Vrij verkeer werknemers uit de nieuwe EU-lidstaten; Brief staatssecretaris over de overgangstermijn voor het vrij verkeer van werknemers van de nieuwe EU-lidstaten
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29407, nr. 21

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

31-05-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29407 nr. 21

20-05-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam1. Inleiding2. Het werknemersverkeer met de nieuwe lidstatena. EU beleidb. Nederlands beleid3. Uitvoering Nederlands beleidb. Publicatie Besluiten CWIc. Administratieve lastend. Tuinbouw/project LTOe. Conclusie4. Aantal toegelaten MOE-werknemers in 2004a. InleidingTabel 1: Afgegeven tewerkstellingsvergunningen 2000–2004b. Toegelaten MOE-werknemersFiguur 1: afgegeven tewerkstellingsvergunningen aan MOE-landen
2003–2004. Tabel 2: tewerkstellingsvergunningen MOE-landers in vrijgestelde
sectorenTabel 3. Tewerkstellingsvergunningen MOE-landen naar beleidscategorie
2004c. Duur van de afgegeven tewerkstellingsvergunningenTabel 4: Afgegeven tewerkstellingsvergunningen voor MOE-landers
naar geldigheidsduur in 2004d. NationaliteitFiguur 2 : nationaliteit MOE-werknemers.e. FunctieniveauTabel 5: Nationaliteit en functieniveauf. De CPB-raming en Het RWI rapport «Poolshoogte»g. Geweigerde vergunningenTabel 6: Niet-verleende tewerkstellingsvergunningenh. Conclusie6. Verklaring van aantal toegelaten MOE-landers7. Effecten van arbeidsmigratie MOE-landersa. Algemeenb. Tuinbouw, slachterijen en vleesverwerkende industrie8. Alternatieven voor het werknemersverkeer9. Ontwikkelingen in andere EU-lidstaten10. Te verwachten arbeidsmigratie tot 1 mei 200611. ConclusieBIJLAGE 1Communautair overgangsrecht werknemersverkeerBIJLAGE 2Chronologisch proces analyse vaststelling vrijstelling
specifieke sectoren/beroepenBIJLAGE 3Bijlage Kwantitatieve gegevens Arbeidsinspectie over illegale
tewerkstellingTabel 1: Aandeel onderdanen MOE-landen in het aantal aangetroffen
illegaal tewerkgestelde vreemdelingen in procentenBIJLAGE 4Alternatieve routes voor het werknemersverkeera. Dienstenverkeerb. Zelfstandigenc. Illegale arbeidBIJLAGE 5Economische ontwikkeling in acht nieuwe EU-Lidstaten
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29407Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 119 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 407Vrij verkeer werknemers uit de nieuwe EU lidstatennr. 21BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 mei 2005In de brief van 13 februari 2004 heeft de toenmalige Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangegeven dat Nederland, gelet op de
economische en politieke omstandigheden in Nederland en de positie van de
andere EU-landen, in beginsel tot 1 mei 2006 een overgangstermijn voor
het vrij verkeer van werknemers met de acht nieuwe EU-lidstaten uit Midden-
en Oost-Europa zal hanteren. Ook werd een tussentijdse evaluatie aangekondigd.Hierbij zend ik u deze evaluatie toe. De conclusie die het kabinet op
basis van de evaluatie heeft getrokken, is dat het huidige regime met betrekking
tot het werknemersverkeer met de nieuwe lidstaten van de Europese Unie tot
1 mei 2006 zal worden voortgezet. Vóór 1 mei 2006
zal Nederland bij de Europese Commissie aangeven of zij op grond van de arbeidsmarktsituatie
de overgangstermijn wil verlengen.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,H. A. L. van Hoof1. InleidingHet kabinet heeft in de brief aan de Tweede Kamer van 13 februari
2004 aangegeven dat Nederland, gelet op de economische en politieke omstandigheden
in Nederland en de positie van de andere EU-landen, tot 1 mei 2006 een
overgangstermijn voor het vrij verkeer van werknemers met de acht nieuwe EU-lidstaten
uit Midden- en Oost-Europa zal hanteren. Het gaat om de volgende landen: Estland,
Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Slovenië.
Wel zullen in die sectoren of beroepen waar niet van verdringing sprake is,
de administratieve lasten voor de werkgever die een tewerkstellingsvergunning
wil aanvragen, tot een minimum worden teruggebracht. Ook werd een tussentijdse
evaluatie aangekondigd.Vóór 1 mei 2006 zal Nederland aan de Europese Commissie
moeten melden of zij voortzetting van de overgangstermijn wenst dan wel of
zij, het communautaire beleid volgend, een vrij verkeer van werknemers zal
implementeren. Het kabinet zal hierover in het voorjaar van 2006 een beslissing
nemen. In deze evaluatie wordt dan ook niet vooruitgelopen op de beslissing
die het kabinet dan zal nemen.Deze evaluatie bestaat uit de volgende onderdelen.• Een beschrijving van het beleid met betrekking tot het werknemersverkeer
met de MOE-landen en de uitvoering daarvan.• Een inventarisatie, analyse en verklaring van de arbeidsmigratie
vanuit de MOE-landen.• De effecten van de arbeidsmigratie uit de MOE-landen op de Nederlandse
arbeidsmarkt.• Alternatieven voor het werknemersverkeer• De ontwikkelingen in andere EU-landen.• De te verwachten arbeidsmigratie in de periode 1 mei 2005
tot 1 mei 2006.• De conclusie met betrekking tot het beleid tot 1 mei 2006.De cijfers in deze evaluatie over de aantallen tewerkstellingsvergunningen
in Nederland, zijn afkomstig van CWI.2. Het werknemersverkeer met de nieuwe lidstatena. EU beleidHet fundament van de economische samenwerking binnen de EU wordt gevormd
door de interne markt. Doel hiervan is te komen tot een Europese Economische
Ruimte waarbinnen het vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal
(de «vier vrijheden») is verzekerd. Nederland heeft als handelsnatie
groot belang bij een goed functionerende interne markt die vrij is van onnodige
handelsbelemmeringen.Onderdeel van het vrij personenverkeer is het vrij verkeer van werknemers:
EU-burgers hebben het recht om binnen de gehele Unie werk in loondienst te
verrichten. Vrij verkeer van werknemers is een essentiële voorwaarde
om te komen tot een gemeenschappelijke arbeidsmarkt binnen Europa. Het draagt
bij aan de totstandkoming van een betere allocatie van arbeid en daarmee aan
de welvaart van de Europese Unie als geheel.Met de toetreding tot de EU op 1 mei 2004 zijn de nieuwe lidstaten
deel gaan uitmaken van deze interne markt. Op het punt van het vrij werknemersverkeer
bevat het Toetredingsverdrag een overgangstermijn. De reden daarvoor is dat
er bij de meerderheid van de oude lidstaten vrees bestond voor grootschalige
arbeidsmigratie vanuit de MOE-landen die een verstorende werking zou hebben
op de nationale arbeidsmarkt.In het Toetredingsverdrag van de EU en de tien nieuwe lidstaten is daarom
voor het werknemersverkeer met acht MOE-landen het volgende overgangsregime
neergelegd (voor Malta en Cyprus geldt vanaf 1 mei 2004 al direct
een vrij verkeer van werknemers). De EU-15 lidstaten passen de eerste twee
jaar na toetreding nationale maatregelen toe, onverlet de mogelijkheid om
de toegang tot hun arbeidsmarkten direct na toetreding te liberaliseren. Een
aanscherping van dit beleid is niet mogelijk, een versoepeling wel. Voor het
einde van deze periode van twee jaar zal de Raad op basis van een rapport
van de Europese Commissie het functioneren van de overgangsmaatregelen evalueren.
Voor de acht nieuwe lidstaten wordt op 1 mei 2006 communautair het vrij
verkeer van werknemers ingevoerd. Voor die datum dienen de EU-15 lidstaten
de Europese Commissie te informeren of zij de overgangsmaatregelen willen
opheffen en het Gemeenschapsrecht gaan toepassen, dan wel of zij de overgangsbepalingen
nog willen voortzetten voor een periode van drie jaar. In principe dienen
de EU-15 lidstaten na 1 mei 2009 het Gemeenschapsrecht volledig toe te
passen. Daarna is verlenging van de overgangstermijn, tot uiterlijk 1 mei
2011, alleen nog mogelijk indien er sprake is van een dreigende ernstige verstoring
van de arbeidsmarkt. Indien reeds het vrij verkeer van werknemers was ingevoerd,
kan een lidstaat bij een (dreigende) ernstige verstoring van de arbeidsmarkt
tot uiterlijk 1 mei 2011 een vrijwaringsmaatregel treffen die het vrij
verkeer van werknemers weer beperkt.Voor een verdere uitwerking van het EU-overgangsrecht, zie bijlage 1.Voor wat betreft de vestiging van zelfstandigen, bevat het Toetredingsverdrag
geen beperkingen op de bestaande communautaire regelgeving. Dit houdt in dat
zelfstandigen uit de nieuwe lidstaten zich vrij mogen vestigen in Nederland
en vrij opdrachten mogen uitvoeren.Voor wat betreft het communautaire dienstenverkeer hebben alleen Duitsland
en Oostenrijk in het Toetredingsverdrag bedongen dat zij een overgangstermijn
mogen hanteren voor een aantal specifiek genoemde sectoren, met name in de
bouwsector. Dit houdt in dat er sprake is van een vrij verkeer van diensten
binnen de EU-25 met uitzondering van enkele sectoren in Duitsland en Oostenrijk.b. Nederlands beleidNadat het kabinet Kok II in de aanloop naar de toetreding had besloten
tot een vrij verkeer van werknemers direct na toetreding van de nieuwe lidstaten,
heeft het huidige kabinet eind 2003 dit beleid heroverwogen en het CPB gevraagd
om een prognose te maken inzake het aantal arbeidsmigranten dat vanuit de
nieuwe lidstaten kon worden verwacht. Het CPB heeft in januari 2004 in de
notitie «Arbeidsmigratie uit de Midden- en Oost-Europese toetredingslanden»
aangegeven dat naar zijn verwachting tussen 1 mei 2004 en 1 mei
2006 per jaar tussen de 5 000 en 10 000 arbeidsmigranten netto (instroom
minus uitstroom van MOE-werknemers) zich in Nederland zouden vestigen voor
een periode langer dan 4 maanden. Daarbij is ervan uitgegaan dat de bruto
instroom 1,5 keer de netto-instroom bedraagt. Het aantal MOE-werknemers dat
per jaar naar Nederland zou komen, zou liggen tussen de 7 500 en 15 000.
Daarnaast zouden ongeveer 10 000 seizoenswerkers per jaar naar Nederland
komen. Het CPB heeft bij deze raming de kanttekening gemaakt dat in het licht
van een aantal onzekerheden een hogere uitkomst niet kan worden uitgesloten.
Deze CPB-raming ging uit van de veronderstelling van een vrij verkeer van
werknemers met de nieuwe lidstaten.Op basis van het CPB-onderzoek naar de te verwachten arbeidsmigratie uit
de MOE-landen, heeft het kabinet in de brief aan de Tweede Kamer van 23 januari
2004 een grenswaarde vastgesteld van 22. 000 voor arbeidsmigranten
uit de MOE-landen.1 Daarbij ging het kabinet uit
van handhaving van de tewerkstellingsvergunningsplicht, evenwel zonder arbeidsmarkttoets
voor MOE-werknemers.Na het Tweede Kamerdebat op 3 februari 2004, heeft het kabinet in
de brief aan de Tweede Kamer van 13 februari 2004 aangegeven dat het
in beginsel tot 1 mei 2006 de communautaire overgangstermijn voor het
werknemersverkeer zal toepassen. Wel zullen in sectoren waar niet van verdringing
sprake is, de administratieve lasten voor de werkgever die een tewerkstellingsvergunning
aanvraagt, tot een minimum worden teruggebracht.Uitgangspunt is derhalve dat aanvragen om tewerkstellingsvergunningen
voor werknemers uit de MOE-landen worden getoetst op aanwezigheid van prioriteitgenietend
arbeidsaanbod. Voor het terugdringen van de administratieve lasten heeft CWI
de opdracht gekregen om sectoren/beroepsgroepen aan te wijzen waarvoor de
arbeidsmarkttoets bij de aanvraag om een tewerkstellingsvergunning voor een
MOE-arbeidsmigrant achterwege kan blijven. Dit houdt in dat de werkgever geen
vacature hoeft te melden bij CWI en geen eigen wervingsinspanningen hoeft
te verrichten. Voorwaarde is dat «er aantoonbaar onvoldoende geschikt
en beschikbaar prioriteitgenietend arbeidsaanbod voor de vraag naar arbeid
in de desbetreffende beroepsgroep/sector is, terwijl naar verwachting in de
nieuwe lidstaten wel arbeidsaanbod beschikbaar is.»Ten aanzien van sectoren/beroepsgroepen waarvoor een tekort aan prioriteitgenietend
arbeidsaanbod dreigt, kan CWI vrijstelling van
de arbeidsmarkttoets verlenen onder voorwaarde dat met desbetreffende sector/beroepsgroep
afspraken worden gemaakt, gericht op het oplossen van de knelpunten in de
personeelsvoorziening.De vrijstelling van de arbeidsmarkttoets geldt voor niet meer dan 3 maanden
en is verlengbaar.Bovengenoemd beleid is met de Tweede Kamer besproken op 19 februari
en 29 april 2004 en is door de Tweede Kamer aanvaard. Wel is als gevolg
van het aannemen van de motie Bruls/Varela ten behoeve van de oogst van open
teeltgewassen een vrijstelling verleend tussen 1 juni en 1 september
2004 voor aanvragen om tewerkstellingsvergunningen met een maximale duur van
twee maanden.3. Uitvoering Nederlands beleida. Besluitvorming vrijstelling individuele arbeidsmarkttoetsDe CWI maakt in het kader van de voorbereiding van een besluit tot vrijstelling
van de individuele arbeidsmarkttoets een arbeidsmarktanalyse op basis van
het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen voor sectoren en beroepen,
de ontwikkeling van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt en gegevens over het
aantal aanvragen om ontslagvergunningen.Zie voor de chronologische volgorde van deze procedure bijlage 2.Op basis van bovenstaande analyse neemt de Raad van Bestuur van CWI een
besluit over het al dan niet vrijstellen van sectoren en/of beroepen. Een
besluit tot ontheffing van de individuele arbeidsmarkttoets geldt voor een
maximale periode van 3 maanden en eindigt van rechtswege. Na ommekomst van
deze termijn kan de vrijstelling worden verlengd voor telkens een periode
van maximaal drie maanden.CWI kan ook een vrijstelling tussentijds intrekken. Van deze bevoegdheid
is tot op heden geen gebruik gemaakt.CWI publiceert het besluit in de Staatscourant en communiceert dit richting
betrokkenen (o.a. naar werkgeversorganisaties).b. Publicatie Besluiten CWITer uitvoering van de opdracht om sectoren en beroepen aan te wijzen waar
een (dreigend) tekort aan prioriteitgenietend arbeidsaanbod is, heeft CWI
een aantal besluiten gepubliceerd.Per 1 mei 2004 resp. 1 augustus zijn de volgende sectoren/beroepsgroepen
aangewezen (Stcrt. 2004, nr. 89 en 136):– Internationaal chauffeur in het beroepsgoederen vervoer;– Matroos, volmatroos en stuurman in de binnenvaart;– OK-assistent, radiotherapeutisch laborant en radiodiagnostisch
laborant in de zorgsector– Uitbener en slachter van varkens, runderen, kalveren, lammeren
en schapen in de slachtsector en vleesverwerkende industrie.Ingevolge de aangenomen motie Bruls/Varela1
is de tuinbouwsector tussen 1 juni en 1 september 2004 vrijgesteld
van de arbeidsmarkttoets. Vanwege het grote aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen
in de landen tuinbouw wordt deze sector apart behandeld in par. 3d.Per 1 november 2004 zijn naast de hierboven genoemde functies ook
aangewezen slachter en viller van edelpelsdieren (Stcrt. 2004, nr. 206).Per 1 februari 2005 (Stcrt. 2005, nr. 26) is de functie van slachter
en viller van edelpelsdieren niet langer vrijgesteld en per 1 mei 2005
ook niet meer de bovengenoemde functies in de zorgsector. Het aantal functies
waarvoor een vrijstelling van de individuele arbeidsmarkttoets geldt, is daardoor
per 1 mei 2005 beperkt tot:– Internationaal chauffeur in het beroepsgoederen vervoer;– Matroos, volmatroos en stuurman in de binnenvaart.c. Administratieve lastenIn de brief van 13 februari 2004 aan de Tweede Kamer heeft het kabinet
aangegeven dat in sectoren waar niet van verdringing sprake is, de administratieve
lasten voor de werkgever worden teruggebracht tot een minimum.De vermindering van administratieve lasten is op de volgende wijze gerealiseerd.Indien een sector/functie is vrijgesteld van de individuele arbeidsmarkttoets
hoeft de werkgever zijn vacature niet ten minste 5 weken te melden bij het
CWI voordat hij de aanvraag voor de tewerkstellingsvergunning kan indienen.
Bovendien hoeft de werkgever geen eigen wervingsinspanningen te verrichten.
Het gevolg is dat de werkgever minder administratieve gegevens hoeft aan te
leveren bij CWI. In tegenstelling tot de reguliere procedure waarvoor geldt
dat CWI binnen 5 weken een beslissing dient te nemen op een aanvraag geldt
voor aanvragen op grond van par. 19a dat deze binnen 1 maximaal 2 weken worden
afgehandeld.d. Tuinbouw/project LTODe land- en tuinbouwsector kent jaarlijks rond de 100 000 vacatures
voor seizoenwerk. Het grootste deel daarvan wordt ingevuld door Nederlands
arbeidsaanbod (scholieren, studenten, huisvrouwen, familie). Naarmate dit
voor seizoenswerk traditionele arbeidsaanbod wegvalt, worden door Nederlandse
werkgevers werknemers uit met name de MOE-landen ingezet: legaal (met tewerkstellingsvergunning,
dan wel MOE-landers met een Duits paspoort), of illegaal.De land- en tuinbouw sector is door CWI in eerste instantie niet aangewezen
als tekortsector.2 Dit was onder meer gebaseerd
op de verwachting dat het aanbod van personeel structureel zou toenemen, zowel
door de opgelopen werkloosheid als door de per 1 januari 2004 in werking getreden Wet werk en bijstand (Wwb). Hierbij werd overwogen dat de
gezamenlijke aanpak van CWI en de sector in het project seizoenarbeid goed
heeft gewerkt.Het project seizoensarbeid is in 2002 opgezet door LTO-Nederland, in samenwerking
met CWI, met als doelstellingen het verbeteren van de personeelsvoorziening
in de land- en tuinbouw en het tegengaan van illegale arbeid. CWI heeft zich
daarbij in overleg met de sector ingezet voor een snelle vervulling van de
vacatures, hetzij met prioriteitgenietend arbeidsaanbod, hetzij bij het ontbreken
daarvan met arbeidsmigranten. Verder heeft CWI heeft de afhandeling van de
aanvragen voor tewerkstellingsvergunningen teruggebracht van 5 weken naar
2 weken. Gevoegd bij de verplichte termijn voor de vacaturemelding van 5 weken,
kan hierdoor de totale aanvraagprocedure voor seizoensarbeid binnen 7 weken
worden afgerond.In deze procedure kan CWI gedurende de 5 weken voordat de aanvraag om
een tewerkstellingsvergunning wordt ingediend, bekijken of prioriteitgenietend
aanbod aanwezig is. Ook wordt van de werkgever verwacht dat hij gedurende
deze periode zich inspant om de vacature door middel van prioriteitgenietend
aanbod te voorzien. Dit wordt meegenomen bij de beoordeling of al dan niet
een tewerkstellingsvergunning wordt verleend. Medio mei 2004 is door CWI een
bemiddelingsteam ingericht met als opdracht prioriteitgenietend arbeidsaanbod
te plaatsen op vacatures. Het aantal bemiddelingen is in 2004 uiteindelijk
zeer beperkt geweest: 305 Nederlandse werkzoekenden zijn door CWI bemiddeld
en 213 EU-werknemers uit de oude lidstaten via Eures.Als gevolg van het aannemen van de motie Bruls/Varela heeft de Staatssecretaris
van SZW aan CWI verzocht nadere afspraken met de LTO Nederland voor de land-
en tuinbouwsector te maken. CWI heeft besloten over te gaan tot een tijdelijke
vrijstelling van de individuele arbeidsmarkttoets.1
Die afspraken houden in dat de sector met CWI en gemeenten werkgevers zullen
stimuleren zich inzetten om in toenemende mate prioriteitgenietend aanbod
te werven en te plaatsen. CWI heeft vervolgens een tijdelijke vrijstelling
verleend voor de periode 1 juni tot 1 september 2004 voor zover
het seizoenwerk in de open teelten in de land- en tuinbouw betreft (Stcrt.
2004, nr. 108). Deze vrijstelling gold voor aanvragen van tewerkstellingsvergunningen,
waarvan de werkzaamheden daadwerkelijk starten voor 1 september 2004
en welke werkzaamheden een maximale duur hebben van 2 maanden.De procedure in het kader van het LTO/CWI-project en de procedure in het
kader van de vrijstelling zijn verschillend. In het kader van het LTO/CWI-project
moet een werkgever zijn vacature melden en dient hij eigen wervingsinspanningen
te verrichten. In het kader van de vrijstelling gelden deze vereisten niet.
De procedure in het LTO/CWI-project bedraagt zeven weken, bij de vrijstelling
bedraagt deze slechts één tot twee weken.CWI heeft besloten om op 1 februari 2005 de tuinbouwsector opnieuw
niet aan te wijzen als tekortsector en het project Seizoenarbeid voort te
zetten. Zoals aangekondigd in de notitie «Uitkeringsgerechtigden aan
de slag in de land- en tuinbouw» van 15 maart jl. wordt in 2005
meer ingezet op de inschakeling van Nederlandse uitkeringsgerechtigden.2 In deze notitie, die in reactie op het RWI-advies over
de grotere inzet van uitkeringsgerechtigden in de tuinbouw naar de Tweede
Kamer is verzonden, heeft het kabinet een groot aantal actiepunten geformuleerd.
Dit betreft onder meer pilots van de RWI met detacheringsconstructies waarbij
uitkeringsgerechtigden worden ingeschakeld in de seizoensarbeid, voorlichtingsactiviteiten
door LTO-Nederland en extra inspanningen van CWI, UWV, gemeenten en rijk.
Momenteel werkt RWI, samen met enkele gemeenten en de sector, pilot-projecten
uit in drie regio's. Daarbij komen uitkeringsgerechtigden in dienst van een
detacheringsbedrijf dat in feite fungeert als «tussenwerkgever».
Het detacheringsbedrijf is verantwoordelijk voor de organisatie van de seizoensarbeid
en voorziet de inlener snel en flexibel van gekwalificeerde arbeid. In april
2005 is het convenant voor de eerste pilot getekend. Gemeenten kunnen via
premies stimuleren dat bijstandsgerechtigden weer aan de slag gaan en UWV
zal het aanvragen van een nieuwe werkloosheidsuitkering nadat de seizoenswerkzaamheden
zijn afgerond, administratief vereenvoudigen.Uit cijfers van CWI blijkt dat het aantal CWI-kandidaten dat in het eerste
kwartaal 2005 is geplaatst in de seizoensarbeid aanzienlijk hoger is dan in
het eerste kwartaal 2004 (van 17 naar 184, waaronder 64 bijstandsgerechtigden).
Vanwege het belang om de Nederlandse uitkeringsgerechtigden aan het werk te
krijgen, zal ik de voortgang van deze activiteiten nauwgezet monitoren.e. ConclusieSamenvattend kan de conclusie getrokken worden dat het beleid inzake de
vrijstelling van sectoren en beroepen in de praktijk een steeds beperktere
invulling heeft gekregen. Naast het vrijstellingen-beleid bestaat er voor
de tuinbouw een apart project dat via een versnelde en versoepelde procedure
werknemers de mogelijkheid biedt om arbeidsmigranten uit de nieuwe lidstaten
te werk te stellen. In 2005 zal meer nadruk komen te liggen op de inzet van
Nederlandse uitkeringsgerechtigden.4. Aantal toegelaten MOE-werknemers in 2004a. InleidingIn algemene zin laat het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen
de laatste vijf jaar een stijgende trend zien. Deze stijging heeft twee belangrijke
oorzaken. In de eerste plaats is er sprake van een toenemende internationalisering.
Bedrijven opereren in toenemende mate internationaal; als gevolg daarvan neemt
de internationale uitwisseling van personeel steeds meer toe. In de tweede
plaats is er de tendens dat voor oogstwerkzaamheden in de tuinbouw in toenemende
mate tewerkstellingsvergunningen worden verleend.In 2004 heeft die stijgende trend zich voortgezet. Wel is er een opvallende
verschuiving waar te nemen voor wat betreft de herkomst van de arbeidsmigranten
(zie tabel 1). Voor het eerst neemt het aantal arbeidsmigranten uit niet-EU
landen fors af met meer dan 6 000. Deze afname wordt meer dan gecompenseerd
door de toename van het aantal arbeidsmigranten uit de MOE-landen (+ 12 000).
Zowel wat betreft aantal als percentage stijgt het aantal toegelaten arbeidsmigranten
uit de MOE-landen sinds 2000. Met de toetreding tot de EU neemt deze stijging
sterk toe.Het aantal tewerkstellingsvergunningen dat in 2004 is afgegeven voor MOE-werknemers
bedraagt 24 728.Tabel 1: Afgegeven tewerkstellingsvergunningen 2000–2004 Totaal afgegeven twv'sAfgegeven twv's voor MOE-werknemersAfgegeven twv's voor niet-EU werknemers Percentage twv's voor MOE-werknemers 200027 6785 48722 19120%200130 1537 03123 12223%200234 55810 56323 99531%200338 03612 54025 49633%200444 20724 72819 47956%Bij bovengenoemde cijfers passen twee belangrijke nuanceringen.In de eerste plaats betreft het overgrote
deel van de afgegeven tewerkstellingsvergunningen kortdurend werk. In 2004
hadden 30 911 van de 44 207 tewerkstellingsvergunningen een geldigheidsduur
van minder dan 24 weken. Voor de MOE-arbeidsmigranten geldt dit voor 19 082
van de 24 728.In de tweede plaats worden veel tewerkstellingsvergunningen
afgegeven zonder arbeidsmarkttoets, omdat de toegelaten arbeidsmigranten vanwege
de aard van het werk dat zij verrichten, geen prioriteitgenietend arbeidsaanbod
zullen verdringen. Deze uitzonderingen op de toepassing van de arbeidsmarkttoets
zijn in de Wav-regelgeving neergelegd. Bij verlenging van de tewerkstellingsvergunning
vindt in het geheel geen Wav-toets plaats voorzover de arbeidsmigrant niet
langer dan drie jaar in Nederland werkt. Voor andere categorieën vindt
een beperkte toets plaats. Voorbeelden hiervan zijn stagiaires en praktikanten,
asielzoekers die kortdurend werk verrichten, sleutelpersoneel van internationale
concerns. De beperkte toets houdt in dat niet wordt getoetst op aanwezigheid
van prioriteitgenietend arbeidsaanbod, maar wel op andere criteria zoals de
arbeidsvoorwaarden. Van alle afgegeven tewerkstellingsvergunningen wordt het
merendeel, namelijk 55% slechts beperkt getoetst (28 426 van de 44 207
afgegeven vergunningen). Voor MOE-werknemers ligt is dit percentage vergelijkbaar,
namelijk 52%.Op grond van de cijfers in tabel 1 kan de vraag rijzen of er sprake is
van substitutie van niet-EU arbeidsmigranten door MOE-arbeidsmigranten. Dit
blijkt echter nauwelijks het geval te zijn.Zoals in tabel 2 wordt weergegeven, komt de groei van het aantal afgegeven
tewerkstellingsvergunningen voor MOE-werknemers voor 90% terecht in de tuinbouwsector
en in de slachterijen/ vleesverwerkende industrie. In deze sectoren waren
in 2003 ook al grotendeels MOE-werknemers werkzaam, zodat hier van substitutie
geen sprake is.De daling van het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen voor niet-EU
werknemers heeft met name te maken met de vrijstelling van de tewerkstellingsvergunningsplicht
die per 1 mei 2004 zijn ingevoerd voor artiesten en musici die kortdurend
optreden, voor houders van een vergunning tot verblijf bepaalde tijd asiel
en voor gastdocenten. Deze vrijstelling heeft geleid tot een volgende daling
van het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen met 2 786. Daarnaast
is het aantal tewerkstellingsvergunningen voor asielzoekers die maximaal 12
weken binnen 12 maanden arbeid mogen verrichten, in 2004 gedaald met 1 537
(2004: 3 735; 2003: 5 272).b. Toegelaten MOE-werknemersDe uitbreiding van de Europese Unie per 1 mei 2004 heeft geleid tot
een sterke stijging van het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen aan
MOE-werknemers (zie figuur 1). Het aantal is bijna verdubbeld van 12 540
in 2003 naar 24 728 in 2004. Met name vanaf het tweede kwartaal, waarin
de uitbreiding van de EU plaats vond, neemt het aantal toegelaten MOE-werknemers
sterk toe. In het vierde kwartaal van 2004 neemt het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen
weer af. Maar ook dan blijft het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen
bijna twee keer zo hoog als in het vierde kwartaal van 2003. (4 115,
resp. 2 093). Uit cijfers van CWI over het eerste kwartaal 2005 blijkt
dat de groei van het aantal afgegeven tewerkstellingvergunningen verder toeneemt:
4 616 in vergelijking met 2 031 in 2004). Figuur 1: afgegeven tewerkstellingsvergunningen aan MOE-landen
2003–2004. De afgegeven tewerkstellingsvergunningen voor MOE-arbeidsmigranten zijn
in een aantal categorieën onder te verdelen. Via de vrijstelling van
de individuele arbeidsmarkttoets in specifieke sectoren/beroepen, konden in
deze sectoren/beroepen via een eenvoudige en snelle procedure arbeidsmigranten
uit de MOE-landen worden aangetrokken. Op basis van deze regeling zijn 9 664
tewerkstellingsvergunningen afgegeven, dat is 39% van het totale aantal afgegeven
tewerkstellingsvergunningen voor MOE-werknemers.Tabel 2: tewerkstellingsvergunningen MOE-landers in vrijgestelde
sectorenSector/beroep2004 totaal2004 vrijgesteld2003 totaal Tuinbouw vrijstelling 01-06-04 tot 01-09-04 16 5385 4807 630Slachterijen/vleesverwerkende industrie vrijstelling 01-05-04
tot 01-02-0530002 783600 Binnenvaart (matroos/stuurman)826793638 Internationaal wegtransport (chauffeur)923608565 Zorgsector (ok-assistenten/ radio-therapeutisch- en radiodiagnostisch
laborant)50–Het blijkt dat de vrijstelling van sectoren met name in de tuinbouw en
de slachterijen/vleesverwerkende industrie heeft geleid tot een sterke groei
van het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen.Van het totale aantal voor MOE-werknemers afgegeven tewerkstellingsvergunningen
van 24 728 zijn er in 2004 16 538 verleend in de land- en tuinbouw,
waarvan 15 467 voor seizoenwerkers (daarnaast worden in de land- en tuinbouw
ook tewerkstellingsvergunningen afgegeven voor bijvoorbeeld stagiaires). Dit
is een toename van bijna 9 000 in vergelijking met 2003. Ook in de slachterijen/vleesverwerkende
industrie is het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen fors gestegen.
Beide sectoren zijn goed voor 90% van de totale toename van het aantal afgegeven
tewerkstellingsvergunningen voor MOE-landen in 2004. Inmiddels zijn de tuinbouw
en de slachterijen/vleesverwerkende industrie per 1 september 2004 respectievelijk
1 februari 2005 niet langer vrijgesteld.In de binnenvaart en het internationaal transport heeft de vrijstelling
geleid tot een geringe toename van het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen.
In de zorgsector is voor de vrijgestelde functies geen enkele tewerkstellingsvergunning
afgegeven. De kwalificatie-vereisten voor deze functies blijken een struikelblok
te zijn voor het vervullen met personeel uit de nieuwe lidstaten.Tot slot kunnen de afgegeven tewerkstellingsvergunningen worden uitgesplitst
naar beleidscategorieën. Dit is relevant, omdat daarmee wordt aangegeven
welke categorieën tewerkstellingsvergunningen met een volledige Wav-toets
zijn afgegeven. Een volledige Wav-toets houdt in dat de aanvragen om tewerkstellingsvergunningen
worden getoetst op aanwezigheid van prioriteitgenietend arbeidsaanbod vanwege
het risico op verdringing van dit arbeidsaanbod. Voor andere categorieën
geldt dat vanwege de aard van het werk er geen risico van verdringing is en
dat daarom op grond van de regelgeving niet wordt getoetst op aanwezigheid
van prioriteitgenietend arbeidsaanbod. Ongeveer de helft van het aantal aanvragen
om tewerkstellingsvergunningen voor MOE-werknemers is getoetst aan de arbeidsmarkt.
Wanneer echter de tuinbouw buiten beschouwing gelaten wordt, is dat nog maar
maximaal 1 868 (1e toelating bedrijfsleven + overige).Tabel 3. Tewerkstellingsvergunningen MOE-landen naar beleidscategorie
2004BeleidscategorieAantalPercentageVolledige Wav-toets LTO-project9 98740%Ja Vrijgestelde sectoren9 66439%NeeStagiaires1 7157%Nee 1e toelating bedrijfsleven1 4986%JaPraktikanten6643%Nee Levering goederen2611%Nee Studenten2161%NeeSleutelpersoneel internationale concerns1981% NeeWetenschappelijk personeel1551%NeeOverige3702%–Totaal24 728101–c. Duur van de afgegeven tewerkstellingsvergunningenConform het Toetredingsverdrag met de nieuwe lidstaten zijn werknemers
uit de MOE-landen die legaal één jaar ononderbroken hebben gewerkt
in een «oude» EU-lidstaat, in die lidstaat vrij op de arbeidsmarkt.
Iedere tewerkstellingsvergunning die wordt afgegeven voor ten minste één
jaar, biedt een MOE-werknemer dan ook de mogelijkheid tot permanente toegang
tot de Nederlandse arbeidsmarkt. Dit geldt overigens niet voor stagiaires
die een tewerkstellingsvergunning kunnen krijgen voor maximaal één
jaar; zij verrichten immers geen reguliere arbeid.Tabel 4: Afgegeven tewerkstellingsvergunningen voor MOE-landers
naar geldigheidsduur in 2004Duurtwv'smax. arbeidsjarenMax. 2 maanden5 480913 2 maanden tot 24 weken13 6026 277 24 weken tot 1 jaar3 1373 137Langer dan 1 jaar2 5092 509Totaal24 72812 836De meeste tewerkstellingsvergunningen die voor minder dan één
jaar zijn afgegeven, hebben betrekking op het seizoenswerk in de tuinbouw.
Op grond van de vrijstellingsregeling in de tuinbouw zijn 5 480 tewerkstellingsvergunningen
met een maximale geldigheidsduur van 2 maanden afgegeven. De overige 9 987
tewerkstellingsvergunningen die voor seizoenswerk in de tuinbouw zijn afgegeven,
hebben een maximale geldigheidsduur van 24 weken. Het maximale aantal arbeidsjaren
van MOE-werknemers in de tuinbouw bedraagt dan ook: 5 522. Het maximale
aantal arbeidsjaren, vervuld door MOE-werknemers in de overige sectoren, bedraagt:
7 314. Het aantal volledig aan de Wav getoetste tewerkstellingsvergunningen
bedraagt in arbeidsjaren maximaal : 6 477.1
Aanvragen om tewerkstellingsvergunningen worden volledig getoetst wanneer
er sprake is van een risico van verdringing.d. NationaliteitWat betreft de nationaliteit van de MOE-werknemers vormen de Polen met
20 439 personen verreweg de grootste categorie. Hiervoor zijn twee oorzaken.
In de eerste plaats heeft Polen verreweg de grootste arbeidsmarkt van de nieuwe
lidstaten en kent het land bovendien een grote werkloosheid. In de tweede
plaats zijn al vanaf de jaren '80 Polen actief in het seizoenswerk in de tuinbouw.
Hierdoor zijn netwerken tussen Nederlandse werkgevers en Poolse werknemers
ontstaan die een stimulerend effect hebben op arbeidsmigratie.Figuur 2 : nationaliteit MOE-werknemers.e. FunctieniveauUit onderstaande tabel 5 blijkt dat MOE-werknemers met name lager geschoolde
functies vervullen. Voor een groot deel wordt dit verklaard door het seizoenwerk
in de tuinbouw, waarin met name Polen werkzaam zijn. Voor de overige nationaliteiten
geldt dat vooral functies op middelbaar niveau worden uitgeoefend. Het gaat
daarbij onder meer om functies in het internationaal transport.Tabel 5: Nationaliteit en functieniveau LaagMiddenHoogOnbekendPolen13 6963 0023393 093Tsjechen207897167184Hongaren189579152160Slowaken19582012594Litouwers1581141119 Esten312175Letten3220173Slovenen8141117Totaal14 4885 4858393 575f. De CPB-raming en Het RWI rapport «Poolshoogte»Het aantal van 24 728 afgegeven tewerkstellingsvergunningen ligt
hoger dan de oorspronkelijk door het kabinet vastgestelde grenswaarde van
22 000 maar valt wel binnen de raming van het CPB voor wat betreft de
bruto instroom van arbeidsmigranten. Deze werd geraamd op 7 500 tot 15 000
arbeidsmigranten (netto 5 000 tot 10 000) en 10 000 seizoenswerkers.
Met name het aantal seizoenarbeiders (15 467) is aanzienlijk hoger dan
het CPB heeft geraamd. Het aantal arbeidsmigranten exclusief de seizoenswerkers
(9 261)valt wel binnen de raming van het CPB. Een belangrijke kanttekening
is evenwel dat de CPB-raming uitging van een situatie van een vrij verkeer
van werknemers, terwijl de actuele cijfers over 2004 betrekking hebben op
een situatie waarin voor het overgrote deel van de arbeidsmarkt een restrictief
toelatingsbeleid gold. Wanneer hiermee rekening gehouden wordt, is het aantal
toegelaten MOE-werknemers in 2004 hoger dan op grond van de CPB raming mocht
worden verwacht.Het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen ligt lager dan het aantal
werkzame Polen dat in het RWI-rapport Poolshoogte wordt genoemd. Dit rapport
spreekt over een geschat aantal van 34 000 tot 53 000 Polen die
in Nederland werkzaam zouden zijn. Dit verschil heeft voor een groot deel
te maken met het feit dat de RWI de zogenoemde «Duitse» Polen
en de zelfstandigen meeneemt in haar berekening. Duitse Polen zijn Polen met
een Duits paspoort op wie het vrij verkeer van werknemers van toepassing is.
De vraag of het wenselijk is om de overgangsregeling voor het vrij verkeer
van werknemers per 1 mei 2005 al dan niet te liberaliseren, is voor deze
categorie werknemers en voor de zelfstandigen uit de MOE-landen niet relevant.g. Geweigerde vergunningenOndanks het bestaan van een soepele toelatingsregeling voor MOE-arbeidsmigranten
in verschillende sectoren, worden niet alle aanvragen om een tewerkstellingsvergunning
gehonoreerd. Uit tabel 7 blijkt dat 84% van het aantal aanvragen daadwerkelijk
leidt tot verlening van de vergunning. Dit percentage wijkt voor MOE-werknemers
niet veel af van dat van niet-MOE-werknemers.Tabel 6: Niet-verleende tewerkstellingsvergunningen MOE-werknemersTotaalaangevraagd29 47654 243verleend24 72844 207geweigerd 2 800 6 342 niet in behandeling genomen  43  151ingetrokken 1 817 3 910Intrekking van een aanvraag vindt plaats omdat de werkzaamheden vervallen
zijn, de werkgever en de arbeidsmigrant toch niet een arbeidsovereenkomst
aangaan, of omdat een werkgever de aanvraag intrekt, omdat hem duidelijk wordt
dat hij geen kans heeft op afgifte van de vergunning.De meeste weigeringen hebben in 2004 plaats gevonden in de tuinbouw (1 537),
op grond van onvoldoende wervingsinspanningen van de werkgever. Bij onvoldoende
wervingsinspanningen wordt aangenomen dat in principe prioriteitgenietend
arbeidsaanbod voor de functie beschikbaar is. In het internationaal wegvervoer
zijn 216 vergunningen geweigerd, in de binnenvaart 284 en in de slachterijen/vleesverwerkende
industrie 494. In deze sectoren was de weigering met name gebaseerd op het
niet betalen van een marktconforme beloning. Een vrijstelling van de arbeidsmarkttoets
betekent derhalve niet dat automatisch de tewerkstellingsvergunningen worden
verleend.h. Conclusie• Het aantal afgegeven tewerkstellingvergunningen voor MOE-werknemers
is in 2004 bijna verdubbeld van 12 540 tot 24 728. Dat is 56% van
het totaal aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen. Dit aantal is iets
hoger dan de raming die in januari 2004 door het CPB is gemaakt. Deze raming
ging echter uit van een situatie van volledig vrij verkeer van werknemers.• De grootste stijging van het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen
vond plaats in de land- en tuinbouw: van 7 630 naar 16 538 en de
slachterijen/vleesverwerkende industrie: van 600 naar 3 000. Beide sectoren
nemen meer dan 90% van de stijging voor hun rekening. In overige sectoren
en beroepen zijn de verschillen met 2003 minimaal.• Het overgrote deel van de MOE-werknemers komt uit Polen: 20 439
van de 24 728.• Berekend in arbeidsjaren is de arbeidsmigratie vanuit de MOE-landen
aanzienlijk minder dan het aantal arbeidsmigranten, namelijk maximaal 12 836
. Van die 12 836 arbeidsjaren, is bij maximaal 6 477 arbeidsjaren
getoetst op de aanwezigheid van prioriteitgenietend arbeidsaanbod.• Het overgrote deel van de MOE-arbeidsmigranten vindt werk in laaggeschoolde
arbeid.6. Verklaring van aantal toegelaten MOE-landersDe toename van het aantal tewerkstellingsvergunningen voor MOE-werknemers
wordt hoofdzakelijk door twee factoren veroorzaakt.• In de eerste plaats heeft de vrijstelling van de individuele arbeidsmarkttoets
geleid tot een toename van het aantal aangevraagde en verleende tewerkstellingsvergunningen.
In de slachterijen/vleesverwerkende industrie is het aantal tewerkstellingsvergunningen
in 2004 meer dan verviervoudigd van rond de 600 naar bijna 2 800. Ook
in de tuinbouw zijn tussen 1 juni en 1 september 2004 een groot
aantal tewerkstellingsvergunningen met vrijstelling verleend (5 480).
In de overige sectoren met een vrijstelling is de toename aanzienlijk beperkter.• In de tweede plaats is de deelname van tuinders aan het LTO/CWI-project
sterk gestegen. Het aantal gemelde vacatures steeg daardoor van 8 380
in 2003 tot 16 090 in 2004. Naarmate voor deze toename geen prioriteitgenietend
arbeidsaanbod geplaatst is, zijn er tewerkstellingsvergunningen afgegeven
en daarmee ook het aantal aangevraagde en afgegeven tewerkstellingsvergunningen.• Een derde factor die een rol heeft gespeeld, is de legalisering
van voorheen illegale werknemers uit de MOE-landen. Uit de evaluatie van het
LTO/CWI-project in de tuinbouw blijkt dat de toegenomen deelname aan het project
heeft geleid tot een vermindering van de illegale tewerkstelling
in de tuinbouw. De (dreigende) invoering van de hoge bestuurlijke boete in
de Wet arbeid vreemdelingen heeft een stimulerend effect gehad op werkgevers
om arbeid te legaliseren. Wanneer het gaat om illegale tewerkstelling van
MOE-werknemers in zijn geheel, ziet de Arbeidsinspectie geen vermindering
van illegaliteit. Wel treedt er een verschuiving op. Ook in andere vrijgestelde
sectoren, de binnenvaart en het internationaal transport en de slachterijen/vleesverwerkende
industrie zijn er dergelijke signalen van legalisering.1 In andere sectoren, en met name de bouw, is er daarentegen sprake
van een toename de door de AI gesignaleerde illegale tewerkstelling te constateren
(zie ook bijlage 3).• Een vierde factor is het bestaan van netwerken, met name in de
tuinbouw en het internationaal transport, tussen Nederlandse werkgevers en
met name Poolse arbeidskrachten. Al vanaf de jaren '80 zijn met name Poolse
werknemers in deze sectoren actief. Het bestaan van netwerken zijn een belangrijke
faciliterende voorwaarde voor migratie en hebben bij versoepeling van beleid
een aanzuigende werking.7. Effecten van arbeidsmigratie MOE-landersa. AlgemeenHoewel het aantal arbeidsmigranten uit de MOE-landen in 2004 sterk is
gestegen, zijn de effecten van deze migratie op de arbeidsmarkt beperkt om
een tweetal redenen.In de eerste plaats is op het totaal van de Nederlandse arbeidsmarkt het
aantal toegelaten MOE-werknemers uiterst klein en zijn de sociaal-economische
effecten navenant. In 2004 kent Nederland een werkende beroepsbevolking van
7 183 000 personen. Het aantal toegelaten MOE-werknemers is 24 728,
dat is 0,3%.In de tweede plaats heeft een groot deel van de afgegeven tewerkstellingsvergunningen
een geldigheidsduur van minder dan 24 weken. Het maximaal aantal arbeidsjaren
dat door MOE-werknemers is gewerkt, is dat nog aanzienlijk minder, namelijk
12 836. Op een totaal arbeidsvolume in Nederland in 2004 van 6 357 000
is dat 0,2%.Hoewel in het algemeen de effecten van de arbeidsmigratie uit de nieuwe
lidstaten op de Nederlandse arbeidsmarkt gering zijn, zijn er sectoraal wel
grote verschillen. Zoals eerder aangegeven zijn met name in de tuinbouw en
in de slachterijen/vleesverwerkende industrie relatief veel MOE-werknemers
toegelaten. Verdringende effecten vanwege de arbeidsmigratie uit de MOE-landen
kunnen zich in deze sectoren hebben voorgedaan (zie par. 7b). Hieronder wil
ik daar nader op ingaan. Voor de overige sectoren geldt dat de arbeidsmigratie
in het algemeen een positieve bijdrage heeft geleverd aan de Nederlandse economie.
Vacatures waarvoor geen prioriteitgenietend arbeidsaanbod beschikbaar was,
zijn vervuld, waardoor de bedrijfsvoering zijn voortgang kon hebben. Feitelijk
sluit dit volledig aan bij het beleid dat aan de Wet arbeid vreemdelingen
ten grondslag ligt: het voorkomen van verdringing van prioriteitgenietend
arbeidsaanbod enerzijds en bij een tekort daaraan, het vervullen van vacatures
door vreemdelingen anderzijds. Daarnaast hebben arbeidsmigranten sociale premies
en belastingen betaald en als zodanig een positieve bijdrage geleverd aan
de openbare kas.b. Tuinbouw, slachterijen en vleesverwerkende industrieVoor de slachterijen/vleesverwerkende industrie en voor de oogstwerkzaamheden
in de tuinbouw gaat het om laaggeschoolde arbeid die vanwege het karakter
(zwaar, onregelmatig, laagbetaald) moeilijk vervulbaar blijkt te zijn met
prioriteitgenietend arbeidsaanbod. In de brief die op 15 maart 2005 naar
de Tweede Kamer is verzonden, geeft het kabinet aan dat er veel werknemers
uit de MOE-landen werkzaam zijn in de oogst en buitengewoon weinig
binnenlandse werkzoekenden.1 Deze onwenselijke
situatie bestaat al gedurende langere tijd. Met de grote toename van het aantal
afgegeven tewerkstellingsvergunningen aan MOE-werknemers in de tuinbouwsector
in 2004, komt dit probleem echter nog pregnanter naar voren. De vrijstelling
op basis van de motie Bruls/Varela heeft geleid tot een groot aantal verleningen,
maar ook buiten de vrijstelling om zijn veel tewerkstellingsvergunningen afgegeven.
Voorzover er sprake is van legalisering van voorheel illegale arbeid, is dit
een positief effect. De mogelijkheid om MOE-werknemers in te zetten in de
oogstwerkzaamheden kan ertoe hebben geleid dat werkgevers minder inspanningen
hebben verricht om Nederlands arbeidsaanbod aan te trekken, waardoor verdringende
effecten zijn opgetreden. Voor het kabinet is de gang van zaken in 2004 in
ieder geval aanleiding geweest om, zoals in de brief van 15 maart 2005
is verwoord, een groot pakket van maatregelen te nemen om in 2005 meer Nederlandse
werkzoekenden en uitkeringsgerechtigden naar de oogstwerkzaamheden in de tuinbouw
te bemiddelen.Ook voor de slachterijen en vleesverwerkende industrie geldt dat aanzienlijk
meer werknemers uit de nieuwe lidstaten zijn toegelaten. Hoewel er binnen
deze sector geen sprake is van een toegenomen aantal ontslagvergunningen of
een toename van het aantal ingeschreven werkzoekenden (wat zou kunnen wijzen
op verdringende effecten), heeft CWI de slachterijen/vleesverwerkende industrie
vanaf 1 februari 2005 niet meer aangewezen als vrijgestelde sector.
Met de instroom van MOE-werknemers in 2004 is het bestaande tekort in de sector
opgelost.8. Alternatieven voor het werknemersverkeerIn deze evaluatie gaat het om de vraag of het wenselijk is het werknemersverkeer
met de MOE-landen per 1 mei 2005 verder te liberaliseren. Bij de beantwoording
van deze vraag is het relevant rekening te houden met andere wijzen waarop
MOE-burgers in Nederland arbeid kunnen verrichten. Naast het werknemersverkeer
is er binnen de EU het vrij verkeer van diensten en het recht om als zelfstandige
(al dan niet met personeel) arbeid te verrichten. Het dienstenverkeer en met
name het inschakelen van zelfstandigen kunnen leiden tot aanzienlijke besparing
op de kosten van arbeid voor de Nederlandse opdrachtgever (zie hiervoor het
RWI-rapport Poolshoogte, waarin hierover uitvoerig onderzoek is gedaan). Beide
routes zijn evenwel, als aan de voorwaarden wordt voldaan, legaal. Door de
voorgenomen uitbreiding van de werkingssfeer van de Wet arbeidsvoorwaarden
grensoverschrijdende arbeid (Waga) zal het kostenvoordeel bij dienstverlening
grotendeels wegvallen. Daarnaast is er de mogelijkheid van illegale tewerkstelling
als illegaal alternatief. Dit alternatief wordt uiteraard krachtig bestreden,
onder meer door de invoering van de hoge bestuurlijke boete per 1 januari
2005.Een verdere uitwerking van deze alternatieve routes is weergegeven in
bijlage 4.9. Ontwikkelingen in andere EU-lidstatenVrijwel alle lidstaten van de EU hanteren de communautaire overgangsregeling
en passen de eerste twee jaar na toetreding nationale maatregelen toe, onverlet
de mogelijkheid om de toegang tot hun arbeidsmarkten direct na toetreding
te liberaliseren.. Uitzonderingen hierop zijn Ierland, Zweden, het Verenigd
Koninkrijk en in mindere mate Denemarken.Ierland en Zweden hebben een volledig vrij verkeer van werknemers geïmplementeerd.
Het Verenigd Koninkrijk heeft de tewerkstellingsvergunningsplicht afgeschaft
voor MOE-werknemers, maar stelt wel als eis dat MOE-werknemers
zich melden om inzicht te houden op het aantal toegelaten MOE-werknemers.
Denemarken handhaaft de tewerkstellingsvergunningsplicht, maar zonder arbeidsmarkttoets.
Het wil de vergunning gebruiken als instrument om de arbeidsvoorwaarden van
de MOE-landers te kunnen controleren.De Europese Commissie zal in het voorjaar 2006 een uitgebreid onderzoek
naar de werking van de overgangsmaatregel inzake het vrij verkeer van werknemers
publiceren ten behoeve van de besluitvorming over het werknemersverkeer per
1 mei 2006. Op basis van dit onderzoek zullen naar verwachting met meer
stelligheid conclusies getrokken kunnen worden. Voorzover de andere EU-lidstaten
informatie beschikbaar hebben gesteld, kunnen daaruit met enige terughoudendheid
de volgende conclusies worden getrokkenLanden met een vrij verkeer van werknemers laten in 2004 een sterke instroom
van het aantal MOE-werknemers zien. Het VK heeft tussen 1 mei 2004 t/m
31 december 2004 122 770 MOE-werknemers geregistreerd. In vergelijking
met het aantal afgegeven werkvergunningen in 2003 van 14 974 is dit een
zeer aanzienlijke stijging. Daarbij past wel de kanttekening dat volgens het
VK bijna 40% van deze MOE-werknemers al voor 1 mei 2004 in het VK aanwezig
was. In Ierland is het aantal MOE-werknemers bijna verviervoudigd, van 8 231
in 2003 tot naar schatting 35 200 in 2004. Beide landen hebben, ondanks
de grote instroom van MOE-werknemers, aangegeven het beleid niet te wijzigen.
In Zweden en Denemarken is de stijging minder groot. In Zweden steeg het aantal
MOE-werknemers (exclusief seizoenswerkers) van 2 100 in 2003 naar 3 900
in 2004. In Denemarken steeg het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen
(vanaf 1 mei 2004 zonder arbeidsmarkttoets) van 776 naar 2 119.Het overgrote deel van de MOE-werknemers in bovengenoemde landen verricht
laaggeschoolde arbeid. Sectoren die genoemd worden zijn: tuinbouw (seizoenwerk),
de schoonmaaksector, de horeca en de bouw.In Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk, die een restrictief arbeidsmigratiebeleid
voeren, is het aantal tewerkstellingsvergunningen voor MOE-werknemers ook
gestegen, maar in mindere mate. In Duitsland bedroeg de stijging in 2004 2,5%
tot 318 111, in Frankrijk met 13% tot 9 494 en in Oostenrijk 20%
tot 41 500. Duitsland heeft aangegeven dat het in ieder geval tot 1 mei
2006 de overgangsregeling zal hanteren. Voor 1 mei 2006 zal een beslissing
worden genomen over een mogelijke verlenging van de overgangsregeling, waarbij
de ervaringen met de nieuwe Immigratiewet zullen worden meegewogen. De andere
landen hebben aangegeven dat een tussentijdse wijziging van beleid vóór
1 mei 2006 geen onderwerp van politieke discussie is.Over de situatie in België, Luxemburg, Italië, Spanje, Portugal
en Griekenland zijn op dit moment nog geen betrouwbare cijfers beschikbaar.10. Te verwachten arbeidsmigratie tot 1 mei 2006De vraag hoeveel MOE-werknemers zich bij ongewijzigd beleid tussen 1 mei
2005 en 1 mei 2006 in Nederland arbeid zullen verrichten, is afhankelijk
van de economische ontwikkeling in Nederland en in de MOE-landen en van mogelijke
wijzigingen in het toelatingsbeleid van andere EU-lidstaten.Hoewel de economische situatie in de MOE-landen naar verwachting volgend
jaar zal verbeteren, blijft het verschil in werkgelegenheid en het verschil
in loon nog dermate groot dat er een aanzienlijke push-factor voor migratie
aanwezig blijft (zie bijlage 5). Indien de Nederlandse economie
het komend jaar aantrekt, zal dat een grotere vraag naar arbeid– en
arbeidsmigranten – tot gevolg hebben.Een andere factor die invloed kan hebben op de arbeidsmigratie naar Nederland
vanaf 1 mei 2005 is een beleidswijziging inzake het werknemersverkeer
in andere EU-landen. Zoals in hoofdstuk 9 aangegeven, zijn daarvoor geen indicaties.Het is zinvol om, bij het uitspreken van een verwachting met betrekking
tot de arbeidsmigratie vanuit de MOE-landen naar Nederland in 2005 een onderscheid
te maken tussen de tuinbouwsector enerzijds en de overige sectoren anderzijds.Voor de overige sectoren verwacht het kabinet dat de arbeidsmigratie op
ongeveer hetzelfde niveau zal blijven dan wel iets zal dalen. De beperking
van het aantal vrijgestelde sectoren en het eenmalige effect van legalisering
van illegale arbeid in 2004 zullen een dempend effect hebben op de arbeidsmigratie.
Een opleving van de economie kan daarentegen voor een iets grotere vraag zorgen.Voor de tuinbouwsector is het maken van een inschatting aanzienlijk lastiger.
Enerzijds wordt een actief beleid gevoerd om meer uitkeringsgerechtigden aan
het werk te helpen in de oogst. Naarmate dit beleid meer succesvol is, zal
de vraag naar seizoenswerkers uit de MOE-landen minder worden. Daartegenover
staat echter dat het LTO/CWI-project verwacht dat het aantal vacatures dat
dit jaar gemeld wordt aanzienlijk hoger zal liggen dan in 2004. Terwijl in
de maanden januari tot en met april 2004 2 832 vacatures werden gemeld,
bedraagt dit aantal in 2005 inmiddels al 5 885. Indien de beschikbaarheid
van prioriteitgenietend arbeidsaanbod achter blijft bij de sterke groei van
het aantal gemelde vacatures, is een verdere stijging van het aantal seizoenswerkers
uit de MOE-landen in 2005 niet uit te sluiten.Mocht Nederland besluiten om per 1 mei 2005 over te gaan tot een
vrij verkeer van werknemers, dan zal de instroom vanuit de MOE-landen naar
verwachting aanzienlijk hoger zijn dan in het afgelopen jaar. Deze verwachting
is mede gebaseerd op:• Belangrijke push-factoren voor arbeidsmigratie in de MOE-landen.
De lonen daar zijn aanzienlijk lager dan in Nederland, terwijl het werkloosheidspercentage
aanzienlijk hoger is.• De ervaringen in het afgelopen jaar.In de eerste plaats is de arbeidsmigratie vanuit de MOE-landen naar de
vrijgestelde sectoren/beroepen, en dan met name bij ongeschoolde arbeid, in
2004 aanzienlijk groter geweest dan in de jaren ervoor. In de tuinbouwsector
is er sprake van een verdubbeling, in de slachterijen/vleesverwerkende industrie
een verviervoudiging. Weliswaar zijn deze sectoren opengesteld vanwege een
tekort op de arbeidsmarkt; de mate waarin MOE-werknemers de vacatures vervuld
hebben, ligt echter ruim boven de verwachting. Daar waar openingen in de arbeidsmarkt
geboden worden, worden die ook gebruikt. De verwachting is dat ook in andere
sectoren waar de vraag naar met name lager geschoolde arbeid groot is, vrijstelling
zal leiden tot een toename van de arbeidsmigratie uit de MOE-landen.In de tweede plaats kan op basis van de nu beschikbare gegevens de conclusie
getrokken worden dat EU-landen met een vrij verkeer van werknemers, een sterkere
stijging van het aantal MOE-werknemers kennen dan landen met een overgangstermijn.Het is aannemelijk dat bij een totale openstelling van de Nederlandse
arbeidsmarkt de MOE-arbeidsmigratie zich met name zal richten op de onderkant
van de Nederlandse arbeidsmarkt. In EU-landen met een vrij verkeer van werknemers
is eenzelfde ontwikkeling zichtbaar. Juist in dit segment van de arbeidsmarkt
bevindt zich een groot deel van de Nederlandse uitkeringsgerechtigden.1 Het gaat dan om werkzaamheden in bijvoorbeeld de schoonmaak,
laaggeschoold productiewerk, de vis- en vleesverwerkende industrie, de horeca
en de bouw. Hier zullen MOE-werknemers concurreren met Nederlandse werkzoekenden/uitkeringsgerechtigden
met het risico van verdringing. Naarmate het functieniveau hoger wordt en
bijvoorbeeld beheersing van de Nederlandse taal als functie vereiste belangrijker
wordt, neemt dit risico af.Naast arbeidsmarktbelangen spelen ook de internationale betrekkingen met
de nieuwe lidstaten een rol bij de besluitvorming met betrekking tot het werknemersverkeer
met deze nieuwe lidstaten. Het handhaven van de overgangstermijn wordt door
de nieuwe lidstaten gezien als een negatief element in deze betrekkingen.11. ConclusieUit deze evaluatie blijkt dat het aantal arbeidsmigranten uit de MOE-landen
na de uitbreiding van de EU per 1 mei 2004 sterk is gestegen: van 12 540
in 2003 tot 24 728 in 2004. Dit aantal ligt hoger dan de grenswaarde
van 22 000 die het kabinet in januari 2004 vaststelde op basis van de
CPB-raming (het gemiddelde van bruto 7 500 tot 15 000 arbeidsmigranten
en 10 000 seizoenswerkers).De vrijstellingsregeling voor sectoren/beroepen, waardoor de administratieve
lasten voor de werkgever sterk zijn teruggebracht, én de grote deelname
aan het LTO/CWI-project in de tuinbouw hebben geleid tot deze stijging. Inmiddels
is het aantal sectoren/beroepen waarvoor een vrijstelling geldt teruggebracht
tot het internationaal wegtransport, de binnenvaart en enkele specialistische
functies in de zorgsector.De effecten van de arbeidsmigratie uit de MOE-landen op de Nederlandse
arbeidsmarkt zijn evenwel beperkt. Vanwege het grote aantal seizoenwerkers
is het aantal arbeidsjaren dat door MOE-arbeidsmigranten vervuld is, aanzienlijk
lager dan het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen: 12 836. Dit
komt overeen met 0,2% van het totale arbeidsvolume in Nederland.De stijging komt vrijwel uitsluitend voor rekening van twee sectoren:
de land- en tuinbouwsector (+ 8 908) en de slachterijen/vleesverwerkende
industrie (+2 400).Alleen voor de tuinbouwsector en in mindere mate de slachterijen/vleesverwerkende
industrie kan er sprake zijn geweest van een zekere verdringing van prioriteitgenietend
arbeidsaanbod vanwege het grote aantal toegelaten MOE-werknemers. De grote
toestroom van seizoenarbeiders kan voor werkgevers een reden zijn geweest
om niet voor beschikbaar Nederlands of EU-arbeidsaanbod te kiezen. Voor de
overige sectoren van de Nederlandse economie is er geen aanleiding te veronderstellen
dat deze arbeidsmigratie uit de nieuwe lidstaten heeft geleid tot omvangrijke
verdringende effecten op de Nederlandse arbeidsmarkt dan wel tot hogere uitgaven
in de sociale zekerheid. Positief is dat moeilijk vervulbare vacatures zijn
vervuld, waardoor de bedrijfsvoering zijn voortgang kon hebben. Daarnaast
hebben MOE-arbeidsmigranten een positieve bijdrage door het afdragen van belastingen
en premies.Bovengenoemde stijging van het aantal toegelaten MOE-werknemers heeft
plaats gevonden onder een restrictief toelatingsbeleid, met uitzondering van
enkele sectoren. Indien per 1 mei 2005 Nederland zou overgaan op
een volledig vrij verkeer van werknemers zal dit naar verwachting een aanzuigend
effect hebben op de arbeidsmigranten uit de nieuwe lidstaten. Vanwege de lagere
lonen en hogere werkloosheid, met name in Polen, bestaan er nog voldoende
push-factoren voor arbeidsmigratie in de nieuwe lidstaten. Het aantal arbeidsmigranten
uit de MOE-landen dat in een situatie van een vrij verkeer van werknemers
naar Nederland zal komen, is naar verwachting aanzienlijk hoger dan het aantal
in 2004.Het is aannemelijk dat dan, met name aan de onderkant van de arbeidsmarkt,
wel op grotere schaal verdringende effecten zullen optreden. Daarnaast wil
het kabinet ook wijzen op haar streven om – in het bijzonder in de tuinbouw –
extra inspanningen te verrichten om Nederlandse werklozen aan de slag te helpen.Op grond van deze evaluatie kiest het kabinet ervoor om tot 1 mei
2006 het huidige beleid voort te zetten. Op 1 mei 2006 zal het communautaire
vrij verkeer van werknemers binnen de uitgebreide Europese Unie in werking
treden. Vóór 1 mei 2006 zal Nederland moeten aangeven of
zij op grond van de arbeidsmarktsituatie verlenging van de overgangsmaatregel
voor het vrij verkeer van werknemers wenselijk vindt.BIJLAGE 1Communautair overgangsrecht werknemersverkeer– 1 mei 2004 – 1 mei 2006: De communautaire overgangsperiode
voor het vrij verkeer van werknemers is twee jaar, waarna het acquis automatisch
in werking treedt. De huidige lidstaten mogen ook overgaan tot een versoepeling
of tot volledig vrije toegang tot de arbeidsmarkt gedurende deze overgangsperiode
op basis van nationale wetgeving. Zij mogen de bestaande nationale regelgeving
ten aanzien van de toegang tot de arbeidsmarkt van arbeidskrachten uit de
nieuwe lidstaten na toetreding echter niet verder beperken.– 1 mei 2006 – 1 mei 2009: Vanaf 1 mei
2006 treedt het acquis automatisch in werking. Echter lidstaten die daaraan
behoefte hebben, kunnen de overgangstermijn met nog eens maximaal drie jaar
verlengen, mits zij dit melden bij de Europese Commissie. Hiervoor is geen
besluitvorming op EU-niveau nodig.– 1 mei 2009 – 1 mei 2011: Na vijf jaar is er andermaal
automatisch vrij verkeer, tenzij die landen die eerder voor een langere periode
gekozen hebben aan de Europese Commissie melden dat zij vanwege ernstige verstoringen
op de nationale arbeidsmarkt, de uiterste overgangstermijn met nog eens maximaal
2 jaar willen verlengen. Het uiterste maximum is dan een overgangsperiode
van 7 jaar.– Nadat een werknemer uit de MOE-landen voor 12 maanden is toegelaten
tot de Nederlandse arbeidsmarkt, is hij vrij op de arbeidsmarkt en behoeft
zijn (nieuwe) werkgever niet te beschikken over een tewerkstellingsvergunning.Vrijwaringsmaatregelen na invoering vrij verkeer werknemers.Indien een lidstaat een vrij verkeer van werknemers heeft geïmplementeerd,
kan het tot 1 mei 2011 het vrij verkeer van werknemers beperken indien
de arbeidsmigratie uit de MOE-landen een serieuze bedreiging vormt voor de
levensstandaard of de werkgelegenheid in een bepaalde regio of binnen een
bepaalde beroepsgroep. De desbetreffende lidstaat dient de Europese Commissie,
met informatie onderbouwd te verzoeken om een vrijwaringsmaatregel te treffen.
De Commissie beslist binnen twee weken over de te nemen vrijwaringsmaatregel
en stelt de Raad daarvan in kennis. Een EU-lidstaat kan vervolgens de Raad
verzoeken om het besluit tot het nemen van een vrijwaringsmaatregel te vernietigen
of te wijzigen. De Raad neemt hierover binnen twee weken een besluit met gekwalificeerde
meerderheid van stemmen.BIJLAGE 2Chronologisch proces analyse vaststelling vrijstelling
specifieke sectoren/beroepen1. Het verzamelen van gegevens over het aantal gedurende de afgelopen
12 maanden verleende twv's, geselecteerd op functie.2. Het verzamelen van gegevens over verleende twv's van vrijgestelde beroepsgroepen/sectoren.3. Het maken van een voorlopige analyse op basis van 1 en 2, waarin tevens
wordt aangeven waarom bepaalde sectoren/beroepsgroepen niet vrijgesteld worden.4. Het koppelen van deze gegevens aan gegevens over aantallen ontslagaanvragen/-vergunningen
gerekend over de laatste 3 maanden.5. Het maken van een voorlopige analyse op basis van de gegevens 1 t/m
4 en het aangeven van eventuele trends in de arbeidsmarkt.6. Het maken van een selectie van mogelijk vrij te stellen, c.q. verlenging
van reeds vrijgestelde, beroepsgroepen/sectoren.7. Het voorleggen en koppelen van de verzamelde gegevens over vacatures
en bij CWI ingeschreven aanbod.8. Het maken van een eindanalyse met beargumenteerd voorstel tot vrijstelling,
c.q. verlening van vrijstelling, c.q. intrekking van vrijstelling van beroepsgroepen/sectoren.BIJLAGE 3Bijlage Kwantitatieve gegevens Arbeidsinspectie over illegale
tewerkstellingTabel 1: Aandeel onderdanen MOE-landen in het aantal aangetroffen
illegaal tewerkgestelde vreemdelingen in procenten  2003  2004  jan t/m aprilmei t/m decembergemiddeldjan t/m aprilmei t/m decembergemiddeld Totaal illegale tewerkstelling100100100100100100Wv.MOE-landers242827253733Bulgaren en Roemenen171818161214Turken71412121111Overig524144474042Bron: ArbeidsinspectieIn bovenstaande tabel is het aandeel van onderdanen van de Midden- en
Oost-Europese lidstaten in de door de Arbeidsinspectie aangetroffen illegale
tewerkstelling aangegeven. De gegevens tussen de beide jaren kunnen niet rechtstreeks
vergeleken worden, onder meer omdat de inspectiecapaciteit in 2004 anders
over de verschillende sectoren is verdeeld dan in 2003. Desalniettemin lijkt
de conclusie gerechtvaardigd, dat het EU-lidmaatschap en het feit dat op ruime
schaal tewerkstellingsvergunningen zijn afgegeven niet hebben geleid tot een
daling van het aantal onderdanen van de MOE-landen in de geconstateerde illegale
tewerkstelling. In 2004 waren onder de 3 500 aangetroffen illegaal werkende
werknemers ruim 1 150 onderdanen van de MOE-landen te vinden (2003 respectievelijk
bijna 2 900 en 770).Op grond van dezelfde inspectiegegevens blijkt het aandeel illegaal tewerkgestelde
vreemdelingen afkomstig uit de MOE-landen in de bouwsector, inclusief de particuliere
woningbouw, meer dan 70% te bedragen (bron: Arbeidsinspectie, 2004). In de
land- en tuinbouw was het aandeel afkomstig uit de MOE-landen in 2004 40%.De SIOD bevindt zich doorgaans aan het einde van de handhavingsketen.
Pas als alle andere inspanningen niet tot voldoende resultaat hebben geleid,
wordt de SIOD ingeschakeld. Dit betekent over het algemeen dat de fraudemeldingen
die de Regionale Fraudeloketten van de SIOD krijgen een historie kennen bij
de desbetreffende melder en derhalve enigszins verouderd kunnen zijn. De verwachting
is dan ook gegrond dat een toename van het aantal meldingen dat betrekking
heeft op constructies waarbij onderdanen van de MOE-landen tewerkgesteld worden
bij de SIOD nog niet ten volle gesignaleerd kan worden. Wel is bij de Regionale
Fraudeloketten al de tendens waar te nemen dat het aantal meldingen dat betrekking
heeft op constructies waarmee MOE-landers, voornamelijk Polen, hier in Nederland
aan het werk worden gezet, sinds de toetreding op 1 mei 2004 flink is
toegenomen.BIJLAGE 4Alternatieve routes voor het werknemersverkeera. DienstenverkeerIn tegenstelling tot het werknemersverkeer is er vanaf het moment van
toetreding van de nieuwe lidstaten een vrij dienstenverkeer. In eerste instantie
heeft Nederland de tewerkstellingsvergunningsplicht voor MOE-dienstverleners
gehandhaafd, zij het dat vanwege het vrije dienstenverkeer de arbeidsmarkttoets
achterwege gelaten wordt. Wel vindt toetsing plaats op de geboden arbeidsvoorwaarden.
Het kabinet heeft echter besloten op 26 november 2004 besloten om de
tewerkstellingsvergunningsplicht voor MOE-dienstverleners te vervangen door
een notificatiesysteem. Dit systeem moet de mogelijkheid om in Nederland opdrachten
uit te voeren vergemakkelijken en doet meer recht aan het principe van een
vrij dienstenverkeer binnen de EU.Voor het ter beschikking stellen van arbeidskrachten door uitzendbureaus
gelden wel beperkingen op het dienstenverkeer. De lidstaat waar het personeel
ter beschikking wordt gesteld, is bevoegd om een tewerkstellingsvergunning
te eisen die bovendien getoetst mag worden op aanwezigheid van prioriteitgenietend
arbeidsaanbod.Tot en met 31 december 2004 is het aantal tewerkstellingsvergunningen
dat voor dienstverlening is afgegeven, beperkt geweest, namelijk 113. Het
RWI-rapport Poolshoogte wijst erop dat nadat de tewerkstellingsvergunningsplicht
is opgeheven, het dienstenverkeer naar verwachting sterk zal toenemen vanwege
het eerder genoemde kostenvoordeel voor de Nederlandse werkgever. Dit voordeel
zal overigens minder worden, indien de werkingssfeer van de Wet arbeidsvoorwaarden
bij grensoverschrijdende arbeid (Waga) is uitgebreid.b. ZelfstandigenAl op basis van de Associatieovereenkomsten met de nieuwe lidstaten die
vanaf 1994 in werking zijn getreden, was het mogelijk om als zelfstandige
uit een van de nieuwe lidstaten in Nederland arbeid te verrichten. Wel diende
de MOE-zelfstandige voor 1 mei 2004 te beschikken over een verblijfsvergunning.
De toetreding tot de Europese Unie heeft ten principale geen wijziging in
dit recht aangebracht. Wel hebben de «oude» lidstaten niet meer
het recht om vooraf te toetsen of de zelfstandige ook daadwerkelijk zelfstandige
is en als zelfstandige zijn werkzaamheden uitoefent. Het vereiste van de verblijfsvergunning
is vervallen.Zelfstandigen kunnen zich in Nederland met een eigen bedrijf vestigen
en zich inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Indien de zelfstandige personeel
uit de MOE-landen wil aantrekken, gelden voor de tewerkstelling van dit personeel
de regels met betrekking tot het werknemersverkeer.Daarnaast kunnen zelfstandigen tijdelijk naar Nederland komen om zelf
opdrachten uit te voeren. Het gaat dan om zelfstandigen zonder personeel (zzp-ers;
indien zij met eigen personeel opdrachten uitvoeren, is er sprake van het
vrij verkeer van diensten). Omdat deze zelfstandigen zonder personeel als
EU-onderdaan geen verblijfsvergunning en geen tewerkstellingsvergunning nodig
hebben, is het aantal zzp-ers dat vanuit de MOE-landen in Nederland werkzaam
is, niet bekend. Het RWI-rapport «Poolshoogte» schat het aantal
zzp-ers/firmanten in vof's in de tuinbouw, bouw en vleesverwerkende industrie
op tussen de 200 en 1 500.Het RWI-onderzoek geeft aan dat Nederlandse opdrachtgevers financieel
het grootste voordeel hebben indien zij voor werkzaamheden MOE-zelfstandigen
inschakelen. Immers regelgeving op het gebied van arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden
en arbeidstijden is veelal niet van toepassing op zelfstandigen.c. Illegale arbeidUit cijfers van de AI blijkt dat de illegale tewerkstelling van MOE-werknemers
na de uitbreiding van de EU niet is afgenomen. Wel is er een verschuiving
waar te nemen. Het aantal illegale werknemers in de tuinbouwsector neemt af,
terwijl de illegale arbeid in de bouwsector toeneemt.Veel illegale arbeid vindt plaats door gebruik te maken van constructies,
waarbij MOE-werknemers ten onrechte als zelfstandigen of als dienstverleners
worden aangemerkt.Het recht van zelfstandigen om arbeid te verrichten c.q. het vrije dienstenverkeer
wordt gebruikt als dekmantel voor het verrichten van arbeid die feitelijk
in een werkgever-werknemersrelatie wordt uitgevoerd. Hier zit veelal een Nederlandse
intermediair of faciliteerder tussen. Deze «bemiddelaar» bepaalt
het uurloon, het aantal te werken uren, wie waar tewerk gesteld wordt en zorgt
voor de betaling van de arbeiders. Deze constructie is lastig te ontrafelen
Of een MOE-burger echt als zelfstandige werkzaam is, hangt af van de feitelijke
situatie.1 Bij een waarneming ter plaatse kan
de Arbeidsinspectie niet altijd voldoende aantonen dat de intermediair of
faciliteerder feitelijk werkgever in de zin van de Wav is en dat sprake is
van«schijnzelfstandigheid». Administratief is alles verantwoord
op een wijze die het moeilijk maakt om deze fraude aan te tonen. Desgewenst
worden door de SIOD bijzondere opsporingsmethoden ingezet om de constructie
te ontmantelen. De constructie is op zich niet nieuw, maar wordt sinds 1 mei
2004 frequenter aangetroffen dan voordien.BIJLAGE 5Economische ontwikkeling in acht nieuwe EU-LidstatenAan de hand van een achttal indicatoren kan een indruk worden gegeven
van de economische ontwikkeling in de nieuwe EU-Lidstaten (excl. Cyprus en
Malta).1 Het beeld dat hieruit oprijst, is dat
de nieuwkomers – na een moeilijke aanloopperiode – sinds het midden
van de jaren '90 aanzienlijke progressie geboekt hebben.Hun welvaart nam sterker toe dan in de EU15-lidstaten. De arbeidsproductiviteit,
werkgelegenheidssituatie en inkomensontwikkeling zijn verbeterd. De inflatiecijfers
lieten een dalende trend zien. Hoewel de begrotingstekorten nog fors waren,
viel in het algemeen op dat de staatsschuld in de nieuwe lidstaten aanzienlijk
lager was dan in de oude lidstaten.Volgens prognoses van de Europese Commissie zullen deze positieve ontwikkelingen
zich in de periode 2005–2006 voortzetten.2Terwijl in deze jaren in de acht nieuwe lidstaten het «GDP per capita» toeneemt met percentages die variëren
tussen 3,8% en 7,4% per jaar, bedraagt de gemiddelde groei in de EU-15 niet
meer dan resp. 1,6% (in 2005) en 2% (in 2006).Eenzelfde ontwikkeling valt op bij de«arbeidsproductiviteit»: in de acht nieuwe lidstaten groeipercentages die variëren tussen
2,9% en 6,3%; in de EU15 gemiddeld slechts resp. 1,2% (2005) en 1,4% (2006).Wat betreft de «werkgelegenheidsgroei» zijn de verschillen tussen oude en nieuwe EU de komende jaren niet
groot. In het algemeen neemt in beide regio's het aantal banen bescheiden
toe, met gemiddeld resp. 0,7% (in 2005) en 0,8% (in 2006).Ook de gemiddelde «inflatiecijfers»
zullen elkaar in beide regio's de komende jaren niet veel ontlopen.De groei van de «reële lonen per capita» variëert de komende jaren in de acht nieuwe lidstaten tussen
1,8% en 5%, en is daarmee duidcelijk sterker dan in de EU15 (met gemiddeld
0,8% (in 2005) en 1,2% (in 2006).De «staatsschuld» blijft in de
acht nieuwe lidstaten (waar deze variëert tussen 4% en 57%) aanzienlijk
lager dan in de EU15 (gemidd. ca. 65%).De «begrotingssaldi» van de acht
nieuwe lidstaten bewegen zich in 2006 tussen een tekort van 4,1% (Hongarije)
en een overschot van 0,5% (Estland). Het gemiddelde tekort zal dat jaar in
de EU15 2,5% belopen.Ondanks relatief gunstige economische ontwikkelingen in de acht nieuwe
lidstaten in de achterliggende jaren blijft de komende jaren sprake van een
aanzienlijke kloof met de oude EU15-lidstaten in termen van welvaart en ontwikkelingsmogelijkheden.
Aard en intensiteit van de push- en pull-factoren – met relevantie voor
grensoverschrijdende migratie – zullen hierdoor medio 2005 (nog) niet
wezenlijk anders zijn dan op het moment van toetreding van de acht nieuwe
lidstaten tot de Europese Unie.XNoot1TK 2003–2004, 29 407, nr. 1. De 22 000 is het naar boven
afgeronde gemiddelde van de bruto instroom van 7 500 tot 15 000
arbeidsmigranten + 10 000 seizoenwerkers.XNoot1TK 2003–2004, 29 407, nr. 12.XNoot2Brief van 16 april 2004, CWI/2004/2239.XNoot1TK 2003–2004, 29 407, nr. 15.XNoot2TK 2004–2005, 29 544, nr. 19.XNoot1Zie tabel 3. Voor de categorieën «1etoelating bedrijfsleven» en «overige» is een volledig
arbeidsjaar gerekend, voor het LTO-project max. 24 weken.XNoot1Uit berichten van de Engelse ambassade blijkt dat in het VK bijna de helft
van het aantal MOE-werknemers dat zich heeft geregistreerd al voor 1 mei
2004 daar aanwezig was. Verondersteld wordt dat een deel van hen eerder illegaal
in het VK werkte.XNoot1TK 2004–2005, 29 544, nr. 16.XNoot1Terwijl bij HBO/WO-niveau het percentage niet werkende werkzoekenden t.o.v.
de beroepsbevolking 5% bedroeg, geldt voor basisonderwijs en vbo/mavo niveau
percentages van 23% en 15% (CWI, Arbeidsmarktjournaal).XNoot1Het EG-Hof heeft deze criteria geformuleerd in het Jany-arrest. De zelfstandige
moet de arbeid verrichten:– zonder enige gezagsverhouding met betrekking tot de keuze van
zijn activiteiten, de arbeidsomstandigheden en de beloning,– onder zijn eigen verantwoordelijkheid, en– tegen een beloning die volledig en rechtstreeks aan hem wordt
betaald.XNoot1Voor 7 indicatoren zijn de data voor de periode 1995–2003 ontleend
aan de EUROSTAT-website (februari 2005). Dit betreft: «GDP per capita
(in PPS)» ; «Reële groei van het GDP (in constante prijzen
van 1995)»; «Arbeidsproductiviteit per gewerkt uur (GDP in PPS)»;
«Werkgelegenheidsgroei»; «Inflatie»; «Begrotingstekort»;
en «Staatsschuld». Voor «Arbeidskosten» was het CBS-Webmagazine
(februari 2005) de bron.XNoot2Zie: Europese Commissie, Economic Forecasts, Spring 2005. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29407-21.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl