Wijziging Wetboek van Strafrecht en Wetboek van Strafvordering omtrent taakstraffen; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26114, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

17-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26114 nr. 5

10-06-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN 1. Inleiding2. Inhoud van het voorstel van wet3. Verhouding met het verbod op dwangarbeid4. Kosten van het voorstel van wet en effectmeting uitvoer-
baarheid en handhaafbaarheid5. Sociale zekerheidII ARTIKELEN Artikel 1 onder A LegaliteitsbeginselGewijzigde terminologieSoorten delictenMaatschappelijk draagvlak van de taakstraffenCombinaties van straffenCompetentie van de politierechterArtikel I onderdeel BArtikel I onderdeel CArtikel 22c, eerste lidArtikel 22c, tweede lidArtikel 22c, derde lidArtikel 22c, vierde lidArtikel 22dHechtenis in plaats van taakstrafArtikel 22f SrArtikel 22g SrArtikel 22j SrArtikel 22k SrArtikel I, onderdeel F en artikel II, onderdeel FArtikel II, onderdelen B en COndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26114Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 97 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 114Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering
en enige andere wetten omtrent de straf van onbetaalde arbeid ten algemenen
nutte (taakstraffen)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 10 juni 1999 I. ALGEMEEN 1. InleidingHet verheugt mij te kunnen constateren dat veel van de fracties zich met
de hoofdlijnen van het voorstel van wet kunnen verenigen. Door de fracties
wordt erkend dat de straf van het verrichten van onbetaalde arbeid ten algemenen
nutte zich in de afgelopen jaren tot een volwaardige afdoeningsmodaliteit
in strafzaken heeft ontwikkeld. Ook van het nut van een taakstraf zijn de
verschillende fracties overtuigd, alhoewel wordt aangegeven dat de taakstraf
geen wondermiddel is en vraagtekens worden geplaatst bij het maatschappelijk
draagvlak voor een verdere toename van taakstraffen. De fracties stellen voorts
vele vragen over het voorstel van wet. Deze worden hieronder in de volgorde
van het verslag beantwoord. Waar dit de helderheid ten goede komt worden een
aantal vragen tezamen beantwoord.De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere uiteenzetting over de
verhouding tussen de celstraf, de taakstraf en de geldboete. De verhouding
in zwaarte van deze sancties wordt gegeven door de volgorde van opneming daarvan
in artikel 9, eerste lid, onder a, Sr. Dat betekent dat de geldboete de lichtste
hoofdstraf is, de vrijheidsstraf (gevangenisstraf en hechtenis) de zwaarste
hoofdstraf en de taakstraf daar tussen in ligt. In het Wetboek van Strafrecht
en de andere wetten waarin strafbepalingen zijn opgenomen is per delict aangegeven
welke maximale vrijheidsstraf of geldboete daarop staat indien de bepaling
wordt overtreden. In het onderhavige voorstel van wet is (in het voorgestelde
artikel 9, tweede lid, Sr) aangegeven dat een taakstraf kan worden opgelegd
ten aanzien van alle misdrijven en voor die overtredingen waar bij overtreding
daarvan een vrijheidsstraf wordt gesteld. Bij overtredingen die slechts met
een geldboete worden bedreigd kan derhalve geen taakstraf worden opgelegd.
Op deze manier wordt tot uitdrukking gebracht dat een taakstraf een zwaardere
straf is dan een geldboete. Combinaties van hoofdstraffen zijn mogelijk. Reeds
in het bestaande artikel 9, tweede lid, Sr is de combinatie van vrijheidsstraf
en geldboete opgenomen. Met het onderhavige voorstel van wet zal
ook een combinatie van taakstraf en geldboete (zie het voorgestelde artikel
9, derde lid, Sr) en een combinatie van maximaal zes maanden vrijheidsstraf
en taakstraf (zie het voorgestelde artikel 9, vierde lid, Sr) mogelijk worden.1Voorts vragen deze leden in hoeverre de rechter de mogelijkheid heeft
om een geldboete op te leggen in plaats van een taakstraf. Zoals ik hiervoor
al aangaf kan een taakstraf ingevolge het voorstel van wet niet worden opgelegd
ten aanzien van overtredingen die slechts met een geldboete worden bedreigd.
In zoverre kan gesteld worden dat de rechter geen mogelijkheden heeft om in
plaats van een geldboete een taakstraf op te leggen. Hij zou dan immers een
zwaardere straf opleggen dan wettelijk is toegestaan. Bij veel delicten is
evenwel aangegeven dat de rechter zowel een vrijheidsstraf als een geldboete
kan opleggen. Met het voorgestelde artikel 9, tweede lid, Sr, is een taakstraf
dan ook nog een mogelijkheid. De rechter dient een straf op te leggen die
past bij de zwaarte van het gepleegde delict en de persoon van de dader. Ik
kan niet uitsluiten dat indien alle hoofdstraffen mogelijk zijn de rechter,
alle factoren tegen elkaar afwegend, besluit een geldboete op te leggen daar
waar een taakstraf (of een vrijheidsstraf) ook mogelijk is. Indien de rechter
dat doet zal hij daar zijn redenen voor hebben.Vervolgens vragen de leden van de CDA-fractie of de berichten juist zijn
dat met name ook de betrekkelijk vermogende gestraften kiezen voor de taakstraf
om zo op een betrekkelijk goedkope manier aan de strafmaat te kunnen voldoen,
zonder dat zij onnodig in hun portemonnaie worden getroffen. In de eerste
plaats zijn mij dergelijke berichten niet bekend. Het kan natuurlijk niet
zo zijn dat de dader zijn straf bepaald, dat is een taak van de rechter. Van
«kiezen» kan dus in dezen geen sprake zijn. De rechter legt een
straf op die past bij de persoon van de dader en het gepleegde delict. De
verdachte zelf kan hierin geen sturing aanbrengen. Ik kan mij hooguit voorstellen
dat onder de huidige regeling vermogende daders een aanbod doen een taakstraf
te verrichten, wellicht met in het achterhoofd hetgeen deze leden stellen.
Maar dan nog is het de rechter die de straf vaststelt en niet de verdachte.
In de voorgestelde regeling komt het doen van een aanbod te vervallen. De
rechter kan ook zonder zo'n aanbod een taakstraf opleggen, mits de betrokkene
daarmee instemt. Mochten er gevallen zijn waarin vermogende daders om een
geldboete te voorkomen zelf een taakstraf aanbieden, dan zullen dergelijke
praktijken onder de voorgestelde regeling voorkomen worden.De leden van de fractie van de SP vragen wat de beweegreden is van de
regering om de mogelijkheid van het opleggen van taakstraffen uit te breiden.
Deze leden noemen een aantal mogelijke beweegredenen en vragen of deze aan
de orde zijn geweest en zo ja, hoe de verhouding tussen deze redenen is geweest.
De beweegredenen die door deze leden worden genoemd hebben inderdaad een rol
gespeeld in het beleidsproces dat heeft geleid tot het opstellen van het onderhavige
voorstel van wet. De werkstraf heeft na zijn wettelijke invoering in 1989
een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Uit verschillende onderzoeken is gebleken
dat de taakstraf een goed alternatief is voor een deel van de opgelegde vrijheidsstraffen.
De ruime toepassing daarvan door de rechterlijke macht is daar eveneens bewijs
van. Aan de taakstraf zijn verschillende voordelen verbonden. Zoals de aan
het woord zijnde leden al noemden is in bepaalde gevallen een taakstraf een
kwalitatief betere straf dan de vrijheidsontneming, vanwege de toegevoegde
elementen van generaal-preventieve werking omdat de tenuitvoerlegging van
de taakstraf op redelijk zichtbare wijze plaatsvindt. Dat komt voornamelijk
omdat de straf in de maatschappij zelf ten uitvoer wordt gelegd. De wijze
waarop vrijheidsontneming plaatsvindt onttrekt zich over het algemeen aan
de waarneming van de gemiddelde burger. Op deze wijze komt de taakstraf goed
tegemoet aan het element van de generaal-preventieve werking die een
straf dient te hebben. Bovendien heeft de taakstraf minder nadelen dan vrijheidsontneming.
Taakstraffen hebben een zeer humaan karakter en kunnen een positief effect
hebben op de reïntegratie van de delinquent in de samenleving. Vrijheidsontneming
dient een ultimum remedium te zijn. Alhoewel in bepaalde situaties noodzakelijk,
zijn er aan de vrijheidsontneming nadelen verbonden die gelegen zijn in de
omstandigheid dat de betrokkene uit de samenleving wordt gehaald. Bij een
taakstraf kan de veroordeelde in de samenleving verblijven en kan bijvoorbeeld
zijn sociale netwerk in stand blijven. Ook een baan kan bij de tenuitvoerlegging
van een taakstraf behouden blijven. Een ander, meer praktisch, voordeel van
de taakstraffen is dat deze goedkoper zijn dan een straf van vrijheidsontneming.
In deze tijd van bezuinigingen en in verband met het verantwoord besteden
van overheidsgelden wegen dit soort argumenten zeker mee. Aangezien dit argumenten
zijn die dezelfde richting uitwijzen (nl. uitbreiding toepassingsmogelijkheid
taakstraffen) heeft er tussen deze redenen geen afweging plaatsgevonden en
kan ik derhalve niet aangeven welk argument de doorslag heeft gegeven. Het
is een combinatie van verschillende factoren die uiteindelijk tot het onderhavige
voorstel van wet heeft geleid.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen in hoeverre de nu
voorgestelde regeling inzake de taakstraffen tot wijziging leidt als het gaat
om de positie van het slachtoffer in het strafproces. In beginsel wordt deze
positie met dit voorstel van wet niet anders dan deze thans is. De positie
van het slachtoffer is voor het openbaar ministerie altijd een van de aspecten
die bij de afweging wat te doen in een bepaalde zaak, wordt betrokken. Wanneer
de rechter een taakstraf oplegt, verandert het voorstel van wet niets aan
de positie van het slachtoffer in het strafproces. Indien een zaak niet meer
voor de rechter wordt gebracht, maar de officier van justitie die met gebruikmaking
van zijn transactiebevoegdheid afdoet, is het niet meer mogelijk voor een
slachtoffer zich als civiele partij in een strafproces te voegen. Dat is evenwel
geen bezwaar. In plaats daarvan kan de officier van justitie de schadevergoedingsplicht
als (extra) voorwaarde aan de transactie verbinden (zie artikel 74, tweede
lid, onderdeel e, Sr). De positie van het slachtoffer wordt dus niet verzwakt. 2. Inhoud van het voorstel van wetMet de leden van de PvdA-fractie ben ik van mening dat ook bij de leerstraf
het strafelement voldoende gewaarborgd moet blijven. Zoals zij al aangeven
kan het niet voldoende zijn dat alleen de fysieke aanwezigheid op een cursus
voldoende inhoud van de straf is. Overigens geldt dat mijns inziens ook voor
de werkstraf. Eveneens ben ik van mening dat in bepaalde gevallen een taakstraf
een vervanging kan zijn voor een geldboete (mits het om een delict gaat waarvoor
wel een vrijheidsstraf is toegestaan), zeker in gevallen waarin een vrijheidsstraf
in dat bepaalde geval een te zware sanctie zou zijn en de zaak daarom dreigt
te worden geseponeerd. Zoals mijn ambtsvoorgangster al in de memorie van toelichting
aangaf, denk ik hierbij speciaal aan delicten in de sfeer van de sociale steunfraude.
Ik acht dit geen verzwaring van de straf.De leden van de fractie van D66 vragen de regering helder uiteen te zetten
waarom zij zelf de leerstraf als een volwaardige straf ziet. De waardering
voor leerstraffen hangt samen met de visie op de doelen van de strafrechtspleging.
Wanneer het primaat gelegd wordt bij vergelding en generale preventie zal
een leerstraf niet erg voor de hand liggen. Bij leerstraffen is het punitieve,
leedtoevoegende element van mindere betekenis. Dat wil niet zeggen dat dit
er niet is, de gestrafte moet een behoorlijke tijdsinvestering leveren en
zich inzetten. Daarnaast bevat een leerstraf veelal confronterende trainingen.
De leerstraf is met name gericht op gedragsverandering en resocialisatie,
dat wil zeggen op speciale preventie. Toch hebben leerstraffen niet alleen
speciaal-preventieve doeleinden. Met leerstraffen, met name de zwaardere vormen,
kan ook de generale preventie worden gediend. Een leerstraf (alsook een werkstraf)
kan in vergelijking met een vrijheidsstraf snel ten uitvoer worden gelegd.
Zo kan een «lik-op-stuk» beleid worden gevoerd, dat ook vanuit
generaal-preventief oogpunt effectief is. Gelet op de onderscheiden doelen
van het strafrecht beschouw ik een leerstraf als een volwaardige straf.Deze leden vragen vervolgens of er onderzoek wordt verricht naar het effect
van de leerstraf. Tevens vragen zij aan te geven wat het recidivepercentage
is van een taakstraf in verhouding tot een gevangenisstraf. Uit onderzoek
van het WODC1 is gebleken dat de recidive van
mensen die een taakstraf hebben volbracht – niet spectaculair maar wel
consistent – lager is dan die van mensen die een vrijheidsstraf hebben
uitgezeten. Bij onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen is de recidive gemiddeld
80%, bij werkgestraften bijna 62%. Bij nadere beschouwing echter blijken beide
groepen niet vergelijkbaar te zijn, aangezien de groep onvoorwaardelijk gestraften
een veel zwaarder justitieel verleden heeft. Slechts eenvijfde deel van de
werkgestrafte meerderjarigen is wat betreft justitiële achtergrond wel
vergelijkbaar met onvoorwaardelijk gestraften. Dit «zware» segment
van de taakgestraften (met meer dan tien eerdere justitiecontacten) vertoont
een significant lager recidivepercentage dan onvoorwaardelijk gestraften (respectievelijk
82% en 95%). Ex-werkgestraften beginnen bovendien later te recidiveren, plegen
vervolgens minder delicten en minder ernstige delicten dan de mensen die een
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf achter de rug hebben. Hier kan in elk geval
gesproken worden van enige winst, de zwaarte van de doelgroep in aanmerking
genomen. Bij de intensieve leerstraffen (Dagtrainingscentrum (DTC), Kwartaalcursus
en Cashba) voor jeugdigen en jongvolwassenen zien we vrij hoge recidivecijfers.
Ook hier betreft het een «zware» doelgroep, vergelijkbaar met
onvoorwaardelijk gestraften. Bij DTC en Kwartaalcursus komt ongeveer 80% van
de deelnemers vroeg of laat weer in contact met justitie. Cashba, met een
iets lichtere doelgroep dan DTC en Kwartaalcursus, kent een gemiddelde recidive
van 60%. De recidivecijfers worden sterk beïnvloed door het grote aantal
jongeren dat het programma niet afmaakt. De «afhakers» recidiveren
aanzienlijk meer dan de «afmakers». Van degenen die het programma
afmaken ligt het recidivecijfer rond de 50%, hetgeen aanmerkelijk gunstiger
is dan bij kortgestraften. 3. Verhouding met het verbod op dwangarbeidIk deel de mening van de leden van de fractie van D66 dat het verreweg
de voorkeur geniet dat de verdachte zelf op de zitting aanwezig is wanneer
er overwogen wordt een taakstraf op te leggen. Ik acht het evenwel een belemmering
om dit in de wet als vereiste te handhaven. In de praktijk is gebleken dat
deze regel een belemmering vormt voor het opleggen van een werkstraf aan een
verdachte die daar wel voor in aanmerking komt. Anders dan in de Beleidsnota
Taakstraffen werd aangekondigd is er bij nader inzien in het onderhavige voorstel
van wet van afgezien om taakstraf als pure verstekmodaliteit op te nemen.
In de beleidsnota werd aangegeven dat ook na vonniswijzing de veroordeelde
met een taakstraf kon instemmen door aan te vangen met het werk dan wel het
leerproject. Deze vorm van instemming is in het voorstel van wet achterwege
gelaten, mede naar aanleiding van de adviezen die op het voorstel van wet
zijn gegeven. Van de verdachte wordt dus wel verwacht dat hij, vóór
het sluiten van de behandeling ter terechtzitting, op de een of andere manier
kenbaar maakt dat hij een taakstraf zou willen uitvoeren. Het beste zou dan
zijn dat hij op de zitting aanwezig is. Reeds door de jurisprudentie
is aanvaard dat ook een aanbod door de advocaat in afwezigheid van de verdachte
voldoende is. Het voorstel van wet voegt daar het aanbod via de reclassering
of een schriftelijk aanbod aan de rechter aan toe. De angst van deze leden
dat een goedwillende advocaat tegen de zin van zijn cliënt aangeeft dat
hij wel een taakstraf zou willen doen, terwijl dat uiteindelijk niet het geval
zal blijken te zijn, deel ik niet. In het kader van de voorbereiding van de
zaak, zal er immers het nodige contact zijn tussen de raadsman en zijn cliënt
en zal deze optie aan de orde (kunnen) worden gesteld. Mocht toch blijken
dat de verdachte, waarvan door de advocaat is aangegeven dat deze een taakstraf
zou willen ondergaan maar daar uiteindelijk niet aan wil medewerken, dan kan
het openbaar ministerie op grond van het voorgestelde artikel 22g Sr de tenuitvoerlegging
van de vervangende hechtenis bevelen. Nu daarvoor in het voorstel van wet
geen gang meer naar de rechter voor nodig is, zal deze beslissing op korte
termijn genomen kunnen worden. Ik verwacht hier derhalve geen toename van
het aantal procedures.Bieden de verschillende internationale verdragen wel de mogelijkheid om
een leerstraf dwingend op te leggen, zo vragen de leden van de fracties van
de RPF en het GPV. De verdragen die in paragraaf 3 van de memorie van
toelichting zijn genoemd betreffen inderdaad alleen het werken onder dwang.
Leerstraffen vallen daar dus niet onder. Er bestaan geen internationale verdragen
specifiek gericht op het onder dwang leren.De leden van de fractie van de SGP vragen of inmiddels bekend is hoe het
Europese Hof denkt over de verhouding tussen de taakstraf en het verbod op
dwangarbeid. Het Europese Hof heeft, voor zover ik heb kunnen nagaan, nog
geen uitspraak gedaan over dit onderwerp. 4. Kosten van het voorstel van wet en effectmeting uitvoer-
baarheid en handhaafbaarheidNatuurlijk zal de daadwerkelijke groei van het aantal taakstraffen afhangen
van de mate waarin de rechter deze straf zal opleggen, c.q. het openbaar ministerie
van diens transactiebevoegdheid gebruik zal gaan maken. De leden van de fractie
van de PvdA gaven dit aan. In zoverre is het exacte aantal taakstraffen dan
ook niet te voorspellen. Uit de cijfers over de toepassing van de werkstraf
in de afgelopen jaren blijkt dat het aantal taakstraffen minder hard groeit
dan verwacht. Daarvoor is een aantal redenen te noemen. De doorwerking van
het onderhavige voorstel van wet in de toename van het aantal taakstraffen
was eerder voorzien. Uit een eerder concept van het voorstel van wet is een
ruime mogelijkheid van taakstraf bij verstek geschrapt, dat wel in de prognoses
was meegenomen. Binnen de huidige kaders lijkt het plafond voor de toepassing
van taakstraffen bereikt te zijn. Voor de prognoses van taakstraffen is een
nieuw model ontwikkeld. Uitgaande van de cijfers over de toepassing van taakstraffen
in de afgelopen jaren wordt volgens een verklaringsmodel, dat door het SCP
is ontwikkeld met mijn ministerie, een prognose gegeven voor de volgende jaren.
Deze prognoses worden vervolgens naar boven of beneden bijgesteld aan de hand
van beleidsvoornemens (bijvoorbeeld de doorwerking van dit voorstel van wet).De leden van deze fractie willen graag meer inzicht in de financiële
consequenties van het voorstel van wet. Deze consequenties zijn, voor zover
dit thans mogelijk is, in de memorie van toelichting aangegeven. De consequenties
voor de reclassering heb ik mede met bedragen die in de begroting zijn opgenomen
aangevuld. Hierin is geen verandering opgetreden, zodat deze cijfers thans
ook nog actueel zijn. Het openbaar ministerie heb ik in de consultatieronde
gevraagd aan te geven welke de gevolgen van het voorstel van wet voor deze
organisatie zullen zijn. De opmerkingen die daarover zijn gemaakt zijn eveneens
weergegeven in de memorie van toelichting. Gelet op de aard van
de opmerkingen zijn voor het openbaar ministerie geen extra gelden beschikbaar
gesteld bij dit voorstel van wet. De eventuele werklastgevolgen worden opgevangen
binnen de begroting van het openbaar ministerie.De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts naar de samenwerking
tussen het openbaar ministerie en de reclassering, daarbij in het achterhoofd
hebbend de quick scan uitgevoerd door het bureau Berenschot in 1997. De inhoudelijke
samenwerking tussen openbaar ministerie en reclassering heeft al jaren geleden
gestalte gekregen en is zowel op landelijk niveau als arrondissementaal verder
uitgewerkt. Het bureau Berenschot heeft een onderzoek gedaan naar de achterblijvende
werkstrafproductie. Geadviseerd is meer ketensturing tot stand te brengen
in de planning van het aantal werkstraffen door beschikbare gegevens van openbaar
ministerie, reclassering en WODC te analyseren en op basis daarvan te plannen.
Inmiddels wordt deze werkwijze gevolgd.De leden van de fractie van de PvdA willen vervolgens weten of de Stichting
Reclassering Nederland, gezien de toename van het aantal taakstraffen, aan
haar inspanningsverplichting zal kunnen blijven voldoen om te zorgen voor
voldoende projectplaatsen. De reclassering heeft aangegeven een groei tot
ruim 25 000 taakstraffen aan te kunnen. Dit is mogelijk door werving
van projecten waar meerdere taakgestraften te werk kunnen worden gesteld en
het uitbreiden van groepsprojecten al dan niet in eigen beheer.Op de vraag van de leden van de fracties van de VVD en de SGP kan ik bevestigen
dat de inhoud van paragraaf 4 van de memorie van toelichting mede is
ontleend aan de adviezen die door de aldaar genoemde instanties op het voorstel
van wet zijn gegeven.Voor de leden van de fracties van de VVD en de SGP blijft onduidelijk
welk effect het voorstel van wet heeft op werklast van het openbaar ministerie
en de zittende magistratuur. Ook de leden van de fractie van het CDA vroegen
een nadere toelichting op het punt van de gevolgen van het voorstel van wet
voor het openbaar ministerie. Juist omdat niet exact valt te voorzien in hoeverre
het openbaar ministerie en de zittende magistratuur gebruik zullen gaan maken
van de mogelijkheden die het voorstel van wet biedt kan slechts een globale
inschatting van de verandering in de werklast gemaakt worden. De globale gevolgen
die de nieuwe regeling naar mijn verwachting zal hebben zijn, op basis van
de door deze instanties zelf aangegeven verwachtingen, in de memorie van toelichting
aangegeven. Bij het openbaar ministerie zal het enerzijds om werklastbesparing
gaan nu voor verschillende zaken een zitting bij de rechter niet meer nodig
is. Juist omdat het openbaar ministerie hierin zelf een taak krijgt (de transactiemogelijkheid)
zal dit waarschijnlijk gepaard gaan met een even zo grote werklastverhoging.
In de memorie van toelichting is uitvoerig ingegaan op de handelingen die
in het kader van de transactiemogelijkheid moeten worden verricht. Per saldo
verwacht ik dat het voorstel van wet voor het openbaar ministerie tot een
lichte werklastverhoging zal leiden. Bij de zittende magistratuur verwacht
ik, vanwege de hiervoor aangegeven veranderingen, een vermindering van de
werklast. Zowel in verband met de transactiebevoegdheid als de eenvoudigere
omzetting naar een vrijheidsstraf zullen minder zittingen nodig zijn.De aan het woord zijnde leden vragen vervolgens of de aanpassingen in
de automatiseringssystemen extra kosten met zich brengen. Deze kosten bedragen
fl. 500 000,– eenmalig voor het aanpassen van enkele systemen en
worden binnen de bestaande budgetten opgevangen.De leden van de fractie van het CDA wensen nader geïnformeerd te
worden over het aantal opgelegde taakstraffen, de effectiviteit van taakstraffen
en het toezicht op de uitvoering ervan. In onderstaand overzicht
worden de aantallen opgelegde werkstraffen over de afgelopen tien jaar gegeven. JaarAantal
werkstraffen (afgerond op honderdtallen) 19895 900 19906 60019917 100 19928 600 199310 000199412 200 199513 700 199615 600199715 800 199816 000De leden vragen vervolgens naar het percentage niet succesvol ten uitvoer
gebrachte taakstraffen. Het merendeel van de taakstraffen wordt tot een goed
einde gebracht. Het percentage niet succesvol ten uitvoer gelegde taakstraffen
heeft tot en met 1996 voortdurend stabiel rond de 15% gelegen. Daarvan is
steeds circa de helft tijdens de uitvoering van de taakstraf mislukt, en de
andere helft reeds voor de aanvang, met name door het niet gehoor geven aan
de oproep voor een intakegesprek. Vanaf 1997 zien we een stijging van
het aantal mislukte taakstraffen tot iets meer dan 20%, voornamelijk veroorzaakt
door de categorie die niet voor de intake verschijnt. In veel gevallen gaat
het hier om personen met verslavingsproblematiek. Het aantal gestraften dat
tijdens de uitvoering van de taakstraf mislukt, blijft constant op circa 8%
van de opgelegde vonnissen.Niet-gestarte of mislukte taakstraffen worden door de reclassering onmiddellijk
aan het openbaar ministerie gemeld, als zijnde de eindverantwoordelijke voor
de executie van de taakstraf. Het openbaar ministerie bepaalt of de veroordeelde
nog een herkansing wordt gegeven. Is dat niet het geval dan brengt het openbaar
ministerie de zaak vervolgens ter zitting, alwaar de rechter kan besluiten
de gestrafte op basis van diens argumentatie een herkansing te bieden, dan
wel de resterende gevangenisstraf ten uitvoer te doen leggen.De leden van de fractie van D66 vragen in hoeverre een taakstraf een geloofwaardig
alternatief is met name voor de zwaardere groep delinquenten, nu de werkzaamheden
die in het kader van een taakstraf worden verricht ook door vrijwilligers
worden gedaan. Juist voor de zwaardere groep delinquenten, waaronder onder
meer verslaafden en psychisch gestoorden vallen, is het uitvoeren van werkzaamheden
in het kader van een werkstraf een uitermate zware opgave. Vaak kennen deze
delinquenten geen geregeld dag- en nachtritme en bezitten niet of nauwelijks
arbeidsvaardigheden. Alleen al het simpele feit dagelijks op tijd aanwezig
te zijn is voor deze categorie al een zware opgave. Vaak is het voor hen ook
de eerste kennismaking met werk. Voor deze groep is een taakstraf zeker een
geloofwaardig alternatief, waar zij veel van kunnen leren. Er wordt inderdaad
werk door taakgestraften verricht dat ook door vrijwilligers wordt gedaan.
Er zijn echter aanmerkelijke verschillen. De taakgestrafte wordt verplicht
de werkzaamheden uit te voeren en kan zich niet ontrekken aan minder leuke
opdrachten of eerder naar huis gaan, hetgeen een vrijwilliger wel kan doen.
Bovendien staat de taakgestrafte voortdurend onder toezicht en wordt op de
inzet gelet. Voorts wordt lang niet al het werk dat door taakgestraften wordt
verricht door vrijwilligers gedaan. Er zijn weinig vrijwilligers die werk
verrichten in bijvoorbeeld grote keukens van bejaardentehuizen of ziekenhuizen
of zwaar bosonderhoud.Deze leden vragen naar de resultaten van de aangenomen motie Dittrich
(nr. 24 802, nr. 9) van 25 februari 1997. In deze motie werd de regering verzocht de mogelijkheden te onderzoeken om werkgestraften bij grotere
infrastructurele projecten in de zetten. Dit onderzoek heeft inmiddels plaatsgevonden.
Een juridisch bezwaar is dat het Verdrag van Genève betreffende de
gedwongen of verplichte arbeid van 1930 werkstraffen in deze vorm verbiedt.
In dit verdrag is bepaald dat gestraften voor arbeid niet mogen worden uitgeleend
aan private bedrijven. Tot werkstraf veroordeelden kunnen dus niet worden
uitgeleend aan bedrijven die grote infrastructurele werken tot stand brengen.
Bovendien is het niet nodig, de reclassering heeft voldoende plaatsen voor
tot werkstraf veroordeelden. De belangrijkste reden om mogelijk met commerciële
vormen van werkstraffen te starten, namelijk het tekort aan projectplaatsen,
is daarmee weggevallen.Met de leden van de fractie van D66 ben ik van mening dat naast kwantitatieve
uitbreiding de kwaliteit van de taakstraffen evenzoveel aandacht verdient.
Zij vragen of de reclassering over voldoende personeel beschikt om deze kwaliteit
te bewaken. In de meerjarenramingen voor de reclassering is voorzien in een
substantiële stijging van het budget voor taakstraffen. Deze bedragen
voorzien in groei van het personeel dat tot taakstraf veroordeelden plaatst,
begeleidt en op hen toezicht houdt. Bij de berekeningen is de verzwaring van
de doelgroep meegenomen. De kwaliteit van de taakstraf vormt een integraal
onderdeel van de taakstraf en is dus in het budget verdisconteerd.Voorts vragen deze leden of de inzet voor taakstraffen tot gevolg heeft
dat de aandacht van de reclassering voor de gedetineerden daaronder komt te
lijden. Dat zal niet het geval zijn. De Stichting Reclassering Nederland ontvangt
jaarlijks subsidie van het Ministerie van Justitie gebaseerd op een zestal
producten en een bepaalde productie-omvang. De begeleiding bij taakstraffen
valt onder het product «werkstraffen» en de begeleiding van gedetineerden
onder het product «begeleiding intramuraal», elk met bijbehorende
productie-omvang. Wanneer gedurende het jaar blijkt dat de productie een ontwikkeling
te zien geeft, die de bij de subsidieverlening afgesproken omvang overstijgt,
kan dit aanleiding zijn om de productieafspraken bij te stellen met een overeenkomstige
budgettaire bijstelling tot aan het maximum van het budgettaire kader.De leden van de fractie van D66 vragen voorts of de reclassering ook over
voldoende personeel beschikt om ook na afloop van de taakstraf begeleiding
te bieden. Ook dat is het geval. De Stichting Reclassering Nederland ontvangt
jaarlijks een bepaald budget voor het product «begeleiding extramuraal»,
waaronder begeleiding na taakstraf (nazorg) valt. Nazorg is geen standaardonderdeel
van een taakstraf, maar kan op indicatie worden geboden. Bij de tenuitvoerlegging
van een taakstraf wordt dit beoordeeld. Veel van de tot een taakstraf veroordeelde
personen vallen evenwel vanwege eerdere contacten met de reclassering reeds
onder de nazorg. 5. Sociale zekerheidDe leden van de fractie van de PvdA vragen of een veroordeling tot het
verrichten van een taakstraf gevolgen heeft voor de aanspraak op een uitkering
ingevolge de socialezekerheidswetten. De leden van de fractie van de SP vroegen
hoe gegarandeerd kan worden dat de veroordeelde de sociale uitkering of het
werk dat hij voor de aanvang van de taakstraf had, ook na de tenuitvoerlegging
kan behouden. Het veroordeeld worden tot een taakstraf heeft geen gevolgen
voor een uitkering krachtens de socialezekerheidswetten. Slechts indien een
veroordeelde «rechtens zijn vrijheid is ontnomen», is er –
onder andere ingevolge het wetsvoorstel socialezekerheidsrechten gedetineerden
(26 063) – grond om de uitkering stop te zetten. Nu een tot een
taakstraf veroordeelde niet zijn vrijheid is ontnomen (dat is slechts het
geval bij insluiting in een justitiële inrichting) zal hij zijn uitkering
niet vanwege de veroordeling verliezen. Bij de tenuitvoerlegging
wordt rekening gehouden met het werk dat betrokkene heeft. In die gevallen
zal de taakstraf in de vrije uren worden verricht. Wanneer in het kader van
de Wet inschakeling werkzoekenden de betrokkene activiteiten moet ontplooien
om aan een betaalde baan te komen kan ook in dat soort gevallen de taakstraf
daaromheen worden gepland, opdat dit traject niet doorkruist wordt.De leden van de fractie van de VVD vragen de reactie van de regering op
de door hen voorgelegde casus. In deze casus wordt een illegaal in Nederland
verblijvende persoon veroordeeld tot een werkstraf. Door de Koppelingswet
is deze illegaal onder meer uitgesloten van verzekeringen. Plaatsing in een
werkproject zal daardoor illusoir zijn. Mede gelet op de door deze leden geconstateerde
problematiek acht ik het ongewenst dat zich illegaal in Nederland verblijvende
buitenlanders een taakstraf opgelegd krijgen. Deze personen dienen immers
niet in Nederland te zijn. Het opleggen van een taakstraf, die juist in de
Nederlandse samenleving ten uitvoer wordt gelegd, zou hiermee strijdig zijn.
Voor deze groep lijkt een vrijheidsstraf een meer passende sanctie, die eventueel
gevolgd kan worden door uitzetting. Voorts zou ook overdracht van de strafzaak
kunnen worden overwogen. II ARTIKELEN Artikel 1 onder A LegaliteitsbeginselDe leden van de fractie van het CDA informeren naar de verhouding tussen
het voorgestelde artikel 9 Sr en artikel 1 Sr, waarin het zogenaamde legaliteitsbeginsel
is verwoord. Voldoen de in artikel 9 gekozen formuleringen wel aan dit beginsel,
zo is hun vraag. Door de ruime combinatiemogelijkheden weet de burger, aldus
de leden, nooit precies welke straf hij opgelegd kan krijgen. Ook de leden
van de fractie van GroenLinks stellen een vraag over dit aspect. Zij vragen
of het aan de burger wel voldoende duidelijk kan zijn welke sanctie aan bepaalde
gedragingen verbonden kan worden. De leden van de fractie van de SGP stellen
de vraag of het voorgestelde artikel 9 Sr er niet toe leidt dat de in de eis
van legaliteit besloten liggende, voorzienbaarheid van de straf onder druk
komt te staan, in het bijzonder vanwege de ruime combinatiemogelijkheden van
straffen waarin het wetsvoorstel voorziet. Treedt de wetgever niet te ver
terug ten opzichte van de rechter, zo vatten zij de vraag samen.Artikel 1 Sr geeft uitdrukking aan het beginsel dat niet anders dan krachtens
uitdrukkelijke wetsbepaling, dus met uitsluiting van elk ongeschreven recht,
en niet anders dan krachtens een aan de begane handeling of het begane verzuim
voorafgaande wetsbepaling straf kan worden opgelegd.1 Dit beginsel slaat direct op de delictsbepalingen die onder meer in
dit wetboek zijn opgenomen. De verhouding tussen dit artikel en artikel 9
Sr, waarin de straffen en maatregelen zijn genoemd, is van een andere orde.
Wanneer alleen naar de delictsbepalingen zou worden gekeken is het voor de
burger inderdaad niet goed te voorzien welke concrete straf hem te wachten
staat indien hij de bepaling overtreedt. Dat heeft niet zozeer te maken met
de combinatiemogelijkheden als wel met het systeem van ons strafrecht waarin
een algemene minimumstraf is bepaald en per delict een strafmaximum is aangegeven.
Voor een aantal veel voorkomende delicten heeft het openbaar ministerie strafvorderingsrichtlijnen
opgesteld, die gepubliceerd worden en derhalve voor de burger kenbaar zijn.
Zo is meer inzicht mogelijk in de concrete straf die ten aanzien van een bepaald
delict dat in een bepaalde modaliteit is gepleegd (bijvoorbeeld
winkeldiefstal, sociale zekerheidsfarude) wordt gevorderd. Het is niet mogelijk
noch wenselijk dat in alle gevallen ten aanzien van alle verschillende delictsvormen
strafvorderingsrichtlijnen worden opgesteld. Vooral ten aanzien van zeer specifieke
gevallen zal de rechter met behulp van het beschikbare algemene straffenarsenaal
een mede op de persoon van de dader afgestemde straf moeten toemeten. De strafbedreiging
die in iedere delictsomschrijving is opgenomen geeft een waardering van onder
andere de ernst van het feit in abstracto aan. Het is aan de rechter om in
concreto aan de hand van zijn beoordeling van de zaak, rekening houdend met
de persoon van de dader en diens draagkracht, een passende straf waarin dit
alles is verdisconteerd, toe te meten.In het voorstel van wet wordt aan de reeds bestaande combinatiemogelijkheden
de mogelijkheid van een korte vrijheidsstraf met een taakstraf toegevoegd.
Deze mogelijkheid is op nadrukkelijk verzoek van de rechterlijke macht opgenomen.
Om redenen genoemd in de memorie van toelichting is deze combinatiemogelijkheid
beperkt van aard, hetgeen de voorzienbaarheid ten goede komt. De rechtshandhaving
is ermee gediend dat de rechter de mogelijkheden heeft om bij een bepaald
delict gepleegd door een bepaalde dader een in het concrete geval passende
sanctie (of combinatie van sancties) op te leggen. Dat is een afweging in
een individuele zaak die door de rechter gemaakt moet worden. De wetgever
dient de straftoemetingsvrijheid van de rechter in dit opzicht te respecteren.Deze leden vragen vervolgens waarom in artikel 22 Sr is gekozen voor een
«kan-bepaling». Aannemende dat de leden doelen op de tweede volzin
van het eerste lid van deze bepaling, waarin is aangegeven dat de rechter
in het vonnis de aard van de te verrichten werkzaamheden of het te volgen
leerproject kan vermelden, betreft het een duidelijke keuze. Hiermee wordt
tot uitdrukking gebracht dat de rechter desgewenst hierover aanwijzingen kan
geven, doch dat hij daartoe niet verplicht is. Dit is juist een van de knelpunten
in de huidige wetgeving waarin wijziging wordt voorgesteld. De Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak heeft hier in haar advies positief op gereageerd. Gewijzigde terminologieDe leden van de fractie van de SP vinden dat er met de nieuwe terminologie
geen recht wordt gedaan aan de oorspronkelijke uitgangspunten van de werkstraf,
namelijk de vergoeding van de schade die aan de samenleving is toegebracht.
Het aan het werk zetten van de veroordeelde lijkt met de nieuwe termen het
belangrijkste. Het vervallen van de toevoeging «ten algemenen nutte»
heeft slechts tot doel ook semi-commerciële werkzaamheden mogelijk te
maken als werkstraf. Nadrukkelijk is hiermee niet beoogd het karakter van
de werkstraf, in de zin van het vergoeden van de schade die door het delict
aan de samenleving is toegebracht door daarvoor zonder het ontvangen van een
vergoeding voor die samenleving te werken, te veranderen. De term «taakstraf»
is inmiddels ook een zeer ingeburgerde term. Soorten delictenDe leden van de fractie van de VVD plaatsen kanttekeningen bij het maatschappelijk
draagvlak voor de verruiming van de mogelijkheden een taakstraf op te leggen.
Zij vragen de regering duidelijker te zijn in de mogelijkheid van toepassing
van een taakstraf ten aanzien van zeer zware delicten. De leden van de fracties
van het RPF en de GPV vragen of de regering plegers van bijvoorbeeld vuurwapendelicten
niet uit wil sluiten van de oplegging van een taakstraf. De terughoudendheid
van deze leden bij de toepassing van taakstraffen bij zware delicten deel
ik. Ook ik acht het op het eerste gezicht moeilijk voorstelbaar
dat bijvoorbeeld voor een moord of een ernstige verkrachting een taakstraf
wordt opgelegd. Het is naar mijn oordeel evenwel niet aangewezen om hierin
een wettelijke bovengrens te stellen. (De ondergrens is reeds bepaald, door
in het voorgestelde artikel 9, tweede lid, Sr aan te geven dat het opleggen
van een taakstraf slechts mogelijk is ten aanzien van misdrijven en overtredingen
die met een vrijheidsstraf worden bedreigd.) Bij ieder delict is immers ook
bepaald dat een geldboete mogelijk is. De leden van de fractie van de VVD
zullen het met mij eens zijn dat ook een geldboete bij de door mij genoemde
delicten een weinig voor de hand liggende sanctie is. Systematisch gezien
is er daarom geen enkele aanleiding om voor de taakstraffen een andere weg
in te slaan. Maar ook inhoudelijk acht ik een dergelijke beperking op wettelijk
niveau ongewenst. De oplegging van de straf is een zaak van de rechter, die
juist in het individuele geval de meest bij het gepleegde delict en de persoon
van de veroordeelde passende sanctie zal opleggen. Binnen de door de leden
van de RPF en het GPV als voorbeeld genoemde vuurwapendelicten bestaat een
grote variëteit. Bij de meeste delicten zijn omstandigheden denkbaar
waardoor een niet al te zware sanctie de meest passende is. Indien categorisch
bepaalde delicten van de toepassing van een taakstraf zouden worden uitgesloten,
zou in dergelijke gevallen een taakstraf niet mogelijk zijn en zou moeten
worden uitgeweken naar de geldboete of een vrijheidsstraf. Ik zou dat een
ongewenste beperking vinden. Ook lichtere gevallen binnen een objectief zwaar
delict, moeten mijns inziens toegankelijk blijven voor oplegging van een taakstraf.
Dat geldt evenzeer ten aanzien van zedendelicten. Ik wil daarom niet, zoals
deze leden vragen, bepaalde delicten uit sluiten voor oplegging van taakstraffen,
anders dan krachtens de hiervoor door mij aangegeven ondergrens. Wanneer ik
dat zou doen zou ik per delict, en hoogstwaarschijnlijk zelfs daarbinnen,
in de wet moeten aangeven in welke exacte gevallen een taakstraf al dan niet
tot de mogelijkheden behoort. Ik acht een dergelijk gedetailleerde wetgeving
niet wenselijk en een ongewenste inperking van de mogelijkheden die de rechter
behoort te hebben bij de sanctie-oplegging.Voorts vragen de leden van de fractie van de VVD of aangegeven kan worden
in hoeverre de regering vindt dat aan recidivisten een taakstraf opgelegd
moet kunnen worden. Ook de leden van de fractie van het CDA vragen of iedere
veroordeelde (in theorie keer op keer) in aanmerking komt voor een taakstraf.
Wanneer een eerdere straf kennelijk geen effect heeft gehad, zal de rechter
bij veroordeling voor een recidive de geschiedenis van de veroordeelde bij
zijn keuze in de op te leggen sanctie betrekken. Het ligt daarbij in de rede
dat wanneer een geldboete of taakstraf niet heeft geleid tot voorkóming
van de recidive een zwaardere sanctie wordt opgelegd. Nu er binnen de taakstraffen
verschillen bestaan in de zwaarte van de projecten wil ik niet uitsluiten
dan niet meerdere malen een taakstraf wordt opgelegd. Ook in het aantal op
te leggen uren kan de zwaarte van een taakstraf verschillen. Bovendien kunnen
er ook omstandigheden zijn waaronder een verdachte toch (weer) in aanmerking
komt voor een taakstraf. De omstandigheden kunnen de persoon van de verdachte
betreffen of te maken hebben met de aard van het gepleegde delict. Die omstandigheden
zijn in alle zaken verschillend. De afweging daarvan wordt door de officier
van justitie en uiteindelijk de rechter gemaakt. Recidive is een strafmaatverhogende
factor. Zo is dat ook ingebouwd in de strafvorderingsrichtlijnen van het openbaar
ministerie. Recidive zal er dan toe leiden dat er een zwaardere taakstraf
volgt, of dat gekozen wordt voor een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Welke
modaliteit wordt gekozen hangt mede af van de wijze waarop de delinquent zich
in het verleden heeft opgesteld bij de tenuitvoerlegging van de eerdere taakstraf. De leden van de fractie van het CDA vragen of er geen strafmaximum moet
worden vastgesteld waarboven een taakstraf niet meer als zelfstandige hoofdstraf
maar slechts naast een onvoorwaardelijke gevangenisstraf kan worden opgelegd.
Zij betrekken de vraag bij het voorstel om een combinatie op te kunnen leggen
van een vrijheidsstraf en een taakstraf. De leden van de fractie van het CDA
stellen in dat kader voor bij misdrijven gericht tegen de zeden en misdrijven
gericht tegen het leven alleen taakstraffen mogelijk te maken wanneer daar
een component van vrijheidsbeneming aan is verbonden. Ook hier gaat de argumentatie
op, die ik hiervoor aangaf bij de vragen van de leden van de fractie van de
VVD, de RPF en het GPV over de uitsluiting van de taakstraf voor bepaalde
delicten. De combinatiemogelijkheid is op nadrukkelijke wens van de rechterlijke
macht in het voorstel van wet opgenomen. Zij achtte de huidige regeling te
beperkend. Wanneer nu aan de ene kant voornoemde combinatiemogelijkheid wordt
geboden, terwijl daarbij aan de andere kant de toepassing van de taakstraf
sec voor bepaalde delicten zou worden uitgesloten dan wel aan een strafmaximum
wordt gebonden, leidt dit tot soortgelijke kritiek als thans op de huidige
regeling wordt gegeven. Hieronder zal ik ingaan op het maatschappelijk draagvlak
voor taakstraffen.De leden van de fractie van D66 vragen of door de voorgestelde combinatiemogelijkheid
de regering verwacht dat de rechter daadwerkelijk taakstraffen aan een zwaardere
groep veroordeelden zal opleggen. In dat kader vragen zij voorts naar de mogelijkheden
om deze groep in groepsverband een taakstraf te laten uitvoeren. Door het
uitbreiden van het toepassingsbereik van taakstraffen in genoemde zin komt
inderdaad een zwaardere groep delinquenten in beeld. Dit zwaardere slaat niet
zozeer op de aard van de gepleegde delicten, als wel op de persoonlijke problematiek
van de delinquenten. Er zullen meer verdachten in aanmerking komen voor een
taakstraf die verslaafd zijn en psychische of andere problemen hebben. De
reclassering heeft daarmee al ruime ervaring opgedaan door specifieke plaatsingsmogelijkheden
te creëren voor zogenaamde moeilijk plaatsbaren. Daarbij wordt voorzien
in meer toezicht en begeleiding. Dit soort projecten worden niet per definitie
in groepsverband uitgevoerd. Taakstraffen sec blijven in principe een afdoeningsvorm
voor plegers van naar verhouding lichte delicten. Voor plegers van zwaardere
delicten blijft een vrijheidsstraf de meest geëigende straf. Wel is in
dit voorstel van wet de mogelijkheid opgenomen dat naast een vrijheidsstraf
van zes maanden ook een taakstraf kan worden opgelegd. In die gevallen zal
wel sprake zijn van ernstiger feiten, en dat komt ook tot uitdrukking door
de strafmaat (een combinatie van twee straffen).De leden van de fractie van GroenLinks missen in de toelichting aandacht
voor de samenhang tussen de hoogte van de vrijheidsstraf enerzijds en de hoogte
van een taakstraf anderzijds. Zij vragen de regering in te gaan op de ervaringen
tot dusverre met de «omrekening» van celstraf naar taakstraf,
en aan te geven hoe de regering de ontwikkeling na inwerkingtreding van het
voorstel van wet ziet. Met dit voorstel van wet zal de taakstraf een geheel
zelfstandige straf worden in ons strafstelsel. Het is dus niet meer noodzakelijk
dat de rechter eerst een onvoorwaardelijke gevangenisstraf overweegt en die
vervolgens omzet in een taakstraf. Het feit blijft dat taakstraffen in principe
bedoeld zijn voor plegers van naar verhouding minder ernstige delicten. Tot
nu toe was de verhouding globaal dat één maand vrijheidsstraf
overeen kwam met 40 uren werkstraf. In het voorstel van wet wordt een indicatie
achteraf gegeven. Voor iedere twee uren niet uitgevoerde taakstraf kan één
dag hechtenis ten uitvoer worden gelegd. 60 uren taakstraf staat daarmee gelijk
aan circa één maand vervangende hechtenis en 480 uren aan circa
acht maanden hechtenis. Feitelijk betekent dit een verzwaring
van de omrekening in vergelijking met het huidige systeem, want 240 uren staat
in de toekomst ongeveer gelijk aan vier maanden hechtenis, terwijl nu circa
zes maanden vrijheidsstraf wordt vervangen.De aan het woord zijnde leden vragen voorts om nadere toelichting ten
aanzien van de opmerking in de memorie van toelichting dat na invoering van
de leerstraf het niet meer mogelijk is deze straf als bijzondere voorwaarde
bij schorsing van de voorlopige hechtenis te stellen. Zoals in de memorie
van toelichting is aangegeven worden nieuwe (alternatieve) sancties doorgaans
eerst experimenteel toegepast. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de juridische
mogelijkheid van schorsing van de voorlopige hechtenis onder het stellen van
bepaalde voorwaarden. Bij de leerstraf was de voorwaarde dan het volgen van
een leerproject. Een andere juridische vorm die bij experimenten wordt gebruikt
is die van oplegging van een voorwaardelijke vrijheidsstraf, met als voorwaarde
het volgen van een leerproject. In het voorstel van wet is gekozen de taakstraf
(dus inclusief de leerstraf) vorm te geven in een hoofdstraf die de rechter
kan opleggen. Het systeem van het Wetboek van Strafvordering is zodanig dat
een hoofdstraf slechts door de rechter bij het eindvonnis kan worden opgelegd.
Gebruikmaking van de modaliteit bij schorsing van de voorlopige hechtenis
zou neerkomen op een vooruitlopen op de rechterlijke beslissing in de zaak.
Dit acht ik ongewenst.De leden van de fractie van GroenLinks vragen verder naar de relatie met
de modaliteit van deelname aan een scholings- en trainingsprogramma, zoals
dat in het voorstel van wet voor een Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen
(26 016) is opgenomen. Deelname aan een scholings- en trainingsprogramma
in genoemd voorstel van wet is een wijze van tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf
of een vrijheidsbenemende maatregel (waaronder ook de voorlopige hechtenis
valt). Een scholings- en trainingsprogramma is een samenstel van activiteiten
waaraan de jeugdige moet deelnemen. De tenuitvoerlegging staat geheel onder
verantwoordelijkheid van het Ministerie van Justitie. Een taakstraf wordt
ten uitvoer gelegd door de reclassering (of bij jeugdigen de Raad voor de
kinderbescherming), onder verantwoordelijkheid van het openbaar ministerie.
Indien de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen tot wet wordt verheven,
kunnen jeugdigen ten aanzien van wie thans in het kader van een schorsing
van de voorlopige hechtenis een leerproject wordt «opgelegd»,
dan in de vorm van deelname aan een scholings- en trainingsprogramma een soortgelijk
project volgen. Het voordeel dat een scholings- en trainingsprogramma boven
de schorsing van de voorlopige hechtenis biedt, is dat het toezicht bij het
scholings- en trainingsprogramma directer is dan bij een taakstraf. Indien
een jeugdige zich niet voldoende aan de voorwaarden houdt kan hij door de
administratie direct in een opvanginrichting worden geplaatst. Een gang naar
de rechter is daarvoor niet eerst nodig. Dat laatste is wel het geval bij
schorsing van de voorlopige hechtenis.De relatie tussen het delict en de taakstraf is de leden van de fractie
van de SP niet geheel duidelijk. Zij wijzen erop dat er altijd een duidelijke
en directe relatie moet bestaan tussen delict en straf. Ik ben dat geheel
met deze leden eens. Ook indien het voorstel van wet zou worden aangenomen,
zal de vordering van de straf door de officier van justitie plaatsvinden.
Deze zal een straf vorderen die past bij het gepleegde delict. Het openbaar
ministerie hanteert een algemene systematiek waarin het verband wordt gelegd
tussen delicten en de te vorderen straffen, rekening houdend met strafmaatverhogende
en -verlagende factoren. Dit is in richtlijnen vervat. Deze vormen het kader
waarbinnen de strafvordering plaatsvindt, waarbinnen de precieze vorm van
de straf uiteraard maatgericht wordt bepaald mede toegesneden op de persoon
van de delinquent. De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen een nadere toelichting
van de regering op het karakter van de taakstraf. De veroordeelde tot een
taakstraf wordt niet beroofd van zijn vrijheid, maar beperkt in zijn vrijheid.
Ook elementen van leedtoevoeging en vergelding bij een taakstraf zijn belangrijk.
Een bijzonder element aan de taakstraf is de inzet die van de veroordeelde
wordt geëist. Bij de werkstraf moet hij werken, bij de leerstraf opdrachten
uitvoeren en deelnemen aan trainingen. Het bijzondere van een taakstraf is
voorts de normbevestigende werking die ervan uitgaat. Bij een werkstraf moet
hij werkzaamheden verrichten die ten goede komen aan de maatschappij. Bij
een leerstraf wordt hij geconfronteerd met de consequenties van zijn gedrag
voor het slachtoffer.De aan het woord zijnde leden vragen voorts of, nu de koppeling van de
taakstraf met zes maanden gevangenisstraf is losgelaten, de rechter aan een
bepaalde verhouding gebonden is. Bij het opleggen van de taakstraf zal de
rechter niet aan een bepaalde verhouding gebonden zijn. De straf dient vanzelfsprekend
wel een passende reactie te zijn op het gepleegde delict. Zoals hiervoor al
opgemerkt wordt in het voorstel van wet wel aangegeven dat bij het opleggen
van een taakstraf de rechter een vervangende hechtenis moet opleggen, voor
het geval de taakstraf niet of niet naar behoren wordt verricht. In artikel
22d, derde lid, Sr wordt hiertoe bepaald dat de vervangende hechtenis niet
langer dan acht maanden mag duren en dat voor elke twee uren taakstraf niet
meer dan één dag vervangende hechtenis wordt bepaald. Hiermee
wordt in feite toch een bepaalde verhouding aangegeven tussen de taakstraf
en de vrijheidsstraf, zoals overigens ook bij geldboetes het geval is.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen vervolgens naar
de verhouding tussen de taakstraf en het aantal maanden gevangenisstraf. In
de richtlijn van een commissie van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
is destijds een bepaalde verhouding aangegeven tussen het aantal weken respectievelijk
maanden vrijheidsstraf en het aantal uren werkstraf. De omrekeningstabel luidt
als volgt: Voorgenomen
vrijheidsstrafOnbetaalde arbeid 1 week30
uren 2 weken40 uren 3 weken50 uren 4 weken/
1 maand60 uren 5 weken70 uren 6 weken80 uren7 weken90 uren 8 weken/2 maanden100 uren 3 maanden140
uren 4 maanden180 uren 5 maanden210 uren 6 maanden240
urenBron: Trema, tijdschrift voor de rechterlijke macht, 1993, nummer 5, blz.
201–209.In het onderhavige voorstel van wet wordt de koppeling tussen het aantal
maanden vrijheidsstraf en het aantal uren taakstraf bij de oplegging losgelaten.
Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, wordt er door aan te geven dat er een vervangende
hechtenis van maximaal acht maanden bij een taakstraf (van maximaal 480 uur)
wordt opgelegd wel een zekere relatie aangegeven. Uitgaande van een recht
evenredig verband zou één maand hechtenis overeenkomen met 60
uur taakstraf. Zoals uit de bovenstaande tabel blijkt bestaat er in de huidige
verhouding niet een geheel recht evenredig verband. Zeer wel voorstelbaar
is dat dit ook onder de nieuwe regeling niet zo zal zijn. Ik kan mij daarbij
voorstellen dat bij leerstraffen een andere verdeelsleutel zal worden toegepast
dan bij de werkstraf. De voorgestelde verhouding sluit aan bij de huidige
praktijk. Daarom ben ik niet voornemens het voorstel tot wijziging van deze
verhouding in 80 uur tegenover één maand over te nemen. Maatschappelijk draagvlak van de taakstraffenDe leden van de fractie van de PvdA vragen op welke misdrijven wordt gedoeld
daar waar in de memorie wordt verwezen naar zeer zware delicten. Zoals ik
hiervoor al heb aangegeven, wil ik hier geen scherp onderscheid in aanbrengen,
maar acht ik delicten als moord, zware seksuele misdrijven alsmede handel
in verdovende middelen op het eerste gezicht geen voor de hand liggende delicten
voor oplegging van een taakstraf.De leden van de fractie van de VVD vragen hoe op dit moment de publieke
opinie is over taakstraffen. Ook de leden van de fractie van het CDA vragen
of er tegenwoordig nog wel voldoende maatschappelijk draagvlak is voor de
taakstraf. De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen ook naar
het maatschappelijk draagvlak. Zij vragen tevens of het NIPO-onderzoek uit
1998 (abusievelijk is hier het jaartal 1997 genoemd) nog actueel is. Een eerder
onderzoek naar de mening van het publiek is uitgevoerd in 1993.1 Daaruit bleek dat de Nederlandse bevolking genuanceerd oordeelt over
de afdoening van een aantal voorgelegde strafzaken en niet zelden kiest voor
een taakstraf als geschikte afdoeningsvorm. In 1998 is opnieuw een onderzoek
gedaan en bleek dat het draagvlak nog steeds groot is.2 Ten opzichte van de enquête in 1993 bleek zelfs dat de burger
meer belang hecht aan de resocialisatie van delinquenten. Ook voordat het
onderzoek in 1998 is uitgevoerd zijn er zaken in de publiciteit geweest, waarbij
een werkstraf werd opgelegd in ernstiger zaken, die vervolgens de krant haalden.
Blijkbaar heeft dat op de lange termijn de publieke opinie ten opzichte van
taakstraffen niet beïnvloed.De aan het woord zijnde leden vragen vervolgens of de leerstraf wel thuishoort
in het volwassenenstrafrecht. Zij vragen zich af of de rechter wel van deze
mogelijkheid gebruik zal maken, zeker als het om korte leerstraffen gaat.
De leerstraf in het volwassenenstrafrecht wordt vooral ingevoerd voor jong-volwassenen
(18–25 jaar). Door de experimenten met leerstraffen voor jeugdigen ontstond
het idee dat een dergelijke aanpak voor jong-volwassenen (die wat betreft
problematiek weinig verschillen met jeugdigen van 16–18) ook zinvol
zou kunnen zijn. De experimenten met leerstraffen voor jong-volwassenen hebben
dat ook bewezen. Zware leerstraffen, zoals het dagtrainingscentrum, kunnen
in zijn geheel als leerstraf worden opgelegd. Korte leerstraffen kunnen in
bepaalde gevallen als aanvulling op een werkstraf worden opgelegd. De sociale
vaardigheidstraining bijvoorbeeld, waardoor iemand beter in staat kan worden
gesteld zich aan afspraken te houden waarna vervolgens de werkstraf wordt
uitgevoerd, of de leerstraf budgetteren in combinatie met een werkstraf bij
sociale zekerheidsfraude, verkleint de kans op recidive.De leden van de fractie van D66 vragen de regering of de maatschappij
niet veel beter kan worden geïnformeerd over de inhoud van een taakstraf,
opdat het maatschappelijk draagvlak behouden blijft. Er zijn publieksfolders
beschikbaar die op verzoek worden verspreid en bovendien op diverse plaatsen
in het land voorhanden zijn. Op belangrijke momenten worden persberichten
uitgebracht, die vaak door de pers worden overgenomen. Regelmatig worden mijn
ministerie en de reclassering benaderd voor bijdragen aan uitzendingen op
radio en TV of artikelen in de geschreven pers. Justitie en de reclassering
dragen in deze perscontacten uit dat de taakstraf veel van de veroordeelde
verlangt en dat vaak zware werkzaamheden worden verricht. Voorlichting over
de taakstraffen acht ik een beter middel om het draagvlak in de maatschappij
te behouden dan de door de leden van de fractie van het CDA voorgestelde wettelijke
beperking. Zij stellen voor dat bij zedendelicten en levensdelicten een taakstraf
slechts naast een vrijheidsstraf zou moeten worden opgelegd,
mede met het oog op het behoud van het maatschappelijk draagvlak. Ik sluit
niet uit dat in de meeste gevallen bij dit soort delicten, als een taakstraf
wordt opgelegd, dit gepaard zal gaan met een vrijheidsstraf. Een wettelijke
regeling hiervan acht ik een te grote belemmering voor de rechter en kan in
voorkomende gevallen strafverhogend werken. Combinaties van straffenDe leden van de fractie van de PvdA ondersteunen de mogelijkheid tot een
(beperkte) combinatie van vrijheidsstraf en taakstraf. Zijn vragen of het
maximum van zes maanden gevangenisstraf hier niet een te grote beperking vormt.
Ik acht de gegeven grens geen te grote beperking. Zoals ook in de memorie
van toelichting is aangeven, hangt het stellen van deze grens nauw samen met
de regeling ten aanzien van het penitentiair programma zoals gegeven door
de Penitentiaire beginselenwet. Om een overlap in intramurale en extramurale
straffen te voorkomen is deze grens gesteld. Nu de wens van de rechterlijke
macht vooral gericht is op de mogelijkheid om naast een taakstraf een korte
vrijheidsstraf op te leggen, vaak met het oog op de huidige problemen die
bestaan met de aftrek van de voorlopige hechtenis, ben ik ervan overtuigd
dat deze regeling tot tevredenheid zal stemmen. Het advies van de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak geeft mij daar alle aanleiding toe.De leden van de fractie van GroenLinks zijn benieuwd naar de argumenten
die een rol hebben gespeeld bij de keuze om een (gedeeltelijk) voorwaardelijke
veroordeling tot een taakstraf niet mogelijk te maken. Van deze mogelijkheid
is afgezien, omdat er in de eerste plaats geen signalen uit de praktijk zijn
ontvangen dat aan een dergelijke modaliteit behoefte is. Wellicht wordt een
voorwaardelijke veroordeling tot een taakstraf als te weinig bedreigend gezien.
In het jeugdstrafrecht is eveneens afgezien van het bieden van de mogelijkheid
een voorwaardelijke taakstraf op te leggen.De aan het woord zijnde leden vragen de regering nader in te gaan op de
vraag hoe met de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf na een taakstraf
om te gaan in het licht van de resocialisatie-doelstelling van het strafrecht.
In de memorie van toelichting wordt reeds aangegeven dat deze volgorde slechts
in uitzonderingssituaties zal plaatsvinden. Maar in voorkomende gevallen denk
ik dat, bezien vanuit de optiek van de resocialisatie, er geen grote problemen
hoeven te ontstaan. Ook een vrijheidsstraf richt zich immers op de resocialisatie.
Deze situatie kan zich overigens onder het huidige recht ook voordoen. Ik
heb geen signalen uit de praktijk vernomen dat dit op problemen stuit.Met de leden van deze fractie ben ik het absoluut eens dat een eenmaal
aangevangen taakstraf niet zal mogen worden onderbroken door de oproeping
voor de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf. Het omgekeerde is mijns inziens
evenzeer het geval. Het Landelijk Coördinatiepunt Arrestatiebevelen van
het CJIB heeft vergevorderde plannen ontwikkeld om de genoemde situaties te
voorkomen. Competentie van de politierechterDe leden van de fractie van D66 achten het bezwaarlijk dat de politierechter
naast zes maanden gevangenisstraf ook nog 480 uur taakstraf op kan leggen.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben ook twijfels bij de verruiming
van de bevoegdheid van de politierechter en achten een meer principiële
benadering wenselijk. De leden van de fractie van de SP vroegen hier eveneens
naar. Op zich deel ik de mening van de leden van deze fracties dat de politierechter
niet al te hoge straffen kan opleggen. Vandaar dat ik ook blijf vasthouden
aan het maximum van zes maanden vrijheidsstraf. Bij brief van
4 april jl. (nr. 754 258/99/6) heb ik de Tweede Kamer hierover geïnformeerd.Aan de andere kant betreft het ook hier een duidelijke wens vanuit de
praktijk van zowel de zittende als de staande magistratuur om ten aanzien
van de taakstraffen enige verruiming toe te staan. Met deze (beperkte) verruiming
kunnen de meervoudige kamers aanmerkelijk ontlast worden. Het ligt hierbij
mijns inziens voor de hand dat wanneer het om een bijvoorbeeld bewijstechnisch
lastige zaak gaat, de behandeling door de meervoudige kamer zal geschieden.Dit is ook wettelijk bepaald in artikel 368 Sv. Anders dan de leden van
de fractie van de SP aangeven ben ik van mening dat een taakstraf zich wat
ingrijpendheid betreft niet laat vergelijken met vrijheidsbeneming. Detentie
is aanzienlijk ingrijpender dan een taakstraf.De leden van de fractie van de SP vragen of de regering een indicatie
kan geven van de eventuele lastenverzwaring van de politierechter. Zoals deze
leden al aangeven, verwacht ik dat een verschuiving van zaken van de meervoudige
kamers naar de politierechter voornamelijk zal worden gecompenseerd door de
verschuiving van de zaken waarin een korte taakstraf werd opgelegd naar het
openbaar ministerie, dat bij wijze van transactie een taakstraf van maximaal
120 uren kan aanbieden. Artikel I onderdeel BDe leden van de fractie van het CDA vragen de regering opnieuw in te gaan
op de motivering achter de verhouding van zes maanden (onvoorwaardelijke)
gevangenisstraf tot 240 uur taakstraf. In de memorie van toelichting bij het
voorstel van wet waarbij destijds de straf van onbetaalde arbeid ten algemenen
nutte werd geïntroduceerd, werd hierover het volgende opgemerkt.1 De werkstraf is destijds geïntroduceerd om de korte
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf terug te dringen. Volgens de bepalingen van
de toenmalige Beginselenwet gevangeniswezen was een kortgestrafte gedetineerde
een gedetineerde met een straf tot zes maanden. Vandaar het stellen van de
termijn van zes maanden. Bij de bepaling van het aantal uren dat in de plaats
kan komen voor een vrijheidsstraf van die duur speelde het volgende. Bij de
formulering is uitgegaan van het principe dat geen onderscheid gemaakt wordt
tussen werkenden en werklozen. Principieel is er geen reden om hen verschillend
te straffen. Bovendien dienen werklozen die in aanmerking (willen) komen voor
een uitkering beschikbaar te zijn voor de arbeidsmarkt. Het maximum aantal
uren is gesteld op 240. Hierbij is behalve met de hoogte van de te vervangen
straf ook rekening gehouden met het tijdsbestek waarbinnen de dienstverlening
moet kunnen worden verricht. Van de gestrafte kan worden verwacht dat hij
naast zijn dagtaak ten hoogste negen á tien uur per week aan de werkstraf
besteedt. De termijn waarbinnen de straf moet zijn voldaan is vastgesteld
op zes maanden (= 26 weken). Gelet hierop is het maximum van 240 uur bepaald.
Daarbij is de vraag onder ogen gezien of het maximum van 240 uur werkstraf
gelijkwaardig is aan een vrijheidsstraf van zes maanden. In de toelichting
bij het oorspronkelijke wetsvoorstel is hierover aangegeven dat deze vraag
zich niet in abstracto laat beantwoorden. Bepalend voor de zwaarte van de
dienstverlening is namelijk niet alleen het aantal uren arbeid maar tevens
de aard en de zwaarte van het werk en de termijn waarbinnen dit moet worden
verricht. De regering vond zich in deze redenering gesteund door het eindadvies
van de Voorbereidingsgroep Experimenten Dienstverlening (juni 1984). In het
thans voorliggende voorstel van wet is, zoals reeds enkele malen is opgemerkt,
de verplichte koppeling van zes maanden vrijheidsstraf en 240 uur werkstraf
komen te vervallen. Artikel I onderdeel CDe leden van de fractie van de PvdA willen graag vernemen welke maatstaven
momenteel worden gehanteerd bij de beoordeling of een taakstraf wordt geacht
te zijn mislukt. De taakstraf wordt als zijnde mislukt beschouwd indien:– een gestrafte zich, na een waarschuwing, opnieuw niet aan zijn
verplichtingen houdt;– als de termijn waarbinnen de taakstraf moet worden uitgevoerd
dreigt overschreden te worden en dat te wijten is aan de veroordeelde;– na een ernstige misdraging (bijvoorbeeld werkweigering of onvoldoende
inzet bij een leerstraf, dronkenschap, belediging, plegen van een misdrijf)
waardoor de verdere uitvoering van de taakstraf onmogelijk wordt.De leden van de fractie van het CDA hebben ernstige problemen met het
feit dat een taakstraf ook kan worden opgelegd als de verdachte niet persoonlijk
op de zitting aanwezig is. Zij vragen hoe thans de praktijk in dezen is. Ook
de leden van de fractie van de SGP vragen zich af of aan de voorgestelde regeling
niet veel nadelen kleven. In paragraaf 3 ging ik reeds naar aanleiding
van een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van D66 op dit onderwerp
in. De huidige praktijk is dat de verdachte niet op de zitting aanwezig hoeft
te zijn om voor een werkstraf in aanmerking te komen. Een aanbod tot het doen
van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte kan door de verdachte ook schriftelijk
worden gedaan, of hij kan via zijn advocaat zijn bereidheid daartoe kenbaar
maken (vgl. HR 18 april 1995, nr. 98 576, niet gepubliceerd). In de Beleidsnota
Taakstraffen werd de invoering van de mogelijkheid van een taakstraf bij verstek
voorgesteld. Een verdachte kan dan tot een taakstraf worden veroordeeld zonder
dat hij op enige wijze te kennen heeft gegeven hiermee in te stemmen. Bij
de advisering over dit voorstel van wet (in de versie die voor advies werd
voorgelegd was voornoemde variant opgenomen) bleek er brede weerstand te bestaan
tegen het opleggen van een taakstraf bij verstek. In het voorstel van wet
is daarom alleen de thans in de jurisprudentie ontwikkelde praktijk bevestigd
en verruimd met de mogelijkheid van instemming via het reclasseringscontact
voorafgaande aan de veroordeling. De leerstraf is thans niet wettelijk geregeld.
De rechter kan aan meerderjarigen een leerstraf opleggen als voorwaarde bij
schorsing van de preventieve hechtenis, bij voorwaardelijke veroordeling als
bijzondere voorwaarde of in het kader van uitstel vonniswijzing. Gezien de
aard van de verplichtingen is de aanwezigheid van de verdachte ter terechtzitting
thans dan ook een vereiste. Ik heb er om systematische redenen van afgezien
om in het voorstel van wet ten aanzien van het al dan niet op de zitting verschijnen
een onderscheid te maken tussen leerstraffen en werkstraffen. De voorgestelde
regeling is voor beiden gelijk.In het algemeen kan opgemerkt worden dat ook indien de verdachte ter terechtzitting
is verschenen, het voor de rechter moeilijk is in te schatten of deze geschikt
is voor een taakstraf. Indien de verdachte niet ter terechtzitting is verschenen
maar op enige wijze te kennen heeft gegeven in te stemmen met een taakstraf,
kan hieruit afgeleid worden dat de verdachte in ieder geval bereid is de taakstraf
te verrichten en deze mogelijk zal voltooien. De consequentie «geen
taakstraf bij niet verschijnen» voert te ver aangezien dan verdachten
uitgesloten worden van een taakstraf voor wie dit gelet op de aard van het
delict en de persoonlijke omstandigheden een passende sanctie zou zijn.Veroordeling tot een taakstraf terwijl de verdachte niet ter terechtzitting
aanwezig was, behoort in de praktijk tot de uitzonderingen. De verdachte dient
bovendien schriftelijk of via zijn advocaat in te stemmen met de taakstraf.
Zoals hiervoor reeds is aangegeven, kan hieruit afgeleid worden dat
de verdachte in ieder geval bereid is de taakstraf te verrichten en deze mogelijk
zal voltooien. Voorts beschikt de rechter over een dossier betreffende verdachte,
waarin tevens informatie betreffende de persoon van de verdachte (bijvoorbeeld
een reclasseringsrapport) is opgenomen. Gezien het feit dat het opleggen van
taakstraffen beperkt blijft tot verdachten waarvan vaststaat dat zij bereid
zijn de taakstraf te willen uitvoeren, zal dit niet tot een hoger mislukkingspercentage
leiden. Aan het uitgangspunt van de toenmalige Minister van Justitie dat het
niet voor de hand ligt dat een leerstraf bij verstek wordt opgelegd is niets
veranderd. Het lijkt mij bij hoge uitzondering denkbaar te zijn dat de rechter
een verdachte zal veroordeelden tot een leerstraf die wegens bijzondere omstandigheden
niet verschenen is ter zitting, maar waarvan uit een reclasseringsrapport
blijkt dat deze geschikt en gemotiveerd is voor een leerstraf.In het verlengde van de vorige vraag willen de leden van de fractie van
het CDA weten waarom de huidige artikelen 22b, tweede lid, en 77n, eerste
lid, Sr worden geschrapt. Ook de leden van de fracties van de RPF en het GPV
vragen waarom deze bepalingen zijn geschrapt. In de genoemde bepalingen wordt
aangeven dat de rechter zich, voordat hij de straf oplegt, ervan moet vergewissen
dat deze ten uitvoer gelegd kan worden. In het voorstel van wet wordt voorgesteld
deze bepalingen te schrappen, omdat deze in de praktijk geen toegevoegde waarde
hebben en zij bovendien niet passen in een regeling ten aanzien van een hoofdstraf.
Bij de andere hoofdstraffen is evenmin bepaald dat de rechter zich van de
mogelijkheid van tenuitvoerlegging moet vergewissen. Ik acht het een plicht
van de overheid om in voldoende capaciteit voor de tenuitvoerlegging te voorzien. Artikel 22c, eerste lidIn antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de VVD kan ik
aangeven, dat de aanwijzingen van de rechter waarin deze aangeeft welk soort
werk of leerproject verricht moet worden, bindend zijn.De leden van de fractie van het CDA vragen de regering een overzicht te
geven van de huidige uitvoeringscapaciteit. Een exact landelijk overzicht
van de capaciteit en bezettingsgraad is niet te leveren. Daartoe is het projectenbestand
te omvangrijk, terwijl de bezetting fluctueert met de behoefte aan een bepaald
type project. Landelijk gezien gaat het om enkele duizenden projectplaatsen,
waarbij circa 70% van de gestraften individueel geplaatst wordt en 30% in
een groepsproject. De begeleiding van de gestrafte tijdens zijn werkzaamheden
ligt in principe bij de contactpersoon van het individuele project. De straf
wordt immers in de samenleving ten uitvoer gelegd. Bij de groepsprojecten,
waar met name ook de veroordeelden met een relatief zwaardere problematiek
worden geplaatst, wordt het toezicht uitgeoefend door veelal in dienst van
de reclassering zijnde werkmeesters.De Stichting Reclassering Nederland heeft zich reeds in een vroeg stadium
op de mogelijke wetswijziging voorbereid en geeft aan geen problemen te verwachten
met de uitvoeringscapaciteit. De door voornoemde leden gevraagde absolute
garantie dat bij een uitbreiding van het aantal opgelegde taakstraffen geen
problemen optreden bij de uitvoeringscapaciteit kan ik evenwel niet geven.
Absolute garanties bestaan op dit punt niet, nu de oplegging van het aantal
taakstraffen voor het grootste deel wordt bepaald door de rechter. Ik kan
dus nimmer exact voorzien hoeveel taakstraffen zullen worden opgelegd. Wel
kan ik de leden toezeggen mij tot het uiterste in te zullen spannen om te
voorkomen dat dergelijke problemen zich voor zullen doen. Een goed prognosesysteem,
zoals thans bestaat, is daarbij van veel waarde. De leden van de fractie van het CDA stellen vervolgens de positie van
het slachtoffer aan de orde. In hoeverre is de relatie tussen het opleggen
van een taakstraf en de beleving daarvan door het slachtoffer onderzocht,
zo vragen zij. Deze relatie is in de evaluatieonderzoeken die zijn verricht
naar verschillende taakstrafprojecten niet aan de orde geweest.De leden van de fractie van D66 vragen of er al een overzicht bestaat
van mogelijke projecten die in het kader van een taakstraf bestaan. Deze leden
willen vervolgens weten hoe de regering staat tegenover het voorstel van de
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak om per arrondissement/ressort een
projectbank in te voeren. Er bestaat geen landelijk overzicht van alle projectplaatsen.
Daartoe is het bestand te omvangrijk en te vaak in verandering. In ieder arrondissement
is echter een lijst van door het openbaar ministerie goedgekeurde projectplaatsen
opgesteld en deze ligt ter inzage bij de rechtbank. De Stichting Reclassering
Nederland geeft aan dat onlangs een omvangrijke landelijke operatie in gang
is gezet om de projectbestanden, mede in verband met nieuwe Arbeidsomstandighedeneisen,
aan een strenge controle te onderwerpen. Daarbij is tevens gelet op de kwaliteit
van de controle op de projectplaatsen. De Stichting Reclassering Nederland
(verder: SRN) heeft voorts een Nationale Menukaart ontwikkeld, waarop een
vijftiental leerstraffen is opgenomen die landelijk aangeboden kunnen worden,
dat wil zeggen dat zij in principe voor iedere reclasseringscliënt binnen
een acceptabele reisafstand beschikbaar zijn. De uitvoerders van die leerstraffen
zijn speciaal daarvoor opgeleid en de uitvoeringsvoorwaarden zijn uniform
voor het gehele land. Elk van de leerstraffen dient te voldoen aan een aantal
kwaliteitseisen, die met regelmaat gecontroleerd zullen worden. Naast de Nationale
Menukaart kan ook op lokaal niveau een aanvullend aanbod worden gedaan, in
verband met specifiek lokale omstandigheden. De op een dergelijke plaatselijke
menukaart voorkomende leerstraffen dienen echter aan dezelfde eisen te voldoen
en landelijk voor goedkeuring te worden voorgedragen. Zowel de Nationale als
de lokale Menukaarten zullen zo spoedig mogelijk na aanvaarding van het voorstel
tot wet, dus op het moment dat de leerstraffen een wettelijke status zullen
gaan krijgen, aan de rechtbanken worden aangeboden.Heeft, in tijden van eventuele pieken in het aanbod, de reclassering voldoende
personeel om dit op te vangen, zo vragen de leden van de fractie van D66 vervolgens.
De subsidiëring van de SRN is voor wat betreft de uitvoering van taakstraffen,
afhankelijk van het aantal uitgevoerde taakstraffen. Bij een stijging van
de instroom zal dus tevens de uitvoeringscapaciteit stijgen. Ervan uitgaande
dat de toename in instroom voornamelijk uit een categorie gestraften zal bestaan
met een zwaardere problematiek dan voorheen, is de SRN reeds geruime tijd
begonnen met het uitbreiden van haar capaciteit voor plaatsing in groepsprojecten
met 5% per jaar. De begeleiding op die groepsprojecten, bestaande uit werkmeesters
die veelal in dienst zijn van de reclassering, is deskundig en voortdurend
bij de groep aanwezig. Met de leden van de fractie van D66 ben ik van mening dat ten aanzien
van de veroordeelde, in het geval hij de taakstraf niet of niet naar behoren
uitvoert, het openbaar ministerie zo snel mogelijk het bevel moet geven de
vervangende hechtenis ten uitvoer te leggen. Voor dergelijke zaken is binnen
het gevangeniswezen capaciteit beschikbaar. Nu het openbaar ministerie in
het voorstel van wet zelf de tenuitvoerlegging kan bevelen en niet een omzettingszitting
bij de rechter nodig is, zal dit in de toekomst sneller kunnen gaan. Volledigheidshalve
merk ik hierbij wel op dat het maken van bezwaar bij de rechter tegen deze
beslissing de tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis opschort (zie
het voorgestelde artikel 22g, derde lid, laatste volzin, Sr). De leden van de fractie van de SGP vragen of het vervangen van de verplichting
van de rechter om de aard van de taakstraf aan te geven tot een bevoegdheid
daartoe, niet kwestieus is vanuit het oogpunt van legaliteit, met name als
het gaat om een leerstraf. Zoals de leden veronderstellen, vind ik het ook
voor de hand liggen dat de rechter bij een leerstraf aangeeft wel leerdoel
hij voor ogen heeft dan wel dat hij aangeeft welk leerproject de veroordeelde
zou moeten volgen. Met het oog hierop wordt ook juist in ieder arrondissement
een overzicht van mogelijke projecten gegeven. Het legaliteitbeginsel speelt
hier niet. Op grond van dit beginsel zou een burger moeten weten welke straf
hem te wachten wanneer bij een bepaalde norm zou overtreden. Dit beginsel
stelt vooral eisen aan de wetgeving en niet aan de rechter. Artikel 22c, tweede lidDe leden van de fractie van de PvdA vragen waarom het maximum van het
op te leggen aantal uren leerstraf op 480 uur is vastgesteld en waarom niet
meer dan 240 uur werkstraf (in plaats van het door deze leden aangegeven taakstraf)
kan worden opgelegd. Ook de leden van de fractie van het CDA vragen op dit
punt om een nadere toelichting. Bij het bepalen van het maximale aantal uren
is aangeknoopt bij de ervaringen die in de afgelopen jaren hiermee zijn opgedaan.
Uit onderzoek blijkt dat langere werkstraffen minder vaak tot een goed einde
worden gebracht dan kortere. Verhoging van het totaal aantal uren zal derhalve
leiden tot meer voortijdig beëindigde taakstraffen. Vandaar dat wordt
vastgehouden aan een maximumduur van de werkstraf van 240 uur. Bovendien zal
de veroordeelde, bij een taakstraf die 480 uur duurt, al gauw een jaar nodig
hebben om deze te voltooien. Om enigszins tegemoet te komen aan de wens om
ook langere taakstraffen mogelijk te maken, is voorzien in de mogelijkheid
om een combinatie van werken en leren op te leggen voor maximaal 480 uur.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom niet een werkstraf van bijvoorbeeld
300 of 360 uur mogelijk is. Ook hierop antwoord ik dat uit ervaring is
gebleken dat het thans voorgestelde aantal uren het meest effectief is. Wanneer
het aantal uren verder zou worden opgerekt, zou dit bovendien een extra druk
leggen op het aantal beschikbare projectplaatsen.De leden van de fractie van het CDA vragen vervolgens waarom een leerstraf
met een duur van 120 uur niet adequaat is. In de memorie van toelichting is
niet aangegeven dat dergelijke straffen niet adequaat zouden zijn. In het
bij de toelichting gevoegde Kwaliteitskader leerstraffen worden ook enkele
kortere leerstraffen genoemd, namelijk de sociale vaardigheidstraining en
de leerstraf seksuele vorming. Beide projecten blijken succes- vol te zijn.
Anders dan de leden veronderstellen, heeft een leerstraf geen minimumduur
van 240 uur. Het getal van 240 uur is slechts genoemd als maximum ten aanzien
van de werkstraf.De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering nader toe te
lichten waarom er een verschillend maximum geldt voor werkstraffen en leerstraffen.
Over het algemeen wordt, wanneer het om een zelfde aantal uren gaat een werkstraf
zwaarder bevonden dan een leerstraf. Vandaar dat het maximum aantal uren verschilt.
Dat neemt niet weg dat een leerstraf van 480 uur doorgaans even zwaar wordt
gevonden als een werkstraf van 240 uur. Juist omdat vaak wordt gesteld dat
het volgen van een leerproject geen straf zou zijn, is hier een hoger maximum
gesteld. In de duur van het aantal uren taakstraf komt immers mede het strafkarakter
tot uitdrukking.De vraag van de leden van de fracties van de RPF en het GPV naar de ratio
achter de maxima is hiervoor bij de soortgelijke vraag van de fracties van de PvdA en het CDA aan de orde geweest. Op hun vraag of het wel moge-
lijk is een leerstraf van meer dan 240 uur op te leggen kan ik bevestigend
antwoorden. In het voorgestelde artikel 22c, tweede lid, Sr staan immers maxima
genoemd. Een leerstraf kan derhalve maximaal 480 uur duren. Een werkstraf
kan maximaal 240 uur duren. Een combinatie van werk- en leerstraf kan uit
maximaal 240 uur werkstraf bestaan en voor het overige tot een maximum van
480 uur uit leerstraf.De leden van de fractie van de SGP vragen of het niet-variabele karakter
van de leerstraf geen belemmering vormt in de toepassing van verschillende
beslissingen die door de rechter kunnen worden genomen. In de huidige praktijk
levert dit geen probleem op. Ik verwacht daar onder de nieuwe regeling ook
geen problemen mee. Artikel 22c, derde lidDe leden van de fractie van D66 vragen of de verwachte toename van het
aantal taakstraffen geen aanleiding kan zijn om toch aan te knopen bij de
bepalingen over de verjaring van executie in artikel 76 Sr. Anders dan deze
leden veronderstellen, is in het voorstel van wet wèl een regeling
over verjaring van de executie aangeven. Dit is nu juist de strekking van
de voorgestelde artikelen 22c, derde en vierde lid, Sr. Hierin is, in afwijking
van de algemene bepaling van artikel 76 Sr, voor de taakstraffen een andere
regeling gegeven. Zoals in de memorie van toelichting in globale zin is aangegeven,
is hiervoor gekozen omdat juist bij de taakstraffen een snelle tenuitvoerlegging
belangrijk is. Bij de taakstraf dient er immers bij uitstek een relatie te
zijn tussen het delict en de ten uitvoer te leggen straf. Daarom acht ik het
zinvol hier een striktere regeling van de executie te geven. In de praktijk
worden ook vrijwel alle taakstraffen binnen deze termijn afgerond. Om toch
een ontsnappingsmogelijkheid te hebben voorziet de regeling in een eenmalige
verlenging met één jaar. Een werklastverhoging bij het openbaar
ministerie, die wellicht van dit voorstel van wet te verwachten is, heeft
op de snelheid van executie geen invloed. Deze geschiedt immers primair door
de reclassering.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de regering niet
de suggestie van het openbaar ministerie heeft overgenomen om nog een tweede
verlenging van de termijn van executie mogelijk te maken, bijvoorbeeld in
gevallen van langdurige medische of psychische problemen. In de eerste plaats
merk ik op dat reeds bij het opleggen van een taakstraf met dergelijke problemen
rekening kan worden gehouden. Het zal weinig zin hebben een taakstraf of te
leggen wanneer aanstonds duidelijk is dat deze vanwege genoemde redenen niet
uitvoerbaar is. Mochten dergelijke omstandigheden zich na het onherroepelijk
worden van het vonnis voordoen dan staan verschillende wegen open. In de eerste
plaats kan het openbaar ministerie de straf wijzigen voor zover het de aard
van de te verrichten werkzaamheden of de aard van het te volgen leerproject
betreft. Op deze wijze kunnen na de veroordeling ontstane belemmeringen worden
opgevangen. Wanneer de veroordeelde in het geheel niet meer in staat is om
een taakstraf te verrichten, acht ik het beter om dan maar binnen de termijn
van maximaal twee jaar de vervangende hechtenis ten uitvoer te leggen. In
de tweede plaats is het ook nog mogelijk om gratie te vragen van de opgelegde
taakstraf vanwege de na de veroordeling ontstane medische of psychische problemen.
Nu er tal van mogelijkheden zijn om in dergelijke situaties tot een adequate
oplossing te komen, acht ik een tweede verlengingsmogelijkheid niet nodig. Zoals de leden van de RPF en het GPV veronderstellen kan een taakstraf
die niet binnen de aangegeven grenzen is ten uitvoer gelegd, niet meer worden
geëxecuteerd. Artikel 22c, vierde lidAnders dan de leden van de fractie van de VVD veronderstellen gaat het
in het voorgestelde artikel 22c, vierde lid, Sr niet om een voortvluchtige
taakgestrafte, maar om een (voortvluchtige) gedetineerde. Met deze bepaling
wordt geregeld dat wanneer een tot een taakstraf veroordeelde nog een vrijheidsstraf
ondergaat, de verjaringstermijn niet loopt. Hetzelfde geldt wanneer in het
gegeven geval de gedetineerde tijdens de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf
is ontvlucht. Zonder deze regeling zou een veroordeelde door zich aan de tenuitvoerlegging
van een andere straf te onttrekken, de verjaring van de taakstraf kunnen bewerkstelligen.
Dat is vanzelfsprekend ongewenst. Aangezien het hier een ontvluchting betreft
die op zich niets met de tenuitvoerlegging van de taakstraf te maken hoeft
te hebben, acht ik het niet gewenst dat daarop wordt gereageerd door de nog
ten uitvoer te leggen taakstraf meteen om te zetten in vervangende hechtenis. Artikel 22dDe leden van de fractie van de PvdA vragen of het niet mogelijk zou moeten
zijn om als subsidiaire straf een geldboete op te leggen, voor de gevallen
een taakstraf niet naar behoren is vervuld. Ook de leden van de fractie van
het CDA stellen deze vraag. In de hiërarchie van artikel 9 Sr is een
geldboete een lagere straf van een taakstraf. Wanneer het door deze leden
voorgestelde mogelijk zou zijn, betekent dit dat op het niet naar behoren
verrichten van een bepaalde straf een sanctie van lichtere orde zou worden
gesteld. Ik denk niet dat van het dreigen met een dergelijke subsidiaire straf
een nakomende werking uitgaat.De leden van de fractie van de VVD vragen welke garanties de regering
geeft ingeval een taakstraf niet of onvoldoende wordt uitgevoerd. Zal de veroordeelde
bij wijze van lik-op-stuk zo snel mogelijk zijn vervangende hechtenis ondergaan,
zo vragen zij. Zoals ik hiervoor ook bij een soortgelijke vraag van de leden
van de fractie van D66 heb aangegeven, zal het openbaar ministerie wanneer
de taakstraf niet of niet naar behoren wordt verricht direct de vervangende
hechtenis kunnen bevelen. Ten opzichte van de huidige regeling kan dit veel
sneller geschieden. In de huidige regeling moet de officier immers eerst een
daartoe strekkende vordering indienen bij de rechter, die daarop een beslissing
moet nemen. Zo'n procedure neemt al gauw enkele weken in beslag. In de voorgestelde
regeling is een lik-op-stuk beleid dus makkelijker te realiseren. Ook hier
maak ik de kanttekening dat het indienen van een bezwaarschrift door de veroordeelde
schorsende werking heeft ten aanzien van de tenuitvoerlegging van de vervangende
hechtenis. Bij inwerkingtreding van het voorstel van wet zal ik hiervoor de
aandacht vragen.De leden van de fractie van het CDA willen meer inzicht in het toezicht
op de tenuitvoerlegging van taakstraffen. De reclassering heeft met het openbaar
ministerie een convenant gesloten over de uitvoering van werkstraffen. Daarin
zijn afspraken gemaakt over de werkwijze van de reclassering en het toezicht
van het openbaar ministerie. Het openbaar ministerie beschikt over overzichten
van projectplaatsen voor de werkstraffen en leerstraffen. Voorts heeft het
openbaar ministerie inzicht in de uitvoering van de werkstraf door de terugmelding
die over iedere zaak aan het openbaar ministerie wordt gedaan. Daarnaast kunnen
officieren van justitie te allen tijde projectplaatsen voor taakgestraften
bezoeken. Naar aanleiding van de terugmeldingen of bezoeken kan het openbaar
ministerie de reclassering aanspreken op de wijze van uitvoering of meer algemene
zaken aan de orde stellen. Verder is er zowel lokaal als landelijk regelmatig
overleg tussen vertegenwoordigers van de reclassering en het openbaar ministerie,
waarin uitvoeringskwesties rond taakstraffen aan de orde kunnen komen. Het
openbaar ministerie en de reclassering hebben duidelijke afspraken gemaakt
over de handelwijze van de reclassering bij dreigende mislukking van een taakstraf.
Bij minder ernstige overtredingen door de veroordeelde (bijvoorbeeld te laat
komen) geeft de reclassering een officiële waarschuwing, waarvan een
afschrift wordt gestuurd aan het openbaar ministerie. Bij een tweede overtreding
wordt de taakstraf opgeschort en dit aan het openbaar ministerie gemeld. Deze
neemt vervolgens, al dan niet na overleg met de reclassering, de beslissing
over de beëindiging.De leden van de fracties van de RPF en het GPV informeren naar het «succes»
van de taakstraf in de afgelopen jaren. Het mislukkingspercentage bij de werkstraf
is jarenlang ca. 15% geweest. Daarbij is een onderverdeling te maken van werkstraffen
die nooit zijn gestart (ca. 7%) en werkstraffen die zijn afgebroken (ca. 8%).
Het aantal afgebroken werkstraffen is nauwelijks gestegen. De laatste jaren
is vooral het aantal niet-gestarte werkstraffen verdubbeld (van 7 naar 14%).
De belangrijkste verklaring daarvoor wordt gezocht in het feit dat ook verdachten
met meer problemen (bijvoorbeeld verslaafden) in aanmerking komen voor een
taakstraf. Zij zijn vaker niet te traceren (geen of wisselende huisvesting)
of reageren niet op een uitnodiging. Zoals hiervoor al genoemd is het Landelijk
Coördinatiepunt Arrestatiebevelen van het CJIB samen met de reclassering
een systeem aan het opzetten waardoor tot taakstraf veroordeelden getraceerd
kunnen worden om hen alsnog te bewegen tot uitvoering van de taakstraf. Hechtenis in plaats van taakstrafDe leden van de fracties van de VVD en D66 vragen waarom voor de verdeelsleutel
van twee uren taakstraf voor maximaal één dag vervangende hechtenis
is gekozen. Zoals in de toelichting is aangegeven, is hierbij aangeknoopt
bij hetgeen in de praktijk gebruikelijk is. Inderdaad komt dat erop neer dat
een werkstraf van 240 uur in verhouding staat tot vier maanden vervangende
hechtenis in plaats van de huidige zes maanden. In de praktijk blijkt ook
wel dat onder de huidige regeling een werkstraf van 240 uur meer in de plaats
komt van zaken waarvoor anders vier maanden vrijheidsstraf wordt opgelegd
dan de wettelijke zes maanden. De leden vragen tevens of de regering op de
hoogte is dat in het buitenland de omrekenfactor vaak hoger ligt. In verschillende
landen in Europa wordt inderdaad een andere verhouding gehanteerd. Zo hanteren
Duitsland en Zwitserland de verhouding van één dag detentie
voor zes uur taakstraf. Deze systemen laten zich evenwel niet geheel vergelijken
met de Nederlandse situatie, nu in deze landen de werkstraf veelal een alternatief
is om een opgelegde boete te voldoen. In Nederland is de taakstraf een vervanging
voor een vrijheidsstraf. In Noorwegen wordt overigens een veel lagere omrekenfactor
gehanteerd (één dag detentie staat daar voor ⅔ uur werkstraf).
In Portugal wordt de thans voor Nederland voorgestelde verhouding gehanteerd.
In de andere landen bestaat veelal geen vaste omrekentabel in het geval een
taakstraf moet worden omgezet in een vrijheidsstraf.De omrekentabel van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak wordt nog
steeds gehanteerd. De leden van de fractie van het CDA vragen hiernaar.Deze leden vragen vervolgens in hoeverre een veroordeelde een gedeelte
van zijn detentie kan ontlopen door in eerste instantie te kiezen voor een
taakstraf, deze niet aan te vangen, waarop de vervangende hechtenis ten uitvoer wordt gelegd. Ook de leden van de fracties van D66, de RPF,
het GPV en de SGP vragen, waarschijnlijk mede naar aanleiding van aandacht
hiervoor in de media, of er in het voorstel van wet geen rekenfout is gemaakt.
Dit is niet het geval. In de door de verschillende fracties aangegeven rekenvoorbeelden
wordt de op te leggen taakstraf nog steeds gekoppeld aan de zes maanden vrijheidsstraf
die volgens de huidige wetgeving bij de oplegging vereist is. In het voorstel
van wet komt deze verplichte koppeling nu juist te vervallen, zodat die vergelijking
niet meer gemaakt kan worden. Zoals ik hiervoor al aangaf stelt de huidige
wet dat ter vervanging van maximaal zes maanden vrijheidsstraf een werkstraf
van maximaal 240 uur kan worden opgelegd. In de opleggingspraktijk is evenwel
waar te nemen dat een werkstraf van 240 uur doorgaans wordt opgelegd voor
delicten waarvoor anders een vrijheidsstraf van vier maanden wordt gegeven.
Met de nieuwe regeling wordt aan deze praktijk tegemoet gekomen. Er is dus
geen sprake van dat een veroordeelde door zijn taakstraf niet uit te voeren
hieraan zou kunnen verdienen.De leden van de fractie van D66 stellen dat de twee zinnen van het vierde
lid (ik veronderstel dat zij derde lid bedoelen) van artikel 22d elkaar lijken
tegen te spreken. Het maximale aantal uren taakstraf dat kan worden opgelegd
is 480. Dat betekent dat maximaal (480:2) 240 dagen vervangende hechtenis
kunnen worden bevolen. Een maand wordt gelijk gesteld met 30 dagen. Het aantal
dagen van 240 komt derhalve overeen met (240:30) 8 maanden vervangende hechtenis.De leden van de RPF en het GPV vragen tevens of de vervangende hechtenis
in de praktijk ook altijd wordt gevorderd. Inderdaad is daarvan in nagenoeg
alle gevallen sprake. Het openbaar ministerie heeft immers ook de bevoegdheid
om de aard van de straf aan te passen. Op deze wijze kan in gevallen waarin
sprake is van een lichtere vorm van niet nakoming van de voorwaarden gereageerd
worden. Wanneer het openbaar ministerie ervan overtuigd is dat (verdere) tenuitvoerlegging
van de taakstraf zinloos is, wordt steeds het alsnog opleggen van een vrijheidsstraf
gevorderd. Onder omstandigheden kan dit worden nagelaten, wanneer het om een
gering aantal uren gaat en opnieuw een delict is gepleegd. Het mislukken van
de taakstraf wordt dan bij de behandeling van de nieuwe zaak meegenomen. Dit
is conform de werkwijze bij het niet voldoen aan de voorwaarden die bij een
voorwaardelijke veroordeling zijn gesteld. Artikel 22f SrDe leden van de fractie van de PvdA stellen vast dat de mogelijkheid van
de officier van justitie de inhoud van de werk- of leerstraf te veranderen,
afbreuk doet aan het principe dat de rechter de straf vaststelt. De in het
voorstel van wet gegeven bezwaarschriftprocedure doet daaraan volgens deze
leden niet af. Ook de leden van de fractie van het CDA hebben met verbazing
kennis genomen van het voorgestelde artikel. Het voorgestelde artikel wijkt
niet af van het huidige artikel 22f Sr. Bovendien gaat het hier om gevallen
waarin naar het oordeel van het openbaar ministerie de veroordeelde niet in
staat is of is geweest om de taakstraf naar behoren te kunnen verrichten.
Vaak zal het hier gaan om een aanpassing van de taakstraf ten gunste van de
veroordeelde. Mocht deze veroordeelde dat anders zien dan staat hem de weg
naar de rechter open. Onrust bij de reclassering zal een en ander niet veroorzaken,
zoals de leden van de fractie van het CDA vragen. Het is vaak op aangeven
van de reclassering, die immers de daadwerkelijke uitvoering van de taakstraf
op zich neemt, dat het openbaar ministerie een wijziging aanbrengt. Uit de regeling van artikel 22f Sr mag niet worden afgeleid dat de officier
van justitie in beginsel vrij is om een geheel andere invulling te geven aan
de taakstraf. De leden van de fractie van de VVD vragen hiernaar. Met het
oog hierop is in artikel 22f, eerste lid, tweede volzin, Sr aangegeven dat
het openbaar ministerie bij zijn beslissing de opgelegde straf zoveel mogelijk
benadert. Zoals bij alle vonnissen het geval is, is ook hier het openbaar
ministerie verplicht het rechterlijk vonnis ten uitvoer te leggen.De leden van de fractie van de VVD vragen vervolgens naar het standpunt
van de regering ten opzichte van het in het volwassenenstrafrecht invoeren
van de straf van het verrichten van arbeid tot herstel van de door het strafbare
feit aangerichte schade, zoals die bekend is in het jeugdstrafrecht. In het
jeugdstrafrecht wordt deze modaliteit niet veel toegepast. Bovendien brengt
deze modaliteit veel werklast mee voor de reclassering.De leden van de fractie van het SGP vragen of juist bij de toepassing
van de leerstraf het wel toelaatbaar is dat het openbaar ministerie de aard
van de straf aanpast. Zoals ik zojuist heb aangegeven gaat het vaak om aanpassingen
die in het belang van de veroordeelde zijn. Maar ook al zou dat niet het geval
zijn dan zie ik geen bezwaren tegen zo'n bevoegdheid. Bij de tenuitvoerlegging
van alle straffen en maatregelen kunnen beslissingen van een soortgelijke
strekking worden genomen, zonder dat deze eerst aan de rechter worden voorgelegd.
Bijvoorbeeld de overplaatsing van gedetineerden naar een penitentiaire inrichting
met meer vrijheden. Zulke beslissingen behoren nu eenmaal tot de verantwoordelijkheid
van de uitvoerende instantie.Zoals de door de aan het woord zijnde leden aangehaalde passage van de
memorie van toelichting aangeeft, zal het inderdaad in nagenoeg alle zaken
zo zijn dat een aanpassing slechts plaatsvindt nadat de reclassering daarover
een oordeel heeft gegeven. Dat geldt ook voor het geven van het bevel tot
tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis, waarop de leden van de fractie
van het CDA doelen. De leden van de fractie van de SGP vragen waarom hier
geen wettelijk verplicht advies is voorgeschreven. Ik gaf al aan dat de aanpassingen,
bedoeld in artikel 22f Sr, in de meeste gevallen juist op voordracht van de
reclassering plaatsvinden. Het kan evenwel in een uitzonderlijk geval voorkomen
dat de officier van justitie uit eigen waarneming of wetenschap het nodig
acht een wijziging aan te brengen. Dat kan zeker ook zo zijn bij het nemen
van de beslissing de vervangende hechtenis ten uitvoer te leggen. Het stellen
van het vormvereiste dat dit alleen na advies van de reclassering kan heeft
het risico in zich dat wanneer dit wordt overschreden, bepaalde beslissingen
niet genomen zouden kunnen worden, met alle gevolgen van dien. Ik acht dit
niet zinvol. Artikel 22g SrArtikel 22g Sr geeft aan dat in de beslissing op een ingediend bezwaarschrift
de rechter de beslissing van het openbaar ministerie kan wijzigen.
De leden van de fractie van D66 vragen wat hier mee wordt bedoeld. Met deze
formulering, die overigens gelijk is aan het huidige artikel 22f, derde lid,
tweede volzin, Sr, komt tot uitdrukking dat de rechter alle beslissingen kan
nemen die de officier van justitie had kunnen nemen. Ook de beoordeling of
de straf al dan niet, of niet naar behoren is verricht valt daaronder. Een
en ander kan er derhalve toe leiden dat het bevel tot tenuitvoerlegging van
de vervangende hechtenis ongedaan wordt gemaakt en de delinquent zijn taakstraf
verder kan uitvoeren. Ook het aantal dagen vervangende hechtenis kan veranderd
worden, binnen de grenzen van artikel 22d, derde lid, Sr.De aan het woord zijnde leden vragen of de rechter ook het aantal uren
taakstraf kan verlengen. Dat is niet het geval. De beslissingen die op grond van artikel 22g Sr genomen kunnen worden, bewegen zich binnen
het bij de veroordeling door de rechter aantal opgelegde uren. Een andere
regeling zou zich niet verhouden met het karakter van een straf, die voor
een tevoren bepaald aantal uren (of bij de boete geldbedrag, dan wel bij de
vrijheidstraf in maanden dan wel jaren) wordt vastgesteld. Bij de behandeling
van het bezwaarschrift vormt het oorspronkelijke vonnis derhalve het kader.De stelling van de leden van de fractie van D66 dat het openbaar ministerie
personen, die een taakstraf niet naar behoren verrichten, zelfstandig de cel
in kan sturen, wil ik weerspreken. De rechter heeft immers, bij de oplegging
van de taakstraf de vervangende hechtenis opgelegd, voor het geval de taakstraf
niet of niet naar behoren wordt verricht. Aan het openbaar ministerie is de
beoordeling hiervan overgelaten, met de mogelijkheid van bezwaar bij de rechter.De vraag van de leden van deze fractie ten aanzien van de ambtshalve toevoeging
wanneer een taakstraf als transactie wordt aangeboden, beantwoord ik verderop
bij de andere vragen over artikel I, onderdeel F en artikel II, onderdeel
F.Anders dan de leden van de SGP veronderstellen is het niet mogelijk voor
de rechter om in het kader van de beoordeling van een bezwaarschrift als bedoeld
in artikel 22g Sr een vervangende geldboete op te leggen. Artikel 22j SrHet valt de leden van de fractie van de VVD op dat in het voorstel van
wet zo veel beslissingen aan de veroordeelde moet worden betekend. Bij het
opstellen van het voorstel van wet is daar zeer zorgvuldig naar gekeken. Slechts
de beslissingen die een verandering van de inhoud van de straf betekenen en
de tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis dienen betekend te worden.
Ik vind dat wel zo zorgvuldig. Aan het niet voldoen aan de nieuwe voorwaarden
zijn namelijk ernstige consequenties of ingrijpende rechtsgevolgen verbonden,
bijvoorbeeld het bevelen van de vervangende hechtenis. Ik acht het niet zinvol
wanneer in de bezwaarprocedure bij de rechter twijfel bestaat over het feit
of de veroordeelde al dan niet kennis heeft kunnen nemen van de verandering.
Betekening van deze beslissingen zal het indienen van bezwaarschriften die
hierop gericht zijn kunnen voorkomen. Vanzelfsprekend zal de reclassering
in de contacten tijdens de tenuitvoerlegging van de taakstraf de veroordeelde
er op wijzen dat hij eventuele adreswijzigingen onmiddellijk doorgeeft. Artikel 22k SrDe leden van de fractie van D66 vinden het belangrijk dat ook over de
uitvoering van de taakstraf nadere regels zullen worden gesteld. Conform de
formulering van het voorgestelde artikel 22k Sr zal dit ook gebeuren. Ik zal
daarbij de suggestie van deze leden betrekken om daarin aan te geven wanneer
een taakstraf wordt verondersteld te zijn mislukt. De nadere regels zullen
gelijktijdig met het voorstel van wet in werking treden. Binnenkort zal met
het opstellen daarvan een aanvang worden genomen.De leden van de fractie van de SP vragen of er grenzen zijn aan het soort
werk dat verricht wordt of dat dit wordt overgelaten aan de SRN. Er moet in
ieder geval sprake zijn van onbetaalde arbeid. De toevoeging ten algemene
nutte is in het wetsvoorstel niet meer opgenomen. Dat neemt niet weg dat er
grenzen zijn gesteld aan het soort werkzaamheden die door de reclassering
worden gezocht en aangeboden. Puur commerciële arbeid is uitgesloten,
zoals eerder in deze nota aan de orde is geweest. De grenzen zijn in dit opzicht
de laatste jaren enigszins vervaagd. Veel gemeenten schakelen bedrijven in
voor het schoonhouden van wijken. Dergelijk werk is uitermate
geschikt om door taakgestraften te worden uitgevoerd. Concurrentie met het
bedrijfsleven zal inmiddels vaker voorkomen en is door privatisering van publieke
taken onontkoombaar. Tot op heden zijn er geen negatieve reacties bekend.
Bovendien worden in de private sector de laatste jaren steeds meer mensen
ingeschakeld die niets of weinig verdienen, te denken valt aan stages, werkervaringsplaatsen,
jeugdwerkgarantieplaatsen en dergelijke. De reclassering kijkt bij de werving
naar het soort werk. Gevaarlijk of zeer specialistisch werk wordt niet geworven.
Verder wordt bekeken of het om reële arbeid gaat, er voldoende begeleidingsmogelijkheden
zijn en er bereidheid is te rapporteren aan de reclassering.De aan het woord zijnde leden vragen of niet een nauwe relatie tussen
het gepleegde delict en het soort werk dat moet worden verricht van belang
is, of dat de taakstraf louter werkverschaffing wordt. De laatste jaren is
het aantal groepsprojecten uitgebreid. Bij groepsprojecten is er meestal weinig
of geen relatie met het gepleegde delict. Dat is echter ook het geval voor
het merendeel van de individuele plaatsingen. Het plegen van een vermogensdelict
heeft weinig te maken met het werken in een keuken van een bejaardentehuis
of een ziekenhuis. Voorzover mogelijk wordt er door de reclassering wel gezocht
naar werk dat een relatie heeft met het gepleegde delict, maar dat is in veel
gevallen onmogelijk. De werkzaamheden die bij groepsprojecten worden aangeboden
zijn niet per definitie eentonig, het soort werk is divers. Voorbeelden van
werk dat in groepsverband wordt aangeboden zijn: het schoonhouden van woonwijken,
het onderhouden van forten en het maken van speeltoestellen.De leden van de fractie van de SP vragen in het verlengde van hun vorige
vraag of bij grote groepsprojecten niet helemaal een groot risico bestaat
dat de kans op resocialisatie minder wordt, omdat men tussen medeveroordeelden
werkt in plaats van op een reguliere plek. Omdat bij groepsprojecten de begeleiding
door de reclassering verzorgd wordt, kan er in veel gevallen adequatere begeleiding
worden aangeboden dan bij individuele projectplaatsen. Bovendien hebben sommige
groepsprojecten aanvullende voorzieningen voor het toeleiden naar opleiding
of werk na de uitvoering van de werkstraf. Het samenwerken van gestraften
onderling is anders dan samen opgesloten zijn in een gevangenis. De samenstelling
van de groep verandert sneller. Bij negatieve beïnvloeding onderling
reageert de werkmeester daarop en probeert een positieve houding ten opzichte
van elkaar te bewerkstelligen. De ervaring is dat soms tussen gestraften boeiende
interacties ontstaan over onder andere de schade die zij hebben aangericht
bij slachtoffers of de mogelijkheden om tot een andere invulling van hun leven
te komen.De leden van de fractie van de SP vragen of er andere argumenten zijn
waarom de in artikel 22k Sr aangegeven onderwerpen niet bij wet moeten worden
geregeld, behalve de stelling dat er geen sprake zal zijn van inbreuk op grondrechten.
Naast dit argument acht ik het ook niet nodig om deze regels op wettelijk
niveau te bieden. Het betreft hier immers regels die sterk op uitvoeringsaspecten
gericht zijn. Zij zullen redelijk gedetailleerd zijn. Daarom is het wenselijk
deze regels op het niveau van een algemene maatregel van bestuur te geven.
Op dat niveau kan op meer flexibele wijze worden gereageerd op ontwikkelingen
in de praktijk. Artikel I, onderdeel F en artikel II, onderdeel FDe aspecten en waarborgen die door de leden van de fractie van de PvdA
worden genoemd ten aanzien van de voorgestelde mogelijkheid dat het openbaar
ministerie bij wijze van transactie een taakstraf aanbiedt, zie ik als een
ondersteuning van dit onderdeel van het voorstel van wet. Ik acht het vanzelfsprekend
dat het openbaar ministerie alvorens het een dergelijk voorstel doet beoordeelt
of de verdachte daarvoor geschikt is. Bij de beantwoording van de vragen over dit onderwerp spreek ik gemakshalve
van het aanbieden van een taakstraf bij transactie. Ik hecht eraan
hierbij op te merken dat er juridisch gezien geen sprake is van het opleggen
van een straf door het openbaar ministerie. Bij een transactie
wordt door het openbaar ministerie aan de verdachte een voorstel gedaan voor
afdoening van de zaak. Het aanbod behelst het verrichten van onbetaald werk
of het volgen van een leerproject door de verdachte waarna de officier van
justitie van verdere vervolging afziet. De verdachte neemt zelf de beslissing
of hij daar al dan niet mee instemt. Door hier te spreken van taakstraf, en
niet van het verrichten van onbetaalde arbeid dan wel het volgen van een leerproject,
wordt de beantwoording beter leesbaar.De leden van de fractie van het CDA vragen de regering met feiten en statistische
gegevens aan te tonen dat het Amsterdamse experiment ook daadwerkelijk de
snelheid van afdoening heeft bevorderd en dat een en ander ten goede is gekomen
aan de preventie. Voor het effect op de preventie duurt het experiment nog
te kort om daarover cijfermatig materiaal beschikbaar te hebben. Het is evenwel
de stellige overtuiging van het Amsterdamse parket dat de snelle behandeling
van de zaken wel een dergelijk effect zal hebben. Met name in het kader van
het «lik-op-stuk-beleid» acht het Amsterdamse parket deze wijze
van afdoening zeer geschikt. Ook in het kader van «Justitie in de buurt»-projecten
wordt uitgezien naar de mogelijkheid om bij wijze van een transactie een taakstraf
te kunnen aanbieden. De mogelijkheid zal een positieve bijdrage leveren op
twee van de doelstellingen van deze projecten, namelijk het bevorderen van
de snelheid van justitiële interventies en de zichtbaarheid van Justitie-functies
voor burgers en partners.1In het Amsterdamse experiment wordt vier dagen na ontvangst van het proces-verbaal
de zaak ingeschreven. In deze periode wordt beoordeeld of de zaak in aanmerking
komt voor afdoening door middel van een transactie met een taakstraf. Vervolgens
wordt binnen twee dagen het dossier gecompleteerd. Daarna wordt de verdachte
door middel van een brief uitgenodigd om op het parket te verschijnen voor
een taakstrafgesprek. Dit gesprek vindt gemiddeld drie weken na de completering
van het dossier plaats. Indien de verdachte instemt met het transactieaanbod
kan direct met de reclassering een afspraak gemaakt worden voor het ondergaan
van de taakstraf. Binnen een maand na de ontvangst van het proces-verbaal
volgt een justitiële reactie. De taakstraf werd binnen zes maanden verricht,
de meeste zelfs binnen drie maanden.De aan het woord zijnde leden vragen naar een nadere aanduiding van het
soort zaken dat via de transactie zal kunnen worden afgedaan. Ook de leden
van de fractie van de SGP stellen deze vraag. In de eerste plaats dienen hierbij
de beperkingen van artikel 74 Sr in acht genomen te worden. Dat betekent dat
het slechts kan gaan om delicten waarop wegens overtreding daarvan niet meer
dan zes jaar gevangenisstraf is gesteld. In de tweede plaats dient het om
«lichtere» vergrijpen te gaan. Wat hieronder valt is lastig aan
te geven. Wanneer ik aan zou knopen bij de relatie tussen het aantal uren
taakstraf en de daarmee corresponderende vervangende hechtenis zou het gaan
om delicten waarvoor in de regel een vrijheidsstraf van maximaal 10 weken
opgelegd wordt. Voorts kan worden aangegeven dat een transactie in de praktijk
slechts wordt aangeboden in zaken die qua bewijsvoering rond zijn. In het
experiment Amsterdam werd voorts nog aangegeven dat het niet mag gaan om recidivisten
en er geen uitgebreide justitiële documentatie van betrokkene mag bestaan.Vanwege het actuele tekort aan capaciteit bij de rechterlijke macht is
bezien in hoeverre de transactiebevoegdheid daarin verlichting kan brengen.
In dat kader is besloten dat de transactiemogelijkheid zich niet leent voor
het afdoen van zwaardere zaken die al langere tijd stil liggen. Slechts
door middel van het aanbieden van transacties in lichtere, eenvoudige zaken
zou de rechterlijke macht kunnen worden ontlast. Een gevolg hiervan zou zijn
dat de rechterlijke macht tijd vrij krijgt voor de behandeling van de zwaardere,
oudere, of moeilijk bewijsbare zaken.De mogelijkheid van transactie zie ik voornamelijk voor zaken waarin geen
voorlopige hechtenis nodig of mogelijk is. Het bezwaar dat de leden van de
fractie van D66 aangeven dat het openbaar ministerie langere «taakstraffen
oplegt» dan de rechter, omdat de rechter rekening kan houden met de
persoonlijke omstandigheden van de verdachte, zie ik niet. Het openbaar ministerie
zal daarmee bij het aanbieden van een transactie eveneens rekening houden.
De gevreesde rechtsongelijkheid zal zich naar mijn verwachting niet voordoen.
Te meer nu juist hetzelfde openbaar ministerie ook bij de rechter de taakstraf
zal vorderen. Daardoor zal juist optimale afstemming gewaarborgd zijn.De leden van de fractie van D66 vragen waarom voor de grens van 120 uur
is gekozen. Bij de bepaling van dit aantal uren is aan de ene kant gekeken
naar de verhouding tussen het aantal uren taakstraf in het jeugdstrafrecht
dat door de rechter kan worden opgelegd en door het openbaar ministerie kan
worden aangeboden (200 resp. 40). Voorts is gekeken naar de duur van de vrijheidsstraf
die bij het Amsterdamse experiment in aanmerking komt (maximaal 10 weken).
Vervolgens is de duur op 120 uur bepaald. Hierbij heeft ook het advies van
de Raad van State een rol gespeeld.De leden van de fractie van GroenLinks geven aan dat bij de mogelijkheid
van taakstraf bij wijze van transactie een tweetal randvoorwaarden moet zijn
vervult. In de eerste plaats geven zij aan dat zorgvuldig gekeken moet worden
naar de geschiktheid van de verdachte om een taakstraf uit te voeren. Zoals
ik hiervoor antwoordde op een vraag van de leden van de fractie van D66 vind
ik het van belang dat naar de persoonlijke omstandigheden van de betrokkene
wordt gekeken. De geschiktheid een taakstraf te verrichten valt hier wat mij
betreft onder. In de tweede plaats vinden deze leden dat ook bij de transactie
een toevoeging van een rechtsbijstandverlener mogelijk moet zijn. Om dit te
realiseren is in het voorstel van wet aangegeven dat een daartoe strekkende
opmerking in het transactievoorstel zal worden opgenomen (voorgestelde artikel
578, eerste lid, Sv, artikel II, onderdeel F van het voorstel van wet). Ik
zie deze opmerking dan ook als een ondersteuning van mijn voorstel. De wens
van de leden van de fractie van D66 dat in dit soort zaken ambtshalve een
advocaat moet worden toegevoegd acht ik te ver gaan. Zoals ook in de memorie
van toelichting is aangegeven, zou het bieden van een ambtshalve toevoeging
in dergelijke zaken tot een merkwaardige situatie leiden. Een verdachte van
een strafbaar feit ten aanzien van wie een dagvaarding wordt uitgebracht waarin
een taakstraf wordt gevorderd zou geen ambtshalve toevoeging krijgen, terwijl
degene die in het kader van een transactie een voorstel krijgt wel. Ik zie
niet in waarom in deze gevallen altijd gratis rechtsbijstand verleend zou
moeten worden. Bij ieder voorstel wordt de betrokkene geattendeerd op het
kunnen verkrijgen van rechtsbijstand. Vermindering van de kosten die daaraan
verbonden kunnen zijn, zal dan volgens de gebruikelijke bepalingen kunnen
worden toegekend.De leden van de SGP vragen nadere toelichting ten aanzien van de omslag
ten opzichte van het verleden (toen werd aangegeven dat een taakstraf zich
niet leende voor aanbieding in het kader van een transactie) en hoe de vergaande
verschuiving van de zittende naar de staande magistratuur rechtstatelijk moet
worden gekwalificeerd en van een legitieme grondslag moet worden voorzien.
Inderdaad werd in de memorie van toelichting bij het oorspronkelijke voorstel
van wet waarbij de straf van het verrichten van onbetaalde arbeid ten algemenen
nutte werd ingevoerd, aangegeven dat afdoening via een transactie
niet wenselijk was. «De kwalificatie van dienstverlening als hoofdstraf
impliceert voorts dat het principieel onjuist zou zijn dat het openbaar ministerie
deze straf als een voorwaarde bij sepot of bij wege van een transactie zou
opleggen. Straffen worden, zoals hierboven reeds is geconstateerd, opgelegd
door de rechter en niet door het openbaar ministerie dat slechts een schikkingsaanbod
kan doen. Anders dan de voorbereidingsgroep zijn wij bovendien van mening
dat de modaliteit van dienstverlening bij wege van transactie niet geschikt
is. De dienstverlening is, hoewel geen vrijheidsbenemende straf, een straf
die de vrijheid van de verdachte aanzienlijk beperkt en als zodanig dermate
zwaar is dat zij, evenals de vrijheidsstraf, slechts na een met waarborgen
omgeven procedure mag worden opgelegd. De rechterlijke procedure leent zich
hiervoor beter dan de nagenoeg vormvrije procedure van een transactie-aanbod»1. Nog tijdens de behandeling van wetsvoorstel 20 074
in de Eerste Kamer werd aan de Tweede Kamer het voorstel van wet tot herziening
van het jeugdstrafrecht aangeboden.2 In dat voorstel
van wet was wel een transactiebevoegdheid van het openbaar ministerie voor
taakstraffen opgenomen. Tot een maximum van twintig uur en met de nodige waarborgen
kan in het jeugdstrafrecht zelfs een opsporingsambtenaar een politietransactie
met een taakstraf aanbieden. In de bij dat voorstel van wet behorende memorie
van toelichting werd hierover het volgende opgemerkt: «De conclusie
van de werkgroep-Slagter dat de alternatieve sancties in verschillende fasen
van de procesgang mogelijk moet zijn en dat zij in de plaats moeten kunnen
komen van zowel tuchtschoolstraf, arrest als geldboete, wijkt af van de conclusie
van de Voorbereidingsgroep experimenten dienstverlening voor meerderjarigen
en van het daarop gebaseerde wetsvoorstel (20 074) tot aanvulling van
het Wetboek van Strafrecht met de straf van onbetaalde arbeid. In dat wetsvoorstel
wordt het verrichten van onbetaalde arbeid opgenomen bij de hoofdstraffen
en kan derhalve alleen door de rechter worden opgelegd. Wij hebben ons afgevraagd
in hoeverre er aanleiding is voor jeugdigen een regeling met betrekking tot
alternatieve sancties te maken die afwijkt van die van het commune strafrecht.
De werkgroep licht het voorstel dat met het oog op het pedagogische karakter
en het strafkarakter, een dienstverlening of een leerproject bij jeugdigen
in principe mogelijk moet zijn in alle fasen aan de strafvervolging, als volgt
toe: « Een behandeling ter terechtzitting is voor een jeugdige over
het algemeen een ingrijpende gebeurtenis. Vooral bij delicten van mindere
zwaarte is het van belang wanneer de jeugdige een rechtzitting kan worden
bespaard. Daarbij vergt het «zittingsmodel» zoals tijdens de experimenten
is gebleken in vergelijking met de officiersmodaliteit een langere periode
tussen het plegen van het delict en de aanvang van de alternatieve sanctie.»»3Het voorstaande geeft aan dat dezelfde bewindspersonen over de mogelijkheid
van taakstraf bij transactie verschillende gedachten hadden afhankelijk van
de vraag of het om meer- of minderjarigen ging. De redenering zoals in de
toelichting bij het voorstel van wet voor meerderjarigen werd gehanteerd acht
ik niet overtuigend. Reeds in het oorspronkelijke Wetboek van Strafrecht uit
1881 was een regeling opgenomen die de mogelijkheid voor het openbaar ministerie
bood om een transactie met een geldbedrag aan te bieden. Ook de geldboete
is een hoofdstraf. De stelling dat hoofdstraffen niet in aanmerking komen
voor toepassing bij transactie zou dan ook voor de transactie met een geldbedrag
hebben moeten opgaan. In ieder geval is sindsdien de tijd voortgegaan en zijn
de inzichten veranderd. In het jeugdstrafrecht zijn zeer goede ervaringen
opgedaan met de transactiemogelijkheid voor taakstraffen. Het openbaar ministerie
heeft eigenlijk vanaf het afschaffen van het experimentele officiersmodel
in 1989 al steeds gepleit voor herinvoering daarvan. Bovendien is vanwege
de publicatie van de richtlijnen van het openbaar ministerie
is bovendien de openbaarheid en de controleerbaarheid van dit soort zaken
gewaarborgd. Artikel II, onderdelen B en CIn het voorgestelde artikel 326, vijfde lid, Sv wordt inderdaad voorgesteld
dat de griffier op het proces-verbaal van de terechtzitting aantekening maakt
van de instemming van de verdachte met de op te leggen taakstraf. In zaken
die bij de kantonrechter of politierechter spelen wordt een proces-verbaal
van de zitting veelal achterwege gelaten. De leden van de fractie van de VVD
vinden het omslachtig dat nu alleen voor de instemming met de taakstraf een
proces-verbaal van de zitting zou moeten worden opgemaakt. Dat is ook niet
het geval. Bij het uitspreken van mondeling vonnis door de kantonrechter of
politierechter zal van de instemming aantekening worden gehouden in de aantekening
van het mondelinge vonnis. Een afzonderlijk proces-verbaal is derhalve niet
nodig.De leden van de fracties van het CDA en de SGP vragen naar het vervallen
van het achtste lid van artikel 359 Sv. Hierin is thans bepaald dat de rechter,
wanneer hij een aanbod van de verdachte een werkstraf te verrichten afwijst,
dit in het vonnis motiveert. Nu in het voorstel van wet niet meer de verplichting
is gegeven aan de verdachte om een aanbod te doen een taakstraf te verrichten
is deze bepaling overbodig. Voor het overige neem ik aan dat de rechter in
zijn vonnis steeds in zal gaan op specifieke aspecten die door de verdachte
ter terechtzitting zijn aangegeven. Ik acht de kans dat de Hoge Raad deze
eis alsnog via de jurisprudentie zal stellen derhalve niet groot. De Minister van Justitie,A. H. Korthals XNoot1Alhoewel in de uitspraak van de Hoge Raad van 1 april 1997, NJ 1997/442,
is aangegeven dat de combinatie van een werkstraf en een geldboete onder de
huidige wetgeving reeds mogelijk is. In deze uitspraak ging de Hoge Raad om
ten opzichte van diens uitspraak van 9 maart 1993, NJ 1993/678, waarin het
tegendeel werd aangegeven.XNoot1E. C. Spaans, «Appels en peren, een onderzoek naar de recidive van
dienstverleners en kortgestraften», Gouda Quint, 1994.XNoot1Noyon-Langemeijer, Het Wetboek van Strafrecht, aantekening 1 bij artikel
1.XNoot1dr. P. H. van der Laan, Het publiek en de taakstraf, Justitiële verkenningen
1993, nr. 9, blz. 89–110.XNoot2Maroesjka Brouwer, Samenleving positie over taakstraf, NIPO Amsterdam,
maart 1998.XNoot1Kamerstukken II 1988/89, 20 074, nr. 3, blz. 7.XNoot1Zie tevens het rapport «Justitie op maat aanwezig», april
1999, bij brief van 20 april 1999, nr. 760 171/99/PJS, aan de Tweede
Kamer der Staten-Generaal toegezonden.XNoot1Kamerstukken II 1986/97, 20 074, nr. 3, blz. 8–9.XNoot2Kamerstukken II 1989/90, 21 327, nrs. 1–3.XNoot3Kamerstukken II 1989/90, 21 237, nr. 3, blz. 14. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26114-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl