan daaraan geen beperkingen
opleggen, behoudens de gevallen vervat in lid 2.Voor de berekening van het stemrecht dat toekomt aan de certificaathouder
zullen de administratievoorwaarden een regeling moeten geven. Dat is vooral
van belang als de verhouding van het certificaat tot het onderliggende aandeel
niet één op één is, dat wil zeggen dat voor een
aandeel meer of minder dan een certificaat is uitgegeven. In de administratievoorwaarden
wordt wel opgenomen dat het stemrecht is gerelateerd aan het kapitaalbelang
van de certificaten in verhouding tot de waarde van de gewone aandelen. Voor
de berekening van het stemrecht wordt dan uitgegaan van de totale waarde van
het aantal certificaten waarvoor de houder een stemvolmacht heeft gevraagd,
gedeeld door de beurskoers van één aandeel. Ook wordt wel bepaald
dat de certificaathouder zoveel stemmen kan uitbrengen als het bedrag van
de nominale waarde van het certificaat een geheel aantal malen is begrepen
in het totale nominale bedrag van de aandelen waarvoor hij certificaten houdt.
Hoe de regeling luidt, zal geheel afhangen van de verhouding tussen aandeel
en certificaat. Een algemene wettelijke regeling kan niet worden geven zonder
in te grijpen in deze contractuele verhouding. Daarvoor voelen wij niet.Indien aan de aandeelhouder of andere stemgerechtigde geen volmacht wordt
gevraagd, kan deze het stemrecht zelf uitoefenen. Dat vloeit voort uit artikel
2:118/228 BW. Een verdere regeling is overbodig.Lid 1 bepaalt tevens dat de certificaathouder vrij is de richting van
zijn stemgedrag te bepalen, ongeacht eventuele andersluidende bepalingen in
de administratievoorwaarden en ongeacht hoe volgens die voorwaarden de aandeelhouder
zelf zou moeten stemmen. Daarbij blijft ook de certificaathouder/volmachtnemer
gebonden aan de normen van redelijkheid en billijkheid. Wel kunnen de administratievoorwaarden
inhouden dat de aandeelhouder wordt uitgesloten van aansprakelijkheid als
gevolg van het stemgedrag van de certificaathouder.Het artikellid bepaalt tenslotte dat de toepassing van artikel 2:88/197
lid 4 en 2:89/198 lid 4 wordt uitgesloten voor zover het gaan om de het artikel
118a opgenomen recht. De artikelen 2:88/197 lid 4 en 2:89/198 lid 4 geven
de vruchtgebruiker of pandhouder met stemrecht en de aandeelhouder zonder
stemrecht het recht om bijvoorbeeld de algemene vergadering van aandeelhouders
bij te wonen en daarin het woord te voeren. Daartoe worden zij gelijk gesteld
met de houder van certificaten van aandelen. Aan deze rechten
wordt niet getornd. Toevoeging van het stemrecht dat thans in artikel 118a
wordt geïntroduceerd voor certificaathouders zou tot ongerijmde resultaten
leiden.Lid 2 gaat over gevallen waarin de aandeelhouder of andere stemgerechtigde
kan weigeren een volmacht te verlenen of een eenmaal verstrekte volmacht kan
herroepen. Bij de omschrijving is aangesloten bij het advies van de commissie
vennootschapsrecht en de administratievoorwaarden die zijn opgesteld voor
administratiekantoren van enkele grote beursgenoteerde vennootschappen. Wij
vinden een beperking van de volmachtverplichting noodzakelijk voor die gevallen
waarin een besluit moet worden genomen waarbij de continuïteit, onafhankelijkheid,
identiteit of ontplooiing van de vennootschap op het spel staat. Het besluit
zal zorgvuldig en met inachtneming van alle betrokken belangen tot stand moeten
komen. Ook het wetsvoorstel tot invoering van een regeling over zeggenschap
in de naamloze vennootschap is gebaseerd op de overtuiging dat de besluitvormingsprocedure
bij overnames die niet op de instemming van het bestuur en de raad van commissarissen
van de vennootschap kunnen rekenen moet waarborgen dat recht wordt gedaan
aan alle betrokken belangen.De regeling geldt alleen voor de houder van aandelen waarvoor certificaten
met medewerking van de vennootschap zijn uitgegeven. Gelet op artikel 2:88/197
lid 3 en 2:89/198 lid 3 BW moet rekening worden gehouden met het feit dat
de aandeelhouder het stemrecht kan doen overgaan door vestiging van vruchtgebruik
op of verpanding van zijn aandelen. In die gevallen kan de aandeelhouder niet
langer voldoen aan een wettelijke verplichting tot verlening van een volmacht.
Denkbaar is dat de wet verpanding met overgang van het stemrecht voor aandelen
waarvoor certificaten zijn uitgegeven beperkt of zelfs verbiedt. Naar onze
overtuiging is dat een onnodig vergaande ingreep in de contractsvrijheid.
In plaats daarvan wordt voorgesteld de verplichting tot verlenen van de volmacht
te leggen op de «stemgerechtigde». Dat kan de aandeelhouder, de
pandhouder of de vruchtgebruiker zijn. Lid 2 spreekt daartoe over «stemgerechtigde».Lid 2 identificeert de drie gevallen waarin de certificaathouder geen
recht kan doen gelden op een volmacht. Het eerste geval is het openbaar bod
dat is uitgebracht of wordt voorbereid, en dat niet de steun geniet van het
bestuur en de raad van commissarissen van de vennootschap. Het bod kan zowel
de certificaten als de onderliggende aandelen betreffen. Een tweede geval
doet zich voor als een of meer samenwerkende houders van certificaten tezamen
ten minste 25% van het kapitaal verschaffen. Op advies van de commissie vennootschapsrecht
is aangesloten bij een percentage in de Wet melding zeggenschap in ter beurze
genoteerde vennootschappen 1996 (hierna: Wmz 1996). Degene die de drempel
van 25% overschrijdt, moet daarvan krachtens artikel 2 juncto 1 Wmz 1996 mededeling
doen aan de Stichting Toezicht Effectenverkeer. Artikel 7 van de Wmz 1996
bepaalt dat de STE die melding openbaar maakt door publicatie van de melding
in een landelijk verspreid dagblad. Op die manier kunnen andere certificaathouders
vaststellen dat lid 2 sub b van toepassing is en het recht tot het verkrijgen
van een volmacht ontbreekt. Lid 2 sub c is een restcategorie. De wet is ongeschikt
voor een limitatieve opsomming van gevallen waarin de continuïteit of
de onafhankelijkheid van de vennootschap wordt bedreigd. In plaats daarvan
wordt voorzien in een bevoegdheid van de aandeelhouder om vast te stellen
dat de uitoefening van het stemrecht door de certificaathouder wezenlijk in
strijd zou zijn met het belang van de vennootschap en de daarmee verbonden
onderneming. Het begrip «wezenlijke strijd» is nader omschreven
in de memorie van toelichting bij het voorstel van wet tot invoering van de
mogelijkheid tot het treffen van bijzondere maatregelen door de ondernemingskamer
over zeggenschap in naamloze vennootschappen (Kamerstukken II, 1997–98,
25 732, nr. 3, p. 21). Het ligt voor de hand dat het bestuur
van het administratiekantoor een besluit om geen volmacht te verstrekken in
de algemene vergadering toelicht.De commissie vennootschapsrecht adviseerde aan het criterium «openbaar
bod» toe te voegen dat oorlogstijd ontstaat indien het bestuur van de
doelvennootschap zich niet met het openbare bod kan verenigen. Ten aanzien
van het criterium «verwerving van een bepaald percentage van het geplaatste
kapitaal» adviseerde zij het percentage aan te laten sluiten bij een
bestaand percentage van de Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde
vennootschappen 1996. Daardoor wordt de omvang van het belang controleerbaar.
De commissie adviseerde het percentage te stellen op 25%. Deze adviezen zijn
in het artikel verwerkt.De constructie waarbij aandelen worden ondergebracht in een (stichting)
administratiekantoor staat onder meer bloot aan kritiek omdat het bestuur
van deze rechtspersoon niet onafhankelijk zou zijn van het bestuur of de raad
van commissarissen van de vennootschap waarvan de aandelen in de rechtspersoon
zijn ondergebracht. In het overleg met belanghebbenden die niet in de SER
vertegenwoordigd zijn, is hierop gewezen. Sommigen hebben bepleit dat de doelstelling
van een stichting administratiekantoor aan bepaalde voorwaarden wordt gebonden,
bijvoorbeeld dat men uitsluitend de belangen van de certificaathouders zou
mogen of moeten dienen. Dat zou vergaand ingrijpen in de institutionele en
contractuele verhoudingen. Daarvoor voelen wij niet. In plaats daarvan willen
wij aansluiten bij de benadering van Euronext Amsterdam NV. Bijlage X bij
het Fondsenreglement, dat de verhouding regelt tussen de beurs en de vennootschappen
waarvan effecten ter beurze genoteerd zijn, stelt een aantal eisen aan de
samenstelling van het bestuur van een stichting administratiekantoor in het
geval dat certificaten zijn genoteerd aan Euronext Amsterdam NV. De commissie
vennootschapsrecht adviseerde een regeling te ontwerpen op grond waarvan de
meerderheid van de leden van het bestuur van het administratiekantoor naar
in de wet op te nemen criteria onafhankelijk dient te zijn van de vennootschap.
Aanvullend kan worden bepaald dat de niet-onafhankelijke leden geen stem kunnen
uitbrengen wanneer de vraag moet worden beantwoord of de vennootschap wordt
geconfronteerd met een situatie die als oorlogstijd kan worden gekwalificeerd.
Deze leden zouden ook niet mogen meestemmen over de besluiten die in tijd
van oorlog worden genomen. Dit advies nemen wij over.Lid 3 bepaalt aldus dat lid 2 niet van toepassing is – en de certificaathouder
dus steeds recht heeft op een volmacht, ongeacht de omstandigheden –
als het bestuur van de rechtspersoon in meerderheid bestaat uit bestuurders
of commissarissen van de vennootschap. Het maakt daarbij niet uit of deze
functionarissen nog in dienst zijn van respectievelijk nog commissaris zijn
bij de vennootschap. Ook voormalige bestuurders en commissarissen hebben een
nauwe band met de vennootschap. Die nauwe band en hun ervaring is vaak juist
de reden om hen te verzoeken zitting te nemen in het bestuur van een stichting
administratiekantoor. Daar is niets tegen, mits zijn niet de beslissende stem
kunnen uitbrengen bij besluiten over de koers van de stichting als aandeelhouder.
Hetzelfde geldt voor werknemers in dienst van de vennootschap of groepsmaatschappijen
van de vennootschap. De formulering sluit aan bij artikel 2:160/270 BW. Vaste
adviseurs van de vennootschap, zoals de advocaat of de accountant, kunnen
eveneens worden beschouwd als «insiders». Om de schijn van belangenverstrengeling
te vermijden, wordt ook voor deze groep bepaald dat zij in het bestuur van
de stichting administratiekantoor geen meerderheid mogen vormen. Van een ongeoorloofde
meerderheid is – vanzelfsprekend – ook sprake als een bestuur
van vijf personen één commissaris, één werknemer
en één vaste adviseur omvat.Lid 4 is het spiegelbeeld van lid 3. Er kunnen goede redenen zijn om een
of enkele bestuurders, commissarissen of vaste adviseurs op te nemen in het
bestuur van een stichting administratiekantoor, vooral als het bestuur zich
op grond van de administratievoorwaarden bij zijn taakuitoefening moet
richten naar het belang van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming.
De stichting administratiekantoor is echter ook aandeelhouder en heeft in
de algemene vergadering mede tot taak het beleid van het bestuur en de taakuitoefening
door de commissarissen te beoordelen. Een bestuurder die bepaalt hoe het administratiekantoor
stemt, velt daarmee een oordeel over zijn eigen functioneren. Dat past niet
in de huidige opvattingen over corporate governance. Daarom wordt wettelijk
vastgelegd dat die bestuurders, commissarissen, werknemers en adviseurs niet
mogen meestemmen als wordt besloten op welke wijze het administratiekantoor
zijn stemrecht gaat uitoefenen. Hetzelfde geldt voor de vraag of sprake is
van een oorlogssituatie als omschreven in lid 2.Artikel 141/252Dit artikel gaat over de relatie tussen bestuur en raad van commissarissen.
Om zijn taak als toezichthoudend orgaan goed te kunnen uitvoeren, moet de
raad kunnen beschikken over alle informatie die hij met het oog op de uitoefening
van zijn taak nodig acht. De wet regelt niet welke informatie hieronder precies
moet worden verstaan. De SER heeft opgemerkt (p. 60–62) dat er geen
behoefte lijkt te zijn aan een wettelijke precisering voor zover het gaat
om beursvennootschappen. De SER motiveert dit met een verwijzing naar de door
hem gesignaleerde praktijk rond de instelling van audit-, benoeming- en bezoldigingcommissies
die de besluitvorming in de raad van commissarissen voorbereiden ten aanzien
van bijvoorbeeld de arbeidsvoorwaarden voor bestuurders. Volgens de SER is
er minder zicht op de praktijk van de informatieverstrekking bij niet-beursvennootschappen
die onder het structuurregime vallen. De SER acht het daarom van belang dat
de communicatie en informatieverstrekking bij niet-beursvennootschappen wettelijk
wordt geregeld, zodat de effectiviteit van het toezicht voldoende wordt verzekerd.Wij kunnen ons vinden in het voorstel voor een wettelijke regeling. Lid
1 van het artikel bepaalt al dat het bestuur de raad van commissarissen tijdig
alle informatie dient te verschaffen die nodig uit voor de uitoefening van
de taak van de raad. Lid 2 is nieuw en regelt dat er ten minste een maal per
jaar bepaalde in het artikellid genoemde informatie aan de raad van commissarissen
moet worden verstrekt. Het gaat dan om de hoofdlijnen van het strategisch
beleid, de algemene en financiële risico's van de vennootschap en de
wijze waarop deze risico's systematisch worden beheerst. Anders dan de SER
willen wij deze verplichting niet beperken tot niet-beursvennootschappen.
De Commissie-Peters stelt in aanbeveling 21 die is gericht tot beursvennootschappen
voor dat de raad van bestuur schriftelijk aan de raad van commissarissen moet
rapporteren over de ondernemingsdoelstellingen, de strategie, de daaraan verbonden
risico's en de mechanismen tot beheersing van risico's van financiële
aard. In richtlijn 400–105 van de Raad voor de jaarverslaggeving, welke
richtlijn handelt over onderwerpen die in het jaar- of bestuursverslag aan
de orde kunnen komen, is een soortgelijke opsomming te lezen.Artikel 142/252Dit artikel gaat over de wijze waarop commissarissen hun taken vervullen
en de gang van zaken rond eventuele herbenoeming van zittende commissarissen.
Artikel 2:142/252 lid 3 BW bevat een opsomming van de gegevens die verstrekt
moeten worden bij het doen van een aanbeveling of voordracht tot benoeming
van een commissaris. Daartoe behoort bijvoorbeeld informatie over het beroep
van de kandidaat en over de betrekkingen die hij bekleedt of heeft bekleed
voor zover die van belang zijn voor de vervulling van de taak als commissaris.Voor het geval van herbenoeming van een commissaris adviseert de SER te
bepalen dat de voordracht van de kandidaat wordt gemotiveerd in het licht
van de wijze waarop de voorgedragen persoon in de verstreken periode zijn
taak als commissaris heeft vervuld (p. 54). Het wetsvoorstel bepaalt in lid
3 dat de aanbeveling of voordracht tot benoeming of herbenoeming van een commissaris
wordt gemotiveerd en dat bij herbenoeming acht geslagen wordt op de wijze
waarop de kandidaat zijn of haar taak als commissaris heeft vervuld. Deze
motiveringsplicht bevordert dat men zich bij elke herbenoeming rekenschap
geeft van het functioneren van de betreffende commissaris. De motiveringsplicht
is ook bij niet-structuurvennootschappen nuttig en heeft daarom een plaats
gekregen in het algemene artikel 142/252. De SER adviseerde eveneens tot dit
toepassingbereik. Indien niet uit eigener beweging informatie wordt verstrekt
over de wijze waarop de taak als commissaris is vervuld, kan de algemene vergadering
van aandeelhouders daarom vragen.Artikel 154/264Dit artikel geeft een regeling voor de doorhaling van de inschrijving
van een vennootschap als structuurvennootschap, alsmede een regeling voor
het geval de structuurregeling niet langer verplicht op een vennootschap van
toepassing is. In zijn advies over de introductie van de structuurregeling
uit 1970 stelde de commissie vennootschapsrecht aan de orde dat bij de uitwerking
van de structuurregeling twee wegen openstonden. De wetgever kon nieuwe regels
geven voor de zogenoemde grote vennootschappen en voor de overige vennootschappen
de bestaande regels – die voor een belangrijk deel dwingend recht zijn –
handhaven; zij kon ook bepaalde regels voorschrijven aan de structuurvennootschap
en de overige vennootschappen de keuze laten. De commissie vennootschapsrecht
en de wetgever opteerden voor het laatste. Dat wil zeggen dat een vennootschap
ook vrijwillig het structuurregime kan aanvaarden of kan blijven toepassen
indien door een wijziging in de structuur van de groep waarvan de vennootschap
deel uitmaakt, een uitzondering op haar van toepassing is geworden, mits deze
vennootschap een ondernemingsraad heeft ingesteld. Meest in het oog lopend
is de vennootschap die als gevolg van een overname deel gaat uitmaken van
een internationaal concern met zwaartepunt buiten Nederland, waardoor in het
algemeen de verzwakte regeling op haar van toepassing zal worden. De voorschriften
omtrent de vrijwillige toepassing van de regeling zijn ingevoerd bij Wet van
28 mei 1975, Stb 274. Deze regeling maakt duidelijk dat bij vrijwillige gedeeltelijke
aanvaarding in ieder geval de bepalingen van artikel 2:158/268 BW en de bepaling
over de goedkeuring van belangrijke bestuursbesluiten in artikel 2:164/274
BW moeten worden toegepast. Die toepassing valt samen met het aannemen of
handhaven van de verzwakte regeling. In het eerder genoemde rapport van het
onderzoek naar toepassing van de structuurregeling noemen de onderzoekers
het opvallend dat bijna 65% van de vennootschappen die gebruik zou kunnen
maken van de uitzondering voor internationale holdings, deze regeling niet
benut. Aangenomen mag worden dat de buitenlandse moedermaatschappij met deze
vrijwillige voortzetting instemt.De regeling in lid 2 houdt in dat de doorhaling van een inschrijving als
structuurvennootschap in het handelsregister – wanneer de vennootschap
niet meer voldoet aan de criteria voor de toepassing van de structuurregeling –
leidt tot beëindiging van de toepassing van de artikelen 2:158 tot en
met 164 BW, indien er drie jaren na de doorhaling zijn verstreken en de vennootschap
gedurende die termijn niet opnieuw toe opgave verplicht is geweest. Deze regeling
voorkomt dat een vennootschap bij een kortstondige wijziging van omstandigheden
wordt geconfronteerd met het einde van de toepassing van de structuurregeling
en kort daarna weer met de toepassing daarvan. Indertijd is vooral gedacht
aan de situatie dat het eigen vermogen van de vennootschap of haar werknemersaantal
schommelt rond de genoemde criteria. Deze regeling wordt niet
gewijzigd. De vennootschap die niet langer beschikt over een ondernemingsraad,
kan de regeling ook niet vrijwillig voortzetten (HR 24 december 1986,
NJ 1987, 903). De regeling moet dan geacht worden te zijn beëindigd.Nieuw is lid 4, waarmee gevolg wordt gegeven aan het advies van de SER
om te bepalen dat het bestuur en de raad van commissarissen verplicht zijn
om uiterlijk voor de eerstvolgende aandeelhoudersvergadering nadat de vennootschap
in een situatie is komen te verkeren dat de structuurregeling door gewijzigde
omstandigheden niet langer verplicht toegepast behoeft te worden, het onderwerp
«afschaffing van de structuurregeling» te agenderen. Het gaat
dan om het geval dat de vennootschap haar opgave kan schrappen omdat de vrijstelling
van artikel 2:153/263 lid 3 BW op haar van toepassing is geworden of gebruik
kan maken van de verzwakte regeling van artikel 2:155/265 BW. De statuten
van de vennootschap worden hiermee in overeenstemming gebracht.Wanneer de structuurregeling niet langer verplicht is, kan de aandeelhoudersvergadering
besluiten tot een statutenwijziging teneinde terug te keren naar het «gewone»
regime. In de praktijk bestaan er echter belemmeringen voor de aandeelhoudersvergadering
om een dergelijk besluit tot statutenwijziging te nemen. Veelal kan het besluit
slechts op initiatief van het bestuur worden genomen, dient het besluit met
een gekwalificeerde meerderheid te worden genomen en geldt ook nog een quorumeis,
aldus de SER. In een situatie als deze wordt de aandeelhoudersvergadering
te vergaand beperkt in de uitoefening van haar bevoegdheden om terug te komen
op het op grond van de wet verplichte besluit tot aanpassing van de statuten
aan de structuurregeling. De SER adviseert te bepalen dat wanneer de aandeelhoudersvergadering
besluit dat de vennootschap terug keert naar het «gewone» model,
het bestuur verplicht is een daartoe strekkend voorstel voor te leggen aan
de aandeelhoudersvergadering binnen een termijn van zes maanden.Het nieuwe lid 4 regelt de gevallen waarin de vennootschap een beroep
kan doen op de vrijstellingen van artikel 2:153/263 lid 3 BW of de verzwakte
regeling van 2:155/265 BW. Het bestuur behoort uiterlijk in de eerstvolgende
vergadering nadat het verzwakte regime van toepassing is geworden of de vennootschap
een beroep kan doen op de vrijstelling van artikel 2:153/263 lid 3 BW, een
voorstel te doen aan de aandeelhoudersvergadering over het voortzetten dan
wel afschaffen van de structuurregeling. Het besluit wordt genomen bij volstrekte
meerderheid. Een statutair bepaalde versterkte meerderheid als vereiste voor
een statutenwijziging geldt dan niet. Evenmin geldt een statutaire regeling
dat een besluit tot statutenwijziging uitsluitend kan worden genomen na een
daartoe strekkend voorstel van een ander orgaan van de vennootschap. De aandeelhouders
moeten in vrijheid kunnen beslissen. Indien de aandeelhouders besluiten tot
terugkeer naar het gewone regime, bepaalt lid 4 tevens dat de vennootschap
haar statuten in overeenstemming brengt met dit besluit.Onder omstandigheden kan het voorgenomen besluit tot afschaffing van de
structuurregeling tevens worden beschouwd als een belangrijke wijziging in
de verdeling van de bevoegdheden binnen van de structuur van de onderneming
in de zin van artikel 25 lid 1 sub e WOR. Zo'n voorgenomen besluit is adviesplichtig.
De ondernemingsraad moet dan door de ondernemer in de gelegenheid worden gesteld
advies uit te brengen. Het advies wordt uitgebracht aan de ondernemer, doorgaans
het bestuur. Het advies zal een rol kunnen spelen bij het besluit van de ondernemer
om aan de algemene vergadering een voorstel te doen omtrent handhaving dan
wel afschaffing van de structuurregeling.De commissie vennootschapsrecht is van oordeel dat dit besluit evenals
de overige besluiten van de algemene vergadering die de gang van zaken bij
de structuurvennootschap betreffen, zou moeten worden onderworpen aan een
quorumeis. Dat advies hebben wij niet overgenomen. Het gaat steeds
om gevallen waar de wet aan de vennootschap een bepaalde inrichting heeft
opgelegd zonder een besluit waaruit de wil van de aandeelhoudersvergadering
blijkt. Indien dat wettelijk voorschrift niet langer van toepassing is, moet
de algemene vergadering eenvoudig over voortzetting dan wel afschaffing kunnen
besluiten. Een quorumeis bergt steeds het risico in zich dat niet rechtsgeldig
kan worden besloten omdat het quorum niet aanwezig is, ook al kunnen alle
aanwezigen het voorstel steunen.Wordt besloten dat de vennootschap niet langer vrijwillig de structuurregeling
geheel of gedeeltelijk (dat wil zeggen zonder toepassing van artikel 2:162/272
BW) zal toepassen, dan ligt het voor de hand dat men zich buigt over de vraag
hoe de statutaire inrichting van de vennootschap eruit zal moeten zien. In
het bijzonder kan worden gedacht aan handhaving van het orgaan raad van commissarissen
en een statutaire regeling voor de benoeming van de commissarissen. Zo'n voorstel
vloeit niet voort uit het niet langer toepasselijk zijn van de structuurregeling
en dient daarom afzonderlijk aan de aandeelhouders te worden voorgelegd. Dat
kan door middel van een opvolgend agendapunt in dezelfde vergadering. Voor
deze statutenwijziging gelden de gewone wettelijke en statutaire voorschriften.Als de algemene vergadering besluit tot afschaffing van de structuurregeling,
maar geen besluit kan of wil nemen over de nieuwe inrichting van de vennootschap,
ontstaat een lastige situatie. De SER had geadviseerd dat het structuurregime
na een bepaalde periode van rechtswege zou moeten vervallen. De commissie
vennootschapsrecht acht dit uit oogpunt van rechtszekerheid en bescherming
van derden niet verstandig. Naar het oordeel van de commissie vereist het
belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming dat de structuurregeling
wordt gehandhaafd totdat de statuten zijn gewijzigd. Wel dient naar het oordeel
van de commissie binnen een bepaalde termijn na het besluit van de algemene
vergadering tot wijziging van het structuurregime een voorstel van het bestuur
tot wijziging van de statuten te worden geagendeerd. De commissie stelt voor
deze termijn op twaalf maanden te bepalen. Voor deze termijn is gekozen omdat –
anders dan in het voorstel van de SER – geen gevolgen worden verbonden
aan niet-handelen, maar juist een verplichting tot handelen wordt opgelegd.
Een termijn van zes maanden achten wij daarvoor te kort.Indien een voorstel van het bestuur inhoudt in de statuten te bepalen
dat de benoeming van bestuurders door de aandeelhouders plaatsvindt op basis
van een bindende voordracht, dan moet daarover worden beslist met de in de
wet of de statuten voorgeschreven meerderheid. Het bestuur kan ook andere
wijzigingen van de statuten voorleggen aan de aandeelhouders. Voor een rechtsgeldige
besluitvorming over die andere wijzigingen zal eveneens aan de statutaire
voorschriften moeten worden voldaan. De commissie vennootschapsrecht wijst
er op dat ook in zo'n geval soms niet rechtsgeldig kan worden besloten, bijvoorbeeld
omdat de statutair vereiste meerderheid of de vereiste goedkeuring van de
raad van commissarissen ontbreekt (zie artikel 2:164/274 BW). Het nog langer
voortduren van de structuurregeling zou dan gelet op het besluit van de algemene
vergadering niet gerechtvaardigd zijn, maar het van rechtswege doen vervallen
van het structuurregime kent ook na afloop van de termijn de bezwaren die
hierboven zijn genoemd. De commissie vennootschapsrecht heeft aanbevolen voor
deze impasse een oplossing te zoeken in de geest van het enquêterecht.
In de wet zou een bevoegdheid kunnen worden geschapen voor de ondernemingskamer
van het gerechtshof te Amsterdam om op verzoek van een gerechtigde als bedoeld
in artikel 114a/224a, van het bestuur of van de raad van commissarissen, de
statuten zodanig vast te stellen dat de structuurregeling niet langer wordt
toegepast. Deze gedachte spreekt ons aan. Een soortgelijke (zij het tijdelijke)
voorziening is getroffen in de regeling voor herinrichting van de statuten
in het wetvoorstel beschermingsconstructies (Kamerstukken II 1997–98,
25 732, nr. 2, voorstel voor artikel 2:359c en 359d jo artikel 359i BW).
De nieuwe leden 5 tot en met 7 regelen deze bevoegdheid van de ondernemingskamer.
De formulering sluit aan bij het enquêterecht en het wetsvoorstel beschermingsconstructies.Artikel 155/265De oude regeling van het verzwakte regime houdt in dat de algemene vergadering
het recht heeft tot benoeming van het bestuur alsmede het recht heeft tot
vaststelling van de jaarrekening, in afwijking van de situatie bij toepassing
van het volledige structuurregime. De wetswijziging heeft tot gevolg dat de
algemene vergadering altijd het recht heeft om de jaarrekening vast te stellen.
De verwijzing naar de vaststelling van de jaarrekening door de raad van commissarissen
(artikel 2:163/273 BW) in de aanhef van artikel 2:155/265 lid 1 BW kan dan
worden geschrapt. Om het antwoord op de vraag naar de toepasselijkheid van
het verzwakte regime te vereenvoudigen, wordt tevens voorgesteld in artikel
2:382 op te nemen dat de vennootschap die opgave doet van het aantal in dienst
zijnde werknemers tevens aangeeft hoeveel van die werknemers niet in Nederland
werkzaam zijn.Artikel 155a/265aIn antwoord op de adviesaanvraag van het kabinet heeft de SER aandacht
besteed aan de vraag of een uitzondering op de verplichte volledige toepassing
zou moeten worden gecreëerd als sprake is van een of enkele aandeelhouders-natuurlijke
personen die volgens een onderlinge regeling tot samenwerking gezamenlijk
een beleid in de vennootschap willen vormgeven. Voor kapitaalvennootschappen
is in zo'n geval een uitzondering voorzien. Als de moedermaatschappij de structuurregeling
kent, zijn dochters vrijgesteld. Is de aandeelhouder een natuurlijke persoon,
een stichting, vereniging of de Staat, dan kan hij niet bewerkstelligen dat
de vennootschap waarin een deelneming wordt gehouden valt onder een vrijstelling
of het verzwakte regime, aangezien deze aandeelhouder het structuurregime
niet zelf vrijwillig kan aanvaarden. Hierdoor wordt centrale leiding bemoeilijkt.
De SER heeft opmerkt op dat geconcentreerd aandelenbezit zich in vele en zeer
verschillende vormen voordoet (p. 73). Een van die vormen betreft het geval
dat de aandelen van een vennootschap in handen zijn van een natuurlijke persoon
of van een familie. De aandelen in een familievennootschap kunnen echter ook
verspreid zijn over een groot aantal familieleden terwijl er van samenwerking
of directe betrokkenheid bij het bestuur van de vennootschap geen sprake is,
aldus de SER (p. 74). De SER ziet reden een uitzondering te bepalen voor het
geval alle aandelen in een vennootschap die voldoet aan de criteria voor de
toepassing van de structuurregeling, direct of indirect worden gehouden door
een natuurlijke persoon dan wel krachtens een onderlinge regeling tot samenwerking
door twee of meer natuurlijke personen (p. 75–76). De SER stelt voor
te regelen dat de vennootschap dan kan volstaan met toepassing van het verzwakte
regime.Dit voorstel nemen wij over. De commissie vennootschapsrecht heeft geadviseerd
om, gelet op de vormgeving van artikel 155, de uitzondering op te nemen in
een afzonderlijk artikel 2:155a/265a. Het nieuwe artikel 2:155a/265a BW bepaalt
dat het verzwakte regime van toepassing is op de natuurlijke persoon die enig
aandeelhouder is (sub a) en in het geval dat er
een onderlinge regeling tot samenwerking is (sub b).
Indien er slechts één aandeelhouder is die de aandelen direct
of indirect houdt, kan de vennootschap met de aandeelhouder worden geïdentificeerd.
Indien er meerdere aandeelhouders zijn, moeten deze hun persoonlijke betrokkenheid
en gebondenheid jegens elkaar hebben vormgegeven in een onderlinge
regeling tot samenwerking. Deze formulering is ontleend aan artikel 2:155/265
lid 1 onder c BW. De onderlinge regeling kan de
vorm hebben van een overeenkomst, maar ook van een stichting of vennootschap
die de aandelen voor economische belanghebbenden houdt. Om misbruik van deze
mogelijkheid te voorkomen, is bepaald dat het geplaatste kapitaal voor eigen
rekening moet worden verschaft. Indien deze eis niet wordt toegevoegd, zou
een vennootschap waarvan alle aandelen worden gehouden door een stichting
administratiekantoor gebruik kunnen maken van de uitzondering, ook als het
kapitaal wordt verschaft via ter beurze genoteerde certificaten. Dat is niet
beoogd.In zijn advies pleit de SER ook voor toepassing van het verzwakte regime
wanneer aandelen indirect, eventueel via een rechtspersoon, worden gehouden.
Uit een oogpunt van wetgevingssystematiek is het dan onjuist om het verzwakte
regime niet van toepassing te verklaren op rechtspersonen die bijvoorbeeld
enig aandeelhouder zijn en die niet onder de structuurregeling kunnen vallen.
Ook die rechtspersonen hebben een gerechtvaardigd belang bij het kunnen geven
van centrale leiding. De commissie vennootschapsrecht signaleerde dat door
het tussenschuiven van een buitenlandse rechtspersoon het ontwijken van de
regeling zeer eenvoudig zou worden. Daarom is in het artikel aangegeven dat
het moet gaan om de stichting, de vereniging of de Staat der Nederlanden als
aandeelhouder. Voor dit laatste is aangesloten bij de definitie van artikel
2:1 BW.Lid 2 ziet op het geval dat de natuurlijk persoon bedoeld in lid 1 sub
a komt te overlijden. Als de achterblijvende familie geen onderlinge regeling
tot samenwerking heeft – en dat ligt niet voor de hand – zou door
het overlijden de vennootschap van rechtswege in het volledige regime vallen.
Dat gaat te ver. Daarom is bepaald dat voor de toepassing van lid 1 de erfgenamen
van de aandeelhouder/natuurlijk persoon met hem of haar gelijkgesteld worden.
De formulering is ontleend aan artikel 2:12 BW.Artikel 157/267In de artikelen 2:157/267 BW wordt de verwijzing naar artikel 2:163/273
BW geschrapt, omdat met dit wetsvoorstel de regeling voor de vaststelling
van de jaarrekening door de raad van commissarissen wordt geschrapt.Artikel 158/268Dit artikel is de kern van de nieuwe benoemingsregeling voor de raad van
commissarissen in grote vennootschappen. Uitgangspunt van de structuurregeling
blijft de verplichte raad van commissarissen als toezichthoudend orgaan. Lid
1 bepaalt onveranderd dat structuurvennootschappen verplicht zijn een raad
van commissarissen in te stellen.In het nieuwe lid 6 wordt geregeld dat een derde van het aantal leden
van de raad van commissarissen kan worden benoemd met gebruikmaking van een
bijzonder aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad. Dat vereist dat er ten
minste drie commissarissen zijn. Lid 2 bepaalt daarom dat de raad van commissarissen
bestaat uit ten minste drie leden. Wanneer het aantal commissarissen onder
de drie daalt, moet de raad onverwijld bewerkstelligen dat de procedure voor
de benoeming van commissarissen wordt gestart. Het aantal commissarissen is
doorgaans bepaald in de statuten. Is dat niet het geval, dan valt deze bevoegdheid
toe aan de algemene vergadering. De statuten kunnen ook bepalen dat de raad
van commissarissen het aantal vaststelt.De SER heeft aangegeven dat het wenselijk is dat raden van commissarissen
een profiel vaststellen waaraan een te benoemen commissaris dient te voldoen
(p. 90 advies). Een profielschets kan ingaan op de gewenste samenstelling
en omvang van de raad en de achtergrond en ervaring van de leden. In de praktijk
komt het al vaak voor dat een raad van commissarissen zo'n profielschets
maakt, aldus de SER. In zijn algemeenheid komt het de transparantie ten goede
wanneer bij voorbaat vaststaat aan welke eisen een kandidaat moet voldoen
om geschikt te zijn voor de vervulling van een vacature en om zekerheid te
bieden dat de raad in zijn geheel behoorlijk zal zijn samengesteld. Er is
niet gepleit voor een wettelijke regeling, omdat de SER vreest dat een profiel
door de rechter zal moeten worden vastgesteld wanneer partijen daarover van
mening verschillen en zij allen een vetorecht hebben.Ook wij hechten aan een profielschets. Wij stellen voor dat de wet verplicht
tot het voorhanden zijn van zo'n schets. Het verheugt ons dat de Raad van
State kan instemmen met de gekozen motivering ten aanzien van de wettelijke
verplichting tot het opstellen van een profielschets.Het Nederlandse vennootschapsrecht legt de nadruk op de onafhankelijkheid
van de raad van commissarissen in relatie tot zijn in de wet verankerde taak.
De raad van commissarissen richt zich bij zijn taakuitoefening naar het belang
van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming. Dit voorschrift,
dat tot de kernvoorschriften van ons vennootschapsrecht gerekend mag worden,
brengt met zich dat de commissarissen hun werkzaamheden verrichten zonder
last of ruggespraak en zonder enig bijzonder belang te vertegenwoordigen.
Terzelfder tijd behoort de raad het vertrouwen te hebben van alle bij de vennootschap
en haar onderneming betrokkenen. Dat geldt zeker voor de raad van commissarissen
van een structuurvennootschap, die immers een aantal bijzondere bevoegdheden
heeft. Een heldere regeling over benoeming en ontslag van de leden van de
raad van commissarissen is dan noodzakelijk. Een profielschets, die overigens
ook door de commissie corporate governance (commissie-Peters) wordt aanbevolen
en bij grote vennootschappen heel gebruikelijk is, kan daarbij naar ons oordeel
dienstig zijn.Men onderscheide verder de profielschets van de raad van commissarissen
en het profiel van een bepaalde kandidaat. Het voorstel ziet op de schets
van de gehele raad. Zo'n profielschets is een weergave van de raad van commissarissen
die het beste zou aansluiten bij de behoeften van de betreffende vennootschap
en de daarmee verbonden onderneming. Daarbij wordt op grond de voorgestelde
bepaling in elk geval aandacht geschonken aan de aard van de met de vennootschap
verbonden onderneming, de activiteiten van die onderneming en de gewenste
deskundigheid en achtergrond van de commissarissen. Daarbij wordt uiteraard
uitgegaan van het statutair of door de algemene vergadering van aandeelhouders
vastgestelde aantal commissarissen. De profielschets kan daarnaast uitgangspunten
formuleren over de toetreding van oud-bestuurders tot de raad of de gewenste
maatschappelijke ervaring. Een wettelijk voorgeschreven profielschets vereenvoudigt
naar ons oordeel ook het gebruik van het aanbevelingsrecht van de algemene
vergadering krachtens het hierna te bespreken lid 5 en het eveneens nieuwe
versterkt aanbevelingsrecht dat op grond van lid 6 toekomt aan de ondernemingsraad.
Wij vertrouwen er op dat de discussie over de profielschets er toe zal leiden
dat benoeming geen automatisme is, maar het product van zorgvuldige overweging
door alle betrokkenen over de behoeften van de vennootschap en de daarmee
verbonden onderneming, waardoor kandidaten uiteindelijk op basis van zo veel
mogelijk objectieve criteria kunnen worden aangezocht en beoordeeld.In het geval van een vacature kan, gelet op de dan bestaande samenstelling
in verhouding tot het vastgestelde profiel van de raad, worden besloten voor
die vacature eveneens een profiel op te stellen. Men kan op zoek zijn naar
iemand met ervaring in de branche waarin de onderneming werkzaam is, of naar
iemand met specifieke capaciteiten op het vlak van de sociale verhoudingen
of milieu. Voor dit profiel gelden geen wettelijke regels, niet alleen omdat
het daarvoor te zeer verweven is met de omstandigheden van het geval, maar
ook omdat de ervaring leert dat een kandidaat die men graag wil hebben niet
altijd precies aan het individuele profiel hoeft te beantwoorden.
Het feit dat een te benoemen kandidaat niet in dat profiel past, is geen reden
om aan te nemen dat de raad van commissarissen per definitie niet naar behoren
zal zijn samengesteld.Om het door de SER gesignaleerde gevaar van juridisering te vermijden,
wordt voorgesteld de bevoegdheid tot vaststelling uitsluitend te laten toekomen
aan de raad van commissarissen. Lid 3 schrijft voor dat de raad van commissarissen
de schets bespreekt in de algemene vergadering van aandeelhouders en met de
ondernemingsraad. De bespreking vindt voor het eerst plaats bij het opstellen
van de profielschets en vervolgens bij iedere wijziging. Er zijn geen formele
adviesrechten van de ondernemingsraad of de algemene vergadering van aandeelhouders.Lid 4 regelt dat de algemene vergadering de raad van commissarissen benoemt,
behalve wanneer een commissaris reeds is benoemd bij de oprichting van de
vennootschap of voordat het artikel op de rechtspersoon van toepassing is
geworden. In dat geval is artikel 2:159/269 van toepassing. Benoeming door
de aandeelhouders vindt plaats op basis van een voordracht van de raad van
commissarissen. Op de voordracht is artikel 2:142/252 lid 3 BW van toepassing.
Dit betekent dat de voordracht met redenen moet worden omkleed en van de kandidaat
onder meer wordt meegedeeld wat zijn leeftijd, beroep en het bedrag van de
door hem gehouden aandelen in de vennootschap is en of hij eerder commissaris
is geweest. Betreft het een herbenoeming, dan wordt bij de motivering van
de voordracht tevens rekening gehouden met de wijze waarop de commissaris
zijn taak in de afgelopen periode heeft vervuld.De voordracht van de raad van commissarissen kan worden beïnvloed
door de algemene vergadering van aandeelhouders en de ondernemingsraad; zij
kunnen personen aanbevelen om als commissaris voor te dragen (lid 5). Daartoe
moet de raad van commissarissen hun ten minste twee maanden van tevoren op
de hoogte stellen van de vacature. De raad dient tevens aan te geven of het
gaat om een plaats die moet worden vervuld met inachtneming van het bepaalde
in lid 6. Het recht van aanbeveling bestaat ook in de huidige structuurregeling.
Lid 4 bepaalt tevens dat de raad van commissarissen de ondernemingsraad laat
weten of een aanbeveling wordt overgenomen.Naast het recht om bij iedere vacature een persoon aan te bevelen, krijgt
de ondernemingsraad in lid 6 een bijzonder recht van aanbeveling. Het bestaande
recht tot het doen van een aanbeveling is vrijblijvend in die zin dat de raad
van commissarissen een aanbeveling naast zich kan neerleggen zonder dat de
ondernemingsraad (of de algemene vergadering) daartegen in rechte kan opkomen.
Voor het in lid 6 voorgestelde versterkte recht van aanbeveling ligt dat anders.
Voor een derde van het aantal leden van de raad van commissarissen geldt dat
de raad van commissarissen een de door de ondernemingsraad aanbevolen persoon
op de voordracht plaatst. De raad van commissarissen kan bezwaar maken, maar
alleen op grond van de verwachting dat de aanbevolen persoon ongeschikt zal
zijn voor de vervulling van de taak van commissaris of dat de raad van commissarissen
bij benoeming overeenkomstig de aanbeveling niet naar behoren zal zijn samengesteld.
Voor de term «versterkt recht van aanbeveling» in plaats van het
door de SER gebruikte «bijzonder voordrachtsrecht» is gekozen
om een onderscheid aan te brengen tussen aanbevelingen die worden gedaan aan
de raad van commissarissen en voordrachten van de commissarissen zelf.Om te bepalen of de ondernemingsraad een beroep kan doen op zijn versterkte
aanbevelingsrecht, moet worden bezien uit hoeveel commissarissen de raad bestaat.
Vervolgens wordt berekend welk maximum aantal commissarissen kan worden benoemd
krachtens aanbeveling van de ondernemingsraad. Indien de deling door drie
resulteert in een breukdeel, wordt naar beneden afgerond. Is het aantal niet
door drie deelbaar, dan moet gebruik worden gemaakt van het naastgelegen lagere
getal dat wel door drie deelbaar is. Enkele voorbeelden: wanneer de statuten
bepalen dat de raad bestaat uit 6 leden, dan kunnen er maximaal
2 personen worden benoemd op basis van de versterkte aanbeveling van de ondernemingsraad.
Moeten er 9 leden zijn, dan geldt de versterkte aanbeveling voor 3 personen.
Bestaat de raad uit 7 personen, dan wordt voor het aanbevelingsrecht van de
ondernemingsraad het naastgelegen lagere getal dat wel door drie deelbaar
is gehanteerd, te weten 6, en geldt het recht dus voor 2 personen. Indien
in het laatste voorbeeld reeds 2 personen zijn benoemd overeenkomstig de versterkte
aanbeveling van de ondernemingsraad en een van de andere commissarissen defungeert,
dan heeft de ondernemingsraad niet het recht van versterkte aanbeveling. Het
ligt in de rede dat de vennootschap een rooster van aftreden opstelt om aan
te geven wanneer het versterkte aanbevelingsrecht geldend gemaakt kan worden.
De raad doet daarvan mededeling krachtens het bepaalde in lid 5.Of de raad van commissarissen eerder een door de ondernemingsraad op basis
van het algemene recht van aanbeveling naar voren geschoven kandidaat tot
de zijne heeft gemaakt, maakt voor het versterkte aanbevelingsrecht niet uit.
De regeling «een derde» betreft het aantal plaatsen waarvoor het
versterkte aanbevelingsrecht geldt en niet het aantal commissarissen dat feitelijk
door tussenkomst van de ondernemingsraad is benoemd. De ondernemingsraad is
niet verplicht van zijn versterkt recht van aanbeveling gebruik te maken.
In zo'n geval zal de ondernemingsraad de raad van commissarissen daarvan op
de hoogte stellen. Een reden kan, maar behoeft niet te worden gegeven.Wanneer de ondernemingsraad een versterkte aanbeveling doet, plaatst de
raad van commissarissen de aanbevolen kandidaat op de voordracht aan de aandeelhouders.
De raad van commissarissen is uitsluitend gerechtigd om de aanbeveling af
te wijzen wanneer de aanbevolen persoon ongeschikt zal zijn voor de vervulling
van de taak van commissaris of wanneer de raad van commissarissen bij benoeming
overeenkomstig de aanbeveling niet naar behoren zal zijn samengesteld. Deze
criteria zijn gelijk aan de bestaande regels voor bezwaar door de algemene
vergadering of de ondernemingsraad tegen een voorgenomen benoeming van een
commissaris door de raad van commissarissen (artikel 2:158/268 lid 6 BW).
Als de raad van commissarissen bezwaar heeft tegen de aanbeveling, moet hij
de ondernemingsraad daarvan op de hoogte stellen, waarbij de raad van commissarissen
tevens de bezwaargrond vermeldt. Partijen treden dan onverwijld met elkaar
in overleg om te bezien of alsnog overeenstemming kan worden bereikt. Lukt
dat niet, dan kan een vertegenwoordiger van de raad van commissarissen de
ondernemingskamer van het Hof te Amsterdam verzoeken te verklaren dat het
bezwaar van de commissarissen gegrond is. Zo'n verzoek kan niet eerder worden
ingediend dan nadat vier weken zijn verstreken nadat het overleg tussen raad
van commissarissen en ondernemingsraad is begonnen. Op die manier wordt beide
partijen enige tijd gegund om zo nodig ook onderling te overleggen. Anderzijds
zijn alle belanghebbenden en de vennootschap er niet mee gediend als het overleg
maandenlang duurt. De commissarisplaats blijft dan immers onbezet.Wanneer de raad van commissarissen op grond van lid 7 een verzoekschriftprocedure
voor de ondernemingskamer start teneinde uitsluitsel te verkrijgen over de
gegrondheid van zijn bezwaar tegen een door de ondernemingsraad voorgedragen
kandidaat, schrijft lid 8 voor dat de ondernemingsraad wordt opgeroepen. Ook
al gaat het formeel om de benoeming van een kandidaat, in feite ligt aan de
procedure een geschil tussen de raad van commissarissen en de ondernemingsraad
ten grondslag. De ondernemingsraad behoort alsdan in de gelegenheid te worden
gesteld zijn standpunt toe te lichten. Gelijk aan de oude regeling voor het
bezwaarrecht staat tegen de uitspraak van de ondernemingskamer geen rechtsmiddel
open. De regeling waarin wordt bepaald dat de ondernemingskamer geen proceskostenveroordeling
kan uitspreken, wordt eveneens gehandhaafd. De raad van commissarissen
en de ondernemingsraad behartigen in de verzoekschriftprocedure beide een
belang van de vennootschap. De kosten behoren uiteindelijk door de vennootschap
te worden gedragen. Acht de ondernemingskamer het bezwaar gegrond, dan is
de aangewezen plaats niet ingevuld kan de ondernemingsraad een andere kandidaat
aanbevelen. Het staat de raad van commissarissen derhalve niet vrij om zelf
een kandidaat voor te dragen wanneer het overleg tussen de raad en de ondernemingsraad
niet in overeenstemming uitmondt. De ondernemingsraad kan wel van zijn recht
krachtens lid 6 afzien.In het nieuwe stelsel benoemt de algemene vergadering van aandeelhouders
de raad van commissarissen op voordracht van de raad van commissarissen. De
algemene vergadering kan die voordracht slechts terzijde stellen met twee
derde van de stemmen vertegenwoordigende ten minste een derde van het geplaatste
kapitaal. Het maakt daarbij niet uit of de kandidaat is voorgesteld krachtens
het voordrachtsrecht van de raad van commissarissen zelf of (mede) op grond
van het versterkte aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad. Dat versterkte
recht werkt jegens de raad van commissarissen: de algemene vergadering is
gerechtigd iedere kandidaat af te wijzen, maar alleen met de daarvoor benodigde
quorum- en meerderheidseisen. Een kandidaat kan derhalve slechts worden afgewezen
indien deze duidelijk niet het vertrouwen van een meerderheid van de aandeelhouders
heeft. Gelet op de versterkte quorum- en stemeisen is verdere motivering van
het besluit van de algemene vergadering niet vereist.Wanneer een kandidaat wordt afgewezen, dient de raad van commissarissen
ervoor zorg te dragen dat een nieuwe voordracht wordt opgesteld. Daartoe moet
de procedure van lid 4 en 5 opnieuw worden gevolgd. Mocht de kandidaat zijn
voorgedragen krachtens het versterkt aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad,
dan kan de ondernemingsraad een andere kandidaat aanbevelen. Op het advies
van de commissie vennootschapsrecht is dit in de wet vastgelegd. Lid 9 geeft
voorts regels voor het geval de algemene vergadering de voordracht van de
raad van commissarissen niet afwijst en evenmin overgaat tot benoeming van
de voorgedragen kandidaat. In dat geval dreigt de vacature in de raad van
commissarissen onvervuld te blijven. Voorgesteld wordt dat de raad van commissarissen
dan de voorgedragen persoon benoemt. Deze regeling doet naar onze overtuiging
recht aan de positie van alle betrokkenen. De algemene vergadering heeft geen
gebruik gemaakt van het recht om de voordracht af te wijzen; de wet geeft
de algemene vergadering niet het recht een eigen kandidaat voor te dragen.
De kandidaat kan als geaccepteerd worden beschouwd. De raad van commissarissen
kan niet een ander dan de voorgedragen persoon benoemen.De algemene vergadering kan de rechten verband houdend met benoeming van
de een commissaris overdragen aan een commissie van aandeelhouders voor een
maximum duur van twee jaren (lid 10). Wanneer een aandeelhouderscommissie
is ingesteld, dient de raad van commissarissen deze commissie in de gelegenheid
stellen een aanbeveling te doen.Lid 11 komt grotendeels overeen met het oude lid 13. Aangegeven wordt
welke ondernemingsraad bevoegd is een aanbeveling te doen voor de benoeming
van een commissaris indien er meerdere ondernemingsraden, een groepsondernemingsraad
of een centrale ondernemingsraad is. De bevoegdheidsverdeling tussen de centrale
ondernemingsraad, de eventuele groepsondernemingsraad en de ondernemingsraden
is geregeld in artikel 35 WOR. De centrale ondernemingsraad en de groepsondernemingsraad
mogen alleen die onderwerpen behandelen die van belang zijn voor alle of een
meerderheid van de ondernemingen waarvoor die centrale of groepsondernemingsraad
is ingesteld. In dat geval zijn zij exclusief bevoegd, hetgeen wil zeggen
dat de ondernemingsraad op het lagere niveau zijn bevoegdheden die uit dit
artikel voortvloeien, verliest.In zijn advies geeft de SER aan (p. 91) dat op basis van overeenstemming
tussen de raad van commissarissen, de aandeelhoudersvergadering en de ondernemingsraad
moet kunnen worden afgeweken van het wettelijke benoemingsstelsel. Als onderdelen
van het benoemingsstelsel waarvan kan worden afgeweken, noemt de SER vaststelling
van het aantal leden van de raad van commissarissen; het doen van een voordracht
aan het orgaan dat tot benoeming bevoegd is; benoeming of verwerping van de
voordracht; het aantal commissarisplaatsen dat in aanmerking komt voor het
bijzondere voordrachtsrecht van de ondernemingsraad; procedurele aspecten
en de zittingstermijn van commissarissen. Partijen kunnen ook kiezen voor
de bestaande gecontroleerde coöptatie. Al langer blijkt in de praktijk
behoefte te zijn aan een mogelijkheid om van de wettelijke benoemingsregeling
af te wijken. Het nieuwe lid 12 maakt die afwijkingen mogelijk indien daarover
overeenstemming wordt bereikt door de ondernemingsraad, de raad van commissarissen
en de algemene vergadering. De wet biedt aldus de ruimte voor maatwerk. Om
er zeker van te zijn dat dit maatwerk voor een ieder kenbaar is, moeten de
afspraken worden opgenomen in de statuten van de vennootschap. Afwijking van
de benoemingsprocedure vergt derhalve een statutenwijziging. Voor het besluit
tot statutenwijziging gelden de gewone wettelijke of statutaire meerderheids-
en quorumeisen.Het oude lid 12 voorzag in de mogelijkheid voor overheden tot het benoemen
van commissarissen van overheidswege bij structuurvennootschappen. Dit artikellid
wordt geschrapt gelet op het overleg met de Kamer in het voorjaar van 2001
(Kamerstukken II, 2000/01, 22 064, nr. 5 en 6). Wij streven naar meer
transparantie van de relatie tussen de Staat en zijn deelnemingen. De Staat
kan ten aanzien van die deelnemingen verschillende functies vervullen. Binnen
de vennootschap maakt hij deel uit van de algemene vergadering van aandeelhouders.
Daarnaast kan de Staat toezichthouder of beleidsmaker zijn. Het recht van
benoeming van een bijzondere commissaris brengt het gevaar van belangenverstrengeling
met zich. Daarnaast zijn wij van oordeel dat de Staat als aandeelhouder noch
een meer bevoorrechte, noch een slechtere positie mag innemen dan andere aandeelhouders.
De uitwerking van dit beginsel is afhankelijk van de juridische vormgeving
en doelstelling van de deelneming. Naast deelnemingen in vennootschappen waarop
de structuurregeling van toepassing is bestaan er ook deelnemingen in vennootschappen
waarop de regeling niet van toepassing is en deelnemingen in vennootschappen
die tot primaire taak hebben de vervulling van een publiek belang. Voor structuurvennootschappen
betekent het beleid dat het recht tot bijzondere benoeming behoort te vervallen.
Schrapping van de overheidscommissaris laat onverlet dat de Staat als eventuele
(groot-)aandeelhouder de invloed uitoefent die de wet en de nieuwe regeling
voor structuurvennootschappen aan de aandeelhouders en de algemene vergadering
van aandeelhouders verleent.Artikel 159/269Dit artikel regelt de gevolgen van de afwezigheid van de gehele raad van
commissarissen. Gedoeld is op gevallen waarin de structuurregeling van toepassing
wordt op een vennootschap die geen raad van commissarissen heeft. In zo'n
geval benoemt de algemene vergadering de raad van commissarissen. Vaak gebeurt
dit in het kader van de statutenwijziging die onvermijdelijk is als de structuurregeling
op een vennootschap van toepassing wordt. De ondernemingsraad kan thans bezwaar
maken tegen een voorgenomen benoeming. Dit artikel moet worden aangepast gelet
op het voorstel dat het bezwaarrecht van artikel 158 vervalt en een versterkt
recht van aanbeveling wordt ingevoerd.Lid 2 bepaalt dat degene die de algemene vergadering bijeenroept –
doorgaans het bestuur – tevens de ondernemingsraad inlicht over de benoeming van de commissarissen. Het versterkte aanbevelingsrecht wordt
in dat geval niet geldend gemaakt jegens de raad van commissarissen, die er
immers nog niet is, maar rechtstreeks jegens de algemene vergadering. De verwijzing
in lid 3 nieuw (lid 4 oud) maakt duidelijk dat de procedure rond het versterkt
voordrachtsrecht ook hier geldt, waarbij de algemene vergadering de rol van
de raad van commissarissen overneemt. De algemene vergadering kan slechts
weigeren een kandidaat te benoemen op de in lid 6 genoemde gronden. Alsdan
heeft de ondernemingraad het recht opnieuw een voordracht te doen.Het van overeenkomstige toepassing verklaren van artikel 2:158/268 lid
12 BW op de door artikel 2:159/269 BW bestreken gevallen betekent dat ook
als de vennootschap structuurvennootschap wordt een van artikel 2:158/268
lid 4 BW afwijkende benoemingsregeling kan worden overeengekomen. Daarvoor
is wel de aanwezigheid van een raad van commissarissen vereist. Heeft de vennootschap
nog geen raad van commissarissen, dan zal de algemene vergadering van aandeelhouders
deze eerst moeten benoemen krachtens artikel 2:159/269 BW alvorens kan worden
overlegd omtrent een voor de toekomst afwijkende regeling.Voor de situatie dat de alle commissarissen ontbreken als gevolg van het
ontslag door de algemene vergadering geldt een bijzondere regeling die is
opgenomen in het nieuwe artikel 2:161a/271a BW. De commissie vennootschapsrecht
adviseerde tot zo'n splitsing.Artikel 161/271Dit betreft een technische wijziging. De artikelen 2:161 lid 2/271 lid
2 BW bepalen thans dat in verband met het ontslag van een commissaris wegens
verwaarlozing van zijn taak, wegens andere gewichtige redenen of wegens een
ingrijpende wijziging van de omstandigheden op grond waarvan handhaving van
een commissaris redelijkerwijze niet van de vennootschap kan worden verlangd,
lid 11 en 13 van artikel 2:158/268 BW (benoeming van een commissaris) van
overeenkomstige toepassing zijn. Dit betreft de mogelijkheid een aandeelhouderscommissie
in te stellen en de aanwijzing van de bevoegde ondernemingsraad indien er
meerdere ondernemingsraden zijn of er een centrale ondernemingsraad is. Met
dit wetsvoorstel vindt een hernummering van artikel 158/268 plaats, zodat
de verwijzing naar de leden 11 en 13 moet worden vervangen door een verwijzing
naar de leden 10 en 11. Lid 4 is geschrapt.Artikel 161a/271aDe SER heeft overwogen of er een regeling moet worden getroffen op grond
waarvan de raad van commissarissen tussentijds kan worden heengezonden (p.
67) met behoud van de ontslagprocedure voor individuele commissarissen. De
SER heeft voorop gesteld dat zowel de algemene vergadering als de ondernemingsraad
in staat is om het vertrouwen in de raad van commissarissen op te zeggen.
De wet verbindt daaraan echter geen consequentie. De raad kan het desbetreffende
besluit van de aandeelhouders en/of de ondernemingsraad naast zich neerleggen.
Naar het oordeel van de SER (p. 68) moet de wet gevolgen verbinden aan de
opzegging van het vertrouwen in de gehele raad in het licht van de specifieke
verantwoordingsplicht van de raad van commissarissen jegens de verstrekkers
van risicodragend kapitaal. De SER heeft een regeling voorgesteld op grond
waarvan de algemene vergadering kan besluiten dat de raad van commissarissen
in zijn geheel dient af te treden. Dit besluit moet worden genomen met 2/3
van de stemmen vertegenwoordigende ten minste 1/3 van het geplaatste kapitaal.
De SER heeft aangegeven dat er geen specifieke voorziening behoeft te worden
getroffen voor het geval de ondernemingsraad het niet eens is met een of meer
onderdelen van het ondernemingsbeleid er daarom het vertrouwen in de raad
van commissarissen opzegt (p. 69). Volgens de SER staan de ondernemingsraad
op grond van Boek 2 BW respectievelijk de Wet op de ondernemingsraden al voldoende
middelen ter beschikking. De ondernemingsraad kan voor iedere commissaris
afzonderlijk het ontslag verzoeken bij de ondernemingskamer (artikel 2:161/
271 lid 2 BW). Voorts kan de ondernemingsraad bij een fundamenteel verschil
van mening over de gewenste koers van het ondernemingsbeleid tegen eventuele
voorgenomen besluiten als bedoeld in artikel 25 WOR in beroep gaan bij de
ondernemingskamer (artikel 26 WOR). Ook kunnen organisaties van werknemers
op suggestie van de ondernemingsraad een verzoek indienen bij de ondernemingskamer
tot het houden van een enquête naar het beleid en de gang van zaken
van de vennootschap (artikel 2:344 BW). Indien wanbeleid wordt geconstateerd,
kan de ondernemingskamer leden van de raad van commissarissen schorsen of
ontslaan en tijdelijke een of meer commissarissen aanstellen.In de door de SER voorziene gevallen zal sprake zijn van een min of meer
langdurig verstoorde verhouding in de vennootschap en de daarmee verbonden
onderneming. Daarom moet de ondernemingsraad zich naar kunnen uitspreken over
het voornemen van de aandeelhouders om de raad van commissarissen te ontslaan.
Daarvoor moet de ondernemingsraad ten minste vier weken de tijd hebben. Het
oordeel van de ondernemingsraad zou aan de raad van commissarissen en de algemene
vergadering meegedeeld moeten worden. Voorts moet de ondernemingsraad in de
gelegenheid worden gesteld zijn standpunt nader toe te doen lichten, aldus
de SER.Het heenzenden van de raad van commissarissen is een ultimum remedium
als de verhoudingen tussen de organen verstoord zijn en aandeelhouders hun
bezorgdheid hebben geuit over de gang van zaken of het gevoerde beleid en
het toezicht daarop. Het instrument moet niet worden gebruikt om de raad van
commissarissen onevenredig onder druk te zetten of te dwingen tot het nemen
van besluiten die uitsluitend gericht zijn op de korte-termijn behoeften van
dat kleine deel van de kapitaalverschaffers dat op een bepaalde vergadering
een toevallige meerderheid uitmaakt. Daarom worden aan het besluit quorum-
en meerderheidseisen gesteld. De algemene vergadering kan het vertrouwen in
de gehele raad slechts opzeggen met een 2/3 meerderheid van de uitgebrachte
stemmen vertegenwoordigende ten minste 1/3 van het geplaatste kapitaal. Men
herkent hierin de gekwalificeerde meerderheid bij het verzet tegen de benoeming
van een voorgedragen kandidaat.Een besluit tot het opzeggen van het vertrouwen in de raad door de algemene
vergadering moet zijn gebaseerd op een daartoe strekkend agendapunt. Het besluit
wordt niet genomen voordat de ondernemingsraad in kennis is gesteld van de
omstandigheid dat het (opzeggen van het) vertrouwen in de raad een agendapunt
van de algemene vergadering is, alsmede de gronden voor dat voorgenomen besluit.
Het artikel bepaalt daartoe dat het voorstel met redenen omkleed moet zijn.
Op advies van de commissie vennootschapsrecht is afgezien van het stellen
van verdergaande eisen zoals een beperking van de gronden waarop het kan berusten.
De ondernemingsraad dient een redelijke termijn te hebben om tot een standpunt
te komen. Lid 2 bepaalt daartoe dat de kennisgeving aan de ondernemingsraad
ten minste 30 dagen voor de algemene vergadering waarin het voorstel zal worden
behandeld, moet plaatsvinden.Aan het ontslagrecht kan in samenhang met de beoogde rol van de ondernemingsraad
slechts invulling worden gegeven indien in boek 2 BW een recht van agendering
voor kapitaalverschaffers wordt opgenomen en de ondernemingsraad voldoende
tijd heeft om tot een beslissing te komen. Op grond van de artikelen 2:114a/224a
BW geldt dat mogelijke agendapunten in ieder geval op een termijn van 60 resp.
30 dagen voor de algemene vergadering bekend moeten zijn bij de vennootschap,
tenzij statutair een kortere termijn is bepaald. De termijn tussen het vaststellen
van de agenda en de datum van de algemene vergadering zal in
de praktijk voor grote vennootschappen ten minste 30 dagen bedragen. Wij menen
dat een termijn van 30 dagen de ondernemingsraad ook voldoende tijd biedt
om te beraadslagen over zijn standpunt.Wanneer de ondernemingsraad een standpunt ter zake heeft bepaald, wordt
dit aan het bestuur kenbaar gemaakt en stelt dat orgaan de raad van commissarissen,
de aandeelhouders en de certificaathouders uiterlijk op de algemene vergadering
op de hoogte. Ook heeft de ondernemingsraad het recht zijn standpunt te doen
toelichten in de algemene vergadering. Indien de ondernemingsraad het voorgenomen
besluit van de algemene vergadering steunt, is waarschijnlijk dat de raad
van commissa-rissen wordt geconfronteerd met een motie van wantrouwen. Steunt
de ondernemingsraad dat besluit niet, dan is het aan de aandeelhouders te
bezien of zij hun steun aan het voorgenomen besluit geven of onthouden. Zij
zijn niet gebonden aan het standpunt van de ondernemingsraad. Voor de hand
ligt dat zij nogmaals goed afwegen of het beoogde ontslag van de raad van
commissarissen gerechtvaardigd is, gelet op het belang van de vennootschap
en de daarmee verbonden onderneming.Lid 3 ziet op de situatie na het ontslag van de raad van commissarissen.
Voor de toepassing van de voorschriften van de structuurregeling wordt de
feitelijke aanwezigheid van zowel de ondernemingsraad als de raad van commissarissen
verondersteld. Als de algemene vergadering het vertrouwen in de gehele raad
heeft opgezegd is er niet langer een commissaris in functie om de raad te
vertegenwoordigen en de aandeelhoudersvergadering en de ondernemingsraad van
een vacature op de hoogte te stellen met inachtneming van de regels van artikel
2:158/268 lid 5 BW. De SER heeft voorgesteld dat het bestuur zich tot de ondernemingskamer
moet wenden met het verzoek een of meerdere personen te benoemen die toezicht
moeten houden en voorts binnen een door de ondernemingskamer te bepalen termijn
ervoor moeten zorgen dat een nieuwe raad wordt benoemd volgens de gewone benoemingsregels.
Het gaat dan om een of meer onafhankelijke personen die de toezichtfunctie
«ad interim» moeten waarnemen, maar die, zo begrepen wij uit het
advies, niet tot commissaris worden benoemd.Wij voelen niet voor de introductie van «ad interim waarnemers»
met een onduidelijke status. De werkzaamheden van de aangewezen personen zijn
die van een commissaris. Dat kan slechts leiden tot de conclusie dat de bedoelde
personen feitelijk de functie van commissaris hebben vervuld en bij kennelijk
onbehoorlijke vervulling van de daarbij behorende taken ook als zodanig aansprakelijk
kunnen worden gesteld (artikel 2:149/259 juncto artikel 2:138/248 lid 7 BW).
Wij geven daarom de voorkeur aan een regeling waarbij de door de ondernemingskamer
benoemde personen worden aangemerkt als commissaris van de vennootschap. Lid
3 bepaalt daarom dat het bestuur van de vennootschap onverwijld de rechter
verzoekt een of meer commissarissen aan te stellen. Het is de verantwoordelijkheid
van het bestuur om zo spoedig mogelijk nadat duidelijk is dat alle commissarissen
ontbreken een verzoekschrift in te dienen bij de ondernemingskamer van het
gerechtshof te Amsterdam. Men vergelijke de tijdelijke aanstelling van een
commissaris indien wanbeleid is vastgesteld in het kader van een enquêteprocedure
(artikel 2:356–357 BW).De ondernemingskamer regelt de gevolgen van de benoeming. Het gaat daarbij
bijvoorbeeld om de vergoeding van de commissaris. De ondernemingskamer zal
moeten bepalen voor welke tijd de aanstelling geldt. De tijdelijkheid van
de aanstelling blijkt ook uit lid 4, dat regelt dat de raad van commissarissen
die ontstaat door de uitspraak van de rechter moet bevorderen dat een nieuwe
raad van commissarissen wordt samengesteld overeenkomstig de gewone benoemingsregels
van artikel 2:158/258 BW. De ondernemingskamer bepaalt voorts binnen welke
termijn de commissaris(sen) een nieuwe raad van commissarissen moeten doen
samenstellen.Een door de ondernemingskamer op grond van deze bepaling aangestelde commissaris
kan niet door de algemene vergadering worden geschorst of ontslagen. De laatste
zin van lid 1 bepaalt dat een besluit tot ontslag van de raad ten opzichte
van deze commissarissen rechtskracht ontbeert. Artikel 163/273Artikel 2:163/273 BW regelt thans dat de vaststelling van de jaarrekening
door de raad van commissarissen geschiedt en bevat de verplichting om vervolgens
goedkeuring te vragen van de jaarrekening van de aandeelhouders, alsmede overlegging
van de jaarrekening aan de ondernemingsraad. Deze regeling wordt vervangen
door de in artikel 2:101/210 BW voorgestelde regeling op grond waarvan de
algemene vergadering beslist over vaststelling van de jaarrekening. De bespreking
met de ondernemingsraad van de vastgestelde jaarrekening geschiedt overeenkomstig
het bepaalde in artikel 31a WOR: daarnaast wordt aan de ondernemingsraad de
opgemaakte jaarrekening toegezonden ingevolge het voorgestelde lid 2 van artikel
2:101/210 BW.Artikel 195De inwerkingtreding van de wet herziening preventief toezicht (Wet van
22 juni 2000, Stb. 283) op 1 september 2001 (Besluit van 4 augustus
2001, Stb. 368) heeft onder meer geleid tot een wijziging van artikel 2:195
BW. De artikelleden 3 tot en met 8 zijn vernummerd tot 4 tot en met 9. Daarbij
is evenwel verzuimd de verwijzingen naar artikelleden in de tekst ook aan
te passen. Het gaat om de verwijzing in de leden 5, 6 en 7 naar de blokkeringsregeling
die thans in lid 4 staat. Voorgesteld wordt deze vergissing te herstellen.Artikel 362 lid 6, artikel 393 lid 6 en artikel 394In deze artikelen worden de verwijzingen naar het goedkeuringsrecht van
de aandeelhoudersvergadering na vaststelling van de jaarrekening door de raad
van commissarissen geschrapt.Artikel 382Er is op gewezen dat de vraag of de zogenoemde verzwakte structuurregeling
in artikel 2:155/265 lid 2 BW kan worden toegepast soms lastig te beantwoorden
is omdat vennootschappen geen opgave behoeven te doen van het aantal werknemers
dat in Nederland dan wel in het buitenland werkzaam is. Artikel 2:382 BW schrijft
wel voor dat een rechtspersoon in de toelichting opneemt het gemiddelde aantal
werknemers dat gedurende het boekjaar werkzaam is geweest, maar eist geen
uitsplitsing. Voorgesteld wordt daarom te bepalen dat de rechtspersoon bij
de opgave bedoeld in artikel 2:382 BW die uitsplitsing maakt, uiteraard voor
zover het gaat om de werknemers werkzaam bij de rechtspersoon zelf en de in
de eventuele consolidatie betrokken groepsmaatschappijen van de rechtspersoon.
De rechtspersoon kan geen informatie verschaffen over het aantal werknemers
in binnen- en buitenland van de moedermaatschappij.ARTIKEL IIIn verband met de gewijzigde systematiek van goedkeuring en vaststelling
van de jaarrekening behoeft ook de Wet op de ondernemingsraden aanpassing.
Op grond van artikel 31a lid 2 van die wet moet
de jaarrekening van een structuurvennootschap na de vaststelling door de raad
van commissarissen worden verstrekt aan de ondernemingsraad.
Dat zal nu, zoals bij gewone vennootschappen, zo spoedig mogelijk moeten geschieden
na de vaststelling van de jaarrekening door de algemene vergadering. De eerste
volzin van het tweede lid voorziet daarin. De tweede zin die ziet op de uitzondering
voor structuurvennootschappen kan vervallen. Dat vergt ook een aanpassing
van de verwijzing in de laatste volzin.ARTIKEL IIIIn de adviesaanvraag van het kabinet is aandacht gevraagd voor de toepassingscriteria
van de structuurregeling. De SER heeft geoordeeld dat er geen aanleiding is
het werknemerscriterium te wijzigen. Internationaal bestaan er veel verschillen,
maar Nederland loopt met een criterium van 100 werknemers niet uit de pas,
aldus de SER.Ten aanzien van het kapitaalscriterium oordeelt de SER dat de omstandigheid
dat het verspreid aandelenbezit afneemt geen reden is voor een belangrijke
verhoging. Ook wijst de SER er op dat met schaalvergroting rekening is gehouden
bij de totstandkoming van de structuurregeling; om die reden is een vast vermogenscriterium
gekoppeld aan een prijsindexatie. De SER stelt voor het kapitaalscriterium
vast te stellen op 35 miljoen gulden (16 miljoen euro). Het bedrag van 16
miljoen is overgenomen in het wetsvoorstel. De SER heeft voorts geadviseerd
dit bedrag te indexeren vanaf 1 januari 2000. In het wetsvoorstel
is opgenomen dat als datum sedert welke de ontwikkeling van het prijsindexcijfer
wordt vastgesteld, de datum van het inwerkingtreden van deze wet geldt. Op
die datum wordt ook het kapitaalscriterium aangepast.ARTIKEL IVOp verschillende punten moet aandacht worden geschonken aan het overgangsrecht.
Allereerst denken wij aan de vennootschappen die in het verleden op enig moment
niet meer verplicht waren het structuurregime toe te passen en de regeling
op het moment van de inwerkingtreding van de wet vrijwillig toepassen. De
commissie vennootschapsrecht heeft erop gewezen dat door sommige structuurvennootschappen
nauwelijks nog na te gaan is wanneer zij ophielden aan de voorschriften te
voldoen. Wij voegen daaraan toe dat de grote hoeveelheid nationale en internationale
herstructureringen van het Nederlandse bedrijfsleven ertoe leiden dat niet
goed meer na te gaan is op welk moment een vennootschap ophield aan de voorschriften
te voldoen, laat staan dat met zekerheid is na te gaan of de vennootschap
bij aanvang van de toepassing van de structuurregeling daartoe door de wet
werd gedwongen dan wel dit vrijwillig heeft gedaan. Dit is van belang omdat
de SER bij zijn voorstel uitsluitend voor ogen had de situatie dat de vennootschap
op grond van een wettelijke verplichting tot die structuurwijziging werd gedwongen
en de aandeelhouders daarover niet een eigen besluit hadden kunnen nemen.Aldus ontstaat voor ons de keuze tussen een regeling waardoor alleen vennootschappen
die na de inwerkingtreding van de wet in de in artikel 154/264 beschreven
situatie geraken, verplicht zijn het besluit tot voortzetting dan wel afschaffing
aan de aandeelhouders voor te leggen en een regeling die alle of een bepaald
deel van de vrijwillige structuurvennootschappen daartoe verplicht. De commissie
vennootschapsrecht adviseerde de overgangsregeling te beperken tot vennootschappen
die de afgelopen vijf jaar de regeling vrijwillig zijn gaan toepassen. Deze
vennootschappen moeten op de eerste algemene vergadering na de inwerkingtreding
van de wet de eventuele continuering van het structuurregime agenderen en
afhankelijk van de besluitvorming, hun statuten aanpassen overeenkomstig
het nieuwe artikel 2:154/264 lid 4 BW. Naar ons oordeel is dit een goede middenweg
tussen de uitzondering voor alle gevallen – ook degenen die in het zicht
van een nieuwe regeling tot statutenwijziging besluiten – en een wellicht
zuiverder, maar in de praktijk niet te hanteren regeling.De vraag of de toepassing van de structuurregeling wordt gehandhaafd moet
aan de algemene vergadering worden voorgelegd indien de vennootschap op of
na 1 januari 1997 is overgegaan tot toepassing van het volledige structuurregime
hoewel zij beroep kon doen op een vrijstelling dan wel het verzwakte regime
kon toepassen. Hetzelfde geldt voor de vennootschap die al voor 1 januari
1997 het volledige structuurregime toepaste en op of na 1 januari 1997
in de omstandigheid kwam te verkeren dat zij beroep kon doen op een vrijstelling
of het verzwakte regime, maar dat niet heeft gedaan. De algemene vergadering
behoeft uitsluitend te worden geraadpleegd wanneer de mogelijkheid van een
vrijstelling of de toepassing van het verzwakte regime ook op de datum van
inwerkingtreding van de wet nog openstaat.Ook zijn er vennootschappen die in de afgelopen vijf jaar hebben gekozen
voor voortgezette toepassing op grond van afspraken met bijvoorbeeld de ondernemingsraad.
De SER heeft naar onze indruk niet bedoeld de toepassing van de structuurregeling
ook voor te leggen aan de algemene vergadering in gevallen waarin die vrijwillige
voortzetting de uitkomst was van onderhandelingen met onder meer de ondernemingsraad.
De laatste zin van het eerste lid ontslaat zo'n vennootschap van de verplichting
vervat in artikel 2:154/264.Alle structuurvennootschappen dienen te bepalen of en zo ja hoeveel leden
van de raad van commissarissen benoemd moeten worden op aanbeveling van de
ondernemingsraad wanneer een vacature in de raad van commissarissen ontstaat.
Een ander is afhankelijk van het rooster van aftreden van de commissarissen,
de omvang van de raad, de invloed van de ondernemingsraad op de samenstelling
van de zittende raad etc. Daarom wordt bepaald dat de raad een profielschets
voor zijn beoogde samenstelling en omvang moet opstellen. Vervolgens zal men
vooruitlopend op een vacature in de raad moeten bepalen of en in welk geval
het versterkte aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad geldt. Op grond van
lid 5 van artikel 2:158/268 BW dient te worden aangegeven wanneer een commissaris
zal kunnen worden benoemd met inachtneming van het aanbevelingsrecht van de
ondernemingsraad. Om te bevorderen dat de samenstelling van de raad van commissarissen
binnen een redelijke termijn in overeenstemming is met de gedachte van de
SER, wordt bepaald dat bij het vrijvallen van een vacature om en om zal moeten
worden benoemd met inachtneming van het bindend voordrachtsrecht van de raad
van commissarissen respectievelijk het bijzonder voordrachtsrecht van lid
6. Dat wil zeggen dat bij het eerstvolgend defungeren van een commissaris
een kandidaat wordt voorgedragen door de raad met inachtneming van het bepaalde
in artikel 2:158/268 lid 5 en voor de eerstvolgende met inachtneming van het
bepaalde in lid 6, net zolang tot het maximum van 1/3 is vervuld.De commissie vennootschapsrecht heeft er voorts op gewezen dat een overgangsregeling
moet worden getroffen in verband met het bepaalde in artikel 2:158/268 lid
12. Dit artikellid maakt het mogelijk dat raad van commissarissen, algemene
vergadering en ondernemingsraad gezamenlijk besluiten tot een ander benoemingsmodel
dan het in de leden 5 en 6 voorgeschreven model. Hierbij doen zich verschillende
vragen van overgangsrecht voor. Het is mogelijk dat partijen in de bestaande
structuurvennootschap al overeenstemming hadden bereikt over een bepaald model,
maar het in artikel 2:158/268 voorgeschreven model door een van hen aantrekkelijker
wordt gevonden. Alsdan is de vraag of men kan worden gehouden aan de eerdere
afspraken en of deze rechtens beschouwd zouden moeten worden als een uitwerking
van lid 12 dan wel dat daarvoor een nieuw besluit van de algemene
vergadering met de goedkeuring van de raad van commissarissen en de instemming
van de ondernemingsraad is vereist. Mogelijk is ook dat over de samenstelling
van de raad van commissarissen eerder afspraken zijn gemaakt tussen aandeelhouders
en raad, zonder dat de ondernemingsraad daarbij betrokken was.Het is niet goed denkbaar dat het overgangsrecht voor al deze gevallen
een afzonderlijke regeling biedt. Daarom is geen bijzondere regeling getroffen.
Iedere structuurvennootschap zal op het moment van inwerkingtreding van deze
wet haar statuten in overeenstemming moeten brengen met het bepaalde in (onder
meer) artikel 158/268. Vanaf dat moment is er ook gelegenheid om krachtens
het bepaalde in lid 12 van de wet af te wijken. Een besluit strekkend tot
uitvoering van het bepaalde in lid 12 moet dus worden genomen na de inwerkingtreding
van deze wet. Ontbreekt zo'n besluit, dan geldt artikel 2:158/168 onverkort
en ongeacht andersluidende bepalingen in de statuten. Alsdan is de vennootschap
gehouden haar statuten in overeenstemming te brengen met de wet. In zoverre
is hier geen verschil met het geval dat de structuurregeling dwingend van
toepassing wordt op een vennootschap, in welk geval de wet er eveneens van
uitgaat dat de statuten worden aangepast aan de nieuwe wettelijke voorschriften.
Indien een van de belangenhebbende partijen meent dat een ander op onredelijke
of onbillijke wijze zijn instemming of goedkeuring aan het bepaalde in lid
12 onthoudt, zal de rechter uitkomst moeten bieden.ARTIKEL VTeneinde rekening te kunnen houden met de gevolgen van de Tijdelijke referendumwet
(Kamerstukken II 2000–2001, 27 034), is gekozen voor inwerkingtreding
bij koninklijk besluit. Op deze manier kan worden verzekerd dat de termijn
van zes weken die voortvloeit uit artikel 12 lid 1 Tijdelijke referendumwet
in acht kan worden genomen.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsDe Minister van Economische Zaken,A. Jorritsma-LebbinkDe Minister van Financiën,G. ZalmDe Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,W. A. F. G. VermeendXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28179-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl