Evaluatie ontnemingswetgeving; Brief minister bij evaluatierapport grote ontnemingszaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26268, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

01-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

26268 nr. 6

21-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Het onderzoek: vraagstelling en onderzoeksopzet3. Conclusies en aanbevelingen van het rapport(a) Deskundigheid, specialisatie en concentratie binnen
politie, OM en ZM(b) opsporing (inclusief financieel rechercheren) en vervolging
en de plaats van ontneming daarbij(c) specifiek op de ontnemingsprocedure gerichte bevindingen4. Reactie op conclusies en aanbevelingen4.1 algemeen4.2 specifiek(a) Deskundigheid, specialisatie en concentratieopleidingenBehoud van expertise, specialisatie en concentratie(b) opsporing (inclusief financieelrechercheren), vervolging
en de plaats van ontneming daarbijfinancieel rechercherenEerdere en meer gerichte inzet van financieel rechercheursFinanciële politieConservatoir beslag(c) Specifiek op de ontnemingsprocedure gerichte bevindingenwettelijk sanctie op termijnoverschrijdingInternationale rechtshulpZittingscapaciteitStrafzaak en ontnemingszaak gelijk op laten gaan; integratie
strafzaak en ontnemingszaakUitwisseling gegevens met private sector5. Tot slotOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 26268, nr. 6 b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 26268, nr. 6 b2Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26268Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 268Evaluatie ontnemingswetgevingnr. 6BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 juni 20041. InleidingTijdens een algemeen overleg met uw Kamer op 7 oktober 1999 heeft
mijn ambtsvoorganger toegezegd te zijner tijd een evaluatie (26 268,
nr. 3) van de langlopende ontnemingszaak tegen Charles Z. te zullen laten
verrichten, om meer inzicht te krijgen in belemmerende of stimulerende factoren
die van invloed zijn op het verloop van dergelijke grote, complexe ontnemingszaken.
Deze zaak verkeert eerst nu, na een terugverwijzing door de Hoge Raad naar
het Gerechtshof van Den Haag, in een afrondende fase. Vooruitlopend op de
definitieve juridische afwikkeling van deze specifieke zaak heb ik eind 2002
het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC) van het ministerie
van Justitie opdracht gegeven een evaluatie-onderzoek te doen starten naar
het verloop van grote ontnemingszaken in het algemeen, waarbij ook voornoemde
individuele zaak zou worden betrokken. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode
maart 2003 – februari 2004.Mede namens mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bied ik u hierbij het evaluatierapport1 aan. Onze
reactie op het rapport vindt u in deze brief.2. Het onderzoek: vraagstelling en onderzoeksopzetDe centrale vraagstelling van het onderzoek was welke belemmerende en
stimulerende factoren van invloed zijn op de voortgang van grote ontnemingszaken.
De onderzoekers hebben allereerst gebruik gemaakt van bevindingen uit recente
en oudere literatuur, om een goed overzicht te krijgen van de reeds in eerdere
studies geïdentificeerde faal- en succesfactoren. Mede op basis van dat
overzicht is een aantal expertmeetings gehouden, waarin vertegenwoordigers
uit de praktijk van opsporing, vervolging, berechting en advocatuur zijn bevraagd
over hun ervaringen. Dat bood de mogelijkheid de bevindingen uit de literatuur
te toetsen aan de mening van experts uit de ontnemingspraktijk. Tot slot is
een praktijkstudie verricht naar een aantal grote en – ter
vergelijking – een aantal kleinere ontnemingszaken. In aanvulling daarop
zijn interviews gehouden met bij die zaken betrokken functionarissen.3. Conclusies en aanbevelingen van het rapportDe onderzoekers rangschikken hun bevindingen volgens het ook uit eerdere
literatuur bekende onderscheid tussen «kennen» (kennis en expertise),
«kunnen» (organisatorische en andere randvoorwaarden) en «willen»
(motivatie). De bevindingen hebben soms heel specifiek betrekking op de ontnemingsprocedure,
maar hebben in veel gevallen een bredere strekking. Dat is logisch, omdat
het instrument van voordeelsontneming niet geïsoleerd wordt toegepast,
maar binnen een bredere context. Daarbij spelen zaken een rol als de werkwijze
en de organisatie van politie en Openbaar Ministerie, de beschikbaarheid van
en keuzes over de inzet van capaciteit, het gebruik van financieel rechercheren
als opsporingstechniek etc. Eerst geven we op hoofdlijnen de bevindingen van
de onderzoekers weer. In paragraaf 4 volgt onze reactie daarop.(a) Deskundigheid, specialisatie en concentratie binnen
politie, OM en ZM• Het opbouwen maar vooral ook het op peil houden van specialistische
expertise op financieel-economisch terrein en ontneming binnen de organisaties
van politie, Openbaar Ministerie en Zittende Magistratuur blijft een punt
van aandacht• Benadrukt wordt daarom dat genoemde organisaties moeten blijven
investeren in specifiek op ontneming gerichte (financieel en juridische georiënteerde)
opleidingen.• De gemiddelde officier van justitie of rechter komt naar verhouding
weinig met ontnemingszaken in aanraking. Mede daardoor verloopt de opbouw
van expertise vaak relatief langzaam• Bij grote, complexe ontnemingszaken blijkt dat, in verband met
de aard van de zaak, meestal wel vanaf het begin wordt gezorgd voor beschikbaarheid
van voldoende financiële en andere benodigde expertise• Gepleit wordt voor specialisatie binnen de organisaties van OM
en ZM, zodat gewaarborgd wordt dat officieren van justitie en rechters met
voldoende deskundigheid beschikbaar zijn om (complexe) ontnemingszaken te
behandelen. De onderzoekers bepleiten in dit verband de aanstelling van meer
vrijgestelde ontnemingsofficieren, evenals de instelling van een aparte ontnemingskamer• Ook wordt gepleit voor het aantrekkelijker maken van specialisatie
binnen de organisaties van politie, OM en ZM door middel van een daarop gericht
loopbaanbeleid(b) opsporing (inclusief financieel rechercheren) en vervolging
en de plaats van ontneming daarbij• Geconstateerd wordt dat financieel rechercheren als opsporingstechniek
in ontnemingszaken een zeer belangrijke rol speelt. De onderzoekers concluderen
evenwel dat financieel rechercheren als instrument nog onvoldoende verankerd
is in de organisaties van politie en OM• Tevens wordt geconstateerd dat de beschikbare capaciteit binnen
de politie op het gebied van financieel rechercheren efficiënter gebruikt
zou kunnen worden, door een gerichte en meer flexibele inzet van financieel
rechercheurs. Om beter zicht te krijgen op de huidige inzet van financieel
rechercheurs binnen de politie-organisatie zou een tijdregistratiesysteem
moeten worden ingesteld• Gepleit wordt voor het consequenter en in een vroeger stadium inschakelen
van financieel rechercheurs in strafzaken, om te voorkomen dat
financiële sporen verloren gaan. Daarbij wordt overigens aangetekend
dat dit in grote ontnemingszaken doorgaans al gebeurt.• Geconstateerd wordt dat een succesvolle ontneming in belangrijke
mate wordt bevorderd door het in een vroeg stadium leggen van conservatoir
beslag op vermogen van de verdachte(c) specifiek op de ontnemingsprocedure gerichte bevindingen• Geconstateerd wordt dat binnen de gerechtelijke behandeling van
een ontnemingszaak vrijwel geen mogelijkheden zijn om de doorlooptijd van
het ontnemingsproces als zodanig te bekorten. De wettelijk vereiste processuele
stappen in de ontnemingsprocedure en de bijbehorende termijnen bieden daartoe
geen ruimte.• De snelheid van afhandeling van een ontnemingszaak wordt volgens
de onderzoekers in belangrijke mate beïnvloed door externe factoren,
zoals de beschikbaarheid van zittingscapaciteit en de behandelingsduur van
rechtshulpverzoeken. Ook de noodzaak van het horen van door de verdediging
opgeroepen getuigen kan de procedure aanzienlijk verlengen• Geconstateerd wordt dat in de praktijk aan de verdediging gestelde
termijnen onvoldoende worden bewaakt en dat er geen sanctie staat op termijnoverschrijding• Gepleit wordt voor het waar mogelijk parallel laten lopen van strafzaak
en ontnemingszaak, om de effectiviteit en de efficiency van het ontnemingsproces
te verbeteren en de doorlooptijd te verkorten4. Reactie op conclusies en aanbevelingenIn onze reactie gaan wij, na een algemeen commentaar, in op de volgende
drie hoofdthema's:(a) deskundigheid, specialisatie en concentratie binnen politie, Openbaar
Ministerie (OM) en Zittende Magistratuur (ZM);(b) opsporing (inclusief financieel rechercheren) en vervolging en de
plaats van ontneming daarbij;(c) specifiek op de ontnemingsprocedure gerichte bevindingen.4.1 algemeenAlvorens in te gaan op de conclusies en aanbevelingen van het onderzoek
is het van belang de bredere context aan te geven waarbinnen dit evaluatie-rapport
past. Vanaf eind jaren negentig is veel geïnvesteerd in de ontwikkeling
van financieel rechercheren binnen de opsporingspraktijk en ook in het verbeteren
van de randvoorwaarden voor een effectievere toepassing van het instrument
van voordeelsontneming. Er zijn specifieke opleidingsmodules ontwikkeld voor
politie, OM en ZM, er zijn organisatorische voorzieningen getroffen om kennis
en expertise te bundelen en versnippering tegen te gaan, en in eerdere evaluaties
gesignaleerde belemmeringen in de wetgeving zijn weggenomen. Over deze ontwikkelingen
is bij diverse gelegenheden gerapporteerd aan uw Kamer. Voor een uitvoerige
beschrijving van de maatregelen die de afgelopen jaren zijn getroffen verwijzen
wij kortheidshalve verwezen naar de diverse brieven en notities aan uw Kamer
over ontnemingswetgeving, de evaluatie van het project financieel rechercheren,
de organisatie van opsporing en vervolging van financieel-economische criminaliteit,
de jaarlijkse voortgangsrapportages over de bestrijding van financieel-economische
criminaliteit en de recente evaluatie van de Meldketen1. Voorts zij gewezen op de organisatie-ontwikkeling die thans gaande
is binnen het Openbaar Ministerie2. Onderdeel
daarvan is dat gezocht wordt naar mogelijkheden om de kwetsbaarheid van kleinere
parketten op bijvoorbeeld inhoudelijk specialistisch terrein te verminderen
door specialismen in grotere verbanden te concentreren. Een voorbeeld van
een dergelijke ontwikkeling vormt de interregionale fraude-aanpak
en de vorming van expertisecentra op dat terrein, alsook de vorming van het
Functioneel Parket voor een aantal bijzondere handhavingsterreinen (fraude,
economie, milieu).Financieel rechercheren krijgt geleidelijk aan een belangrijker plaats
binnen het rechercheproces, en ook ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel blijft een essentieel element van de bestrijding van alle vormen
van criminaliteit waarbij sprake is van financieel gewin. Uitgangspunt is
en blijft: misdaad mag niet lonen en winsten, verworven voor middel van criminele
activiteiten moeten waar mogelijk ongedaan worden gemaakt. In dit streven
vormt de toepassing van de ontnemingswetgeving geen doel op zich, maar moet
deze gereserveerd worden voor de gevallen waarin die toepassing ook feitelijk
een meerwaarde heeft. Daarvan is in ieder geval sprake wanneer de maximale
boete die kan worden opgelegd voor het gronddelict in vergaande mate ontoereikend
is om het wederrechtelijk verkregen voordeel af te nemen. Hiermee is gezegd
dat in veel gevallen het gebruikelijke, «traditionele» strafproces
volstaat: in de vordering ter zitting kan (ook) een geldboete worden gevraagd
die past bij het uit misdaad verkregen voordeel. De ontnemingswetgeving heeft
dan vooral een functie in de grotere zaken waarin met illegaal handelen systematisch
een groot illegaal inkomen en vermogen is geaccumuleerd. Hiernaast kan ontneming
evenwel ook in andere zaken meerwaarde bieden, zoals wanneer het gaat om «andere
feiten» dan het feit waarvoor wordt vervolgd, wanneer de specifieke
extra onderzoeksmogelijkheden van het strafrechtelijk financieel onderzoek
benut moeten worden, of wanneer het nodig is het genoten voordeel «harder»,
dat wil zeggen preciezer onderbouwd, te presenteren aan de rechter. Met het
hanteren van deze uitgansgpunten wordt de ontnemingswetgeving ingezet wanneer
deze een specifieke en noodzakelijke functie heeft. Binnen dit kader moeten
de navolgende, meer specifieke aantekeningen gelezen worden.Duidelijk is – en dat blijkt ook uit de boven aangehaalde evaluatiestudies
over ontneming, financieel rechercheren en de Meldketen – dat we te
maken hebben met ontwikkelingen die tijd vergen om tot volledige wasdom te
komen. Er zijn de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet, maar ook de komende
jaren zijn blijvende inspanningen nodig om financieel rechercheren als opsporings-methodiek
beter te verankeren binnen het rechercheproces en om ontneming tot een effectiever
instrument te maken bij het afromen van criminele winsten. De nu voorliggende
evaluatiestudie past binnen dit streven. Het rapport bevat bruikbare suggesties
voor verdere verbetering.4.2 specifiek(a) Deskundigheid, specialisatie en concentratieopleidingenDe conclusie dat blijvende aandacht nodig is voor specifiek op financieel
rechercheren en ontneming gerichte opleidingen voor politie en OM onder-schrijven
wij. Dit sluit aan bij de huidige stand van zaken. Mede als gevolg van de
uitvoering van het project financieel rechercheren in de afgelopen jaren door
politie en OM is de voor ontneming benodigde deskundigheid binnen deze organisaties
versterkt en is het onderwijsaanbod op dit terrein adequaat. Er bestaan diverse
opleidingen voor politie en OM op het gebied van financieel rechercheren en
ontneming op verschillende niveaus, variërend van basiskennis tot gespecialiseerde
opleidingen op het gebied van het ontnemen (o.a. de opleiding tot recherchekundige,
de kernopgave «ontneming in complexe zaken»). Het reguliere
opleidingspakket van de SSR, voor OM en ZM, bevat ook specifieke modules over
ontnemingswetgeving. Tot slot verzorgt het BOOM (Bureau Ontnemingswetgeving
Openbaar Ministerie, het Landelijk expertise-centrum van het OM) ook cursussen
en voorlichtingsbijeenkomsten over ontneming op lokatie, ten behoeve van politie,
OM en ZM.Behoud van expertise, specialisatie en concentratieHet behandelen van ontnemingzaken vergt een mate expertise die varieert,
afhankelijk van de omvang en de complexiteit van de zaak. Zowel bij de politie
als binnen het OM en de ZM moet de organisatie zodanig zijn dat ontnemingszaken
in verschillende moeilijkheidsgraden zonder problemen kunnen worden afgehandeld.
Dat betekent niet dat iedere politie-ambtenaar, officier van justitie of rechter
een ontnemingspecialist moet zijn, maar wel dat die expertise binnen de eigen
organisatie beschikbaar moet zijn op het moment dat dit nodig is.De regiokorpsen beschikken over rechercheurs met een deskundigheid die
varieert van basale financiële kennis tot financieel specialisten. Enkele
regiokorpsen en de Nationale Recherche beschikken over «eigen»
accountants; ook op het niveau van de Bovenregionale Recherche is gespecialiseerde
kennis op het gebied van ontneming en financieel rechercheren aanwezig.Zodra het gaat om specialistische functies spreken we over competenties
die niet bij elke medewerker aanwezig hoeven te zijn. Dan doet zich de vraag
voor naar het reguleren van schaarse capaciteit. Mede naar aanleiding van
de ervaringen met de Nationale en de Bovenregionale Recherche zal de komende
jaren binnen de politie worden gewerkt aan verbetering van de inrichting van
loopbanen van specialisten, onder andere in de opsporing. Hierdoor zal stap
voor stap een betere «match» ontstaan tussen de vereisten van
de functie en de competenties van de medewerker. Er wordt gestreefd naar een
meer planmatige wisseling van medewerkers/functies dan thans het geval is.
Dat komt mede tegemoet aan een betere benutting van de begrensde opleidingscapaciteit.Voorts wordt op dit moment gekeken naar het vraagstuk van (betere) beloning
van specialisten. In de loop van 2005 wordt een pilot afgerond op basis waarvan
nieuw materiaal zal worden ontwikkeld om functies in de opsporing in te schalen.
Verwacht wordt dat dit zal leiden tot een passende beloning van alle medewerkers
in de opsporing, inclusief de specialistische functies.Wat het Openbaar Ministerie betreft is de situatie als volgt. Op elk parket
zijn een ontnemingsofficier en een ontnemingsparketsecretaris aanwezig, die
over voldoende deskundigheid beschikken om de meeste ontnemingszaken te kunnen
behandelen. Is bijzondere expertise nodig dan kan een beroep gedaan worden
op het Bureau Ontnemingswetgeving OM (BOOM), dat ondersteuning kan bieden
of in voorkomende gevallen ook de zaak zelf kan doen ten behoeve van een parket.
Bij het BOOM is hoog gekwalificeerde kennis geconcentreerd, die beschikbaar
is voor alle parketten. Het aanstellen van parketsecretarissen die zich op
een parket exclusief met ontnemingszaken bezighouden is alleen zinvol op die
parketten waar veel grote, complexe ontnemingszaken worden behandeld. In de
praktijk zijn bij de behandeling van die zaken vaak reeds officieren van justitie
van het BOOM betrokken.Wat de Zittende Magistratuur betreft bestaat in het algemeen gesproken
binnen de strafsectoren van de gerechten voldoende kennis van en ervaring
met het ontnemingsrecht. Wel acht de Raad voor de Rechtspraak het verstandig
in geval van bepaalde, ingewikkelder ontnemingszaken, waar specifieke kennis
vereist is, de organisatie van (de strafsector van) het gerecht zo in te richten
dat ad hoc of structureel een beroep kan worden gedaan op rechters die over
de benodigde aanvullende kennis en ervaring beschikken.De onderzoekers pleiten voor het inrichten van aparte ontnemingskamers
voor de behandeling van ontnemingszaken om te verzekeren dat voldoende expertise
aanwezig is bij de rechter die de zaak behandelt. De Raad voor de Rechtspraak
pleit ervoor bij dit vraagstuk een onderscheid te maken tussen kleine, middelzware
en zware ontnemingszaken.Onder kleine ontnemingszaken worden die zaken verstaan waarvoor naast
de normale, bij iedere rechter aanwezige kennis en ervaring met ontnemings-vorderingen
geen aparte, specifieke kennis is vereist. Middelzware ontnemings-zaken kenmerken
zich doordat naast een goede kennis van het ontnemings-recht, tevens specifieke
kennis en of ervaring is vereist. Dat hoeft niet alleen juridische kennis
te zijn, het kan ook gaan om specialistische kennis van en ervaring met het
fiscale recht. Het is mogelijk dat dergelijke specialistische kennis niet
in de volle breedte bij de gerechten in eerste aanleg aanwezig is.Studie, specialisatie maar ook de inzet van ter zake meer deskundige collega's
(eventueel vanuit een andere sector of gerecht) zijn thans de meest gebruikte
instrumenten om een eventuele lacune in de deskundigheid weg te nemen. Of
het aanbod van dergelijke middelzware ontnemingszaken in de toekomst de instelling
van aparte ontnemingskamers rechtvaardigt is een punt dat om nadere overweging
vraagt. Initiatieven daartoe, alsmede tot het reserveren van de daarvoor benodigde,
per definitie schaarse zittingscapaciteit, zal op het niveau van de lokale
gerechten in het kader van de af te sluiten convenanten tussen die gerechten
en de arrondissementsparketten moeten worden genomen. Ik volg de Raad voor
de Rechtspraak in zijn zienswijze.Zware ontnemingszaken onderscheiden zich van de voorgaande categorieën
doordat – naast de mate van inhoudelijke complexiteit – ook het
te verwachten beslag op zittingscapaciteit zodanig is dat zij als «mega-zaak»
kunnen worden aangemerkt. In dergelijke gevallen ligt toedeling door het Landelijk
Coördinatiecentrum Megazaken (LCM) in de rede. Het LCM zal bij de toedeling
rekening houden met diverse factoren, waaronder zittingscapaciteit, alsmede
de mate van benodigde en beschikbare expertise. Met de Raad voor de Rechtspraak
zie ik vooralsnog geen aanleiding om afzonderlijke maatregelen te treffen
ten aanzien van de behandeling van dit soort zaken.(b) opsporing (inclusief financieelrechercheren), vervolging
en de plaats van ontneming daarbijfinancieel rechercherenWij onderschrijven de conclusie dat financieel rechercheren nog een steviger
plaats moet krijgen binnen de opsporing en vervolging. Daarbij is van belang
dat financieel rechercheren als opsporingsmethodiek een rol speelt bij de
criminaliteitsbestrijding in den brede, en zeker niet alleen bij financieel-economisch
georiënteerde vormen van criminaliteit. Zoals hiervoor aangegeven betreft
het een traject dat tijd nodig heeft. Het afgelopen jaar is hierover ook in
een aantal debatten met de Kamer gesproken, onder andere naar aanleiding van
de kabinetsreactie op de evaluatie van het project financieel rechercheren
en naar aanleiding van de voortgangsrapportage over de notitie «speerpunten
fraudebestrijding 2002–2006»1.Zoals aangegeven in de kabinetsreactie op het rapport «Uit onverdachte
bron»1 zal de Raad van Hoofdcommissarissen
worden gevraagd met voorstellen te komen ter versterking van de aandacht binnen
de politie-organisatie voor witwasbestrijding, alsmede de ontwikkeling en
het behoud van financiële expertise binnen de politie. In het verlengde
hiervan zal aan de Raad tevens worden gevraagd zich te beraden over mogelijke
verbeteringen binnen het politieveld bij de aanpak van ontnemingszaken. Eerdere en meer gerichte inzet van financieel rechercheursDe aanbeveling dat financieel rechercheurs bij voorkeur zo vroeg mogelijk
in een strafzaak moeten worden ingezet, om financiële sporen veilig te
stellen, onderschrijven wij. In grotere onderzoeken is het ook standaard praktijk
om financieel rechercheurs vanaf het begin van het onderzoek te laten participeren.
In kleinere zaken is dat niet altijd mogelijk, juist ook omdat schaarse capaciteit
gericht moet worden ingezet.De onderzoekers constateren dat financieel rechercheurs nogal eens voor
andere werkzaamheden worden ingezet, waardoor hun inzet onvoldoende efficiënt
zou zijn. Om een beter beeld te krijgen van de inzet van financieel rechercheurs
doen de onderzoekers de suggestie een systeem van tijdregistratie in te voeren.
Deze suggestie nemen wij niet over. Het streven is erop gericht de administratieve
belasting van de politiekorpsen terug te dringen, en invoering van een experiment
met tijdregistratie past daar niet in. Op langere termijn – naar huidige
verwachting in 2005 – zou het project Optimalisatie Capaciteitsmanagament
in combinatie met het nieuwe roostersysteem voor de politie (CMS) wellicht
ook meer inzicht bieden in de beschikbare capaciteit op dit gebied en de meest
efficiënte manier om deze te benutten.Financiële politieWat het pleidooi voor de oprichting van een speciale «financiële
politie» betreft merken wij het volgende op. Het kabinet heeft reeds
eerder – naar aanleiding van de evaluatie van de Meldketen2 – de instelling overwogen van een financiële politie, maar
kiest daar op dit moment niet voor. Juist door de verwevenheid die bij ontnemingen
per definitie bestaat tussen het gronddelict en de ontnemingsvordering is
het van belang dat de opsporing en vervolging van het gronddelict enerzijds
en de ontnemingszaak anderzijds zoveel mogelijk in samenhang wordt uitgevoerd.
Een aparte politie die zich alleen richt op de financiële kanten van
de zaak past daar niet bij.Conservatoir beslagIk ben het eens met de conclusie dat een succesvolle executie van een
ontnemingsvordering kan worden bevorderd indien in een vroeg stadium conservatoir
beslag is gelegd op vermogensbestanddelen van de verdachte. Het BOOM werkt
momenteel samen met het CJIB (Centraal Justitieel Incasso Bureau) aan een
plan van aanpak op dit terrein. Kern van dit plan is dat in elke grote zaak
een speciaal team wordt ingezet dat zich richt op het zo veel mogelijk en
zo vroeg mogelijk leggen van conservatoir beslag. In een dergelijk team zullen,
afhankelijk van de behoefte, medewerkers van het BOOM, het CJIB en de politie
participeren, onder leiding van de landelijk executie-officier ontnemingsmaatregelen.
Daarnaast bestaat het voornemen ook meer aandacht te besteden aan het executietraject
van reeds lopende ontnemingszaken alsmede van het overigens meer inzicht krijgen
in de vermogenspositie en de draagkracht van betrokkenen, door conform de
daarvoor bestaande wettelijke mogelijkheden structureel onderzoek
te doen op lokatie bij personen aan wie een ontnemingsmaatregel is opgelegd
die nog niet voldaan is. Het Openbaar Ministerie beziet thans de haalbaarheid
van een dergelijke aanpak, waarbij onder meer de capacitaire en financiële
consequenties voor de OM-organisatie een rol spelen.(c) Specifiek op de ontnemingsprocedure gerichte bevindingenwettelijk sanctie op termijnoverschrijdingWat de door de onderzoekers bepleite invoering van een wettelijke sanctie
op termijnoverschrijding betreft merken wij het volgende op. Indien de rechtbank
gebruik maakt van de in artikel 511d Wetboek van Strafvordering voorziene
mogelijkheid een schriftelijke voorbereiding te gelasten doet zich in de praktijk
het verschijnsel voor dat termijnen worden overschreden. Aangezien de wet
niet voorziet in sancties op overschrijding van dergelijke termijnen door
de verdediging, lijkt de toepassing van een «vertragingstactiek»
tenminste in theorie mogelijk. Het is juist dat, ook indien door de verdediging
geen behoorlijke medewerking wordt verleend aan een schriftelijke voorbereiding,
de behandeling van de zaak ter zitting toch overeenkomstig de bepalingen van
titiel VI van het tweede Boek van het Wetboek van Strafvordering zal dienen
plaats te vinden. In beginsel worden geen rechten verspeeld. Dit laat evenwel
onverlet dat bij de weging van een redelijk belang van de verdediging bij
een nadien ter zitting gevraagde proceshandeling ook de proceshouding van
de verdediging in de gehele procedure betrokken kan worden. Met andere woorden,
ook al voorziet de wet niet in aparte sancties voor het niet nakomen van termijnen
in een door de rechtbank gelaste schriftelijke voorbereiding op de voet van
artikel 511 wetboek van Strafvordering, is er in de regel voldoende belang
bij de verdediging om niet belast te raken met het verwijt van een passieve
proceshouding. Een wettelijke voorziening ter zake is derhalve niet nodig.
De rechtbank heeft voldoende middelen om, relevante belangen afwegend, de
ontnemingszaak in goede banen te leiden.Internationale rechtshulpWat de rol van internationale rechtshulpsverzoeken als mogelijke vertragende
factor bij ontnemingszaken betreft merken wij het volgende op. De behandeling
van rechtshulpverzoeken hoeft zeker niet altijd lang te duren. Te lange behandeltermijnen
zijn in veel gevallen een gevolg van onvoldoende communicatie. Goede en intensieve
contacten met de autoriteiten van het land waaraan rechtshulp wordt gevraagd
zijn daarom van cruciaal belang. In sommige gevallen kan het proces versneld
worden indien een vertegenwoordiger vanuit Nederland de bevoegde autoriteiten
in het aangezochte land bezoekt en ter plaatse de zaak bespreekt. Waar nodig
en mogelijk, gebeurt dat in de praktijk ook.In dit verband zij er ook op gewezen dat het bevorderen en vergemakkelijken
van de internationale samenwerking bij rechtshulp en ontneming ook in EU-verband
hoog op de agenda staat. De recent door Nederland geratificeerde EU-Rechtshulp-overeenkomst
2000 en bijbehorend Protocol, het «Kaderbesluit inzake de confiscatie
van opbrengsten van misdrijven, alsmede van de daarbij gebruikte hulpmiddelen
en de door middel daarvan verkregen voorwerpen1
» en het ontwerp-Kaderbesluit inzake de confiscatie inzake de toepassing
van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen tot confiscatie2 » zullen bijdragen aan een vereenvoudiging en verbetering
van de internationale samenwerking op dit terrein.ZittingscapaciteitDe conclusie dat de doorlooptijden in ontnemingszaken in belangrijke mate
beïnvloed worden door de beschikbaarheid van voldoende zittingscapaciteit
bij de ZM is in zijn algemeenheid juist. Eén van de factoren die hierbij
een rol speelt is dat aan strafzaken waarin voorlopige hechtenis is opgelegd,
voorrang wordt gegeven bij het plannen van een zitting boven zaken waarin
geen vrijheidsbenemende maatregel is opgelegd. Schaarste aan zittingscapaciteit
is uiteraard een breder vraagstuk, dat niet exclusief is voor ontnemingszaken.
De inschatting van het BOOM is dat de druk op de zittingscapaciteit thans
iets afneemt: in de praktijk blijkt in ieder geval dat het de officieren van
justitie van het BOOM zeer wel mogelijk is hun ontnemingszaken, zowel in eerste
aanleg als in hoger beroep, binnen aanvaardbare termijn op de zitting te brengen.Een praktische mogelijkheid om de behandeling van ontnemingszaken te bekorten,
en daardoor een efficiënter gebruik van zittingscapaciteit mogelijk te
maken, is om voorafgaand aan de zitting schriftelijke stukken te wisselen.
Deze suggestie van de onderzoekers wordt in de praktijk, zeker in grote zaken,
al vaak toegepast. In verschillende arrondissementen wordt inmiddels geëxperimenteerd
met vaste rol-afspraken.Strafzaak en ontnemingszaak gelijk op laten gaan; integratie
strafzaak en ontnemingszaakIdealiter zouden de strafzaak en de ontnemingszaak parallel moeten lopen,
zodat beide zaken tegelijk en in samenhang met elkaar door de rechter kunnen
worden behandeld. Maar vooral in grote zaken is dat vaak niet mogelijk. Bij
dergelijke zaken wordt in het plan van aanpak wel altijd aandacht besteed
aan de ontnemingsaspecten, en de ontnemingszaak start dan meestal op hetzelfde
moment als de strafzaak. Maar bij grote zaken is het ontnemingsonderzoek vaak
ingewikkelder en tijdrovender is dan de strafzaak, bijvoorbeeld in verband
met het traceren van vermogensbestanddelen die vaak in het buitenland zijn
ondergebracht, of omdat ingewikkelde financiële constructies moeten worden
ontrafeld. In die gevallen is het dus niet mogelijk strafzaak en ontnemingszaak
tegelijk op de zitting te brengen. De wetgever heeft dit destijds ook onderkend;
om die reden is in de wet geregeld dat de ontnemingszaak tot twee jaar na
de uitspraak in eerste aanleg in de strafzaak bij de rechter mag worden aangebracht.Bij kleine ontneminsgzaken is het streven er wel op gericht deze zoveel
mogelijk tegelijk met de strafzaak aan te brengen, maar in de praktijk gebeurt
het nog niet altijd. Ik heb het College van Procureurs-Generaal verzocht hier
nog eens expliciet aandacht voor te vragen binnen het Openbaar Ministerie.Uitwisseling gegevens met private sectorIn het wetsvoorstel 28 353 (Vorderen gegevens financiële sector),
dat op 16 maart 2004 is behandeld in de Eerste Kamer, is een belangrijke
stap gezet ter oplossing van de problemen die voortkomen uit de door de onderzoekers
gesignaleerde gebrekkige regelgeving. Gegevens van instellingen in de financiële
sector kunnen uiteraard van groot belang zijn in een opsporingsonderzoek,
niet alleen indien het gaat om financiële criminaliteit, maar ook bij
andere vormen van criminaliteit. Gegevens over rekeningen en financiële
transacties bieden namelijk inzicht in patronen van contacten en handelingen.
Deze gegevens kunnen bovendien licht werpen op financiële stromen en
vormen om die reden een onmisbaar onderdeel van het financieel rechercheren.
De gegevensvergaring is uiteraard van grote betekenis voor ontnemingszaken.
Het genoemde wetsvoorstel geeft uitvoering aan het protocol bij het EU-rechtshulpverdrag
op een wijze die zo goed mogelijk tegemoet komt aan de nationale opsporingsbelangen
en die zo goed mogelijk past binnen de nationale wetgeving. Op enkele onderdelen
volgt het wetsvoorstel daarom niet strikt het protocol, maar strekt het tot
het opnemen van zelfs ruimere bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering.
De regeling van bevoegdheden brengt voor de instellingen en voor de justitiële
autoriteiten meer duidelijkheid over de verstrekking en vergaring van gegevens.
In de huidige praktijk, waar het rapport op doelt, bestaat hierover veel onduidelijkheid.
Gegevensvergaring vindt in de huidige praktijk voor een deel nog plaats op
vrijwillige basis. Daarbij doet zich als knelpunt voor dat de instelling met
inachtneming van de Wet bescherming persoonsgegevens een eigen afweging moet
maken of het belang van het opsporingsonderzoek zwaar genoeg is om de gevraagde
gegevens te verstrekken. De instelling dient te overwegen of zij aansprakelijk
is jegens degene op wie de gegevens betrekking hebben, indien deze door een
eventuele onrechtmatige verstrekking schade ondervindt. De voorgestelde regeling
schept enerzijds gewenste transparantie en anderzijds ook een functioneel
kader voor de informatie-verkrijging van financiële instellingen. Bij
dit laatste is in het bijzonder ook de voortgang en het succes in ontnemingsonderzoeken
gediend.5. Tot slotHet adagium «misdaad mag niet lonen» is nog altijd een centraal
uitgangspunt bij de strijd tegen criminaliteit waarmee financieel gewin wordt
behaald. De dader moet in die gevallen getroffen worden op de meest gevoelige
plaats, namelijk in zijn portemonnee. Ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel vormt daartoe een belangrijk instrument. We delen in grote lijnen
de analyse van de onderzoekers en vatten het rapport vooral op als een stimulans
om door te gaan op de ingeslagen weg.Het rapport onderstreept het belang van financieel rechercheren als opsporingsmethodiek
bij ontnemingszaken. Dit sluit aan bij het streven van het kabinet om verder
te werken aan professionalisering op dit terrein. De organisaties van politie
OM en ZM moeten qua deskundigheid en expertise voldoende zijn toegerust om
ontnemingszaken (kleine, middelgrote en megazaken) adequaat te kunnen afhandelen.
Dat vergt de beschikbaarheid van specifieke opleidingen om medewerkers voldoende
voor hun taak toe te rusten. Het vergt ook een goede organisatie van specialistische
functies en expertisevorming. Daaraan is en wordt hard gewerkt, zowel binnen
de politie als bij het OM en de ZM. Daarbij is ook een aantal andere ontwikkelingen
van belang, die raken aan de toepassing van het instrument van voordeelsontneming:
verdere schaalvergroting en bundeling van kennis en expertise binnen de organisaties
van politie en OM. De vorming van de Nationale en Bovenregionale Recherche;
de organisatie-ontwikkeling binnen het Openbaar Ministerie, in het bijzonder
met betrekking tot de organisatie van specialistische taken.Specifiek voor ontneming is van belang dat het rapport zich in positieve
zin uitlaat over het functioneren van het BOOM, het landelijke expertisecentrum
van het OM op ontnemingsgebied. In het kader van de organisatie-ontwikkeling
van het OM zal worden bezien hoe het BOOM verder kan worden geprofessionaliseerd
en versterkt. Dit jaar zal het aantal ontnemingsofficieren van justitie bij
het BOOM worden uitgebreid van twee naar drie. Deze uitbreiding zal betekenen
dat het BOOM in beginsel alle grote ontnemingszaken zal kunnen behandelen
of er in ieder geval nauw bij betrokken zal kunnen zijn. Met het Landelijk
Parket en het Functioneel Parket heeft het BOOM hierover afspraken gemaakt.
Voorzover het ontnemingszaken betreft die op een lokaal parket
worden behandeld zullen nadere afspraken gemaakt worden met de verantwoordelijke
hoofdofficieren over de mate van betrokkenheid van het BOOM.Wij onderschrijven de conclusie van de onderzoekers dat het aspect «willen»
van groot belang is: ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel moet
door opsporingsambtenaren als officieren van justitie worden gezien als een
nuttig instrument in de strijd tegen bepaalde vormen van criminaliteit, en
niet als een lastig toe te passen middel dat uiteindelijk te weinig oplevert.
Dat is voor een deel een kwestie van mentaliteit en motivatie, maar zeker
ook van het creëren van de juiste randvoorwaarden. Op het terrein van
de randvoorwaarden (wet- en regelgeving, opleidingen, personeelsbeleid, inrichting
van de organisatie) is de afgelopen jaren veel tot stand gebracht, maar ook
de komende jaren blijven deze aspecten nadrukkelijk onze aandacht houden.
Daarnaast is van groot belang dat het beschikbare instrumentarium nu ook goed
en consequent wordt gebruikt door politie, andere opsporingsdiensten en het
Openbaar Ministerie. Terecht merken de onderzoekers op dat hier ook een taak
ligt voor het management binnen genoemde organisaties. Wij menen dat de bovenbeschreven
ontwikkelingen en maatregelen toereikend zijn om de gewenste verbetering,
ook op het gebied van «willen», te realiseren.Tot slot moet worden bedacht dat het afromen van «criminele winsten»
of daarmee samenhangende vermogensbestanddelen niet uitsluitend via ontneming
hoeft te gebeuren, maar ook langs andere wegen mogelijk is. Te denken valt
aan afroomboetes, verbeurdverklaring en onttrekking aan het verkeer. Daarnaast
kan in voorkomende gevallen een fiscale vordering of naheffing worden opgelegd.
Verbeurdverklaring kan in kleinere zaken wellicht efficiënter zijn dan
langdurige ontnemingsprocedures, terwijl in grotere zaken, zeker indien conservatoir
beslag is gelegd, ontneming wellicht beter als instrument ingezet kan worden.
Ik zal nader met het Openbaar Ministerie overleggen over de invoering van
een dergelijke meer gedifferentieerde aanpak.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Evaluatie ontnemingswetgeving, resp. 27 oktober 1998 en 26 maart
1999, Kamerstukken II, vergaderjaar 1998–1999, 26 268 nrs 1 en
2; opsporing en vervolging van financieel-economische criminaliteit, 26 augustus
2003, vergaderjaar 2002–2003, Kamerstuk II, 17 050 en 28 244,
nr. 252; evaluatie van het project financieel rechercheren, 30 juni 2003,
vergaderjaar 2002–2003, Kamerstuk II, 17 050, nr. 251; aanbieding
WODC-rapport «Uit onverdachte bron» en beleidsreactie, 4 mei
1004, kenmerk 5283997/504.XNoot2Zie brieven aan Tweede Kamer van resp. 5 februari en 19 maart
2004, Kamerstukken II, vergaderjaar 2003–2004, 28 684, nrs 25 en
26.XNoot1Evaluatie project financieel rechercheren, zie voetnoot 1; brief TK 24 juni
2003, Kamerstuk II, 17 050, nr. 250.XNoot1Zie voetnoot 1.XNoot2Zie voetnoot 1.XNoot1Kaderbesluit van de Raad van de Europese Unie nr. 2033/5777/JBZ van 22 juli
2003 (PbEG L 196): hierover is politiek akkoord bereikt op 12 december
2002. Formele vaststelling volgt nadat nog hangende parlementaire voorbehouden
van een aantal lidstaten zijn opgeheven.XNoot2Op 29 april 2004 is hierover politiek akkoord bereikt over het kaderbesluit
in de JBZ Raad. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26268-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl