Materieelprojecten; Brief staatssecretaris over resultaten gecombineerde (voor)studie- en verwervingsvoorbereidingsfase van het project Apache Block II upgrade
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136141
 2009-2010
 
 27 830
 Materieelprojecten
 
 
 
 
 Nr. 
 67
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 28 oktober 2009
 INLEIDING
 De Nederlandse AH-64D Apache-gevechtshelikopters hebben de zogenaamde Block I configuratie en moeten worden gemoderniseerd.
Niet alleen kent de Block I Apache een aantal
operationele beperkingen, maar bovendien zal de Amerikaanse landmacht de Block I configuratie vanaf omstreeks 2016 niet langer
ondersteunen. Op 30 oktober 2008 (Kamerstuk 27 830, nr. 56)
heb ik de Kamer geïnformeerd over de behoeftestelling voor het project Apache Block II upgrade. Met deze brief informeer ik de
Kamer over de resultaten van de gecombineerde (voor)studie- en verwervingsvoorbereidingsfase
(B/C/D-fase) van dit project.
 BEHOEFTE
 Aanleiding
 De Nederlandse AH-64D Apache-gevechtshelikopters zijn de afgelopen jaren
ingezet in Afrika, Irak en Afghanistan. Ze zijn van grote waarde gebleken
voor de ondersteuning van de eigen troepen. De huidige Block I configuratie van de Apache kent echter beperkingen die gevolgen
hebben voor de operationele effectiviteit. Het gaat daarbij vooral om de beperkte
mogelijkheid snel een beeld van de tactische situatie te verkrijgen (situational awareness) en om de beperkte tactische informatie-uitwisseling
met andere helikopters, vliegtuigen en grondeenheden.
 Een goede situational awareness is onder meer
van belang voor de beperking van het risico van (ongewenste) nevenschade.
Voor de Nederlandse Apaches is dan ook een modificatie nodig naar de Block II configuratie. De Block II Apache is een bestaande configuratie van de Apache waarvan er momenteel
wereldwijd al meer dan 300 stuks in gebruik zijn. Voorts is van belang dat
de Verenigde Staten hun Block I Apachevloot omstreeks
2016 zullen hebben aangepast, waarna de technische ondersteuning van de Block I configuratie wordt gestaakt. Hierdoor kan de huidige
versie van de Nederlandse Apaches vanaf 2016 niet meer op
een verantwoorde wijze in stand worden gehouden.
 Kwalitatieve behoefte
 Tijdens de B/C/D-fase is informatie verkregen op grond waarvan de behoefte
nader is uitgewerkt. De kwalitatieve behoefte behelst zowel apparatuur als
software en omvat de volgende functionaliteiten.
 
 
 Digitale kaart. De Block
I Apache beschikt niet over een digitale kaart. Tactische informatie,
zoals routes, posities van doelen en eigen eenheden wordt in de cockpit als
gekleurde symbolen weergegeven tegen een zwarte achtergrond. De vliegers moeten
deze symbolen zelf vergelijken met hun papieren kaarten voor navigatie en
uitvoering van de missie. Dit leidt tot tijdverlies. Daarom bestaat behoefte
aan een digitale kaart waarmee de kaartgegevens als achtergrond van de tactische
informatie worden weergegeven. Met een digitale kaart krijgen de vliegers
sneller en beter een beeld van de tactische situatie.
 
 
 Opslagcapaciteit Data Transfer Cartridge Missies
worden grotendeels op de grond voorbereid. De informatie die van belang is
voor de missie wordt met een Data Transfer Cartridge
(DTC) in de Apache geladen. De huidige DTC heeft een beperkte opslagcapaciteit.
Voor het laden van de digitale kaarten en de gedetailleerde missiegegevens
uit het missieplanningssysteem bestaat de behoefte aan een DTC met een aanzienlijk
grotere opslagcapaciteit.
 
 
 Improved Data Modem. Ten behoeve van de situational awareness wordt in toenemende mate gebruik
gemaakt van informatie die andere eenheden via (data)communicatiesystemen
leveren. De uitwisseling van deze informatie gebeurt in tactische netwerken
waarop steeds meer systemen zijn aangesloten.
 De Apaches moeten samenwerken met een groot aantal uiteenlopende eenheden
van verschillende nationaliteiten. De interoperabiliteit van de Block I Apache is zeer beperkt. Met het huidige Improved Data Modem is weliswaar datacommunicatie mogelijk, maar
in de praktijk beperkt die zich tot de uitwisseling van doelcoördinaten
met andere Apaches. Bovendien is de verbindingssnelheid te laag voor de uitwisseling
van grotere hoeveelheden data. De interoperabiliteit van Apaches vereist een
verbetering van de capaciteiten van het Improved Data Modem (IDM).
 
 
 Video downlink/uplink. Met de Block I Apache is het niet mogelijk foto- of videobeelden te ontvangen
of te verzenden. Dit belemmert de samenwerking met een Forward Air Controller (FAC) bij het geven van luchtsteun. De samenwerking
gebeurt nu door middel van spraak. Om te voorkomen dat wapens verkeerd worden
ingezet moet bij herhaling mondeling worden bevestigd dat het juiste doel
is geïdentificeerd. Dit kost veel tijd. Bij andere krijgsmachten beschikken
Forward Air Controllers en wapenplatforms in toenemende mate over de mogelijkheid
om videobeelden uit te wisselen. Ook Nederlandse Forward
Air Controllers en F-16’s beschikken over deze capaciteit en
de ervaringen zijn positief. Het gebruik van videobeelden levert een aanzienlijke
tijdwinst bij de identificatie van doelen. Ook de Apaches moeten van een vergelijkbare video downlink/uplink capaciteit worden voorzien.
 
 
 Mode 5 IFF systeem. Om op een radar onderscheid
te kunnen maken tussen de eigen en vijandelijke eenheden wordt gebruikgemaakt
van Identification Friend or Foe (IFF) systemen.
De Navo-standaard is nu nog Mode 4. Over enige
tijd zal het verbeterde Mode 5 systeem de standaard
worden. De overgang van Mode 4 naar Mode 5 is door de Navo voorzien voor
de periode 2010 tot 2018. Eerst komen de offensieve wapensystemen aan de beurt,
gevolgd door de overige systemen. Eenheden die daarna niet over Mode 5 beschikken, worden niet meer toegelaten tot een operatiegebied.
De Nederlandse Apache beschikt niet over Mode 5
en moet dus worden gemodificeerd om aan de nieuwe standaard te voldoen.
 
 
 Blue Force Tracking. Een gebrek aan tijdige
en accurate informatie kan tot gevolg hebben dat eigen troepen zich ophouden
vlakbij aanvalsdoelen zonder dat vriendschappelijke troepen hiervan op de
hoogte zijn. Hierdoor bestaat het risico dat de eigen troepen door vriendschappelijke
troepen onder vuur worden genomen (fratricide).
 Om de kans hierop zo klein mogelijk te maken is voor de Apache behoefte
aan een Blue Force Tracking (BFT) systeem, dat de locatie van de eigen troepen
weergeeft.
 
 
 Processors en databus. De Apaches zijn uitgerust
met een intern netwerk (databus) dat de elektronische
systemen, zoals sensoren, wapenprocessors, radio’s en wapensystemen
met elkaar verbindt. De informatiestromen op de databus worden bestuurd door
processors die thans maximaal belast zijn. Daarom zijn sterkere processors
nodig. Om de grotere informatiestromen te kunnen verwerken moet ook de databus
worden vervangen.
 
 
 Software. De overgang van Block I naar Block II vereist een upgrade van de software.
 
 
 Aanpassing vluchtsimulator. Voor de training
van de bemanningen wordt gebruik gemaakt van de Apache-vluchtsimulator op
de vliegbasis Gilze-Rijen. Voor een goede aansluiting van de simulatortraining
bij de realiteit is het noodzakelijk dat de configuratie van deze simulator
zoveel mogelijk overeenkomt met die van het toestel zelf. Hierdoor moet ook
de vluchtsimulator worden gemodificeerd naar de Block II standaard.
 
 
 Overige behoeften. Naast de pakketten voor
de modificatie van de Apaches en de vluchtsimulator bestaat behoefte aan opleidingen,
leermiddelen, aanpassing van de documentatie, testapparatuur en initiële
reservedelen voor de Block II componenten. Voor
een verbetering van de instandhouding en de vliegveiligheid omvat het Block II modificatiepakket tevens een aantal kleine technische
aanpassingen van de helikopter.
 Kwantitatieve behoefte
 De onderdelen van de Block IIupgrade zijn
geïntegreerd in de Apache-helikopter. De upgrade is
daardoor toestelgebonden. De kwantitatieve behoefte betreft daarom de modificatie
van de gehele Nederlandse vloot van 29 toestellen en van de vluchtsimulator.
 VERWERVINGSVOORBEREIDING
 Verwervingsstrategie
 De Block IIupgrade is een geheel van complexe
systemen dat verregaand is geïntegreerd in de overige systemen van de
helikopter.
 Bij de instandhouding van de gemoderniseerde helikopter wordt Defensie,
evenals bij de huidige Block I Apaches, ondersteund
door de Amerikaanse landmacht. Bovendien zijn de gerubriceerde gegevens voor
gebruik en onderhoud evenals de software uitsluitend via de Amerikaanse landmacht
verkrijgbaar. Voor de verwervingsstrategie komt daarom alleen Foreign Military Sales via de Amerikaanse overheid in aanmerking.
Standaardisatie op basis van de Amerikaanse Block II
versie biedt tevens operationele, logistieke en financiële
voordelen. Daarom heeft verwerving van de Amerikaanse Block II upgrade plaats via Foreign Military Sales.
 
 De productie van Block II modificatiepakketten
wordt binnenkort gestaakt. De laatste bestelmogelijkheid is eind 2009. Met
aansluiting op korte termijn bij de laatste Amerikaanse bestelling van de Block II upgrade kan Nederland door schaalvoordelen profiteren
van een gunstige stuksprijs. Hiertoe zal Nederland uiterlijk eind 2009 de
benodigde overeenkomst, een Letter of Offer and Acceptance (LOA), met de Amerikaanse overheid moeten sluiten.
 Planning en uitvoering
 De Amerikaanse landmacht zal de technische ondersteuning van de Block I configuratie omstreeks 2016 staken. Het is dan
ook van belang dat de Block II modificatie van
de Nederlandse Apache-gevechtshelikopters uiterlijk in 2015 wordt voltooid.
Door eind dit jaar aan te sluiten bij de laatste Block
II bestelling van de Amerikaanse landmacht zijn tijdig modificatiepakketten
beschikbaar voor een proefmodificatie in 2012 en vervolgens voor de modificatie
van de gehele vloot in de periode 2013 tot en met 2015. De modificatie van
de vluchtsimulator wordt in 2013 uitgevoerd.
 
 De 21 in Nederland gestationeerde Apaches worden gemodificeerd bij het
Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW) van de Defensie Materieel Organisatie
(DMO). De reguliere capaciteit van het LCW voor onderhouds- en modificatiewerkzaamheden
aan helikopters is niet voldoende om de modificatie geheel in eigen beheer
uit te kunnen voeren. Daardoor is de inhuur van extern personeel noodzakelijk.
De uitgaven voor inhuur komen ten laste van het projectbudget. Daarnaast heeft
Defensie geen personeel beschikbaar voor de modificatie van de acht in Fort
Hood in de Verenigde Staten gestationeerde Apaches. Deze modificatie moet
worden uitbesteed.
 De Amerikaanse landmacht laat haar Block II
modificaties uitvoeren bij Boeing. Ook de acht in de Verenigde Staten gestationeerde
Nederlandse Apaches zullen bij Boeing worden gemodificeerd.
 
 De modificatie van de vluchtsimulator zal op de vliegbasis Gilze-Rijen
worden uitgevoerd door een team van Boeing en de Amerikaanse landmacht. Defensie
heeft hiervoor niet de benodigde expertise.
 Nog niet beschikbare functionaliteiten
 Twee van de functionaliteiten uit de kwalitatieve behoeftestelling blijken
nog niet beschikbaar en maken daarom geen deel uit van de LOA. Het gaat om
de Blue Force Tracking en de Video down/uplink. De behoefte aan deze functionaliteiten blijft
bestaan en de vervulling van deze behoefte zal in de komende jaren technisch
haalbaar worden. Naar verwachting kunnen deze deelbehoeften tijdens de uitvoering
van de modificatie alsnog worden vervuld. De B/C/D-fase voor deze resterende
behoefte zal worden voortgezet en de Kamer zal over de resultaten worden geïnformeerd.
 FINANCIËN
 Benodigd budget
 Met de LOA is een bedrag gemoeid van € 103,2 miljoen (inclusief
BTW, prijspeil 2009). Voor een totaaloverzicht van de financiële aspecten
verwijs ik u naar de commercieel vertrouwelijke brief (Ter vertrouwelijke
inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.) die de Kamer eveneens heden wordt aangeboden. In het projectbudget
is een reservering opgenomen voor de twee resterende deelbehoeften. Het projectbudget
komt ten laste van de Defensiebegroting.
 Exploitatiekosten
 De Block II Apache kan met het huidige personeelsbestand
worden onderhouden. Hierdoor zijn voor de personele exploitatie geen financiële
gevolgen voorzien.
 
 De Amerikaanse landmacht heeft al veel ervaring opgedaan met het onderhouden
van Block II Apaches. De Block
II Apaches die in gebruik zijn, hebben in totaal duizenden vlieguren
gemaakt.
 Hierbij is gebleken dat de materiële exploitatie voor de Block II gelijk is aan die van Block
I. Weliswaar worden met Block II enkele
nieuwe componenten toegevoegd waardoor de exploitatiekosten stijgen, maar
daar staat tegenover dat er ook onderdelen worden vervangen door nieuwe componenten
met een hogere betrouwbaarheid die minder vaak onderhoud nodig hebben. In
de praktijk is bij de Amerikaanse landmacht gebleken dat deze twee effecten
tegen elkaar kunnen worden weggestreept. Hierdoor leidt de Block II modificatie per saldo niet tot hogere exploitatiekosten.
 OVERIGE ASPECTEN
 Relatie met andere Apache-projecten
 Momenteel wordt de (voor)studiefase uitgevoerd voor het project «Apache
Zelfbescherming» (Aircraft Survivability Equipment (ASE)). In technisch opzicht is er geen relatie met de Block II modificatie. Voor het project «Apache Zelfbescherming»
moet de B/C-fase nog worden uitgevoerd waarna de B/C-brief is voorzien voor
2010. Vervolgens zal de D-fase worden uitgevoerd. Hierdoor zal de modificatie
van de helikopters voor de inbouw van de zelfbeschermingsapparatuur enkele
jaren later beginnen dan de Block II modificatie.
Een uitstel van de Block II modificatie is echter
onwenselijk. De aansluiting op de laatste Amerikaanse Block II order wordt dan onmogelijk. Dit zou hogere kosten met zich
meebrengen, en daarnaast zou de modificatie niet kunnen worden voltooid voordat
in 2016 de Amerikaanse Block I ondersteuning ophoudt.
 
 Nog dit jaar kan de Kamer de A-brief tegemoet zien voor de behoeftestelling
van het project «AH-64D verbetering bewapening». Dit project heeft
geen relatie met de Block II upgrade.
 Opleidingen
 Als onderdeel van het project worden de benodigde initiële opleidingen
ingekocht voor de Nederlandse technische instructeurs. Vervolgens dragen de
instructeurs zorg voor de bijscholing van het technische personeel. Daarnaast
worden de bestaande opleidingen aangepast voor de opleiding van nieuw personeel.
De verwerving van de leermiddelen is onderdeel van het project.
 Industriële participatie
 Door het ministerie van Economische zaken is compensatie bedongen.
 Internationale samenwerking
 Bij de aanschaf van het Block II modificatiepakket
en de uitvoering van de modificatie wordt samengewerkt met de Amerikaanse
overheid. 
 Infrastructuur, ARBO en milieu
 De Block II modificatie leidt niet tot aanpassingen
aan de bestaande infrastructuur. Naar verwachting leidt de Block II modificatie tot een verlaging van de werkdruk van de vlieger,
en daardoor tot betere arbeidsomstandigheden. De Block
IIupgrade heeft geen gevolgen voor ruimtelijke ordening en milieu. 
 TOT SLOT
 Door aansluiting op korte termijn bij de laatste Amerikaanse bestelling
voor de Block IIupgrade kan Defensie een groot
deel van de behoeftestelling vervullen. Daarnaast kan Defensie door schaalvoordelen
profiteren van een gunstige stuksprijs. Daarom ben ik voornemens uiterlijk
in december van dit jaar de LOA met de Amerikaanse overheid te sluiten. Na
de voltooiing van de B/C/D-fase voor de twee resterende deelbehoeften Blue Force Tracking en Video downlink/uplink, naar verwachting in 2011, zal ik de Kamer informeren over de resultaten.
 
 De staatssecretaris van Defensie,
 J. G. de Vries