Wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteit; Verslag van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27602, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

17-05-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27602 nr. 4

15-05-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Nevenwerkzaamheden en financiële belangen2.1. Het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer2.2 Openbaar maken van nevenwerkzaamheden2.3 Financiële belangen3. KlokkenluidenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27602Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 602Wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteitnr. 4VERSLAGVastgesteld 15 mei 2001De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel,
heeft de eer als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen tijdig zal hebben
beantwoord, acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.1. AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie merken op dat ambtenaren werkzaam in het
openbaar bestuur een belangrijke bijdrage leveren aan het goed functioneren
van de overheid. Integriteit is een belangrijk onderdeel van het professioneel
functioneren van ambtenaren. Een goed functionerende overheid draagt bij aan
het vertrouwen dat burgers kunnen en mogen hebben in de overheid. Vanuit dat
oogpunt hebben deze leden met belangstelling kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Dit laat onverlet dat voor een definitieve bepaling van hun
standpunt de leden van de PvdA-fractie graag de volgende vragen beantwoord
zouden willen zien.De regering plaatst dit wetsvoorstel in de brede discussie over de modernisering
van de Ambtenarenwet. Met de komst van de nieuwe minister van Binnenlandse
Zaken is de discussie over het «specifieke» van de ambtelijke
positie gestagneerd. Uitgangspunt voor de leden van de PvdA-fractie is dat
de arbeidsvoorwaarden voor ambtenaren zoveel mogelijk overeenkomen met die
van werknemers die vallen onder het Burgerlijk Wetboek. Daar waar er wel degelijk
sprake is van het «bijzondere» aan de positie van ambtenaren zijn
deze leden van mening dat bij discussies over investeren in de kwaliteit van
het openbaar bestuur het niet past om deze discussie te stagneren. Zij vragen
op welke termijn de resultaten van het onderzoek en het kabinetsstandpunt
hierover de Kamer zullen bereiken.Dit wetsvoorstel kent geen evaluatiemoment. Waarom heeft de regering niet
gekozen voor een evaluatie van deze wet? Het onderhavige wetsvoorstel heeft betrekking op de wijziging van de onderhavige
wetten met het oog op de verplichting tot het komen van regelgeving. In de
discussie met de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken zijn tijdens de
algemene overleggen op 22 en 23 november 1999 de individuele rechten
en plichten van ambtenaren aan de orde geweest, evenals de verplichting van
de werkgever om zich als behoorlijk werkgever te gedragen (zoals dat in het
Burgerlijk Wetboek is geregeld voor werkgevers in de particuliere sector).
Waarom heeft de huidige minister van Binnenlandse Zaken de toezegging van
de toenmalige minister niet overgenomen om (bij wet) in de Ambtenarenwet vast
te leggen dat:de overheid zich als behoorlijk werkgever dient te gedragen (analoog aan
de BW-bepaling);de individuele ambtenaar zich als goed ambtenaar dient te gedragen (analoog
aan artikel 50, eerste lid van het ARAR):de ambtenaar die zich genoodzaakt ziet misstanden openbaar te maken rechtsbescherming
geniet analoog aan (kandidaat)leden van een ondernemingsraad (artikel 21 WOR).De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
dit wetsvoorstel. Zij kunnen de doelstelling van de regering streven naar
maximale transparantie van het overheidshandelen juist als het gaat om integriteit
onderschrijven.Aan de hand van de nu beschikbare informatie plaatsen deze leden een aantal
opmerkingen en stellen zij een aantal vragen.De nu voorgestelde wijziging van de Ambtenarenwet had wat de leden van
de VVD-fractie betreft direct kunnen worden meegenomen bij de algehele modernisering
van de Ambtenarenwet. De regering onderschrijft de opmerkingen van de Raad
voor het Overheidspersoneel dat in het onderhavige wetsvoorstel wordt gekozen
voor een juridisch instrumentarium waarbij normen
worden aangescherpt, maar dat daarnaast integriteit ook wordt bevorderd door
een organisatiecultuur waarin integriteitdilemma's
open aan de orde kunnen worden gesteld. De leden van de VVD-fractie missen
een beschouwing van de regering op dit punt.Ook zouden de leden van de VVD-fractie graag een beschouwing zien in hoeverre
de zelfstandige bestuursorganen onder de voorgestelde regeling vallen en/of
een vergelijkbare regeling zou dienen te worden getroffen. Immers, bij ZBO's
komen steeds meer publiekrechtelijke taken te liggen. Deze leden missen in
het wetsvoorstel een evaluatiebepaling. Welke evaluatie van de voorgestelde
wijziging van de Ambtenarenwet staat de regering voor ogen?De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
dit wetsvoorstel.Over het algemeen maakt dit voorstel een evenwichtige indruk op het gebied
van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer versus de belangen die
samenhangen met het integer kunnen functioneren van de overheid in de democratische
rechtsstaat.De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteit.De integriteit van het overheidsapparaat is één van de basisvoorwaarden
voor een goed functionerende democratie. Deze leden achten het de plicht van
de politiek om de randvoorwaarden te scheppen voor een zo onberispelijk mogelijk
overheidsapparaat. Zelfs de schijn van belangenverstrengeling of van misstanden
is al schadelijk voor het beeld van de overheid. In dit licht bezien, komt
op hen het onderhavige wetsvoorstel nog iets te mager over. De regering kondigt een gemoderniseerde Ambtenarenwet aan waarin de waarden
en normen die voortvloeien uit het bijzondere karakter van ambtenaar, opnieuw
en versterkt onder de aandacht worden gebracht. Aangezien zij de voorgenomen
integriteitsmaatregelen zo snel mogelijk wil invoeren, acht zij de invoering
van onderhavig voorstel, vooruitlopend op modernisering van de Ambtenarenwet,
nu reeds noodzakelijk. De leden van de D66-fractie waarderen deze voortvarendheid,
maar vinden dat de snelheid niet ten koste van de kwaliteit moet gaan. Zij
opteren voor een zo goed mogelijke wet. De leden van de D66-fractie zouden
graag wat meer geëxpliciteerd zien welke aspecten van het ambtenaarschap
de regering versterkt onder de aandacht wil brengen. Welke waarden en normen
moeten naar haar oordeel aan de ambtelijke functie worden verbonden?De leden van de D66-fractie hechten veel waarde aan controle op beleidsregels.
Zij zouden graag een toelichting ontvangen over hoe de structurele handhaving
van het integriteitsbeleid wordt gecontroleerd. Hoe denkt de regering de controle
op het integriteitsbeleid meer handen en voeten te geven?De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van dit wetsvoorstel. Zij steunen de analyse die hieraan ten grondslag ligt,
namelijk dat nevenwerkzaamheden en financiële belangen van bepaalde genoemde
ambtenaren in beginsel openbaar dienen te zijn en dat misstanden bij of vanwege
de overheid door ambtenaren zonder negatieve gevolgen moeten kunnen worden
gemeld. Het ingediende wetsvoorstel geeft de leden van de GroenLinks-fractie
reden tot het maken van een aantal opmerkingen.Waarom wordt er in de toelichting niet ingegaan op de afwijkende situatie
van ambtenaren werkzaam bij zelfstandige bestuursorganen? Komen deze onderwerpen
wel aan de orde in de te moderniseren Ambtenarenwet?Met betrekking tot de inwerkingtreding leiden de klokkenluidersregeling
en het voorliggende wetsvoorstel tot misverstanden. De leden van de GroenLinks-fractie
menen dat onduidelijk is of klokkenluiders bij het Rijk die een misstand melden
die zich al langere tijd voordoet of die in het verleden heeft gespeeld, niet
worden beschermd door die regeling en evenmin door de komende wetgeving. Kan
de regering daarover uitsluitsel geven?De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel. Bij beleid ten aanzien van integriteit
moet steeds een afweging te worden gemaakt tussen de persoonlijke verantwoordelijkheden
van ambtenaren en de controle daarop. Door de breedte van dit onderwerp is
het lastig af te bakenen. Het is volgens de genoemde leden een goede zaak
dat de regering nu een voorstel doet om dit voor ambtenaren vast te leggen.De nu voorliggende wetswijziging is het gevolg op de nota Integriteit
van het openbaar bestuur (1999) en de bespreking daarvan in een algemeen overleg
dat al in 1999 plaatsvond. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
naar de redenen waarom het zo lang heeft geduurd voordat voorliggende wetswijziging
tot stand is gekomen. Sinds de bespreking van de voorstellen die nu een wettelijke
basis krijgen, zijn al bijna twee jaar verstreken. In het licht daarvan vragen
genoemde leden om een actuele stand van zaken hoe de al eerder ingevoerde
maatregelen in de praktijk werken. Verder vragen zij de uitwerking van de
recente (informele) beleidsregel inzake klokkenluiders hierbij te betrekken.
In reactie op het advies van de Raad van State op voorliggend wetsvoorstel
schrijft de regering dat decentrale overheden gebruik kunnen maken van de
hiermee opgedane ervaringen. Genoemde leden vragen wat de ervaringen zijn
met deze regeling. Mocht het nodig zijn om aanpassingen te maken, dan zouden die naar het oordeel van deze leden nu meegenomen moeten worden.De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven de noodzaak
om op korte termijn te komen tot waarborgen van de integriteit van ambtenaren.
Wel vragen zij naar de stand van zaken van de modernisering van de Ambtenarenwet.
Op welke termijn kan de Kamer het voorstel voor de nieuwe Ambtenarenwet verwachten,
waarin wordt aangegeven wat het bijzondere karakter van de overheid als werkgever
inhoudt naast de daaruit voortvloeiende waarden en normen voor de ambtenaar?In de nota Integriteit van het openbaar bestuur (1999) wordt gesproken
over een vergelijkend onderzoek van de Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling (OESO) inzake het integriteitsbeleid in de publieke sector
van de OESO-landen. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of
de regering de uitkomsten van dit onderzoek kent. Hoe verhouden deze voorstellen
zich tot het integriteitsbeleid van omliggende landen.In voorliggend wetsvoorstel wordt niet gesproken over bestaande kortingsregelingen
voor ambtenaren. Tijdens de behandeling van de begroting Binnenlandse Zaken
(19 oktober 2000) is dit een onderwerp van uitvoerige discussie geweest. De
leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering waarom zij er
niet voor kiest om ook de openbaarheid van dergelijke regelingen nu vast te
leggen.Verder vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie naar de uitwerking
van de richtlijn voor het aanpakken van geschenken, die enige jaren via een
circulaire naar de ministeries is gestuurd. Is het bedrag van honderd gulden,
zoals voorgesteld in deze regeling, nog steeds passend voor geschenken die
ambtenaren kunnen aanvaarden in persoonlijk eigendom?Tot slot vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie naar het toezicht
op de uitvoering van voorgestelde maatregelen. Hoe wil de regering nagaan
of en in welke mate met de voorgestelde maatregelen ook werkelijk het gewenste
wordt bereikt?De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel om de Ambtenarenwet te wijzigen in verband met integriteit,
dit ter uitvoering van de notitie «Integriteit in het openbaar bestuur»
van 21 september 1999. In hun bijdrage wensen zij enkele vragen te stellen
over het voorstel.Zij delen de keuze van de regering om het wetsvoorstel niet alleen voor
ambtenaren van de rijksoverheid, maar ook voor ambtenaren van decentrale overheden,
waterschappen en politie te laten gelden, vanuit de gedachte dat alle overheidsorganisaties
op alle niveaus integer dienen te zijn. Wel merken zij op dat de relevantie
van het wetsvoorstel wellicht kleiner zal zijn voor kleine, open overheidsorganisaties
en -diensten waar de lijnen tussen ambtenaren en de ambtelijke top heel kort
zijn. Wil de regering hierop nader ingaan? Mogen deze leden aannemen dat het
wetsvoorstel zich ook uitstrekt tot ambtenaren die werkzaam zijn bij publiekrechtelijke
zelfstandige bestuursorganen die onderdeel zijn van de Staat (vergelijk artikel
2 Ambtenarenwet)? Hoe oordeelt de regering in dit verband over de integriteit
van personen die werkzaam zijn bij zelfstandige bestuursorganen, geen ambtelijke
status hebben, maar wel publieke taken moeten uitvoeren?2. Nevenwerkzaamheden en financiële belangen2.1. Het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeerDe leden van de PvdA-fractie staan positief tegenover de hantering van
de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit in relatie tot de plicht
tot actieve openbaarmaking. Voorgesteld wordt enkel openbaarmaking van nevenwerkzaamheden van ambtenaren in een functie waarvoor ter bescherming
van de integriteit van de openbare dienst openbaarmaking van deze nevenwerkzaamheden
noodzakelijk is. De functie van de ambtenaar zal bepalend zijn voor de vraag
of openbaarmaking verplicht is. In een uitvoeringsregeling zal een andere
aanduiding van die functies gegeven moeten worden. Echter, noch uit de memorie
van toelichting noch uit de tekst van het wetsvoorstel is duidelijk aan wie
of wat de beoordeling is over de noodzakelijkheid van openbaarmaking en welke
objectiveerbare criteria hierbij worden gehanteerd. Kan de regering deze alsnog
weergeven?De leden van de VVD-fractie onderschrijven het standpunt van de regering
dat de waarborging van de integriteit een zogenaamd voldoende zwaarwegend
belang is om een beperking op het recht van de persoonlijke levenssfeer, in
het kader van toetsing aan het EVRM, te rechtvaardigen. Voorwaarde daarbij
is wel dat de beperking niet verder gaat dan de waarborging van de integriteit
vraagt (proportionaliteit). Mede daarom kunnen deze leden instemmen met het
te maken onderscheid enerzijds de openbaarmaking van nevenwerkzaamheden en
anderzijds de financiële belangen, aangezien deze laatste belangen aanzienlijk
nauwer zijn verbonden aan de persoonlijke levenssfeer.De leden van de D66-fractie gaan ervan uit dat bij het in dienst zijn
van de overheid (het publiek belang dienen) niet te gemakkelijk moet worden
aangenomen dat openbaarmaking van nevenfuncties een inbreuk op de privacy
betekent. Is de regering met de leden van de D66-fractie van mening dat de
integriteit van de overheid van een dermate zwaarwegend belang is dat in beginsel
een actieve openbaarmaking van nevenfuncties van ambtenaren gerechtvaardigd
is?2.2 Openbaar maken van nevenwerkzaamhedenBij aanstelling van ambtenaren in rijksdienst wordt afhankelijk van de
aard van de functie een minder of meer diepgaand vertrouwensonderzoek ingesteld
variërend van een benodigde verklaring van goed gedrag tot een onderzoek
van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Deze zorgvuldigheid bij het in dienst
nemen van personeel kan ook gehanteerd worden bij de openbaarmaking van nevenwerkzaamheden.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het wenselijk en mogelijk wordt geacht
om de categoriale indeling ten aanzien van de openbaarmaking van de nevenwerkzaamheden
analoog aan de diepgravendheid van vertrouwensonderzoek bij aanstelling te
laten lopen.De Raad van State stelt in zijn advies dat niet duidelijk is waarom ten
aanzien van de openbaarmaking van de registratie van nevenwerkzaamheden alsmede
het klokkenluiden de mogelijkheid van delegatie is opgenomen. Het argument
van de regering dat het karakter van deze twee nieuwe onderdelen niet wezenlijk
anders is dan de thans genoemde onderwerpen, achten de leden van de PvdA-fractie
niet overtuigend. In het bijzonder daar waar het gaat om regelingen die betrekking
hebben op de persoonlijke levenssfeer van ambtenaren, vragen deze leden een
nadere argumentatie om deze bij delegatie te kunnen regelen.Soortgelijke regelingen zouden ook het bevoegd gezag van provincies, gemeenten
en waterschappen kunnen treffen. De leden van de PvdA-fractie menen dat een
modelverordening van het Interprovinciaal Overleg en de Verenigde Nederlandse
Gemeenten in dit kader een handzaam en welkom instrument kan zijn. Is de regering
bereid de totstandkoming van een dergelijke verordening te stimuleren?Ten aanzien van de actieve openbaarmaking van nevenwerkzaamheden bepleit
de regering dit alleen te doen gelden voor topambtenaren die dicht
bij de politiek staan en regelmatig namens de
minister publiekelijk optreden. De leden van de VVD-fractie vinden dit een
nogal enge afbakening; immers de groep ambtenaren die publiekelijk optreden
bij de centrale en decentrale overheid is aanzienlijk groter. Zou het mogelijk
zijn deze regeling te laten gelden voor alle ambtenaren met een publiekelijke
functie?De eerste wijziging heeft betrekking op de openbaarmaking van nevenfuncties.
Deze wijziging heeft betrekking op bepaalde categorieën ambtenaren, die
een functie bekleden, waarbij de kans op belangenverstrengeling dusdanig groot
is, dat openbaarmaking van nevenfuncties prevaleert boven de bescherming van
de persoonlijke levenssfeer. Met dit onderdeel kunnen de leden van de CDA-fractie
akkoord gaan.De regering acht een actieve openbaarmaking van nevenwerkzaamheden voor
alle (rijks)ambtenaren niet in verhouding staan tot het te dienen doel. Slechts
de werkzaamheden van topambtenaren die dicht bij de politiek staan en die
geregeld namens de minister publiekelijk optreden, moeten volgens haar actief
bekend worden gemaakt. Overige ambtenaren behoeven alleen relevante nevenfuncties
aan het bevoegd gezag te melden. De leden van de D66-fractie vinden dit een
te beperkte opvatting. Naar hun oordeel vergt het belang van een smetteloze
overheid dat alle nevenfuncties worden openbaargemaakt, althans op toegankelijk
wijze worden geregistreerd, tenzij het wellicht om uiterst beperkte nevenfuncties
gaat. Zij zien niet in wat zich hier tegen verzet en zouden hierop graag een
toelichting willen ontvangen.Gezien het grote belang van een integer ambtelijk apparaat wordt naar
hun oordeel aan de proportionaliteitseis die voor zo'n maatregel geldt, ruimschoots
voldaan. Zij vragen waarom de regering inzake openbaarmaken van nevenwerkzaamheden
niet als regel stelt «openbaar maken, tenzij»?. De leden van de
D66-fractie verwachten dat van zo'n algemene verplichting tot openbaarmaking
ook een preventieve werking zal uitgaan, hetgeen zij als een gewenst neveneffect
beschouwen.Wanneer komt er meer duidelijkheid over de grens waarbinnen ambtenaren
verplicht worden tot actieve openbaarmaking van nevenwerkzaamheden? Waar zal
die grens liggen, vragen de leden van de GroenLinks-fractie.Met betrekking tot de actieve openbaarmaking van nevenwerkzaamheden kondigt
de regering een regeling aan voor de categorie «topambtenaren die dicht
bij de politiek staan en regelmatig namens de minister publiekelijk optreden».
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om concretisering van deze
categorie ambtenaren. Aan welke regeling denkt de regering in dit geval? Verder
vragen zij de regering te overwegen om in gesprekken met vertegenwoordigers
van provincies, gemeenten en waterschappen te komen tot een zeker mate van
afstemming in de verschillende regimes op dit punt. Is het niet verstandig
om voor specifieke groepen ambtenaren (op landelijk, provinciaal of lokaal
niveau) gelijke regels te stellen, waarbij het verdere beleid op dit punt
door het desbetreffende bestuur kan worden uitgewerkt?Voorts vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie naar de verplichte
openbaarmaking van nevenwerkzaamheden van lokale bestuurders. In de memorie
van toelichting legt de regering dit uit met de stelling dat dit functioneel
is omdat over hun werkzaamheden publiekelijk moet worden geoordeeld. Het onderscheid
met ambtenaren is dat dergelijke lokale bestuurders publiekelijk een verantwoording
van beslissingen en activiteiten afleggen. Voor de afwegingen van ambtenaren
is dat vaak niet het geval. Leidt dit er niet toe dat juist voor ambtenaren
ook een dergelijke verplichting moet bestaan? De leden van de SGP-fractie kunnen ermee instemmen dat de regering met
het oog op de integriteit van de rijksdienst de openbaarmaking van nevenwerkzaamheden
en financiële belangen in wet en amvb vast wil leggen. Zij zijn van mening
dat niet de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, maar de integriteit
van het openbaar bestuur hier de doorslag moet geven, wegens het zwaarwegende
maatschappelijke belang daarvan. Aangezien thans reeds de melding en registratie
van nevenfuncties geregeld zijn en uit dien hoofde reeds een zekere inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer plaatsvindt, zien deze leden geen bezwaren
in het openbaar maken van deze nevenfuncties. Zij kunnen zich voorstellen
dat, zoals de regering voorstelt, actieve openbaarmaking beperkt wordt tot
topambtenaren die dicht bij de politiek staan. Zij vragen de regering duidelijk
te maken wat zij onder «topambtenaren» verstaat. Hoe groot is
deze categorie, welke ambtenaren vallen hieronder en welke afstand of nabijheid
tot de politiek is zodanig dat een meldingsplicht aan de orde is?2.3 Financiële belangenDe regering stelt dat, om eventuele risico's op financieel terrein terug
te dringen, het vooral van belang is dat de (toekomstige) persoonlijke belangen
die een raakvlak kunnen hebben met het werk, voor de werkgever kenbaar zijn.
Dit wordt bereikt door een meldplicht aan het bevoegd gezag. Daardoor zou
duidelijk worden waar risico's liggen; eventuele interpretatieverschillen
over wat wel en niet toelaatbaar is, zouden aan het licht komen. De leden
van de PvdA-fractie informeren naar de sancties indien de ambtenaar deze meldplicht
schendt. Ten aanzien van interpretatieverschillen tussen ambtenaren en bevoegd
gezag vragen deze leden de regering welke mogelijkheden zij ziet deze verschillen
te minimaliseren dan wel te doen verdwijnen.In de memorie van toelichting noemt de regering een aantal ministeries
waar gezien de taakinhoud een verhoogde kans bestaat om in aanraking te komen
met financieel gevoelige informatie. De instrumenten worden derhalve niet
beperkt tot genoemde ministeries?Het risico van oneigenlijk gebruik van in de functie-uitoefening verkregen
informatie, wordt naar de mening van de leden van de PvdA-fractie, in de memorie
van toelichting te zeer toegespitst op effectentransacties. Er zijn meer vormen
van oneigenlijk gebruik van in de functie-uitoefening verkregen informatie.
Klopt het dat deze vormen met dit wetsvoorstel niet worden ondervangen? Kan
hierin alsnog worden voorzien?Met betrekking tot de meldplicht van financiële belangen kunnen de
leden van de VVD-fractie instemmen met de stenge criteria. Financiële
activiteiten behoren veel meer tot het privédomein van de ambtenaar
en kunnen snel van inhoud wisselen waardoor de uitvoering zeer arbeidsintensief
kan zijn. Kan de regering bevestigen dat de keuze van invoering van een meldplicht
die aan de decentrale regelgevers wordt overgelaten niet tot gevolg zal kunnen
hebben dat decentraal aan de strenge criteria getornd zal kunnen worden?Met betrekking tot oneigenlijk gebruik van de tijdens de functie-uitoefening
verkregen informatie wordt het risico vooral gezocht bij koersgevoelige informatie.
De leden van de CDA-fractie vragen of ook niet andere informatie, bij voorbeeld
informatie die gewicht heeft met betrekking tot het grondbeleid en/of de ruimtelijke
ordening risico's kan inhouden.Een dergelijke verwijzing kan in het bijzonder voor andere overheden van
belang zijn.De leden van de CDA-fractie vragen welke andere informatie risicovol kan
zijn, gelet ook op die beleidsterreinen die voor andere overheden relevant kunnen zijn en welke regels ter waarborging van een integere overheid
en transparantie van beleid aanvullend opgenomen behoren te worden.Een meldplicht voor functies die als risicofuncties worden aangemerkt,
is nu van toepassing bij de ministeries van Financiën en van Economische
Zaken.Wat opvalt, is dat een verplichte melding niet altijd passend of noodzakelijk
wordt geoordeeld. Daarbij wordt als argument aangevoerd, naast de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer, dat verplichte melding een zeer arbeidsintensieve
procedure met zich meebrengt. De leden van de CDA-fractie vragen of dit een
relevant argument is daar waar de integriteit van de overheid in het geding
is.Daarnaast vragen de aan het woord zijnde leden welke termijn de regering
voor ogen staat waarbinnen de overige ministeries en provincies, gemeenten
en waterschappen regels moeten hebben vastgesteld met betrekking tot voornoemde
meldplicht.Ook vragen de aan het woord zijnde leden een toelichting op het gestelde,
dat het invoeren van een meldplicht in het kader van het belang van de dienst
geplaatst moet worden. De leden van de CDA-fractie vragen of dit niet een
te enge benadering is, wederom vanuit een oogpunt van de integriteit van de
overheid. Deze leden vragen of in dit verband niet minstens zo relevant de
geloofwaardigheid en de beoogde objectiviteit van de overheid zijn.De integriteit van de overheid vergt dat er bij uitstek ook op het financiële
terrein geen belangenverstrengelingen zijn. De mogelijkheid van belangenverstrengeling
ondermijnt de onafhankelijkheid van de besluitvorming en het beeld van de
overheid als geheel. De leden van de D66-fractie zien het dan ook als een
belangrijke taak van de overheid om een maximale inspanning te leveren de
risico's op dit terrein te beperken. Een duidelijke en transparante regeling
voor ambtenaren moet helderheid en openheid geven over welke financiële
belangen wel en welke niet toelaatbaar zijn in relatie tot de te vervullen
functie. De door de regering voorgestelde meldplicht gaat naar het oordeel
van de leden van de D66-fractie niet ver genoeg. In de voorgestelde situatie
zouden ambtenaren hun financiële belangen aan het bevoegd gezag moeten
melden. Het gezag beslist vervolgens per geval of maatregelen nodig zijn.
Deze leden vragen of er in het kader van de transparante overheid geen publieke
controle op dit proces mogelijk zou moeten zijn. Waarom de al dan niet openbaarheid
van financiële belangen van ambtenaren alleen door het bevoegde gezag
laten beoordelen? De leden van de D66-fractie vinden dat deze afweging publiekelijk
controleerbaar zou moeten zijn.Ook de duidelijkheid van de voorgestelde meldplicht laat volgens de leden
van de D66-fractie te wensen over. Het door de regering in de memorie van
toelichting aangehaalde voorbeeld toont dit al aan: een ambtenaar werkzaam
bij facilitaire zaken met alleen catering in zijn taakpakket, zou alleen financiële
belangen in een cateringbedrijf hoeven te melden. Zijn belangen in bijvoorbeeld
een computerbedrijf waar de afdeling wel een relatie mee heeft, zou de ambtenaar
niet hoeven te melden. Niet bij voorbaat is uit te sluiten dat ook hierbij
in enigerlei vorm belangenverstrengeling mogelijk is. De leden van de D66-fractie
menen dat dit zo veel mogelijk voorkomen dient te worden of althans zichtbaar
moet worden gemaakt.De leden van D66-fractie vinden de voorgestelde meldplicht ook te terughoudend.
De redenering «de meldplicht is onnodig tenzij aangetoond», zouden
zij willen omdraaien tot «de meldplicht is noodzakelijk, tenzij».
De afweging tussen het belang van de integriteit van de overheid en de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer van de ambtenaar pakt voor deze
leden anders uit dan voor de regering. Graag zouden zij een beschouwing tegemoet
zien wat zich tegen een dergelijke meldplicht verzet.Deze leden krijgen de indruk dat aan ambtenaren minder zware eisen worden
gesteld dan aan werknemers in de particuliere sector, wat volgens hen toch
niet de bedoeling kan zijn. In welke opzichten worden aan ambtenaren minder
eisen gesteld dan aan werknemers in de marktsector wat betreft de openbaarheid
van financiële belangen?Welke conclusie moet getrokken worden uit het geconstateerde gebrek aan
uniformiteit inzake de toelaatbaarheid van bepaalde financiële belangen,
vragen de leden van de fractie van GroenLinks.Waarom wordt de keuze voor invoering van een meldplicht overgelaten aan
de decentrale regelgever, zonder dat daartoe nadere regels worden opgesteld?
De regering memoreert dat de meldplicht alleen betrekking kan hebben op financiele
belangen die een bedreiging kunnen vormen voor de onafhankelijke en objectieve
functieuitoefening. Kan de regering, behoudens de genoemde vorbeelden, een
lijst maken van bijzondere functies waarvoor de meldplicht naar haar oordeel
moet gelden? Hoe garandeert de regering de adequate implementatie van een
meldplicht door de betroffen overheidsorganisaties? Ziet zij daar zelf op
toe en zo ja, wanneer rapporteert zij de Kamer hierover?Met het oog op belangenverstrengeling vragen de leden van de fractie van
de ChristenUnie naar een uitwerking van de persoonlijke verantwoordelijkheid
van een ambtenaar en de te treffen maatregelen door de werkgever. In de memorie
van toelichting (bladzijde 6) stelt de regering dat in een situatie waarin
belangenverstrengeling zich voordoet, de ambtenaar het desbetreffende belang
kan afstoten. Gebeurt dit niet, dan kan het bevoegde gezag de taak van de
betrokken ambtenaar aanpassen of eisen dat deze ambtenaar het desbetreffende
(financieel) belang afstoot. De genoemde leden zijn het eens met deze lijn,
maar beseffen dat dit in praktijksituaties lastig zal zijn. Daarom vragen
deze leden of voor dergelijke gevallen een richtlijn kan worden opgesteld
waarnaar gehandeld kan worden.De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben twijfel bij de op bladzijde
7 van de memorie van toelichting omschreven uitzonderingspositie waarin een
ambtenaar toch in een situatie komt een ontoelaatbare transactie te sluiten.
De regering stelt voor om het pakket aan een vermogensbeheerder in beheer
te geven. Genoemde leden vragen naar de toegevoegde waarde van deze maatregel.
Na verloop van tijd komt het vermogen dan toch weer in handen van de desbetreffende
ambtenaar?Met betrekking tot de meldplicht stelt de regering voor dit over te laten
aan de decentrale werkgevers. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen de regering hoe zij dit denkt te regelen voor rijksambtenaren.Met betrekking tot de openbaarmaking van nevenwerkzaamheden kan dit niet
anders dan met toestemming van degene die het betreft. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen of deze toestemming ook van toepassing is op de
voorgestelde meldplicht op het hebben van financiële belangen.De leden van de SGP-fractie constateren dat het bevoegd gezag van provincies,
gemeenten en waterschappen gehouden is krachtens artikel 125, eerste lid (openbaarmaking
nevenfuncties en klokkenluidersregeling) voorschriften vast te stellen, terwijl
deze imperatief niet geldt voor het stellen van voorschriften over de onderwerpen
genoemd in het tweede lid (financiële transacties en effectenbezit).
In de artikelsgewijze toelichting wordt dit onderscheid wel genoemd, maar
niet voldoende beargumenteerd. De regering stelt slechts dat Grondwet en EVRM
hieraan in de weg staan en dat een wettelijke verplichting tot
melding momenteel niet kan worden opgelegd. Wil zij dit nader uitwerken en
onderbouwen?3. KlokkenluidenRichtlijn bij procedures voor omgaan met vermoedens van mistanden is dat
deze in eerste instantie bij de chef in hiërarchische lijn worden gemeld.
Bij onvoldoende gehoor kan gemeld worden bij de Commissie Integriteit Rijksoverheid.
Kan de regering de taken en bevoegdheden van deze commissie toelichten, vragen
de leden van de PvdA-fractie.Mogelijk is dat deze Commissie Integriteit Rijksoverheid een rol krijgt
in de informatieverstrekking over handelwijze met betrekking tot integriteitskwesties
en ambtenaren. Hoe staat de regering tegenover deze suggestie? Wat is de rol
van de Commissie Integriteit Rijksoverheid in het kader van de wettelijke
instrumenten die met deze wetswijziging worden geïntroduceerd?In dit wetsvoorstel wordt geen aandacht gegeven aan het melden van kleine
misstanden. Onder het motto dat een groot aantal kleine misstanden ook een
ernstige situatie kan veroorzaken, stellen deze leden de vraag hoe volgens
de regering ambtenaren met de melding van kleine misstanden dienen om te gaan.De ambtenaar die zijn verantwoordelijkheid neemt om een misstand te melden,
wordt geacht zich als behoorlijk ambtenaar te gedragen. Wat voor rechtspositionele
consequenties of andere sancties voorziet de regering voor die ambtenaren
die om hun moverende redenen afzien van het melden van (ernstige) misstanden?Deelt de regering de zienswijze van de leden van de PvdA-fractie dat zich
omstandigheden kunnen voordoen dat de ambtenaar zich rechtstreeks wendt tot
de Commissie Integriteit van zijn overheidsorganisatie?Hoe verhoudt de voorgestelde procedure zich tot de mogelijkheid om zaken
die binnen haar taakveld vallen, rechtstreeks bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst
te melden? Hoe verhoudt de voorgestelde procedure zich tot de aangifteplicht
ingevolge artikel 162 Wetboek van strafvordering? Welke rechtspositionele
consequenties of andere vormen van sancties voorziet de regering indien ambtenaren
geen gevolg geven aan de verplichting krachtens artikel 162 WvSv?Hoe verhoudt zich de regelgeving inzake aanwijzigingen voor rijksambtenaren
voor het omgaan met externe contacten tot de voorgestelde wetswijziging?Welke consequenties zijn er indien een ambtenaar zich gedwongen ziet rechtstreeks
voor de openbaarheid te kiezen en de media te benaderen?De leden van de VVD-fractie hebben ingestemd met een wettelijke regeling
inzake het «klokkenluiden». De voorgestelde wijziging van de Ambtenarenwet
is wat deze leden betreft dan ook een goede stap, mede omdat daardoor voortijdige
publiciteit over vermeende misstanden kan worden voorkomen.Het feit dat ambtenaren zich genoodzaakt zien naar buiten te treden met
informatie over misstanden of vermoedens daarvan, raakt het leerstuk van de
politieke verantwoordelijkheid, merken de leden van de CDA-fractie op.Uitgangspunt is dat misstanden of vermoedens daarvan altijd intern aan
de orde worden gesteld opdat degenen die verantwoordelijkheid dragen, in staat
worden gesteld onvolkomenheden aan te pakken. Voor de uitzonderlijke situatie
waarin de ambtenaar niets meer verneemt over de afhandeling van de door hem
gesignaleerde misstand dan wel zijn ernstige vermoeden van een misstand, of
dat hij niet tevreden is over de uitkomst of uiteindelijke conclusie, kan
hij zich wenden tot de Commissie Integriteit Rijksoverheid. De leden van de CDA-fractie vragen waarom geen voorstellen zijn opgenomen
met betrekking tot de instantie tot wie de ambtenaar die bij een andere overheid
dan de Rijksoverheid werkzaam is, zich kan wenden nóch of deze andere
overheden een dergelijke commissie verplicht zijn in te stellen. Wil de regering
overwegen één commissie ten behoeve voor alle betrokken overheidsorganen
in het leven te roepen om aldus eenheid van beoordeling, behandeling en beleid
te waarborgen?Een disciplinaire maatregel kan niet van toepassing zijn, als terecht
gebruik is gemaakt van de procedure. Rechtspositionele voorschriften geven
formele aanwijzingen/bevoegdheden met betrekking tot het handelen. Informeel
kan echter de positie van de klokkenluider ernstig worden geschaad. De leden
van de CDA-fractie vragen met welke maatregelen de positie van de klokkenluider
kan worden gewaarborgd om alsnog negatieve gevolgen in de informele sfeer
te voorkomen.Tot slot vragen de aan het woord zijnde leden of bij het opstellen van
deze regeling rekening is gehouden met procedures die elders in Europees verband
van toepassing zijn en of dit wetsvoorstel daarmee harmonieert.De leden van de D66-fractie vinden voor het goed functioneren van een
ambtelijke organisatie de mogelijkheid tot klokkenluiden en de bescherming
van klokkenluiders van groot belang. De voorgestelde regeling maakt het voor
individuele leden van een organisatie mogelijk om misstanden binnen de organisatie
aan de kaak te stellen, zonder dat zij voor hun baan hoeven te vrezen. Van
een dergelijke regeling zal een preventieve werking uitgaan. Verkeerd gedrag
zal alleen al door de dreiging in de kiem kunnen worden gesmoord. Een goede
klokkenluidersregeling zal ambtenaren stimuleren hun nek uit te steken bij
(het vermoeden van) serieuze misstanden.De leden van de D66-fractie juichen het mogelijk maken van een klokkenluidersregeling
toe, maar vinden dat de voorgestelde regeling niet ver genoeg gaat, te intern
blijft. De regering vertrouwt volgens hen te veel op alleen maar goedwerkende
ambtelijke organisaties. Interne misstanden moeten volgens het wetsvoorstel
eerst intern aan de kaak worden gesteld. Pas als deze interne behandeling
niet tot tevredenheid van de klokkenluider is verlopen, kan hij naar de externe
commissie gaan. De leden van de D66-fractie vragen waar dit vertrouwen in
het altijd goed functioneren vandaan komt. Is het niet wat onlogisch om te
verplichten interne misstanden altijd eerst intern aan de kaak te stellen?
Jarenlang heeft bij het bureau Adviseur Milieu van het ministerie van Defensie
(dat de wettelijke taak had gemeenten te adviseren bij het verlenen van vergunningen
van gevaarlijke stoffen) een «mismatch» bestaan tussen taken en
bezetting. Zelfs zo groot dat de wettelijke taak niet langer kon worden uitgevoerd.
Interne notities van medewerkers ten spijt, is pas na de vuurwerkramp van
13 mei 2000 het aantal personeelsleden van het bureau uitgebreid. Dit sterkt
de leden van de D66-fractie in hun idee dat er in de klokkenluidersprocedure
ook de mogelijkheid moet zijn buiten de interne lijn zaken te melden. Een
deel van de problematiek zal nogal eens een interne oorzaak hebben en kan
daarom niet via de normale interne lijn aan de orde worden gesteld. Naar het
oordeel van de leden van de D66-fractie moet er voor ieder ministerie een
onafhankelijk, buiten de directe lijn gestelde, functionaris of instituut
zijn waarbij de klokkenluider de klacht kwijt kan.Het uitgangspunt is dat ambtenaren niet meer met negatieve maatregelen
mogen worden geconfronteerd wegens het ter sprake brengen van vermeende misstanden.
Daartoe zal een bepaling in het Algemeen Rijksambtenarenreglement (Arar) worden
opgenomen. Waarom moet deze rechtsbescherming niet wettelijk worden verplicht?
En hoe zou een regeling eruit moeten zien? De leden van de GroenLinks-fractie staan positief tegenover een wettelijke
regeling voor klokkenluiders, maar zij zijn er niet overtuigd dat het huidige
wetsvoorstel een wezenlijke verbetering van de bestaande situatie zal inhouden.
Natuurlijk zijn deze leden voor een regeling, want het kan niet zo zijn dat
misstanden waarmee ambtenaren geconfronteerd worden, blijven voortbestaan
door een niet alerte departementale top of een inadequate klachtenregeling.
Wie de naam Van Buitenen hoort weet waarover het gaat: ambtenaren stellen
keer op keer misstanden aan de kaak. Vaak belanden deze klachten in de doofpot
of worden zij van bovenaf verboden. Als de betrokken ambtenaar niet naar de
pers was gestapt, was er in die zaak echter met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid
niets gebeurd. Daarom zijn de leden van deze fractie niet onverdeeld blij
met de nu voorgestelde wettelijke regeling. Zij menen dat de regering hiermee
een klachtenregeling voorstelt die zich verlaat op interne hiërarchische
controle en dus weliswaar goed is voor het binnenhouden van de vuile was,
maar die een afstraffing voor het feitelijke klokkenluiden inhoudt omdat elke
poging misstanden publiekelijk bekend te maken (de klok te luiden) in wezen
laakbaar en in de meeste gevallen zelfs strafbaar wordt geacht.De leden van de GroenLinks-fractie hebben bezwaren tegen de naar hun oordeel
lange interne procedure. Na een eerste gesprek met de directe chef of diens
baas, wordt het immers aan de ambtelijke top overgelaten wat er met de klacht
gebeurt zonder een wettelijke termijn te stellen waarbinnen een schriftelijke
reactie van de ambtelijke top moet zijn gegeven. Dat is naar het oordeel van
deze leden vragen om langslepende procedures van hogerhand. Waarom ontbreekt
een wettelijke termijn voor uitsluitsel over het opheffen van gemelde misstanden
bij de interne melding? Hoe ernstig dient een misstand te zijn om voor het
aflopen van die termijn extern te mogen klokkenluiden zonder met sancties
te maken te kunnen krijgen? Naar het oordeel van deze leden zijn er voldoende
redenen om aan te nemen dat een interne procedure niet te allen tijde kan
worden gevolgd. Indien een verhaal ernstig genoeg is voor een klokkenluidersactie,
is de interne weg volgens deze leden soms bovendien juist niet de aangewezen
route. Deze leden zijn derhalve voor een verruiming van de ontvankelijkheid
van vertrouwenspersonen en de externe commissie. Wellicht dat in een eerste
gesprek met de klokkenluider kan worden gewezen op de mogelijkheid eerst intern
te klagen, maar moet een verplichting daartoe altijd worden opgelegd? De leden
van de GroenLinks-fractie zouden graag zien dat de regering de vertrouwenspersonen
en de externe commissie direct toegankelijk maakt, zonder eerst de interne
weg te hoeven bewandelen. Wat is de reactie van de regering?Ten aanzien van de reikwijdte willen de leden van de GroenLinks-fractie
het volgende inbrengen. Er zijn goede redenen om naar het buitenland te kijken
bij het opstellen van zo'n regeling. Terecht wijst de regering op de Engelse
regelgeving, de Public Interest Disclosure Act 1998 (PIDA), die is gebruikt
bij het opstellen van de voorwaarden waaronder klokkenluiders rechtsbescherming
genieten. De regering heeft zelfs gemeend de Engelse clausule te moeten overnemen,
maar in feite perkt het voorstel de reikwijdte van die wet drastisch in. De
Disclosure Act spreekt niet over een ernstig strafbaar
feit of een grove schending van regelgeving of
regels, of een groot gevaar voor de volksgezondheid,
veiligheid of het milieu, maar daarentegen van een
(schijnbaar) strafbaar feit, elke (schijnbare)
schending van regelgeving of regels, en elk (schijnbaar)
gevaar voor de volksgezondheid, veiligheid of het milieu. Zij vragen de regering
waarom zij deze beperkingen nodig acht. Deze inperking zwengelt een discussie
aan over de vraag welke feiten ernstig genoeg zijn om over te gaan klagen
dan wel over te klokkenluiden. Deze leden vinden die discussie onwenselijk
en zouden de regering willen vragen de bescherming dan ook echt gelijk te
stellen aan die in de Engelse regelgeving. Dat wil zeggen zonder de kwalificaties ernstige of grove, en inclusief de daar opgenomen schijnbaarheidsclausule.
Graag ontvangen zij hierop een reactie van de regering.Voorts merken deze leden op dat het vreemd is indien een ambtenaar die
een minder ernstige misstand meldt, buiten het bereik van deze regeling zou
vallen. Allereerst omdat de minister in een overleg heeft gezegd dat het begrip
misstand breed mag worden uitgelegd ( Kamerstukken II, 26 806, nr. 3,
bladzijde 6). Ten tweede omdat volgens de memorie van toelichting de PIDA
model heeft gestaan. De misstanden waarop de PIDA toeziet, zijn evenwel aanzienlijk
ruimer geformuleerd en kennen niet de beperking van «ernstige»
misstanden. Ook een aantal vergelijkbare regelingen, bijvoorbeeld de voorgestelde
regeling voor de Europese Commissie, kennen een ruimere omschrijving van het
begrip «misstand». Het is verder de vraag of de nauwe interpretatie
van de term misstanden wel verstandig is. Juist het aan de orde stellen van
kleine misstanden draagt bij aan de door de overheid gewenste cultuur waarin
op een open wijze over normen en waarden kan worden gesproken. Mede gelet
op de doelstelling te komen tot opener verhoudingen waarin discussie over
de normen en waarden gevoerd kan worden, ligt het voor de hand om het begrip
«misstanden» zo ruim mogelijk te interpreteren. Daarbij komt dat
het onderscheid tussen een misstand en een ernstige misstand soms subtiel
kan zijn, en het niet voor de hand ligt de ambtenaar met het maken van dat
onderscheid te belasten. Deze leden achten het wenselijk dat, indien een klokkenluider
een misstand aan de orde wenst te stellen, dat op een proportionele wijze
kan doen. De aard van de misstand maakt dan niet iedere melding daarvan overbodig,
maar beïnvloedt wel de wijze waarop daarvan melding mag worden gedaan.
Dat betekent dat de werknemer of ambtenaar die een kleine misstand constateert,
vrij is die aan de werkgever of leidinggevende te melden, maar dat het melden
daarvan aan de dagbladpers buiten proporties is. Zou de regering nader in
kunnen gaan op de gekozen formulering? Kan zij ingaan op de proportionele
benadering die deze leden voorstaan? Is zij bereid het begrip misstand zo
ruim mogelijk te (doen) interpreteren?De leden van de GroenLinks-fractie hebben onvoldoende garanties in het
onderhavige wetsvoorstel voor de bescherming van de klokkenluidende ambtenaar
kunnen ontdekken. Het uitgangspunt dat de ambtenaar niet met negatieve maatregelen
mag worden geconfronteerd, wordt immers nergens in het wetsvoorstel of de
memorie van toelichting geregeld. Het kan derhalve voor ambtenaren ook onder
deze wet uitermate riskant zijn om een misstand te melden. Dat geldt zeker
voor de externe melding, maar ook al voor de interne. In het ergste geval
richt de werkgever zich op de «vernietiging» van zowel de boodschap
als de boodschapper. Als het hoogste niveau in de organisatie verantwoordelijk
is voor de misstand of de misstand toedekt, is de kans groot dat werkgever
en werknemer elkaar uiteindelijk bij de rechter treffen. Voor de werknemer
is het dan in de regel lastig aan te tonen dat de door de werkgever gewenste
beëindiging van de overeenkomst en/of andere benadelingsacties voortvloeien
uit de melding van de misstand. Daarom zou naar het oordeel van de leden van
de GroenLinks-fractie de volgende regel moeten gelden: als een werknemer in
rechte aantoont dat hij van de zijde van zijn werkgever nadeel heeft ondervonden
na het bekendmaken van een misstand, rust de bewijslast op de werkgever dat
het ondervonden nadeel daarmee niets te maken heeft – in wezen een variant
op de in Nederland geldende rechtsregel dat de werkgever aannemelijk dient
te maken dat het ontslag van een werknemer geheel los staat van diens lidmaatschap
van de ondernemingsraad. Wat is hierover het oordeel van de regering? Waarom
heeft zij dit niet in de wet geregeld?Ook de Raad van State wijst in zijn advies op de betrekkelijke rechtsbescherming
die het voorstel betekent voor de klokkenluidende ambtenaar, zo constateren
deze leden. De garantie dat hij geen nadeel van zijn actie mag ondervinden,
kan slechts van geringe betekenis zijn, aangezien de cultuur
van een organisatie en de reeds bestaande verhouding tussen betrokken ambtenaar
en zijn omgeving van veel verdergaande betekenis zijn voor diens toekomstige
functioneren. In het algemeen zal een wettelijke klokkenluidersbescherming
nooit het enige instrument kunnen zijn om klokkenluiders adequaat te beschermen.
Het wetsvoorstel bevat althans geen normen om benadeling van «misstanden
meldende ambtenaren» te voorkomen. Een dergelijke norm zou wel geboden
kunnen worden door een omkering van de bewijslast in te voeren in die gevallen
dat iemand stelt en feiten aanvoert die kunnen doen vermoeden dat er sprake
is van benadeling wegens het aan de orde stellen van misstanden. Welke aanvullende
maatregelen heeft de regering overwogen om het benadeeld worden van de klokkenluider
uit te sluiten, bijvoorbeeld een beloning voor de melder van een misstand
of een aanvullende rechtsbeschermende maatregel zoals (gedeeltelijke) omkering
van de bewijslast voor de werkgever? Een aantal staten van de VS kent regelgeving
waarin klokkenluiders een beloning in het vooruitzicht wordt gesteld. Achterliggende
gedachte daarbij is dat het motief van de klokkenluider ondergeschikt is aan
het publieke belang dat hij dient. Hoe staat de regering tegenover zo'n idee?
Waarom wordt de invulling aan de betrokken ambtelijke organisaties overgelaten
en niet expliciet in de wet geregeld?De leden van de GroenLinks-fractie merken voorts op dat kritiek op beleidskeuzes
is uitgesloten van de klokkenluidersregeling voor de rijksoverheid. Deze uitsluiting
achten zij minder vanzelfsprekend dan wellicht op het eerste gezicht lijkt.
Zo zal niet altijd duidelijk zijn of achter bepaalde overheidshandelingen
beleidskeuzes schuil gaan en kan er sprake zijn van een ernstige misstand
waaraan een beleidskeuze ten grondslag ligt. Bovendien zou een verantwoordelijke
zich al te gemakkelijk kunnen verschuilen achter het feit dat het hier om
een beleidskeuze gaat, waardoor de klokkenluider niet ontvankelijk kan worden
verklaard. Naar de mening van deze leden moet het wel mogelijk zijn aan beleidskeuzes
verbonden misstanden aan de orde te stellen, waarbij moet worden bedacht dat
het allereerst om een interne melding gaat. Wil de regering een toepassing
als hier bepleit alsnog opnemen, gezien de toelichting op dit punt in het
de Arar, waar wordt gesteld dat kritiek op beleidskeuzes «in beginsel»
is uitgesloten?De regering stelt dat vertrouwenspersonen bij het melden van misstanden
een rol kunnen spelen, maar er ontbreekt een duidelijk richtlijn. Is de huidige
minister met zijn voorganger van mening dat het inschakelen van vertrouwenspersonen
eigenlijk overbodig is, omdat een klachtenprocedure intern (dat wil zeggen
hiërarchisch) dient te verlopen? Moeten vertrouwenspersonenen de klachten
bovendien onverwijld aan de ambtelijke top doorgeven, zodat zij geen geheimhouding
tegenover de klagende ambtenaren kunnen betrachten? Wat is het oordeel van
de regering hierover? De leden van de GroenLinks-fractie nemen aan dat elk
overheidsorgaan inmiddels een vertrouwenspersoon kent en vernemen graag op
welke manier vertrouwenspersonen bij de overheid voorbereid zijn of worden
op mogelijke meldingen van klokkenluiders en het daarmee omgaan. Graag zien
deze leden een overzicht van de werkwijzen en bevoegdheden van deze vertrouwenspersonen
inzake meldingen van misstanden, alsmede een overzicht van die overheidsinstellingen
die nog geen vertrouwenspersoon hebben. Kan de regering ook een overzicht
verschaffen van het aantal en de aard van de door deze vertrouwenspersonen
behandelde klachten, zodat de omvang van de problematiek duidelijker wordt?In het voorliggende wetsvoorstel heeft de ambtenaar niet de keuze om de
misstand te melden bij ofwel een meerdere ofwel één of meer
vertrouwenspersonen. In het geval van klokkenluiden kan het naar het oordeel
van de leden van de GroenLinks-fractie van groot belang zijn dat de vertrouwenspersoon
buiten de organisatie staat. In elk geval doet de misstanden meldende ambtenaar
er verstandig aan één of meer door hemzelf uitgekozen
personen buiten de organisatie in vertrouwen te nemen. Daarbij kan bijvoorbeeld
sprake zijn van een daartoe aangewezen externe vertrouwenspersoon, die de
(schriftelijke) melding van de ambtenaar onder zich houdt tot deze hem verzoekt
die te bezorgen bij het hoogste niveau. De leden van de GroenLinks-fractie
achten dit wenselijk in het kader van de rechtszekerheid van de klokkenluidende
ambtenaar. Wat is de reactie van de regering hierop? Waarom is een dergelijke
rol voor externe vertrouwenspersonen niet opgenomen in (de toelichting op)
het wetsvoorstel? Welke ruimte biedt het wetsvoorstel aan overheden van zo'n
constructie gebruik te maken?In het advies over het wetsvoorstel van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid
(ROP) (advies nr. 21 uit 1999 inzake de gevolgen van de veranderende verhoudingen
tussen overheid en samenleving voor de overheid als arbeidsorganisatie) staat
onder meer: de ROP is van mening dat het verstandig is om duidelijkheid te
verschaffen over de minimale vereisten waaraan volgens de wetgever bovengenoemde
regeling moet voldoen. Het wetsvoorstel regelt dat de ambtenaar niet te maken
krijgt met negatieve maatregelen indien hij de interne procedure doorloopt.
Ingeval hij bewust geen gebruik maakt van de interne procedure, loopt hij
het risico dat hem plichtsverzuim wordt verweten. De ROP plaatst hierbij de
kanttekening dat er geen sprake van plichtsverzuim kan zijn indien de politiek
verantwoordelijke de ambtenaar niet heeft willen horen, indien een acute externe
vermelding van de ernstige misstand op zijn plaats is of de betrokken ambtenaar
voldoende kan motiveren waarom naar zijn oordeel het doorlopen van de interne
procedure weinig of niet zinvol is. De leden van de GroenLinks-fractie delen
deze opvatting. Wat is hierop het antwoord van de regering?Het zonder meer als plichtsverzuim strafbaarstellen van het met informatie
naar buiten treden zonder de interne hiërarchische procedure te doorlopen –
bijvoorbeeld naar de daartoe aangewezen onafhankelijke Commissie – stuit
de leden van de GroenLinks-fractie tegen de borst. Zij willen daarbij wijzen
op de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting, die zwaarder dient te wegen
dan het dienstbelang. Wil de regering de vrijheid van meningsuiting inderdaad
beperken als die ertoe zou leiden dat de openbare dienst niet meer naar behoren
kan functioneren? Deze leden vragen wat daaronder moet worden verstaan. Zij
wijzen erop dat het naar buiten treden van Van Buitenen ertoe leidde dat de
Europese Commissie niet meer naar behoren kon functioneren en in haar geheel
moest aftreden. Zijn er derhalve op voorhand wel regels te stellen over de
externe procedure? Zou het daarom niet beter zijn die clausule te schrappen
en een eventuele toetsing bij de rechter af te wachten?In de memorie van toelichting stelt de regering verder dat de ambtenaar
op geen enkele wijze een persoonlijk gewin bij het melden mag hebben. Dat
is volgens de leden van de GroenLinks-fractie wel erg stellig. De misstand
kan samenhangen met de bejegening die een ambtenaar ondervindt en bij het
wegnemen van die misstand heeft de ambtenaar dan voordeel. Aangenomen mag
worden dat dergelijke misstanden niet zijn uitgesloten van de regeling. Kan
de regering de stelligheid van die opmerking nader verklaren?De Raad van State onderstreept in zijn advies dat een cultuuromslag cruciaal
kan zijn om te voorkomen dat misstanden meldende ambtenaren in hun carrierekansen
worden beperkt. De leden van de GroenLinks-fractie willen weten of de regering
die opvatting deelt en of zij (een pakket) maatregelen kan noemen of in voorbereiding
heeft die in zo'n geval een cultuuromslag bij de desbetreffende dienst of
sector zouden kunnen tot stand brengen. Zijn er concrete voorbeelden te noemen
van getroffen maatregelen bij de sector rijk, of elders, die zo'n cultuuromslag
tot stand en/of dichterbij hebben gebracht? Hoe zijn daarbij de carrierekansen
van de betrokken misstanden meldende ambtenaar gewaarborgd en is dat in de
praktijk bevredigend verlopen? De leden van de GroenLinks-fractie hebben voorts vragen over de keuze
van de regering voor een kapstokbepaling in de Ambtenarenwet: zij hebben de
ambtsvoorganger van de minister gesteund om als sectorwerkgever een voorziening
te treffen in de regelingen voor de sector Rijk. Zij waren evenwel van mening
dat een bescherming van klokkenluiders de gehele overheid zozeer aangaat,
dat het vastleggen van een procedure voor de omgang met interne misstanden
in een Ambtenarenwet een logischere keuze is. Deze leden hebben dan ook een
voorlopige voorziening in het Arar bepleit in afwachting van de nieuwe Ambtenarenwet,
waarin een en ander definitief geregeld zou worden. Waarom is gekozen voor
een kapstokbepaling en is afgezien van het idee om een integrale wettelijke
regeling voor alle ambtenaren te maken?De ROP gaat in zijn advies van 22 december 1999 uitgebreid in op de positie
van de ambtenaar in de veranderende verhouding tussen overheid en samenleving.
Dit advies roept bij deze leden vragen op met betrekking tot dit wetsvoorstel.
Waarom is de wetswijziging niet aangegrepen om de rol van de ambtenaar tegenover
de politiek en met betrekking tot politieke verantwoording te verduidelijken,
met andere woorden om vast te leggen dat ambtenaren dienen voor waarheidsvinding
ten behoeve van politieke organen? Waarom is de wetswijziging niet tevens
gebruikt om het democratische en staatsrechtelijke besef te ontwikkelen dat
zij werken voor een bestuurder die onder democratische controle staat?De leden van de GroenLinks-fractie hebben de volgende opmerkingen en vragen
over de Commissie Integriteit Rijksoverheid (CIR). Deze leden juichen de oprichting
van deze onafhankelijke commissie toe, maar willen weten of inderdaad alle
onder de Ambtenarenwet vallende ambtenaren zich tot die commissie kunnen wenden
en zo nee, welke ambtenaren daarvan zijn uitgesloten. Een ander punt is dat
de wet en de toelichting daarop er niet in voorzien dat een ambtenaar zich
onder bepaalde omstandigheden direct tot de Commissie Integriteit Rijksoverheid
kan wenden. De minister had eerder wel toegezegd dat voor uitzonderingsgevallen
te zullen regelen (26 806, nr. 3, bladzijde 6) Het tegendeel is echter
gebeurd: de Commissie dient een melding niet ontvankelijk te verklaren indien
betrokkene niet aantoont dat hij het vermoeden eerst intern aan de orde heeft
gesteld. Hoewel het om uitzonderingsgevallen zal gaan, blijft de ambtenaar
die meent dat interne melding niets oplost, daarom weinig anders over dan
in dat geval ook de Commissie te passeren en de misstand publiekelijk te maken.
Naar de mening van deze leden is de wet op dit punt daarom minder gelukkig,
en zij verzoeken de regering mogelijk te maken dat ambtenaren misstanden onder
bepaalde omstandigheden rechtsstreeks bij deze Commissie kunnen melden, namelijk
indien een acute externe vermelding van de misstand op zijn plaats is of de
betrokken ambtenaar voldoende kan motiveren waarom naar zijn oordeel het doorlopen
van de interne procedure weinig of niet zinvol is. Aangezien de Commissie
Integriteit Rijksoverheid de taak heeft een gemeld vermoeden van een misstand
te onderzoeken en daarover het bevoegd gezag te informeren, zal de betrokken
bestuurder immers toch op de hoogte worden gebracht en derhalve in staat worden
gesteld maatregelen te nemen. Graag krijgen deze leden een reactie van de
regering.In de wet is voorts bepaald dat de betrokken ambtenaar die het met standpunt
van zijn meerderen niet eens is of niet tijdig een standpunt heeft ontvangen,
zich kan wenden tot de Commissie. De leden van de GroenLinks-fractie verbazen
zich echter dat het oordeel van de Commissie slechts als «gezaghebbend»
dient te worden beschouwd. Het oordeel van de Commissie is dus niet bindend;
waarom niet? Verder staat nergens welke maatstaven de Commissie Integriteit
Rijksoverheid dient te hanteren behalve dat ook de Commissie is gebonden aan
de algemene normen van behoorlijk bestuur. Welke maatstaven dient te Commissie
verder aan te leggen voor de vervulling van haar taken? Deze leden delen tenslotte
niet de opvatting dat er voor de ontvankelijkheid van de melding van
misstanden te allen tijde schriftelijke stukken dienen te bestaan en te worden
overgelegd. Is dat inderdaad het geval en waarom is die voorwaarde van toepassing?
Meent de regering niet dat de bewijslast hiermee te veel bij de misstanden
meldende ambtenaar komt te liggen?Voorts vragen deze leden naar de mogelijke overlapping qua taken of bevoegdheden
met de commissie bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst, waar ambtenaren vermeende
misstanden kunnen melden die raken aan het nationaal belang of de veiligheid
van de staat. Welke vermoedens van misstanden kunnen bij de CIR en welke bij
de BVD gemeld worden en in hoeverre overlappen beide commissies elkaar daarbij?
Kan er sprake zijn van samenwerking, coordinatie of uitwisseling van gegevens
inzake gemelde misstanden? Is de Commissie bevoegd dan wel gehouden het Openbaar
Ministerie of de BVD in de lichten over aan haar gemelde misstanden? Ook zijn
deze leden benieuwd of zich sinds de installatie van de Commissie Integriteit
Rijksoverheid al meldingen van misstanden hebben voorgedaan en zo ja, hoeveel.Tot slot wijzen de leden van de GroenLinks-fractie op het ontbreken van
een wettelijke regeling voor klokkenluidende werknemers in het bedrijfsleven.
Het voorstel ter bescherming van klokkenluidende ambtenaren is voor een groot
deel gebaseerd op de Britse Public Interest Disclosure Act die sinds juli vorig jaar van kracht is. Die wet beschermt ook klokkenluiders
in het bedrijfsleven. Vindt de regering dat een dergelijke regeling wenselijk
is en dat de overheid daarin een taak heeft? Wanneer kan de Tweede Kamer een
wetsvoorstel van de regering tegemoet zien die klokkenluidende werknemers
een vergelijkbare bescherming biedt als ambtenaren? Deze leden wijzen de regering
op een voorstel van de FNV dat daartoe strekt. Heeft zij daarvan kennisgenomen?De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn van mening dat een ambtenaar
die bepaalde misstanden naar buiten brengt, niet geconfronteerd mag worden
met negatieve maatregelen. In de memorie van toelichting stelt de regering
terecht dat dit lastig te voorkomen zal zijn. Om die reden vragen de genoemde
leden naar de inhoud van de bepaling die in het Algemeen Rijksambtenarenreglement
zal worden opgenomen. In dit verband vragen zij de regering te reageren op
de in het advies van de Raad van State omschreven betrekkelijke betekenis
van het geen nadeel ondervinden van klokkenluiden.In reactie op de nota Integriteit van het openbaar bestuur (1999) heeft
de AbvaKabo destijds gesteld dat de door de minister omschreven voorwaarden
voor klokkenluiden te zwaar aangezet en vaag zijn. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen de regering te reageren op deze kritiek. Kan bijvoorbeeld
een ambtenaar die geldverspilling en vriendjespolitiek naar buiten brengt,
rekenen op bescherming op grond van dit wetsvoorstel?Met het oog op de positie van klokkenluiders heeft de departementale vertrouwenspersoon
een belangrijke rol. In de nota Integriteit van het openbaar bestuur (1999)
wordt gesproken over de bijstelling van de taakopdracht, rol en positie van
deze vertrouwenspersoon. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
op grond van de in deze nota beschreven evaluatie naar de rol van dit meldpunt.
Hoe functioneert de Commissie Integriteit Rijksoverheid?Met betrekking tot het recht op vrijheid van meningsuiting van een ambtenaar
vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie naar de verhouding met
de opnieuw in ere herstelde eedsaflegging door ambtenaren. Heeft dit nog consequenties
voor het functioneren van de ambtenaren?De leden van de SGP-fractie kunnen instemmen met het voornemen om de rechtspositie
van klokkenluiders te verstevigen door middel van een opdracht tot het opstellen
van voorschriften daarover in de Ambtenarenwet. Ook de nadruk om eerst en
zoveel mogelijk klachten af te handelen via interne procedures
spreekt deze leden aan. In hoofdlijnen heeft de regering uiteengezet wat de
inhoud van de op deze wet te baseren amvb zal zijn. Zij heeft zich daarbij
met name laten inspireren door de Engelse Public Interest Disclosure Act.
Deze leden vragen of volgens de regering, naar voorbeeld van deze wet, het
klokkenluiden beperkt zou moeten blijven tot ernstige
strafbare feiten, grove schendingen, groot gevaar voor de volksgezondheid en bewust achterhouden van informatie. Zijn strafbare feiten, schendingen
van regelgeving, gevaren voor de volksgezondheid en het achterhouden van informatie
(uit welk motief ook) niet reeds voldoende om «de klok te luiden»?
Waarom zou de regeling beperkt moeten blijven tot vermoedens van vergaande misstanden? Op welke termijn zal de opdracht in het wetsvoorstel
uitgewerkt kunnen worden in amvb's?Gaarne vernemen deze leden van de regering wat de precieze juridische
positionering van de Commissie Integriteit Rijksoverheid zal zijn en hoe de
onafhankelijkheid van deze Commissie zal worden gewaarborgd. In Kamerstuk
26 800 VII, nr. 2 kondigt de minister van BZK aan dat van de Commissie
in ieder geval deel uit zullen maken een onafhankelijke voorzitter, een persoon
die het vertrouwen van de werkgevers geniet en een persoon die het vertrouwen
van de werknemers geniet. Wat is de gedachtegang achter deze opzet? Hoe is
de onafhankelijkheid van de beide laatste personen gegarandeerd?De regering stelt in de toelichting dat de bij amvb te regelen procedure
inzake klokkenluiden het klachtrecht op grond van de Algemene wet bestuursrecht
onverlet laat, maar dat het klachtrecht niet toegesneden is op de behandeling
van vermoedens van ernstige misstanden. Deze leden vragen de regering om een
nadere argumentatie: bedoelt zij dat de klokkenluidersregeling bedoeld is
voor ernstige misstanden, maar dat gebruikmaking van het klachtrecht de meest
geschikte weg is voor minder vergaande misstanden?De leden van de SGP-fractie missen een reactie op de opmerking van de
Raad van State dat de garantie die aan een klokkenluider geboden kan worden
dat hijzelf geen nadeel zal ondervinden van zijn actie slechts van betrekkelijke
betekenis kan zijn, afhankelijk van het openstaan voor kritiek van de bestuursorganisatie
waarvoor hij werkzaam is: wordt kritiek als bedreigend gezien, dan heeft de
klokkenluider waarschijnlijk geen carrièrekansen meer. Is de regering
het hiermee eens? Is een cultuuromslag nodig bij dergelijke overheidsorganisaties
of kan op andere wijze de garantie geboden worden dat dergelijke gevolgen
van klokkenluiden voorkomen kunnen worden? De regering suggereert op bladzijde
11 van de memorie van toelichting dat op een of andere wijze die bescherming
geregeld kan worden, maar juist omdat zijzelf ook erkent dat het om «minder
grijpbare invloeden» gaat, vragen deze leden haar waar die bescherming
inhoudelijk op neer zou kunnen komen.Deze leden herinneren aan het notaoverleg dat op 6 november 2000 heeft
plaatsgevonden over de nota «Vertrouwen in verantwoordelijkheid».
In dat overleg heeft de minister van BZK gesteld dat de ministeriële
verantwoordelijkheid zich uitstrekt tot al het handelen onder verantwoordelijkheid
van de minister en tot de informatieplicht jegens de Staten-Generaal. Dat
impliceert dat ambtenaren in hun functie-uitoefening
buiten de minister om geen politieke standpunten in mogen nemen en uit mogen
dragen waarvoor de minister geen verantwoordelijkheid wenst te dragen of kan
dragen, of waardoor de uitoefening van hun functie of het functioneren van
de openbare dienst in gevaar zou kunnen komen. Is de regering het met deze
leden eens dat ambtenaren in functie in hun uitingen volledig gehouden zijn
aan de ruimte die de minister biedt? Kortom, zo vragen deze leden, kan hier
ten principale gesproken worden van een vrijheidsrecht van de ambtenaar voor
zover het zijn werk betreft? Is de typering «vrijheid van meningsuiting
voor ambtenaren» geen contradictio in terminis? Graag vernemen zij de
mening van de regering hierover, aangezien de enkele uitspraak
in de memorie van toelichting dat «in zijn algemeenheid vooraf niet
ondubbelzinnig is aan te geven wat wel en wat niet mag» (bladzijde 11),
niet bevredigend is.De voorzitter van de commissie,De CloeDe griffier van de commissie,De GierXNoot1Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter, De Cloe (PvdA),
voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de Nie (D66),
Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Oedayraj
Singh Varma (GroenLinks), Hoekema (D66), Rijpstra (VVD), O. P. G.
Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Wagenaar (PvdA), Luchtenveld (VVD), de Boer (GroenLinks),
Duijkers (PvdA), Verburg (CDA), Rietkerk (CDA), Halsema (GroenLinks), Kant
(SP), Balemans (VVD), De Swart (VVD), De Pater-van der Meer (CDA) en Slob
(ChristenUnie).Plv. leden: Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA), Ravestein (D66), Van Wijmen
(CDA), Bakker (D66), Balkenende (CDA), Barth (PvdA), Gortzak (PvdA), Rabbae
(GroenLinks), Dittrich (D66), Cherribi (VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven
(PvdA), Apostolou (PvdA), Cornielje (VVD), Kuijper (PvdA), Belinfante (PvdA),
Mosterd (CDA), T. H. A. M. Meijer (CDA), Van Gent (GroenLinks),
Poppe (SP), Van Splunter (VVD), Nicolaï (VVD), Wijn (CDA) en Rouvoet
(ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27602-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl