Landbouw- en Visserijraad; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-32, nr. 315

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

31-12-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

21501-32 nr. 315

24-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVoorzitter: Schreijer-Pierik Griffier: DortmansVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingToezeggingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-32Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 121 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-32Landbouw- en Visserijraadnr. 315VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 24 december 2008De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1, de vaste commissie voor Europese Zaken2
en de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer3 hebben op 26 november 2008 overleg gevoerd met minister
Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en minister Cramer van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over:– de brief d.d. 25 november 2008 van de
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het verslag van de
Landbouw- en Visserijraad van 18–20 november 2008 (21 501-32,
nr. 310);– de brief d.d. 21 november 2008 van de
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit houdende de geannoteerde
agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 28 november 2008 (21 501-32,
nr. 308);– de brief d.d. 17 november 2008 van de
minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ter aanbieding
van het CLM rapport Afschaffing zuivelquotering (31 209, nr. 60)
en de brief d.d. 25 november 2008 van de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over het CLM-rapport Afschaffing melkquota
(31 209, nr. 63);– de nog te ontvangen brief over ontwikkelingen
Blauwtong;– de brief d.d. 7 november 2008 van de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken over de Verordening inzake voedselverstrekking aan
minder bedeelden in de EU (22 112, nr. 723);– de verwachte stand van zaken WTO-onderhandelingen;– het verzoek ingediend door Polen en Litouwen
om de zuivelmarkt te ontlasten en opnieuw exportrestituties in te stellen
voor boter en magermelkpoeder.Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.Voorzitter: Schreijer-Pierik Griffier: DortmansVragen en opmerkingen uit de commissiesDe voorzitter: Ik open de vergadering en heet
minister Verburg en minister Cramer hartelijk welkom, evenals de aanwezige
ambtenaren en Kamerleden. Wij hebben drie uur de tijd voor de Landbouw- en
Visserijraad en het CLM-rapport over de melkquotering. Om te beginnen, geef
ik de minister van LNV het woord. Zij wil nog een paar agendapunten toevoegen.Minister Verburg: Voorzitter. Ik wil twee
punten toevoegen aan de agenda die voorafgaand aan dit overleg is verspreid.
Ten eerste zal de Europese Commissaris een actuele stand van zaken geven van
de WTO-onderhandelingen. Laten wij hopen dat er nog voor het eind van dit
jaar onderhandeld kan worden. Laten wij ook hopen dat daarbij een goed resultaat
geboekt kan worden. Dat zou belangrijk zijn.Het tweede punt is dat Polen en Litouwen een verzoek hebben ingediend
om de zuivelmarkt te ontlasten. Zij willen opnieuw exportrestitutie instellen
voor boter en magermelkpoeder. Het lijkt mij goed om de markt nauwlettend
in de gaten te houden. Het is zaak om scherp te opereren met het instrument
van de uitvoerrestituties, maar als het nodig is, lijkt het mij goed om het
toe te passen, zo lang als nodig, zo kort als mogelijk.De voorzitter: Dank u wel. Dan beginnen wij
nu met de eerste termijn van de kant van de Kamer. Ik denk dat wij ongeveer
zeven minuten per woordvoerder de tijd hebben. Er moet genoeg tijd overblijven
voor een goede tweede termijn. Het woord is aan mevrouw Ouwehand van de PvdD-fractie.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Het zal
u zijn opgevallen dat wij vorige week een spoeddebat hebben aangevraagd, omdat
er een rapport ligt waar wij lang om gevraagd hebben. Afschaffing van de zuivelquotering,
analyse van de milieueffecten. Dat rapport was in elk geval op 6 november
al op beide departementen bekend. De Kamer heeft hierover op 13 november
het laatste debat gevoerd met de minister van LNV over de Nederlandse inzet
met betrekking tot die zuivelquotering. En wat blijkt? Het rapport geeft letterlijk
de aanbeveling om niet verder te lobbyen voor meer dan 1%, dus niet
verder dan was voorgesteld door de Europese Commissie.Het kabinet heeft zijn inzet niet bijgesteld en het heeft ook de Kamer
niet op tijd op de hoogte willen stellen van het feit dat die inzet nog tijdens
dat AO bijgesteld had kunnen worden. Het duurzame masker van dit kabinet is
nogmaals gevallen. De nietsontziende quotumlobby heeft weer eens laten zien
dat hebzucht prevaleert boven een adequate aanpak van de grote maatschappelijke
uitdagingen waar wij nu al voor staan. Ik noem de falende aanpak van de ammoniakuitstoot
uit de veehouderij, die nu al 70% van de natuurgebieden ernstig aantast.
Wij zien geen verbetering daarin. Vorige week donderdag stonden in NRC Handelsblad
twee koppen naast elkaar. De eerste: «Ruimer quotum voor
melk in Europa», en de tweede: «Nederland staat aan de top met
vervuiling». De melkproductie in Nederland mag worden uitgebreid, een
vurige wens van de landbouwminister en de grote jongens in de zuivelsector,
maar meer melk betekent ook meer ammoniakuitstoot, en laat die ammoniakuitstoot
in Nederland nu net het allerhoogste zijn van heel Europa. Tekenende koppen
op één pagina voor het falende milieubeleid in Nederland.Voorzitter. De regering dweilt met de kraan open en de milieuminister
laat de landbouwminister de kraan gewoon een stukje verder opendraaien, zonder
te kijken of haar dweil wel groot genoeg is om al dat water op te nemen. Ik
vind het onbegrijpelijk dat de milieuminister de realisatie van haar scherpe
milieudoelstellingen afhankelijk maakt van een minister die heeft bewezen,
aan de leiband van de sector te liggen, een minister die keer op keer heeft
laten zien, moties voor een duurzamere aanpak niet te willen respecteren en
die, zelfs tegen bestaande wetgeving in, de sector laat voortmodderen, totdat
zij wordt teruggeroepen door de Raad van State. Van deze minister valt dus
weinig te verwachten bij het dienen van het algemeen milieubelang. Wij zijn
als Kamer bijna een jaar lang aan het lijntje gehouden, zodat minister Verburg
in Brussel lekker ongestoord haar gang kon gaan. En de milieuminister stond
erbij en keek ernaar. Onbegrijpelijk. Ik wil vandaag duidelijkheid over hoe
dit heeft kunnen gebeuren, waarom de Kamer belangrijke informatie is onthouden
en waarom de regering niets heeft gedaan met de conclusies van het rapport
van het Centrum voor Landbouw en Milieu.Afgelopen maandag, 17 november, kreeg de Kamer eindelijk het rapport
over de milieueffecten van de verruiming van het melkquotum. Dat was in maart
al toegezegd door de milieuminister. Het rapport kwam een dag voor de finale
onderhandelingen in Brussel over uitbreiding. De Kamer heeft, zoals gezegd,
geen gelegenheid gehad om bij het AO daarover met de minister van gedachten
te wisselen en het kabinet heeft de conclusies uit het rapport niet als een
signaal opgevangen om de inzet te wijzigen. Waarom niet? Waarom is het rapport
als mosterd na de maaltijd pas na de Kamer gestuurd? Uit de brief over het
ammoniakgat blijkt dat de resultaten al op 6 november op beide departementen
bekend waren. Was de letterlijke regel: «wij bevelen aan, binnen de
EU niet meer te lobbyen voor een grotere uitbreiding van de quotering dan
nu wordt voorgesteld» misschien niet afschrikwekkend genoeg? Waren al
die effecten van ammoniak en mest wel weg te poetsen, terwijl wij hier steeds
tegen het kabinet zeggen: let daar nu op, want dat gaat de spuigaten uitlopen?
De regering lijkt de controlerende taak van het parlement te ondermijnen op
deze manier. Ik wil zelfs spreken van minachting van de Kamer. Ik hoor graag
waarom ik het anders zou moeten opvatten.Waarom heeft de regering niets gedaan met de aanbevelingen? Waarom heeft
minister Verburg het mandaat behouden om voor 3% quotumuitbreiding
te gaan? De verschillende beleidsdoelstellingen zullen niet worden gerealiseerd
bij een groei van het melkquotum met 8% tot 2015. Het rapport bevat
de stelling dat de milieugebruiksruimte hiervoor onvoldoende is, en dat anders
verregaand en kostbaar milieubeleid nodig zou zijn. Deze conclusies staan
niet op zichzelf. Niet alleen ik heb al vanaf november vorig jaar mijn zorgen
geuit over de verruiming van het melkquotum. Het Planbureau voor de Leefomgeving
en de Algemene Rekenkamer stellen beide ook dat hieraan grote risico’s
kleven voor de realisatie van de milieudoelen. Het enige antwoord dat ik tot
nu toe krijg, is dat deze uitbreiding plaats moet vinden binnen de geldende
milieurandvoorwaarden. Maar hoe dan? Daar geeft niemand antwoord op. De milieuminister
niet, want die laat het over aan haar collega op LNV, en de collega op LNV
besteedt haar tijd liever aan het doorknippen van lintjes in de bio-industrie
en het aanboren van nieuwe afzetmarkten voor ons overschot aan zuivel en vlees,
dan bezig te gaan met oplossingen voor de vraag hoe de milieubelasting in
de hand kan worden gehouden.Dan heb ik het nog niet eens over de randvoorwaarden die daaraan gesteld
worden, want hoe wij het dierenwelzijn hier gaan inpassen, dat antwoord blijft
steeds maar vooruitgeschoven worden. Ook de sector – als wij het al
over afspraken moeten hebben – stond hier vorige week met de mond vol
tanden toen ze in de Kamer hun plan kwamen presenteren voor een duurzame zuivelketen.
Toen ik hen vroeg hoe men het rapport van het CLM zou willen beoordelen, was
het enige antwoord: nou ja, er liggen wel wat uitdagingen. Dat kan natuurlijk
niet. Wat moet ik concluderen uit deze afwachtende houding? Hoe lang moeten
milieudoelen nog het onderspit delven ten opzichte van de hebzucht naar meer?Voorzitter. Ik rond dit punt af. De veelkleurige folder van het beleidsprogramma
van het kabinet vertelt dat respect voor het leven van mens, dier en natuur
het leidende beginsel is. Ik moet vandaag concluderen dat wij te maken hebben
met het tegenovergestelde.Tot slot wil ik kort stilstaan bij een punt dat ik zelf aan de agenda
zou willen toevoegen. Ik doe een korte oproep aan de minister, die weer naar
Europa vertrekt. Het gaat om de slachting van dolfijnen bij de FaerOer Eilanden
in Denemarken. Wij ontvangen daar heel veel verontrustende geluiden over en
ik zou de minister willen vragen om daar actie op te ondernemen.De voorzitter: Dank u wel. Voordat ik verder
ga, wil ik u allen even zeggen dat wij deze vergadering zeker om 13.00 uur
willen sluiten. Wij gaan door met de heer Polderman van de SP-fractie.De heer Polderman (SP): Voorzitter. Zo lang
zou ik niet het woord willen voeren.Er is een akkoord bereikt over de Health Check. Wij hebben daar kennis
van genomen. Het is bekend: de minister is er zeer tevreden over, maar wij
waren er wat minder over te spreken. Wij waren ook minder juichend over de
richting die het opging. Ons voornaamste kritiekpunt was toch dat de inzet
doorgaat om meer te liberaliseren. Wij achten dat een slechte zaak. Eigenlijk
zijn de laatste instrumenten voor overheidssturing weggegeven. Dat is als
je het hebt over voedsel en voedselzekerheid voor de bevolking van Europa
naar ons idee een slechte en een onverstandige zaak. Het is ook jammer dat
de insteek naar het gemeenschappelijk landbouwbeleid voor 2013 niet voorgesorteerd
is in die richting, maar dat er toch weer meer bemoeienis en regulering van
de overheid komt dan nu het geval is. Terwijl dus overal blijkt dat het neoliberalisme,
waarin de overheid zich terugtrekt, eigenlijk toch niet zo gunstig is, wordt
dat nu met de voetzolen verder doorgezet. Wij zullen die discussie nog nader
krijgen. Misschien dat er na de Europese verkiezingen van volgend jaar een
ander Europa zit, dan komen wij daarop terug.Ik beperk mij nu tot een aantal feitelijke vragen over het bereikte akkoord.
Mij zijn deze zaken nog niet helemaal duidelijk. Misschien kan de minister
daarop verhelderend reageren. Over artikel 68 staat op bladzijde 3 dat de
minister erop heeft ingezet dat met name de dierenwelzijnsmaatregelen gestimuleerd
kunnen worden binnen artikel 68. Betekent dat nu dat het dierenwelzijn facultatief
is? Betekent dit dat je het als land kunt doen of nalaten, net zoals je zelf
wilt? Dat zou toch een merkwaardige invulling zijn van dat punt. Dan heb ik
een vraag over de bufferstroken. Ik heb begrepen dat Nederland daarin een
uitzonderingspositie heeft bedongen, in verband met onze vele slootkanten.
Ik snap dat wij er net anders inzitten. Is de voorwaarde waaronder wij deze
uitzonderingspositie hebben kunnen bereiken dat wij de nitraatrichtlijn moeten
gaan halen? En als wij de nitraatrichtlijn toch al moeilijker gaan halen,
raken wij dan die uitzonderingspositie weer kwijt? Daar zou ik graag een toelichting
op willen krijgen, want dat baart mij toch zorgen. Mijn laatste vraag: heb
ik het goed begrepen dat de ontkoppeling voor de kalfsmesterij nu inderdaad
definitief wordt? Ik hoop het terecht zo begrepen te hebben.Dan is er ook weer gesproken over het schoolfruit. Ik heb daar een vraag
bij. Er staat dat er een verplichte ouderbijdrage kan zijn. Dat lijkt mij
wat tegenstrijdig. Het is een kanbepaling en dat houdt vrijblijvendheid in,
maar het is toch ook weer een verplichting. Ik snap niet precies hoe ik dat
moet begrijpen. Dan kom ik op de toelating van het gemodificeerde of gemanipuleerde
soja. Daar hebben wij een uitvoerig debat over gehad, zoals de minister zich
ongetwijfeld zal herinneren. In dat debat heeft zij er een opmerking over
gemaakt, maar ik mis daarin een verwijzing naar de verdeeldheid in de Kamer.
Wat mij betreft, had zij niet hoeven zeggen dat de Kamer tot op het bot verdeeld
is, wat werkelijk zo is, maar zij had toch wel kunnen zeggen dat er in de
Kamer genuanceerd en verschillend over wordt gedacht. Ik vraag mij af waarom
zij dat niet heeft meegedeeld in het parlement. Ik lees het in haar verklaring
in ieder geval niet terug.Dan wil ik de minister feliciteren met de uitslag van de stemming van
gisteren over mijn motie. Daarin had ik opgeroepen om in ieder geval in het
vervolg moties en uitspraken van de Kamer aangaande Europa uit te voeren.
De Kamer heeft gemeend, die motie te moeten afwijzen. Ik condoleer de Kamer,
die zich daarmee zelf en geheel vrijwillig nog verder buitenspel heeft gezet.
Ik feliciteer de minister hiermee, en ik moet constateren dat dit soort onderonsjes
en overleggen gewoon gereduceerd zijn tot gezellige koffie-uurtjes met de
minister, waarna de minister kan doen wat haar zelf goeddunkt in Europa. Zij
kan zeggen: leuk dat de Kamer dat vindt, maar ik ga in Europa toch gewoon
doen wat ik wil. Ik vind het jammer dat het zo gelopen is, maar de heer Waalkens
wil er iets over zeggen.De heer Waalkens (PvdA): Is het de heer Polderman
bekend dat aangenomen moties in beginsel moeten worden uitgevoerd, en dat
het slechts bij hoge uitzondering gebruikelijk is dat het kabinet een andere
positie inneemt? Daar moeten dan zwaarwegende argumenten voor zijn. De motie
die hij heeft geformuleerd, ging ervan uit dat alle moties onverkort uitgevoerd
moeten worden, terwijl het in de omgang tussen Kamerleden en kabinet zo is
dat aangenomen moties in beginsel worden uitgevoerd. Als hij het zo had opgenomen
in de motie, dan hadden wij geen enkel probleem met zijn motie gehad. Met
de uitspraak die hij erin had gezet, konden wij ons echter niet vereenzelvigen.De heer Polderman (SP): Ja, ik heb dat gemerkt,
maar dat is natuurlijk een kwestie van interpretatie van die motie. Het is
altijd in beginsel. Als wij hier besluiten dat de wereld voortaan vierkant
is en dat de minister dat moet gaan uitdragen in de wereld en in Europa, dan
zal niemand in de wereld zeggen: daar denken wij toch anders over. Natuurlijk
is het altijd in beginsel. De regering moet ook niet ophouden met denken.
Als u zegt: ik had ervoor gestemd als dat erbij had gestaan, dan neem ik daar
kennis van. Het lijkt mij echter normaal staatsrecht en het hoort er gewoon
bij. Met mijn motie wilde ik zeggen dat de speelruimte die de minister zich
nu verworven heeft, zoals dat bijvoorbeeld bij de soja is gebleken, naar mijn
idee ingeperkt had moeten worden. De heer Waalkens heeft daar helaas een andere
keuze in gemaakt. Nogmaals, ik vind het jammer dat het zo gelopen is.Voorzitter. Over het verslag heb ik geen opmerkingen. Over de agenda heb
ik wel een aantal punten. De minister wil het standpunt van de minstbedeelden
weer aan de orde brengen. Ik blijf erbij: dat is geen EU-zaak. Ik meende dat
de minister dat ook vond, maar kennelijk komt dat punt in Europa steeds weer
terug. Een andere opmerking wil ik maken over de ontwikkelingssamenwerking.
Het verbaast mij dat het er zo staat. Er staat dat het platteland zich tegelijkertijd
economisch moet ontwikkelen, in tegenstelling tot tegelijkertijd met landbouwontwikkelingen.
Alsof dat iets anders is. Mijn idee is juist dat de landbouwontwikkeling een
voorwaarde is voor en een start van de economische ontwikkeling, zeg maar
de motor van economische ontwikkelingen in ontwikkelingslanden.
De minister suggereert hier dat dit twee verschillende zaken zouden zijn.
Dat vind ik een merkwaardige opvatting. Verder zijn er vijf mooie theoretische
sporen ontwikkeld die er beschreven worden, maar de praktijk is natuurlijk
dat de hele landbouwpolitiek in de Derde Wereld nog steeds doordrongen is
van de effecten van ons koloniale verleden en dat de landbouwpolitiek nog
steeds gewoon gericht is op de behoeftebevrediging van het westen, van deze «roofstaat
aan de Noordzee», om het maar eens met Multatuli te zeggen. Dat gaat
nog steeds door. De minister zegt dat dit op de agenda staat van de verdere
WTO-onderhandelingen. Ik zou zeggen: vul het vooral in die richting in dat
in de landbouw nog steeds de effecten van ons koloniale verleden aan de orde
zijn. Dan kun je zeggen: het verhaal is eentonig, en dat is het ook, om Max
Havelaar nog verder te parafraseren. Ik zag gisteravond voormalig minister
Pronk op televisie, die tot de conclusie kwam dat sinds zijn bemoeienis, sinds
hij met ontwikkelingssamenwerking is begonnen, eigenlijk maar weinig veranderd
is. Dan is dat toch een treurige zaak.Voorzitter. Nu even iets geheel anders. Ik sluit aan bij wat mevrouw Ouwehand
naar voren heeft gebracht, maar beelden zeggen meer dan duizend woorden over
de slachting onder verantwoordelijkheid van Denemarken. Wij krijgen daar inderdaad
verontrustende mailtjes over met verontrustende foto’s. Ik vraag u allen
om de foto’s even door te geven en te bekijken, dan ziet u wat daar
aan de hand is. Ik sluit wat dat betreft aan bij de vraag van mevrouw Ouwehand
die de minister verzoekt om haar collega daarover aan te spreken.Ten slotte ga ik in op de melkquotering en het rapport van het CLM. Het
is inderdaad merkwaardig dat wij dat rapport zo laat hebben gekregen, terwijl
het al langer bekend was. Minister Cramer schrijft dat de conclusie is dat
er op het moment niets aan de hand is, maar dan gaat zij toch voorbij aan
de essentie van het rapport. Als je het rapport leest, dan kun je maar tot
een conclusie komen, namelijk: laten wij alsjeblieft ophouden met het verder
vrijgeven van de melkproductie en de quotering in stand houden. Als je het
vrijlaat, dan gebeuren er dus inderdaad verdere ongelukken wat het milieu
betreft. Het is ook bekend dat er vanuit de boerenorganisaties fel verzet
is geweest tegen het loslaten van de quotering. Er is hier in Den Haag vorige
week maandag nog gedemonstreerd door de melkveehouderij, de Nederlandse melkveehoudersvakbond.
Ik was er als enige politicus bij en ik acht dat symbolisch voor het niet
willen luisteren naar de geluiden uit de praktijk, die aangeven dat dit toch
anders moet dan het nu gaat.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
Dit vind ik beneden de maat. Wij hebben vorige week allemaal moeten constateren
dat wij de agenda vol hadden met verplichtingen ook elders in het land. Dat
hebben wij hier openlijk kenbaar gemaakt. Om hier nu zo weggezet te worden,
daar voel ik absoluut niets voor.De heer Polderman (SP): Ik doe niet anders
dan te zeggen dat iedereen zijn eigen prioriteiten stelt. U had andere prioriteiten.
Dat kan.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Toevallig
moeten wij constateren dat uw waarschijnlijk de agenda leeg had en wij allen
niet.De heer Polderman (SP): Ik heb de agenda daarvoor
leeggemaakt, want ik vond het belangrijk om daarbij aanwezig te zijn. Ik ben
niet verantwoordelijk voor uw agenda. U stelt uw eigen prioriteiten en ik
de mijne. Wat ik wil aangeven is dat de protesten in het land, en niet alleen
in Nederland, maar ook in Europa, groot zijn.De heer Atsma (CDA): Ik vind dit ook een beetje
flauw. Er zijn Kamerleden die inderdaad 3,5 uur van Den Haag verwijderd wonen.
Even voor alle duidelijkheid. Daar heeft men denk ik wel begrip voor. Hebt
u ook gesuggereerd om dit soort acties iets eerder te houden? Het heeft weinig
zin om te demonstreren op de dag dat de minister al in Brussel onderhandelt.
Dat hebben wij overigens gezegd. Wij zijn altijd bereid -dat weet u ook –
en wij staan bijna wekelijks in de zalen in het land, ook bij de club die
u net aanhaalde. Uw veronderstelling dat ons dat niet menens is, is dus gewoon
onzin.De heer Polderman (SP): Ik constateer dat
dit kennelijk een open zenuw raakt, maar dat stelt mij ook weer gerust. Het
betekent in ieder geval dat de betrokkenheid van deze partijen bij dit soort
acties toch zeker wel aanwezig is, en dat vind ik fijn. Het enige wat ik wil
zeggen, is dat ook de mensen vanuit de praktijk in Nederland en in de rest
van Europa nogal bezwaar hebben gemaakt tegen het loslaten van de quotering.
Behalve dat argument zijn er nu kennelijk ook zwaarwegende milieuargumenten
waarom uitbreiding onverstandig is en niet de goede kant op gaat. Ik vind
het jammer dat wij het rapport dat die conclusie zeer aannemelijk maakt, zo
laat – eigenlijk te laat en als mosterd na de maaltijd – hebben
gekregen.De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan wij nu
verder met de heer Waalkens van de PvdA-fractie.De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. De conclusies
uit de Health Check zijn getrokken, nu komt het aan op de verdere uitwerking
van de besluiten. Ik wil de uitkomst van de Health Check op zich positief
beoordelen. Ik wil ook de minister complimenteren met haar inzet, maar ik
wil tevens wat opmerkingen herhalen die ik eerder gemaakt heb over de uitwerking
van de besluiten die nu genomen zijn. Ten eerste denk ik, ook in het verlengde
van eerder gemaakte opmerkingen naar aanleiding van de conclusies van het
CLM-rapport, dat wij bij de begeleiding van de uitbreiding van het melkquotum
in Nederland heel nadrukkelijk moeten kijken naar de milieueffecten. Ik moet
over de aanpak van de minister in dezen zeggen – wij komen daar nog
over te spreken in een algemeen overleg over ammoniak – dat vrijblijvendheid
hier wel troef is. Dat betreurt de fractie van de PvdA, want op het terrein
van het milieu worden wij door de uitbreiding van het melkquotum voor grote
uitdagingen gesteld. Ik wil niet zeggen dat het onmogelijk is, maar ik vind
wel dat de vrijblijvendheid met betrekking tot het begeleiden van de nu ontstane
productieruimte – niet alleen op basis van het CLM-rapport, maar ook
naar aanleiding van het Natuur- en Milieuplanbureau (NMP) – vereist
dat men aangeeft dat onder de huidige omstandigheden het beleid tot 2010 misschien
volstaat, maar dat er bij deze uitbreiding van de veestapel heel nadrukkelijk
gekeken moet worden of er strepen getrokken moeten worden en of er grenzen
aangescherpt moeten worden voor de melkveehouderij. Daarbij moet niet gewerkt
worden met een houtskoolschets, maar met concrete voorstellen om het milieudeel
ook voor Nederland zo goed mogelijk te begeleiden. Wij van de PvdA-fractie
zeggen dat de hoeveelheid dieren op zichzelf niet het probleem is, althans
dat is niet de randvoorwaarde. Het gaat veeleer om de kwalitatieve randvoorwaarden
die gesteld worden op het terrein van milieu, op het terrein van dierenwelzijn,
op het terrein van de landschappelijke inpassing van alle activiteiten die
op het platteland hieruit voortvloeien. Die meer integrale benadering van
het begeleiden van de ontwikkelingsruimte die er gekomen is, zal met de Kamer
besproken moeten worden. Anders nemen wij – dat ben ik dan eens met
eerdere sprekers – onze verantwoordelijkheid onvoldoende, niet alleen
met betrekking tot de economische ruimte, maar ook de ecologische.Wat de uitwerking van de voorstellen betreft, kan Nederland nu een eigen
koers varen en een eigen invulling geven aan wat uit de Health Check naar
boven is gekomen. Ik doel dan op de regionale invulling, de top-up’s,
zoals dat wordt genoemd in de bijlage, om te gaan naar een regionaal model
met een differentiatie al naar gelang er handicaps in gebieden liggen. Dat
zal nu nadrukkelijk naar voren gehaald moeten worden, en dat kan ook niet
blijven bij een houtskoolschets, waarbij de lijn op een abstractieniveau van
regionale invulling en flexibilisering ligt. Wij zullen tot functionele hectarenpremies
moeten komen, zodat de basisfinanciering voor het platteland een gegeven is,
terwijl die premies ook een eerlijke beloning zijn voor de diensten die verlangd
worden vanuit de bestaande publieke waarden. Is de minister bereid om, op
basis van de conclusies die zij heeft getrokken uit de uitkomsten van de Health
Check, voor augustus 2009 aan de commissie bekend te maken of zij die functionele
hectarenpremies zou willen installeren? Dit zou de commissie in de vorm van
een voorstel voorgelegd moeten worden, zodat wij ermee verder kunnen.Met betrekking tot de bestemming van de modulatiegelden verwacht ik van
het kabinet heel concrete voorstellen over de bestemming van de vrijgekomen
budgetten die nu in Nederland besteed mogen worden. De minister moet ons laten
weten voor welke doeleinden zij deze budgetten gaat inzetten, niet alleen
op het boerenerf, maar misschien ook in de periferie van alle groene activiteiten
die op het platteland moeten en zullen spelen, ook met betrekking tot de financiering
van de effecten van de afschaffing van de braaklegregeling. Ik heb daar eerder
met de minister van LNV over gesproken en een voorstel gedaan voor gebieden
waar de braaklegregeling nu al beëindigd is. Daar hebben de boeren de
akkerranden allang weer geploegd en wordt er dus veel minder gebruik gemaakt
van de mogelijkheid om de biodiversiteit te versterken. Die versterking was
er immers door het braakleggen. Is de minister bereid, nu wij de braaklegregeling
helemaal hebben afgeschaft, een deel van de modulatiegelden beschikbaar te
stellen voor het herstellen van het systeem van de akkerranden? Is zij bereid
om daar dan ook de financiering bij te leggen?Dan heb ik nog één, zij het essentieel, punt met betrekking
tot de uitbreiding van het melkquotum. Ik heb gezien dat de halvering van
de vetcorrectie voor Nederland uitkomt op ongeveer 1,5% extra melkquotum.
Is het nu zo dat alleen de vetoverschrijders daardoor ruimte krijgen, of is
het een toevoeging aan het landelijke quotum? De minister suggereert dat wij
nu 2,5% krijgen, maar het is 1,5%, met een ruimte in de vetcorrectie
voor de vetmelkers. Ik zou een pleidooi willen houden om dat toe te voegen
aan het landelijke quotum. Dan kunnen wij gebruik maken van de landelijke
verevening op dit punt, en dan hebben wij inderdaad die 2,5%. Anders
blijft het heel gedifferentieerd bij een beperkte groep mensen die dan procenten
meer zouden kunnen krijgen.Het tweede punt dat ik zou willen maken heeft betrekking op het verslag
van de Landbouw- en Visserijraad. Ik ben blij dat de minister van LNV een
stemverklaring heeft gegeven over de European Food and Safety Authority (EFSA)
en dat minister Cramer het vervolg zou oppakken in de milieuraad. Science-based
is het vertrekpunt en daarop volgt politieke besluitvorming.De heer Polderman (SP): Ik heb een vraag over
de braaklegregeling, en dan met name over het verdwijnen van de biodiversiteit.
Daar was de braaklegregeling niet om begonnen. Het was bedoeld als instrument
om de graanprijzen een beetje in de hand te houden. Dat is dus ook weggegeven.
Heeft de heer Waalkens daar ook een opvatting over? Wat betreft de graanprijs,
hoor ik nu al vragen in de trant van: hebben wij daar wel goed aan gedaan?De heer Waalkens (PvdA): De ene maatregel
kan de andere maatregel versterken. Gezien de marktsituatie ben ik akkoord
gegaan met het afschaffen van de braaklegregeling, maar ik heb tevens gewezen
op het risico dat het effect van de braaklegregeling op de versterking van
de biodiversiteit wegvalt. Wij hebben hectaren aan akkerranden zien verdwijnen.
Ik heb dat betreurd. Heel veel akkerbouwers hebben dat eveneens betreurd.
Zij zeggen: als wij daar geen geld voor krijgen, dan doen wij dat dus niet.
Zij hebben een eigen keuze, maar je kunt ze er wel in helpen om die keuze
zo te maken dat het weer een publiek belang dient. Daarmee kom ik dus ook
terug op het vurige pleidooi dat ik keer op keer herhaal, om die functionele
hectarenpremies nu eindelijk eens een keer te installeren en om weg te gaan
van de toch wat onduidelijke kreten over regionalisering en flexibilisering.De heer Polderman (SP): Dat is geen antwoord
op mijn vraag. De braaklegregeling was bedoeld om als overheid wat grip te
houden op de graanprijs. Dat instrument was op nul gezet, dat was nog iets
anders dan afgeschaft. Nu is het afgeschaft, begrijp ik. Het was op nul gezet
omdat men het even niet nodig meende te hebben, vanwege de graanprijzen. Dit
instrument, en daar gaat het om, is nu ook uit handen gegeven. Ik wil weten
of de PvdA-fractie dat fijn vindt of dat zij het net zo betreurt als wij.De heer Waalkens (PvdA): Ik heb in eerdere
overleggen gezegd dat het einde van de levenscyclus van gemeenschappelijk
landbouwbeleid in zicht is en dat wij na moeten denken – dat was een
volgend punt dat ik zou willen maken -dat wij bij de raadsconclusies...De voorzitter: Mijnheer Waalkens, uw tijd
is om.De heer Waalkens (PvdA): Ik ga nog in op de
interruptie van de heer Polderman. De raadsconclusies moeten leiden tot het
aankondigen van het einde van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het
begin van een strategisch voorraadbeheer in Europa. Dat kan heel wel geadresseerd
worden door graanvoorraden die publiek aangestuurd worden, publiek gevormd
en publiek beheerd. In die zin denk ik dat wij veel beter kunnen kijken naar
een strategisch voorraadbeheer dan specifiek door te blijven gaan met het
bepleiten van de wens naar een gemeenschappelijk landbouwbeleid.Nog één punt, namelijk het miljard voor Afrika. Ik zou aan
het kabinet willen vragen wat het nu voorliggende besluit voor consequenties
heeft voor ons OS-budget en of dat afgetrokken wordt of bijgeteld bij het
ODA-budget. Als dat zo is, dan bemoeit Europa zich ergens mee waar het zich
niet mee zou moeten bemoeien. Ik ben echter heel blij dat er een miljard voor
Afrika komt, want de mensen daar hebben 25 tot 40 mld. nodig om hun voedselzekerheid
en voedselsoevereiniteit op te bouwen als systeem.De voorzitter: Dank u wel. Er zijn nog twee
vragen aan u.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik dacht: misschien
komt het nog, want ik hoorde de heer Waalkens complimenten geven voor de inzet
van de minister. Daarna uitte hij zorgen over hoe wij de verruiming van het
melkquotum moeten gaan begeleiden binnen de milieu- en dierenwelzijnsrandvoorwaarden.
Dan kun je het compliment natuurlijk niet overeind houden. In het CLM-rapport
staat: kabinet, hou op met de lobby voor meer dan 1%, want de doelstellingen
worden niet gehaald. Als wij op de 2% tot 3% van de minister
waren uitgekomen, dan zouden wij in 2010 al in enorme problemen zijn gekomen.
Het kabinet heeft dat niet bijgesteld en het heeft ook de Kamer niet op tijd
geïnformeerd. Hoe kunt u nu zo’n inzet complimenteren? Het zijn
heel grote risico’s die het kabinet gelopen heeft in Brussel!
De heer Waalkens (PvdA): Als afgeleide van de
conclusies van de Health Check is er een groot budget voor Nederland extra
beschikbaar gekomen om milieumaatregelen te nemen, maar ook te faciliteren.
Ik denk, en dat heb ik ook in mijn termijn gezegd, dat de conclusies van de
besluiten die nu in Brussel genomen zijn, ons voor grote uitdagingen stellen,
niet voor onmogelijke uitdagingen. Ik heb aan de minister van VROM gevraagd
wat zij vindt dat er nu moet gaan gebeuren.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Dat is
mijn vraag niet. Ik weet ook wat er in Brussel is uitgekomen. Gelukkig heeft
onze landbouwminister haar zin niet gekregen. U hebt haar complimenten gemaakt,
mijnheer Waalkens, voor de inzet van dit kabinet. Die inzet heeft de hele
wereld in de uitverkoop gezet en heel grote risico’s voor het milieu
met zich gebracht. Daar kunt u toch geen compliment voor maken? Ik zou het
omgekeerde denken.De heer Waalkens (PvdA): Ik ga over mijn eigen
inbreng en die mag u politiek beoordelen, maar ik vind dat wij, gezien de
afronding van de Health Check zoals die er nu ligt, met de conclusies en de
ruimte die er ligt voor de nationale lidstaten, nu de hand aan de ploeg moeten
slaan. Ik ben het met u eens dat wij daarin misschien wel samen kunnen gaan
optrekken om de nadelige milieueffecten zoveel mogelijk te voorkomen of wat
mij betreft, liefst nog meer dan zoveel mogelijk. Wij hebben op dit moment
al een probleem, de ammoniakdeken is te hoog, de vermesting is te groot, de
milieurisico’s zijn impliciet, maar ik wil wel wijzen op het verschil
tussen sectoren en ook een politieke waardering uitspreken voor de uitzonderlijke
positie die de melkveehouderij in Nederland heeft. Koeien horen in de wei,
koeien horen in het landschap en daar moeten wij ook rekening mee houden.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
De weigering van de minister van LNV om de motie van de heren Cramer en Waalkens
uit te voeren met betrekking tot de gensoja heeft verstrekkende consequenties.
Was die motie wel uitgevoerd, dan was de gensoja, zoals de heer Waalkens wenste,
niet toegelaten tot de Europese markt. Nu besluit de Europese Commissie en
zal waarschijnlijk een toelatingsbesluit volgen. Zegt de heer Waalkens met
mij in dit debat, nu wij kunnen terugblikken op deze zeer onverkwikkelijke
gang van zaken: dit was eens, maar nooit weer?De heer Waalkens (PvdA): Dat zeg ik niet.
Wij hebben daar uitvoerig over gesproken en de winst van dat debat vond ik
dat ook Nederland zich schaart in de rij van kritische beoordelaars rondom
het hele toelatingsproces, het functioneren van de EFSA. Ik vind dat winst,
want het proces is niet transparant. Het is politiek gestuurd naar de EFSA
en dat mag niet zo zijn. Wij kennen allemaal de situatie in Europa dat er
verschil in beoordeling van de adviezen van de EFSA is door de verschillende
lidstaten. Nederland heeft er met haar stem voor deze toelating niet meer
of minder aan bijgedragen dat er geen gekwalificeerde meerderheid was en de
Commissie kan nu haar gang gaan. Dat is een van de omissies die wij in Europa
hebben, dat wij met dit soort besluitvormingsmechanismen werken. Dat hadden
wij willen doorbreken met het Verdrag van Lissabon.De heer Vendrik (GroenLinks): Tot uw dienst,
maar daar ging mijn vraag helemaal niet over. Dat er iets rond EFSA moet gebeuren,
wisten wij al langer. Dat hebben wij ook al eerder besproken met beide bewindslieden.
Het ging mij nu over het punt dat de minister van LNV de motie niet heeft
willen uitvoeren met betrekking tot de voorgenomen toelating van deze gensoja.
Nu blijkt dat het een verschil had kunnen maken als zij dat wel had gedaan.
Met andere woorden: dat is een dure weigering geweest van de minister van
LNV en ik kan mij niet voorstellen dat een coalitiefractie -laat
staan een oppositiefractie, maar daar zal ik in mijn termijn iets over zeggen –
dit op zich laat zitten. Ik kan mij ook voorstellen dat het goed zou zijn
als een coalitiefractie het politieke signaal afgeeft aan de minister: dit
was een keer, maar in het vervolg wensen wij gewoon dat moties worden uitgevoerd.
Daar mag ik toch op rekenen bij de heer Waalkens, mag ik aannemen?De voorzitter: Tot slot de heer Waalkens.De heer Waalkens (PvdA): Ik heb in een interruptiedebatje
met collega Polderman gezegd dat ik de stelling betrek die ook gebruikelijk
is, dat moties in beginsel worden uitgevoerd. Ik heb in dat debat ook gezegd –
u kunt het stenografisch verslag erop nalezen – dat ik het staatsrechtelijk
curieus vind dat deze motie niet is uitgevoerd. De argumentatie van het kabinet
was dat er een zwaarwegende reden was voor het kabinet om deze motie niet
uit te voeren, maar de winst in dit debat is tweeledig: dat wij de positie
van de EFSA nog eens nadrukkelijk op het podium hebben gezet, en dat wij een
stemverklaring hebben afgegeven waarbij wij de wijziging in de positie van
Nederland gemarkeerd hebben, niet zozeer in het stemgedrag, maar wel in de
beoordeling van dit soort processen. Dat vind ik de winst van dit debat. Daar
had een tegenstem in Europa een iets zwaarder gewicht aan gegeven, maar het
signaal in Brussel is meer dan zat opgepakt. Het verschuiven van de positie
van Nederland, met name onder druk van de Tweede Kamer, is nadrukkelijk gemarkeerd
en daar ben ik blij mee. Dat is ook de winst van dat debat.De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan wij nu
naar mevrouw Snijder van de VVD-fractie.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
Ik wil toch nog eerst even terugkijken op de afspraken die vorige week in
de Health Check zijn gemaakt. Wij hebben natuurlijk hier lang, eigenlijk het
hele jaar, gesproken over hoe wij richting 2015 naar die zachte landing gaan
van vooral de zuivelquotering. Wij hebben toen met elkaar geconstateerd, en
ik dacht ook de minister, dat wij daar toch minimaal 2% tot 3%
voor nodig hadden. In die zin is de daadwerkelijke uitkomst voor mijn fractie
toch wat teleurstellend. Laten wij wel wezen: 2,5% staat prachtig,
maar in principe betekent het 1%, plus – de heer Waalkens gaf
dat net ook al aan – 1,5% voor onze vetcorrectie. Juist daar
zit hem nu een beetje de kneep, want die 1,5% daalt niet gelijkmatig
over de hele sector neer. De vraag is even hoe de minister daarmee omgaat.
Het betekent niet dat voor elke veehouder de ruimte 2,5% is. In die
zin hadden wij ons de verruiming groter voorgesteld en wij hadden ook allemaal
beter gewild. Dan kom ik nog even terug op de discussie die wij de keren daarvoor
hebben gehad over de eventuele verevening in Europees verband. Ook daarover
lag er een breed aangenomen advies van het Europees Parlement aan de ministerraad.
