Wet op de vaste boekenprijs; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28652, nr. 11

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

15-04-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28652 nr. 11

09-04-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingI Algemeen deel1. Samenvatting van doel en inhoud van de wet2. Aanleiding voor invoering van een wet op de vaste boekenprijs3. De evaluatie van het huidige privaatrechtelijke systeem4. Doel van de vaste boekenprijs en de vaste prijs van
muziekuitgaven5. Motivering voor een publiekrechtelijk systeem6. Europese aspecten7. Karakter van de wetVormHandelsmargesReikwijdteKortingen en Bijzondere prijzenOnderwijsinstellingenSchoolboekenAlgemene boek en wetenschappelijke boekVoordelen voor studenten8. Overgang van privaatrechtelijk reglement handelsverkeer
naar publiekrechtelijke regelgeving9. Administratieve lasten voor het boekenvak en de muziekbrancheII Artikelsgewijze toelichtingArtikel 1Artikel 3, lid 2Artikel 3, lid 3Artikel 3, lid 4 en lid 6Artikel 3, lid 5Artikel 4Artikel 5Artikel 7, lid 1Artikel 12Artikel 13Artikel 16, lid 1Artikel 24Artikel 31, lid 2Artikel 34, lid 1
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28652Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 121 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 652Voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven
houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs)nr. 11NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 9 april 2004InleidingDe indieners hebben met belangstelling kennis genomen van de inbreng van
de aan het woord zijnde fracties. Met genoegen geven zij hierbij hun reactie
op de gemaakte opmerkingen en antwoord op de gestelde vragen. Omwille van
de samenhang hebben de indieners in een aantal gevallen op elkaar aansluitende
vragen of opmerkingen gebundeld beantwoord.Deze nota gaat vergezeld van een nota van wijziging die op een aantal
punten wijzigingen van het wetsvoorstel bevat. De voorgestelde wijzigingen
komen voort uit de vragen en opmerkingen van de verschillende fracties, terwijl
tevens van de gelegenheid gebruik is gemaakt om enkele aanvullingen en correcties
van meer technische aard aan te brengen.I Algemeen deel1. Samenvatting van doel en inhoud van de wetDe indieners danken de leden van de fracties van CDA, PvdA, SP, GroenLinks,
D66, ChristenUnie en SGP voor hun positieve opstelling ten aanzien van het
initiatiefwetsvoorstel en zij zijn erkentelijk voor de instemming met de beoogde
doelen. De indieners gaan graag in op de gemaakte opmerkingen en de gestelde
vragen.De indieners zijn ten volle bereid met de leden van de VVD-fractie de
discussie over het vasthouden danwel afschaffen van de vaste boekenprijs aan
te gaan. Zij waarderen de open houding in dezen van de leden van deze fractie
en hopen hen te overtuigen van het er mee gemoeide culturele belang, dat ook
deze fractie steeds zeer ter harte is gegaan.Met het beantwoorden van de vragen en opmerkingen die de leden van de
LPF-fractie nog hadden, verwachten de indieners te bewerkstelligen dat ook
de leden van deze fractie hun standpunt definitief ten faveure van het wetsvoorstel
kunnen bepalen.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks welke
regeling of wet kan helpen het beoogde en door deze leden van harte ondersteunde
cultuurpolitieke doel te bereiken, wijzen de indieners op landen als Frankrijk,
Duitsland, Oostenrijk, Luxemburg, Italië, Spanje, Griekenland,
Portugal en Denemarken die, om hetzelfde doel te bereiken, hebben gekozen
voor een wettelijk systeem van vaste prijzen voor boeken en muziekuitgaven
door middel van een afzonderlijke wet op de vaste boekenprijs. In de memorie
van toelichting is beargumenteerd dat er ook voor ons land voldoende redenen
zijn voor voortzetting van het huidige privaatrechtelijke systeem van vaste
prijzen voor boeken en voor muziekuitgaven in de vorm van een publiekrechtelijke
regeling.2. Aanleiding voor invoering van een wet op de vaste boekenprijsDe leden van de fracties van CDA, ChristenUnie, SGP, PvdA, GroenLinks
en D66 vonden in de argumentatie, die in de memorie van toelichting is gegeven,
voldoende aanleiding voor een publiekrechtelijke regeling van de vaste prijs
voor boeken en muziekuitgaven in de vorm van een zelfstandige wet op de vaste
boekenprijs.De leden van de VVD-fractie wilden weten wat het karakter van lex specialis
voor deze initiatiefwet inhoudt. Deze leden vroegen tevens waarom niet is
gekozen voor een verlenging van het huidige systeem van ontheffing.De huidige ontheffingen zijn in 1997 nog verleend op grond van de in dat
jaar ingetrokken Wet Economische Mededinging (WEM). De WEM maakte ontheffing
mogelijk op grond van algemeen, in dit geval cultureel, belang.De huidige Mededingingswet kent niet een ontheffingsmogelijkheid op grond
van algemeen belang, dus ook niet van cultureel belang. Voortzetting van de
huidige ontheffing op de huidige grondslag is dus niet mogelijk.Bij de parlementaire behandeling van de Mededingingswet in 1997 stelde
de toenmalige minister van Economische Zaken in antwoord op vragen van de
leden van de fracties van PvdA, CDA en GPV dat, als er gevaar zou bestaan
dat door de werking van de Mededingingswet op bepaalde terreinen ongewenste
situaties zouden kunnen ontstaan, daarvoor het middel van de specifieke wetgeving
bestond.De indieners menen dat cultuurpolitieke doelstellingen rechtvaardigen
dat de verkoop van boeken en muziekuitgaven op basis van vaste prijzen uit
de sfeer van het algemene mededingingsrecht wordt gehaald en wordt gereguleerd
door middel van sectorspecifieke wetgeving. Bij onverkorte toepassing van
de Mededingingswet op het terrein van het boekenvak en de bladmuziekbranche
komen belangrijke cultuurpolitieke doelstellingen van pluriformiteit, spreiding
en toegankelijkheid in het gedrang. Deze sectorspecifieke wetgeving (lex specialis)
vormt een zelfstandig regelcomplex. De algemeen geldende mededingingsregels
treden terug voor zover het betreft de aangelegenheden die in de specifieke
wet zijn geregeld. Het algemene mededingingsrecht blijft wel van toepassing
op gedragingen van marktpartijen die niet door de specifieke wet worden gereguleerd,
bijvoorbeeld indien er sprake is van misbruik van machtspositie. Ook bestaat
er vrije toegang tot de branche voor nieuwe aanbieders: het systeem van exclusief
verkeer en van erkenningen wordt verlaten, de spelregels voor alle uitgevers,
importeurs en verkopers van Nederlands- en Friestalige boeken en van muziekuitgaven
zijn hetzelfde. Er kan voorts volop geconcurreerd worden op velerlei aspecten,
zoals titels, auteurs, assortiment, deskundigheid en service. Tussen uitgevers
is ook nog steeds concurrentie op prijs mogelijk, o.a. door het uitbrengen
van verschillende soorten edities (gebonden, midprice of paperback) en door
de bijzondere prijzen als bijvoorbeeld de actieprijs.In antwoord op de vraag van de aan het woord zijnde leden waarom de Nederlandse
Mededingingsautoriteit (NMa) niet om een reactie op het wetsvoorstel is gevraagd,
merken de indieners op dat de NMa in zijn huidige vorm een uitvoerend orgaan
is, dat is belast met het toezicht op de naleving van de Mededingingswet.
De afweging of om cultuurpolitieke redenen het systeem van vaste
prijzen in het boekenvak en de bladmuziekbranche moet worden gehandhaafd en
van een privaatrechtelijke regeling moet worden omgezet in een publiekrechtelijke,
is een politieke afweging die toekomt aan de wetgever en niet aan een toezichthoudend
orgaan. Om die reden zijn de indieners ook niet ingegaan op de wens van de
leden van de LPF-fractie om een reactie van de NMa zélf op de mogelijkheid
om het toezicht aan de NMa op te dragen. Ook dat wordt door de wetgever bepaald.Wel is, zoals gebruikelijk bij initiatiefwetsvoorstellen, aan de betrokken
ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Economische Zaken
technische bijstand gevraagd bij het opstellen van de tekst van het wetsvoorstel
(met uitzondering uiteraard van de memorie van toelichting en overige toelichtende
stukken) en voor de raakvlakken van het wetsvoorstel met overige geldende
regelgeving. Daarbij is de NMa inmiddels mede betrokken. Gelet op haar positie
gebeurt dit door tussenkomst van het ministerie van Economische Zaken.De indieners hebben de verschillende alternatieven, mede aangedragen door
evaluatieonderzoeken en ontwikkelingen in andere landen, nadrukkelijk in hun
overwegingen betrokken. Alles afwegende komen zij tot het oordeel dat alleen
een wettelijke, publiekrechtelijke regeling van de vaste prijs voor boeken
en muziekuitgaven afdoende zekerheid biedt. Het gaat om de waarborging van
een belangrijk cultuurpolitiek doel. Voorts menen de indieners dat (voortzetting
van) een privaatrechtelijk stelsel, gebaseerd op exclusief verkeer en erkenningen,
zo dat mededingingsrechtelijk al mogelijk zou zijn, niet een sluitend systeem
garandeert. Dat zou alleen het geval zijn wanneer een dergelijk stelsel zou
voorzien in verplichte aansluiting en erkenning van uitgevers, importeurs
en boekverkopers. Een dergelijke aansluit- of erkenningenplicht vergt evengoed
publiekrechtelijke wetgeving, maar belangrijker is dat dergelijke regulering
het principiële bezwaar heeft dat inbreuk wordt gemaakt op de vrijheid
van ondernemerschap en daarmee dieper ingrijpt in het stelsel van de vrije
markt dat aan het boekenvak en de bladmuziekbranche ten grondslag ligt dan
de voorgestelde wettelijke regeling.De vraag van de leden van de fractie van de VVD of met een verlenging
materieel niet hetzelfde wordt bereikt als met deze ingediende wet en of een
verlenging ook niet veel sneller bij de besluitvorming werkt, behoeft, nu
verlenging in het licht van het bovenstaande materieel niet in aanmerking
komt, geen beantwoording meer.3. De evaluatie van het huidige privaatrechtelijke systeemDe leden van de VVD-fractie vroegen om een nadere onderbouwing van de
stelling dat sectorspecifieke wetgeving de variant is die verre de voorkeur
verdient boven de door CPB/SCP aangedragen alternatieven.Door CPB/SCP zijn drie alternatieven aangedragen: geen interventie; overheidssubsidie
voor boekverkopers; een afgebakende vaste boekenprijs.Geen interventie werkt naar de mening van de indieners negatief uit ten
opzichte van het gestelde doel van pluriformiteit en diversiteit. Zij illustreren
dit in het vervolg van deze paragraaf met een schets van de situatie in België,
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk en Ierland.De invoering van een subsidiesysteem stuit op bezwaren wegens ingrijpen
van overheidswege in de keuze van boektitels, hetgeen op gespannen voet staat
met de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting. Tevens vereist het enige
vorm van bureaucratie voor de uitvoering, terwijl het CPB/SCP-rapport terecht
waarschuwde voor het risico van overheidsfalen, als gevolg waarvan de subsidies
verkeerd terecht zouden komen. Tenslotte betekent subsidie een verhoging van
de overheidsuitgaven. Bij deze variant is enige regelgeving, ten minste in
de vorm van een rijkssubsidieregeling of een Fondsconstructie, onvermijdelijk.Met hun afwijzing van deze varianten sluiten de indieners aan bij de opvattingen van de toenmalige bewindslieden Jorritsma en Van der Ploeg,
die in hun reactie stelden dat volledige afschaffing hun niet de beste optie
leek en dat zij geen voorstander waren van invoering van een subsidiesysteem.De door CPB/SCP aangedragen variant in de vorm van een afgebakende vaste
boekenprijs kent als onderdelen: een kortere geldigheidstermijn; afschaffen
van de erkenningenregeling en het collectief exclusief verkeer; afschaffen
van de vaste boekenprijs voor het wetenschappelijke boek; verbod op de vaste
verrekenkorting. De indieners hebben gekozen voor een geldigheidstermijn van
minimaal één jaar in plaats van de thans geldende termijn van
minimaal twee jaar en in plaats van de vaste termijn van een half jaar met
automatisch verval, zoals voorgesteld door CBP/SCP. Dit laatste voorstel gaat
uit van een ongenuanceerde, onrealistische voorstelling van de levensduur
van boeken, met name in de categorie niet-bestsellers. Tussen CPB/SCP en indieners
bestaat eenstemmigheid over het afschaffen van de erkenningenregeling en het
exclusief verkeer. De indieners hebben niet gekozen voor afschaffing van de
vaste boekenprijs voor het wetenschappelijke boek, wel voor het schoolboek.
Schoolboeken, die verplicht zijn voor grote aantallen leerlingen en per pakket
tijdelijk ter beschikking worden gesteld, vormen een bijzondere markt, waarop
de vaste prijs weinig of geen invloed heeft, in tegenstelling tot Nederlandstalige
wetenschappelijke boeken, die zonder vaste prijs in een zeer kwetsbare positie
zouden komen te verkeren. Ten aanzien van de verrekenkorting/minimummarge
is de indieners gebleken dat deze een onmisbaar lijkende voorwaarde is voor
nabestellingen en kleine oplagen. Met het oog op toegankelijkheid, spreiding
en beschikbaarheid menen de indieners dan ook dat deze in enige vorm moet
kunnen worden voortgezet. Voor zowel de afgebakende vaste boekenprijs zoals
door CPB/SCP voorgesteld, als voor de systematiek die de indieners beogen
is, zoals in § 2 is aangetoond, publiekrechtelijke regeling in de
vorm van een lex specialis onvermijdelijk.De leden van de VVD merkten voorts op dat nergens in het initiatiefwetsvoorstel
duidelijk wordt gemaakt wat de gevolgen zijn van het loslaten van de vaste
boekenprijs, behoudens dat een vaste boekenprijs en een vaste prijs van muziekuitgaven
zorgt voor een brede beschikbaarheid van het boek en van bladmuziek, diversiteit
en pluriformiteit van de erin vervatte informatie en toegankelijkheid ervan
in aanbod, in keuze en in afname. De aan het woord zijnde leden vroegen om
een onderbouwing van deze aanname van cultuurpolitieke effecten. Voor deze
leden is dit één van de kernpunten uit de wet en zij hechten
aan een duidelijk bewijs dat een vaste boekenprijs voor het algemene boek
en voor muziekuitgaven noodzakelijk is om dit te bereiken en dat het los laten
van de vaste boekenprijs dit doel niet haalt. In § 4 vroegen deze
leden alsmede de leden van de LPF-fractie tevens om een nadere onderbouwing
van de gevolgen voor de branche indien de vaste prijs wordt losgelaten.De cultuurpolitieke gevolgen en de gevolgen voor de branche vallen samen.In het CPB/SCP-rapport wordt aangegeven dat de direct te verwachten gevolgen
zijn: aantasting van de brede beschikbaarheid van boeken door het verdwijnen
van kleinere boekhandels die de prijsconcurrentie met de discounts en supermarkten
niet meer aankunnen. Als gevolg daarvan ontstaat een aantasting van de pluriformiteit
door versmalling van het titelaanbod, omdat minder risicotitels worden uitgegeven
en ingekocht.De onderbouwing daarvan luidt als volgt. In een markt zonder vaste boekenprijs
zal de detailhandel de aan de consument verleende prijsvoordelen «verhalen»
op de uitgevers via een verhoogde marge. De rentabiliteit van de desbetreffende
uitgeverijen wordt daarmee direct onder druk gezet, met alle daaruit voortvloeiende
gevolgen voor de breedte van het uitgeefbeleid. Verder is het in het belang
van de uitgever dat er zo veel mogelijk vakkundige verkooppunten
voor zijn uitgaven beschikbaar zijn. De verkopers hebben in die situatie voor
het inkopen van risicotitels echter geen ruimte. Door de aantasting van de
intrinsieke verkoopwaarde van boektitels welke door prijsonderbieding wordt
teweeg gebracht, kan er voor die titels immers geen realistisch voorraadrisico
meer worden genomen, niet langer door de voorraadhoudende verkopers, en uiteindelijk
evenmin door de voorraadproducerende uitgevers. Het bedrijfseconomische gevolg
is noodzakelijkerwijs een inkrimping van het aanbod, en een beperking tot
het risicoloze en snel verkoopbare assortiment. De versmalling van het assortiment
leidt tot het wegblijven van kopers die breder aanschaffen willen dan alleen
bestsellers, terwijl de kopers van bestsellers naar de discounts en supers
gaan, omdat de prijzen daar nog net een fractie lager zijn. De goedgesorteerde
boekhandel en muziekhandel zal dus inderdaad verdwijnen als de vaste prijs
wordt losgelaten. De invloed die de komst van supermarkten heeft gehad op
buurtwinkels spreekt in dit kader boekdelen.Voor de uitgever betekent dit dat er geen afzetkanaal meer is voor uitgaven
die buiten de bestsellerlijst vallen en dat hij dus afziet van het uitgeven
daarvan. Dat heeft grote gevolgen voor schrijvers, met name beginnende auteurs,
essayisten en dichters, en uiteindelijk ook voor de consument.Ter illustratie van de gevolgen van het loslaten van de vaste prijs maken
de indieners hier al kort melding van de situatie in België, Frankrijk
en Engeland. Zij lopen daarmee vooruit op een bredere schets in § 6
in antwoord op vragen van de leden van de fractie van PvdA en van D66 naar
de bevindingen in andere Europese landen waar de vaste boekenprijs is afgeschaft
en deels weer ingevoerd. De ontwikkelingen in België bestrijken een relatief
lange periode na het loslaten van de vaste prijs. Frankrijk is illustratief
omdat de beslissing tot afschaffing enkele jaren later ongedaan werd gemaakt
vanwege de desastreuze gevolgen. Inmiddels biedt ook de situatie in Engeland
aanleiding om het bovenstaande doemscenario serieus te nemen.Tot 1984 was in België de Nederlandse
vaste boekenprijs geldig voor de boeken die uit Nederland werden geïmporteerd.
Door de directe en indirecte prijzenstrijd, is het aantal goedgesorteerde
boekhandels inmiddels relatief klein en neemt steeds verder af. Er zijn ongeveer
260 boekhandels in Vlaanderen, waaronder kiosken met een beperkt assortiment,
en dat komt neer op 1 boekhandel per 23 000 inwoners (in vergelijking
Nederland 1 boekwinkel op 10 000 inwoners).In Frankrijk werd de vaste boekenprijs (bestaande
uit een systeem van algemeen toegepaste adviesprijzen) in 1979 afgeschaft
en twee jaar later heringevoerd. Als gevolg van de prijsconcurrentie gingen
al snel veel boekhandels failliet. Een jaar na afschaffing bleek dat de boekprijzen
inmiddels met gemiddeld 29% waren gestegen. Eén jaar later, in 1981,
werd alweer besloten tot herinvoering.In Engeland zijn de supermarkten inmiddels
goed voor de verkoop van 50% tot soms zelfs 80% van individuele nieuw verschenen
bestsellers. Sommige paperbacks worden door supermarkten verkocht tegen prijzen
waarvoor een gewone boekhandel ze niet eens kan inkopen. Meer en meer boekhandels
geven het dan ook op. De backlist (bestaande titels) is naar de achtergrond
geschoven en op veel plekken niet eens meer te koop. Een ander nadeel is dat
de prijzenslag ten koste is gegaan van de auteurs.De leden van de fractie van Groenlinks vroegen welk gevolgen een lagere
prijs van nieuwe populaire boeken zou hebben op het koop- en leesgedrag van
lezers die binnen een beperkt assortiment veel lezen en lenen, maar slechts
beperkt kopen. De leden van de fractie van de ChristenUnie opperden dat als
gevolg van de vaste boekenprijs het (regelmatig) kopen van een
boek buiten het bereik van de portemonnee van veel Nederlanders ligt.De indieners wijzen er op dat zij in aansluiting bij het geldende overheidsbeleid
met het wetsvoorstel een divers en goed gespreid aanbod nastreven. Naast het
bibliotheekbeleid van de overheid dat bijdraagt aan leesbevordering en naast
de subsidiering van het specifieke letterenbeleid, dat bijdraagt aan de bevordering
van literaire fictie en nonfictie, voert de overheid een generiek boekbeleid
dat er op is gericht om voor de markt van het boek de voorwaarden te creëren
waaronder die markt zelfstandig potentiële kopers kan verleiden tot feitelijk
koopgedrag. Ook nu worden al veel boeken in het laaggeprijsde segment aangeboden.
Met speciale goedkope edities, met pockets en mid-price edities en met actieprijzen
dragen uitgevers en boekverkopers eraan bij dat het kopen van boeken binnen
het bereik van zo goed als iedere portemonnee ligt. Dat desondanks een groep
lezers binnen een beperkt assortiment veel leest en leent maar slechts beperkt
koopt, komt eerder voort uit het gegeven dat deze groep niet het oogmerk heeft
een eigen boekenbezit op te bouwen dan uit onbetaalbaarheid. Deze keuzevrijheid
van de consument moet uiteraard gerespecteerd worden. Het is niet altijd een
prijsdrempel die mensen verhindert om boeken te kopen. Onderzoek wijst uit
dat invloed van de ouders en opleiding meer bepalend zijn dan de prijs. Sommigen
zullen steeds de voorkeur blijven geven om helemaal geen boeken te kopen of
bepaalde boeken niet, maar hun nieuwsgierigheid daarnaar te bevredigen via
de openbare bibliotheken, waar boeken gratis zijn in te zien en tegen een
geringe contributie geleend kunnen worden.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of de indieners de uitspraak
van de Consumentenbond bevestigen, dat ook nu reeds sprake zou zijn van een
trendmatige verschraling in het assortiment. Ook de leden van de fractie van
de PvdA stelden de vraag of het waar is dat een groot deel van de boekverkopers
het assortiment momenteel versmalt en een klein deel van de boekverkopers
zich tot specialist of megaboekhandel ontwikkelt, waardoor buiten de grote
steden sowieso al een verschraling van het aanbod dreigt op te treden.De indieners merken op dat niets wijst op een trendmatige verschraling
van het aanbod van titels. Alle uitgegeven boeken worden door de uitgevers
gezonden aan het Depot van de Koninklijke Bibliotheek. Over de afgelopen 10
jaar vertoont het aantal gemelde publicaties een stijgende lijn, over de laatste
vijf jaar is het aantal vrijwel constant. In de periode 1999 tot en met 2003
schommelt het bijvoorbeeld voor Proza rond de 3000 aangemelde titels. Voor
Poëzie was het aanbod in de periode 1999 tot en met 2003 rond de 1270
titels. Een verschraling wordt door deze cijfers dus niet bevestigd. Het totaal
aantal leverbare titels groeit nog steeds. De Nederlandse boekenmarkt absorbeert
ettelijke duizenden nieuwe titels per jaar, geheel los nog van een gevarieerd
buitenlands aanbod, dat zijn weerga in de wereld niet kent. Het aantal bij
de KVB aangesloten boekhandels bedroeg in 1980: 1852 boekhandels, in 1990:
1564 boekhandels en in 2000: 1563 boekhandels. Deze boekhandels kunnen niet
alle verschenen titels in de winkel op voorraad houden. In die zin selecteren
zij. Maar de bestelfaciliteiten en de online-informatieservice voor de consument,
zowel in de winkels als via Internet, zijn sterk verbeterd, mede mogelijk
gemaakt door de vaste prijs, en dat bevordert de brede beschikbaarheid. Afgaande
op gegevens over bij het Centraal Boekhuis aangesloten boekhandels, komt naar
voren dat boekhandels goed verspreid zijn over Nederland. Ook de Raad voor
Cultuur oordeelde positief over de huidige spreiding. Uit het onderzoek van
CPB/SCP blijkt verder dat zich ten aanzien van de pluriformiteit van het boekaanbod
het beeld aandient van een rijk titelaanbod. Dat titelaanbod is bovendien
niet geconcentreerd in enkel genres, maar over een groot aantal genres verspreid.Het is een feit dat zich net als in andere landen ook in Nederland concern-
en ketenvorming voordoet. Daar staat tegenover dat, zeker in de uitgeverijsector,
regelmatig afsplitsingen voorkomen, die doorgaan als kleine, zelfstandige
bedrijven. In een markt- en consumentgerichte bedrijfstak als het boekenvak
vinden voortdurend aanpassingen plaats aan de marktomstandigheden en aan de
variërende vraag van de kopers. Dat leidt tot deels versmallingen, deels
verbredingen. Ketenvorming is ook niet per definitie negatief, maar kan versterking
betekenen van de economische basis en positief uitwerken op de breedte van
het aanbod. Het is een van de manieren om rendabel te blijven en dus om het
brede assortiment in stand te houden. Sommige winkels/ketens kiezen bewust
voor een beperkt assortiment, andere specialiseren zich: reisboekwinkels,
kinderboekwinkels, kookboekwinkels. In kleinere plaatsen op het platteland
is het onvermijdelijk om de breedte te zoeken. Daarom achten de indieners
het ook van groot belang dat een snelle en betrouwbare nabestelling binnen
een efficiënt en voor de verkoper bedrijfseconomisch verantwoord distributiesysteem
kan plaatsvinden. De megaboekhandels, waarvan Nederland er overigens maar
enkele telt, zijn vooral groot door een groot aanbod van buitenlandse boeken.
Verder zijn zij gevestigd in grote steden waar voldoende marktvolume is voor
vele andere boekwinkels. Megaboekwinkels zijn absoluut geen bedreiging voor
het brede aanbod. De differentiatie in de markt ondersteunt de brede beschikbaarheid
van boeken.De leden van de fractie van GroenLinks constateerden dat de vaste boekenprijs
een vrijblijvend en generiek instrument is. Zij zouden willen vernemen in
hoeverre de indieners denken dat met hun voorstel het gewenste resultaat bereikt
zal worden. Zij wezen daarbij op het gegeven dat er sprake is van een inherente
onzekerheid over de vraag in hoeverre de voorgestelde wet de geformuleerde
culturele doelen dient. De leden van de fractie van D66 merkten op dat de
indieners refereren aan het CPB/SCP-rapport waaruit blijkt dat de meerderheid
van de boekverkopers de door de vaste boekenprijs bewerkstelligde marge daadwerkelijk
gebruikt voor het aanbieden van een ruim assortiment en het bieden van service
aan de consument. Zij wilden weten of de indieners een verband veronderstellen
tussen deze constatering van het CPB/SCP en het gegeven dat boekverkopers
onder de vaste boekenprijs weliswaar niet op prijs kunnen concurreren, maar
juist wel op zaken als een ruim assortiment en goede service.In antwoord op de vragen van de aan het woord zijnde leden merken de indieners
op dat ook het thans bestaande privaatrechtelijke systeem geen maatregelen
bevat om het beoogde resultaat af te dwingen of sancties voor degenen die
de marges niet besteden aan verrijking van hun assortiment, maar aan persoonlijke
verrijking of aan «shareholder value».Uit het CPB/SCP-rapport blijkt echter dat de meerderheid van de boekverkopers
de door de vaste boekenprijs bewerkstelligde marge daadwerkelijk gebruikt
voor het aanbieden van een ruim assortiment en het bieden van service aan
de consument. Er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat de boekverkopers hun
handelwijze zullen veranderen.De indieners baseren dan ook hun vertrouwen op dit feitelijke gedrag van
de uitgevers en verkopers. Zij verwijzen in dezen naar een afbeelding van
Erasmus, waarop de maker van de afbeelding in grote bescheidenheid schreef:
«zijn geschriften tonen een beter beeld van hem». Beter dan de
indieners het kunnen beschrijven, laten het boekenvak en de bladmuziekbranche
zelf door middel van het over een brede linie tonen van een pluriform en divers
aanbod zien dat zij, en daarmee het systeem van de vaste prijzen, aan de doelstellingen
voldoen. Dat ligt ook voor de hand. Juist als de prijzen overal gelijk zijn,
worden breedte en kwaliteit van het fonds of het assortiment, professionele
uitstraling, deskundigheid van personeel en goede serviceverlening immers
belangrijke concurrentiemiddelen. Wie daarin niet, onder inzet
van een deel van de brutomarge, investeert, komt in een nadelige positie ten
opzichte van de anderen die dat wel doen. In de praktijk concurreert een belangrijk
aantal boekverkopers bewust op het gebied van assortiment en service. Voorbeelden
van concurrentie op de terreinen van dienstverlening en titelaanbod zijn bestelmogelijkheden
(waarvoor vaak research nodig is), verkoopadvies waarbij andere titels onder
de aandacht van de individuele klant worden gebracht, thematische etalages,
websites met internet-bestelmogelijkheden en een informatieve functie en literaire
activiteiten als lezingen of signeeracties. Onder het regime van de vaste
prijs zijn voorts collectieve activiteiten ontstaan die zowel dienstverlening
als kwaliteit van het aanbod ondersteunen. Te denken valt aan de Boekbalie-website,
de Boekenbon, het Centraal Depot en de CPNB.De vraag van de leden van de fractie van D66 of het juist is dat ook uitgevers
onder de vaste boekenprijs met elkaar concurreren, aangezien zij rekening
moeten houden met de prijsstelling van een bepaald type boek door andere uitgevers,
kan bevestigend worden beantwoord. Uitgevers moeten ongetwijfeld rekening
houden met de prijsstelling van een bepaald type boek door andere uitgevers
en de leveringsvoorwaarden die andere bedrijven bieden aan de boekhandel.
De uitgever kijkt naar de mogelijkheden van de markt, kosten, prijsopbouw
eigen fonds, prijs concurrerende titels, prijs concurrerende media. Dit is
met name het geval bij de titels die met elkaar vergeleken kunnen worden,
bijv. reisgidsen. In deze opzichten concurreren uitgevers met elkaar ook op
prijs en niet alleen op fonds en vormgeving. Uitgevers zijn ook onder de vaste
boekenprijs in beginsel autonoom om binnen hun economische en bedrijfsmatige
randvoorwaarden de prijs voor een boek vast te stellen.4. Doel van de vaste boekenprijs en de vaste prijs van
muziekuitgavenDe indieners hebben met genoegen gezien dat de leden van de fractie van
het CDA de mening onderschrijven dat een markt zonder vaste boekenprijs het
cultuurpolitieke doel niet ten goede komt en dat de vaste boekenprijs onder
andere een belangrijk middel is om boeken, geschreven in de Nederlandse taal,
te beschermen en daarmee de cultuuridentiteit te behouden.Naar aanleiding van de vraag van deze leden waarom geen evaluatiemoment
in de wet is opgenomen en of de indieners van plan zijn de prijsontwikkeling
te monitoren, benadrukken de indieners dat zij het met deze leden van belang
vinden de ontwikkelingen in de boeken- en muziekuitgavenbranche en de effecten
van het wetsvoorstel te volgen. De indieners staat daarbij een zeker onderscheid
in de aard en de uitvoering daarvan voor ogen. Op het terrein van het boekenvak
vindt regelmatig onderzoek naar de ontwikkelingen plaats en ook vormen van
monitoring van de prijsontwikkeling zijn voorhanden. Actuele en betrouwbare
markt- en onderzoekgegevens zijn voor de branche van essentieel belang. De
indieners hebben daarom alle aanleiding om aan te nemen dat het boekenvak
en de bladmuziekbranche hiermee doorgaan en de kosten hiervan zelf dragen.
Op basis van deze gegevens kan door nader onafhankelijk onderzoek in opdracht
van de overheid periodiek worden nagegaan in hoeverre de doelstellingen van
het wetsvoorstel ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. De indieners stellen
zich voor dat het boekenvak en de bladmuziekbranche hierbij samenwerken met
het College dat immers ook over ervaring en gegevens gaat beschikken. Deze
samenwerking zou moeten inhouden dat de branche zich verplicht alle voor de
evaluatie relevante (prijs)gegevens aan het College te verstrekken. De indieners
wijzen er tevens op dat het College op grond van het voorgestelde artikel
24 telkens na vijf jaar aan een evaluatie wordt onderworpen. Het spreekt voor zich dat een evaluatie van het College dan zal worden gekoppeld
aan een evaluatie van de effectiviteit van het wettelijk systeem.Op de vraag van deze leden of er middelen zijn om in te grijpen als uit
monitoring blijkt dat er negatieve ontwikkelingen plaatsvinden, kan naar de
mening van de indieners op dit moment niet positief of negatief worden geantwoord.
In die situatie zal naar alle waarschijnlijkheid sprake zijn van wetswijziging
of andere wettelijke maatregelen, waarbij betrokkenheid van het parlement
vanzelfsprekend is. De indieners zijn wel van mening dat ook dan de afweging
moet plaatsvinden tussen de cultuurpolitieke doelen en de wijze en mate van
ingrijpen in het vrije-marktproces.Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar de mogelijke tendens
tot versmalling van het assortiment en een garantie dat met de vaste prijs
de pluriformiteit gewaarborgd blijft, zijn de indieners ingegaan in § 3
van deze nota.Deze leden vroegen ook of de pluriformiteit juist toeneemt door nieuwe
technieken als elektronische boeken en «publishing on demand».In veler ogen, ook die van de indieners, heeft de vaste prijs zich sinds
de invoering ervan in het begin van de 20e eeuw bewezen als een effectief
en goed hanteerbaar middel tot pluriformiteit. Behalve met de vaste prijs
kan de pluriformiteit ook gediend zijn met de toepassing van nieuwe technieken
als «publishing on demand» en «printing on demand»
en elektronische boeken. «Publishing on demand» en «printing
on demand» werken positief op de pluriformiteit omdat kleinere oplagen
mogelijk worden en dus meer titels op de markt kunnen worden gebracht, respectievelijk
uitverkocht geraakte boeken alsnog weer beschikbaar kunnen komen voor de consument.
Bij de productie van bladmuziek zijn deze technieken al niet meer weg te denken
uit het productieproces, gedwongen als men in die branche is tot steeds kleinere
oplagen ten gevolge van illegaal kopiëren.Uit contacten met uitgevers is de indieners gebleken dat het elektronische
boek veel langzamer dan enkele jaren geleden is voorspeld, in enige mate van
betekenis aan het worden is. Het e-boek zal waarschijnlijk vooral op professionele
werken betrekking hebben (database-structuren, actualiteiten, wetenschappelijke
gegevens) en in dat opzicht minder bijdragen aan de pluriformiteit voor het
brede publiek.De leden van de VVD-fractie vroegen de indieners om een definitie van
cultuurpolitiek.De indieners menen dat wat cultuurpolitiek doet,
belangrijker is dan wat cultuurpolitiek is. In
plaats van te kiezen uit de veelheid aan definities van cultuur en cultuurpolitiek,
citeren de indieners daarom met instemming wat de Vlaamse minister van Cultuur,
Paul van Grembergen, formuleerde als de opdracht voor cultuurpolitiek: «Die
opdracht heeft te maken met investeren in de gemeenschap, met de zorg voor
taal en erfgoed, met internationale oriëntatie en aanwezigheid, met de
kwaliteit van de architectuur (...) maar ook met het politieke gevecht van
regeringen voor de vrijwaring van de culturele ruimte in onze geglobaliseerde
en gecommercialiseerde wereld (...) De zorg van de overheid moet (...) prioritair
gaan naar de pluriformiteit, naar de diversiteit (...) Die moeten we bewaken!»In antwoord op de vraag van deze leden wat het cultureel belang precies
inhoudt en welke relatie er bijvoorbeeld ligt naar het taalgebied van Vlaanderen
als het om dat culturele belang gaat, merken de indieners het volgende op.
Toegespitst op het boekenvak verstaan zij onder het cultureel belang, het
behoud en de bloei van het Nederlands en het Fries als geschreven en gesproken
levende cultuurtalen en de beschikbaarheid en toegankelijkheid van alle mogelijke
soorten boeken in die talen. Dat belang strekt zich niet alleen uit over de
specifieke cultuur van literatuur, drama en liedteksten. De indieners zien
boek en bladmuziek in hun combinatie van inhoud en uiterlijke
vormgeving als cultuurgoed en bemoeigoed («meritgood»), dat een
zekere vorm van bescherming en ondersteuning nodig heeft met het oog op diversiteit
en beschikbaarheid. De waarde ervan werkt door in alle sectoren en geledingen
van het maatschappelijk leven, waar door middel van de Nederlandse taal wordt
gecommuniceerd. Met de Vlaamse Gemeenschap delen wij het Nederlands als standaardtaal
en vormen wij één taalgebied. We hebben op dit terrein dus een
gemeenschappelijk belang met de Vlaamse Gemeenschap, dat onder meer tot uitdrukking
komt in de Nederlandse Taalunie. De indieners volgen dan ook met grote belangstelling
de ontwikkelingen rond de totstandbrenging van een regeling voor een vaste
boekenprijs in België.De leden van de VVD-fractie vroegen vervolgens of het handhaven van een
vaste prijs op grond van culturele overwegingen voldoende is gelegitimeerd.
Zij verwezen hierbij naar het CPB/SCP-rapport waarin wordt gesteld dat, wil
men een afgewogen keuze maken, antwoord gegeven dient te worden op als: zijn
de huidige pluriformiteit, beschikbaarheid en participatie van het gewenste
niveau? Zijn er nu te veel boeken of juist te weinig? Zijn branchevreemde
verkopers en het handelsverkeer op het internet volwaardige substituten van
kleine boekhandels of niet? Tot op welke hoogte beperken de cultuurpolitieke
doelstellingen zich tot literair-culturele titels en in welke mate dient het
beleidsalternatief bij te dragen aan publieksparticipatie? Uiteindelijk monden
al deze vragen uit in de vraag welke cultuurpolitieke doelstellingen men wenst
te bereiken en op de vraag welke de prijs is die men bereid is te betalen
voor het bereiken van die doelstellingen.Op verschillende plaatsen in de memorie van toelichting (TK 2003/2004,
28 652, nr. 9) zijn de indieners ingegaan op de vragen, die in het CPB/SCP-rapport
worden gesteld. Zij zijn van mening dat de boekenmarkt en de markt voor muziekuitgaven,
zoals die nu functioneren, dynamisch zijn en tegemoetkomen aan de zeer verschillende
wensen van een breed publiek, gegeven de huidige marktomstandigheden en technologische
stand van zaken. Zij vinden steun voor deze opvatting in het oordeel van de
Raad voor Cultuur: «In Nederland bestaat een unieke infrastructuur,
waarin zowel door de branche als de overheid is geïnvesteerd: er is sprake
van een fijnmazig netwerk van boekhandels verspreid over het land, een uitgebreid
bibliotheekstelsel en een grote diversiteit aan uitgeverijen die een breed
aanbod brengen. De vaste boekenprijs speelt in dit geheel een centrale rol.
Het systeem van zekerheid van de vaste prijs vormt de economische grondslag
voor een levendig stelsel van grote en kleine uitgeverijen, megaboekhandels
en buurtboekwinkels, keten- en zelfstandige boekhandels en van ontplooiing
van genres en schrijversoeuvres.» (advies let-20025166/4 van 12 mei
2003).Zij sluiten tevens aan bij het bestendige overheidsbeleid om op het beleidsterrein
van het boekenvak en de bladmuziek, waar artikel 7 van de Grondwet een duidelijke
betekenis heeft, geen cijfermatige kwantificeringen te geven van door de overheid
gewenste niveaus. Onder de werking van hun wetsvoorstel is iedere verkoper
gehouden de vaste prijs toe te passen. Dit geldt ook voor zogenaamde branchevreemde
verkopers. Supermarkten, drogisterijen en dergelijke die naast een overwegend
ander assortiment ook boeken verkopen, zijn volledig gebonden aan de vaste
prijs. Mits zij zich aan de vaste prijs houden, is er geen wettelijk bezwaar
tegen het feit dat ook deze branchevreemden boeken verkopen. De indieners
verwachten echter niet dat deze verkooppunten met hun over het algemeen beperkte
collectie goedlopende titels een volwaardig substituut kunnen vormen voor
de (kleine) zelfstandige boekhandel, waar men tevens terecht kan voor deskundig
advies en (na)bestelling van boeken. De cultuurpolitieke doelstellingen strekken
zich, zoals in de memorie van toelichting is gemotiveerd en in deze nota in
onderdeel II artikelsgewijze toelichting onder artikel 1 nader wordt toegelicht,
uit over alle boek- en bladmuziekuitgaven. Publieksparticipatie
is een belangrijk oogmerk, maar bedacht moet worden dat ter bevordering van
de publieksparticipatie aan lezen de overheid in ruime mate steun verleent
aan de openbare bibliotheken. Leesbevordering wordt daarnaast door de overheid
gesteund door middel van subsidies via de Stichting Lezen en de Stichting
Schrijvers, School en Samenleving (SSS), terwijl de totstandkoming van literatuur
wordt bevorderd door middel van de Letterenfondsen. Zoals de eerder gegeven
buitenlandse voorbeelden (België, Frankrijk, Engeland) uitwijzen, zal
afschaffen van de vaste prijs vermoedelijk slechts leiden tot een lagere prijs
voor bestsellers, maar tot prijsverhoging van alle andere uitgaven. Hoe indrukwekkend
de verkoopcijfers van bestsellerauteurs ook zijn, hun boeken vormen toch maar
een bescheiden deel van de totale aankopen. Uit onderzoek van de Stichting
Speurwerk betreffende het boek is gebleken dat de 15 meest verkochte auteurs
in 2000 met al hun titels goed waren voor 15% van alle algemene boeken die
de Nederlandse particuliere consumenten hadden gekocht. Het overgrote deel
(85%) van de afzet is dus behaald dankzij boeken van andere schrijvers dan
de top-15-auteurs van de algemene boekenmarkt. Afschaffen leidt tevens tot
afstemming van het assortiment op de vraag in die zin dat alleen veelgevraagde
boeken aanwezig zijn en bestellen of naleveren van andere titels bij het ontbreken
van een vaste prijs alleen tegen hoge extra kosten plaats vindt, hetgeen dus
niet leidt tot een betere dienstverlening, maar wel tot het verdwijnen van
de kleinere boekhandels en de boekhandels buiten de grotere steden en tot
aantasting van de pluriformiteit van het titelaanbod op langere termijn.Het afschaffen van het systeem van de vaste prijzen leidt, samengevat,
voor de samenleving als geheel en voor het merendeel van de consumenten van
boeken en muziekuitgaven tot nadelen en tot een aanzienlijke verslechtering
van de huidige situatie.De leden van de VVD-fractie wilden voorts graag weten waarop de aanname
gebaseerd is dat de vaste prijs niet de open toegang belemmert tot het boekenvak
of de bladmuziekbranche en evenmin daarbinnen concurrentiemogelijkheden wegneemt.De indieners hebben op grond van de wijzigingen in het uitgeverij- en
boekhandelsbestel in de afgelopen jaren geconstateerd dat toetredingen van
nieuw gevormde of afgescheiden uitgeverijen en boekhandels tot de markt zich
frequent voordoen. De zekerheid die de vaste prijs biedt is daarbij eerder
een aanmoediging en steun dan een beletsel.De indieners zijn het met deze leden eens dat niet de overheid, maar de
uitgevers zelf bepalen hoe zij hun bedrijfsvoering doen. De uitgever die een
boek of een muziekuitgave in Nederland in het handelsverkeer brengt, is weliswaar
verplicht een vaste prijs vast te stellen, maar is vrij in het bepalen van
de hoogte van de prijs voor die publicatie. In dat opzicht is ook onder de
werking van de wet concurrentie op prijs tussen uitgevers mogelijk. Het systeem
van de vaste prijs neemt voor uitgevers niet de onderlinge prijsconcurrentie
weg, maar maakt het wel mogelijk dat uitgevers met behoud van hun vrijheid
om zelf hun prijzen vast te stellen risico's kunnen nemen met minder voorspelbare
titels. Naast o.a. de continuïteit van de uitgeverij, laat de uitgever
zich leiden door andere motieven dan een zo hoog mogelijke opbrengst. Hij
wil bijvoorbeeld een debutant promoten. Hij calculeert in dat geval een verlies
in. Kruissubsidie stelt hem hiertoe in staat. Alleen tussen verkopers is geen
concurrentie op prijs mogelijk omdat zij verplicht zijn de door de uitgever
vastgestelde vaste prijs toe te passen. Bij het in eigen beheer uitgeven van
boeken, blijft de verplichting bestaan om een vaste prijs vast te stellen,
indien de uitgaven in het handelsverkeer worden gebracht.Ook de leden van de CDA-fractie wezen op de conclusie van de indieners
dat de vaste prijs de concurrentie in het boekenvak en de muziekbranche niet
volledig wegneemt. Zij vroegen hoe de indieners de recente aankondiging
beoordelen van een drogisterijketen die een nieuwe lijn van laaggeprijsde
boeken gaat opzetten. In de door deze leden aangekaarte casus, waarbij een
drogisterijketen zelf gaat optreden als uitgever van boeken, kunnen dat zonder
enige strijdigheid met de wet laaggeprijsde boeken zijn. Maar ook dan is zij
op grond van de wet verplicht om voor ieder boek een vaste prijs vast te stellen,
als de uitgave in het handelsverkeer wordt gebracht. Treden de vestigingen
van de drogisterijketen op als verkoper, dan zijn zij verplicht de door de
uitgever vastgestelde vaste prijs toe te passen, ook in het geval de keten
zelf de uitgever is. De indieners betwijfelen overigens of de beperking van
verkoop tot eigen vestigingen/filialen van deze boekenbranchevreemde ketens
bijdraagt aan de toegankelijkheid van boeken voor een breed publiek. Door
de leden van de VVD-fractie werd in dit verband verwezen naar het verkopen
van compact discs (cd's) door een drogistketen. Daarbij moet echter niet uit
het oog worden verloren dat de verkoop van boeken of van cd's door een supermarkt
of een drogisterijketen vaak als primair doel heeft te fungeren als«traffic-generator»
voor de verkoop van het basisaanbod van de drogisterij en de supermarkt, en
eerst in tweede instantie de verkoop van de cd's of de boeken zelf.De leden van de fractie van de ChristenUnie wezen op de situatie in de
markt van cd's, waar geen vaste prijs geldt en zouden graag de vraag beantwoord
willen zien waarin de boekenmarkt verschilt van de markt voor cd's, wat een
andere benadering zou rechtvaardigen.Over de cd-markt bereiken de indieners geluiden dat de kleinere en gespecialiseerde
muziekwinkel het heel moeilijk heeft en dat pluriformiteit van het aanbod
zowel als de verkrijgbaarheid door een tekort schietende spreiding van speciaalzaken
over het land (in de kleinere plaatsen zeer zeker) ernstig in de verdrukking
dreigen te komen. Voor de cd-detailzaken geldt dat het noodgedwongen concurreren
op prijs door de hoge vaste kosten direct ten koste van de marge gaat. Het
aanbod lijkt aanzienlijk verschraald te zijn. De indieners zien een aantal
factoren waardoor de cd-branche zich onderscheidt van de boekenbranche en
waardoor de situaties niet vergelijkbaar zijn. Bij boeken gaat het om telkens
nieuwe inhouden, waar in de cd-branche, zeker in de sfeer van de klassieke
muziek, maar ook bij de popmuziek via zogenaamde «covers», regelmatig
sprake is van uitvoeringen van hetzelfde werk van dezelfde componist door
andere interpreten: de voorspelbaarheid van een verkoopsucces is dan groter
en meer afhankelijk van wijze van (technische) uitvoering. De muziektaal is
voorts altijd voor iedereen wereldwijd hetzelfde en verstaanbaar en componisten
en interpreten zijn vaak wereldwijd werkzaam en bekend: de afzetmarkt is dus
internationaal en niet beperkt door de omvang van het Nederlandse taalgebied
zoals bij boeken. Muziek is een universeel op de markt te brengen product.
Er is geen integrale vertaling van het gehele werk nodig en door de combinatie
van muziek en tekst is de specifieke taal waarin de «lyrics» zijn
geschreven, minder overheersend. Het boek verschilt tevens van muziek in de
zeer wezenlijke functie die het boek heeft in het kader van informatie en
vrije meningsuiting. Tenslotte zijn, zoals door de leden van de fractie van
de ChristenUnie al wordt vermeld, de verveelvoudigings- en kopiëermogelijkheden
in beide branches zeer verschillend.5. Motivering voor een publiekrechtelijk systeemDe leden van de fractie van de ChristenUnie meenden dat de indieners feitelijk
slechts beogen om een reeds bestaande situatie bij wet te regelen. De marktpartijen
lijken tevreden met de huidige marktstructurering. Beide overwegingen dragen
bij aan de positieve opstelling van deze leden ten opzichte van het wetsvoorstel.
Toch legden zij de vinger bij de opmerking van de Raad van State dat nadere
specificatie van de cultuurpolitieke doelen gewenst is. De vraag
of de boekenmarkt zoals deze nu functioneert, voldoet aan het gestelde doel,
of dat een grotere of kleinere prestatie gewenst of aanvaardbaar is, wordt
niet beantwoord.De leden van de PvdA-fractie wilden weten of de indieners van de wet hebben
nagedacht op welke wijze je de inzet voor diversiteit van het aanbod minder
vrijblijvend kan maken zonder daar dwang voor te gebruiken. De leden van de
VVD-fractie vroegen welke zekerheden geboden kunnen worden dat de branche
daadwerkelijk de meeropbrengst zal besteden aan cultuurpolitieke doelstellingen.
Door deze leden en ook door de leden van de fractie van de ChristenUnie werd
daarbij tevens op het vervallen van de exclusiviteit van het handelsverkeer
gewezen en de vraag gesteld of er in de nieuwe situatie nog wel sprake is
van een branche-afspraak en in hoeverre nieuwe aanbieders gebonden kunnen
worden aan een branche-brede afspraak.In antwoord op deze vragen van de leden van deze aan het woord zijnde
fracties merken de indieners op dat er in de praktijk geen sprake is of kan
zijn van vrijblijvendheid. Ook zonder dwang dringt de markt in de richting
van de beoogde doelstelling, omdat diversiteit een mogelijkheid tot onderscheiding
en dus tot concurrentie. De wet zal voor alle uitgevers, importeurs en verkopers
gelden, ongeacht of het leden van de KVB of de VMN betreft of niet. Voor iedereen
gelden gelijke spelregels en de verplichtingen en mogelijkheden zijn in dit
speelveld dus ook voor iedereen gelijk. De vaste prijs versterkt de functie
van andere instrumenten in de concurrentiestrijd. Kwaliteit, diversiteit,
pluriformiteit van het fonds, opkweken en begeleiden van talent en het aantal
verkooppunten of van het assortiment, service en deskundigheid zijn effectieve
mogelijkheden voor uitgevers en verkopers om zich te onderscheiden in de markt.
Het gaat toch om culturele ondernemers die succes willen boeken.Uitbreiding van het aantal gegadigden voor een plaats in dit speelveld
zal de bestaande uitgevers en verkopers noodzaken tot bewuste inspanningen
om de verworven positie te handhaven en te versterken. Ook zonder dat er sprake
kan zijn van zekerheden en garanties, die immers niet gegeven kunnen worden,
vloeit hieruit een reële verwachting voort dat ook onder de werking van
de wet op de vaste boekenprijs een aanzienlijk deel van de uitgevers en verkopers
de meeropbrengst zal besteden aan het vormen van een fonds of het voeren van
een assortiment, die worden gekenmerkt door pluriformiteit, diversiteit, brede
spreiding en toegankelijkheid en waarmee de cultuurpolitieke doelstellingen
worden gerealiseerd. Zoals eerder uiteen is gezet, is er op alle onderdelen
sprake van concurrentie met uitzondering van prijsconcurrentie bij de verkopers.
Er is dus wel sprake van vrijwilligheid, maar niet van vrijblijvendheid. Geen
enkel bedrijf dat in deze markt actief is, kan het zich permitteren om geen
rekening te houden met de concurrentie. Om misverstanden te voorkomen willen
de indieners benadrukken dat het niet gaat om een gerichte besteding van meeropbrengsten van de
vaste boekenprijs aan cultuurpolitiek relevante uitgaven, maar om bij uitgevers
en verkopers een zodanig geheel van opbrengsten uit de gehele bedrijfsvoering
mogelijk te maken dat daarmee een breed assortiment geboden kan worden. Ten
overvloede herinneren de indieners aan hun stelling dat dwang zich niet verhoudt
tot de (grondwettelijke) vrijheid die uitgevers en boekverkopers toekomt en
dat dwang onvermijdelijk tot een in beginsel onwenselijk systeem van toezicht
en controle zou leiden.De leden van de VVD-fractie misten de visie van de indieners als het gaat
om het belang van de consument. Zij verwezen daarbij naar het standpunt van
de Consumentenbond. Ook de leden van de fractie van D66 zouden, mede onder
verwijzing naar de opvattingen van de Consumentenbond, graag nader toegelicht
zien wat de reden is van de schijnbaar karige aandacht die aan de consumenten,
om wie het uiteindelijk toch gaat, is geschonken. De leden van deze fractie
vroegen tevens of de indieners kunnen aangeven welke voordelen
de boekenconsument kan ondervinden van de vaste boekenprijs.De nadruk in de wetteksten en in de memorie van toelichting ligt op uitgevers,
importeurs, boek- en muziekverkopers, omdat de bepalingen van de wet op hen
gericht zijn en zij in feite de uitvoerders van de wet zullen zijn. De effecten
echter die de indieners met het wetsvoorstel beogen, zijn geheel op de consument
gericht: het beschikbaar maken voor de consument van een ruim gespreid en
breed aanbod van boeken en bladmuziek naar ieders gading en verkrijgbaar in
de naaste omgeving. De consument is hier niet alleen de koper van boeken,
maar ook de lener van boeken in de breed en goed gesorteerde bibliotheek.
Kenmerkend voor de consument van boeken en bladmuziek is de individualiteit.
Niets is wellicht zo persoonlijk als de keuze van welke boeken of bladmuziek
iemand koopt of niet koopt. Belangstelling of smaak worden onder andere bepaald
door afkomst, opvoeding, onderwijs, leeftijd, beroep en (lees)ervaringen.
Oordelen over kunst zijn bovendien altijd subjectief. De objectieve elementen
die consumentenorganisaties hanteren bij de beoordeling van producten, zijn
dan ook niet doorslaggevend in het koopgedrag van consumenten bij producten
als boeken en bladmuziek. Naarmate de inhoud zich van nonfictie meer verwijdert
naar fictie, bestaan er minder objectieve maatstaven voor het wegen en meten
van de inhoud en zou ieder oordeel zich moeten beperken tot de uiterlijke
vormgeving. Naar de mening van de indieners is er geen organisatie die representatief
is voor de veelheid van opvattingen en wensen van consumenten van boeken.
De belangen van uitgevers en boekverkopers zijn instrumenteel voor het belang
van de gedifferentieerde groep lezers, leners en kopers. Met het wetsvoorstel
worden de belangen van alle consumenten beoogd. Binnen deze gehele groep kunnen
en zullen zich zeker nuanceringen voordoen, maar tegenover beperkte nadelen
in concrete en individuele gevallen staat voor het geheel van consumenten
van boeken het voordeel dat ook op langere termijn een breed aanbod toegankelijk
en beschikbaar is, waarvan iedere lezer profijt heeft. Voor het merendeel
van de kopers strekken hun keuzes zich uit over een breed en divers terrein.
De indieners onderschrijven dan ook niet de stelling van de Consumentenbond
dat de consument door de vaste prijs thans meer voor populaire boeken zou
betalen dan nodig is. Zij verwijzen tevens in dit verband naar de constatering
van de onderzoekers van CPB/SCP dat er geen aanwijzingen zijn gevonden voor
de hypothese dat de lage inkomens als kopers van bestsellers mee betalen aan
het goedkoop houden van minder gevraagde boeken die vooral door de hogere
inkomens zouden worden gekocht (denivellerende inkomensoverdracht): de grote
groep consumenten die breed boeken koopt, doet in feite zelf aan interne subsidiering.
Zoals eerder vermeld in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie
wordt het overgrote deel (85%) van de afzet immers behaald dankzij boeken
van andere schrijvers dan de top-15-auteurs van de algemene boekenmarkt.De indieners hebben zich ten slotte verzoend met de gedachte dat de consumenten
niet rechtstreeks konden worden gehoord omdat de kopers zich in de opvatting
van de indieners ook zonder sondage of onderzoek feitelijk uitspreken door
hun koopgedrag. Zolang voldoende kopers boeken of bladmuziek kopen, levert
de boeken- en bladmuziekbranche kennelijk een adequaat product tegen adequate,
dat wil zeggen marktconforme, prijzen. Kopers kunnen immers uitwijken naar
alternatieven als ze een boek te duur vinden: ze zien af van de koop van dit
specifieke boek en kopen ofwel een goedkopere uitgave van een andere uitgever
(in het geval van bepaalde nonfictie) of een speciale goedkope editie van
dezelfde uitgever (bij literatuuruitgaven veel voorkomend) ofwel zij lenen
het boek in de bibliotheek. Zeker uitgevers die kookboeken, tuinboeken e.d.
in hun fonds hebben en dus in een concurrerende markt opereren, zijn zich
zeer bewust van deze marktmacht van de consument.De leden van de fractie van D66 vroegen de indieners ook aan te geven
waarom het taalcriterium voor muziekuitgaven minder relevant is.Het uitgeven en verkopen in Nederland van bladmuziek en muziekliteratuur
is cultuurpolitiek van belang. Het betreft een kleine en kwetsbare markt,
die, zoals in 1997 al door de Commissie economische mededinging werd bevestigd,
zodanig grote overeenkomsten vertoont met die van de boeken, dat een overeenkomstig
beleid, en dus een voortzetting van de geldende vaste-prijsregeling, in de
rede ligt. De notatie van muziek in muziekschrift echter vindt internationaal
op dezelfde wijze plaats. Er zijn, anders dan bij het Nederlands en het Fries,
geen cultuurpolitieke motieven om de muziektaal als zodanig een bijzondere
positie in de Nederlandse wetgeving te geven noch om een beperking tot Nederlands-
of Friestalige songteksten in te voeren, gelet op de bescheiden betekenis
van de tekst. Bij muziekuitgaven is immers het notenschrift primair en zijn
eventuele liedteksten en librettoteksten niet het hoofdbestanddeel. De aanwezigheid
van (enige) Nederlandse tekst behoeft noch om wettelijke redenen noch om markttechnische
redenen verkoop in het buitenland van muziekuitgaven in de weg te staan.De leden van de fractie van D66 merkten voorts op dat het systeem van
prijsbinding geldt voor alle soorten muziekuitgaven, ongeacht waar zij zijn
uitgegeven. Zij stelden daarbij de vraag of de rechtsmacht van de indieners,
die zich immers beperkt tot Nederland, daarmee niet wordt overschreden.De werking van het wetsvoorstel beperkt zich tot het Nederlandse grondgebied
en strekt zich slechts uit over boeken en muziekuitgaven die in Nederland
in het handelsverkeer worden gebracht, ofwel door een uitgever, ofwel door
een importeur. Daarmee wordt de rechtsmacht niet overschreden.De indieners delen de opvatting van de leden van de SGP-fractie dat de
in de boekenbranche en de bladmuziekbranche bereikte overeenstemming over
het voorliggende initiatiefwetsvoorstel een belangrijke voorwaarde is voor
een goede implementatie van de voorgestelde wijzigingen van het bestaande
stelsel.De leden van de SGP-fractie merkten op dat het voor het aanbieden van
boeken nauwelijks meer beperkingen zullen bestaan en vroegen naar de consequenties
die dit kan hebben voor de bestaande boekenbranche en welke reden er is in
het licht van de bestaande praktijk om het erkenningensysteem los te laten.Het wetsvoorstel stelt voor ieder die boeken of muziekuitgaven wil uitgeven
of verkopen gelijke regels. Voor de toepassing van de wet op de vaste boekenprijs
is iedereen gelijk, zodat een erkenningensysteem onder die wet, zo dat al
mogelijk zou zijn, toch niet zou kunnen leiden tot een andere behandeling
van erkenden ten opzichte van niet-erkenden. Toetreding tot de markt van uitgevers
en verkopers van boeken en muziekuitgaven wordt met het wettelijk systeem
van gelijke regels voor iedereen vergemakkelijkt. Naar verwachting neemt ook
de concurrentie daardoor toe. Wil de bestaande boekenbranche haar positie
handhaven en verbeteren, dan zal zij zich zoals tot nu toe ook het geval is,
moeten profileren op assortiment, deskundigheid en service.Op de bezwaren tegen en de waarschijnlijke onmogelijkheid van voortzetting
van het privaatrechtelijke erkenningensysteem zijn de indieners ingegaan in
§ 2.6. Europese aspectenDe leden van de fracties van de PvdA en van D66 stelden een aantal vragen
naar de bevindingen in andere Europese landen waar de vaste boekenprijs is
afgeschaft en naar de heroverwegingen die al dan niet aanleiding hebben gegeven
tot herinvoering. De meeste Europese landen hebben een vaste boekenprijs of overwegen de
vaste boekenprijs (opnieuw) in te voeren, zij het dat de vorm waarin niet
overal hetzelfde is. In 11 van de lidstaten van de Europese Unie geldt momenteel
een vaste boekenprijs. Negen ervan hebben de vaste boekenprijs bij wet geregeld:
Denemarken (sinds 2001), Duitsland (sinds 2002), Frankrijk (sinds 1981), Griekenland
(sinds 1997), Italië (sinds 2001), Luxemburg (sinds 2001), Oostenrijk
(sinds 2000), Portugal (sinds 1996) en Spanje (sinds 1990). Noorwegen en Nederland
hebben vaste boekenprijzen op basis van collectieve afspraken tussen uitgevers
en de detailhandel. In Zweden, het Verenigd Koninkrijk en Ierland, België
en Finland geldt geen vaste boekenprijs.In aanvulling op (en ten dele herhaling van) de in § 3 van deze
Nota al kort in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie vermelde
gegevens, gaan de indieners hier gaarne in op de ervaringen in België,
Frankrijk, Engeland en Ierland, Zweden en Finland.Tot 1984 was in België de Nederlandse
vaste boekenprijs geldig voor de boeken die uit Nederland werden geïmporteerd.
Dit was en is het grootste deel van de Vlaamse markt. Voor in België
zelf uitgegeven boeken gold ook vóór 1984 geen vaste prijs.
Door de directe en indirecte prijzenstrijd, is het aantal goedgesorteerde
boekhandels relatief klein en neemt steeds verder af. Er zijn ongeveer 260
boekhandels in Vlaanderen, waaronder kiosken met een beperkt assortiment,
en dat komt neer op 1 boekhandel per 23 000 inwoners (in vergelijking
Nederland 1 boekwinkel op 10 000 inwoners). Concentratie van de markt
en schaalvergroting zijn trends die het afgelopen decennium zichtbaar zijn
in alle landen, maar cijfermateriaal over de afname van het aantal boekhandels
in België toont aan dat hier niet enkel sprake is van een trend. Onderstaand
cijfermateriaal is gebaseerd op het aantal bedrijven dat is aangesloten bij
de Vlaamse Boekverkopersbond, in de periode voor en na 1984. 197019882002 Antwerpen1454926(waarvan 4 zelfstandige
boekhandels) Brussel28128(geen zelfstandige
boekhandels) Gent441913(waarvan 2 zelfstandige
boekhandels) Leuven12915(waarvan 3 zelfstandige
boekhandels) Mechelen1564(waarvan 2 zelfstandige
boekhandels)In Frankrijk werd de vaste boekenprijs (bestaande
uit een systeem van algemeen toegepaste adviesprijzen) in 1979 onder druk
van het toen geldende overheidsbeleid afgeschaft en twee jaar later heringevoerd.
Na het afschaffen van de vaste boekenprijs daalden de prijzen aanvankelijk
door grote prijsstunts van met name de FNAC-keten. Als gevolg van de prijsconcurrentie
gingen al snel veel boekhandels failliet. Een jaar na afschaffing bleek dat
de boekprijzen inmiddels met gemiddeld 29% waren gestegen. De vrije markt
leidde tot desastreuze ontwikkelingen op de boekenmarkt. Voor de politiek
vormde dit aanleiding tot herinvoering met algemene stemmen van de vaste prijs
in 1981 met als doel:• Boeken moeten voor iedereen beschikbaar zijn voor dezelfde prijzen• Het behouden en ontwikkelen van een breed en divers netwerk van
boekhandels• Het ondersteunen van een breed aanbod aan boeken.Vlak na de afschaffing in 1995 van het Net Book Agreement in het Verenigd Koninkrijk en in Ierland
heeft de overheid het distributienet in het VK sterk verbeterd. Alleen al
daardoor is het niet goed mogelijk uitspraken te doen over de effecten van
de afschaffing van de vaste boekenprijs. De Engelse boekenmarkt kent voor
en na 1995 een jaarlijks stijgend nieuw titelaanbod; ook de boekverkoop neemt
gestaag toe. Met name bij de grote ketens, boekenclubs en supermarkten vindt
hevige prijsconcurrentie plaats op populaire titels, als gevolg waarvan bestsellers
in prijs zijn verlaagd. Wel is sinds de afschaffing van de vaste boekenprijs
een grote verschuiving te zien van zelfstandige boekwinkels naar
grote ketens en komt de verkoop van boeken in supermarkten steeds meer op.
Een aantal nadelen van de vrije markt tekenen zich inmiddels af. In Engeland
zijn de supermarkten inmiddels goed voor de verkoop van 50% tot soms zelfs
80% van individuele bestsellers. Vooral uitgeverijen merken nu dat de supermarkten
gigantische inkoopkortingen eisen. Door deze kortingspraktijk voeren boekhandels
een ongelijke concurrentiestrijd met supermarkten. Sommige paperbacks worden
door supermarkten verkocht tegen prijzen waarvoor een gewone boekhandel ze
niet eens kan inkopen. Meer en meer boekhandels geven het dan ook op. Voor
uitgevers begint het verdwijnen van de locale boekhandels een probleem te
worden, omdat zij daardoor hun belangrijkste afzetkanalen gaan missen. Doordat
de prijzenslag in supermarkten en grote ketens zich vrijwel uitsluitend richt
op nieuwe titels, is de backlist (bestaande titels) naar de achtergrond geschoven
en op veel plekken niet eens meer te koop. Dit schaadt de beschikbaarheid
van het aanbod. Een ander nadeel is dat de prijzenslag ten koste is gegaan
van de auteurs. Britse auteurs protesteerden in 2003 fel tegen de hoge marges
die uitgevers geven aan detailhandelaren. Hun inkomen is aan erosie onderhevig,
omdat de hoogte van de royalty's gekoppeld is aan de verkoopprijs én
de inkoopmarges.Mede in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van D66 wijzen
de indieners er op dat bij vergelijking van de Nederlandse situatie met de
Engelse boekenmarkt niet uit het oog mag worden verloren dat regelingen voor
een vaste boekenprijs, al of niet wettelijk, vooral van belang lijken voor
(relatief) kleine taalgebieden. In een kleiner taalgebied moeten kleinschalige
uitgaven al snel wijken voor commerciële belangen en de vaste boekenprijs
schept ruimte om ook de minder gangbare titels in de eigen taal te kunnen
blijven uitgeven en verkopen. Grotere taalgebieden, zoals bijvoorbeeld het
Engelse, hebben door hun grotere verspreidingsgebied meer ruimte voor exclusieve
of experimentele uitgaven. Kleinere boekhandels en uitgeverijen in Engeland
overleven veelal door specialisatie. Met dergelijke gespecialiseerde en/of
kwaliteitsboeken wordt niet gestunt.Vóór de afschaffing van de vaste boekenprijs in 1970 in Zweden hadden ook de provinciestadjes nog hun eigen boekhandels,
die over het algemeen goed gesorteerd waren en deskundig personeel hadden.
Na de afschaffing nam de overheid twee vervangende maatregelen om de beschikbaarheid
van kwaliteitsboekhandels te bevorderen en het fijnmazig distributienetwerk
te versterken. In de eerste plaats werden adviesprijzen op boeken gedrukt
en ten tweede werd de subsidieverlening door de overheid uitgebreid.Subsidie wordt verleend voor het uitgeven van boeken: een derde van het
titelaanbod is gesubsidieerd. Het subsidiëren van assortimentsboekhandels
is afgeschaft, omdat het kennelijk niet goed functioneerde. Uit het onderzoek
van EIM (2001) De vaste boekenprijs. Een internationale
quickscan, Beschrijving markt algemene boeken in Europa, ten behoeve
van het evaluatieonderzoek van CPB/SCP blijkt dat de subsidie voor het uitgeven
van boeken heeft geleid tot een toename van zelfstandige uitgeverijen van
701 in 1993 tot 1251 in 2000. De onderzoekers wijzen op een geringe toename
van het jaarlijks titelaanbod, tegenover een opvallende daling van de boekenomzet
in de periode tussen 1980 en 1999. Belangrijke kanttekening hierbij is dat
dankzij het bestaande subsidiesysteem er weliswaar titels verschijnen die
anders niet verschenen waren, maar dat de meeste van deze titels bijna zonder
lezers blijven. Uit onderzoek blijkt dat de gesubsidieerde boeken regelmatig
niet de boekverkoper bereiken, omdat door het subsidiesysteem de prikkel tot
verkoop voor de uitgevers verdwijnt. De boekhandel, op zijn beurt, koopt in
veel gevallen de nieuwe, gesubsidieerde en dus moeilijk verkoopbaar geachte
titels (lees literatuur) niet in. Daarnaast wordt de promotie van boeken overgelaten
aan de boekhandels, die noodgedwongen hoofdzakelijk de bestsellers promoten. Ondanks een verlaging in 2002 van de BTW op boeken van 25% naar 5%
(Europees niveau), blijven boeken relatief duur (bijv. dichtbundel kost€ 25,
tegenover gemiddeld € 12,50 in Nederland). Het boekenaanbod in Zweden
bestaat grotendeels uit thrillers en crimi's. Verder is er geen backlist,
wat inhoudt dat een boek, na 3 maanden in de boekhandel gelegen te hebben,
niet meer te bemachtigen is.In Finland werd de vaste boekenprijs afgeschaft
in 1970. Recentelijk zijn discussies gevoerd over herinvoering. Uiteindelijk
is gekozen om na zoveel jaar vrije boekenprijzen niet opnieuw de vaste boekenprijs
in te voeren met alle onzekerheden die een nieuwe verandering met zich meebrengt.
Als de vaste prijs eenmaal is afgeschaft, blijkt het moeilijk die weer in
te voeren. Doorslaggevende argumenten in Finland waren dat het invoeren van
vaste prijzen niet haalbaar leek (door de Finse mededingingswet en voorziene
handhavingsproblemen) en dat de positieve verwachte effecten relatief beperkt
leken. Vergroting titelaanbod en versterking distributie waren argumenten
die pleiten voor invoering van een vaste boekenprijs. Evenals de afname van
het aantal boekhandels (voor afschaffing van vaste prijs in 1970 waren er
750 boekwinkels, in 1998 zijn er nog 387) en de nog steeds dalende marges
voor de boekhandel die de oorzaak zijn van de vele sluitingen. Ook de Finse
schrijvers pleiten voor een vaste boekenprijs, omdat bij vaste prijzen het
systeem van royalty-betalingen eenvoudiger en beter te controleren valt. Dat
laatste geldt overigens ook voor de Nederlandse auteurs. Overigens moet bij
het beoordelen van de situatie in Finland en de Scandinavische landen bedacht
worden dat daar sinds lang sprake is van substantiële subsidiering door
de overheid van openbare bibliotheken.De leden van de PvdA-fractie vroegen in hoeverre het initiatiefwetsvoorstel
conflicteert met recente Europese jurisprudentie, zoals de uitspraak van het
Hof van Justitie EG d.d. 9 september 2003 in het arrest Consorzio Industrie
Fiammiferi (C-198/01). Ook de leden van de VVD-fractie merkten op dat de Raad
van State de uitspraak van het Hof van Justitie EG inzake het bovengenoemde
CIF-arrest niet mee had kunnen nemen in zijn advies en vroegen de indieners
na te gaan in hoeverre de uitspraak van het Hof gevolgen kan hebben voor een
nationale wet op de vaste boekenprijs. De leden van de VVD-fractie stelden
tevens naar aanleiding van de Wijziging van de Mededingingswet en van enige
andere wetten in verband met de implementatie van EG-verordening 1/2003 (Kamerstuk
29 276) de vraag of de indieners zich voldoende rekenschap hebben gegeven
van de gevolgen hiervan. Deze verordening wordt op 1 mei 2004 van kracht
en houdt volgens deze leden in dat het ontheffingssysteem wordt vervangen
door een systeem van wettelijke uitzondering.De Verordening voorziet er in dat de Europeesrechtelijke toetsing, die
tot nu toe door de Europese Commissie wordt uitgevoerd, vanaf 1 mei
2004 aan de nationale mededingingsautoriteiten wordt overgelaten, voor Nederland
dus aan de NMa. Gelet echter op het nationale karakter van het bestaande privaatrechtelijke
systeem en het feit dat de Europese Commissie expliciet heeft verklaard dat
deze niet onder de reikwijdte van artikel 81 EG-Verdrag valt, moet worden
aangenomen dat toetsing van de geldende privaatrechtelijke regeling door de
NMa niet tot een ander resultaat leidt. De indieners hebben zeer recent eerst
kennis genomen van de nota van wijziging van de Mededingingswet van 26 maart
2004 (Kamerstukken II, 2003/04, 29 276, nr. 8). Vooralsnog menen zij
dat dit voorstel geen aanleiding geeft tot ingrijpende aanpassingen van het
voorliggende wetsvoorstel. Wel is in de nota van wijziging opgenomen dat de
inwerkingstredingsbepaling in verband hiermee is aangepast.De relevante artikelen van het EG-verdrag verbieden, zoals de advocaat-generaal
van het Hof van Justitie EG het in zijn conclusie bij het arrest Echirolles
(juni 2000) formuleerde, «bij de huidige stand van het gemeenschapsrecht»
de lidstaten niet een regeling uit te vaardigen volgens welke de
detailhandelsprijs van boeken moet worden vastgesteld door de uitgever of
de importeur van een boek en voor elke detailhandelaar verbindend is, mits
deze regeling verenigbaar is met de overige toepasselijke bepalingen van het
EG-Verdrag. De indieners onderkennen dat er enige onzekerheid bestaat bij
de huidige stand van zaken van het Gemeenschapsrecht en -beleid ten aanzien
van de beoordeling van regelgeving op dit terrein.Hiermee rekening houdend hebben zij gemeend er goed aan te doen zich,
met enige aanpassing aan de Nederlandse omstandigheden, te conformeren aan
de wetgeving in Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk.De Franse, Duitse en Oostenrijkse wetten omvatten ieder het gehele grondgebied
van de betreffende Lidstaat. De Franse wet omvat zowel Franstalige als vreemdtalige
boeken. Deze wet bevat een artikel dat betrekking heeft op de behandeling
van geïmporteerde boeken. Dit artikel is na aanpassing op grond van de
jurisprudentie van het Hof van Justitie EG in de zaak Leclerc en na het arrest
Echirolles niet meer ter discussie geweest. Artikel 3 van het voorliggende
Nederlandse wetsvoorstel is op dit artikel uit de Franse wet geënt. In
de Duitse wet is bepaald dat de wet ook geldt voor vreemdtalige boeken als
die overwegend voor verkoop op de Duitse markt zijn bedoeld. De Oostenrijkse
wet richt zich op Duitstalige boeken en omvat daarmee ook alle importboeken
uit Duitsland.Zowel de Franse als de Duitse wet bevatten een artikel dat aan verkopers
met een breed assortiment, die aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen en/of
gevestigd zijn buiten de grote steden, enige bescherming biedt ten aanzien
van de hoogte van de handelsmarge. Uitgevers moeten bij het onderhandelen
over en het bepalen van de marge met deze aspecten rekening houden en deze
verkopers niet in een nadelige positie brengen ten opzichte van (branchevreemde)
verkopers en verkopers met een beperkt, dat wil zeggen vooral op bestsellers
gericht, assortiment. In de Nederlandse situatie is met name voor kleine bestellingen
en nabestellingen door de verkoper enige mogelijkheid van regulering met het
oog op een adequate distributie-infrastructuur gewenst. De indieners gaan
in § 7 onder Handelsmarges in antwoord
op een vraag van de leden van de fractie van de PvdA nader hierop in.Wat betreft het CIF-arrest: in deze zaak is sprake van een situatie waarin
als gevolg van nationale regelgeving aan een consortium van nationale luciferfabrikanten
(het CIF) een handelsmonopolie is verleend, bestaande uit het exclusieve recht
om voor de Italiaanse markt lucifers te produceren en te verkopen. Door de
nationale regels was aanvankelijk geen mededinging mogelijk.De uitleg die het HvJ EG in dit arrest heeft neergelegd, heeft een wijdere
strekking. Op grond van het arrest zou de NMa iedere wet die in strijd is
met het EG-verdrag, specifiek art. 3g jo. art. 10 jo art. 81 (of 82)
daarvan buiten toepassing kunnen en moeten verklaren in het kader van de voorliggende
mededingingsrechtelijke vraag. Dat kan een publiekrechtelijke regeling zijn
die bestaande ondernemingsafspraken versterkt bijvoorbeeld door een algemeen
verbindend verklaring (AVV), maar is niet tot die gevallen beperkt.De indieners zijn van mening dat het wetsvoorstel door zijn modellering
naar de eerder genoemde Franse, Duitse en Oostenrijkse voorbeelden past binnen
de in de Europese Unie bestaande vormen van publiekrechtelijke regelgeving
van vaste boekenprijzen en dus niet eenzijdig door de eventuele doorwerking
van dit arrest zal worden geraakt.7. Karakter van de wetVormWat betreft de vraag van de leden van de VVD-fractie waarom de indieners
gekozen hebben voor de AMvB en niet voor een compleet initiatiefwetsvoorstel
waarin alle zaken die de boekenprijs aangaan in de wet zijn vastgelegd, kan
worden opgemerkt dat onderdeel van wetgevingsbeleid is dat bij elke wet een
afweging plaatsvindt op welk niveau de verschillende onderdelen en onderwerpen
waar de wet op betrekking heeft, regeling behoeven. Uitgangspunt, dat voortkomt
uit het primaat van de wetgever, is dat de wet zelf de hoofdelementen regelt
(aanwijzing 22 van de Aanwijzingen voor de regelgeving). Onderwerpen die nadere
uitwerking behoeven, waarbij met het oog op de praktijk flexibiliteit gewenst
is, kunnen op het niveau van algemene maatregelen van bestuur en, voor zover
het meer technische uitwerking betreft, op het niveau van ministeriële
regelingen geregeld worden. De indieners menen dat voor een aantal onderwerpen
regeling bij of krachtens algemene maatregel van bestuur aangewezen is. Dit
geldt voor de nadere regels inzake de boekenclub, de boekenclubprijs, de kortingen
en de bijzondere prijzen.HandelsmargesDe veronderstelling van de leden van de CDA-fractie dat het mogelijk is
dat uitgevers met verschillende handelsmarges voor verschillende partijen
gaan werken na inwerkingtreding van deze wet, is terecht. Dat is inderdaad
mogelijk en dat is nu ook het geval. Op de vraag van de aan het woord zijnde
leden hoe de indieners de recente aankondiging beoordelen van een drogisterijketen
die een nieuwe lijn van laaggeprijsde boeken gaat opzetten, zijn de indieners
ingegaan in § 4.De leden van de PvdA-fractie meenden te constateren dat artikel 12 een
gebiedende vorm van margebescherming stelt. Zij vroegen in hoeverre artikel
12 een bescherming en een minimumgarantie voor de boekverkoper garandeert.Het wetsvoorstel strekt zich niet uit over de onderhandelingen tussen
uitgevers en verkopers met betrekking tot de onderling overeen te komen marges.
Ook artikel 12 stelt als zodanig geen gebiedende vorm van algehele margebescherming.
De ratio van artikel 12 ligt in het veilig stellen van het belang dat de consument
heeft bij de beschikbaarheid overal in het land van uitgaven die slechts in
kleine oplage zijn geproduceerd en/of door slechts enkele boekhandels zijn
ingekocht en die dus niet op alle plaatsen in Nederland direct in de boekhandel
beschikbaar zijn. Om voor een klant die dat wenst toch ook koop van deze uitgaven
door middel van (na)bestelling mogelijk te maken, is een goed geoutilleerd
en efficiënt werkend distributiesysteem ontworpen dat door het in rekening
brengen van de kosten van de dienstverlening in stand wordt gehouden. Deelname
aan dit distributiesysteem, dat er voor zorgt dat inderdaad ieder leverbaar
boek binnen één of enkele dagen via de boekhandel bij iedere
klant waar ook in Nederland terecht kan komen, brengt voor de deelnemende
boekhandel naar verhouding hoge kosten met zich mee. Die kosten moeten kunnen
worden gedekt uit de marge. Omdat het echter om kleine aantallen of ééntjes
gaat, zou telkens onderhandelen over de marge een zeer inefficiënte vorm
van werken zijn. Daarom wordt uitgegaan van een minimummarge waar de boekverkoper
voor deze gevallen altijd aanspraak op kan maken.De zekerheid voor de consument dat waar ook in Nederland ieder leverbaar
boek ook feitelijk beschikbaar zal zijn en op verzoek ook feitelijk geleverd
wordt, zien de indieners als een essentieel element in de wijze waarop inhoud
wordt gegeven aan de doelstelling van het wetsvoorstel. Daarom hebben zij
met artikel 12 daarvoor ruimte willen bieden en het mogelijk willen maken
dat uitgevers en verkopers via hun representatieve organisaties afspraken
maken over de voorwaarden (minimummarges daarbij inbegrepen) die noodzakelijk
zijn om de distributie-infrastructuur voor dit doel in stand te houden. Zoals
ook het geval is bij de onderhandelingen over de marges in het algemeen, hechten
de betrokkenen en de indieners er aan dat ook de onderhandelingen
over de minimummarges zich in een zo groot mogelijke vrijheid voor de partijen
kan voltrekken. Daarom is in de wet geen verplichte minimummarge opgenomen,
maar wel de mogelijkheid tot afspraken daartoe geopend.ReikwijdteDe leden van de VVD-fractie wilden graag een nadere onderbouwing van de
stelling van de indieners dat de vaste boekenprijs de internetboekhandel evenzeer
kan ondersteunen.De internetboekhandel die een boekenaanbod wil doen dat ten minste overeenkomt
met het niveau van de assortimentsboekhandel verplicht zichzelf tot hoge investeringen
in de kwaliteit van zijn website en tot hoge kosten voor exploitatie ten behoeve
van kwantiteit van aanbod. kwaliteit van ontsluiting, snelheid en betrouwbaarheid
van distributie en veiligheid en gemak van betaling. De argumenten voor invoering
van de vaste boekenprijs die gelden voor de fysieke boekhandel zijn dus ook
van kracht voor de internetboekhandel die dit kwaliteitsniveau wil bieden.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe omgegaan
moet worden in het kader van dit initiatiefwetsvoorstel met Belgische aanbieders
die zich op de Vlaams-Nederlandse markt begeven, is met name artikel 3 van
het wetsvoorstel relevant. De werking van het wetsvoorstel beperkt zich tot
Nederland. In België geldt geen vaste boekenprijs.Voor een in België uitgegeven boek is bij import in Nederland van
belang of de Belgische uitgever voor verkoop aan eindafnemers in België
of Nederland een prijs heeft vastgesteld of aanbevolen. Als er geen sprake
is van een voor eindafnemers in België of Nederland vastgestelde of aanbevolen
prijs, kan in Nederland voor dat boek geen vaste prijs gelden. Als dat wel
het geval is, moet de importeur voor Nederland een vaste prijs vaststellen
die niet lager mag zijn dan de door de Belgische uitgever vastgestelde of
aanbevolen prijs.Denkbaar is ook de situatie dat een Belgische aanbieder in Nederland uitgegeven
boeken, waarvoor dus voor Nederland door de uitgever een vaste prijs is vastgesteld,
importeert in België en deze boeken vanuit België weer aan Nederlandse
eindafnemers wil aanbieden. Voor dit boek mag geen vaste boekenprijs worden
vastgesteld, tenzij aangetoond kan worden dat de export plaats vond met het
oogmerk de wet op de vaste boekenprijs te ontduiken (de U-bochtconstructie).
In dat geval geldt de voor Nederland vastgestelde prijs.De leden van de D66-fractie vroegen of internet-boekhandels die in het
buitenland gevestigd zijn en die zich op de Nederlandse markt richten een
bedreiging kunnen vormen voor het gesloten systeem.Een in het buitenland gevestigde internetboekhandel kan zonder tussenkomst
van een in Nederland gevestigde verkoper, bij toezending bijvoorbeeld per
post of per koeriersdienst, boeken rechtstreeks aan Nederlandse eindafnemers
toesturen zonder verplichtingen van vaste prijsbinding op grond van deze wet.
Naar de mening van de indieners vormt dit type internetboekhandels, dat immers
nu ook al bestaat, wel een potentiële, maar op dit moment nog geen directe
bedreiging voor het gesloten systeem.De leden van de aan het woord zijnde fractie stelden ook de vraag of de
vaste boekenprijs ook van toepassing is op het anderstalige boek dat een Nederlands
citaat bevat. En zo neen, of de indieners dan kunnen aangeven waar de grens
ligt: bij hoeveel Nederlandse tekst valt een boek wél onder de vaste
prijs.Op grond van de tekst van het ingediende wetsvoorstel (Kamerstukken II,
2003/04, 28 652 , nr. 8) zou een anderstalig boek dat ook Nederlandse
of Friese tekst bevat, hoe beperkt ook, vallen onder de werking
van de wet op de vaste prijs. Bij nadere beschouwing menen de indieners dat
dit een al te rigide formulering is die een onbedoelde en ongewenste toepassing
met zich mee brengt. Met nota van wijziging hebben zij de tekst van artikel
1, onder b, aangepast door de formulering: «een werk dat tekst bevat
die vrijwel uitsluitend is gesteld in de ...».De leden van de fractie van D66 constateerden voorts dat door de indieners
een uitzondering op de vaste prijs wordt gemaakt voor het geval dat een boek
beschadigd is. De vraag van deze leden of deze uitzondering ook geldt wanneer
het boek (of: een serie boeken) door de uitgever of boekverkoper opzettelijk
(licht) is beschadigd, met het oogmerk het niet toepassen van de vaste prijs,
is voor de indieners aanleiding om ook hier met de toevoeging in artikel 6,
eerste lid, onder a: «mits de beschadiging niet opzettelijk is aangebracht
en bij verkoop duidelijk wordt vermeld dat zij beschadigd zijn» door
middel van de nota van wijziging de bedoeling van de wetgever te verduidelijken.De leden van de fractie van de ChristenUnie meenden dat onhelderheid ontstaat
doordat er meerdere interpretaties van «leesbevordering» mogelijk
zijn. Gaat het erom zoveel mogelijk boeken te verkopen, zo vroegen zij, of
gaat het erom te waarborgen dat ook minder courante titels uitgegeven blijven
worden? Daarbij vragen voornoemde leden waarom dan juist boekenclubs een uitzonderingspositie
zouden moeten krijgen. Waarom zou een keten als het Kruidvat niet dezelfde
functie kunnen vervullen?In het verlengde van het overheidsbeleid ten aanzien van leesbevordering
willen de indieners met het wetsvoorstel bereiken dat zoveel mogelijk mensen
(lezers en kopers) in aanraking kunnen komen met boeken. Een van de voorwaarden
daarvoor is dat uitgevers in staat zijn en blijven om met een ruim aanbod
op de markt te komen. Dat is het geval wanneer uitgevers de door hen uitgegeven
boeken in afdoende mate kunnen verkopen. Het ligt voor de hand dat zij daarvoor
zoveel mogelijk afzetkanalen willen benutten. Tot die afzetkanalen behoort
naast de reguliere boekhandel ook de boekenclub. In 2003 hadden de boekenclubs
een marktaandeel in het algemene boek van 13,8%. Door de wijze van aanbieding
door middel van een tevoren geselecteerd aanbod in een catalogus neemt de
boekenclub een unieke plaats in op de boekenmarkt en bereikt een publiek dat
anders niet of minder met boeken in aanraking zou komen. De term «boekenclub»
is als zodanig niet beschermd. Zoals iedereen een boekhandel kan oprichten,
kan ook iedereen een boekenclub beginnen. Deze functie zou ook door een keten
als het Kruidvat kunnen worden vervuld. Wie de mogelijkheden van de boekenclubprijs
wil benutten, moet aan de bij en krachtens de artikelen 8 tot en met 11 gestelde
voorwaarden voldoen en uitgevers en importeurs bereid vinden om een specifieke
boekenclubprijs vast te stellen. Benadrukt moet worden dat de beslissing om
met een boekenclub in zee te gaan, ligt bij de uitgever en de importeur en
dat zij een dergelijke beslissing in volledige vrijheid kunnen nemen. De wet
legt hen geen verplichting daartoe op. Bij nota van wijziging is in artikel
9 een delegatiebevoegdheid opgenomen om aan de boekenclubprijs nadere voorwaarden
te kunnen verbinden. Daarmee wordt aangesloten bij de situatie onder het Reglement
Handelsverkeer.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen ook een nadere uitleg
ten aanzien van de andere benadering van boekenclubs voor wat betreft de termijn
waarna afgeweken mag worden van de vaste boekenprijs.In wezen concurreert de boekenclub met de boekhandel op prijs. Vanwege
dat aspect moeten aan de mogelijkheden van de boekenclub zekere grenzen worden
gesteld, teneinde uitholling van de vaste prijs te vermijden en oneigenlijke
concurrentie te voorkomen. Eén van die grenzen is de latere
termijn van ingaan van een boekenclubprijs. Voor de termijn van vier maanden
in artikel 9, tweede lid, die de boekenclubprijs dient achter te lopen op
de reguliere vaste prijs, is gekozen enerzijds omdat dit de termijn is die
ook thans onder de werking van het Reglement Handelsverkeer geldt, anderzijds
omdat kan worden aangenomen dat dan voor het merendeel van de uitgaven de
vraag ernaar in de boekhandel over zijn eerste hoogtepunt heen is.De termijnen van een half jaar en een jaar in het derde lid van artikel
9 komen overeen met die in artikel 5, respectievelijk artikel 7.Kortingen en Bijzondere prijzenDe leden van de CDA-fractie constateerden dat de mogelijkheden voor korting
die onder de werking van de Reglementen Handelsverkeer zijn gegroeid in beginsel
worden overgenomen. Zij vroegen waarom de indieners op dit punt een slag om
de arm houden. Zij wilden tevens weten of aan het kortingensysteem een maximum
is gebonden.Met de formulering «in beginsel» bedoelen de indieners aan
te geven dat naar hun opvatting de huidige kortingsregelingen die onder de
werking van de Reglementen Handelsverkeer zijn gegroeid kunnen blijven bestaan,
maar dat noodzakelijkerwijs nadere afwegingen moeten kunnen plaatsvinden bij
het opstellen van de algemene maatregel van bestuur. De huidige kortingen
zijn aan een volume- en percentagemaximum gebonden. Tevens geldt een anticumulatie-beding.
Voor de overname van deze elementen in de algemene maatregel van bestuur geldt
hetzelfde als hiervoor is gesteld.De leden van de PvdA-fractie stelden over de in Oostenrijk en Frankrijk
toegepaste regel dat uitgevers de prijs vaststellen en boekverkopers met maximaal
5% korting of verhoging op deze vastgestelde prijs kunnen verkopen, de vraag
of deze regel zou kunnen zorgen voor voldoende prijsconcurrentie waardoor
boekverkopers binnen deze marge prijsstrategieën kunnen toepassen, wanneer
ze met hun assortiment en dienstverlening willen inspelen op de behoefte van
de consument, zonder daarbij de cultuurpolitieke doelstellingen uit het oog
te verliezen. Of, zo vroegen deze leden verder, gaan de indieners er vanuit
dat er wel degelijk marktwerking in de boekenbranche is doordat uitgevers
bij prijsstelling rekening houden met wat collega's doen en concurrentie op
anderen terreinen dan de prijs voeren, zoals bijvoorbeeld goedkope uitgaven,
service, enzovoorts.De 5% regeling in de Franse wetgeving is geënt op de praktijk ten
aanzien van boekenprijzen in Frankrijk voor de afschaffing van de vaste boekenprijs
in 1979. Toen kende het Franse boekenvak een adviesprijzenregeling voor boeken
die in de praktijk functioneerde als een vaste prijzenregeling en waarbij
een marge van 5% naar boven en beneden gold. In de Franse wet is aansluiting
gezocht bij deze oude situatie, die in Frankrijk in de praktijk goed functioneerde.Net als destijds in Frankrijk, is bij het opstellen van het Nederlandse
wetsvoorstel aansluiting gezocht bij de huidige situatie. In Nederland is
een dergelijke margeregeling in het boekenvak onbekend en dus niet opgenomen.
Het wetsvoorstel voorziet in mogelijkheden waardoor toch, zij het beperkt,
op prijzen kan worden geconcurreerd. Een voorbeeld daarvan zijn de zogenaamde
tijdelijke actieprijzen, zoals de bekende bonnen in kranten en tijdschriften,
waarmee binnen een bepaalde periode een bepaalde titel met korting kan worden
gekocht. Ook voorziet de huidige regeling in zogenaamde volumekortingen, die
bulkaankopen voordeliger maakt. Verder zijn er speciale kortingsregelingen
voor levering aan onderwijsinstellingen, studerenden, bibliotheken van maatschappelijke
instellingen als ziekenhuizen, gevangenissen e.d. en aan openbare bibliotheken.
Eerder in deze nota hebben de indieners al opgemerkt dat uitgevers bij hun prijsstelling zeker rekening (kunnen en moeten) houden met de
prijsstelling van hun collega's.De leden van de fractie van Groenlinks merkten op dat de Consumentenbond
er op wijst dat een vaste boekenprijs niet voorkomt dat boekenclubs en grote
winkelketens hoge kortingen weten te bedingen. Zij vroegen of de indieners
dit als een probleem zien en in hoeverre zij mogelijkheden zien om ook bij
de tussenhandel iets van een vaste boekenprijs te introduceren.De indieners hebben er naar gestreefd met hun wetsvoorstel te regelen
wat naar hun mening noodzakelijk is voor een systeem van vaste boekenprijzen,
maar voor het overige de marktwerking op dit terrein zo veel mogelijk in stand
te laten. Een van de gevolgen daarvan is, zoals de indieners al opmerkten
in deze paragraaf onder Handelsmargesin antwoord
op een vraag van de leden van de CDA-fractie, dat uitgevers inderdaad met
verschillende marges kunnen werken voor verschillende afnemers en dat afnames
van grote volumes meestal meer marge opleveren dan afnames van een of enkele
stuks. De indieners hebben geen aanleiding gezien om in dezen wijziging in
de bestaande marktverhoudingen aan te brengen, omdat juist de aanwezigheid
van de vaste prijs in combinatie met artikel 12, dat ruimte schept voor afspraken
over minimummarges, er toe leidt dat ook de kleinere afnemers nog tegen een
aanvaardbare marge kunnen inkopen. Tegen deze achtergrond is een vaste boekenprijs
voor de tussenhandel naar de mening van de indieners niet nodig en wenselijk.In antwoord op een vraag van de leden van de D66-fractie merken de indieners
op dat het inderdaad de bedoeling is om in de nog op te stellen algemene maatregel
van bestuur te bepalen onder welke voorwaarden de verkoper cadeautjes mag
uitdelen in de vorm van onder andere boekjes. Om duidelijk te maken dat dit
een afzonderlijke vorm van korting is die de verkoper individueel of in collectief
verband mag toepassen, is in de nota van wijziging met het oog hierop een
afzonderlijk onderdeel in artikel 13 opgenomen: «levering door een verkoper
in het kader van een collectieve promotie- of spaaractie.» Het boekenweekgeschenk
wordt in die opzet meegenomen. Met deze aanpassing is de onduidelijkheid ondervangen
die de memorie van toelichting opriep ten aanzien van het onderscheid op welke
onderdelen kortingen danwel bijzondere prijzen van toepassing zijn.Aan artikel 14 wordt bij nota van wijziging een volzin toegevoegd, luidende:
«De artikelen 4, 6 en 7 zijn van overeenkomstige toepassing op bijzondere
prijzen.» Aan deze toevoeging bestaat behoefte om duidelijk te maken
dat de bepalingen van de wet ten aanzien van bekendmaking, aanpassing, toepassing
en opheffing van de vaste prijs ook gelden wanneer een uitgever met inachtneming
van de voorwaarden die gelden op grond van de algemene maatregel van bestuur
ex artikel 14 een bijzondere prijs toekent aan een uitgave. Tot de bijzondere
prijzen kunnen in ieder geval behoren de zogenaamde ledenprijzen die gelden
bij verkoop van boeken die ten behoeve van of door een niet op het maken van
winst gerichte vereniging of andere ideële non-profitorganisatie zijn
uitgegeven. Daarbij kan worden gedacht aan ledenuitgaven van organisaties
als de ANWB, de Vereniging Eigen Huis, de Vereniging Natuurmonumenten en de
Consumentenbond. De uitgaven moeten binnen het bereik van de doelstelling
van de organisatie liggen en de organisatie moet er een actieve bijdrage of
steun aan hebben geleverd. Uiteraard geldt de ledenprijs uitsluitend voor
de leden/contribuanten van de organisatie. De lagere ledenprijs wordt immers
mogelijk gemaakt en gemotiveerd doordat in de contributie die de leden van
verenigingen betalen al een bijdrage is verdisconteerd voor uitgaven die op
het terrein van de doelstelling van de betreffende vereniging liggen. Bij
de toekenning van ledenprijzen moet vermeden worden dat oneigenlijke concurrentie
wordt aangedaan aan andere uitgevers of verkopers. Dat kan het geval zijn
als er sprake is van uitgaven waarvoor de betrokken organisatie
geen eigen inspanning heeft hoeven te leveren of waarbij zij niet actief aan
de ontwikkeling ervan heeft bijgedragen, bijvoorbeeld wanneer slechts sprake
zou zijn van rechtenaankoop van door andere (buitenlandse) ondernemingen ontwikkelde
en op de markt aangeboden uitgaven.OnderwijsinstellingenDoor de leden van alle aan het woord zijnde fracties zijn vragen gesteld
en opmerkingen gemaakt met betrekking tot de keuzen die de indieners hebben
gemaakt ten aanzien van de positie van het schoolboek en overige boeken in
de verscheidene onderwijsvormen en de gevolgen daarvan. Deze vragen en opmerkingen
worden in het navolgende gebundeld behandeld. Vooraf merken de indieners op
dat hun gebleken is dat in de opsomming van onderwijsvormen in de definitie
van schoolboek in artikel 1, onder d, ten onrechte het (Voortgezet) Speciaal
onderwijs ongenoemd is gebleven. Bij nota van wijziging is deze vermelding
alsnog toegevoegd.De indieners hebben op grond van een aantal overwegingen besloten het
in het wetsvoorstel gedefinieerde schoolboek voor Primair onderwijs (PO),
(Voortgezet) Speciaal onderwijs (V)SO, Voortgezet onderwijs (VO) en Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie (BVE) uit te zonderen van de vaste prijs en het wetsvoorstel
wel te laten gelden voor de overige boeken en onderwijs- of scholingsvormen.De markt voor het schoolboek onderscheidt zich wezenlijk van de markt
voor het overige boek, daarbij inbegrepen het wetenschappelijke boek. Uit
het onderzoek van het SEO is gebleken dat kenmerkend voor deze markt is de
aanwezigheid van voorgeschreven lesmethoden/schoolboeken, een relatief inelastische
vraag die dus weinig invloed heeft op de prijsstelling, een zuiver logistieke
functie van de tussenhandel en het ontbreken van voorraadrisico. Uit het onderzoek
kwam naar voren dat de aanwezigheid van een systeem van vaste prijs niet van
directe invloed is op de prijsstelling van het schoolboek in het VO. Het vasthouden
aan de vaste prijs voor het schoolboek voor VO zou geen positieve effecten
hebben en het loslaten zou geen nadelige gevolgen hebben voor de belangrijkste
beleidsdoelstellingen: brede beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid.
Het doel van de wet wordt bij een uitzonderingspositie voor het schoolboek
dan ook niet aangetast. Wat voor het schoolboek in het VO geldt, geldt ook
voor PO, (V)SO en BVE omdat die onderwijssoorten voor het schoolboek één
markt vormen.De overweging voor de indieners om de wet wel van toepassing te laten
zijn op het wetenschappelijke boek in brede zin is dat de doelstelling van
breed aanbod, spreiding en toegankelijkheid voor het brede publiek wel zou
worden aangetast indien dit type boek zou worden uitgezonderd. Wel is via
een kortingsmogelijkheid rekening gehouden met de breed levende wens om studenten
van WO en HBO voordeliger uit te laten zijn.De indieners willen de onderscheiden werking van de markten hieronder
nader toelichten.SchoolboekenDe markt (= het systeem van productie, distributie en verkoop) van schoolboeken
voor PO, (V)SO, VO en BVE verschilt fundamenteel van de markt van het algemene
boek en het wetenschappelijke boek en studieboek dat onder meer in het Hoger
Beroepsonderwijs (HBO) en het Wetenschappelijk Onderwijs (WO) wordt gebruikt.Bij het schoolboek voor PO, (V)SO, VO en BVE gaat het in logistieke zin
om een in de tijd beperkt distributieproces tijdens de zomermaanden. De boeken
worden in pakketvorm rechtstreeks aan scholen verhuurd (het merendeel) of
verkocht door een beperkt aantal distributeurs. Ten aanzien van verhuur dient
te worden opgemerkt dat het huidige Reglement Handelsverkeer
noch het wetsvoorstel hier op ziet. Aanschaf van losse exemplaren komt bij
dit type schoolboeken nagenoeg niet voor. Schoolboeken worden niet in de boekhandel
neergelegd voor het brede publiek, zeker niet in de loop van het jaar. Met
andere woorden: er is geen tussenhandel met een voorraadhoudende functie bij
schoolboeken voor deze soorten onderwijs.Met het bovenstaande is ten dele ook al antwoord gegeven op enkele vragen
die door de leden van de fracties van CDA, VVD, LPF en SGP werden gesteld.
Daarbij gaat het vooral om de vraag waarom de indieners het schoolboek onderscheiden
van andere boeken die ook bij educatie en scholing worden gebruikt, zoals
woordenboeken, atlassen en literaire boeken. Ten aanzien van de vraag van
de aan het woord zijnde leden naar het hoe, kan nog worden opgemerkt dat de
wijze waarop de indieners het schoolboek definiëren als een boek dat
in vorm en inhoud gericht is op informatieoverdracht in onderwijsleersituaties
in PO, (V)SO, VO en BVE en waarvan gebruik binnen het les- en studierooster
door de betrokken instelling is voorgeschreven, aansluit bij het doorslaggevend
onderscheid in markt tussen het schoolboek en andere boeken. In de praktijk
blijkt het goed mogelijk om het schoolboek af te bakenen. Dat gebeurt nu immers
ook al. De educatieve uitgevers die werken voor PO, (V)SO, VO en BVE geven
in de titel of ondertitel de feitelijke doelgroep weer, of drukken deze tenminste
af op het voorplat van de uitgave. Toespitsing van de NUR-codes kan een hulpmiddel
zijn dat makkelijk toepasbaar en controleerbaar is. De schoolboekenuitgevers
maken gebruik van de NUR-nummers 100–195, terwijl voor de studieboeken
voor HBO en WO gebruik wordt gemaakt van NUR-nummers 600–997 (non-fictie
informatief/professioneel). Lesmethodes die met het oog op toepassing in de
genoemd onderwijssoorten zijn ontworpen, vallen onder de definitie van schoolboek,
literaire romans die een leerling leest «voor de lijst» vallen
er niet onder omdat deze niet aan de definitie voldoen. Ze zijn door de auteur
en de uitgever immers in vorm en inhoud niet gericht op gebruik in het betreffende
onderwijs. Hetzelfde geldt voor andere algemene boeken die ook in het onderwijs
worden gebruikt zoals bijv. woordenboeken en atlassen. In de bijeenkomst van
de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap waaraan door de leden
van de LPF-fractie werd gerefereerd, werd het antwoord over de literatuurboeken
niet door een vertegenwoordiger van de branche gegeven, maar door de vertegenwoordiger
van Ouders&Coo. De indieners zijn van mening dat bij dit antwoord kennelijk
sprake is geweest van een vergissing.De leden van de CDA-fractie vroegen of de indieners het met de leden en
met de ouderorganisatie Ouders & Coo eens zijn dat de prijs van schoolboeken
bij het loslaten van de vaste boekenprijs zich gunstig zal ontwikkelen. En
hoe de indieners dat inschatten voor kleine vakken en voor het speciaal onderwijs.De leden van de fractie van Groenlinks vroegen of de indieners de verwachting
van de leden van de CDA-fractie delen. De leden van de SP-fractie betwijfelden
of het verstandig is om de vaste prijs voor schoolboeken los te laten. Wat
kan er gedaan worden indien het leidt tot een prijsstijging van schoolboeken?
Kunnen de indieners over het algemeen met zekerheid zeggen dat dit voorstel
gunstig uitpakt? Zo ja, waarop baseren zij dit? Zo neen, is het dan wel verstandig
om schoolboeken te vrijwaren van een vaste boekenprijs, zo vroegen de leden
van deze fractie.De door de leden van de aan het woord zijnde fracties gestelde vraag naar
een mogelijk gunstige prijsontwikkeling van het schoolboek, kan door de indieners
slechts beantwoord worden met de constatering dat het loslaten van de vaste
prijs niet direct van invloed is op de prijs. Uit het SEO-onderzoek naar de
prijs van schoolboeken blijkt immers dat stelselwijzigingen en de dientengevolge
noodzakelijke ontwikkeling van nieuwe methodes dé oorzaak zijn van
substantiële prijsstijgingen van schoolboeken. Daarnaast
wordt de hoogte van de prijs van het schoolboek beïnvloedt door de hogere
eisen die worden gesteld aan de vormgeving en door de toevoeging van multimedia.
Het al dan niet voorgeschreven zijn van een vaste prijs is als geïsoleerde
maatregel vanwege het eigen karakter van de schoolboekenmarkt op de prijsstelling
niet rechtstreeks van invloed. Eenzelfde antwoord moeten de indieners ook
geven op de vraag van de leden van de CDA-fractie en van de PvdA-fractie welke
invloed het ontwikkelen en uitgeven van nieuwe methodes ten gevolge van stelselwijzigingen
in het onderwijs op de prijs van het schoolboek heeft en welke uitwerking
het een en ander gaat hebben op de boeken voor bijvoorbeeld het Speciaal Onderwijs,
het Praktijkonderwijs en het VMBO. De indieners delen dan ook niet de bij
sommigen levende overtuiging dat door het loslaten van de vaste prijsregeling
schoolboeken zonder meer goedkoper zullen worden.Met het loslaten van de vaste prijs voor deze categorie boeken krijgen
de scholen en ouderverenigingen wel een optimale vrijheid in de keuze van
de wijze van aanschaf van boeken. Dit wordt door het SIS-rapport bevestigd.
Zij kunnen door een andere methode van aanschaf bijvoorbeeld direct in plaats
van via de boekhandel bij de uitgevers zelf kortingen bedingen. Er ontstaat
een grotere concurrentie tussen de educatieve tussenhandel en de uitgevers,
omdat scholen en ouderverenigingen dan rechtstreeks bij uitgevers kunnen inkopen.
Tussen de verschillende educatieve boekverkopers zal de concurrentie ook groter
worden, omdat men nu ook vrij is de prijs te bepalen van dat deel van de pakketten
(bijvoorbeeld de werkboeken) die werkelijk gekocht worden. Die mogelijkheid
was er voorheen niet. De concurrentie tussen de verschillende uitgevers onderling
zal niet wezenlijk veranderen. Of de school deze keuze maakt zal moeten blijken.
In ieder geval is de mogelijkheid nu aanwezig om zelf een kosten-batenanalyse
te maken en te kiezen.In antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie in hoeverre dit
voorstel leidt tot een taakverzwaring voor de scholen, merken de indieners
op dat de scholen kunnen afwegen of de voordelen van zelf inkopen opwegen
tegen een mogelijke extra inspanning die zelfstandig inkopen met zich mee
brengt. De indieners menen dat op de vraag wat er gedaan kan worden indien
het leidt tot een prijsstijging van schoolboeken, in het kader van het voorliggende
wetsvoorstel geen antwoord kan en behoeft te worden gegeven, nu eerder is
opgemerkt dat het loslaten van de vaste prijs voor schoolboeken niet direct
van invloed is op de prijsstelling.Algemene boek en wetenschappelijke boekDe markten van het algemene en wetenschappelijke boek gedragen zich hetzelfde
en onderscheiden zich wezenlijk van de hierboven beschreven markt van het
schoolboek. De verkoop van het algemene boek en van wetenschappelijke boeken,
waaronder studieboeken voor HBO en WO, wordt wel via de reguliere boekhandelboekverkopers
gerealiseerd. Het gaat niet om speciaal ontwikkelde lesmethodes die een bepaald
aantal jaren worden gebruikt en afgeschreven Daar is altijd sprake van individuele
aanschaf. Logistiek gezien is er bij het HBO en WO een spreiding van de verkoop
gedurende het jaar als gevolg van de modulaire opbouw van de opleiding en
keuzevrijheid bij de student, wanneer welk vak wordt gevolgd. De literatuurlijsten
van het HBO/WO bestaan uit zowel verplichte literatuur als uit een lijst aanbevolen
literatuur. De ene onderwijsinstelling schrijft het boek voor als verplichte
literatuur, de andere beveelt het aan. Afhankelijk van de gekozen leerroute
kan de student individuele keuzes maken voor wat betreft zijn boeken.Deze boeken worden dus op voorraad gehouden door de boekhandel. Omdat
HBO en WO werken met trimester- en semesterperioden, worden de studieboeken
vaak op meerdere momenten in het jaar aangeschaft. Een groot deel van de titels
staat ook op voorraad voor de geïnteresseerde professional.
Ook daarom worden ze permanent in de boekhandel ter verkoop aangeboden. Voor
de uitgever blijft het boekhandelskanaal dan ook uiterst wezenlijk in de exploitatie
van deze categorie boeken. In die zin garandeert deze voorraadhoudende rol
dat onze kenniseconomie een pluriform aanbod van wetenschappelijke boeken
van eigen bodem heeft.Boekverkopers die zich toeleggen op het boek voor HBO en WO houden dus
een keur aan titels binnen de diverse wetenschappelijke disciplines het hele
jaar door voorradig voor klanten. Omdat binnen de mix van snellopende en minder
snellopende titels van interne subsidiëring sprake is, is de positie
van dit soort boeken vergelijkbaar met die van het algemene boek. Voor de
consument is van belang dat uitgeverijen de mogelijkheid behouden om dit soort
boeken uit te geven, dat ze in de boekhandel, al dan niet via bestelling,
verkrijgbaar zijn en dat door de kruissubsidiëring die door de vaste
prijs mogelijk is, de prijsverschillen tussen verschillende uitgaven worden
afgevlakt, waardoor een betaalbare consumentenprijs haalbaar blijft. De grotere
academische boekhandels hebben inmiddels tientallen hogeschool- resp. campusvestigingen
opgezet. Overigens vaak op verzoek van de onderwijsinstellingen c.q. opleidingen.
Het belang van dergelijke dicht bij het onderwijs opererende boekhandels met
een op de studies toegesneden diep assortiment en een voorlichtende rol mag
in het kader van bijvoorbeeld het «leren-leren» en de kenniseconomie
niet onderschat worden. Ze faciliteren het onderwijs mede door de distributie
van readers en syllabi.Voordelen voor studentenAnders dan de leden van de LPF-fractie veronderstelden, worden de studenten
en hun ouders niet in hun beurs getroffen door het wetsvoorstel. Om te zorgen
dat de kosten van studieboeken voor studenten zo beperkt mogelijk blijven,
is in de wet in artikel 13 een kortingsmogelijkheid opgenomen, waarop zij
een beroep kunnen doen. Hierdoor kunnen individuele studenten hun inkopen
in de boekhandel met kortingen doen. Ook kunnen onderwijsinstellingen en studieverenigingen
volumekortingen bedingen en doorgeven.De leden van de CDA-fractie vroegen of de indieners hebben overwogen om
de onderwijskorting voor studenten HBO en het WO in het volledige scholingssysteem
in te voeren. De indieners hebben gekozen voor de beperking tot het HBO en
WO omdat dit in wetgeving gedefinieerde voorzieningen zijn. De term «scholingssysteem»
is niet afgebakend en niet beschermd. In de praktijk zou dit betekenen dat
iedereen een beroep op korting zou kunnen doen onder verwijzing naar een oncontroleerbaar
cursuspakket.De leden van de LPF-fractie wilden weten wat de motivatie is om een uitzondering
te maken voor «uitgaven van uitsluitend plaatselijk of regionaal belang».
Door wie en hoe wordt deze classificatie aan een werk gegeven? Valt een streekroman
onder deze classificatie, vragen zij. Voorts wilden zij weten of de volgende
zaken onder deze classificatie vallen: een beschrijving van een bepaald dialect,
een genealogisch werk over families in Delft en een Friestalige poëziebundel.In de wet is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij het vigerende Reglement
Handelsverkeer. Daarin wordt ook een uitzondering gemaakt voor uitgaven uitsluitend
van plaatselijk of regionaal belang, met een beperkte spreiding over de boekhandels
en een beperkte actualiteit in tijd, zodat de gebruikelijke argumenten voor
de vaste prijs niet van toepassing zijn.De leden van de LPF-fractie merkten tot slot op dat kennelijk enige tekstblokken
uit het eerder ingediende wetsvoorstel zijn blijven staan. In het bijzonder
op pagina 21 vanaf «Door de gekozen brede definitie...» staat volgens hen een tekst uit het eerste concept initiatiefwetsvoorstel
die er nog vanuit gaat dat de schoolboeken onder de vaste boekenprijs zouden
vallen. Het systeem was toen dat de school kon kiezen voor eindafnemer of
doorverkoper. Dat is geheel komen te vervallen nu het schoolboek helemaal
uit de wet is maar het tekstgedeelte is blijven staan. Wellicht gaat dit om
een fout bij de eindredactie van deze versie van het initiatiefwetsvoorstel,
zo vroegen deze leden.De indieners menen dat de betreffende passage op zich terecht is blijven
staan, omdat met de term «onderwijsinstelling» een bredere range
voorzieningen is bedoeld dan alleen het PO, (V)SO, VO en BVE, waarop de definitie
van schoolboek betrekking heeft. Ook het WO en het HBO vallen onder de term
«onderwijsinstelling» en het gestelde in de tekst over de mogelijkheid
van optreden ofwel als verkoper en zelf inkopen bij de uitgever ofwel optreden
als eindafnemer en kopen bij de boekhandel blijft dus relevant voor HBO- en
WO-instellingen. De indieners erkennen overigens gaarne dat deze nuancering
beter had kunnen worden opgenomen in de tekst van de gewijzigde memorie van
toelichting.8. Overgang van privaatrechtelijk reglement handelsverkeer
naar publiekrechtelijke regelgevingDe leden van de CDA-fractie merkten op dat zij het belang van een onafhankelijk
toezichtorgaan onderschrijven, maar menen dat het instellen van een nieuw
zelfstandig bestuursorgaan (zbo) zwaar is. Deze leden voelen veel voor de
suggestie van de Raad voor Cultuur om het toezicht onder te brengen bij de
Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB). De leden van de VVD-fractie
stelden de vraag hoe het oprichten van een dergelijk zbo zich verhoudt tot
het beleid van dit kabinet en vorige kabinetten om het aantal zbo's terug
te dringen en of een zbo de enige wijze is waarop toezicht en sanctionering
geregeld kunnen worden.De indieners onderschrijven het kabinetsbeleid om het aantal zbo's terug
te dringen en dus zeer terughoudend te zijn in het instellen van nieuwe zbo's.Zoals uiteengezet in de memorie van toelichting (§ 8.2handhaving) en in de Reactie van de indieners op het advies
van de Raad van State (onderdeel V.9 zelfstandig bestuursorgaan) hebben de indieners na zorgvuldige afweging voor het toezicht en
de handhaving onder deze nieuwe wet uiteindelijk toch gekozen voor de instelling
van een nieuw zbo. Naar het inzicht van de indieners biedt onderbrenging bij
de KVB geen voordelen. Tot de voorwaarden waaraan het College in ieder geval
moet voldoen, behoort naar de mening van de indieners onafhankelijkheid van
de branches zelf en deskundigheid. Hoewel onafhankelijkheid in beginsel ook
mogelijk is bij een onderbrenging van het College bij de KVB, moet in aanmerking
worden genomen dat, zeker onder de werking van de wet met de brede definitie
van uitgever, importeur en verkoper, de KVB slechts een deel van het boekenvak
verenigt en met de muziekbranche in het geheel geen binding heeft. Benoeming
door de minister is vanwege de noodzakelijke onafhankelijkheid voor de hand
liggend en wenselijk. Bovendien is ook dan een zbo-status noodzakelijk om
de KVB de bevoegdheid te geven toe te zien op de naleving van de wet en om
op grond van de wet sancties te kunnen opleggen. De hoeveelheid regelgeving
die daarvoor nodig is, staat los van welke mogelijke aanhechting dan ook van
het College.De leden van de CDA-fractie vroegen voorts of budget voorhanden is voor
het bestaan van dit College. Ook de leden van de VVD-fractie vroegen wat het
oprichten en in stand houden van dit zbo gaat kosten en wie vervolgens de
kosten hiervan dekt.De kosten van het zbo bestaan uit een vergoeding voor de leden, de kosten
voor een (deeltijd)secretaris, activiteitenkosten en huisvesting. Onder de
activiteitenkosten vallen uitgaven voor het instandhouden van de
website waarop de individuele vaste prijzen, de bijzondere prijzen en de uitgever
worden vermeld en voor onderzoek en behandeling van klachten en overtredingen.
De kosten worden begroot op € 200 000,–à € 250 000,–.
De kosten worden opgenomen op de begroting van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap onder wie de wet zal ressorteren, als het wetsvoorstel
ook op dit onderdeel tot wet zal worden verheven.De gebruikelijke begrotingsregels, inclusief het budgetrecht van de Kamer,
zijn hierop van toepassing.De leden van de VVD-fractie vroegen om een nadere toelichting waarom er
niet voor is gekozen deze wet te laten ressorteren onder de minister van Economische
Zaken.De geldende ontheffingen zijn getekend door de minister van Economische
Zaken mede namens de staatssecretaris van Cultuur. De argumentatie voor deze
verdeling van verantwoordelijkheden lag in het feit dat het een ontheffing
betrof van artikel 9g van de WEM, waarvoor de minister van Economische Zaken
de verantwoordelijkheid droeg, terwijl het motief voor ontheffing lag in de
cultuurpolitieke overwegingen die het terrein van de staatssecretaris van
Cultuur betroffen.Het wetsvoorstel gaat uit van een andere toedeling van verantwoordelijkheden.
Het onttrekt een deel van de economische aspecten van het boekenvak en de
bladmuziekbranche aan de Mededingingswet en daarmee aan de bevoegdheden die
de minister van Economische Zaken of de NMa heeft op grond van de Mededingingswet.
Het wetsvoorstel kent als zodanig geen vervangende of nieuwe bevoegdheden
toe aan de minister van Economische Zaken of aan de NMa. De onttrekking vindt
plaats op grond van cultuurpolitieke motieven, die hun grond vinden in het
cultuurbeleid, waarvoor de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap verantwoordelijk
is. Op grond van deze gegevens hebben de indieners voorgesteld om deze wet
te doen ressorteren onder de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en niet onder de minister van Economische Zaken. Zij zijn overigens van mening
dat de minister van Economische Zaken een belangrijke verantwoordelijkheid
heeft en blijft behouden ten aanzien van het belang van een gezonde mededinging
in het boekenvak en de bladmuziekbranche, in het bijzonder waar het betreft
het tegengaan van marktverdeling, horizontale prijsafspraken en misbruik van
economische machtspositie. Dat geldt ook voor het bewerkstelligen van een
juiste balans en een goede afstemming tussen de taken van de NMa en het College.
Vanuit die verantwoordelijkheden achten de indieners mede-betrokkenheid van
de minister van Economische Zaken bij de uitvoering, evaluatie en toekomstige
aanpassingen van de wet wenselijk.De leden van de VVD-fractie vroegen in vervolg op een eerdere opmerking
hoe dit zbo en de NMa zich tot elkaar gaan verhouden.De leden van de LPF-fractie hadden er grote moeite mee dat voor de naleving
van dit initiatiefwetsvoorstel weer een nieuw zelfstandig bestuursorgaan,
in de vorm van het College voor de vaste boekenprijs, in het leven moet worden
geroepen. Zij zien niet hoe toevoeging van een dergelijke taak «de NMa
in een dubbelrol [zou] dwingen». Als er een nieuw College komt, dan
zouden deze leden graag zien dat de branche zo niet alle, dan toch de helft
van de kosten voor bezoldiging van de leden van het College en de overige
kosten voor het college voor zijn rekening neemt. Zij zouden dit een nieuwe
vorm van publiek-private samenwerking kunnen noemen. Onder dezelfde noemer
zouden zij niet graag zien, dat personeel in dienst van het College de rechtspositie
van ambtenaar verwerft.De NMa is belast met het toezicht op de mededingingswetgeving, mede in
zoverre die er toe dient om bepalingen van het Europees Verdrag en van Europese
Richtlijnen te vertalen naar de nationale wetgeving. Het College is belast
met het toezicht op de naleving van de wet op de vaste boekenprijs.
Aangezien het terrein waarop de wet op de vaste boekenprijs betrekking heeft
onttrokken is aan de mededingingswetgeving, betreft het gescheiden bevoegdheden,
waarbij niet het ene orgaan zich op het gebied van het andere mag of hoeft
te begeven. Tegen uitwisseling van informatie en deskundigheid waarbij geen
vertrouwelijke gegevens van bedrijven zijn betrokken, bestaat geen bezwaar.De door de leden van de LPF-fractie voorgestelde nieuwe vorm van publiek-private
samenwerking met gehele of gedeeltelijke bekostiging van het College door
de branche zelf wijzen de indieners af. Zij zien geen motivering waarom deze
vorm dan beperkt zou moeten blijven tot dit specifieke College en niet ook
zou moeten gaan gelden voor andere zbo's die toezicht houden op de naleving
van wetten. Een dergelijke verplichting zou bovendien het karakter hebben
van een heffing of een doelbelasting. De mogelijkheid en waarschijnlijkheid
dat deze heffing vervolgens doorberekend zou worden in de prijs van de boeken,
stemt de indieners zeker niet positiever ten opzichte van het voorstel. De
rechtspositionele status van ambtenaar is gebruikelijk voor het personeel
dat in dienst is van een zbo. De indieners zien niet in waarom van dat bestendige
gebruik afgezien zou moeten worden bij de inrichting van dit zbo.De leden van de fractie van Groenlinks vroegen wie er zitting hebben in
het zbo «College voor de vaste prijs van boeken en muziekuitgaven».
Wie benoemt hen? Hebben de indieners overwogen deze taak aan een bestaande
zbo op te dragen als de Raad voor Cultuur of de NMa, en zo ja, wat waren hierbij
de overwegingen?Gelet op het karakter van een deskundigencollege zullen de leden van het
College met name worden gezocht onder personen die actief zijn geweest in
het boekenvak en de bladmuziekbranche, maar daarin op het moment van hun benoeming
en gedurende hun lidmaatschap van het College geen feitelijke positie bekleden
of anderszins directe belangen hebben. Voor de persoon van de voorzitter wordt
uitgegaan van iemand met juridische kundigheid en ervaring die met voldoende
gezag een dergelijke functie kan bekleden, zonder dat daarbij specifieke deskundigheid
op de betreffende terreinen als voorwaarde geldt.Voorzitter en leden worden volgens het wetsvoorstel benoemd door de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.Opdragen aan de Raad voor Cultuur en andere mogelijkheden zijn overwogen.
De indieners achten een vermenging van de adviserende taak van de Raad voor
Cultuur met de toezichthoudende taak met sanctionerende bevoegdheden van het
College niet in overeenstemming met de wenselijke eenduidigheid van taken.
Ten aanzien van de relatie tot de NMa, waar ook door de leden van de LPF-fractie
naar werd gevraagd, zijn zij van mening dat de taak van het College om toezicht
te houden op de naleving van het systeem van vaste prijzen zich wezenlijk
onderscheidt van de taak van de NMa om toezicht te houden op de naleving van
de Mededingingswet en het daarin opgenomen verbod op het maken van prijsafspraken.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of het niet wenselijk zou
zijn om in de wet een verslagleggingsplicht neer te leggen bij de hande-laren,
bijvoorbeeld aan de controlerende instantie, ten einde inzichtelijk te maken
in hoeverre de opbrengsten van de vaste boekenprijs worden aangewend voor
cultuurbevorderende initiatieven.Naar aanleiding van overeenkomstige vragen van de leden van de VVD-fractie
en de fractie van de ChristenUnie hebben de indieners in § 5 al
gesteld, dat het niet gaat om een gerichte besteding van meeropbrengsten van
de vaste boekenprijs aan cultuurpolitie relevante uitgaven, maar om bij uitgevers
en verkopers een zodanig geheel van opbrengsten uit de gehele bedrijfsvoering
mogelijk te maken dat daarmee een breed assortiment geboden kan worden. De
indieners zijn om deze reden geen voorstander van een verslagleggingsplicht,
die zou vereisen om dit aspect in de boekhouding af te zonderen.
Het zou de betrokken bedrijven voor een bijna onmogelijke opgave stellen,
die tot hoge administratieve lasten zou leiden en voor het College toch geen
onomstreden basis voor acties zou opleveren. Zij betrekken in hun overwegingen
ook dat uitbreiding van het aantal gegadigden voor een plaats in het op grond
van de wet voor allen gelijke speelveld met gelijke spelregels, niet alleen
de al aanwezigen zal noodzaken tot bewuste inspanningen, maar ook van nieuwkomers
zal vereisen dat ze zich met kwaliteit, diversiteit en pluriformiteit van
hun fonds of assortiment, service en deskundigheid onderscheiden.9. Administratieve lasten voor het boekenvak en de muziekbrancheDe leden van de D66-fractie vroegen of boekverkopers en uitgevers niet
ook onder het huidige systeem zich al enige moeite moeten getroosten voor
de uitvoering van het systeem van de vaste boekenprijs en of het boekenvak
niet geacht kan worden eventuele geringe administratieve lasten die de wet
met zich mee zou kunnen brengen al te hebben meegewogen toen het zich voorstander
van het initiatiefwetsvoorstel betoonde.De aan het woord zijnde leden veronderstellen terecht dat ook nu door
het boekenvak en de muziekbranche administratieve kosten worden gemaakt bij
de toepassing van het systeem van de vaste prijzen. Onder het huidige privaatrechtelijke
systeem zijn uitgevers verplicht een exemplaar van iedere uitgave op te sturen
aan het Depot van Nederlandse Publicaties en Nederlandse Bibliografie van
de Koninklijke Bibliotheek met opgave van de particuliere verkoopprijs. Tevens
nemen de uitgevers de vaste prijs op in hun facturen aan de verkopers, zodat
ook deze telkens op de hoogte zijn van de actuele verkoopprijs van iedere
uitgave. Verkopers dienen te zorgen dat zij op de hoogte zijn van de geldende
prijzen en de bijzondere prijzen. Zelfs zonder een systeem van vaste prijzen,
zouden toch kosten moeten worden gemaakt voor de bekendmaking van de (advies)prijzen.
De kosten van dit alles maken deel uit van de normale bedrijfskosten van uitgevers
en verkopers en zijn in de exploitatie en in de kostprijzen verdisconteerd.
Deze kosten zullen ook onder de werking van de wet door de betrokkenen zelf
moeten worden betaald.De leden van de LPF-fractie waren van mening dat door de indieners onvoldoende
duidelijk gemaakt dat de constatering van Actal dat dit nieuwe initiatiefwetsvoorstel
zal leiden tot verzwaring van de administratieve lasten onterecht zou zijn.
Zij vroegen de indieners een uitvoeriger uiteenzetting te geven zowel van
de veronderstellingen waarop Actal zijn uitspraken gebaseerd heeft, als hun
eigen weerlegging daarvan.Voor de berekening van de administratieve lasten die voortvloeien uit
het wetsvoorstel is in overleg met Actal geabstraheerd van de bestaande feitelijke
situatie. Met het van kracht worden van de wet treedt immers een regimewijziging
op. De bekendmaking en de daaraan verbonden kosten, die onder het privaatrechtelijke
systeem nog konden gelden als vrijwillige activiteiten en kosten, worden bij
het in werking treden van de wet door de wetgever/overheid opgelegde activiteiten,
die leiden tot administratieve lasten. Omdat het voorts de eerste keer is
dat deze lasten wettelijk worden opgelegd, is gerekend alsof er sprake ware
van een overgang van een blancosituatie met nul-kosten naar een wettelijk
verplichtende situatie waarbij wel kosten moeten worden gemaakt. Tevens is,
ten einde de maximaal op te treden administratieve lastendruk te berekenen,
in de berekening onder meer uitgegaan van de situatie dat iedere verkoper
zelf de prijs van iedere titel moet opzoeken.In de tekst van zijn overweging bij het advies wordt door Actal dan ook
opgemerkt «dat de administratieve lasten als gevolg van het wetsvoorstel beduidend zouden kunnen (curs. door de indieners) stijgen.» In de conclusie verderop
in de tekst van Actal is deze nuancering weggebleven.II Artikelsgewijze toelichtingArtikel 1De leden van de CDA-fractie vroegen voorbeelden van «doorslaggevende
argumenten» dat een losbladige uitgave niet aan de definitie van boek
voldoet.Er zijn losbladige uitgaven die uitsluitend of grotendeels op abonnementsbasis
worden verkocht aan eindafnemers. Ook komt het voor dat de kernuitgave los
wordt verkocht, maar voor eventuele aanvullingen een abonnement moet worden
genomen. Het is aan het College om te bepalen of een uitgever zich aan de
wet houdt, waarbij het College de argumenten van de uitgever zal moeten wegen.De leden van de D66-fractie merkten op dat uit de definities van «boek»
en «muziekuitgave» valt af te leiden dat de vaste prijs van toepassing
zal zijn voor boeken en muziekuitgaven van alle genres. De nadruk in de memorie
van toelichting ligt echter op het culturele aspect van het boek, respectievelijk
de muziekuitgave. Deze leden zouden graag nader uiteengezet zien in hoeverre
hier sprake is van een (vermeende) tegenstrijdigheid. Ook zouden zij graag
nader uiteengezet zien welke motieven de indieners er toe hebben gebracht
om de vaste boekenprijs van toepassing te doen zijn op alle soorten boeken
en niet alleen op bijvoorbeeld het literaire boek.De indieners hebben als vertrekpunt voor hun betoog in de memorie van
toelichting genomen dat een boek en een muziekuitgave een zowel cultureel
als economisch goed is. De cultuurpolitieke doelstelling van een pluriform
en divers aanbod en een brede spreiding en toegankelijkheid heeft betrekking
op het cultuurgoed- en meritgoodaspect van alle typen boeken en muziekuitgaven,
niet alleen op de specifiek-culturele, zoals bij literaire boeken. De indieners
sluiten in dezen aan bij de Raad voor Cultuur die in zijn advies let-20024460/3
«Evaluatie vaste boekenprijs» van 11 december 2002 stelde:
«Het boek als cultuur- en informatiedrager is een cultureel waardevol
goed, een merit good, en krijgt in die hoedanigheid
terecht bescherming van de overheid. Er bestaat geen principieel verschil
tussen een kookboek en literatuur: letteren is meer dan literatuur, cultuur
betreft meer dan de schone kunsten. Het gaat erom dat mensen zich in hun eigen taal in boekvorm kunnen uiten en in hun eigen
taal kennis kunnen nemen van welk onderwerp dan ook. Het taalaspect is in
de discussie over de vaste boekenprijs een factor van groot belang. Taal is
een essentieel middel tot ontplooiing van identiteit, en voor relatief kleine
taalgemeenschappen als de Nederlandse en de Friese is een eigen boekencultuur
onmisbaar. De markt van het Nederlandse en Friese boek is echter beperkt,
hetgeen grenzen stelt aan de exploitatie ervan – voor de overheid terecht
een belangrijke reden om cultuurbevorderende maatregelen voor Nederlands-
en Friestalige boeken, oorspronkelijk of in vertaling, te treffen».Het boek is als cultuurgoed immers niet alleen van belang voor de specifieke
cultuur, maar het dient ook als cultuurverrijking voor de cultuur in brede
zin, het dient de kennisoverdracht en kenniseconomie en het dient ter ontspanning.
Het systeem van de vaste boekenprijs houdt in dat winsten die met de ene uitgave
worden behaald, dienst kunnen doen ter compensatie van verliezen op andere.
Deze kruisbestuiving moet over een breed vlak kunnen plaats vinden wil zij
effectief zijn.Artikel 3, lid 2De leden van de LPF-fractie wezen er op dat dit artikel een situatie behandelt
waarbij de importeur geen vaste boekenprijs vaststelt. De leden vernamen graag
wat er vervolgens gebeurt.Het gevolg van deze situatie, die voortvloeit uit de geldende Europese
regelgeving, is dat de importeur geen bindende vaste prijs kan vaststellen.
Hij kan desgewenst wel een adviesprijs aangeven aan de verkoper, maar de verkoper
is vrij in het al dan niet toepassen daarvan en stelt zelf in feite zijn verkoopprijs
vast.Artikel 3, lid 3De leden van de LPF-fractie vroegen wie vaststelt wat de gebruikelijke
inkoopprijs is en wie zou moeten controleren wanneer sprake is van «een
prijs die lager ligt dan de gebruikelijke inkoopprijs».In eerste instantie gebeurt de vaststelling door de importeur zelf, die
immers over de gegevens beschikt op grond waarvan hij heeft ingekocht. De
controle berust bij het College. Het College kan eigener beweging of naar
aanleiding van een klacht onderzoek doen. Daarbij bestaat de mogelijkheid
van vergelijking van inkoopprijzen van verschillende importeurs mede in relatie
tot de verkoopprijzen die de buitenlandse uitgever hanteert als vastgestelde
of aanbevolen prijs bij export naar Nederland.Artikel 3, lid 4 en lid 6De leden van de LPF-fractie merkten op dat in dit artikel wordt gesproken
over «tenzij deze import plaatsvindt met het oogmerk deze wet te ontduiken».
Zij vroegen op grond van welke criteria, en door wie zoiets geconstateerd
zou moeten worden.Van belang is natuurlijk dat er reële aanwijzingen moeten zijn van
wetsontduiking. In een zaak onder het Reglement Handelsverkeer is op aanwijzing
van de rechter het onderzoek naar de realiteit van de import uit België
aan een neutrale accountant opgedragen, onder de verplichting tot het waarborgen
van anonimiteit omtrent de verzamelde gegevens voor wat aangaat namen en plaatsen.
Deze accountant werd door de aangeklaagde partij in de gelegenheid gesteld
en gemachtigd om op hun kosten aan de KVB te rapporten omtrent de buitenlandse
herkomst van boeken. Het is aan het College en zonodig uiteindelijk aan de
rechter om te beslissen of er inderdaad sprake is van wetsontduiking.Artikel 3, lid 5De leden van de LPF-fractie merkten op dat in dit artikel staat «de
door de Nederlandse uitgever vastgestelde prijs». Zij wilden weten of
de hier bedoelde prijs voor de Nederlandse markt is, of de prijs voor de buitenlandse
markt waarnaar uitgevoerd is.In de terminologie van het wetsvoorstel is met «de door de Nederlandse
uitgever vastgestelde prijs» bedoeld de voor de Nederlandse markt vastgestelde
vaste prijs.Artikel 4De leden van de CDA-fractie vroegen wanneer de website waarmee bekendheid
wordt gegeven aan de gemelde vaste prijzen operationeel zal zijn.Het streven is er op gericht om het operationeel worden van de website
samen te laten vallen met de feitelijke start van het College, zo enigszins
mogelijk gelijktijdig met het in werking treden van de wet. Of dit lukt is
mede afhankelijk van de termijn waarop zekerheid bestaat over de vraag of het wetsvoorstel tot wet verheven wordt. Bovendien ligt de verantwoordelijkheid
hiervoor niet bij de indieners, maar bij de minister die belast zal zijn met
de uitvoering van de wet.Artikel 5De leden van de LPF-fractie constateerden dat in dit artikel wordt gesteld
dat de uitgever en de importeur de vaste prijs telkens na verloop van een
half jaar kunnen aanpassen. Deze periode lijkt deze leden te kort; het lijkt
hen beter hier een periode van één jaar te nemen.De mogelijkheid van aanpassing van een vastgestelde prijs ziet op situaties
waarin na het op de markt brengen van een uitgave blijkt dat de veronderstellingen
op basis waarvan de prijs is berekend, niet stroken met de werkelijkheid.
Dat kan samenhangen met inflatie- of rente-ontwikkelingen, er kan ook sprake
zijn van een achteraf blijkende miscalculatie, of van een mee- danwel tegenvallend
verkoopresultaat. Een termijn van een half jaar is lang genoeg om zekerheid
te hebben over de oorzaken en kort genoeg om nog met enig effect wijzigingen
aan te brengen. Bij een termijn van één jaar hebben dergelijke
ingrepen geen nuttig resultaat meer.Artikel 7, lid 1De leden van de LPF-fractie vroegen of de termijn met ingang waarvan na
een periode van één jaar na aanvang van een vaste prijs, de
uitgever en de importeur deze vaste prijs kunnen opheffen ook een termijn
van één maand zou kunnen zijn. Dat zou naar hun mening leiden
tot teveel onzekerheid; ook hier zou een termijn van een half jaar of een
jaar beter op zijn plaats zijn.Het opheffen van de vaste prijs door de uitgever of de importeur brengt
vooral risico's met zich mee voor de verkoper, die immers voor de situatie
kan komen te staan dat de door hem tegen de vastgestelde prijs ingekochte
uitgaven, door de opheffing niet meer prijshoudend zijn. Verlenging van de
termijn waarop een opheffing ingaat, neemt dit risico niet weg. Een lange(re)
termijn kan bovendien leiden tot een kopersstaking voor de betreffende uitgave
in afwachting van het tijdstip waarop de prijs vrij wordt. De indieners rekenen
deze afwegingen tot de bedrijfsrisico's waarover uitgever en verkoper in hun
onderhandelingen over de leveringsvoorwaarden een regeling, bijvoorbeeld een
retourenafspraak, kunnen treffen.Artikel 12De leden van de D66-fractie zouden graag vernemen of de formulering van
artikel 12 de gehele keten van uitgeverij, groothandel, distributie en verkoop
afdoende omvat, zodat gemaakte afspraken over de gehele linie doorwerken en
nagekomen moeten worden.De indieners hebben met artikel 12 beoogd het mogelijk te maken dat representatieve
organisaties van uitgevers en verkopers afspraken maken die de infrastructuur
in stand houden en ondersteunen. Deze afspraken behoren niet verder te gaan
dan voor dit specifieke doel noodzakelijk is. Dit betekent dat afspraken,
die niet onmisbaar zijn voor een effectieve werking van het onder artikel
12 vallende systeem van minimummarges, niet zijn vrijgesteld en dus onder
het normale mededingingstoezicht vallen. Voor zover groothandel en distributeur
een zelfstandige positie hebben en niet door de betrokken organisaties worden
gerepresenteerd kunnen zij partij worden bij de afspraken, indien dat voor
de realisering van het doel nodig is.Artikel 13De leden van de LPF-fractie vroegen waarom onder «b» wel een
uitzondering gemaakt wordt voor leerlingen of studenten, maar niet voor leraren
en docenten. Ook wilden deze leden weten waarom onder «e» een
uitzondering wordt gemaakt voor koordirigenten in het kader van hun functie-uitoefening.Voor leerlingen en studenten geldt, gelet op de beperking dat het moet
gaan om boeken die deel uitmaken van de voorgeschreven literatuur, de overweging
dat zij door de instelling worden gestimuleerd tot aanschaf. Indien de betrokken
onderwijsinstelling geen gebruik maakt van de mogelijkheid tot collectief
aanschaffen met de mogelijkheid van volumekorting, zoals onder a het geval
is, kan de betrokken student op basis van onderdeel b een individuele korting
verkrijgen. Voor leraren en docenten geldt die mogelijkheid ook als het voorgeschreven
literatuur betreft, mits zij vallen onder de aanduiding «door de instelling
van onderwijs schriftelijk gemandateerde natuurlijke persoon».Uitgangspunt bij het opstellen van de kortingsregeling was dat zoveel
mogelijk zou worden aangesloten bij de bestaande kortingsregelingen van de
Reglementen Handelsverkeer boekenvak en muziekbranche. De uitzondering voor
de koordirigenten kwam op het moment van indienen van het (gewijzigde) wetsvoorstel
nog voor in het Reglement van de VMN. Inmiddels is gebleken dat bij een wijziging
daarin de koordirigenten als afzonderlijke categorie zijn geschrapt. Als gevolg
daarvan is bij nota van wijziging artikel 13, onderdeel e, geschrapt. Koordirigenten
komen nu eventueel in aanmerking voor korting op basis van onderdeel a of
onderdeel b van artikel 13. De door deze leden opgesomde andere categorieën
als koorzangers en solisten, instrumentalisten, muziekhistorici en operaliefhebbers
kunnen eveneens een beroep op korting doen, mits zij voldoen aan de bij of
krachtens artikel 13 gestelde voorwaarden. De vraag van deze leden waarom
er niet eenzelfde uitzondering voor de levering van boeken aan artsen, juristen,
advocaten, apothekers en andere beroepsgroepen in het kader van hun functie-uitoefening
is, behoeft, nu er van vermeende ongelijke behandeling ten opzichte van de
koordirigenten geen sprake meer is, geen beantwoording meer.Artikel 16, lid 1De leden van de LPF-fractie wezen op de benoeming van het College: zij
worden volgens artikel 16, lid 1, door de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap benoemd. Als er een nieuw College komt, zouden deze leden graag
zien dat de minister een voordracht voor de leden van het College, desnoods
vertrouwelijk, zou voorleggen aan de vaste kamercommissie voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap. Ook zouden zij graag zien dat de leden van de commissie
een oordeel kunnen geven over de voordracht. Bovendien zouden de leden van
deze fractie het College graag beperkt zien tot drie personen.Het College voor de vaste boekenprijs wordt ingesteld als een deskundigencollege,
dat sectorspecifieke uitvoerings- en toezichtstaken heeft en deze in onafhankelijkheid
uitvoert. De leden van het College zullen op basis van deskundigheid en ervaring
worden aangezocht en benoemd. De indieners menen dan ook dat de benoemingen
geen onderwerp behoren te zijn van politieke argumentatie. Dat zou bovendien
de onafhankelijkheid en positie van het College ernstig schaden. De indieners
zijn het met de leden van de fractie van de LPF eens dat het College niet
groter moet zijn dan noodzakelijk. De wet voorziet erin dat het College uit
maximaal 5 leden zal kunnen bestaan. Het aantal leden zal afhankelijk zijn
van de omvang van de werkzaamheden van het College. De wet geeft dus de ruimte
om de omvang beperkt te houden.Artikel 24De leden van de LPF-fractie meenden dat de minister ieder jaar een verslag
over het functioneren van het College aan de Staten-Generaal moet zenden in
plaats van ééns in de vijf jaar. Deze leden vroegen ook meer
duidelijkheid hoe de indieners zich voorstellen dat de kosten voor het College
in de rijksbegroting worden opgenomen. Tevens vroegen zij of de Kamer ook
inzicht krijgt in de door het College ingediende begroting.Voor de vormgeving en de meer procedurele onderdelen van de regeling voor
het College is door de indieners zoveel mogelijk aangesloten bij de bepalingen
die gelden voor reeds bestaande zbo's, bij het ontwerp voor de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen en de regeling voor de NMa. Op deze basis zijn de indieners
tot het voorstel voor verplichte verslaglegging ééns in de vijf
jaar gekomen. Zij achten dit ook een reële periode, omdat het in de verslaglegging
naar hun mening niet gaat om concrete uitspraken van het College, maar om
de vraag of het College aan zijn doelstellingen voldoet en doeltreffend en
efficiënt opereert. Voor de beoordeling daarvan is het noodzakelijk om
een redelijke tijdsspanne te kunnen overzien. Naar algemeen gevoelen voldoet
een periode van vijf jaar daaraan. Een termijn van één jaar
achten de indieners tekort voor een reële beoordeling. Beoordeling over
zo'n korte termijn brengt het gevaar van incidentalisme met zich mee.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is verantwoordelijk voor
de bekostiging van het College en neemt deze kosten op in de rijksbegroting.
Daarop is het budgetrecht van het parlement van toepassing. Opname van een
bedrag in deze begroting voor een specifiek doel machtigt de minister om uitgaven
voor dat doel te doen tot het vastgestelde niveau. De begroting die het College
bij de minister indient, dient er toe om aan de minister te laten zien welke
uitgaven het College van plan is te doen en over welke inkomsten het College
denkt te kunnen beschikken. De minister dient deze begroting te beoordelen
op doelmatigheid en rechtmatigheid en te toetsen aan de vraag of het door
het College opgevoerde bedrag past binnen de budgetruimte die haar door de
wetgever is toegestaan. In beginsel is er geen reden waarom de minister de
begroting van het College aan de Kamer zou moeten voorleggen. De indieners
zien geen reden om een hiertoe strekkende bepaling in het wetsvoorstel op
te nemen.Artikel 31, lid 2De leden van de LPF-fractie stelden de vraag op welke wijze de indieners
zich voorstellen dat de toezichthouders de feitelijke uitoefening van hun
bevoegdheden vastgelegd in artikel 32 tijdig, en op redelijke en billijke
wijze zullen aankondigen aan uitgevers, importeurs en boekverkopers. Daarnaast
wilden zij weten op welke wijze en bij welke instantie uitgevers, importeurs
en boekverkopers hun beklag kunnen doen indien zij zich onheus bejegend voelen
door de toezichthouders.Voor zover de vraag van de leden van de fractie van de LPF betrekking
heeft op het gedrag van toezichthoudende personen, merken de indieners op
dat het dan gaat om de feitelijke uitvoering van toezichthoudende werkzaamheden.
Er is dan sprake van feitelijk handelen, waarop de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur van overeenkomstige toepassing zijn voor zover de aard
van de toezichtshandelingen zich daartegen niet verzet (artikel 3:1, tweede
lid, van de Algemene wet bestuursrecht). De burgerlijke rechter is dan bevoegd.
Bij de uitoefening van de toezichtsbevoegdheid kan mogelijk sprake zijn van
een besluit, bijvoorbeeld bij schriftelijke vorderingen om inlichtingen of
inzage in bescheiden, waarop de beginselen van behoorlijk bestuur rechtstreeks
van toepassing zijn en dat vatbaar is voor bezwaar en beroep bij de bestuursrechter.
Indien het gaat om besluiten, zijn de algemene, op grond van de Algemene wet bestuursrecht geldende regels inzake bezwaar en beroep van toepassing.
Dat betekent dat een bezwaarschrift kan worden ingediend bij het College,
tegen het besluit op bezwaar beroep kan worden ingesteld bij de bestuurskamer
van de rechtbank en uiteindelijk hoger beroep mogelijk is bij de Raad van
State.Artikel 34, lid 1De leden van de LPF-fractie wilden weten waarop het maximale boetebedrag
van € 90 000 gebaseerd is.Voor de hoogte van het maximumbedrag hebben de indieners zich georiënteerd
op de maximumbedragen die andere enigszins vergelijkbare toezichthoudende
organen als het Commissariaat voor de Media en de bestaande Commissies handelsverkeer
kunnen opleggen. Tevens is in aanmerking genomen dat van het op te leggen
bedrag een reële afschrikking moet uitgaan, ook als de boete zou gelden
voor een bedrijf met een aanzienlijke omzet. Het voorgestelde bedrag kan,
gelet op de ernst van de overtredingen van de wet op de vaste boekenprijs
als van adequate hoogte worden beschouwd.Ook vroegen deze leden hoeveel overtredingen op dit moment jaarlijks door
de branche zelf worden beboet, en om hoeveel boetegeld het jaarlijks in totaal
gaat.Het tuchtcollege van de boekenbranche, de commissie handelsverkeer, heeft
in 2003 34 boetes gegeven en 15 berispingen. De hoogte van de boete is afhankelijk
van het soort van overtreding. Het boetebedrag per overtreding kan oplopen
tot een maximum van € 22 689. De boetegelden over 2003 bedroegen
in totaal € 56 550.Daarnaast vroegen de aan het woord zijnde leden of de hoogte van de boete
op enigerlei wijze gerelateerd wordt aan de financiële omvang van de
geconstateerde overtreding, zoals bijvoorbeeld de mate van afwijken van vaste
boekenprijs maal aantal verkochte boeken.Het College kan bij de toepassing van de bevoegdheden tot het opleggen
van boetes rekening houden met alle omstandigheden van het geval, dus ook
met de ernst van de overtreding, en de mate waarin deze aan de overtreder
kan worden verweten. Het College houdt daarbij zonodig rekening met de omstandigheden
waaronder de overtreding is gepleegd.De aan het woord zijnde leden zagen een strijdigheid tussen de onafhankelijke
positie van het College en het feit dat opgelegde boetes ten bate komen van
de eigen begroting. Zij kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat de toezichthouders
zowel bij de hoeveelheid opgelegde boetes en bij de hoogte van de boetes in
verleiding zou kunnen komen de eigen kas te spekken, zeker aangezien het College
bij het indienen van zijn jaarlijkse begroting hiervoor een raming zal moeten
opnemen. Liever zouden deze leden zien dat de opbrengsten van boetes en dwangsommen
toevloeien naar de algemene middelen, terwijl het College opereert binnen
een vooraf overeengekomen budget.De opbrengst van de boetes valt toe aan de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap en dient via de begroting van deze minister mede ter bestrijding
van de kosten van het College.Dit is een algemeen gebruikelijke constructie, die er tevens toe leidt
dat een (extra) beroep op de algemene middelen ter financiering van de kosten
van het College beperkt, dan wel achterwege kan blijven. Voorts is het College
uiteraard gehouden volgens de regels van het bestuursrecht en de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur zijn taken op zorgvuldige uit voeren en
uit dien hoofde zorgvuldige en gemotiveerde besluiten te nemen ten aanzien
van overtredingen van de wet. Overwegingen van eigen belang in
de vorm van het spekken van de eigen kas, behoren daarbij geen rol te spelen
en zullen ook bij rechterlijke toetsing nimmer stand houden.DittrichHalsemaVan Nieuwenhoven 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28652-11.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl