Herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133589
 2008-2009
 
 28 625
 Herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
 
 
 
 
 Nr. 
 83
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 10 juli 2009
 De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft op 10 juni 2009 vervolgoverleg gevoerd met minister Verburg
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over:
 
 – de brief van de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit d.d. 27 april 2009 over de implementatie van de tussentijdse
herziening van het gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in Nederland (28 625,
nr. 67);
 
 
 – de brief van de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit d.d. 21 april 2009 over de gespreksronde Houtskoolschets
Europees landbouwbeleid 2020 (28 625, nr. 66);
 
 
 – de brief van de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit d.d. 15 april 2009 met een reactie op de motie-Atsma
c.s. inzake breedband op het platteland (31 700-XIV, nr. 145);
 
 
 – de brief van de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit met een nadere uitwerking van de Houtskoolschets ten aanzien
van maatschappelijke diensten en een tijdpad (28 625, nr. 69).
 
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 Atsma
 De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 Dortmans
 
 
 
 Voorzitter: Atsma
 
 
 Griffier: Dortmans
 
 
 Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Atsma, Wiegman-van Meppelen
Scheppink, Polderman, Van der Ham, Snijder-Hazelhoff, Van der Vlies, Ouwehand,
Jacobi, en minister Verburg, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar
ministerie.
 
 De voorzitter: Goedenavond, collega’s,
dames en heren. Ik heet u van harte welkom bij dit overleg, dat de tweede
termijn vormt van het debat van de vaste Kamercommissie voor LNV met de minister
van LNV over de invulling van het Health Check-akkoord en de Houtskoolschets.
De reden voor deze voortzetting is gelegen in het feit dat wij in de eerdere
commissievergadering over dit onderwerp na de eerste termijn werden geconfronteerd
met tijdgebrek. In de tussentijd hebben zich bovendien enige aanvullende debatten
voltrokken. Wij kunnen nu beginnen met de tweede termijn. Ik veronderstel
dat drie minuten per fractie zullen volstaan.
 
 Mevrouw Wiegman-Van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ook vandaag vervang ik mijn collega Ernst Cramer. Om te beginnen
zeg ik de minister dank voor haar antwoorden in de eerste termijn. Zij heeft
daarin goede dingen gezegd. Ik wil de tweede termijn gebruiken om door te
vragen op enkele zaken betreffende artikel 68 en de zogenaamde POP-inzet.
 Ten aanzien van artikel 68 is onvoldoende duidelijk gebleven hoe de minister
ruimte bij de overige lidstaten en de Europese Commissie gaat creëren
voor de beloning van maatschappelijke diensten. Ik roep haar op om de ruimte
te benutten die nu al bestaat doordat bepaalde dingen nog niet zijn ingevuld.
Een andere vraag op dit terrein is, hoe de minister ervoor gaat zorg dragen
dat wij straks meer weten over het hoe en wat van maatschappelijke diensten.
Wat valt er onder en hoe gaan wij het betalen zonder dat sprake zal zijn van
staatssteun of iets dergelijks? Ik blijf zitten met de vraag waarom niet meer
gebruik zal worden gemaakt van de 10% ruimte die in artikel 68 zit.
Naar onze mening hoeft niet meteen de volledige 10% te worden ingezet,
maar op dit moment zou een aanzet mogelijk moeten zijn. Ik overweeg hierover
een motie in te dienen. Tijdens de onderhandelingen over artikel 68 heeft
de minister sterk ingezet. Voor mijn gevoel is het echter nog te beperkt ingevuld.
 Er is veel geld beschikbaar gesteld voor duurzame stallen. Ik doe een
oproep aan de minister om ervoor te zorgen dat in het bijzonder de boeren
rondom de Natura 2000-gebieden hiervan zullen kunnen profiteren. Daar ligt
de grootste opgave ten aanzien van verbeteringen. Graag zou ik zien dat aandacht
wordt geschonken aan de problemen die deze boeren ondervinden om vergunningen
te krijgen. Het is heel paradoxaal dat zij de grootste behoefte om te verbeteren
hebben en tegelijkertijd de grootste moeite ondervinden om een vergunning
te krijgen. Hoe zorgt de minister ervoor dat geld ook terecht komt bij deze
boeren?
 Op het terrein van dierenwelzijn zet de minister sterk in op het stallenspoor.
Wij zouden graag zien dat ook aandacht wordt geschonken aan degenen die op
een andere manier het dierenwelzijn promoten. In mijn eerste termijn heb ik
de dubbeldoelkip genoemd. Ik meen dat op dit moment ook de discussie over
de fokzeugen actueel is. In plaats van na te denken over de vraag hoe wij
de natuur meer ruimte kunnen geven, hoor ik geluiden dat de fokzeugen dan
maar meer tepels moeten krijgen om het grote aantal biggen te kunnen voeden.
 Waarom wordt de POP-inzet voor maatregelen om Natura 2000 te ondersteunen
niet versterkt? Een betere onderbouwing hiervan lijkt mij vereist. Ik weet
dat ook collega Van der Vlies aandacht heeft gevraagd voor de jongeboerenregeling.
Ik ben erg benieuwd naar de financiële dekking die collega
Van der Vlies in gedachten heeft als hij zegt dat hier meer bij zou moeten.
In eerste termijn heb ik gewezen op de verbinding met duurzaamheid. Wij zien
mogelijkheden via MIA/VAMIL.
 
 De voorzitter: Ik meen dat de heer Van der
Vlies meteen antwoord wil geven.
 
 De heer Van der Vlies (SGP): Ik luister vol
belangstelling. Ik zal straks inderdaad een concrete suggestie doen.
 
 De voorzitter: Oké.
 
 Mevrouw Wiegman-Van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Naar aanleiding van het spoeddebat dat wij in de tussenliggende periode hebben
gevoerd, wil ik tot slot aandacht besteden aan de financiële perspectieven
en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). In april 2008 is daarover voor
het laatst een visie van het kabinet verschenen. Deze was toen nog erg verkennend.
Binnenkort gaat deze materie spelen. De ChristenUnie ziet daarom graag een
nadere inzet van het kabinet tegemoet. Dat is eens te meer van belang in het
licht van de discussie over de hoogte van het landbouwbudget. Overigens bestaat
veel onduidelijkheid over getallen en wordt daarvan ook veelvuldig misbruik
gemaakt. Ik krijg hierover graag een toezegging van de minister.
 
 De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik dank
de minister voor de uitvoerige beantwoording die zij al weer enige tijd geleden
heeft gegeven. Wij verkeren in de gunstige omstandigheid dat wij het allemaal
nog eens hebben kunnen nalezen omdat het inmiddels op schrift staat. Ondanks
de uitvoerigheid zijn nog enkele zaken onduidelijk gebleven. Ik zou graag
enige verheldering krijgen over het bedrag waarom het gaat bij de financiering
rond artikel 68. Er wordt een aantal projecten genoemd, waarbij de marges
nogal ruim zijn. Als ik het goed heb berekend, gaat het minimaal 19 mln. en
maximaal 28 mln. kosten. De minister stelt dat een bedrag van 22 mln. ter
beschikking wordt gesteld uit nog niet benutte middelen. Hoe moet ik dat precies
zien? Is dat bedrag de ondergrens, of juist het maximum? Het is de vraag wat
leidend en wat volgend is. Volgt het beleid het geld, of volgt het geld het
beleid? Dat laatste zou naar mijn idee het geval moeten zijn. Hierbij aansluitend
is het de vraag in hoeverre mogelijkheden bestaan om te schuiven tussen de
middelen die op grond van artikel 68 beschikbaar zijn voor projecten en de
middelen die via de POP beschikbaar komen. Is het op nationaal niveau mogelijk
om tussen deze budgetten te schuiven? Ik hoor hierop graag een toelichting
van de minister.
 Wij hebben vorige week tijdens het spoeddebat uitvoerig gediscussieerd
over de koppeling tussen de Health Check en de aanpassingen van het GLB op
langere termijn in 2013. Ik ben het eens met wat de minister hierover in eerste
termijn heeft gezegd. Verschillende fracties hebben tijdens het eerdere overleg
de lijnen doorgetrokken. De minister zei toen dat het terecht was dat deze
lijnen werden doorgetrokken omdat de Health Check een voorbereidende stap
is in de richting van de stappen die heel concreet zullen worden gezet. Ik
ben het daarom niet eens met de fracties die zeggen dat wij het vandaag alleen
over de Health Check moeten hebben en dat de veranderingen na 2013 iets heel
anders zouden zijn. Wat wij nu doen is, zoals ook de minister heeft gezegd,
een zaak van «voorsorteren op». Deze twee ontwikkelingen kunnen
niet los van elkaar worden gezien.
 Hoewel het laat op de avond plaatsvond, was het terecht dat wij het spoeddebat
hebben gevoerd. Het was nog steeds avond en nog net geen morgen. De stemmingen
over de moties die tijdens het spoeddebat zijn ingediend, hebben wij aangehouden.
Ik meen dat deze moties vandaag opnieuw ter tafel liggen. De heer Waalkens
heeft een nuttige suggestie gedaan om een aantal moties, meer
in het bijzonder die van de heer Van der Ham en die van de heer Dibi, in elkaar
te schuiven. Ik vind het jammer dat de fractie van de Partij van de Arbeid
afwezig is bij dit overleg. Ik meen dat het een goede suggestie is dat de
Kamer in ieder geval een uitspraak doet over de vraag welke richting het na
2013 op moet gaan. Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid moet dan inderdaad
anders worden gedaan, met aanzienlijk minder budget. Ik meen dat het een goede
zaak is dat de Kamer zich daarover uitspreekt. Ik ben graag bereid om in ieder
geval mijn motie in die zin aan te passen.
 De minister is in haar beantwoording in eerste termijn uitvoerig ingegaan
op de wereldvoedselproductie. Ik heb daarover de volgende concrete vraag.
Is de minister het met mij eens dat Europa weliswaar een bijdrage kan leveren
aan de oplossing van het wereldvoedselvraagstuk, maar dat de productie van
voedsel nooit afhankelijk mag zijn van wat in Europa wordt geproduceerd? De
werkelijke oplossing moet naar mijn mening worden gezocht in een verhoging
van de landbouwproductiviteit in de ontwikkelingslanden. Ik zou graag zien
dat de minister daarop een helder antwoord geeft. Zo moeilijk is deze vraag
toch niet.
 In eerste termijn heb ik gesproken over de ondergrens voor de inkomenssteun.
Daarbij heb ik opgemerkt dat ik ook graag een bovengrens zou zien. In het
bijzonder grote bedrijven strijken uit dat budget forse subsidies op. Ik heb
in dit verband onder andere Schiphol genoemd, maar je zou ook andere voorbeelden
kunnen noemen, zoals Mars BV. De minister is mij in hoge mate tegemoet gekomen
door te zeggen dat zij hiernaar zal gaan kijken en dat zij zal proberen om
het kaf van het koren te scheiden. Daar was ik blij mee. Toch zou ik graag
zien dat de minister de toezegging doet dat zij het scheiden van het kaf en
het koren concreet zal maken en de Kamer daarover zal informeren, zodat wij
kunnen zien dat het inderdaad wordt aangepakt. Ik ben blij met de belofte
van de minister dat zij ernaar zal kijken, maar ik zou deze graag wat concreter
ingevuld willen zien. Dan maakt zij mij helemaal gelukkig.
 
 De voorzitter: Wij gaan kijken of de heer
Van der Ham dezelfde mate van geluk kan bereiken.
 
 De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. U hebt
zo’n mooie designer bril. Daar is veel over gesproken, maar ik laat
hem graag op uw neus staan.
 Ik dank de minister voor haar antwoorden in de eerste termijn. Ik wil
nog een paar onderwerpen aansnijden. Mijn eerste opmerking betreft het verhaal
met betrekking tot artikel 68. Wij zijn van mening dat de minister behoorlijk
ver moet gaan in het benutten van de mogelijkheden die er nu zijn om zaken
te financieren die ook wij nuttig achten. Ook anderen hebben daarop gewezen
en erop aangedrongen om deze mogelijkheden aan te grijpen, vooral op het gebied
van de natuur. Ik wil een aantal vragen hierover herhalen. Ik heb deze ook
in de eerste termijn gesteld, maar de minister is er niet echt op ingegaan.
Deze betreffen een aantal zaken die als doelen voor de artikel 68-gelden worden
genoemd, maar waarvan ik van mening ben dat dit betwistbaar is. Het betreft
het geven van steun aan boeren in de sectoren zuivel, vlees of rijst die werken
in economisch of ecologisch kwetsbare gebieden. Ook betreft het maatregelen
die moeten voorkomen dat gebieden worden verlaten of die gericht zijn op het
opheffen van specifieke nadelen voor boeren. De minister is hierop niet ingegaan.
Ik vind dit echter wel een heel relevante zaak. Je moet niet gaan proberen
een kwakkelende sector of kwakkelende gebieden te beschermen door met artikel
68-gelden een activiteit te laten voortbestaan die eigenlijk niet meer nuttig
is, die niet economisch rendabel meer is of die zich slecht verhoudt tot de
ecologie ter plekke. Ik zie dat mazen worden benut om vormen van landbouw
toe te staan die wij eigenlijk niet willen. Hiervoor zou zelfs op basis van
artikel 68 subsidie worden verstrekt. Ik vraag de minister of ik dit goed
zie. Ik hoop dat zij mij kan geruststellen. Ik hoop ook dat de
minister ten aanzien van de interpretatie van dit artikel ook buiten Nederland,
in het bijzonder in Brussel, erop zal aandringen dat dit soort mazen niet
zal worden benut om dingen mogelijk te maken die wij op deze locaties juist
niet willen. Ik hoor hierover van de minister graag een geruststellende mededeling.
 Wij zijn natuurlijk voorstander van milieu- en diervriendelijke stallen.
Ik verzoek de minister om de nadruk vooral te leggen op diervriendelijke stallen
en wat minder op milieuvriendelijke stallen. Milieuvriendelijkheid vinden
wij ook heel belangrijk, maar het is veel ingewikkelder om diervriendelijkheid
goed te organiseren, omdat de onrendabele top veel moeilijker kan worden bepaald.
Juist op dit terrein zou Nederland veel meer innovatie mogen plegen. Wij zouden
meer ruimte moeten bieden voor innovaties om op dit terrein in Europa voorop
te lopen. Ik zou graag zien dat de minister de nadruk meer legt op het vergroten
van de diervriendelijkheid dan de milieuvriendelijkheid.
 Vorige week hebben wij een spoeddebat gevoerd over de toekomst van het
landbouwbeleid. Daarin hebben wij gezegd dat wij op een aantal terreinen natuurlijk
moeten samenwerken, maar dat het toekomstig landbouwbeleid niet mag neerkomen
op het verplakken van stickertjes. Het mag niet zo zijn dat wij, met hetzelfde
geld, de zaken anders noemen maar eigenlijk precies hetzelfde soort landbouwbeleid
blijven voortzetten. Wij vinden dat het in 2013 echt anders moet. Als we al
geleidelijk gaan veranderen, moeten we dat doen vanaf dag één,
vandaag, en niet pas vanaf 2013. Ik hoop dat wij met een zo groot mogelijke
meerderheid, die bestaat uit zo veel mogelijke politieke partijen, tot een
formulering zullen kunnen komen waarmee wij de minister ook echt oproepen
om daarop in Europees verband in te zetten.
 
 De heer Polderman (SP): Ik moest even denken
over de oproep van de heer Van der Ham om vooral in te zetten op diervriendelijkheid
en minder op milieuvriendelijkheid. Eerlijk gezegd kom ik met mijn denken
niet veel verder. Ik begrijp niet precies wat hij bedoelt. Bedoelt hij dat
de ammoniakemissie niet zo belangrijk is? Wat is dan wel belangrijk? Wellicht
kan hij dit nog verhelderen.
 
 De heer Van der Ham (D66): Ik vind het allemaal
belangrijk. Ook luchtwassers en dat soort zaken zijn allemaal heel nuttig.
Maar als ik Europees en wereldwijd kijk, kom ik tot de conclusie dat de meeste
moeite moet worden gedaan om tot diervriendelijke stallen te komen. Bij milieuvriendelijkheid
hebben ook boeren direct belang. Dat is goed te kwantificeren. Er zijn op
dit terrein al heel wat innovaties gepleegd. Die kosten geld en daarmee kunnen
wij de boeren helpen. Het diervriendelijk maken van stallen is veel lastiger.
Voor de fractie van D66 ligt daarom de eerste prioriteit op het terrein van
de diervriendelijkheid. De milieuvriendelijkheid kan ook via regelgeving worden
geregeld. Mensen moeten zich nu eenmaal aan ammoniakeisen houden. Ten aanzien
van diervriendelijkheid proberen wij ervoor te zorgen dat boeren op een sociaaleconomische
wijze als het even kan bovenwettelijk produceren. Als dat kan door nu te innoveren
in diervriendelijke technologieën, kunnen wij boeren helpen om gemakkelijker
diervriendelijk te produceren.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
Ik wil proberen om een aantal onderwerpen in hoog tempo de revue te laten
passeren.
 De eerste korte opmerking betreft het ontkoppelen van de kalversector.
Ik meen dat sectorbreed het gevoel leeft dat nog eens goed moet worden gekeken
naar de referentiejaren. Dat is een duidelijk signaal dat wij ook al tijdens
het vorige overleg hebben afgegeven. Ik hoop dat de minister er samen met
de sector nog eens goed naar zal kijken. De referentiejaren zijn immers heel
bepalend voor de winsten die zijn behaald en voor de omstandigheden waaronder
men heeft «geboerd».
 In haar eerste termijn heeft de minister ten aanzien van de jonge boeren
verklaard dat de modernisering van de successiewetgeving een veel betere mogelijkheid
gaat bieden voor de bedrijfsovername. Dat zou kunnen, maar mijn vrees is dat
de bedrijfsovername erdoor zal worden uitgesteld totdat er uiteindelijk geen
ouder meer is. Successiewetgeving is immers gericht op de situatie dat iemand
komt te overlijden. Natuurlijk is het aardig als we op dat vlak een slag kunnen
slaan. Het is een goede zaak dat het geld dan binnen het bedrijf blijft. Maar
wij zouden eigenlijk moeten willen dat een bedrijfsopvolging eerder tot stand
komt. Ik dring er daarom bij de minister op aan om meer handen en voeten te
geven aan de beschikbaarheid van het bedrag van € 70 000 waarin
Brussel toestemt. Ik wil het gras niet voor de voeten van de heer Van der
Vlies wegmaaien. Ik ga ervan uit dat hij de MIA/VAMIL-oplossing zal aandragen.
Dat zullen wij dadelijk horen.
 Ik heb gevraagd waarom Texel niet behoort tot de «less favoured
areas» of de maatschappelijk waardevolle gebieden. De minister heeft
geantwoord dat Texel geen Nationaal Landschap is en evenmin ligt in de omgeving
van een Natura 2000-gebied. Dat geldt ook voor het Westerkwartier. Het Westerkwartier
is geen Nationaal Landschap en ligt evenmin in of bij een Natura 2000-gebied.
Ik meen daarom dat dit geen steekhoudend argument is. In de regio’s
is men bevreesd dat wat wij met het Westerkwartier en de Friese Wouden doen
niet houdbaar zal blijken. Er wordt gesuggereerd dat het waarschijnlijk is
dat Europa hiermee niet zal instemmen en dat een eventuele Europese bijdrage
alleen zal worden toegekend voor de uitbreiding van het aantal hectares. Voor
het nieuwe areaal zou bovendien de regel gelden dat 50% cofinanciering
van de provincies is vereist. De provincies zien dat niet zitten. Mijn vraag
luidt daarom of er goed is nagedacht over de inzet. Wij willen deze ontwikkeling
wel graag. Is er goed over nagedacht? Kan het allemaal?
 Een volgende vraag is, hoe de rest van het budget wordt verdeeld. Wordt
dit verdeeld over de provincies of heeft de minister de leiding over de projecten?
Wanneer wij het geld over provincies zouden verdelen en de provincies Groningen
en Friesland zouden het budget dat voor de «less favoured areas»
nodig is daaruit moeten halen, missen zij de mogelijkheid om ook op een aantal
andere onderdelen een slag te maken. Het is natuurlijk logisch dat ik dat
vraag. Wij zouden graag zien dat in alle provincies een innovatieslag wordt
gemaakt.
 Ik wil vervolgens nog even stilstaan bij de discussie die wij hebben gevoerd
over de Houtskoolschets. In mijn laatste zinnen daarover heb ik gezegd graag
een antwoord van de minister te willen horen. De inzet van de VVD is steeds
geweest dat het hele Nederlandse landschap wordt beheerd door boeren, dus
niet alleen het landschap in de probleemgebieden. Wij stellen bovendien aan
alle boeren in Nederland hogere eisen ten aanzien van milieu en dierenwelzijn.
Het betalen van een vergoeding voor maatschappelijke diensten zou daarom acceptabel
zijn. De VVD heeft steeds gesteld te opteren voor vier lagen. In de Houtskoolschets
missen wij de laag van alle boeren, niet alleen die in de probleemgebieden.
In het interview met Boerderij heeft de minister gezegd dat ook zij vier groepen
boeren ziet. Dat doet mij goed. Dit leidt wel tot de vraag hoe de minister
op deze vier groepen aankoerst. De boeren in het grootschalige landschap vervullen
naar ons oordeel ook een maatschappelijke rol. Gaan zij alleen maar meedoen
met investeringsslagen op het gebied van innovatie of ziet de minister voor
hen ook een rol weggelegd in de maatschappelijke functies ten aanzien van
het beheer van het landschap? Naar onze mening zou je in het laatste geval
de vierde groep pas echt recht doen.
 
 De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik
zeg de minister dank voor haar beantwoording in de eerste termijn. Ik wil
nog enkele punten aan de orde stellen. Ik begin met de jonge boeren. De minister
is nagegaan of de investeringssteun voor jonge boeren zou kunnen worden verhoogd.
Alles afwegende en overwegende heeft zij vervolgens gezegd dat
niet te zullen gaan doen. Het zou allemaal veel te ingewikkeld worden. Dat
hoeft niet het geval te zijn als de steunmaatregel wordt gekoppeld aan de
milieulijst van de MIA/VAMIL-regeling. Omdat jonge boeren na de bedrijfsovername
een hoge financieringslast hebben, boeken zij weinig of geen fiscale winst,
waardoor de MIA/VAMIL-regeling voor hen niet interessant is. Je zou de regeling
wel voor hen kunnen openstellen. Als het ondernemersplan geen investeringen
op de MIA/VAMIL-lijst omvat, zou bijvoorbeeld maximaal € 20 000
subsidie kunnen worden toegekend en als de investeringen en doelen wel op
de MIA/VAMIL-lijst staan maximaal€ 70 000, zoals op grond van
Europese regels toelaatbaar wordt geacht. De systematiek houdt in dat in dit
geval het dubbele van dit bedrag, dus € 140 000, wordt geïnvesteerd.
Ik doe dit concrete voorstel. Daarmee slaan wij twee vliegen in een klap.
Wij nemen de ruimte die Brussel voor deze impuls biedt en wij bevorderen tegelijkertijd
investeringen in het kader van de MIA/VAMIL-milieulijst. Ik meen dat je dan
goed bezig bent. Wij zouden hiermee een bepaalde categorie bedrijven extra
tegemoet komen, namelijk die van de jonge boeren die bereid zijn om te investeren
in duurzaamheid, dat wij allen een belangrijk thema vinden. Het wordt bovendien
door Brussel toegestaan. Ik vraag de minister om een concrete reactie op dit
voorstel. Indien deze teleurstellend zou zijn, al kan ik mij dat nauwelijks
voorstellen, heb ik een motie in petto. De woordvoerders kennen deze al. Uiteraard
vraag ik hun loyale steun ervoor.
 Kortheidshalve sluit ik mij aan bij hetgeen mevrouw Snijder heeft gezegd
over de ontkoppeling van de kalversector. Misschien kan nog eens naar de referentiejaren
worden gekeken.
 In het Agrarisch Dagblad trof ik een bericht aan dat zou zijn bevestigd
door de landbouwminister van de Bondsrepubliek. Het gaat erover dat in Duitsland
een voorschot op de bedrijfstoeslagen al in juli aanstaande zal worden uitbetaald
via een systematiek van renteloze leningen, althans in die zin dat de bank
het bedrag als voorschot ter beschikking stelt en de overheid de rente erover
voor haar rekening neemt als bijdrage aan het oplossen van de problemen waarmee
agrarische bedrijven worden geconfronteerd. Het betreft agrarische zuivelbedrijven
waarbij zich momenteel een probleem voordoet. Kan de minister dit bericht
bevestigen? Zo ja, hoe staat het dan met het level playing field in Europa?
En als Duitsland het kan doen, kan Nederland dat dan ook? Ik verneem graag
de reactie van de minister hierop. Ik hoop dat zij hierover nog een keer zal
willen nadenken. Dat is al eerder gebeurd. Ik weet dat. Het is gelopen zoals
het is gelopen. Maar ik meen dat het zou kunnen worden heroverwogen in het
licht van het feit dat Duitsland deze doorbraak forceert. Het gaat om een
concurrerende sector in een buurland. Het luistert daarom allemaal heel nauw.
 De afgelopen weken heb ik de brandende vraag van mijn fractie over de
Houtskoolschets niet beantwoord gekregen. Waarop zet het kabinet nu eigenlijk
in? Is het kabinet wel of niet voor het afschaffen van directe inkomenssteun
na 2013, bijvoorbeeld voor een graanteler die niet in een kwetsbaar gebied
werkt en weinig mogelijkheden of belangstelling heeft voor groene en blauwe
diensten? Mede in het licht van de moties die op tafel liggen en gisteren
zijn aangehouden, zou ik hierover graag helderheid willen hebben. Deze moties
gaan over de productiesteun en inkomenssteun. Mijn fractie ziet op zichzelf
heil in de lijn van plattelandsgelden naar blauwe en groene diensten, maar
er moet voor de middellange termijn wel helderheid over komen.
 
 Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik ben
en blijf er verbaasd over dat de landbouw, een zo belangrijk onderdeel van
het kabinetsbeleid en Europees beleid, niet wordt ingezet om de duurzaamheidsdoelstellingen
van het kabinet een beetje vooruit te helpen. Het blijft gerommel in de marge.
Wij moeten ons afvragen of wij op deze manier uiteindelijk niet van de regen
in de drup komen. Ik heb de ChristenUnie al voorzichtig horen
vragen of wij niet naar wat meer fundamentele dierenwelzijnsverbeteringen
zoals de dubbeldoelkip zouden kunnen kijken. De heer Van der Ham zei terecht
dat het bevorderen van het dierenwelzijn lastig is. Hij pleitte ervoor om
daarom misschien wat minder aandacht aan het milieu te schenken. Ten aanzien
van het milieubeleid is er gelukkig sprake van regelgeving waar men vroeg
of laat tegen aan loopt, ook al doet men heel hard zijn best om die te omzeilen.
Deze randvoorwaarden zijn redelijk hard. Dat geldt niet ten aanzien van het
dierenwelzijn.
 Het moet mij van het hart dat het mij altijd verbaast dat de VVD dier-
en milieuvriendelijkheid als een maatschappelijke dienst ziet. Het zijn breed
gedragen, alom geaccepteerde normen in onze samenleving. Daarvoor hoef je
mensen niet te gaan belonen. Je betaalt ook je buurman niet als hij ophoudt
zijn vuilnis over je schutting te gooien. Dat hoort hij gewoon niet te doen.
Wij moeten dus op een andere manier aankijken tegen de financiering van de
omslag die wij in de landbouw wenselijk achten. In dit verband breng ik de
minister in herinnering dat een van de Kamerleden van het CDA nog wel eens
over boeren spreekt alsof er een Peijnenburg koek voor hun mond wordt gehouden.
Ik doel op de reclame. Het is nooit goed genoeg. Je investeert in een bepaald
stalsysteem. Daarvoor doe je uitgaven. Een jaar later blijkt vervolgens dat
de normen niet worden gehaald. Dan wordt er weer over de sector geklaagd.
Dat klopt wel, maar de minister moet dan ook wel vooruitzien. Zij moet niet
investeren in stalsystemen die de maatschappelijke toets niet kunnen doorstaan.
Waaraan moeten wij denken bij de besteding van de gelden voor wat de minister
dier- en milieuvriendelijke stallen noemt? Dat is mijn concrete vraag. Betreft
het stimulering van de Kleingruppenhaltung? Betreft het luchtwassers? Betreft
het systemen die de toets der maatschappij kunnen doorstaan, ook als er over
een jaar of drie een ander kabinet zit? Kijkt de minister dus vooruit? Of
houdt zij vast aan investeringsmaatregelen waarmee de boeren uiteindelijk
niets opschieten omdat wij het milieu er niet mee gaan redden en de diervriendelijkheid
nog ver onder de maat blijft? Ik krijg op deze vragen graag een concreet antwoord
van de minister. In dit verband refereer ik aan de discussies over de verrijkte
kooi en Kleingruppenhatung en de nertsenwelzijnsverbeteringen. De minister
kan weten dat kleine lapmiddelen uiteindelijk meer slecht dan goed doen.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik wil hierop
graag even reageren. Hier blijkt opnieuw dat de Partij voor de Dieren erg
kort door de bocht redeneert en zich helemaal geen rekenschap geeft van de
economische aspecten. De Nederlandse ondernemers en de Nederlandse veehouderij
worden geconfronteerd met een aantal standaarden die hoger zijn dan die welke
in de rest van de wereld gelden. Daarop doel ik in het bijzonder. Wij zijn
van mening dat je ondernemers daarvoor zou moeten belonen. In een economische
wereld moet je wel kunnen concurreren. Wij spreken over een eerlijk speelveld.
Ik heb altijd gehoopt dat ook de Partij voor de Dieren daar voor is. Dat hoop
ik nog steeds. Dan moet je daar wel middelen tegenover zetten.
 
 Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat is een interessante
kwestie. Ik heb vandaag niet het hele pleidooi kunnen houden. Mevrouw Snijder
weet dat wij van mening zijn dat het kabinet, ook in WTO-verband, meer werk
moet en kan maken van de inzet van middelen en instrumenten om ervoor te zorgen
dat beschermingsmaatregelen kunnen worden getroffen voor de kwalitatief hoogwaardige
productie die wij in ons land willen hebben. In dit verband noem ik de border
tax adjustments. Het kabinet wil gewoon niet uitzoeken wat de mogelijkheden
hiervan zijn voor een diervriendelijke en milieuvriendelijke productie in
Nederland. Dat vind ik een gemiste kans. Ik ben het met mevrouw Snijder eens
dat bescherming nodig is. Ik ben het niet met haar eens dat dit met subsidies
zou moeten gebeuren.
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Mijn collega
Waalkens heeft in eerste termijn al zwaar ingezet op een knip in het gemeenschappelijk
landbouwbeleid in de periode tussen nu en 2013 en de periode daarna. Wij zouden
graag in dit AO met de minister tot een afspraak komen en de mogelijkheid
benutten om via artikel 68 herbestemming van een deel van de gelden te doen
naar de pijler voor inzet voor maatschappelijke diensten. Daarvoor biedt het
gemeenschappelijk landbouwbeleid heel veel mogelijkheden. Wij denken dat met
de huidige budgettaire mogelijkheden de kans bestaat voor een herbestemming
van het budget. Wij denken dat Nederland hierbij een rol als voorloper kan
vervullen. Het is nog een redelijk blanco aspect. We zouden graag zien dat
de minister deze kans nu grijpt.
 Ook heb ik nog een opmerking over akkerrandenbeheer. We willen vasthouden
aan de 30 mln. die LNV wil uittrekken voor akkerranden. Wel denken wij dat
er een samenvoeging zou moeten komen met de huidige regeling, die in een minimale
breedte van negen meter voorziet. De pilots hebben aangetoond dat dit zeer
effectief en succesvol is. Van de functionele agrobiodiversiteitsranden had
ik nog nooit gehoord, maar het zijn gewoon akkerranden met een breedte van
drie meter. Laat de minister deze twee regelingen eenvoudig bij elkaar voegen.
Dan hebben we een succesvol akkerrandenbeheer, met een minimale breedte van
negen meter voor de akkerranden. Aansluiten bij succes is daarbij mijn motto.
 
 De voorzitter: Mevrouw Snijder-Hazelhoff heeft
een vraag over de akkerranden.
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik zit hier niet voor
de vragen van mevrouw Snijder, maar voor mijn eigen vragen aan de minister.
Ik was net lekker op dreef.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat komt
zo wel weer. Ik wil graag duidelijkheid over het standpunt van mevrouw Jacobi
over de akkerranden. Zegt zij nu dat alleen randen van negen meter moeten
blijven bestaan en wil zij af van de agrobiodiversiteitsranden, die wat smaller
kunnen zijn?
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik pleit voor de breedte
die het meeste succes heeft gehad. Dat was een breedte van negen meter. Uit
de pilots blijkt dat akkerranden met deze breedte heel goed zijn. Combineer
ze dus. Maar daarover wil ik graag de reactie van de minister horen.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dit punt
moet wel helder zijn. Dit betekent dat de Partij van de Arbeid de smalle randen
niet wil meenemen? Naar deze randen is vraag in de sector. Ze kunnen ook agrobiodiversiteit
bieden.
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Mijn voorstel is om
het akkerrandenbeheer in één regeling te stoppen. Ik ben altijd
voor minder regels, de VVD volgens mij ook. De pilot heeft uitgewezen dat
het akkerrandenbeheer met randen van negen meter succesvol is geweest. Is
het dan niet handig om beide soorten randen in één regeling
te stoppen? Dat is mijn suggestie. Ik probeer praktisch te zijn. Het blijkt
dat de provincies moeten cofinancieren. Daar schrikken ze van. Ik vind de
cofinanciering erg onduidelijk. Kan de minister daarover wat duidelijkheid
geven?
 Tot slot heb ik een opmerking over de ontkoppeling van de slachtpremies
in de kalversector. Collega Snijder heeft al gezegd dat er nog eens goed moet
worden gekeken naar de referenties. Collega Waalkens heeft in eerste termijn
al ingezet op de ontkoppeling. Maar het is geen bezuinigingsoperatie. Er zit
40 mln. achter. Ik denk dat met de stakeholders een herverdeling in de komende
jaren op een eerlijke manier moet plaatsvinden, waarbij wij niet
de hele zaak verstoren, maar waarbij wij wel op ontkoppeling aansturen. Ik
roep de minister dus eigenlijk op om een list te verzinnen.
 Voorzitter: Van der Vlies
 De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik sluit
aan bij de opmerkingen van de heer Van der Vlies over de vervroegde uitbetaling
van de toeslagrechten. Wij hebben eerder aangegeven dat de Duitsers in juli
al een beweging maken. Wij kiezen voor oktober. Dat laat onverlet dat we er
blij mee zijn dat de minister heeft aangegeven dat 100% kan worden
uitbetaald per medio oktober. Dat is winst. We hopen dat de Dienst Regelingen
er ook klaar voor is.
 Ik sluit mij ook aan bij de opmerkingen van de heer Van der Vlies ten
aanzien van de jonge boeren. Met betrekking tot de ontkoppeling van de kalverpremies
merk ik op dat de referentie van belang is. Ik pleit ervoor om een referentiecyclus
van twee jaar aan te houden. We weten namelijk allemaal dat de opfokperiode
vaak gerelateerd is aan acht maanden. Als je een cyclus van twee jaar aanhoudt,
kom je uit op 24 maanden, een veelvoud van acht.
 Mevrouw Jacobi heeft gezegd dat er ongelijkheid lijkt te ontstaan binnen
de sector. Dat zou niemand willen. Iedereen zegt dat de ontkoppeling zijn
plek moet krijgen richting 2013. Daar moeten we naartoe werken. Maar we moeten
ook een tweespalt en een tweedeling in de sector voorkomen. Deze [ ]signalen
hebben ons de laatste weken in toenemende mate bereikt. Wij vragen de minister
om hiernaar nog eens heel kritisch te kijken. Ik sluit mij aan bij de vraag
van Collega Snijder over de «less favoured areas». Zij noemde
Texel.
 Ten slotte heb ik een opmerking over de mogelijkheden voor het stimuleren
van breedbandinternet op het platteland. De minister heeft in een eerder debat
gezegd dat zij met een regeling komt, naar aanleiding van de motie die tijdens
de behandeling van de begroting is ingediend. Wij zijn er erg benieuwd naar
hoe de regeling er in hoofdlijnen uit gaat zien.
 Voorzitter: Atsma
 De voorzitter: De minister heeft gevraagd
om een schorsing van twee minuten, waarin zij haar vragen kan ordenen. Mevrouw
Wiegman heeft laten weten dat zij vanwege andere verplichtingen de zaal nu
moet verlaten. Er wordt nauwlettend geluisterd naar de antwoorden op haar
vragen.
 
 Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer
voor haar inbreng in tweede termijn. Omdat ik bij de beantwoording in eerste
termijn al wat inleidende opmerkingen heb gemaakt, laat ik die vandaag achterwege.
 Mevrouw Wiegman, de heer Polderman en de heer Van der Ham hebben gevraagd
hoe het precies zit met artikel 68. Door de Health Check-besluiten zijn er
extra mogelijkheden gekomen om binnen het budget van artikel 68 een deel van
de nationale enveloppe voor inkomenssteun te bestemmen voor specifieke steun,
die bijvoorbeeld betrekking kan hebben op milieuvriendelijke landbouw, dierenwelzijn,
kwaliteitslandbouw en risicoverzekeringen. Met deze specifieke steun kan ik
de sector steunen om een duurzame richting in te slaan. Ik kan tegelijkertijd
de GLB-middelen verbinden met maatschappelijk belangrijke thema’s. Dat
is door velen al benadrukt. Het is belangrijk dat de steun binnen de eerste
pijler van het gemeenschappelijk landbouwbeleid blijft, als directe inkomenssteun.
Deze steun komt dus direct ten goede aan het boerenerf. Het is nieuw dat voor
de financiering van die maatregelen in het kader van artikel 68 de onbenutte
middelen mogen worden ingezet. Van deze mogelijkheid maak ik gebruik voor
de financiering van de voorstellen die ik heb gedaan. Als we dat
niet zouden doen – zoals tot nu toe het geval is geweest – zouden
de onbenutte middelen in Brussel blijven liggen. De onbenutte middelen ontstaan
namelijk doordat toegekende toeslagrechten niet worden of niet kunnen worden
verzilverd. Ik heb gekozen voor een aantal onderwerpen. Deze onderwerpen dienen
een maatschappelijk doel en geven de sector ook een duwtje in de rug. Wel
is er een aantal voorwaarden aan verbonden. In de eerste plaats is het geld
uit artikel 68 geld afkomstig uit de eerste pijler. Dat betekent dat het rechtstreeks
aan de ondernemer moet worden betaald. Dat sluit een aantal mogelijkheden
uit. De tijd om de maatregelen in het kader van artikel 68 voor te bereiden
was voor dit jaar zeer beperkt. Mede om die reden heb ik voor maatregelen
gekozen waarvoor groot draagvlak bestaat in de sector en die bij voorkeur
al in voorbereiding waren. Op die manier kunnen snel slagen gemaakt worden
en effect worden bereikt. Ik heb gezegd dat ik om die reden begin 2011 wil
gebruikmaken van de mogelijkheid om de toepassing van artikel 68 te evalueren
en op basis van ervaringen te beslissen op welke wijze dit in 2012 en 2013
wordt vormgegeven, zodat we nog kunnen sturen en bijsturen als dat nodig zou
zijn.
 Mevrouw Wiegman en de heer Polderman hebben gevraagd waarom ik geen gebruik
maak van de afromingsmogelijkheid van maximaal 10%. Het is berekend
dat dit een impuls zou betekenen van circa 80 mln. per jaar. Ik ben voornemens
om voor 2010 en 2011 te beginnen met 22 mln. per jaar. Dit zijn dus de onbenutte
middelen. In eerste termijn heb ik al aangegeven dat ik vind dat het op dit
moment wel erg makkelijk is om te vragen waarom ik artikel 68 niet benut,
terwijl we tegelijkertijd weten dat heel veel agrariërs het vandaag de
dag verschrikkelijk moeilijk hebben, doordat zij voor hun kwalitatief uitstekende
producten een heel lage prijs krijgen. Een boer kan alleen boer blijven als
hij ook een goede boterham kan verdienen. Daarom heb ik nu niet gekozen voor
een zware afroming. Ik zie namelijk dat inkomens in de agrarische sector onder
druk staan. Wel gaan we in 2010 bekijken wat we in 2011 en 2012 zouden kunnen
gaan doen.
 De heer Van der Ham heeft vragen gesteld over de duurzame stallen en de
integraal duurzame stallen.
 
 De voorzitter: Ik ben even aan het twijfelen.
Gaan we nu interrumperen of moet er een derde ronde komen? Als we nu gaan
interrumperen, moeten we geen derde ronde meer doen. We kennen elkaar.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Zegt de minister
dat zij nu niet heeft afgeroomd, maar dat zij dit in 2010 eventueel wel gaat
doen?
 
 Minister Verburg: Dit zijn van die als-danvragen.
Ik heb gezegd dat ik nu gekozen heb voor de onbenutte middelen, ook gelet
op de inkomens van de boeren. Ik heb ook gezegd te kiezen voor maatregelen
die direct effect hebben, snel kunnen worden ingevoerd en ondersteunen wat
wij met elkaar willen en wat maatschappelijk gewenst is. Vraag mij nou niet
om vooruit te lopen op een evaluatie van beleid dat nog ingevoerd moet worden.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Een aantal
fractiewoordvoerders heeft gezegd dat tot 2013 niet getornd wordt aan wat
betaald wordt aan toeslagrechten. Neemt de minister daar nu afstand van?
 
 Minister Verburg: Dat is natuurlijk onzin.
Mevrouw Snijder kraamt grote onzin uit. Ik heb gezegd welke maatregelen ik
neem en dat we gaan bekijken hoe ze uitwerken en welke impact ze hebben. Vervolgens
gaan we bekijken of er in 2012 en 2013 nog iets veranderd moet worden en of
er nog wat pijlers moeten worden omgezet.
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik begrijp de minister
niet meer zo goed. Ik begrijp wel dat zij nu alleen de onbenutte middelen
gaat gebruiken. Minister Verburg zegt dat zij de toepassing van artikel 68
gaat evalueren. Maar wat gaat zij evalueren als zij het artikel verder helemaal
niet toepast?
 
 Minister Verburg: Ik pas artikel 68 toe in
de mogelijkheden die er zijn. Ook in artikel 68 ligt de mogelijkheid opgesloten
om 10% af te romen. Dat is een van de onderdelen van artikel 68. Maar
nu kies ik ervoor om de onbenutte middelen in te zetten. Eerder waren die
middelen niet beschikbaar om ingezet te worden. Dit is nieuw beleid, waar
nieuwe maatregelen bij horen. We gaan bekijken hoe dit uitwerkt. Dit geeft
ons de mogelijkheid om ook tussentijds in die periode bij te sturen, andere
of extra accenten te leggen, als dit noodzakelijk zou zijn. Dit betekent dat
we de beschikbare ruimte optimaal kunnen benutten.
 
 De heer Polderman (SP): Misschien komt de
minister er nog op, maar ik heb vragen gesteld over het bedrag van 22 mln.
voor de projecten.
 
 De voorzitter: Misschien is het goed om de
minister haar betoog te laten vervolgen voordat we haar vragen stellen.
 
 Minister Verburg: Ik heb alle vragen opgeschreven.
Ik zal ze beantwoorden, maar moet daarvoor van de Kamer wel de gelegenheid
krijgen om op stoom te komen.
 Integraal duurzame stallen behoren tot de ambities uit het beleidsprogramma.
In 2001 moet 5% van alle stallen in de veehouderij integraal duurzaam
zijn, met een duidelijk perspectief op een verdergaande toepassing in de jaren
daarna. Voor het realiseren van die doelstelling is de investeringsregeling
integraal duurzame stallen een belangrijk instrument. De middelen uit artikel
68 worden vanaf 2010 ingezet via de investeringsregeling integraal duurzame
stallen. Daarnaast zijn er nog nationale middelen beschikbaar. Maar daarover
zijn geen vragen gesteld. Wel heeft mevrouw Wiegman gevraagd of wij ook rekening
zouden kunnen houden met de bedrijven die in Natura 2000-gebieden en daaromheen
gevestigd zijn. Dat kunnen wij. Dit was ook mijn antwoord op een vraag in
eerste termijn. Ik bevestig dit nu. Wij zullen extra aandacht hebben voor
bedrijven rond de Natura 2000-gebieden. Op bedrijven die in de Natura 2000-gebieden
liggen, is de plattelandsverordening van toepassing.
 De heer Polderman heeft gevraagd hoe de budgetten zich ontwikkelen en
waarop ik mijn verwachtingen baseer. Inderdaad gaat het hierbij om een aanname.
Het hangt ervan af hoe de onbenutte reserves worden opgebouwd. Dit kan op
een aantal manieren gebeuren, door een toename van handel in rechten of door
een verwachte afname van korting en sancties. Maar ik geef de cijfers van
de taxatie die wij nu maken. In het regelingsjaar 2007 was de omvang van de
onbenutte budgetten 35,8 mln. Daarvan zat 3,5 mln. in de nationale reserve.
We zijn dus verplicht om ook een nationale reserve aan te houden. In 2008
zal dit naar verwachting uitkomen op ruim 26 mln. Hiervan zal 4,5 mln. in
de nationale reserve zitten. De verwachting voor 2009 is 23,5 mln. Daarvan
zit naar verwachting 7,5 mln. in de nationale reserve. Zo taxeren we, maar
je kunt dit niet met een schaartje knippen. Daarom hebben wij ook een bandbreedte
aangehouden.
 De heer Polderman heeft verder gevraagd of de onbenutte middelen kunnen
worden overgeboekt naar POP, of POP-middelen naar artikel 68. We hebben bij
de Health Check natuurlijk al een beweging gemaakt. Wij hebben een deel van
de inkomenssteun uit de eerste pijler naar de tweede pijler gebracht. Daarmee
brengen we de middelen ook een stapje verder weg. Dit heeft betrekking op
de afspraken over verdergaande modulatie. Wij kunnen niet een deel van de
onbenutte middelen overboeken naar het POP. Het is alles of niets. Ik wijs
er met nadruk op dat de brede weersverzekering geen vorm kan
krijgen in het POP. Het overhevelen van de onbenutte middelen naar POP betekent
dat we de ontwikkeling van een brede weersverzekering niet kunnen stimuleren.
Verder moeten POP-middelen gecofinancierd worden. Daar heeft mevrouw Jacobi
ook iets over gezegd. Het omgekeerde, POP-middelen overhevelen naar artikel
68, is ook niet mogelijk. In de Health Check hebben we juist nog meer middelen
uit de eerste pijler overgeboekt naar de tweede pijler. Andersom overboeken
is niet mogelijk. De percentages staan nu ook vast.
 
 De heer Polderman (SP): De cijfers die de
minister nu noemt, zijn weer iets anders dan in de brief staat. Daarin heeft
zij het over 22 mln. De minister noemt bij benadering de kosten van de projecten.
Bij elkaar opgeteld kosten de projecten minimaal 19 mln. en maximaal 28 mln.
Wil de minister ervoor garant staan dat als de projecten die zij noemt, inderdaad
het maximale bedrag van 28 mln. kosten, deze projecten toch gewoon doorgaan?
Of geldt voor de onbenutte middelen op een gegeven moment het verhaal dat
het budget op is en het dus met minder moet. Dat is mijn concrete vraag.
 
 Minister Verburg: In de cijfers zit wat variatie.
Ik zet bijvoorbeeld een bepaald bedrag in voor de brede weersverzekering en
verklaar mij bereid om daarvoor zo nodig en zo mogelijk wat extra’s
in te zetten als deze verzekering aanslaat. Maar dat hangt helemaal af van
de ontwikkeling.
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Misschien heb ik het
niet goed begrepen, maar dat lijkt mij stug. De minister heeft gezegd dat
het niet mogelijk is om de middelen uit artikel 68 van de eerste naar de tweede
pijler over te zetten. Dat was ook niet mijn inzet. De Health Check maakt
het mogelijk om een slag te maken. Mijn inzet was om een deel van de nationale
enveloppe– dat kan 5% tot 7% zijn of 5% tot
10% – te benutten voor het belonen van maatschappelijke diensten.
Onze partij denkt met name aan een inzet bij waardevolle gebieden, bufferzones
en Natura 2000-gebieden. Uit het antwoord van de minister op de vraag van
mevrouw Wiegman ontstaat het beeld dat dit ineens wel mogelijk is. De minister
zegt dat het mogelijk is om te bekijken hoe we maximaal kunnen inzetten voor
de Natura 2000-gebieden. Ik begrijp nu in een keer dat er wel weer mogelijkheden
zijn om gelden voor maatschappelijke diensten te kunnen benutten. Ik til hier
redelijk zwaar aan. Misschien kan het geen kwaad als de minister dit nog eens
heel scherp neerzet.
 Mijn tweede vraag gaat over de cofinanciering. De minister zegt dat ik
hierover gesproken heb, maar ik heb er juist een vraag over gesteld. Ik wilde
weten hoe het precies zit met de cofinanciering. Waar moeten de provincies
zo meteen voor gaan cofinancieren? Hoeveel procent bedraagt hun bijdrage?
 
 Minister Verburg: Ik wil alle vragen graag
beantwoorden, maar als de Kamerleden de vragen twee keer stellen voordat ik
aan beantwoording toekom, ben ik er bijna zeker van dat zij deze vragen nog
een keer zullen stellen. De Kamerleden staan mij niet toe om de vragen te
beantwoorden. In de korte tweede termijn zijn nogal wat vragen gesteld. Ik
kom daar nog op terug.
 
 De heer Van der Ham (D66): Mag ik een ordevoorstel
doen, ook met het oog op de tijd? Laat de minister alles afmaken. Daarna kunnen
we vragen die zijn blijven liggen nogmaals aan de orde stellen.
 
 De voorzitter: Pardon? Wie was degene die
zei dat we niet meer dan twee termijnen hebben?
 
 De heer Van der Ham (D66): Dan stellen we
in de tussentijd dus geen vragen.
 
 De voorzitter: Daarom heb ik gevraagd of er
een derde termijn moest komen. De heer Van der Ham zei, naar ik aanneem met
instemming van eenieder, dat twee termijnen voldoende zijn.
 
 De heer Van der Ham (D66): Mijn collega’s
kunnen zich niet beheersen.
 
 De voorzitter: Laten we afspreken dat de minister
haar verhaal afmaakt. Daarna is er nog de mogelijkheid voor een paar vragen.
 
 Minister Verburg: Ik wijs de heer Polderman
op mijn brief. Daarin staat dat het gaat om circa 22 mln. per jaar. Ik heb
nu gezegd wat ongeveer de verwachting is. Ik zal blij zijn als alles wat wij
ons in die brief voornemen, op zeer korte termijn in de praktijk kan worden
omgezet, omdat dit volgens mij belangrijke stappen zouden kunnen zijn.
 De heer Van der Ham heeft gevraagd naar de integraal duurzame stallen
en waarom er niet iets meer accent wordt gelegd op dierenwelzijn in plaats
van op milieu. Het milieu komt wel mee, meende hij. Wij hebben hierop beleid
ingezet en hiervoor een maatlat ontwikkeld. Daar zijn wij overigens nog steeds
mee bezig. Op die maatlat worden die elementen aangebracht. Ik vind dat de
inzet op dierenwelzijn van enorm belang is. Tegelijkertijd heeft de agrarische
sector ook een grote opgave voor het milieu en voor het traject Schoon en
Zuinig. Ik wil dus zoeken naar een balans en tegelijkertijd de kansen benutten
om de ontwikkeling van diervriendelijke stallen te stimuleren. Ik denk dus
dat de wens van de heer Van der Ham in de praktijk zijn beslag zal krijgen.
Daar hoop ikzelf ook op. Je ziet namelijk dat daarvoor heel veel extra inspanningen
worden verricht. Dat geldt overigens ook voor milieuvriendelijke stallen.Het
wordt toch een beetje moeilijk om dit met een schaartje te gaan knippen, bij
wijze van spreken 70% voor dierenwelzijn en 30% voor milieu.
Wel ben ik het met de heer Van der Ham eens dat in deze ontwikkeling een stevig
accent moet komen te liggen op dierenwelzijn. Maar het zou mijn absolute voorkeur
hebben als wij deze zaken konden koppelen.
 Mevrouw Wiegman heeft nog gevraagd of we in het kader van het dierenwelzijn
zouden kunnen inzetten op fokzeugen met meer tepels. Ik begrijp deze vraag.
Dit was vandaag uitgebreid in het nieuws. Maar het is moeilijk om dit te koppelen
aan de voorstellen voor de Health Check.
 Mevrouw Wiegman heeft ook nog gevraagd of maatschappelijke diensten kunnen
worden betaald zonder dat er sprake is van staatssteun. Dat is het geval.
Binnen artikel 68 en POP is veel mogelijk om maatschappelijke diensten te
vergroten. Ik denk hierbij aan het akkerrandenbeheer en aan de vaarvergoeding.
Maar zolang het gaat om steunvormen die zijn gebaseerd op de reglementen van
artikel 68 of binnen het POP, is van staatssteun en dus van staatssteuntoetsing
geen sprake.
 De heer Polderman heeft nog eens gevraagd naar de maximumgrens. Dit heeft
hij de vorige keer ook gedaan. In mijn brief en in mijn eerste termijn heb
ik al aangegeven dat ik hieraan werk. Wij hebben het minimumniveau nu dus
vastgesteld, maar voor het maximumniveau is ook een zorgvuldig opgebouwde
argumentatie noodzakelijk. Ik ben daarmee bezig. Ik heb eerder gezegd dat
ik hierbij het kaf van het koren wil scheiden. Maar dat moet je wel zorgvuldig
doen. Ook de hierbij betrokken bedrijven leveren bijdragen en prestaties.
Maar het is mogelijk om hiervoor een argumentatie te maken. Ik ben daarmee
bezig. Zodra deze gereed is, zal ik deze naar de Kamer sturen.
 
 De voorzitter: Ik constateer dat de heer Polderman
wil interrumperen. Het is het één of het ander. We hebben afgesproken
dat er tussendoor geen gelegenheid is tot interrupties. Die is er wel aan
het eind van de rit.
 
 Minister Verburg: Ik ga verder met de vraag
over de jonge boeren en de mogelijkheid om voor hen POP-gelden in te zetten.
Mevrouw Wiegman, mevrouw Snijder, de heer Van der Vlies en de heer Atsma hebben
hierover iets gevraagd. De starterssteun voor jonge boeren is verhoogd tot € 70 000
in het kader van de Health Check. Deze steun kan worden gegeven ten behoeve
van de overname van een agrarisch bedrijf. Deze steun is dus niet gericht
op bijvoorbeeld de ontwikkeling van het bedrijf. Een starterssteun in Nederland
zou de facto neerkomen op steun voor de vertrekkende in plaats van voor de
startende boer. Daarom wordt deze steun in ons land niet toegepast. Hier hebben
we destijds een besluit over genomen, overigens met instemming van de Kamer.
In de Nederlandse omstandigheden zou de extra steun worden verdisconteerd
in de overnameprijs voor het over te nemen bedrijf. Bij overdracht van bedrijven
wordt in Nederland in de regel een lagere prijs dan de marktprijs overeengekomen.
Steun leidt dan tot verhoging van de overnameprijs. Daarvoor zijn naar mijn
mening publieke middelen niet bedoeld. In plaats daarvan kennen we investeringssteun
voor jonge boeren. Momenteel wordt 20% van de investeringen gesubsidieerd,
tot maximaal € 100 000, om het bedrijf na de overname verder
te kunnen ontwikkelen. Dit is de jongeboerenregeling. In eerste termijn heb
ik al iets gezegd over de mogelijkheden om deze investeringssteun te verhogen.
Ik ben mede naar aanleiding van een vraag van het NAJK nagegaan of er aanleiding
is om de investeringssteun voor jonge boeren te verhogen, met name voor starters
die in specifieke zaken investeren, zoals diervriendelijke stallen. Ik heb
daar uiteindelijk niet voor gekozen, omdat de investeringsregel voor jonge
boeren, die nu vrij eenvoudig is, ingewikkelder zou worden. Aan een gedeelte
van de investeringen die zij doen, zouden extra voorwaarden verbonden moeten
worden. Jonge boeren kunnen bovendien gewoon in aanmerking komen voor de investeringssteun
die ik nu in het kader van de Health Check aankondig. Daar kan iedereen voor
in aanmerking komen. Daarvoor is volgens mij geen aparte regeling nodig.
 De vorige keer heb ik het ook gehad over de Successiewet. Mevrouw Snijder
heeft daar nog iets over gezegd. Voor jonge ondernemers wordt de voorgenomen
aanpassing van de Successiewet uit 1956 financieel interessant. Voor de bedrijfsopvolging
is namelijk de belangrijkste wijziging het percentage van vrijstelling voor
ondernemingsvermogen. Dat wordt verhoogd van 75% naar 90%. Voor
de belasting die verschuldigd is over de resterende 10% kan 10%
uitstel van betaling worden verkregen. Er wordt hard gewerkt aan de inwerkingtreding.
Die is op 1 januari 2010.
 De heer Van der Vlies heeft een interessante suggestie gedaan. Ik ga die
bestuderen. Ik laat hem weten wat mijn oordeel erover is en of en, zo ja,
welke vorm van toepassing ik daarvoor zie.
 Mevrouw Snijder heeft gevraagd naar een specifieke laag. Ze wilde weten
of de Houtskoolschets alleen over de «less favoured areas» gaat.
De Houtskoolschets kent verschillende sporen. In de eerste plaats gaat ze
over de versterking door innovatie van de concurrentiekracht. In de tweede
plaats gaat ze over ondersteuning voor maatschappelijk waardevolle gebieden.
In de derde plaats gaat ze over de beloning voor groene en blauwe diensten.
Het is mijn overtuiging dat alle boeren kunnen gebruikmaken van spoor één
en spoor drie.
 Mevrouw Snijder heeft gezegd dat het Westerkwartier geen Nationaal Landschap
is en vroeg zich af of er wel goed is nagedacht. Ook over Texel heeft zij
een opmerking gemaakt. Dit zijn twee gebieden uit de brief, die deel uitmaken
van de Nationale Landschappen. Of Brussel ermee instemt, weet ik niet, maar
ik heb er alle vertrouwen in. De definitieve plannen moet ik nog inleveren.
Dat gaat in juli gebeuren. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat de provincies
een goede onderbouwing zullen leveren. Sinds we zijn begonnen met deze gebieden
is het de provincies al bekend dat zij het nationale deel van het budget zouden
moeten leveren. Dat zeg ik ook tegen mevrouw Jacobi. Dit is niet veranderd.
De provincies hebben er ook mee ingestemd. Ik ben vorige week
nog in Groningen geweest. Daar heb ik zowel van de Groningse als de Friese
gedeputeerde gehoord dat ze zeer in hun nopjes zijn met dit voornemen. Dit
budget wordt niet per provincie verdeeld. Het is verbonden aan specifieke
maatregelen, in dit geval de maatregel voor de «less favoured areas».
Daarvoor moeten we inderdaad een andere naam zien te vinden, want het zou
toch te zot voor woorden zijn als we zulke mooie gebieden zo blijven noemen
en zo blijven wegzetten.
 Mevrouw Snijder heeft gemeld dat zij het Westerkwartier geen Nationaal
Landschap vindt. Zowel Groningen als Friesland is druk bezig met de afronding
van de gebiedsbegrenzing en de inspraakprocedure daaromheen. Nu zijn nog geen
kaarten beschikbaar, maar globaal gaat het om een uitbreiding van het bestaande
areaal, een probleemgebied in de Friese Wouden, waar de handicap geldt van
smalle percelen, omringd door houtwallen. In het Westerkwartier gaat het om
een uitbreiding van het zuidelijke Westerkwartier en om het noordelijke Westerkwartier,
het gebied dat beter bekend staat als het Nationaal Landschap Middag-Humsterland.
De handicap van Middag-Humsterland is het kronkelige patroon van kreken, waardoor
de verkaveling kleinschalig is.
 Mevrouw Jacobi heeft een vraag gesteld over de 30 mln. voor akkerranden.
De brede randen zijn effectief voor akkervogels. De smalle randen hebben een
andere functie. Daarvoor hoeven de randen niet zo breed te zijn. Ik ben dus
niet van plan om de breedte van negen meter overal toe te passen. Bij sommige
waterrijke gebieden zou dit betekenen dat je geen weiland meer overhoudt.
Het moet wel functioneel zijn.
 Door veel Kamerleden zijn vragen gesteld over de ontkoppeling. In de brief
heb ik aangegeven dat ik in overleg met de commissie wil bewerkstelligen dat
voor elk individueel bedrijf waarvan de kalverpremie wordt ontkoppeld, het
voor dat bedrijf beste jaar kan worden gekozen. Inmiddels is gebleken dat
dit zeer waarschijnlijk niet mogelijk is binnen de huidige regelgeving. Het
wordt nu wel mogelijk om tegemoet te komen aan bedrijven die recent geïnvesteerd
hebben in productiecapaciteit, maar die daarvoor nog niet of slechts in beperkte
mate kalverpremie hebben ontvangen, waardoor ze geen representatieve referentieperiode
hebben. Met deze voorziening kan tegemoet worden gekomen aan een belangrijke
overweging, ook van het bedrijfsleven, om te pleiten voor het principe van
het beste jaar. Ik wijs er daarnaast op dat de problematiek van het wisselende
aantal afleverrondes per jaar kan worden opgelost door te kiezen voor een
referentieperiode van drie jaar. Ik ben van plan om dit te doen, zoals de
heer Atsma ook suggereerde. Ik ben met het bedrijfsleven in gesprek over de
uitwerking hiervan. Ik heb er vertrouwen in dat dit tot een goede afronding
zal komen.
 De heer Van der Vlies en de heer Atsma hebben gevraagd naar de voorschotregeling
van de bedrijfstoeslagen. Ik ben er zelf zeer blij mee dat ik de Kamer heb
gevraagd om enig geduld. Ik heb steeds ingezet op het kunnen uitbetalen van
100% vanaf 16 oktober. Dit heeft wat tijd en de nodige onderhandelingen
gevraagd, maar we zijn er nu ook. De betaling kan ik doen aan die bedrijven
waar op het moment van betaling alle administratieve en eventueel fysieke
controles volledig en succesvol zijn afgerond. De betaling bestaat voor 70%
uit Europese middelen en voor 30% uit nationaal voorgefinancierde middelen
in de vorm van een lening. De rente over het deel van 30% kan als steun
worden verstrekt. Dat past binnen de de minimis-bepaling in de staatssteunregeling,
indien de aanvrager binnen de € 7500 de minimus-staatssteungrens
blijft. Dat is in veruit de meeste gevallen zo.
 De heer Van der Vlies heeft nog specifiek gevraagd naar de situatie in
Duitsland. Het Duitse voorstel gaat als volgt werken. Ondernemers kunnen op
eigen initiatief per 1 juli een drie- of vierjarige lening, of een lening
tot 16 oktober, aanvragen bij een commerciële bank. Duitsland zal
vanaf 16 oktober een voorschot van 70% betalen, dus niet
van 100%. Dat is geheel conform het generieke Brusselse
voorstel. Indien de ondernemer het voorschot van 70% gebruikt om bij
de bank meteen af te lossen, zal Duitsland compenseren voor de rentekosten
die met de lening samenhangen. Het gaat hierbij om directe en volledige aflossing.
Indien de ondernemer heeft gekozen voor de drie- of vierjarige lening, ontvangt
hij daarvoor een rentesubsidie van maximaal € 7500 per bedrijf.
Dat is dus de de minimis in de staatssteunbepaling. Ik denk dat het goed is
om dat ook even op ons te laten inwerken. Dit betekent dus dat Duitsland niet
net als Nederland een voorschot van 100% gaat verlenen vanaf 16 oktober.
Dit voorstel beloofde medewerking van derden, dus van commerciële banken.
Het lijkt mij om die reden voor veel ondernemers minder aantrekkelijk dan
een volledige uitbetaling vanaf 16 oktober van dit jaar, zoals wij
voorstellen. Bovendien staat het natuurlijk elke landbouwer vrij om een lening
aan te vragen op basis van de te verwachten inkomenssteun. Zo kijk ik tegen
het Duitse plan aan: ik denk dat ondernemers er meer belang bij hebben om
vanaf 16 oktober te kunnen uitzien naar de voorschotbetaling van
100%.
 De heer Atsma heeft nog gevraagd hoe we de breedbandtoezegging gaan concretiseren.
Ik heb al aangegeven dat ik agrarische ondernemers die alleen tegen hoge kosten
toegang kunnen krijgen tot breedbandinternet ga ondersteunen. Als concrete
invulling wil ik een vaste eenmalige subsidie van € 200 verstrekken
bij een minimuminvestering van € 400. Het gaat daarbij om infrastructuur,
natuurlijk niet om het aanschaffen van computers. Aanvragers moeten een jaarcontract
met een internetaanbieder kunnen overleggen. Met die instelling reik ik boeren
die nog geen breedband hebben de helpende hand, terwijl ik tegelijkertijd
de markt voor breedbandinternet zo min mogelijk verstoor. Geschat wordt dat
zo’n 2000 à 3000 bedrijven een aanvraag zullen indienen. We gaan
deze snel, soepel en effectief honoreren. Ik heb ook het voordeel genoemd
van de effectiviteit voor Dienst Regelingen, als meer boeren hun formulieren
via internet invullen. Dit werkt kostenbesparend. Een boer kan iemand van
Dienst Regelingen laten meekijken voor advies. Als deze dubbele winst in de
praktijk blijkt, hebben zowel boeren als de overheid er belang bij. Bovendien
maken we dan een klapper wat betreft de administratieve lasten.
 Mevrouw Wiegman en de heer Polderman hebben gevraagd naar de visie op
het landbouwbudget. De Kamer heeft van mij in september 2008 de uitwerking
van het GLB, in de paragraaf met het kabinetsstandpunt over de Europese begrotingsherziening
ontvangen, namelijk in de vorm van de Houtskoolschets Europees landbouwbeleid.
Voor het overige herhaal ik wat ik vorige week heb gezegd: eerst de inhoud,
dan de euro’s.
 De heer Van der Vlies heeft gevraagd of het kabinet voorstander is van
het afschaffen van de inkomenssteun na 2013. Dat is niet het geval. Via de
pen van staatssecretaris Timmermans schreef het kabinet in april 2008 al dat
het kabinet ook na 2013 inkomenstoeslagen voorziet. Het kabinet streeft er,
conform het coalitieakkoord naar om deze inkomenstoeslagen te koppelen aan
de doelen die ik de Kamer in de brief met de houtskoolschets heb toegezonden.
 De heer Polderman heeft gevraagd of ook de voedselproductie in ontwikkelingslanden
gestimuleerd moet worden. Dat moet zeker gebeuren, maar ik ben voor de combinatie
van een krachtige en kwalitatief hoogstaande voedselproductie in Europa en
het werken aan een wereldwijde voedselzekerheid. Ik doe dit samen met minister
Koenders, heel gericht, onder meer in Afrika. In alle werelddelen moet krachtig
gewerkt worden aan de voedselzekerheid van nu en aan die van 2050. Dit dient
op een duurzame manier te gebeuren, omdat we onze aarde in stand moeten houden.
 Mevrouw Ouwehand heeft opnieuw gezegd dat zij vindt dat dit rommelen in
de marge is. Zij heeft daarbij haar betoog uit de eerste termijn eigenlijk
herhaald. Ik ben dit niet met haar eens. Ik vind dat we bezig zijn met het
zorgvuldig ontwikkelen van de agrarische sector in de richting van duurzame en diervriendelijke productie, met een in toenemende mate belangrijke
rol voor de agrarische sector bij het onderhoud en de ontwikkeling van het
landschap. Dit zijn buitengewoon waardevolle elementen, waar de samenleving
op zit te wachten. Ik ken de fractie van mevrouw Ouwehand als een fractie
die dit allemaal veel radicaler wil aanpakken. Ik kies voor de lijn van de
effectiviteit. Dit betekent dat je stap voor stap moet werken. In deze buitengewoon
moeilijke tijd voor boeren moet je zeker niet radicaal te werk gaan. De doelen
zijn voor mij helder. De maatschappelijke wensen van innovatie en duurzaamheid
bepalen de toekomst van de Nederlandse agrarische sector. Dit is belangrijk
voor de samenleving, voor het landschap en dus ook voor de natuur.
 
 De voorzitter: Ik geef de Kamerleden de gelegenheid
om de vragen die zijn blijven liggen nog even aan de minister te stellen.
 
 De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik blijf
zitten met het probleem van het beschikbare budget vanuit artikel 68. De minister
zegt dat ze eerst inhoud wil, dan euro’s. Dit gaat over de langetermijninvulling
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid naar 2013. Mij gaat het erom wat
nu aan de orde is. De minister noemt een aantal punten. Zij begroot deze met
de natte vinger op 19 mln., terwijl dit ook 28 mln. kan zijn. Dit steekt voor
haar niet zo nauw. De minister zegt dat zij 22 mln. beschikbaar heeft. Ik
blijf mijn vraag herhalen: mochten de kosten uitkomen op 28 mln., gaat zij
dan toch gewoon door, of is dit niet mogelijk omdat zij maar 22 mln. beschikbaar
heeft? Ik snap niet dat de minister deze vrij simpele vraag niet beantwoordt.
 De minister zegt dat ze bezig is met de bovengrens aan het inkomen. Je
kunt je afvragen waarop de grote bedrijven recht hebben. Ik vind het fijn
dat de minister hiermee bezig is, maar ik zou graag willen weten wanneer zij
hiermee klaar is. Kan de minister hiervoor een datum noemen?
 Ten slotte heb ik een vraag gesteld over voedselzekerheid in Europa en
in de Derde Wereld. De minister wil deze zowel in Europa als in de Derde Wereld
bereiken. Ik vind dat de minister niet kan kiezen. Ze moet hier duidelijker
in zijn. Ik vind dat Europa voor Europa moet produceren en dat we moeten stimuleren
dat de Derde Wereld op een fatsoenlijke manier zijn eigen voedsel produceert.
We moeten volgens mij een keuze maken en kunnen niet zeggen dat het een én
het ander gedaan moet worden. Anders loop je vast op de duurzaamheid.
 
 De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Eén
vraag heb ik volgens mij al drie keer gesteld. Deze gaat over de «less
favoured areas» of hoe je ze ook noemt. In ieder geval gaat het over
gebieden met specifieke nadelen, die ecologisch of economisch zwak zijn. Daar
kan ook geld heen. Dit kabinet en het vorige kabinet hebben bij monde van
de staatssecretaris van Economische Zaken gesproken over pieken in de delta,
over het ondersteunen en versterken van wat goed is, in plaats van zwakke
gebieden bij elkaar te houden met pleisters. Dat laatste lijkt te gebeuren.
Ik hoop dat de minister mijn vrees daarvoor kan wegnemen.
 Mijn tweede vraag gaat over de milieuvriendelijke stallen in combinatie
met de diervriendelijke stallen. Natuurlijk, als dit kan samengaan, is het
fantastisch. Maar soms werkt het een het ander gewoon tegen. Efficiënter
produceren kan hartstikke goed voor het milieu zijn, doordat je ammoniak beter
kunt afvangen. Dat is allemaal fantastisch, maar voor het dierenwelzijn en
voor de intrinsieke waarde van het beest is dit niet beter. Soms kan zorg
voor het milieu bijten met de zorg voor het dierenwelzijn. Op dat punt wil
ik graag een duidelijker statement van de minister. Ik wil graag dat zij kiest
voor dierenwelzijn.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
Ik kom nog even terug op de Nationale Landschappen. De minister zei dat ze
Texel niet heeft toegevoegd, omdat het, anders dan het Westerkwartier,
geen Nationaal Landschap is. Ik heb net proberen te betogen dat het Westerkwartier
geen Nationaal Landschap is, maar Middag-Humsterland wel. Ik vind het aardig
als dit uitgebreid wordt met het Westerkwartier, omdat we dan een groter Nationaal
Landschap hebben. Mooi zo. Ik vind het alleen een beetje raar dat de provincies
en de gedeputeerden akkoord zijn gegaan en bij ons aan de bel trekken met
de vraag of zij moeten cofinancieren, waardoor een deel van hun geld verdwijnt.
Misschien kan de minister hierin nog wat helderheid geven.
 Ik heb nog een vraag over de Houtskoolschets en de periode na 2013. De
minister gaat wel heel kort door de bocht als zij zegt dat er drie sporen
zijn en dat alle boeren op spoor één en spoor drie een beroep
kunnen doen. Als ik de minister hoor zeggen dat er vier groepen boeren zijn,
verbaast het mij dat zij niet inzet op vier sporen. De minister benoemt ze
allemaal heel duidelijk. Naar mijn gevoel is dit veel helderder dan te suggereren
dat er voor iedere boer ergens wel een spoor is. En dan gaat de minister ook
nog kort door de bocht wanneer zij zegt dat het kabinet na 2013 voorziet in
inkomenstoeslagen. In de Houtskoolschets lees ik dat dit betekent dat bestaande
instrumenten van markt- en prijsbeleid en van generieke inkomenssteun verder
worden afgebouwd en worden vervangen door een systeem van verdere marktoriëntatie.
Ik heb daar mijn twijfels bij. Er wordt wel gezegd dat er een beloning is
voor maatschappelijke diensten, maar dat is wel heel iets anders dan inkomenstoeslagen.
Vervolgens staat er wat betreft de financiering ook nog in ...
 
 De voorzitter: We zouden een korte vraag stellen.
Ik stel voor dat u afrondt.
 
 Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Vanuit het
ministerie komen twee geluiden. Het ene geluid komt van staatssecretaris Heemskerk
en staatssecretaris Timmermans. Het andere komt van de minister van LNV. Zij
kan wel duiden wie ik graag wil geloven.
 
 De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik
dank de minister voor haar toezegging, de suggestie die ik deed ten behoeve
van de jonge boeren, nog eens te onderzoeken. De minister noemde dit een interessante
suggestie. Daar ben ik het mee eens. Wanneer mogen we hierover vernemen? Dit
staat in het volgende perspectief: morgen over drie weken hopen we met zomerreces
te gaan. Ik zou het fijn vinden als wij voor die tijd de zaak tot een politieke
conclusie kunnen hebben gebracht. Dit zou betekenen dat hierover tussen nu
en een week of twee een briefje naar de Kamer moet komen. Als daar instaat
dat de minister het gaat doen, hebben we geen debat meer. Als daarin zou staan,
quod non sit, dat er toch weer allerlei barrières opgeworpen zijn,
kunnen we politiek gesproken nog een kans pakken om de Kamer tot een uitspraak
te brengen.
 
 Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik vond
de beantwoording van de minister ronduit flauw. Zij draait eromheen dat er
discussies spelen over de investeringen die je van boeren moet vragen. Ik
stap even af van het plaatje dat ik graag zou zien en kijk heel concreet even
naar de ondernemerszekerheid. De minister kan wel zeggen dat zij iets goed
genoeg vindt en daarvoor een zakje geld geven, maar als de maatschappij het
niet pikt, en dat zien we bij de Kleingruppenhaltung, welke toekomstperspectieven
heeft de minister dan voor de landbouw? Ik heb haar concreet gevraagd om daarop
in te gaan, maar dit doet ze niet. Ze zet alleen maar het ideaalplaatje van
de Partij voor de Dieren tegenover haar eigen beleid, in wat wollige termen.
Ik denk dat de minister daarmee onvoldoende recht doet aan de gestelde vragen
en aan de vraag van de boeren over het pad waarop zij door de
minister worden gestuurd met deze financieringsmiddelen.
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Mijn wens
voor de komende periode is dat wij een deel van de nationale enveloppe gaan
benutten voor het belonen van maatschappelijke diensten, specifiek voor de
bufferzones in het kader van Natura 2000 en voor andere waardevolle gebieden.
De vraag of dit nu wel of niet mogelijk is, is nog steeds niet beantwoord.
De minister wil niet afromen, maar later zei zij in antwoord op de vraag van
mevrouw Wiegman dat zij toch specifieke steun wil geven aan deze gebieden.
Ik leg de koppeling dus toch niet goed, denk ik. Daarover wil ik graag duidelijkheid.
 Ook ligt er nog steeds mijn vraag over het meebetalen en cofinancieren
van de provincies. Moeten zij voor 50% cofinancieren of voor een ander
percentage? De minister vertelde zojuist heel snel dat ze in Friesland en
Groningen is geweest. Deze provincies zijn heel blij, vertelde de minister.
Waarover zijn zij dan blij? Ik heb hier een e-mail van de provincie Friesland
liggen, waarin staat dat ze zich grote zorgen maakt over al deze koppelingen.
 
 De voorzitter: Namens mijn fractie nog het
volgende. In het verlengde hiervan vraagt de CDA-fractie zich af met welk
provinciebestuur van Noord-Holland de minister gaat spreken. Namens de fractie
wens ik haar heel veel sterkte bij dat gesprek.
 
 Minister Verburg: Voorzitter. De heer Polderman
heeft een vraag gesteld over de taxatie van 22 mln. Ik heb verteld hoe ik
aan dit bedrag kom. Deze taxatie is gemaakt op basis van ervaringsgegevens
en gaat over de mogelijkheden per jaar. Het bedrag van 22 mln. is een taxatie
voor 2010 en 2011 en dus geen precieze begroting. Als ik de komende jaren
die 22 mln. kan wegzetten, sta ik daar voor. Ik zeg dus toe dat deze 22 mln.
beschikbaar is. Als er minder in de reserve zou zijn, zijn de kosten voor
mijn rekening en drukt het ergens anders op het budget. We gaan zien hoe dit
verder loopt. In 2010 gaan we bekijken hoe het gaat. Wellicht is er dan aanleiding
tot een nieuwe berekening. Die moeten we dan maken, omdat we zaken wel realistisch
onder ogen moeten zien. Dat kan ook met dit voorstel.
 Verder heeft de heer Polderman gevraagd wanneer ik kom met de argumentatie
voor de berekening van de bovengrens. Ik zeg toe dat ik hiermee voor het einde
van het jaar kom. Zodra ik er zelf uit ben, stuur ik het toe. Maar de deadline
is het einde van dit jaar.
 Voor mij moet zowel in de Europese Unie als in de Derde Wereld voedselzekerheid
nagestreefd worden. Want als we zouden doen wat de heer Polderman voorstelt,
en Europa zou stoppen met de huidige voedselproductie, is te vrezen dat er
heel veel mensen met honger zouden bijkomen. Dit zou ook de komende jaren
nog zo blijven, terwijl we een geweldige opdracht hebben uit te voeren en
een enorme prestatie nog hebben te leveren, zeker gelet op nieuwe uitdagingen
als veranderingen in het klimaat. Voor deze grote uitdagingen hebben we tijd
nodig. Maar ik heb gezegd dat ook in ontwikkelingslanden voluit het accent
moet komen te liggen op voedselproductie en voedselzekerheid. We hebben niet
alleen de mensen te voeden die anno 2009 op deze aardbol leven. Waarschijnlijk
hebben we nog meer monden te voeden, en dat op duurzame wijze. Om deze reden
heb ik in tweede termijn geantwoord zoals ik geantwoord heb.
 De heer Van der Ham heeft er gelijk in dat ik in tweede termijn ben vergeten
zijn vragen te beantwoorden. Ik begrijp wat hij zegt. We opereren voorzichtig.
Daarom hebben we nog maar twee gebieden aangewezen. We willen zeker niet in
gebieden waar normale landbouw niet kan bestaan, toch allerlei steun bieden.
Dat staat ons zeker niet voor ogen. Mij staat voor ogen dat Nationale Landschappen,
zoals deze twee, maar ook het Groene Hart, landschappen zijn waarvoor het
maatschappelijk belangrijk is dat er boeren in werkzaam zijn.
Het zijn Nationale Landschappen, maar we willen er wel koeien in de wei. We
willen wel dat er boeren zijn. Want zonder boeren en zonder koeien in de wei
is er geen Groene Hart. Dat geldt ook voor de andere Nationale Landschappen.
Dit betekent dat je vragen stelt. Het Nationale Landschap moet in stand gehouden
worden. Boeren hebben daarbij een belangrijke rol te spelen. Je kunt je voorstellen
dat boeren daarbij te maken hebben met een minder grote productiecapaciteit,
die zij in een ander gebied, zonder de doelen van het Nationale Landschap,
wel zouden hebben. Daar zoeken we naar. Deze zoektocht, ook in de aanloop
naar 2013, valt niet mee. Ik heb de indruk dat sommige Kamerleden het interview
van mij in Boerderij hebben gelezen. Ook daarin staat dat dit geen eenvoudige
exercitie is. Maar ik vind dat we deze kant moeten opgaan. We hebben er nadrukkelijk
voor gekozen om deze kant op te gaan. Maar als we besluiten nemen, moeten
dit wel besluiten zijn die zorgvuldig zijn onderbouwd en die we ook kunnen
waarmaken. Het gaat nogal ergens om.
 Tegen mevrouw Jacobi en mevrouw Snijder zeg ik dat we ervoor kiezen om
per 2013 het historische referentiemodel los te laten. Daar moet dan wel een
ander model tegenover staan dat hout snijdt en gebaseerd is op doordachte
keuzes. Dat is een keuze die we zelf kunnen maken. Anders wordt die wel voor
ons genomen. Ik zeg eerlijk dat ik deze keuzes nog niet allemaal heb gemaakt.
Ik ben ermee bezig. Wel heb ik de twee genoemde gebieden aangewezen om er
nu een beetje ervaring mee op te doen. Ik begrijp de vraag van de heer Van
der Ham. Mijn antwoord op zijn vraag is dat het niet onze bedoeling is om
tegen de klippen op gebieden in stand te houden. Hiermee zorgvuldig om te
gaan, is onze bedoeling, zoals ik heb uitgelegd.
 De heer Van der Ham heeft verder een vraag gesteld over diervriendelijke
en milieuvriendelijke landbouw. Ik heb al gezegd dat ik begrijp wat hij bedoelt.
Toch is het mijn ambitie om beide na te streven. Daar ben ik ook op af te
rekenen. Het gaat om de intrinsieke waarde van het dier en om respect voor
het dier. Tegelijkertijd is het volgens mij mogelijk om dit ook milieuvriendelijk
te doen. Ik zie dit als een opgave en een uitdaging. Ik heb de hele sector
uitgedaagd. Ook heb ik ontwerpers van stallen uitgedaagd om mee te doen. Wageningen
Universiteit is onlangs gekomen met buitengewoon aansprekende mogelijkheden.
Bij de presentatie ervan was ik razend enthousiast. De ontwerpen van de van
de universiteit komen tegemoet aan de zich ontwikkelende wensen voor dierenwelzijn,
ze voorzien in koeien in de wei en kunnen tegelijkertijd een enorme reductie
van de emissie tot stand brengen. Als je deze dubbele winst kunt creëren,
moeten we dit ook doen. Daar ga ik ook voor.
 Mevrouw Snijder en mevrouw Jacobi hebben vragen gesteld over de cofinanciering
door de provincies. Ik heb in tweede termijn al gezegd dat ik hierover in
overleg ben met de provincies. Provincies hebben vanaf dag één
geweten en hebben kunnen weten dat als de gebieden zouden worden aangewezen,
zij verantwoordelijk zouden zijn voor de cofinanciering. Om misverstanden
te voorkomen, zeg ik er bij dat de cofinanciering is vastgesteld op 25%.
Dat is dus een ander bedrag dan in POP-1. Zij kunnen dit bedrag aanwenden
vanuit de ILG-gelden. We weten ook waar dat geld voor het grootste deel vandaan
komt. Daar zijn behoorlijke budgetten voor. Mij dunkt dat de vlag uit kan.
 De heer Atsma stelt de spannende vraag met wie ik ga overleggen in Noord-Holland.
Ik denk dat ik voorlopig met de heer Borghouts aan tafel kom te zitten. Voor
de rest zien we wel.
 De heer Van der Vlies heeft gevraagd wanneer ik kom met een reactie op
zijn plan. Ik ga daar geen termijn aan verbinden. Het wordt waarschijnlijk
dit najaar. Ik zal er serieus naar kijken. Het stapelt zich allemaal op. Ik
begrijp zijn vraag wel, maar kan geen toezeggingen doen die ik vervolgens
niet kan nakomen. Maar vóór de begrotingsbehandeling zou het
moeten lukken. Dat zeg ik toe.
 Ook is er een vraag gesteld over Texel. Ik heb al gezegd dat ik bereid
ben om ook Texel aan te melden in Brussel. Maar van Texel kan ik geen Nationaal
Landschap maken. Aanmelding gaat echter gebeuren. De Health-Check-brief is
inderdaad afgestemd met de provincies, in casu met de twaalf gedeputeerden.
 Mevrouw Ouwehand zegt dat de maatschappij het niet pikt. Ik geloof dat
ik alweer moet constateren dat zij en ik daar verschillend in staan. Voordat
ik de houtskoolschets ging schrijven, heb ik een internetconsultatie gedaan,
waar iedereen aan mee kon doen. Boeren, burgers en buitenlui konden daaraan
meedoen. Ik heb aan hen toen gevraagd wat zij vinden van de boeren en welke
rol en taak boeren volgens hen hebben. Ik moet zeggen dat daar voor boeren
een buitengewoon positief beeld uit kwam.
 
 Mevrouw Ouwehand (PvdD): Daar gaat het niet
om.
 
 Minister Verburg: Menig politicus kan jaloers
zijn op het maatschappelijk aanzien en de maatschappelijke waardering die
boeren hebben. Mensen geven daarbij aan dat zij boeren belangrijk vinden in
het kader van de voedselproductie van kwalitatief goed voedsel tegen een redelijke
prijs. Er kwam nog iets opmerkelijks uit de internetenquête. Ik zeg
het nu even uit mijn hoofd. Heel veel mensen zeggen dat boeren belangrijke
landschapsbeheerders zijn. De boeren staan dichtbij Staatsbosbeheer wat betreft
het vertrouwen dat men in hen stelt voor het beheer van het landschap. Dit
betekent dat er maatschappelijke waardering is voor boeren. Waar dit het geval
is, is er ook maatschappelijk draagvlak voor wat boeren doen. Aan publieke
opinies en aan maatschappelijk draagvlak moet je echter altijd blijven werken.
Dat is wat ik doe.
 Ik begrijp nu de verwarring waaruit de vraag van mevrouw Jacobi over de
cofinanciering voortkomt. Ik heb tegen mevrouw Wiegman gezegd dat ik extra
zal kijken naar boeren in de gebieden rond de Natura 2000-gebieden. Daarbij
ging het om de maatregelen om te investeren in duurzame stallen. Voor Natura
2000-gebieden is dit mogelijk en wordt hiermee rekening gehouden. De boeren
rond de Natura 2000-gebieden hebben vaak te maken met het aanvragen van vergunningen
of van wat dan ook, waardoor ze pas later een beroep kunnen doen op de regeling.
Om nou te voorkomen dat zij, omdat ze wat langer over die aanloop moeten doen,
achter het net vissen, heb ik gezegd dat ik specifiek wil rekening houden
met de boeren rond de Natura 2000-gebieden. Maar dit gaat dan om bedrijven
en om bedrijfsontwikkeling in die gebieden. Ik hoop dat ik hiermee het misverstand
bij mevrouw Jacobi heb kunnen wegnemen. Daarmee ben ik gekomen aan het einde
van de beantwoording in derde termijn.
 
 Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik wil iets rechtzetten.
De minister heeft mij woorden in de mond gelegd en dingen gesuggereerd die
absoluut niet aan de orde waren. Ik vind daar van alles van, maar ik vind
vooral dat de minister zichzelf hiermee degradeert.
 
 De voorzitter: Goed, mevrouw Ouwehand heeft
dit punt nog gemaakt.
 Toezeggingen
 – De minister zal voor eind 2009 aan de Kamer een argumentatie sturen
over de bovengrens van de uitbetaling van subsidies aan grote bedrijven.
 – De minister zal voor de begrotingsbehandeling van de LNV-begroting
een oordeel sturen over het voorstel van het lid Van der Vlies over het koppelen
van ondersteuning van jonge boeren aan de MIA/VAMIL-regeling.
 
 De voorzitter: Ben ik een toezegging vergeten?
 
 Mevrouw Jacobi (PvdA): Nee, voorzitter. Ik
wil alleen zeggen dat ik overweeg om een motie in te dienen, met de ChristenUnie
op het aspect van de afroming. Het is dus mogelijk dat er een VAO komt.
 
 De voorzitter: Het feit dat u zegt dat u het
overweegt, betekent dat u er de komende dagen nog over kunt nadenken. U vraagt
het VAO maar aan wanneer u denkt dat het verstandig is.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), Atsma
(CDA), voorzitter, Poppe (SP), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Jager
(CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Samsom
(PvdA), Van Dijken (PvdA), Neppérus (VVD), Jansen (SP), Jacobi (PvdA),
Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Thieme
(PvdD), Dibi (GroenLinks), Polderman (SP), Elias (VVD) en Linhard (PvdA).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Luijben
(SP), Tang (PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop (CDA), Pieper (CDA),
Koşer Kaya (D66), Van Leeuwen (SP), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA), Van
Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten
(CDA), Brinkman (PVV), Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD), Vendrik (GroenLinks),
Lempens (SP), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD) en Van Dam (PvdA).