Mijn vraag is of daar in de ministerraad nog over gesproken is. Wat is de
inzet van Nederland geweest in die discussie? Ook dat had natuurlijk meer
verruiming voor Nederland gegeven.Dan kom ik op de modulatie. Daar hebben wij eveneens vaak over gesproken
en gezegd dat wij niet voelden voor een grote ophoging. Het is voor het komende
jaar beperkt gebleven tot 2%, maar het gaat door tot uiteindelijk in
2012 een extra modulatie van 5%.De voorzitter: De heer Polderman heeft nog
een vraag over het vorige punt.De heer Polderman (SP): Precies, mevrouw Snijder
stapte over van de melkquota op de modulatie, maar zij zegt over de melkquotering
dat zij teleurgesteld is dat het tot dit compromis is gekomen. U hebt toch
ook kennis genomen, mevrouw Snijder, van het rapport van het
CLM waarin juist gezegd wordt dat het misschien wel heel verstandig is om
daar niet zo fors op in te zetten? Dat is eigenlijk het advies. Je zou achteraf
kunnen zeggen dat het maar goed is dat het tot deze uitkomst is gekomen. Misschien
is die zelfs nog te hoog, wat mijn stelling is. Gaat u daar nog op in? U zei
dat u het jammer vond dat u niet bij de demonstratie van de boeren was. Komt
u hier nog op?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ja. De demonstratie
van de boeren is een ander punt, maar op het CLM-rapport zal ik nog ingaan.
Ik zeg daar even bij dat het mijn laatste punt zal zijn. Het ligt op het eind
van mijn stapeltje.De modulatie gaan wij dus ophogen in 2012 naar 5%. Er wordt melding
gemaakt van een aantal zaken, biodiversiteit, klimaatverandering, waterbeheer,
hernieuwbare energie en innovatie-inspanningen. Ik kan mij nog herinneren
dat ik in het vorige debat heb gevraagd of het zou kunnen dat bij artikel
68 ook de kaderrichtlijn waterverplichtingen hoort. Volgens mij hebben wij
daar toen over gesproken. Ik heb er in tegenstelling tot de vorige spreker
alle belang bij dat wat wij met de modulatiegelden doen, wel rond of op dat
boerenerf gebeurt. Dan zou het kunnen dat wat het waterbeheer betreft, de
kaderrichtlijn waterverplichtingen van de agrarische sector daarmee zou kunnen
worden ingevuld. Graag een reactie van de minister daarop. De volgende vraag
is: is er voor het komende jaar al budget? Zit er in de begroting al cofinancieringsgeld
om de 2% en uiteindelijk die 7% erbij te cofinancieren? Dan
weten wij dat alvast. De vraag is ook even dit. U hebt 100 mln. genoemd. Dat
valt allemaal mee, want dat hebben wij niet nodig in 2010, nu de cofinancieringsbijlage
is verlaagd van 50% naar 25%. Had u ook in de begroting al vooruitkijkend
die 100 mln. gereserveerd? Ook daar kunnen wij ons dan direct rekenschap van
geven bij de begrotingsbehandeling.Dan kom ik op artikel 68 te spreken. De minister maakt er melding van
dat de ongebruikte middelen uit de nationale envelop, ongeveer 28 mln., nu
benut kunnen worden en dat wij daarom niet een extra afroming van de inkomenstoeslagen
hoeven te hebben. Voor ons is de vraag of deze 28 mln. structureel beschikbaar
zijn. Waar zaten die? Waar komen ze vandaan? En als ze inderdaad structureel
beschikbaar zijn, hoe zit dat dan? Immers, wij weten allemaal waar uiteindelijk
die nationale envelop weg is gekomen. Dat daar nu iets anders mee gaat gebeuren,
is duidelijk, maar ik zou daar toch wel wat meer opheldering over willen hebben.
Ik hoor dat graag van de minister.Dan kom ik op de bufferstroken. Ook wij zijn blij dat het verhaal van
de bufferstroken en het ophogen niet zijn toegevoegd. Daar complimenteren
wij de minister mee. Hoe wij daarin staan, is bekend. Dan staat er op de agenda
ook weer een miljard aan de OS-landen en de voedselbanken. U weet hoe wij
daarover denken: bij ons is het nee tegen allebei. Dan staat vandaag ook de
blauwtong op de agenda. U hebt ons een brief gestuurd over de stand van zaken.
Voor ons is de vraag wat u nu gaat doen. De export ligt immers nog totaal
stil. Als wij nu zien dat er geen nieuwe gevallen bij komen, dat de sector
zich uitlaat tegenover u dat men geen belang heeft bij uw steunfonds, dat
men veel liever heeft dat de export weer op gang komt en dat ook alle andere
landen nog steeds exporteren, wat ik ook in het vorige debat al heb aangegeven,
dan is de vraag: gaat u nu eindelijk actie daarop ondernemen? Het kan toch
niet zo zijn dat wij Nederland steeds maar op slot laten zetten.Dan kom ik bij het laatste punt, het CLM-rapport. Het is heel aardig wat
voor verhalen de eerste twee sprekers daarover hadden, maar de conclusie die
daaruit wordt getrokken, trekken wij absoluut niet. Natuurlijk moeten wij
ons rekenschap geven, dat vindt ook de VVD-fractie, wat er na 2015 gebeurt.
Ook het CLM-rapport maakt echter heel helder dat er voorlopig geen acuut probleem
is. Ook wij zien dat gewoon. Met de kleine faseringen en de uitbreiding
van de zuivelquota die wij nu zien, zal er geen ander milieuprobleem zijn –
ik zet «probleem» maar tussen aanhalingstekens -dan wij nu hebben.
In die zin sluit ik mij dus absoluut niet aan bij de grote verhalen die mevrouw
Ouwehand heeft gehouden en ook niet bij de heer Polderman. Wel zie ik, en
dat signaleert ook het CLM-rapport, dat wij ons wel bewust moeten zijn van
wat er na 2015 gebeurt. En dan spreekt het CLM-rapport erover dat wij richting
2020 eventueel een stijging zouden kunnen krijgen van 20%, mits de
zuivelsector dus zo gaat groeien. In die zin vind ik wel dat wij de vinger
aan de pols moeten houden en nagaan welke ontwikkelingen er zijn. Ik ga ervan
uit dat het kabinet zich daar ook rekenschap van geeft, maar dat geeft de
minister naar ons gevoel goed aan. Vinger aan de pols dus, en richting 2015
kijken of wij inderdaad blijven bij kleine stappen. Daar ziet het nu naar
uit. Na 2015 moeten wij dan inderdaad goed kijken of er extra maatregelen
nodig zijn.Voorzitter. Ik zou het hierbij willen laten.De voorzitter: Dank u wel. De heer Waalkens
heeft nog een vraag aan u.De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Ik heb
een punt van orde. Ik moet zeggen dat het mij bijzonder stoort dat als wij
hier een volwaardig debat hebben, degene die dit spoeddebat heeft aangevraagd
en op wiens verzoek wij dit debat verdaagd hebben naar een debat over de Landbouwraad,
op dit moment niet meedoet aan de beraadslaging. Wij kunnen niemand verplichten
om hier aanwezig te zijn, maar ik wil dit punt van orde wel maken. Ik stoor
mij daar bijzonder aan.De voorzitter: Dank u wel. Ik wil ook graag
dat de medewerkster van de PvdD dit nu even doorgeeft. Dan de heer Polderman.De heer Polderman (SP): Ik weet niet waar
mijn buurvrouw naartoe is, maar ik denk... ik weet het niet. Daar ga ik maar
niet op in. Ik zou nog wel een vraag aan mevrouw Snijder willen stellen. Zij
zegt eigenlijk: het beleid is vinger aan de pols, maar toch gewoon doorgaan.
Terwijl toch uit het rapport overduidelijk blijkt dat er ander beleid nodig
is. Als wij gewoon doorgaan, al of niet met de vinger aan de pols, dan loopt
het gewoon fout, met de fijnstof, met het nitraat, noem maar op. Daar hebt
u toch kennis van genomen, mevrouw Snijder? Hoe kunt u dan zeggen: niets aan
de hand? Dat is immers eigenlijk wat u zegt, en ik begrijp dat gewoon niet.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik denk dat
ik heel duidelijk heb geformuleerd: het CLM-rapport geeft aan: er is op dit
moment geen acuut probleem. Wij gaan gewoon rustig door. U weet net zo goed
als ik dat de verruiming die wij nu hebben op het zuivelquotum, zeg maar 2,5% –
dat moeten wij dus nu waarmaken, die kans heeft Nederland – minimaal
is. Dat geeft ook het CLM-rapport aan. Voor de komende jaren zijn die stapjes
zo gering dat daaruit direct geen milieucalamiteit resulteert. Dat is absoluut
geen probleem. Dat staat erin. Natuurlijk moeten wij, als wij vervolgens gaan
naar een grote verruiming en het helemaal vrijlaten, kijken naar hoe die ontwikkelingen
gaan. Dat geeft ook het kabinet aan. Want het is dan nog maar de vraag of
die grote verruiming er inderdaad komt. Dat is natuurlijk wel de vraag. Als
wij de quotering eraf gooien in 2015, dan is het nog maar de vraag of Nederland
daar heel grootschalig van gebruik zal maken. Dat hangt af van het hele prijsmechanisme,
want dan gaan wij naar de volle marktwerking. Als de wereldmarktprijzen dan
ontzettend laag zijn, zie ik nog niet dat wij een geweldige verruiming gaan
doorvoeren. Dat bedoel ik met de vinger aan de pols houden en bezien hoe de
ontwikkelingen gaan. Natuurlijk moeten wij ons daar van tevoren rekenschap
van geven, want als het wel uitloopt, zal de sector zich daar ook van bewust
moeten zijn.De heer Polderman (SP): Daar zullen wij het
niet over eens worden. Mevrouw Snijder zegt dat deze kleine stapjes, die 1%
verruiming, niet tot enorme milieucatastrofes zal leiden. Nee, dat klopt.
Daar ontkent u echter mee, mevrouw Snijder, dat er al enorme druk ligt. U
doet alsof er geen ammoniakdeken over Nederland ligt en alsof het geen groot
probleem is als wij de nitraatrichtlijn niet halen. Daar zegt u van: het valt
allemaal wel mee. Ik ben benieuwd of de minister van VROM uw conclusies deelt,
want daar zou ik nog ongeruster van worden dan van het feit dat u die trekt.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Nog even
heel kort, wij worden het inderdaad toch niet eens. Wij denken daar natuurlijk
anders over. U met uw ammoniakdeken. Daar is de melkveehouderij – want
daar hebben wij het nu over, al pratend over de zuiveluitbreiding –
niet alleen verantwoordelijk voor, dat weet u net zo goed als ik. Over de
hele nitraatkwestie spreken wij volgende week en ook over ammoniak. Ik heb
niet de grote zorgen die u hebt, maar dat wist u al toen u de vraag stelde.De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan wij nu
verder met de heer Atsma van de CDA-fractie.De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik deel de
ergernis van collega Waalkens over het feit dat de woordvoerder van de PvdD
hier nu al geruime tijd, eigenlijk al bijna twee sprekers lang, afwezig is,
in een overleg dat nota bene op haar verzoek plaatsvindt. Zij zit hier kubieke
meters gebakken lucht te verkondigen, volstrekte onzin, en als de mogelijkheid
er dan is om te debatteren met elkaar, dan vlucht zij weg. Ik vind het een
schande. Eigenlijk zouden wij gewoon de vergadering moeten schorsen of stoppen.
Goed, dat is gezegd.De voorzitter: Voordat u verder gaat, de heer
Vendrik.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Nu het een dingetje begint te worden: collega’s, beheers je een beetje!
Mevrouw Ouwehand maakt deel uit van een fractie van twee mensen. Het is een
berendrukke tijd. Misschien komt het omdat jullie deel uitmaken van grotere
fracties, maar het is kunst- en vliegwerk. Daar is ze alweer. Kom op jongens,
iets sportiever. Dat wat zij zegt niet bevalt, mag niet tot procedurele onzin
leiden. Zullen wij het hier gewoon even bij laten met zijn allen? Dan gaan
wij weer door met het debat.De voorzitter: De heer Atsma. Mevrouw Ouwehand
neemt weer deel aan het debat.De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Wij hebben
natuurlijk begrip voor de grootte of anderszins van een fractie, maar daar
waar de fracties in dit huis kleiner worden, hebben ze een des te grotere
mond. Als ik dan zeg dat mevrouw Ouwehand in eerste termijn kubieke meters
gebakken lucht zit te verkondigen en vervolgens afwezig is als een groot deel
van de Kamer aan het woord is, vind ik dat gewoon schandelijk. Op verzoek
van de PvdD wordt dit spoed-AO – want zo hebben wij het omgetoverd –
gehouden. Dan vind ik het jammer dat men niet het respect kan opbrengen om
de bijdrage van de collega’s te horen. In die zin ben ik het volledig
met collega Waalkens eens. Daarmee heb ik gezegd wat ik op dit punt kwijt
wilde. Dat laat onverlet dat wij natuurlijk altijd begrip hebben voor kleine
fracties. Dat is echter niet aan de orde in dit geval, want het overleg is
op verzoek van de PvdD. Als u om een spoeddebat verzoekt, mijnheer Vendrik,
verwachten wij ook dat u erbij aanwezig bent. Natuurlijk kan een trein te
laat komen, dat weten wij allemaal.Het is goed dat de minister heeft duidelijk gemaakt dat er nog twee agendapunten
worden toegevoegd, onder andere de WTO. Ik kan niet anders doen
dan de minister aan te moedigen om vooral het verhaal van dit kabinet te herhalen,
waar het altijd om gaat bij de WTO, namelijk dat de non-trade concerns onverkort
op de agenda moeten blijven staan. Ik zeg dat met klem, omdat juist Nederland
daarop zit te hameren. Nederland hamert als geen ander land op een gelijk
speelveld als het gaat om milieurandvoorwaarden, om dierenwelzijn en om landschap.
In die zin is het goed dat dit een-op-een gekoppeld wordt aan deze agenda.
Als wij het hebben over de uitwerking van de Health Check, dan komen er immers
inderdaad veel elementen aan de orde die een raakvlak hebben met het internationale
speelveld. Ik ben er dus blij om dat het daaraan gekoppeld wordt en ik zou
het kabinet willen stimuleren en aanmoedigen om vooral op de ingeslagen weg
door te gaan. Juist Europa loopt immers op veel onderdelen ver voor de muziek
uit. Daar is niets mis mee, maar wij verwachten wel dat de anderen ons gaan
volgen.De heer Vendrik (GroenLinks): Het debat over
die non-trade concerns is een debat dat al vele jaren loopt. Wat mij al vele
jaren opvalt, is dat Europa, maar ook de Nederlandse regering, van die non-trade
concerns nooit echt een hard punt wil maken. Als de heer Atsma dat anders
wil, dan moet hij dat nu zeggen, want de WTO-ronde loopt nog. De inzet is
overigens al een hele tijd geleden bepaald, maar die kan men altijd wijzigen.
Is het dan ook de opzet van de woorden van de heer Atsma dat de Nederlandse
regering als het gaat om die non-trade concerns vanaf heden een veel hardere
positie moet innemen in het Europese handelspolitieke debat?De heer Atsma (CDA): Als u goed hebt geluisterd,
dan hebt u gehoord dat ik heb gezegd dat juist de invulling van de Health
Check in de toekomst van het gemeenschappelijke landbouwbeleid heel veel elementen
in zich draagt, die ook internationaal en dus ook naar andere continenten
toe, een vervolg zouden moeten krijgen. Dat heb ik gezegd en wat dat betreft
is het volstrekt helder volgens mij dat Europa verder gaat, veel verder zelfs,
dan bijvoorbeeld de VS, Australië, Nieuw-Zeeland of China. Ik herhaal
mijzelf. Het is prima dat het daaraan gekoppeld wordt.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Nog een keer, als u mij toestaat. Mijnheer Atsma, dat heb ik u allemaal horen
zeggen en dat is allemaal goed. Wat u zegt is allemaal waar, maar nu wil ik
van u een politieke conclusie. Is dan de politieke conclusie van het CDA –
daar zou ik echt heel blij mee zijn, want ik probeer echt een beetje zaken
met u te doen, begrijp mij niet verkeerd – dat de Nederlandse inzet
moet veranderen nu die Health Check er ligt, en nu er op het gebied van de
non-trade concerns sprake is van een niet te tolereren ongelijkheid in de
wereld? Daar sprak u eigenlijk over. Moet dat dan consequenties hebben voor
de Nederlandse inzet aan de WTO-tafel? Dat loopt via Europa, maar dat terzijde.
Moet dat nu ergens toe leiden? Of is dat iets voor op termijn?De heer Atsma (CDA): Het is een beetje jammer
dat collega Vendrik dit kennelijk heeft gemist, maar de CDA-fractie en overigens
een groot deel van de Kamer zeggen al heel lang dat juist die Europese inzet –
het is goed te horen dat hij de uitkomst van de Health Check-discussie steunt
kennelijk, dat hij dat toejuicht – dat dit dus juist het vertrekpunt
moet zijn voor de WTO-onderhandelingen.De heer Vendrik (GroenLinks): Wacht even,
dit wordt iets te gortig. Dan is het jammer dat de heer Atsma al die WTO-debatten
met onder anderen staatssecretaris Heemskerk niet heeft gevolgd. Het punt –
en dat probeer ik u duidelijk te maken, mijnheer Atsma – is nu juist
hoe zwaar wij de non-trade concerns maken, politiek, bijvoorbeeld in handelsafspraken
over landbouw. Wij maken dat punt nooit zwaar. Dit speelt al vijftien jaar. Tien jaar geleden speelde dit debat al. En het is nooit de inzet van
Europa geweest om tot het gaatje te gaan aan de WTO-tafel om iets te bereiken
rond die non-trade concerns. Ze vallen er altijd als eerste weer af. Dat is
nu ook zo. Staatssecretaris Heemskerk gaat niet de Europese Commissie in de
nek springen, omdat de non-trade concerns nog niet geregeld zijn. Als wij
dat wel willen, mijnheer Atsma, en daar zou ik heel erg voor zijn, dan moeten
wij het vandaag gaan regelen. Dat is mijn uitnodiging aan u. Gaan wij vandaag
een keer regelen dat het kabinet wel tot het gaatje gaat als het gaat om die
non-trade concerns?De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik heb gezegd
wat ik heb gezegd. De Nederlandse inzet is volstrekt helder. Nederland pleit
meer dan welk ander land ook binnen Europa voor de non-trade concerns. Vervolgens
stel ik vast dat juist de uitkomsten van de Health Check belangrijke aanknopingspunten
geven om ook in WTO-verband die discussie te gaan voeren. Dat lijkt mij prima.
De minister heeft gezegd, toen u er nog niet was, mijnheer Vendrik, dat de
WTO-onderhandelingen aan de agenda worden toegevoegd. Dat is misschien voor
u ook goed om te weten. Ik zeg tegen deze minister, tegen beide bewindslieden:
prima, ga door met de inzet die vanuit Nederland de afgelopen jaren is gepleegd.
Dat er nog een lange weg te gaan is, die mening deel ik met u, maar het vertrekpunt
mag helder zijn.Voorzitter. Ik zou graag willen beginnen met mijn bijdrage. De minister
van LNV verdient complimenten, omdat zij een groot deel van de mogelijke ruimte
heeft weten in te vullen. Misschien was meer ruimte beter geweest, maar dat
zat er niet in. Het totale compromis overziend, zeggen wij dat het veel slechter
had kunnen uitpakken. Collega’s hebben er al op gewezen, de uitbreiding
van 2,5% van het Nederlandse quotum is meer dan wij enkele weken geleden
hadden ingeschat, gezien de toonzetting van de debatten in Brussel. Toch was
de wens van de Kamer nog meer. Wat dat betreft, is een soort evenwicht bereikt.
Van ons had er nog een tandje bij gemogen, maar wij hebben te accepteren wat
de uitkomst is. In die zin zeg ik met de collega’s: het is niet anders,
maar wij kunnen er wel mee uit de voeten.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb toch
ook aan de heer Atsma een vraag. 2,5% klinkt prachtig, maar het is
in principe 1%, plus 1,5% vanuit de vetcorrectie. Daar was de
minister in principe eerst geen voorstander van, maar het blijkt nu dat wij
de vlag uitsteken, omdat wij de percentages toch bij elkaar optellen. U bent
zich toch wel bewust dat het niet voor eenieder even goed uitpakt?De heer Atsma (CDA): Ik deel de opvatting
van collega Waalkens dat de kanttekening die bij de 1,5% is gemaakt
voor de vetcorrectie, wat ons betreft wel generiek zou mogen neerdalen in
Nederland. Dat is helderder, het geeft minder bureaucratie en ik denk dat
je daarmee de gemiddelde melkveehouder ook een plezier doet, omdat wij nu
de individuele effecten moeilijk kunnen inschatten per bedrijf. Dat bent u
hopelijk ook met mij eens. Als het dan gaat om die 1,5% – dan
hebben wij het volgens mij om iets van 160, 170 miljoen kilogram – dan
is dat ongeveer even veel als de superheffing waarmee de Nederlandse sector
op dit moment wordt geconfronteerd. Dat zeg ik ook maar even tegen collega
Ouwehand, die geweldig veel lucht erin heeft geblazen in haar eerste termijn.
Waar hebt u het over? Dat zeg ik nog eens een keer in haar richting. Misschien
dat zij het nu wel hoort.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik begrijp
dat er wat ophef was over het feit dat ik even de zaal uit was. Ik zeg meteen:
u hebt een punt. Als u een punt hebt, ben ik ook zo eerlijk om dat toe te
geven. Ik had een gesprek dat belangrijk was, u kent mij als iemand die veel
wil doen, dus mijn verontschuldigingen daarvoor. In de gebakken
lucht herken ik mij niet, wel in gebakken broeikasgassen misschien. Het rapport
van het CLM is glashelder. De minister ging met een desastreus verlanglijstje
naar Europa, naar Brussel, terwijl het rapport er al lag. Het kabinet heeft
zich niet geroepen gevoeld om de conclusies uit dat rapport serieus te nemen.
Dat vind ik nu schandelijk en ik ben blij dat de Kamer hier de vinger weet
te leggen op wat fatsoenlijk is en wat niet. In dit geval ging het over mij.
Ik zou het erg op prijs stellen als u die vinger ook eens naar het kabinet
zou willen en durven wijzen, want als u de feiten bekijkt, dan kunt u geen
andere conclusies trekken.De heer Atsma (CDA): Voorzitter. «Als
ik de feiten bekijk?». Ik kijk naar de feiten! En ik hoop ook dat u
naar de feiten kijkt. Weet u wat de afgelopen tientallen jaren gebeurd is
in de melkveehouderij? Weet u dat werkelijk? Weet het CLM dat werkelijk? Het
CLM doet niets anders dan een generiek model neerleggen. Het CLM kijkt niet
naar de productieverhoging per koe, om maar eens een voorbeeld te noemen.
Het CLM kijkt niet naar wat er in de afgelopen tientallen jaren is gebeurd
met de melkveestapel. In die zin zeg ik: u zit gewoon gebakken lucht te verkondigen,
in alle opzichten. Ik kan mij voorstellen dat u in het afgelopen half uur,
want u had natuurlijk een dwingend gesprek, misschien wel over dit onderwerp,
weer even uw cijfertjes hebt bijgesteld, maar als ik u gewoon vertel dat de
afgelopen jaren de melkveestapel met 10%, 25% of misschien wel
30% is teruggelopen, dan kan ik mij niet voorstellen dat u zegt: dat
doet er niet toe.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik ben
blij dat ik de heer Atsma even heb kunnen laten uitrazen, want het is duidelijk
dat hij een gerenommeerd onderzoeksbureau volledig onder de tafel schoffelt.
Dat vind ik erg kwalijk. Waar de heer Atsma niet op ingaat, is dat hij er
blijkbaar akkoord mee gaat dat de belangrijkste randvoorwaarde, het dierenwelzijn,
nog niet is ingevuld en dat dit pas ergens volgend jaar komt en dat wij in
de tussentijd geen antwoord kunnen geven op de vraag hoe wij nu én
de milieudoelstellingen realiseren, én het welzijn van de dieren verbeteren.
Als u, mijnheer Atsma, trots durft te zeggen dat de productie per koe omhoog
is gegaan en dat wij dus hebben helemaal geen milieuproblemen hebben, dan
denk ik dat u echt nog eens even bij uzelf te rade moet gaan. Wij moeten af
van de harde werkelijkheid. Mensen pikken het niet meer dat koeien nog meer
worden opgesloten en nog meer moeten gaan produceren.De voorzitter: De heer Atsma geeft een kort
antwoord en gaat dan verder met zijn betoog.De heer Atsma (CDA): Ik zou aan collega Ouwehand
willen vragen of zij weet hoeveel koeien in de afgelopen jaren uit Nederland
zijn verdwenen. Kent u dat cijfer? Kent u die aantallen? Weet u dat wij nu
ver onder het aantal zitten van een halve eeuw geleden? Weet u dat wij nu
ver onder het aantal van 25 jaar geleden zitten?Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ja, en ik geef net
aan dat ik dat helemaal geen goede ontwikkeling vind met het oog op het dierenwelzijn.De heer Atsma (CDA): Waarom niet? Dat is toch
volstrekte onzin! Wilt u dus de koeien weer op de ouderwetse grupstal hebben,
met de staart vast en de kop vast?Mevrouw Ouwehand (PvdD): Nee, voorzitter.De heer Atsma (CDA): Ik bedoel: waar hebben
wij het dan over? Wees toch een beetje realistisch! Mevrouw Ouwehand(PvdD): Voorzitter. De heer Atsma kent mijn
pleidooi dat wij de grote problemen waarvoor wij ons nu gesteld zien –
milieu, dierenwelzijn, natuur – alleen kunnen oplossen als wij teruggaan
naar een veestapel die binnen die randvoorwaarden blijft. Dan hebben wij het
niet over koeien die wij vastzetten in grupstallen.De heer Atsma (CDA): Voorzitter...De voorzitter: Nu even stil, mijnheer Atsma.
De heer Waalkens.De heer Waalkens (PvdA): Allereerst wil ik
tegen mevrouw Ouwehand zeggen: excuses aanvaard. Tegen mijn collega Atsma
wil ik toch ook zeggen dat je de problemen die er op dit moment zijn en de
uitdagingen die er zijn op milieuterrein, niet kunt afdoen met «er is
niets aan de hand». Steek je kop niet in het zand, wij hebben een enorme
opdracht. Ik vind het jammer dat de CDA-fractie in de verantwoordelijkheid
die wij hebben voor het hele ecologische systeem gewoon voorbijgaat aan de
problemen die er toch wel liggen. Ik noem ze dan liever uitdagingen, maar
wij moeten scherp aan de wind zeilen en ontkennen heeft helemaal geen zin,
mijnheer Atsma.De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Dat is een
andere vraag. Ik heb het ook niet over het ontlopen van uitdagingen, ik reageerde
op collega Ouwehand en haar zwart-witte benadering dat het allemaal slecht
zou zijn en dat er niets zou zijn gebeurd. Ik stel vast dat het aantal koeien
heel fors is teruggelopen, met een half miljoen of zoiets. Ik stel vast dat
de milieudruk niet is toegenomen, dankzij de innovatieve kracht van de sector.
Ik stel vast dat die innovatieve kracht de komende jaren nog verder op de
proef zal worden gesteld, want daar zitten inderdaad heel veel uitdagingen
aan te komen, alleen al in het feit dat de samenleving vindt dat de koe buiten
moet lopen. Die opvatting deelt de CDA-fractie, zoals u weet. Dat betekent
echter ook dat als je kijkt naar de milieudruk, dat je weer een nieuw probleem
moet zien op te lossen. Kortom, wij komen daar graag in bredere zin op terug
bij de begrotingsbehandeling. Ik ben het zeker met de heer Atsma eens dat
de uitdagingen niet gering zijn, maar het is te gemakkelijk om te zeggen dat
de conclusies van het CLM-rapport alleen maar leiden tot een desastreus toekomstperspectief
voor Nederland. Dat is onzin, voorzitter, onzin. Wij hebben daar wellicht
een iets andere en iets genuanceerdere opvatting over dan collega Ouwehand,
maar daar praten wij in een later stadium wel verder over.Voorzitter. De CDA-fractie pleit dus in algemene zin altijd voor ruimte
voor ondernemerschap, en die ruimte voor ondernemerschap kun je inderdaad
ook voor een deel weer bevestigd zien worden door de verruiming van het quotum.
Een lichte verruiming overigens, maar alle beetjes helpen in dat opzicht.Complimenten voor de uitzondering die de minister heeft weten binnen te
halen met betrekking tot de bufferstroken. Prima. Wij hebben al eerder onze
zorgen geuit. Het gaat nu om de vraag hoe dit vervolgens wordt ingevuld, maar
wij zijn blij dat er ruimte is geboden en dat men dus kennelijk rekening wil
houden met de specifieke situatie van Nederland.Ten aanzien van de vragen die zijn gesteld over het beschikbaar stellen
van middelen vanuit het Europees gemeenschappelijk landbouwbudget voor hulp
aan derde landen en voor voedselhulp, zelfs binnen Europa, hebben wij ons
eerder uitgelaten. Wij vinden dat het kabinet moet vasthouden aan de ingezette
lijn. Wat dat betreft, lijkt het mij niet nodig om daar op dit moment verder
op in te gaan.Wij hebben in een vorig debat een discussie gehad over de blauwtongproblematiek.
Collega Snijder zei zojuist dat de vee-exporteurs niet zitten te wachten op
het noodfonds. In reactie daarop wil ik even gezegd hebben dat het de Kamer
was die bij de minister erop aandrong om te bezien of er een
noodvoorziening zou kunnen komen. De minister is er niet over begonnen, de
Kamer is erover begonnen, op verzoek van onder anderen een aantal exporteurs.
Wij hebben toen een parallel getrokken met andere vervelende dierziektes die
wij hebben meegemaakt. Als het gaat om de concrete vraag wat er nu gaat gebeuren,
dan deel ik uw mening voor de volle honderd procent. De CDA-fractie vindt
dat er meer ruimte moet en ook kan komen. Het kan niet zo zijn dat Nederlandse
vee-exporteurs worden geconfronteerd met de vraag vanuit het buitenland om
alsjeblieft koeien, rundvlees en ander vee te exporteren, en dat dit in Nederland
niet mag, terwijl derde landen zeggen: kom alsjeblieft, want wij hebben voldoende
vertrouwen in de garanties die worden geboden. Ik zou de minister willen vragen
om daarop in te gaan. Er liggen nu heel concrete voorbeelden op dat terrein,
van vee-exporteurs die ruimte vragen om te exporteren naar ontvangende landen
die daar ruimte voor geven.De voorzitter: Mevrouw Snijder wil u een korte
vraag stellen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Laat ik in
ieder geval zeggen dat ik blij ben met uw laatste zinnen. Wat uw eerste zin
betreft, dat het uit de Kamer kwam, het volgende: u weet ook dat ik toen direct
de opmerking heb gemaakt dat het mij een lief ding waard zou zijn als de export
gewoon door zou kunnen gaan, omdat wij dan de regeling niet nodig zouden hebben.De heer Atsma (CDA): Dat vinden wij allemaal.
Op het moment dat de markt zijn werk kan doen, heb je dit soort noodgrepen
niet nodig. Dus in die zin delen wij elkaars mening voor de volle honderd
procent. Ik wilde alleen wel even markeren dat het op verzoek van de Kamer
was dat de minister daarmee gekomen is. Prima dat de minister dat heeft gedaan.
Als er geen gebruik van wordt gemaakt, dan is dat een keuze van de bedrijven
zelf. In elk geval moet dat vangnet wel beschikbaar zijn. Daar ging het om.
Wij wilden voorkomen dat er bedrijven zouden omvallen. Nogmaals: het kan niet
zo zijn dat bedrijven in Duitsland en andere omringende landen wel kunnen
exporteren en dat Nederland dat niet kan doen, dat vervolgens ontvangende
landen tegen exporterende landen zeggen: kom alsjeblieft, wij hebben vertrouwen
in jullie quarantainebepalingen, wij hebben vertrouwen in de gezondheidsstatus
van het vee dat hier naartoe komt, en dat de export alsnog op slot blijft
zitten. Wij zouden hiervoor graag op de kortst mogelijke termijn een oplossing
willen hebben. Anders wordt het echt einde oefening – of is het dat
al – voor een flink aantal bedrijven. Het is een bijzondere sector,
een sector die direct gelieerd is aan de sterke positie van de Nederlandse
landbouw en wij zouden daar verder absoluut een punt van willen maken.Voorzitter. Dat was het, wat de CDA-fractie betreft, in eerste termijn.De voorzitter: Dank u wel. Dan ga ik nu tot
slot naar de heer Vendrik van de GroenLinks-fractie.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Het is overigens Vendrik zonder s, maar dat geeft niet.De voorzitter: Ik heb nu echt geen s uitgesproken.
Vendrik.De heer Vendrik (GroenLinks): Sorry, aan deze
kant kwam er een s bij.De heer Atsma (CDA): Dat was de s van GroenLinks,
volgens mij. Anders zou het GroenLink zijn, en daar kan ik mij ook iets bij
voorstellen.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
De heer Atsma heeft het goed begrepen.Sorry dat ik wat later was, een logistiek probleem. Ik heb een tijd naar
een paar koeien kunnen kijken, heel stil, vanuit een stilstaande trein. Het
was een ademloos gezicht. Dat moeten wij houden, die koeien naast de trein.
Je ziet nog eens wat.Ik begin met de Health Check. Het kost mij enige moeite om iets te bepalen,
en ik vraag de minister om mij daar duidelijkheid over te geven. Biedt het
moeizaam bereikte akkoord – ik heb inmiddels begrepen dat je akkoorden
altijd moeizaam bereikt – eigenlijk nieuwe perspectieven voor een diepgekoesterde
wens van mijn fractie, namelijk een verdere verduurzaming van de landbouw
in Nederland en Europa? Een puntje dat ik eruit kan lichten en dat daarmee
te maken heeft, is de ruimte voor modulatie. Daarmee gaat het juist de verkeerde
kant op, zou ik zeggen. Wil de minister mij duiden of wij wijzer worden van
deze Health Check, wat het perspectief betreft op een verduurzaming van de
gangbare landbouw, of dat het een beetje business as usual is? Het laatste
zou ik buitengewoon spijtig vinden.Het tweede punt is de relatie inderdaad met de WTO. Er zijn altijd enorme
verwantschappen te ontdekken tussen het gemeenschappelijk landbouwbeleid en
wat daar besproken wordt, en wat aan de WTO-tafel wel of niet weggegeven wordt
aan derde landen. Mijn vraag is meer gericht op de politieke actualiteit.
Afgelopen zomer was er bijna een WTO-akkoord. Dat is mislukt. Er zijn nu internationaal
allerlei omtrekkende bewegingen om te kijken of er nog een akkoord kan komen.
Ook hierover een vraag aan de minister van LNV. Betekent deze Health Check überhaupt
een vernieuwing van de positie van Europa? Het is immers een oude wet van
Meden en Perzen dat Europa op het gebied van landbouw meer moet leveren dan
het tot op heden heeft gedaan, met name in de richting van arme landen. Biedt
de Health Check die ruimte? Of maakt Europa eigenlijk pas op de plaats? Ook
dat zou een verlies zijn en een gemiste kans. Graag helderheid.In het bijzonder over die non-trade concerns houd ik echt mijn positie
staande. Wat de heer Atsma zegt, klopt: Nederland en een beetje ook Europa
hebben zich altijd sterk gemaakt voor de non-trade concerns, maar als puntje
bij paaltje kwam, heeft Europa ze ook onmiddellijk laten vallen, en Nederland
ook. Het vooruitzicht om internationaal, binnen WTO-verband, nieuwe regimes
voor fair trade te krijgen, was nooit een punt dat wij zo belangrijk vonden
dat wij andere belangen daarvoor opzij schoven of waarvoor wij bereid waren,
iets uit te ruilen. Als het anders is, dan hoor ik dat graag van het kabinet.
Zo niet, dan vrees ik, mijnheer Atsma, dat wij toch weer bezig zijn met een
ritueel rondje non-trade concerns, zoals wij dat tien jaar geleden ook deden.
Toen zei het kabinet ook: daar zijn wij voor. Toen zei Europa ook: dat is
best belangrijk. En toen puntje bij paaltje kwam, bleek toch weer dat niets
geregeld werd, toch niet belangrijk genoeg, het viel weer over het randje
van de tafel, als een van de eerste punten, omdat de andere punten –
de Singapore-issues, behoud van bepaalde landbouwregimes et cetera –
veel belangrijker waren dan de non-trade concerns. Als het anders is, hoor
ik dat graag vandaag, want dan kunnen wij inderdaad nog de vlag uitsteken.Voorzitter. Op het punt van het melkquotum moeten wij ons volgens mij
een klein beetje gelukkig prijzen dat deze minister niet helemaal haar zin
heeft gehad, zeker tegen de achtergrond van het CLM-rapport. Ik vraag maar
heel eenvoudig, waarom wij dat rapport niet veel eerder hebben gehad, en waarom
wij daar ook niet een uitgebreide beleidsconclusie bij gekregen hebben. Er
staat immers nogal wat in. Als ik het rapport goed tot mij neem, gaat het
eigenlijk over twee fases: uitbreiding van het quotum tot 2015, en de voorziene
liberalisatie van de melkveehouderij na 2015. Wat betekent dat voor de duurzaamheidsdoelstellingen
van dit kabinet, die met name toezien op het inmiddels brisante jaar 2020?
De conclusies van het CLM zijn verontrustend en de aanbeveling van het CLM
is tamelijk logisch: met het beleid dat het kabinet overeen is gekomen, bijvoorbeeld middels Schoon en Zuinig, komen wij er gewoon niet. Dat
heb ik vaker meegemaakt. Ik zie het ook bij de minister van Verkeer en Waterstaat,
en bij de minister van Economische Zaken. En ik noteer, tenzij de minister
van LNV mij vandaag anders meldt, dat ook op het gebied van de landbouw er,
als het gaat om klimaatdoelstellingen, voorlopig niet geleverd wordt. Dat
er een perspectief ontbreekt om werkelijk uit te komen op de min 30%
in 2020.Voorzitter. Ik begin er langzamerhand een beetje genoeg van te krijgen.
Ik wil eigenlijk dat dit gat gedicht wordt. Ik wil ook niet dat het ontlopen
wordt, dat het weggepoetst wordt. Dat maak ik keer op keer mee, met verschillende
ministers van dit kabinet. Ik vraag gewoon om een eerlijke erkenning. Ik hoef
vandaag niet tot op de laatste komma nauwkeurig beleid te zien dat deze minister
van LNV gaat ondernemen om het tekort te dichten, maar ik wil graag de politieke
verklaring hier horen van het kabinet dat het gat gedicht wordt, dat die doelstelling
gehaald wordt en dat het bestaande beleid dus niet voldoende is, maar dat
het klimaat ons – en dit kabinet ook – zodanig aan het hart gaat,
dat die doelstelling van een reductie met 30% gewoon gehaald wordt.
Dat geldt niet alleen voor het klimaat, maar uiteraard ook voor de doelstelling
met betrekking tot ammoniak, nitraat enzovoorts, die meer gebonden zijn aan
de landbouw. Ook daar gaat het volgens mij fout, aldus het CLM.De heer Atsma (CDA): Waaraan ontleent u de
conclusie dat er straks sprake zal zijn van een ongebreidelde uitbreiding
van de veestapel? Iedereen kent de randvoorwaarden, de sectoren voorop. Waaraan
ontleent u de conclusie dat er straks sprake zal zijn van een ongebreidelde
uitbreiding?De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Volgens mij is dat een mogelijkheid waar wij ernstig rekening mee moeten houden.De heer Atsma (CDA): Hoezo?De heer Vendrik (GroenLinks): Ik begrijp dat
u voor de liberalisatie bent van de melkquota, opdat de Nederlandse veesector
gaat krimpen. Dat is kennelijk de motivatie van het CDA om dat te steunen.
Laten wij elkaar geen mietje noemen. De liberalisatie wordt alleen maar gesteund,
opdat de sector kan groeien. Zo was het, zo is het en zo vrees ik dat het
nog wel even blijft. Daarmee komen wij in de knel met een aantal milieudoelstellingen,
en met name met de klimaatdoelen van dit kabinet. Die zijn mijn fractie bijna
heilig, en wij zullen er alles aan doen om het kabinet te houden aan de doelstellingen
die deze ministers ons hebben voorgehouden, 30% reductie in 2020. Ik
zal elke gelegenheid aangrijpen om het kabinet uit te dagen, inzichtelijk
te maken dat wij op weg zijn naar dat doel. Als er een rapport op tafel komt,
waarin een gerede kans wordt geformuleerd dat wij afraken van dat doel, dan
heeft iedereen hier een probleem, om te beginnen het kabinet.De heer Atsma (CDA): Voorzitter. De heer Vendrik
gaat niet in op mijn vraag. Hoezo ongebreidelde uitbreiding? Als u even kijkt
naar alle andere sectoren, mijnheer Vendrik, meent u nu echt dat elke varkenshouder
ongebreideld kan uitbreiden? Meent u nu echt dat elke pluimveemesterij ongebreideld
kan uitbreiden? Meent u nu echt dat elke melkveehouder hetzelfde kan doen?
Iedereen heeft toch te maken met de milieurandvoorwaarden, ook de melkveehouderij,
nu en in de toekomst?De heer Vendrik (GroenLinks): Weet u wat het
probleem is? Een van die milieurandvoorwaarden zou het klimaat moeten zijn.
Er ligt ook een sectorconvenant om inderdaad het klimaatdoel van 30%
reductie voor de agrarische sector binnen bereik te brengen. Wat heeft het
CLM gedaan? Het heeft het convenant tegen de te verwachten ontwikkeling
in de markt gehouden en nu zegt het: daar ontstaat een gat. Het gaat helemaal
niet om ongebreidelde groei van tientallen procenten. Het gaat gewoon over
een realistische taxatie van wat de groeiscenario’s voor de veehouderij
tot aan 2020 met zich mee zouden kunnen brengen. Dan ontstaat er in alle groeiscenario’s,
zegt het CLM, geen één uitgezonderd, een dijk van een klimaatprobleem.
De doelstelling van 30% reductie wordt niet gehaald.Voorzitter. Als het anders is, moet de heer Atsma mij dat maar zeggen,
maar dit vertelt het CLM ons. Aangezien dat klimaatdoel ons bijna heilig is,
zou ik eigenlijk van dit kabinet gewoon willen dat men hier vandaag de verklaring
aflegt: wij gaan het tekort dichten. Wij zullen er hoe dan ook, linksom of
rechtsom, voor zorgen dat ook de agrarische sector levert, op weg naar 30%
reductie en dat dit bovenschikkend is aan groeidoelstellingen van de sector,
aan private belangen in de betreffende sector. Het spijt mij wel: het klimaat
is belangrijker. Daarvoor hebben wij een klimaatbeleid. Wij hebben er een
aparte minister voor die daarop toeziet. Ik vraag ook haar dus om hier dat
commitment opnieuw uit te spreken, ook voor de agrarische sector.De heer Atsma (CDA): Voorzitter...De voorzitter: Goed. De minister wil ik straks
ook graag nog het woord geven, dus ik wil eigenlijk graag dat de heer Vendrik
doorgaat met zijn betoog.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Schoolfruit. Fantastisch initiatief. Wordt het biologisch ingekocht? Dat vraag
ik maar heel onschuldig. Wat betreft de 1 mld. voor de ontwikkelingslanden,
sluit ik mij goeddeels aan bij wat de heer Waalkens heeft gezegd. Ik heb dit
debat al een keer of drie gevoerd met verschillende bewindslieden. Ook de
heren Koenders en Timmermans heb ik daarover bevraagd. Ik moet zeggen dat
de gêne mij hoog zit, als ik de traagheid van de besluitvorming hierover
afzet tegen de snelheid waarmee de miljarden je om de oren vliegen als het
gaat om de kredietcrisis. Mag ik ervan uitgaan dat het ene miljard uit de
Europese begroting voor de ontwikkelingslanden voor Kerstmis gewoon geregeld
is?Ik heb nog twee punten tot slot. Ik zei het al per interruptie tegen de
heer Waalkens: de stemmen staakten rond de genetisch gemanipuleerde soja.
Nu moet de Europese Commissie een besluit gaan nemen. Dat zal zij doen op
basis van een rapport van een instelling die nu dankzij de toegevoegde verklaring
van de minister van LNV in haar betrouwbaarheid fundamenteel heroverwogen
moet worden, want ik begrijp dat er goed nagedacht moet worden over het EFSA
1.2 of 2.0, want zoals het nu is, kan het niet. Het is natuurlijk bizar
dat de Europese Commissie gaat oordelen op basis van een rapport van een instelling,
waarvan ook de Nederlandse regering nu eindelijk toegeeft en dat in Europees
verband ook heeft uitgedragen, dat die instelling op dit moment niet voldoende
functioneert en niet kraakvrij functioneert. Ik vraag een oordeel van het
kabinet over deze idiote paradox. En ik vraag nogmaals aan de minister van
LNV of dit inderdaad de laatste keer is dat zij een motie van de Kamer niet
gaat uitvoeren. Het had dus wel degelijk een verschil kunnen maken als Nederland
bij die stemming een andere positie had ingebracht.Mijn laatste punt, voorzitter. Ik begrijp dat er bij de komende LNV-raad
een belangrijk gesprek bij de lunch plaatsvindt over de toekomst van de landbouw
wereldwijd. Ik zou het eerlijk gezegd chic vinden van de minister van LNV
als zij daar ook maar het onderwerp van de food corporations op tafel zou
leggen. Ik heb dat bij het debat over rurale bedrijvigheid en wereldwijde
voedselzekerheid aan haar gevraagd. Toen werden wij het daar niet heel erg
over eens. Ik zou het bizar vinden om te spreken over de wereldwijde voedselsituatie,
zonder daarbij in Europees verband het debat aan te gaan over
de rol die food corporations daarin spelen. Daar kun je heel verschillend
over denken. Ik heb daar mijn mening over, maar ik zou het in ieder geval
logisch vinden als de EU een belangrijke rol op het wereldwijde toneel wil
spelen in het debat over de vraag hoe wij op weg naar negen miljard mensen
voedselzekerheid willen organiseren wereldwijd. Dan kunnen de rol, de betekenis
en de positie van deze multinationale ondernemingen niet geheel onderbelicht
blijven. Dat zou ik vreemd vinden. Ik zou zeggen: dat is een onderwerp dat
ook bij de lunchbijeenkomst door deze minister mag worden opgedist. Graag
een toezegging.Antwoord van de bewindsliedenDe voorzitter: Tot zover de eerste termijn
van de Kamer. Ik kijk naar de ministers. De minister van LNV begint met de
beantwoording?Minister Verburg: Ik stel voor dat collega
Cramer als eerste het woord krijgt, omdat de vragen over het CLM-rapport door
haar kunnen worden beantwoord. Daarna kan zij in de gelegenheid worden gesteld
om te vertrekken en kunnen wij de rest van de agendapunten behandelen.De voorzitter: Ik zie de commissieleden instemmend
knikken. Het woord is aan minister Cramer van VROM.Minister Cramer: Voorzitter. Uit de opmerkingen
van mevrouw Ouwehand in het ordedebat van 20 november maak ik op dat
zij erop rekende dat de Tweede Kamer het CLM-rapport over de afschaffing van
de zuivelquota ruim voor de laatste Landbouwraad van 18 tot en met 20 november
en het algemeen overleg daarover zou ontvangen. Eerlijk gezegd heeft collega
Verburg noch ik dat toegezegd. Er is dus sprake van een misverstand.Ik leg uit hoe wij zelf de CLM-studie gaan gebruiken. Er was wat mij betreft
geen inhoudelijke reden om het CLM-rapport vooraf te bespreken, omdat de discussie
over de melkquota al veel langer speelt. In mei van dit jaar is al een besluit
genomen over het voorstel van de Europese Commissie tot afschaffing van de
melkquota. De afhechting moest weliswaar op 18 tot en met 20 november
plaatsvinden, maar de feitelijke discussie hebben wij een halfjaar geleden
al met de Kamer gevoerd. Begin juni is het kabinetsstandpunt ten aanzien van
de afschaffing van de melkquota naar de Kamer gestuurd. Dat laat onverlet
dat minister Verburg en ik ons, net als verschillende van de leden, zorgen
maken, want als je de melkquota afschaft, moet je wel zorgen dat je binnen
de milieurandvoorwaarden blijft. Daarom hebben wij een onafhankelijk bureau,
CLM, gevraagd te onderzoeken welke scenario’s wij onder ogen moeten
zien en in hoeverre die scenario’s leiden tot een aanzienlijke verergering
van de milieuproblematiek. Het CLM-rapport is bedoeld om naar aanleiding van
het besluit uit Brussel van mei jongstleden een pad uit te zetten waarmee
wij, hoewel de melkquota worden losgelaten, binnen de milieurandvoorwaarden
blijven.Dankzij het CLM-rapport weten wij dat het probleem tot 2015 niet wezenlijk
ernstiger wordt dan nu. Er is een aantal milieuproblemen en wij werken hard
om ze op te lossen, maar de grootste problemen doen zich voor vanaf 2015.
Wij moeten daar nu al op anticiperen. Met andere woorden: het CLM-rapport
maakt inzichtelijk dat wij bij het voeren van ongewijzigd beleid in de problemen
komen. Daar zijn wij het allemaal over eens. Afschaffing van de melkquota
is dus geen probleem, zo lang wij er maar voor zorgen dat wij binnen de milieurandvoorwaarden
blijven. Dat is wat mij betreft keihard.De milieurandvoorwaarden zijn niet vrijblijvend. De heer Waalkens benadrukte
dat er duidelijke kwalitatieve randvoorwaarden gekoppeld moesten zijn
aan ons beleid, dat naast milieu ook ruimtelijke inpassing aan de orde is
en dat een integrale ontwikkeling van beleid nodig is, zodat wij daadwerkelijk
afstevenen op een meer duurzame landbouw. Dat is het uitgangspunt. Veel van
de wetgeving die wij nu moeten toepassen, maakt dat deze ontwikkeling helemaal
niet vrijblijvend is, want Brussel heeft heel scherpe toepassingen ten aanzien
van alle milieueffecten. Daar moeten wij zorg voor dragen, inclusief, mijnheer
Vendrik, de andere broeikasgassen en de CO2-uitstoot. Die thema’s moeten
binnen de milieurandvoorwaarden gegarandeerd zijn. Nogmaals, het is niet vrijblijvend.
Daaraan kleven allerlei verplichtingen in het kader van wetgeving.De melkquota hadden een regulerende werking en zorgden ervoor dat wij
binnen de milieurandvoorwaarden bleven, maar de oorspronkelijke redenen voor
de melkquotering waren de melkplas en de boterberg. De regulerende werking
was bijkomstig. Wij staan nu voor de opgave – dat blijkt ook zeer duidelijk
uit het CLM-rapport – om sturingsinstrumenten te ontwikkelen waardoor
wij, los van de milieuwetgeving, in staat zijn om binnen de milieurandvoorwaarden
te opereren. Ook CLM geeft aan dat wij nu al moeten nadenken over en ons voorbereiden
op de vraag welke additionele instrumenten sturend kunnen zijn om dat milieudoel
te halen.Dat is hetgeen ik in reactie op de opmerkingen van de verschillende Kamerleden
over de melkquota naar voren wil brengen.De voorzitter: Het kabinet spreekt met één
mond. Minister Cramer heeft dit dus verwoord namens het kabinet. Het woord
is nu aan de Kamerleden.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Dit is
een heel slappe verklaring. In mei zijn er afspraken gemaakt over de Nederlandse
inzet voor het afschaffen van de melkquotering. Wij hebben daarover een heel
jaar gedebatteerd in de Kamer. Daarbij hing steeds de vraag boven de markt:
wat betekent het voor het milieu? Van een kabinet dat zegt dat het duurzaamheid
hoog in het vaandel heeft staan, mag ik verwachten dat het een rapport waarin
letterlijk de aanbeveling staat om niet verder te gaan dan die voorgestelde
1%, serieus neemt. Uit de resultaten van het CLM-rapport blijkt dat
al extra beleid nodig is bij een uitkomst van 1%. Nu kan de milieuminister
natuurlijk hebben gedacht: de landbouwminister gaat maar, want er komt toch
wel 1% uit. Maar dat is natuurlijk niet hoe wij hier werken. De inzet
was 2% tot 3%. Het CLM-rapport wijst uit dat dit beleid risicovol
was.En wat betreft het misverstand waarover de milieuminister spreekt: wij
zijn er pas later achter gekomen dat het CLM-rapport al bekend was op beide
departementen. Toen minister Cramer toezegde dat zij het de Kamer zou toesturen
voor de behandeling van de begroting van VROM, vond ik dat prachtig. Nu blijkt
echter dat zij het veel eerder had en dat de Kamer de inzet van Nederland
in Brussel nog had kunnen sturen. De minister had de Kamer daartoe in de gelegenheid
moeten stellen. Het kabinet dan wel de Kamer had daar actie op moeten kunnen
ondernemen.De enige reactie die wij lezen op het extra beleid dat CLM aanbeveelt,
is dat de landbouwminister aangeeft dat zij voor een duurzame veehouderij
met een breed draagvlak in de samenleving is en dat zij convenanten gaat sluiten.
Wij hebben met de sector gesproken. Die heeft geen antwoorden. En over één
van de belangrijkste randvoorwaarden, het dierenwelzijn, is nog steeds onduidelijkheid.
Ik zie dus nog altijd niet in hoe het kabinet op een verantwoorde wijze binnen
die milieurandvoorwaarden gaat blijven.De heer Polderman (SP): Voorzitter. De redenering
van minister Cramer is merkwaardig. Zij zegt dat het rapport met name was
bedoeld om haar te informeren, nadat het besluit in mei al was genomen. Het
lag kennelijk al op de departementen, voordat wij die discussie afrondden.
Die discussie is misschien al in mei ingezet, maar het besluit over de melkquotering is pas onlangs genomen. Als nu één van de aanbevelingen
heel duidelijk luidt dat het kabinet verstandig moet zijn en moet ophouden
met de lobby om boven 1% in te zetten, en als de minister weet dat
haar collega, helaas gestimuleerd door een meerderheid van de Kamer, voor
meer gaat – de heer Atsma zei dat de Kamer op enkele dissidenten na
meer had gewild – dan is het toch buitengewoon merkwaardig om te zeggen:
wij wisten het, maar wij gaan toch door en dan is er extra beleid nodig? Is
dat nu efficiënt bestuur? Als de minister weet dat extra beleid nodig
is, waarom gaat zij dan toch nog een stapje door op de weg waar vanuit milieuoogpunt
over wordt gezegd dat die onverstandig is?De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Wij hebben
meerdere keren over de Nederlandse inzet gesproken en alle ruimte gekregen
om per fractie commentaar daarop te leveren. Ik kan op basis van het CLM-rapport,
maar ook de Milieubalans, niet anders dan constateren dat het ingezette beleid
succes heeft gehad, maar onvoldoende is. Wij hebben een dijk van een probleem
met de instandhoudingsdoelen en wij hebben overbelaste ecosystemen.Wat de vrijblijvendheid betreft: als ik lees dat het kabinet met de zuivelsector
wil gaan werken aan een convenant, dan wil ik dat daarin klip-en-klaar komt
te staan wat de agenda voor de komende periode is, dat er tussentijdse doelen
gerealiseerd moeten worden, met sancties, en dat die afrekenbaar zijn. Wij
hebben ook nog een dijk van een probleem met de derogatie. Hoe krijgen wij
dit verhaal passend op onze inzet voor de derogatie? Ik bespeur dus toch vrijblijvendheid
als het gaat om het aanspreken van een aantal sectoren.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
Ik denk dat minister Cramer ons standpunt juist heeft verwoord: de vinger
aan de pols houden en richting 2015 de ontwikkelingen volgen. Wij weten nu
ongeveer hoe dat stapsgewijs gaat. Klopt het dat het kabinet zich al wel realiseert
dat er inderdaad iets moet gebeuren? Verkent het nu al de mogelijkheden voor
milieusturing om te bezien hoe moet worden omgegaan met de milieuproblematiek
die kan ontstaan na 2015?De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Het is opmerkelijk
dat collega Polderman in zijn bijdrage spreekt over enkele dissidenten in
de Kamer. Sterker nog, een grote meerderheid van de Kamer heeft de minister
aangemoedigd, te pleiten voor quotumverruiming en afschaffing van de quotering.
In die zin is zo’n opmerking aan het adres van collega’s Waalkens
en Snijder en mijzelf toch een beetje merkwaardig.De heer Polderman (SP): Precies wat u zegt:
de grote meerderheid.De heer Atsma (CDA): Dat zijn dus geen dissidenten.
Ik ga minister Cramer zeker geen dissident noemen, want zij volgt de juiste
lijn. Ik vraag haar het volgende. Sinds 1980 is het aantal melkkoeien afgenomen
van twee tot anderhalf miljoen. Desondanks is het quotum licht toegenomen,
doordat in de sector, die innovatief is, de productie per koe is verhoogd.
Dat is ook de uitdaging voor de komende tijd. Is de minister met ons van mening
dat juist de komende jaren verder moet worden geïnvesteerd in stalinnovatie
en slimme methoden voor mestverwerking? Daar liggen de kansen voor de toekomst.
Ik wil dat deze minister dat bevestigt, omdat er talloze initiatieven op die
gebieden zijn. Als je daar goed mee omgaat, dan is die ruimte aanwezig. En
van een ongebreidelde uitbreiding – ik heb het tegen collega Vendrik
gezegd – is in mijn beleving geen sprake binnen de randvoorwaarden die
de minister heeft genoemd.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Ik begrijp van de minister van VROM dat wij weer op herhaling gaan. Wij gaan
weer een convenant sluiten. Dat heeft het kabinet vaker gedaan
in het kader van het klimaatbeleid. Daar staat niets afrekenbaars in. Daar
zitten geen tijdpaden in. Daar zitten geen concrete verplichtingen in voor
de ondertekenende partijen. In de energiesector is het zelfs zo dat twee energiebedrijven
hebben gezegd: dit gaat nergens over; wij tekenen niet eens; wat is dit voor
onzin? Als er een convenant komt, mag ik er dan van uitgaan dat dit op korte
termijn gebeurt, dat het in het voorjaar in de Kamer ligt? Kan dat misschien
in conceptvorm? Dan kunnen wij namelijk op tijd, dus voordat de handtekening
van het kabinet gezet is, toetsen of het punt van de heer Waalkens geregeld
is, of het afdwingbaar is, of concrete prestaties worden gevraagd, of er een
tijdpad aan zit, met einddoelen, en of er ook een boeteclausule bij zit, zodat
de sector weet wat er gebeurt als er niet geleverd wordt. Dat is tot op heden
in geen enkel convenant dat is gesloten in het kader van het klimaatbeleid
het geval geweest en dat begint een beetje gek te worden. Kunnen wij met het
kabinet afspreken dat het dit voorjaar met een conceptconvenant komt, zodat
wij kunnen toetsen of wat de heer Waalkens zegt, inderdaad gerealiseerd wordt?
Dus voordat de handtekening wordt gezet en niet pas daarna, anders praten
wij weer nergens over.De heer Atsma (CDA): Een conceptconvenant
met wie, waarover en onder welke eindcondities? Er is in Europa nog volop
discussie gaande, ook over de periode na 2013, 2014.De heer Vendrik (GroenLinks): Die vraag moet
u niet aan mij stellen. Ik denk nu mee met het kabinet. De minister herhaalt
wat zij in haar brief schreef: wij staan voor een duurzame veehouderij met
een breed draagvlak en er komt dus weer een convenant met de sector. Er moet
een convenant komen dat beantwoordt aan de uitdagingen die in het CLM-rapport
besloten liggen. Ik snap van de minister dat het kabinet beseft dat dit een
hele uitdaging is. Ik ontvang graag een conceptconvenant waarin het punt van
de heer Waalkens volledig is geregeld, voordat het kabinet zijn handtekening
zet. Als dat niet het geval is, dan moet het kabinet zelf met aanvullend beleid
komen om ervoor te zorgen dat die doelstellingen gehaald worden. Dat is mijn
vraag aan het kabinet. Het is uw kabinet, mijnheer Atsma. Dus ik doe mijn
best voor u. Dat snapt u toch wel?De voorzitter: Zo is het voldoende. Het woord
is aan Mevrouw Ouwehand.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb nog een aanvullende
zorg hierover. Als wij niet weten hoe wij het welzijn van dieren gaan garanderen
en als de minister dat steeds maar voor zich uit blijft schuiven, dan komt
het haar natuurlijk wel erg goed uit dat de vragen over het milieu leidend
zijn. Wij maken echter geen afspraken over hoe wij binnen de milieukaders
blijven, als wij de belofte van het kabinet om dierenwelzijn op een hoger
plan te trekken, niet onze kant op zien komen. Dat moet geregeld zijn voordat
wij welke afspraak dan ook maken.De voorzitter: Het woord is weer aan minister
Cramer.Minister Cramer: Voorzitter. De punten van
zorg die naar voren worden gebracht ten aanzien van de vraag of wij werkelijk
binnen de milieurandvoorwaarden blijven produceren in de landbouw zijn natuurlijk
cruciaal. Ik sta daarvoor. Dat heeft het kabinet zo afgesproken. De melkquota
kunnen losgelaten worden. Dat kun je aan percentages koppelen. Minister Verburg
komt daar straks op terug. De essentie is echter dat ongeacht wat wij doen,
de landbouw moet voldoen aan milieurandvoorwaarden die wij hier met elkaar
vaststellen. Dat betekent dus dat het niet vrijblijvend is en
dat als wij een convenant afsluiten, dit niet alleen maar een stukje papier
is dat je weg kunt gooien als je denkt dat je de doelen niet haalt. Daar staan
in de tijdpaden, welke doelen gehaald moeten worden en welke sancties nodig
zijn om ervoor te zorgen dat die doelen gehaald worden, zodat de zaak daadwerkelijk
afrekenbaar wordt. Dat doen wij ook als het gaat om Schoon en Zuinig. Ook
die convenanten zijn niet vrijblijvend. Als de gestelde doelen niet gehaald
worden, dan worden extra instrumenten ingezet om ze wel te halen. Dat heeft
het kabinet afgesproken. Collega Verburg zit ook heel hard te knikken. Dit
zeggen wij dus nu bij dezen in koor. Dat is de essentie van de aanpak.Met het CLM-rapport in de hand kunnen wij heel goed aan de hand van scenario’s
aangeven wat ons te doen staat als een bepaald scenario realiteit wordt. Wij
weten – dat staat ook in de samenvatting van het rapport – nu
nog niet precies op welk scenario wij afkoersen. Dit is afhankelijk van enkele
vragen die ook op pagina III staan. Als wij daar nu al met elkaar aan gaan
werken, dan weten wij zeker wat ons allemaal te doen staat als het probleem
zich in 2015 echt voordoet, en waarmee wij al ruim voor 2015 begonnen moeten
zijn om de slag na 2015 te maken. Die aanpak kiezen wij. Ik zal natuurlijk
met collega Verburg ervoor zorgen dat het hierbij niet alleen gaat om milieu,
maar ook om ruimtelijke inpassing en zaken die te maken hebben met dierenwelzijn.
Dat spreekt voor zich, want daar gaat het natuurlijk om als wij spreken over
de veehouderij.Voorzitter. Daarmee meen ik de hoofdpunten die de verschillende leden
naar voren hebben gebracht, te hebben beantwoord.De voorzitter: Ik begrijp dat minister Verburg
geen aanvulling heeft. Dan ga ik naar de kant van de Kamer. Mevrouw Ouwehand.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. De minister
is niet ingegaan op de dingen die ik heb aangevoerd om aan te geven dat het
helemaal niet op een misverstand berust. Ik vind dat het kabinet, ondanks
de inzet die tot dan toe gemandateerd was voor minister Verburg om met een
wensenlijstje van 2% tot 3% naar Brussel te vertrekken, had
moeten ingrijpen toen dat rapport kwam. Het was zeker al op 6 november
bij de departementen bekend. Ik keur die werkwijze echt af. Als de minister
daar niet op ingaat, dan ben ik genoodzaakt om daarover een motie in te dienen.De heer Polderman (SP): Voorzitter. De cruciale
vraag blijft wanneer het rapport naar de Kamer gestuurd had moeten worden,
want het is duidelijk een waarschuwing ten aanzien van het beleid. Je kunt
erover twisten of het een gele of een rode kaart is, maar het is duidelijk
dat het zonder extra beleid verkeerd gaat. Je kunt dan wel zeggen dat wij
dit nu eenmaal hebben afgesproken, maar dat is toch geen normale, fatsoenlijke
werkwijze! Dit gaat gewoon dringend verkeerd. Wij adviseren heel duidelijk
om niet meer te lobbyen voor meer en de minister doet het toch! Dat staat
in het rapport. Kennelijk is het niet gelezen, maar de aanbeveling is heel
duidelijk om te stoppen met de lobby voor meer dan 1%. Desondanks stuurt
de minister toch haar collega op pad met de boodschap om maar voor meer te
gaan lobbyen. Dat is gewoon misleiding van de Kamer.De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Ik reageer
op de reactie van de minister op mijn punt van vrijblijvendheid. Wij zien
maar al te vaak dat het laaghangend schoolfruit nu geplukt wordt en dat wij
ons allemaal terugtrekken als het moeilijker wordt.De minister is niet ingegaan op de verbinding met de derogatie: in hoeverre
worden de voorbereidingen meegenomen in het debat en het dispuut dat wij hebben
op het punt van de derogatie?De voorzitter: Mevrouw Snijder heeft geen
opmerkingen. De heer Atsma?De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik ben het
eens met de benadering van de minister. Ik had alleen graag een inhoudelijke
reactie willen hebben op mijn punten. De veestapel is in 25 jaar met 25%
afgenomen in relatie tot de productieverhoging per koe. Dat mis ik in het
rapport van het CLM. Het is puur een literatuurstudie. De randvoorwaarden
zijn gesteld. Dat wil echter niet zeggen dat je dan nooit kunt nadenken over
productieverruiming. Dat hoeft niets met elkaar te maken te hebben.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Dit hebben wij helaas vaker gezien. Eerst bouwen wij kolencentrales of verbreden
wij snelwegen met heel veel budget en dan zeggen wij: o, nu hebben wij een
klimaatprobleem. Dat speelt hier ook, zij het dat het succes niet heel groot
is geweest. Wij bieden eerst extra ruimte voor meer productie in de melkveehouderij
en dan hebben wij een extra klimaatprobleem. Mag ik met de minister van VROM
afspreken dat dit vanaf heden niet meer gebeurt? Kunnen wij afspreken dat
als in gevoelige ministeries, zoals LNV, EZ en V en W, besluiten op tafel
liggen die een belangrijke relatie hebben met het klimaatvraagstuk of andere
milieuvraagstukken, deze eerst integraal besproken worden en dat de Kamer
eerst wordt geïnformeerd, zodat zo’n rapport wel degelijk betekenis
heeft voor de te maken keuzes, in plaats van dat men eerst keuzes maakt en
dan met een rapport komt?Ik herhaal mijn vraag over de convenanten. Ik speel even mee met het kabinet,
dat een convenant wil. Goed. Maar dan willen wij het volgens mij heel graag
zien voordat het getekend wordt. Volgens mij willen wij ook enige snelheid.
Daarom vraag ik of het convenant in conceptvorm bijvoorbeeld in april 2009
in de Kamer kan landen.De voorzitter: Dat waren twee duidelijke vragen
op het eind. Minister Cramer.Minister Cramer: Voorzitter. Ik zal specifiek
op de vragen ingaan. Ik heb in mijn eerste reactie een algemeen antwoord gegeven,
denkend dat ik daarmee iedereen tegelijk had beantwoord. Ik ben van harte
bereid om nog even specifieker te zijn.Ik begin met de toezegging wanneer wij het CLM-rapport aan de Kamer zouden
zenden. Wij hebben toegezegd dat wij dit zouden doen voor de behandeling van
de VROM-begroting. Dat is ook gebeurd. Ik vind het vervelend om dan te zeggen
dat wij het ook net eerder hadden kunnen doen, maar dit was de afspraak en
daar hebben wij ons echt aan gehouden. Dit in reactie op de opmerkingen van
mevrouw Ouwehand en de heer Polderman.Het andere punt betreft de vraag over de percentages. Ik was van mening
dat dit al met de Kamer gewisseld was, maar ik merk dat er steeds verwarring
is over het percentage waar het om gaat. Op pagina IV van het CLM-rapport
staat dat het gaat om 8% tot 2015. De realiteit zal om en nabij de
6,5% liggen. Er is gerekend met forsere cijfers dan waar wij op uitkomen.
Maar als de Kamer daarover nog nadere vragen heeft, dan licht ik die graag
samen met minister Verburg schriftelijk toe, want er is niet maar één
percentage. Het ligt wat ingewikkelder. Het hangt namelijk af van specifieke
onderdelen. Daarom is het niet zo gemakkelijk om te zeggen of wij op X, Y
of Z zitten. Een samenstel van percentages maakt dat wij in het totaal op
6,5% uitkomen. Als de Kamer daar specifiekere informatie over wil,
dan ben ik bereid om die samen met collega Verburg te verschaffen.De voorzitter: Ik zie de leden instemmen.
Dat is dan meteen akkoord.De heer Atsma (CDA): Mogen wij de minister
vragen om die informatie voor de behandeling van de begroting van LNV aan
ons te zenden?De voorzitter: Dat had ik al in de toezegging
opgenomen.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik stel voor dat
wij die informatie krijgen voor het algemeen overleg over ammoniak op 2 december.De voorzitter: Ik vraag de bewindslieden of
dat kan.Minister Verburg: Dat hangt ervan af wanneer
wij eventuele vragen tegemoet kunnen zien. Ik wil graag drie werkdagen de
tijd hebben om de vragen te beantwoorden, mits die in reële proporties
op ons afkomen, want als wij hierover 275 vragen krijgen, dan sta ik nergens
voor in.De voorzitter: Dat is duidelijk. Minister
Cramer.Minister Cramer: Voorzitter. De heer Waalkens
vraagt of de derogatie gevaar loopt. Dat heeft geen gevolgen en het moet ook
passen in wat je met elkaar afspreekt in een convenant. Dit vormt een onlosmakelijk
verbonden geheel. Het hangt natuurlijk ook samen met wetgeving waaraan wij
moeten voldoen.De heer Atsma zei terecht dat wij al veel betere milieuprestaties hebben
geleverd, met name door innovaties. Ik ben het daar helemaal mee eens. Ik
ben ook van mening dat de sector nog meer kan innoveren en dat dit kan bijdragen
aan de vermindering van de milieubelasting.De heer Vendrik heeft gevraagd of voorafgaand aan een definitief convenant
het concept hier voorgelegd kan worden. Dat laat ik graag aan collega Verburg
over, omdat zij daar als vakminister als eerste verantwoordelijk voor is.
Zij zal daar een antwoord op geven.Daarmee meen ik de specifieke vragen beantwoord te hebben.De heer Vendrik (GroenLinks): Wanneer komt
dat convenant er ongeveer?Minister Verburg: U had het kunnen hebben.De voorzitter: U hebt voor het reces een uitnodiging
gehad.Mag minister Cramer nu weg? Mevrouw Ouwehand?Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik handhaaf mijn
afkeuring en ik ga een motie indienen.De heer Atsma (CDA): U handhaaft uw afkeuring.
Betekent dit dat u een motie van afkeuring indient over de handelswijze van
het kabinet? Dat is goed om even door te geven aan de griffie. In dat geval
weet de hele Kamer waar zij aan toe is. Ik neem ook aan dat het vandaag gebeurt,
want als u de minister wilt wegsturen of haar beleid wilt afkeuren, dan moet
dat niet boven de markt blijven hangen. Dan moet u straks onmiddellijk naar
de Kamer stappen.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik ga straks een
VAO aanvragen met de bedoeling om een motie van afkeuring in te dienen.De voorzitter: Goed. Alle vragen zijn beantwoord.
Ik dank minister Cramer voor haar aanwezigheid. Ik vraag minister Verburg
om de resterende vragen in één blok te beantwoorden.Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer
voor haar inbreng in eerste termijn. Ik heb drie blokjes: de uitkomsten van
de vorige Landbouwraad, de komende Landbouwraad en overige vragen.Ik zou eerst iets willen zeggen over het proces van de Health Check. Vele
sprekers hebben daarvoor hun waardering uitgesproken. Ik dank de leden voor
hun complimenten. Anderen hebben hun reserves en hebben ook vragen gesteld.
Ik ga daarop in, maar ik zeg eerst iets over het proces. De onderhandelingen
waren lastig en complex. De heer Polderman heeft gezegd dat onderhandelingen
altijd complex zijn. Daar heeft hij gelijk in. De heer Vendrik heeft dat ook
gezegd. Dat hoort er ook bij. 27 lidstaten moeten het eens worden over de
toekomstige positie en ontwikkelingen. Daarin hebben de zuivelprijzen een
extra rol gespeeld. Dat maakt het ingewikkeld en lastig.De Commissie had voorgesteld om tot en met 2013 1% per jaar door
te voeren, met een evaluatie, een nieuwe analyse. Wij hadden al een analyse
uit december 2007 van de melkmarkt en de doorrekening daarvan, dus ook van
de opnamecapaciteit van de melkmarkt, maar in 2011 wil de Commissie een nieuwe
analyse maken, ook vooruitkijkend naar de zachte landing in 2015. Als er sprake
is van een lagere melkprijs – in ieder geval ten opzichte van vorig
jaar rond deze tijd – dan ontstaat de neiging om de huidige prijs te
extrapoleren naar de komende jaren, alsof er geen beweging in zit. Datzelfde
zie je soms als het gaat om aanbevelingen in rapporten. Er wordt geëxtrapoleerd
op basis van ongewijzigd beleid, zonder rekening te houden met autonome ontwikkelingen
of beleidsontwikkelingen. Ook dat speelde hier een rol.Een aantal bepalende lidstaten zei helemaal geen groei in het melkquotum
te willen. Onze oosterburen waren daar een sterke exponent van. Zij zeiden:
eigenlijk willen wij helemaal geen 1% uitbreiding per jaar, laat staan
dat wij willen overwegen dat sommige lidstaten wat extra nodig hebben. Voor
de zachte landing die Nederland wil maken in 2015, is echt een groei nodig
van 2% à 3% per jaar. Wij zijn daar voor 2009 op uitgekomen,
maar het was echt een heel lastige setting met een nieuwe minister in Duitsland
die twee weken voor de onderhandelingen over de Health Check is aangetreden.
Ik geef het je te doen om op zo’n cruciaal moment te moeten aantreden
en er dan ook te moeten staan, wetende dat boeren nadenken over hun huidige
situatie en tegelijkertijd van hun regering mogen verwachten dat zij vooruitkijkt,
want regeren is vooruitzien en niet beleid bepalen op basis van de situatie
op dit moment. Dat zou echt verkeerd zijn. Dat betekent soms ook dat ministers
in staat en bereid moeten zijn om over hun eigen schaduw heen te springen.De discussie over de melkprijsontwikkeling en de zuivelmarkt is buitengewoon
bepalend geweest voor de uiteindelijke uitkomst van de quotumverruiming. In
dat licht is de uitkomst voor Nederland alleszins acceptabel, met perspectief
op een verruiming met 6,5% over vijf jaar en het vooruitzicht dat er
in 2010 een nieuwe marktanalyse komt, op basis waarvan wij alleen maar naar
een verruiming toe kunnen. Die voorwaarde is er ingekomen dankzij mijn Britse
collega en mijzelf. Wij hebben gevraagd waar wij vanaf 2010 aan gaan
werken. Wij moeten de zuivelsector en onze boeren een perspectief bieden.
Wij moeten een betrouwbare overheid zijn, in die zin dat wij een lijn uitzetten
naar 2015 en een zachte landing voorbereiden. Dat betekent dat wij in 2010
moeten voortbouwen op die weg en geen stapje terug moeten doen. Daartegenover
heeft Nederland, gelet op een aantal andere onderdelen van het pakket, zoals
de mogelijkheden van artikel 68, de modulatie en de bufferstrook, voor de
komende tijd een mooi pakket. Ik zie het rapport dat wij in 2010 krijgen over
de ontwikkelingen en de perspectieven in de zuivelmarkt met vertrouwen tegemoet.Er is hierover een aantal concrete vragen gesteld. De heer Waalkens en
mevrouw Snijder vragen hoe de verrekening tot stand komt van de vetcorrectie,
die een verruiming van 1,5% biedt. Dat is de algemene afspraak,
maar de concrete invulling moet nog plaatsvinden. De vraag en de opvatting
van de heer Waalkens en mevrouw Snijder zijn volstrekt legitiem. Ik vind dat
die verruiming van 1,5% ten goede moet komen aan alle quotumhouders.
Daar zullen wij in Brussel op inzetten, want dat is een faire eis en een terecht
verzoek. De heer Atsma had daar overigens ook naar gevraagd. Ik hoop dat het
ook in Brussel zo uitpakt. Ik houd de Kamer daar uiteraard van op de hoogte.Mevrouw Snijder heeft gevraagd of de verevening aan bod is gekomen. Ik
heb al eerder gezegd dat de Commissie niet van zins was, met voorstellen hierover
te komen. Ook andere lidstaten hebben hier geen belangrijk punt van gemaakt.
Ik heb ook gezegd dat het mijn primaire voorkeur had om een reguliere verhoging
van 2% à 3% per jaar te realiseren, maar dat ik geen
enkel instrument zou uitsluiten in de onderhandelingen, want je weet dat je
daarin alle instrumenten moet benutten die een positief eindresultaat dichterbij
kunnen brengen. Dat betekent dat de superheffing voor mij ook bespreekbaar
was en verevening ook. Verevening is echter geen serieuze optie geweest. Daarover
zei de Commissie: dat is ongeveer hetzelfde als onmiddellijke quotumafschaffing
en daarom een brug te ver. Het was voor haar dus niet bespreekbaar en het
is ook niet serieus op de agenda geplaatst. Het is wel in de bilaterale contacten
een aandachtspunt geweest. Ik heb in deze commissie al eerder gezegd dat ik
verevening geen betrouwbaar instrument vind, want verevening gebeurt altijd
pas achteraf. Je zet een deur open: je weet wel waar je begint, maar niet
waar je uitkomt.Mevrouw Snijder heeft gevraagd of waterbeheer aan artikel 68 kan worden
toegevoegd. Dat kan niet. Ik heb dat de vorige keer al tegen haar gezegd.
Waterbeheer is opgenomen als bestedingsdoel in de tweede pijler en kan dus
nu onder de modulatie. Het is een onderdeel van het plattelandsontwikkelingsprogramma.
Watermanagement maakt daar deel van uit.Door de heer Polderman is gevraagd of dierenwelzijn onder artikel 68 valt
en of dierenwelzijn facultatief is. Nee, in het kader van dierenwelzijn hebben
alle dierhouders zich te houden aan de wettelijke regelingen en bepalingen.
Wij spreken in de Kamer van tijd tot tijd over de Nederlandse ambities om
op het gebied van dierenwelzijn een voorhoedepositie in te nemen en deze verder
te ontwikkelen. Daarbij hebben wij te maken met twee elementen. Ten eerste
met de wettelijke basis. Daar wordt geen enkele concessie aan gedaan in geen
enkele Europese lidstaat. Ten tweede met de zelfgekozen voorhoedepositie van
Nederland op het gebied van welzijn. Wij willen excelleren en een voorhoedepositie
innemen op het gebied van dierenwelzijn.Daarbij moet je er rekening mee houden dat dit allemaal niet gratis kan.
Wij hebben de wet en wij doen daar iets extra’s bovenop. Dat betekent
dat ondernemers ook nog een goede prijs moeten krijgen voor hun producten
en dat zij een beetje boter bij de vis moeten kunnen krijgen als zij extra
inspanningen leveren. Artikel 68 biedt nu mogelijkheden om iets extra’s
te doen op het gebied van dierenwelzijn. Wij bepleiten de koploperspositie
die wij willen. Het is nadrukkelijk ook de inzet van Nederland in Brussel,
want wat hebben wij eraan als wij alleen op ons grondgebied aandacht besteden
aan dierenwelzijn en over de grens niet? Dus wij bepleiten dat op Europees
niveau en in WTO-verband. Die zaken kunnen nu gefinancierd worden uit artikel
68. Dat is grote winst.Mevrouw Snijder heeft gevraagd waar de 28 mln. aan onbenut geld vandaan
komt. Ik heb al gezegd dat ik blij ben dat mevrouw Snijder de toepassing van
artikel 68 een goede optie vindt. Zij heeft mij in dit en in andere algemeen
overleggen regelmatig gevraagd waarom wij geen nationale enveloppe benutten
voor directe inkomenssteun. Je hebt nu eenmaal van tijd tot tijd ook wat stimuleringsgeld
nodig om de voorhoedepositie van de Nederlandse landbouw te kunnen blijven
voeden en vormgeven. Dat kan erg goed uitwerken. Waar komen nu de reserves vandaan? Er is een aantal bronnen. Sommige rechthebbenden hebben de
bedrijfstoeslagregelingsaanvraag niet ingevuld of zeggen er geen prijs op
te stellen. Anderen hebben onvoldoende grond om recht te hebben op betaling.
Dat geld vervalt aan de nationale reserve. Tot nu toe bleef dat geld in Brussel
op de plank liggen. Daar hebben de lidstaten gezamenlijk verandering in kunnen
brengen. Dat is goed, want het is uiteindelijk geld van de lidstaten dat daar
op de plank blijft liggen. Het gaat om ongeveer 5% per jaar in die
enveloppe «onbenut». Daarvan mogen wij nu maximaal 4% benutten.
Er moet altijd 1% reserve blijven.Verder heeft mevrouw Snijder gevraagd of er al in 2009 cofinanciering
nodig is en waar dat geld dan in de begroting staat. Kunnen wij dat ergens
anders voor gebruiken of hadden wij dat kunnen doen? Het antwoord is «nee».
Er komt namelijk in 2009 nog geen extra modulatie. Pas in 2010 komt er 2%
extra modulatie. Dat staat ook in de brief die ik de Kamer heb gestuurd. Daar
komt bij dat in de kabinetsreactie staat dat Nederland geen voorstander is
van extra modulatie. Nederland ziet liever dat artikel 68 wordt verruimd in
de eerste pijler. Maar mocht er al met al toch besloten worden tot extra modulatie,
dan zal bij de Voorjaarsnota nader gekeken worden naar cofinanciering. Voor
de begroting van 2009 is geen extra budget nodig. Voor 2010 is er dus een
voorziening van cofinanciering, die overigens met de helft verlaagd is, want
wij hadden een cofinanciering van 50% en die is, terecht, teruggebracht
tot 25%. De ambitie van 8% extra modulatie is teruggebracht
tot 5%. Dat, en het feit dat het aantal doelen onder de modulatie is
uitgebreid, biedt al met al een goed perspectief.Door de heer Vendrik is gevraagd of er perspectief voor verduurzaming
zit in dit Health Check-pakket. Het antwoord is voluit «ja» voor
zowel de biologische als de gangbare landbouw. Dat zit in artikel 68. Daar
zit die stimuleringsregeling in: innovatie voor verduurzaming. Het past ook
in de nota, in de visie op een duurzame veehouderij die ik eerder dit jaar
heb gepresenteerd. Die ruimte ontstaat om te stimuleren, om koplopers te belonen
en om stap voor stap verder te komen.De heer Vendrik heeft collega Cramer zojuist een vraag gesteld over het
convenant Schoon en Zuinig. Ik heb in de agrarische sector en de tuinbouwsector
convenanten gesloten die heel stevig en ambitieus zijn en waarmee het bedrijfsleven
en de overheid samen aan de slag moeten. Dat zal geen eenvoudige opgave zijn,
maar er is wel in volle overtuiging getekend. Wij spreken het bedrijfsleven
aan op zijn inzet. Ik zie en proef die ambitie bij het bedrijfsleven ook.
Zij zeggen er wel bij, en ik vind dat wij dat ook vandaag de dag met elkaar
moeten wisselen: dames en heren van de rijksoverheid, wij doen helemaal niets
af aan onze ambitie, maar het moet wel allemaal mogelijk blijven. Zij zeggen:
ook de agrarische sector en de tuinbouwsector hebben te maken met de gevolgen
van de financiële en de daaropvolgende economische crisis en de realiteit
van vandaag en morgen moet wel in het oog worden gehouden. Wij blijven voluit
aan het convenant sleutelen. De Health Check kan daarbij helpen; de verruiming
van de mogelijkheden van artikel 68, de groenblauwe diensten via de tweede
pijler in de modulatie. Dat zijn allemaal mogelijkheden en steuntjes in de
rug om de ambities waar te maken, want ik ben het met iedereen eens dat een
toekomstgerichte innovatieve landbouw een geweldig perspectief is, maar wel
binnen de doelstellingen en de ambities die wij op het gebied van klimaat
en energie hebben gesteld, want wij hebben een verantwoordelijkheid naar volgende
generaties toe.Door de heer Polderman is gevraagd of de slachtpremie in de kalversector
wordt ontkoppeld. Het antwoord is «ja». Dat heb ik in mijn brief
ook geschreven. Het voordeel van deze afspraak in de Health Check is dat wij
dat nu doen op basis van een gelijk speelveld. De Europese Commissie heeft
aangegeven dat zij dat uiterlijk in 2012 wil doen.De heren Polderman en Atsma en mevrouw Snijder hebben gevraagd of Nederland
een uitzonderingspositie heeft in het debat over de bufferstroken.
Nee, in de eerste voorstellen stond dat de bufferstroken verplicht zouden
worden. Wij hebben daarvan gemaakt dat verplicht niet kon. Wij hebben gepleit
voor vrijwilligheid, maar wij hebben alles nader bezien en gezegd: sluit aan
op programma’s die wij al hebben. Dat zijn het Nitraatactieprogramma
en de uitvoering van de nitraatrichtlijn. Vervolgens heeft de Commissie gezegd:
dat is goed, want wij vinden dat Europa consistent moet zijn in het beleid
en niet op het ene terrein dit willen en op het andere terrein iets anders,
want zo werkt het niet en dat komt de Europese samenwerking en het enthousiasme
niet ten goede. Met andere woorden, de Europese Commissie is verstandig geweest
en heeft aangesloten op de nitraatrichtlijn en het Nitraatactieprogramma.De heer Waalkens en anderen hebben gevraagd of er nu concrete voorstellen
komen. Het antwoord is «ja». Wij werken daar hard aan. Het kader
is compleet. Maar net zo goed als wij nu bezig zijn met de invulling van de
1,5% vetcorrectie, komen wij ook hierbij met vervolgvoorstellen. Ik
kan daarvoor geen datum noemen, maar wij moeten voor 1 september 2009
de concrete voorstellen aan de commissie sturen. Wij zullen ze tijdig aan
de Kamer voorleggen. Wij gaan ons uiterste best doen om de concrete voorstellen
voor de invulling rond 1 april aan de Kamer voor te leggen, zodat wij
zorgvuldig en uitvoerig met elkaar van gedachten kunnen wisselen.Er zijn verschillende vragen gesteld over het schoolfruit. De heer Polderman
constateert dat geen verplichte ouderbijdrage kan worden gevraagd, omdat dat
strijdig is met de regelgeving. Dat is echter niet strijdig. De cofinanciering
is op Europees niveau geregeld, maar voor de rest is mede op nadrukkelijk
verzoek van Nederland gekozen voor minder regulering vanuit Brussel voor de
nationale vormgeving. Als er lidstaten zijn die de schoolfruitregeling alleen
willen invoeren met een verplichte ouderbijdrage, dan kan dat. In Nederland
kunnen scholen dat zelf afwegen, want wij hebben gezegd: wij willen een maximale
keuzevrijheid: doen wij wel of niet mee, onder welke voorwaarden en hoe regelen
wij het zodanig dat wij niet weer een hele administratieve lastenpijler opzetten?
Dus de monitoring die eerst werd voorgesteld, hebben wij stevig getrimd. Ik
ben blij dat het voorstel nu erdoor is.De heer Vendrik heeft gevraagd of al het ter beschikking gestelde schoolfruit
biologisch is. Dat wordt niet vanuit Brussel geregeld. Het staat lidstaten
vrij, dat nationaal voor te schrijven. Nederland zal dit, mede op grond van
het rapport-Dijsselbloem, scholen niet voorstellen. Wij gaan scholen niet
verder betuttelen. Zij kunnen zelf intekenen en zij krijgen van ons de ruimte
om zelf te kiezen.De heren Polderman, Waalkens en Vendrik hebben iets gezegd over de ggo’s.
Inderdaad, mijnheer Waalkens, de stemverklaring staat in de brief. U vraagt:
waarom hebt u niet de stemverhouding in het Nederlandse parlement aangegeven?
Ik vraag mij af of het niet eens een goed idee zou zijn om wat parlementariërs
mee te nemen naar het open gedeelte van zo’n Landbouwraad. Mevrouw Snijder
en anderen hebben daar wel eens naar gevraagd naar aanleiding van de heer
Barnier. Ik ken de belangstelling van de commissie. Maar toen ik deze vraag
hoorde, dacht ik: misschien moeten wij daar toch eens werk van maken. Elke
minister uit elke lidstaat heeft te maken met parlementaire meerderheden en
minderheden. Als elke minister bij zijn of haar inbreng zou aangeven hoe de
stemverhoudingen in het parlement liggen, dan wordt het een langdurige kwestie.
Ik ben bang dat de onderhandelingen dan niet 18 uur, maar nog veel langer
duren. De stemverklaring op zichzelf is helder in Brussel. Ik denk alleen
dat die hier in Nederland niet goed wordt geduid, zeker niet door de heer
Vendrik. Het is niet zo dat de Nederlandse inbreng de stemverdeling had kunnen
veranderen. Nederland heeft niet het verschil gemaakt. Ik zou, net als vorige
week, toch willen hechten aan die zuiverheid.De heer Waalkens heeft naar aanleiding van de brief van een ex-medewerker
van de EFSA onder meer de volgende, schriftelijke vraag gesteld: is het de
minister bekend dat er politiek getinte vragen worden gesteld aan de EFSA?
Ik heb in de schriftelijke beantwoording aangegeven dat ik dat helemaal niet
uitsluit, maar dat de EFSA daar een wetenschappelijk onderbouwde reactie op
geeft. Mevrouw Cramer zit al maanden in een Europese werkgroep die zich bezighoudt
met de toekomst van de EFSA. Ook vorige week is in het plenaire debat gewisseld
dat de inhoudelijke, wetenschappelijke kwaliteit van de beoordeling van de
EFSA niet wordt betwist. Ik hecht eraan om dat hier nog een keer te zeggen,
want ik vind dat wij de mensen die daarmee bezig zijn, geen recht doen door
te zeggen dat het niet zo is.Die Europese werkgroep houdt zich bezig met de vraag of er extra capaciteit
moet komen bij de EFSA, omdat er nog een geweldig stuwmeer aan aanvragen en
verzoeken ligt. De werkgroep buigt zich ook over de transparantie van de werkwijze
van de EFSA, want een publiek agentschap of adviesorgaan mag er geen bezwaar
tegen hebben dat de samenleving kan zien wat het doet. In de werkgroep wordt
verder gediscussieerd over de vraag of naast de wetenschappelijke weging met
betrekking tot de gezondheid van mens, dier en de mogelijke milieueffecten,
ook een maatschappelijke impactanalyse vorm kan krijgen. En zo ja, hoe doen
wij dat dan? Ik houd hier staande, en daar mag geen enkel misverstand over
bestaan, dat de adviezen van EFSA op dit moment gezaghebbend zijn en als regeren
vooruitzien is, dan moet je als verantwoordelijke ministers en als Europese
Commissie bezig zijn met de toekomst. De Europese werkgroep van mevrouw Cramer
is daarmee bezig.Ik kom te spreken over de Landbouwraad van aanstaande vrijdag. Er zijn
vragen gesteld over de minstbedeeldenregeling. Ik heb al eerder aangegeven
dat Nederland geen voorstander is van die regeling. Dat waren wij eerder niet
en dat zullen wij ook nu niet zijn. Maar je moet van tijd tot tijd kunnen
tellen en mijn verwachting is dat daar wel een meerderheid voor komt. Nederland
doet niet mee, omdat wij via de bijstandswet en andere sociale regelgeving
een sociaal vangnet hebben dat in beginsel afdoende moet zijn en waarmee maatwerk
geleverd kan worden. Er is nog een aantal andere zaken, maar al met al zijn
wij er geen voorstander van. Wij staan positief tegenover het voorstel van
de Commissie om nationale cofinanciering te introduceren bij dit voorstel.De heren Atsma en Vendrik en mevrouw Snijder hebben vragen gesteld over
de ontwikkelingslanden. Vorige week is tijdens de Ecofin-begrotingsraad een
besluit genomen over de 1 mld. Dat komt uit categorie 4, dus uit internationale
solidariteit. De heer Waalkens zei dat al. Er is een combinatie van financieringsmogelijkheden
gevonden: een herschikking binnen het externe beleid, de flexibiliteitsreserve
en de noodhulpreserve. Het bedrag van 1 mld. wordt verdeeld over drie jaar:
262 mln. nog in 2008, 568 mln. in 2009 en 170 mln. in 2010. De heer Waalkens
knikt alsof hij de bedragen kent. Dat is heel goed, want dan kloppen ze.De heer Waalkens (PvdA): Ja, wij zijn goed
geïnformeerd.Minister Verburg: Een andere vraag van de
heer Waalkens was of dit besluit consequenties heeft voor de financiering
van de Official Development Assistance (ODA) in ons eigen land. Dat is nog
niet in het kabinet besproken. Daarnaast heb ik samen met collega Koenders
voorgesteld om landbouw in ontwikkelingslanden structureel te stimuleren.
In dat kader zullen wij 5 mln. extra per jaar uitgeven aan een aanpak in vijf
sporen: productiviteitsverbetering, gunstig klimaat voor investeringen uit
de private sector, betere markttoegang, voedselzekerheid en duurzame ketenontwikkeling.
En ik zeg tegen de heer Vendrik dat dit één van mijn punten
tijdens de lunch zal zijn: hoe organiseer je duurzame, sterke ketens? Dat
betreft dus niet zozeer de food corporations, maar gewoon: hoe zet je duurzame ketenontwikkeling in gang en hoe zorg je dat elke schakel
in de keten een reële beloning krijgt? Voor dit plan zal ik tijdens de
lunch extra aandacht vragen. Die 1 mld. garandeert nog geen structurele oplossingen.
De investeringen – en de heer Waalkens heeft dat ook wel eens gezegd –
in de landbouw zijn de afgelopen decennia verwaarloosd in ontwikkelingssamenwerkingsrelaties,
zowel door de ontvangende landen als door de donorlanden, maar ook in internationale
instituties. In die duurzame landbouw moet dus structureel worden geïnvesteerd.Mijn volgende punt betreft de WTO-onderhandelingen. Commissaris Fischer
Boel zal de stand van zaken schetsen rond de WTO-onderhandelingen. Ik ben
nuchter over de vraag of het reëel is dat er voor het einde van dit jaar
nog een WTO-onderhandelingsronde komt en zo ja, of daar wat uit komt. Laat
ik zeggen dat ik het van harte hoop, maar dat ik er rekening mee houd dat
de kans erg klein is.De heren Atsma en Vendrik hebben een belangrijk punt gemaakt met de non-trade
concerns. Dat is een belangrijk punt. Nederland zet dat nadrukkelijk op de
agenda, maar ik wijs de heer Vendrik erop dat de non-trade concerns tot nu
toe nog niet tot de agenda zijn doorgedrongen. Het zal dus gewoon een keer
geagendeerd moeten worden, zodat het een zelfstandig onderhandelingspunt wordt
bij een volgende WTO-ronde. Dat is een belangrijke stap voorwaarts. Ik ben
niet zo cynisch dat ik zeg: het is de afgelopen 10, 15 jaar niet gelukt, dan
moeten wij nu maar ophouden met het te proberen. Maar het gaat mij ook te
ver om nu te zeggen: ik maak een eenzijdig vetopunt – de sprekers hebben
dat woord niet gebruikt – en ik ga niet akkoord met een WTO-resultaat
als onvoldoende aandacht is geschonken aan de non-trade concerns. Het is geweldig
belangrijk dat ze op de agenda komen, maar elke deelnemer aan de onderhandelingen
heeft de plicht om het pakket te wegen. In deze Doha-ronde is het ontwikkelingsperspectief
heel belangrijk. Daar zet Europa vol op in. Deze zomer hebben wij een goede
offensieve rol gespeeld. Bij de volgende gelegenheid moeten wij die rol weer
spelen: afbreken van handelsbelemmeringen, toegang bevorderen enzovoort. Wij
moeten ook veel nadruk leggen op het ontwikkelingsperspectief. Dat is en moet
de rol zijn en de uitkomst van de Health Check levert daar een bijdrage aan.
Dat geeft ons nog meer recht van spreken dan wij al hadden.Ik kom bij het blokje overig. Ik heb de beelden van de dolfijnen gezien
en het zijn geen mooie beelden. Ik deel de zorg van de heer Polderman en mevrouw
Ouwehand over het dierenleed bij de vangst van grienden – het gaat om
grienden en niet om dolfijnen – op de FaerOer eilanden. Grienden zijn
walvisachtigen, maar vallen buiten de internationale organisatie, inclusief
de walvisvaartcommissie.De voorzitter: Mag ik u even onderbreken?
Ik zie dat de heer Vendrik de vergadering gaat verlaten. Er wordt een VAO
aangevraagd in de regeling van werkzaamheden. Die zal waarschijnlijk plaatsvinden
om 13.20 uur vanmiddag.Minister Verburg: Zij vallen dus niet onder
het moratorium op de walvisvaart. In de internationale overeenkomst ASCOBANS
(Agreement on the Conservation of Small Cetaceans of the Baltic and North
Seas) gaat het wel over dolfijnen. Denemarken is hierbij aangesloten, maar
de FaerOer Eilanden zijn niet automatisch vertegenwoordigd, want dit zijn
overzeese gebiedsdelen van Denemarken, met eigen beleid, en vallen niet onder
ASCOBANS. Ik zeg wel toe dat ik hier tijdens de Landbouwraad een punt van
zal maken in bilateraal overleg met mijn Deense collega. Nederland is tegen
de walvisjacht, maar ook dit specifieke punt zal ik indringend onder de aandacht
van mijn Deense collega brengen.Ik kom te spreken over de blauwtong en de export naar derde landen. De
uitspraak van mevrouw Snijder dat andere landen volop exporteren en zich nergens
aan houden behoeft enige relativering. Nederland moet zorgvuldig
omgaan met de gebieden, ook met de gebieden rondom de blauwtongvirus type
6-gebieden, waarin geen grote uitbraak is, maar waar toch van tijd tot tijd
nog nieuwe gevallen worden gevonden, zowel in Nederland als in Duitsland.
Nederland en Duitsland nemen daar volstrekt identieke maatregelen voor.De heer Atsma heeft een punt gemaakt van de vee-exportmogelijkheden. Ik
lees het Agrarisch Dagblad ook, soms ’s avonds om 23.30 uur. Ik lees
dus ook dat soort uitspraken en ik ken die bronnen. Ik heb de vorige keer
gezegd dat ik het belangrijk vind dat als Nederland vee, en nog wel fokvee,
exporteert, wij er van uit moeten kunnen gaan – daar moeten wij voor
kunnen staan – dat dit gezond vee is. Ik benadruk dat kwaliteit en gezondheid
onze garantie moet zijn. Dat is ook ons visitekaartje. Ik zou niet graag zien
dat wij geconfronteerd worden met de aantijging van wie dan ook dat wij er
de hand mee lichten en bereid zijn te zeggen: als de vragende partijen het
goed vinden, dan knijpen wij een oogje toe en is het risico koper.Dat gezegd hebbend, neem ik de uitspraken van overigens één
vertegenwoordiger van een exporterend bedrijf serieus. Ik ga met de exporteurs
om de tafel. Ik vraag daar iemand van de LTO bij, omdat ik het belangrijk
vind dat daar een brancheorganisatie bijzit. Ik ben bereid om tegen de mensen
te zeggen: als er vraag is uit derde landen en het zou niet kunnen onder de
afspraken die wij hebben gemaakt – de garantie dat kwalitatief goed
en gezond fokvee wordt geëxporteerd – en die derde landen willen
desondanks toch graag de fokdieren hebben, dan zal ik dat toestaan. In dat
geval opereren wij onder dezelfde voorwaarden als andere lidstaten, alleen
wil ik graag die garantie, omdat ik buitengewoon hecht aan de goede naam en
faam van Nederland. Die moeten wij absoluut niet op het spel willen zetten.
Daarom komt er, wat mij betreft, dat hoor en wederhoor en dat verzoek van
die derde landen. Maar ik ben daartoe bereid. Ik zal bezien of ik dat overleg
nog deze week kan houden, zodat dit ten spoedigste kan ingaan.Samenvattend, overleg met de exporteurs van fokvee en een LTO-vertegenwoordiger,
en de afspraak: wij handhaven de lijn van kwaliteit en gezondheid, maar als
derde landen vragen om export van fokvee onder minder strenge garanties, dan
ben ik bereid daarvoor toestemming te geven.Nadere gedachtewisselingMevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Het trucje
van het garanderen van dierenwelzijn via artikel 68 gaat natuurlijk niet op.
Ik heb de minister al eerder gevraagd hoe zij dat dan ziet. Gaan wij belastinggeld
spenderen aan iemand die blijft volharden in het huidige systeem? Want de
minister blijft vasthouden aan de intensieve veehouderij waarvan haar voorganger
al heeft gezegd dat het systeem is vastgelopen. Moet er echt belastinggeld
gaan naar een veehouder die bij wijze van spreken een paar tennisballen in
een stal gooit? Ik denk het niet. Ik denk dat de echte kansen op verduurzaming
in de modulatie hadden gelegen. Ik ben teleurgesteld dat de minister dat niet
toegeeft en blijft spreken over dierenwelzijn, terwijl wij weten dat de dieren
in de intensieve veehouderij hun hele leven blootstaan aan mishandeling, omdat
ze hun natuurlijke gedrag niet kunnen uiten.De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik dank
de minister voor de beantwoording.Wat de melkquotering betreft ben ik toch van mening dat de minister te
veel heeft geluisterd naar de lobby van de zuivelindustrie. Ik denk dat het
slimmer was geweest om te luisteren naar Duitsland, zowel naar de regering
bij monde van de nieuwe minister als naar de boerenorganisatie die al veel
langer bezwaar maken tegen die melkquotering, juist omdat die prijs
gewoon toch discussie oplevert. Wij moeten daarvan kennis nemen. Ik heb daarover
in eerste termijn gezegd wat ik daarover gezegd heb.Er is onduidelijkheid over de bufferstroken. Ik lees in de brief van de
minister dat Nederland goedkeuring heeft verkregen omdat het met het Nitraatactieplan
wel goed zou komen. Dat is in ieder geval toch de ontbindende voorwaarde,
ben ik bang. Nederland heeft geen uitzonderingspositie, want het geldt voor
alle landen met een goedgekeurd actieprogramma. Dat programma staat echter
onder druk. Betekent dit dat de bufferstroken anders komen te liggen als wij
problemen krijgen met het Nitraatactieprogramma? Ik ben daar dus nog niet
helemaal tevreden over.De minister zegt dat een stemverklaring over de soja wel erg veel tijd
in beslag zou nemen, maar het hoeft geen uren te duren om in één
zin te duiden hoe het Nederlandse parlement erover denkt.Ik ben ten slotte blij dat de minister bilateraal met haar Deense collega
over de grienden gaat praten.De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Ik dank
de minister voor haar beantwoording.De vetcorrectie is een communautaire afspraak. Ik hoop niet dat wij weer
naar Brussel moeten om te vragen of een landenquotum kan worden gemaakt. Ik
hoop dat wij dat zelf kunnen invullen. Dan kan iedereen daarvan profiteren.Ik ben wat ambivalent over de cofinanciering. Wij gaan door met het rondpompen
van geld, onder Brusselse voorwaarden. Ik houd daar niet van. Wij moeten daarvoor
ook zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen.De minister is niet ingegaan op de braaklegregeling en de financiering
van de akkerranden. Ik doe nogmaals een dringend beroep op de minister om
de modulatiegelden die daarvoor beschikbaar zijn voor het seizoen 2009, beschikbaar
te stellen als financiering voor de akkerranden en om daar voor het nieuwe
seizoen afspraken over te maken, zodat het geld uit de modulatie beschikbaar
is om die akkerranden te financieren.Ik herkende de bedragen over de besteding van de 1 mld. dankzij de uitstekende
informatievoorziening binnen de Kamer. Het is echter vreemd dat Europa ons
ODA-verplichtingen oplegt die wij hebben afgesproken. Ik kan mij dus niet
voorstellen dat dit ten koste gaat van ODA.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
Ik dank de minister voor haar beantwoording in eerste termijn.Ik kom nog even terug op de modulatie en de discussie over het waterbeheer
en wat daar nu wel onder valt. Ik heb dat vorige keer gerelateerd aan artikel
68. Dat blijkt dus niet te kunnen, maar modulatie naar mijn gevoel wel. De
doelen zijn verbreed en waterbeheer staat er nadrukkelijk bij. Dus mijn vraag
is: modulatie is voor de tweede pijler, maar wij kunnen dat toch ook inzetten
voor de kaderrichtlijn water? Dat is waterbeheer. Het zou de agrarische sector
ten goede komen als wij een aantal maatregelen vanuit de modulatiemiddelen
daarvoor gebruiken. Hetzelfde geldt voor de braaklegregeling. In die zin val
ik mijn buurman volledig bij. Biodiversiteit staat onder de modulatie. Wat
is er nu op tegen om ervoor te zorgen dat de akkerranden, waar wij allemaal
zo wijs mee waren en die effecten hebben op een groot aantal vogelbestanden,
terugvoeren en vanuit de modulatie inzetten? Dus ook van mij een oproep aan
de minister om dat te benutten.Mij is nog absoluut niet duidelijk waar de 28 mln. aan onbenut geld vandaan
komt. Ik lees in de brief van de minister dat er geen extra korting nodig
is. Dat duidt erop dat het echt gaat om 28 mln. structureel geld dat er altijd
is geweest. En als ik dan lees waarvan het afkomstig is: niet ingevulde toeslagen
en onvoldoende grond. Dat zijn discutabele gronden en het moet nog maar blijken
of die volgend jaar hetzelfde effect hebben. Of komt het echt inderdaad uit
de nationale enveloppe, dus de 0,25% die wij eerst al
uit de bedrijfstoeslagen hebben gehaald, plus de 1% om de knelgevallen
op te lossen? Dat is een heel ander verhaal.Het is mooi en fijn om te horen dat de minister om de tafel wil gaan zitten
over de blauwtong. Realiseert zij zich dat ik de vorige keer al heb aangegeven
dat de sector ook andere mogelijkheden ziet om ervoor te zorgen dat gezonde
beesten naar buiten gaan? De minister doet alsof de sector nu de waarborgen
heeft om te zorgen voor de gezondheidsstatus van het vee. Lof dat zij om de
tafel wil zitten, maar kom ook tot een oplossing.De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik dank de
minister voor haar reactie en de toezeggingen. De heer Polderman spreekt voortdurend
over de lobby van de zuivelconcerns, maar het merendeel van de melkveehouders
pleit voor het loslaten van de quotering. Dat gezegd hebbende, zeg ik dus
ook dat de zuivellobby, als die al zou bestaan, de boeren zijn.Het antwoord van de minister ten aanzien van de verevening is helder en
sluit ook redelijk. Ik kan mij echter voorstellen dat je achteraf kijkt naar
het instrument van verevening om bijvoorbeeld de superheffing te verlagen.
Dat zou een optie kunnen zijn. Het is schrikbarend wat er nu aan superheffing
vanuit Nederland moet worden betaald. Dat zijn enorme bedragen. Daarvoor zou
je natuurlijk wel dat instrument kunnen inzetten.Ik ben blij met de toezegging van de minister dat de 1,5% quotumuitbreiding
evenwichtig en evenredig over de sector verspreid gaat worden. Dat betekent
dat er kansen liggen voor elke ondernemer die dat wil.Ten aanzien van de modulatie zijn wij niet echt enthousiast over de ophoging
van het percentage. Wij zijn blij met de minder extreme verhoging die is gerealiseerd.
De CDA-fractie voelt ten principale voor de nu gedane suggestie, omdat daarmee
het modulatiegeld terugvloeit naar de primaire sector. Daar ging het ons om.
Ik ben ook blij om te horen dat de PvdA-fractie dat nu deelt.Wij zijn benieuwd naar de uitwerking van de bufferstroken, maar er mag
geen nieuwe deken van regelgeving over de sector worden gelegd.Ik kom te spreken over het schoolfruit. Elke ambitie is natuurlijk prima,
maar het moet vooral betaalbaar zijn. Laat scholen het zelf invullen. Dat
geldt ook voor de vraag om Nederlandse producten. De CDA-fractie is daar absoluut
voor, maar niet alle fruitsoorten zijn vanuit Nederland leverbaar. Zo realistisch
moet je wel zijn. Het gaat om haalbaarheid en betaalbaarheid.Ik ben blij met toezegging ten aanzien van de vee-exporteurs. Het is echter
een groot misverstand om te denken dat de vee-exporteurs, die het zelf van
kwaliteit moeten hebben, ook maar enig loopje met de regelgeving zouden willen
nemen. Daarmee snijden zij zichzelf in de vingers. Maar goed, deze week is
het gesprek en zaterdag is er ruimte. Prima.De voorzitter: Ik kijk naar de heer Van der
Vlies, die later bij dit overleg aanschoof.De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter, vriendelijk
dank voor de gelegenheid, maar omdat ik de hoofdmoot van dit overleg heb gemist,
denk ik niet dat het nuttig is om nu nog actie te ondernemen.Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer
voor haar inbreng in tweede termijn.Mevrouw Ouwehand spreekt over misleiding omtrent de afspraken onder artikel
68. In tegenstelling tot wat zij zegt, vind ik het een stap vooruit. Dit is
de eerste keer dat op Europees niveau erkend wordt dat dierenwelzijn en het
stimuleren ervan van belang zijn en mogelijk gemaakt moeten worden. Daarom
tel ik mijn zegeningen. Als mevrouw Ouwehand zegt dat er meer moet gebeuren,
dan zeg ik: ik ken uw ambities en u kent de mijne. Ik zit ook niet graag stil,
ik wil vooruit. Dit biedt echter mogelijkheden om iets te doen.
Er is nog veel te onderzoeken en te ontwikkelen, zoals stalsystemen en hoe
dierenwelzijn per soort ongeveer in elkaar zit. Zij kent de hele lijst met
onderzoeken. Zij voegt daar bijna wekelijks wensen aan toe. Het moet allemaal
echter wel behapbaar zijn en in stappen kunnen worden omgezet. Daarnaast moet
het voor ondernemers en dierhouders mogelijk zijn om er invulling aan te geven.De heer Polderman zegt: ik had liever een lagere quotering gezien, maar
het is nu eenmaal zo. Ik neem daar kennis van. Hij had dit eigenlijk al gezegd
in eerste termijn.Wij onderhandelen in Brussel over het vierde Nitraatactieprogramma. Wij
hebben afgesproken dat voor de bufferstroken de regeling van de nitraatrichtlijn
en dus het Nitraatactieprogramma geldt. In tegenstelling tot de heer Polderman
ben ik niet pessimistisch over een goede uitkomst. Wij onderhandelen daar
stevig over. Er zijn belangrijke stappen gezet, met dank aan veel ondernemers.
Daar profiteren wij allemaal van. Er moet de komende tijd nog wel iets gebeuren,
maar ik hoop dat wij in staat zijn om in Brussel een goed vierde Nitraatactieprogramma
te krijgen en een nieuwe derogatie. Geen van beide is nog binnen. Voor allebei
moet nog heel behoorlijk worden onderhandeld.De heer Polderman heeft nog iets gezegd over de ggo-stemverklaring. Die
heb ik gegeven zoals ik die heb gegeven.Hij dankt mij voor de bilaterale gesprekken met Denemarken. Ik zal bij
brief terugrapporteren hoe dat is verlopen.De heer Waalkens zou liever niet terugkeren naar Brussel om te overleggen
of te onderhandelen over de toepassing van de vetcorrectie. Ik doe dat ook
liever niet, maar het moet wel. Zijn inzet is de mijne, maar wij moeten het
in Brussel nog wel regelen. Ik had het liever anders gezien, maar het is niet
anders. Zo zijn de spelregels.Wat betreft de modulatie, de braaklegregeling en de akkerranden zie ik
iets moois ontstaan tussen de heer Waalkens, mevrouw Snijder en de heer Atsma.
Ik ben daarbij wel iets te voortvarend geweest. Ik heb gezegd dat ik voor
1 april de voorstellen zou sturen. Ik maak daar 1 mei van, omdat
ik over dit hele verhaal ook wil overleggen met de organisaties in het veld
en met de provincies. Ook de provincies spelen in de modulatie een rol. Ik
kom graag in mei met concrete voorstellen hierover naar de Kamer. Daar maken
de mogelijkheden van akkerranden deel van uit. De nieuwe modulatie gaat overigens
in 2010 in.Er is gezegd dat de 1 mld. extra voedselhulp niet ten koste mag gaan van
de ODA. Ik kan mij zomaar indenken dat de heer Waalkens daar gelijk in heeft.
Het kan best zijn dat het helemaal niet aan de orde komt in het kabinet, want
dan gaat het niet ten koste van de ODA. Ik zal het nagaan bij collega Koenders.
Mocht het niet ten koste gaan van de ODA, dan hoort de Kamer niets van mij.
Mocht het wel ten koste gaan van de ODA, dan zal ik de Kamer daar samen met
de heer Koenders over informeren.Mevrouw Snijder heeft het over de modulatie en het waterbeheer. Ik heb
al gezegd dat ik met voorstellen kom. Haar punt over waterbeheer en de kaderrichtlijn
water is mij bekend. Wij zullen dat meewegen in het hele pakket.De 28 mln. van de Europese Unie is inderdaad Europees geld. Dat bedrag
is vastgesteld op basis van ervaringsgegevens. De ervaring leert dat niet
elk jaar al het geld wordt opgebruikt. Daarvan zegt Brussel: jammer voor de
lidstaat, maar dat geld blijft hier op de plank. Dat halen wij er nu vanaf
met deze maatregel, onder één voorwaarde, namelijk dat er per
saldo nog 1% overblijft. De ervaringsgegevens leren dat het gaat om
ongeveer 28 mln. per jaar.Wat betreft de blauwtong en de mogelijke oplossing: natuurlijk ga ik voor
een oplossing. Ik heb veel te weinig uren in een dag om te vergaderen zonder
een oplossing na te streven.Ik begrijp het beroep van mevrouw Snijder en de heer Atsma. Hun inzet
is de mijne. Ik zeg tegen de heer Atsma dat ik op geen enkele wijze bedoel
te zeggen dat vee-exporteurs een handje willen lichten met veiligheidsmaatregelen.
Ik wijs er wel op dat zij hun eigen verantwoordelijkheid hebben, dat kwaliteit
hun visitekaartje is en dat ik als minister een bredere verantwoordelijkheid
heb, ook in het buitenland. Als er problemen ontstaan op één
dossier, bijvoorbeeld fokvee, dan kunnen wij daardoor veel last krijgen in
onze handelsbetrekkingen op andere gebieden, zoals de tuinbouw. Ik wil dat
zorgvuldig wegen, maar ik ga doen wat ik heb gezegd. Ik denk dat wij nog deze
week met de vee-exporteurs en de LTO kunnen overleggen. Als wij het dan met
elkaar eens worden, en dat is zeker mijn bedoeling, dan kan het wel. Maar
wij moeten het vertrouwen vasthouden, want iedereen weet dat vertrouwen, ook
als het gaat om kwaliteit en zorgvuldigheid, te voet komt en te paard gaat.
Dat zet ik liever niet op het spel.De heer Atsma heeft nog gevraagd of verevening en superheffing met elkaar
in verband gebracht kunnen worden. De pap is gestort. Er is een akkoord. Hij
weet dat ook.De heer Atsma zegt: houd schoolfruit haalbaar en betaalbaar. Dat is mijn
inzet. Ik ken het standpunt van de Kamer. Ik denk dat wij met het nu gesloten
akkoord daarin zijn geslaagd. Ik hoop dat de schoolfruitregeling bijdraagt
aan de doelen die wij daar met elkaar aan hebben gesteld.De heer Waalkens (PvdA): Ik stel een korte
vraag over de braaklegregeling. Er is nu een Kamermeerderheid om dit te regelen.
Ik wil de minister verzoeken om dit te regelen in december. Wij moduleren
dat op dit moment. Haal het naar voren. Dan kunnen wij de akkerranden volgend
seizoen zien terugkomen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Die 28 mln.
zit mij nog wel dwars. Is dat nu structureel? Als de minister belooft dat
er geen extra afronding plaatsvindt, dan moet het echt om 28 mln. gaan en
niet het ene jaar 20 mln. en het andere 30 mln. Ik moet wel zeggen dat het
mij verrast als het ieder jaar zo is geweest, want wij hebben de regels strak
uitgevoerd en veel ondernemers beknot op een deel van hun toeslagrechten.
Als er dan zo veel geld over is gebleven, dan is dat toch wel dieptreurig.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Er is geen verschil
in ambitie tussen minister Verburg en mij. Haar voorstellen zijn stapjes vooruit,
maar op een doodlopende weg. Wij moeten die weg af en een andere richting
inslaan. Ik wil daarover geen misverstand laten bestaan.De heer Atsma (CDA): Ik verbaas mij hierover.
Mevrouw Ouwehand heeft beide ministers al aangekondigd dat zij weggestuurd
worden. Ga dan niet meer met hen in discussie, zou ik zeggen.Minister Verburg: Voorzitter. De heer Waalkens
roept mij ertoe op om nog in december met voorstellen voor de akkerranden
te komen. In dat geval moeten wij het bestaande POP (Plattelandsontwikkelingsplan)
openbreken, want de nieuwe modulatie gaat pas in 2010 in. Ik weet niet of
dat mogelijk en wenselijk is. Als hij wil dat ik dit punt nadrukkelijk onder
de aandacht van de POP-partners breng, dan ben ik daartoe bereid. Wat ik echter
liever doe, is met onze POP-actoren en -verantwoordelijken meedenken, hen
stimuleren. Ik breng liever de uitdrukkelijke wens van de Kamer aan hen over,
waarbij ik die zelf ook onderschrijf, dan dat ik iedereen tegen ons in het
harnas jaag. En als wij het juridisch halen, want het punt is hoeveel geld
daarvan verplicht is. Ik doe de heer Waalkens een aanbod omdat ik zijn punt
zie. Ik ben bereid, een aanbevelende brief te schrijven. De Kamer krijgt daar
natuurlijk een afschrift van.De 28 mln. is structureel. Dat heeft steeds in Brussel op de plank gelegen.
Daarom is het goed dat wij het nu eraf kunnen halen en effectief kunnen benutten.
Het is gebaseerd op ervaringsgegevens. Ik heb dat in tweede termijn al gezegd.
Het gaat om ongeveer 28 mln. per jaar tot 2013, het einde van
deze GLB-periode. Wat daarna gebeurt, is nog open, maar ik ben ervan overtuigd
dat er na 2013 een nieuw gemeenschappelijk landbouwbeleid geformuleerd moet
worden.Mevrouw Ouwehand heeft nog een opmerking gemaakt over een andere richting.
Ik neem die voor kennisgeving aan. Zij kent mijn ambitie en weet welke voortrekkerspositie
wij Europees en internationaal innemen.De voorzitter: Ik lees de toezeggingen op.Minister Verburg: Ik kijk even naar de heer
Waalkens. Ik stuur een brief aan de POP-participanten waarin ik zijn punt
sterk aanbeveel.De heer Waalkens (PvdA): Kunt u daaraan wel
kleuring geven van wat u wilt?Minister Verburg: Ik heb aangegeven dat ik
uw enthousiasme deel en dat ik uw oproep steun.De voorzitter: Ik denk dat dit een goede afsluiting
is van dit algemeen overleg. Ik sluit de vergadering. Om 13.20 uur zal een
VAO plaatsvinden.Toezeggingen– Minister Verburg zal een afschrift van de brief aan de POP-participanten
over de financiering van akkerranden aan de Tweede Kamer sturen.– Minister Verburg zal in overleg met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
informatie verstrekken over de voorziene 1 mld. voor Afrika in relatie tot
ODA-gelden.– Minister Verburg zal de Tweede Kamer informeren over de uitkomsten
van het gesprek met de Deense minister van Landbouw over grienden bij de FaerOer
Eilanden.– Minister Verburg zal voor 1 mei 2009 met concrete voorstellen
komen voor de verdere invulling van onder andere bufferstroken en vetcorrectie
uit het akkoord over de Health Check.– Minister Cramer zegt toe om in overleg met de minister van LNV
een toelichting te geven op de cijfers uit het CLM-rapport, te ontvangen voor
het AO Ammoniak op 2 december 2008.De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,AtsmaDe voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,WaalkensDe voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,KoopmansDe griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,DortmansXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), Atsma
(CDA), voorzitter, Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen
(SP), De Krom (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA), Neppérus (VVD),
Jansen (SP), Jacobi (PvdA), Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA), Graus (PVV),
Vermeij (PvdA), Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD) en Polderman (SP). Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Vendrik
(GroenLinks), Luijben (SP), Tang (PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop
(CDA), Koşer Kaya (D66), Van Leeuwen (SP), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA), Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten (CDA), Brinkman (PVV), Kuiken (PvdA),
Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD) en Lempens (SP).XNoot2Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter,
Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), voorzitter, Van Baalen (VVD), Ormel
(CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Jan Jacob van
Dijk (CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Boekestijn (VVD), Pechtold
(D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie) en Diks (GroenLinks).Plv. leden: Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Haverkamp (CDA),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA),
Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Van
der Ham (D66), Van der Burg (VVD), Boelhouwer (PvdA), Van Leeuwen (SP), Ouwehand
(PvdD), Voordewind (ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks).XNoot3Samenstelling:Leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Koopmans (CDA), voorzitter,
Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Vietsch (CDA), De Krom (VVD),
Samsom (PvdA), Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA), Neppérus (VVD), Van
Leeuwen (SP), Jansen (SP), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Vermeij
(PvdA), Madlener (PVV), Ouwehand (PvdD), Bilder (CDA) en Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP),
Remkes (VVD), Jacobi (PvdA), Hessels (CDA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer
Kaya (D66), Leijten (SP), Schreijer-Pierik (CDA), Kamp (VVD), Timmer (PvdA),
Waalkens (PvdA), Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Gerkens (SP),
Van Beek (VVD), Schermers (CDA), Besselink (PvdA), Agema (PVV), Thieme (PvdD),
Vietsch (CDA) en Ortega-Martijn (ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-32-315.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl