Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens; Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20082009-31145, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-10-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31145 nr. C

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingReikwijdte van de richtlijnBewaartermijnDe bewaring van verkeersgegevensGegevensverwerking en gegevensbeveiligingDe verhouding tot het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeerGevolgen van aanhangige rechtszakenSituatie in andere lidstatenKosten voor gegevensbewaringOverigOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31145Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 90 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 145Wijziging van de Telecommunicatiewet en de Wet op de economische delicten
in verband met de implementatie van Richtlijn 2006/24/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie betreffende de bewaring van gegevens
die zijn verwerkt in verband met het aanbieden van openbare elektronische
communicatiediensten en tot wijziging van Richtlijn 2002/58/EG (Wet bewaarplicht
telecommunicatiegegevens)CMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 2 oktober 2008InleidingGraag zeg ik de leden van de fracties dank voor hun uitgebreide inbreng.
Het is verheugend te constateren dat dit wetsvoorstel, door middel waarvan
de richtlijn van 24 maart 2006 wordt geïmplementeerd, op veel belangstelling
van Uw Kamer kan rekenen. Inmiddels heeft de Commissie van de Europese Gemeenschappen
de Nederlandse regering, bij brief van 18 september jongstleden, er van
in kennis gesteld dat Nederland de verplichtingen van de richtlijn niet tijdig
in nationaal recht heeft omgezet en verzocht de nodige maatregelen te treffen
zodat deze verplichtingen binnen twee maanden zijn nagekomen. Ik hoop dan
ook dat Uw Kamer dit wetsvoorstel voortvarend zal afhandelen, zodat de inbreukprocedure
kan worden beëindigd.De leden van de CDA-fractie hadden met belangstelling, doch ook met enige
bevreemding kennis genomen van dit wetsvoorstel. Zij meenden dat met de verschillende
factoren, zoals enerzijds de klaarblijkelijke behoefte aan verkeers- en locatiegegevens
bij de opsporingsdiensten en justitie in concrete gevallen en anderzijds de
weging van de gevolgen van een bewaarplicht voor de persoonlijke levenssfeer
van burgers en de praktische en financiële gevolgen voor de telecommunicatieaanbieders
en de overheid, serieus rekening gehouden moet worden en dat over deze afweging
verantwoording moet worden afgelegd. De CDA-fractie riep in herinnering dat
de Eerste Kamer zich bij de behandeling van het ontwerpkaderbesluit steeds
kritisch heeft opgesteld en meende dat deze tenslotte aan dit besluit haar
instemming heeft onthouden. Vanzelfsprekend erkenden de leden van deze fractie
de verplichting tot implementatie van Richtlijn 2006/24/EG, maar hierbij leek
sprake te zijn van een daadwerkelijke schending van het bepaalde in artikel
8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM), zodat principiële vragen naar noodzaak
en proportionaliteit van de maatregel aan de orde zijn, aldus de leden van
deze fractie.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, de ChristenUnie en de SGP
namen kennis van de parlementaire behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede
Kamer. De leden van de VVD-fractie achtten deze discussie voldoende afgerond
en kunnen goed leven met de bewaartermijn van twaalf maanden. Volgens hen
is een goede balans gevonden tussen het doel van de bewaarplicht, te weten
het onderzoeken, opsporen en vervolgen van ernstige criminaliteit, en de inbreuk
op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. De leden van de PvdA-fractie
hadden met waardering kennis genomen van de gedegen parlementaire behandeling
van het wetsvoorstel en wensten twee gerichte vragen aan de regering voor
te leggen. De leden van fracties van de ChristenUnie en de SGP waren verheugd
dat het amendement Anker was aangenomen, waardoor de door de regering voorgestelde
bewaartermijn is teruggebracht naar twaalf maanden, en waren ingenomen met
de verkorting van de evaluatietermijn van vijf naar drie jaar. Deze leden
hadden slechts enkele vragen.De leden van de fractie van GroenLinks waren zich bewust van de beperkte
toets van onderhavig wetsvoorstel, die zich beperkt tot de wijze van implementatie
van de richtlijn door de Nederlandse regering en stelden vast dat de regering
met een bewaartermijn van twaalf maanden meer doet dan de door de richtlijn
verlangde zes maanden. De leden van de fractie van D66 hadden met zekere gevoelens
van aarzeling kennisgenomen van het voorstel. Zij onderschreven de strekking
daarvan, voorzover het voorziet in het garanderen en beschikbaarstellen van
telecommunicatiegegevens voor een bepaalde tijd ten bate van de bestrijding
van ernstige vormen van criminaliteit, maar hadden zorgen over de waarborging
van de privacy van burgers en wilden ook op enkele andere punten een vraag
stellen. De leden van de fractie van de SP tenslotte, waren buitengewoon bezorgd
over het voorliggende implementatievoorstel en vonden de uitbreiding van de
bewaartermijn van zes naar twaalf maanden volstrekt onvoldoende gemotiveerd.
Zij waren bevreesd dat hier een enorme vracht informatie verzameld en bewaard
gaat worden, waarmee artikel 8 van het EVRM geschonden wordt, zonder dat nut,
noodzaak en proportionaliteit ervan wordt aangegeven. Ook hadden deze leden
zorgen met betrekking tot de kosten die gepaard gaan met deze opslag van gegevens.
Zij vroegen of de regering deze zorgen deelt en zo ja, waarom toch gekozen
is voor deze, naar hun mening, «overdadige» implementatie van
de richtlijn.Graag beantwoord ik, mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken,
de gestelde vragen en reageer ik op de inbreng van de leden van uw commissie.
Daarbij merk ik op dat dit wetsvoorstel naar mijn mening een goed voorbeeld
vormt van de complexe relatie tussen de voortdurende technische innovatie
en de bescherming van de rechtsstaat. Waar de technische ontwikkelingen enerzijds
nieuwe mogelijkheden bieden voor het plegen strafbare feiten en het onttrekken
van bepaalde handelingen aan het zicht van politie en justitie, bieden diezelfde
ontwikkelingen juist ook nieuwe aanknopingspunten voor verdere verbeteringen
van de opsporing en vervolging van criminaliteit. Gedurende het afgelopen
decennium heeft vooral de telecommunicatie zich sterk ontwikkeld, door middel
van de mobiele telefonie en het internet. Dit biedt nieuwe mogelijkheden voor
het plegen van strafbare feiten, omdat plegers van strafbare feiten –
bijvoorbeeld zedendelinquenten – eenvoudiger in contact kunnen komen
met hun slachtoffers. Voor criminele groeperingen is het gemakkelijker om
hun activiteiten te organiseren, ook over grotere afstanden. Aldus wordt ook
de criminaliteit gekenmerkt door een voortdurende evolutie. Dit uit zich in
nieuwe verschijningsvormen van criminaliteit, zoals het aanbieden van kinderpornografisch
materiaal via het internet of het bedreigen van personen en het plegen van
fraude en oplichting door middel van e-mail. Dergelijke activiteiten
kunnen voor burgers in het bijzonder bedreigend zijn omdat hiermee rechtstreeks
in hun huiselijke sfeer wordt binnengedrongen. De bewaarplicht nu biedt de
overheid de mogelijkheid om de burgers beter te beschermen als zij het slachtoffer
worden van ernstige criminaliteit. Aan de hand van opgeslagen verkeersgegevens
kan zicht worden verkregen op de relaties tussen daders en slachtoffers. Daarnaast
biedt de bewaarplicht de mogelijkheid om meer zicht te krijgen op de aard
en de samenstelling van criminele netwerken en de relaties tussen de deelnemers
onderling. Uiteraard zijn hierbij ook rechtsstatelijke overwegingen aan de
orde, zoals de mogelijke inmenging in de persoonlijke levenssfeer van burgers,
en tevens maatschappelijke en bedrijfseconomische vraagstukken, zoals de vraag
in hoeverre van bedrijven kan worden gevraagd om een bijdrage te leveren aan
de bestrijding van ernstige criminaliteit. De criminaliteit maakt dankbaar
gebruik van de innovatie op het gebied van de telecommunicatie. Om die criminaliteit
het hoofd te kunnen bieden moeten politie en justitie adequaat worden toegerust,
niet alleen op het gebied van de capaciteit en de expertise, maar juist ook
op het gebied van het achterhalen en analyseren van sporenmateriaal. De bewaarplicht
is een buitengewoon nuttige maatregel omdat hiermee wordt verzekerd dat verkeersgegevens
daadwerkelijk beschikbaar zijn als later, tijdens de fase van de opsporing
of vervolging van ernstige misdrijven, aan die gegevens behoefte bestaat om
verbanden te kunnen leggen. Uiteraard dient daarbij een goede balans te worden
gevonden tussen enerzijds de maatschappelijke behoefte aan de bestrijding
van criminaliteit en anderzijds de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
en beperking van de lasten voor het bedrijfsleven. Daarbij merk ik op dat
juist de technische ontwikkelingen de mogelijkheid bieden om deze tegenstelling
te overbruggen en de belangen met elkaar in overeenstemming te brengen. De
tegenstelling blijkt dan eigenlijk een schijnbare tegenstelling. Daar waar
de techniek de overheid in staat stelt in bepaalde omstandigheden en ten behoeve
van de bescherming van bepaalde gerechtvaardigde belangen toegang te verkrijgen
tot informatie over de gedragingen van burgers, biedt diezelfde techniek tevens
de mogelijkheid om de toegang te beperken tot uitsluitend de gegevens die
voor het beschermen van die belangen noodzakelijk zijn. Met het voorliggende
wetsvoorstel is hierin naar mijn mening een goede balans gevonden. In deze
memorie van antwoord hoop ik de vragen van de leden van uw fracties dan ook
naar tevredenheid te kunnen beantwoorden en de gevoelens van aarzeling, bevreemding
of bezorgdheid aan de zijde van de leden van de fracties van Uw Kamer te kunnen
wegnemen. Bij de beantwoording is de volgorde van het verslag gevolgd. In
een enkel geval zijn de met elkaar verband houdende vragen van twee of meer
fracties samengevoegd en zijn de vragen in hun onderlinge samenhang beantwoord.Reikwijdte van de richtlijnDe leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen over het doel van
de voorgestelde maatregel, namelijk het onderzoeken, opsporen en vervolgen
van ernstige misdrijven. Zij vroegen of de regering kan aangeven aan welke
misdrijven hier wordt gedacht, of bij de kwalificatie «ernstig»
alleen wordt gedacht aan een of meer categorieën van delicten of dat
hieronder ook andere soorten van crimineel gedrag vallen, of de in het Wetboek
van Strafrecht opgenomen strafbedreiging bepalend is voor de te onderzoeken
groep misdrijven en zo ja, waar de grens ligt om van wel of niet ernstige
misdrijven te spreken. Tevens vroegen zij hoe andere lidstaten aan dit criterium
invulling hebben gegeven en of er sprake is van een catalogus van delicten.Graag ga ik als volgt op deze vragen in. De richtlijn heeft tot doel een
harmonisatie tot stand te brengen van de nationale wetgeving in de lidstaten
waarbij aan de aanbieders verplichtingen worden opgelegd betreffende het bewaren
van bepaalde gegevens, die door hen worden gegenereerd of verwerkt, teneinde
te garanderen dat die gegevens beschikbaar zijn voor het onderzoeken, opsporen
en vervolgen van ernstige criminaliteit, zoals gedefinieerd in de nationale
wetgevingen van de lidstaten (artikel 1, eerste lid). De toegang tot de gegevens
wordt, binnen de in de richtlijn daaromtrent gegeven voorwaarden, aan de lidstaten
zelf overgelaten (artikel 4). Op Europees niveau is er dus geen sprake van
een catalogus van delicten.In Nederland wordt de toegang tot de bewaarde gegevens ten behoeve van
de opsporing en vervolging van strafbare feiten, beheerst door de regels van
het Wetboek van Strafvordering. Op grond van die regels kan de officier van
justitie in het belang van het onderzoek een vordering doen tot verstrekking
van verkeersgegevens (art. 126n en 126u Sv.). Vereist is een verdenking van
een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is of een redelijk vermoeden
dat in georganiseerd verband misdrijven worden beraamd of gepleegd die een
ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. Dit betreft het vorderen van
verkeersgegevens. Daarnaast geldt dat een opsporingsambtenaar in het belang
van het onderzoek gegevens kan vorderen die bijdragen aan het identificeren
van een persoon (artikel 126na en 126ua Sv.). Vereist is een verdenking van
een misdrijf of een redelijk vermoeden dat in georganiseerd verband misdrijven
worden beraamd of gepleegd die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren.
Dit betreft het vorderen van gebruikersgegevens (naam, adres, woonplaats,
nummer en soort dienst). Daarnaast beschikt de officier van justitie over
specifieke bevoegdheden tot bestrijding van terroristische misdrijven. Ingeval
van aanwijzingen van een terroristisch misdrijf kan de officier van justitie
in het belang van het onderzoek een vordering doen tot verstrekking van verkeersgegevens
(art. 126zh Sv.). In een dergelijk geval kan de opsporingsambtenaar gebruikersgegevens
vorderen (art. 126zi Sv.). Tenslotte heeft de officier van justitie de bevoegdheid
om ten behoeve van een verkennend onderzoek naar terroristische misdrijven
gegevensbestanden van publieke en particuliere instanties te vorderen teneinde
de hierin opgenomen gegevens te doen bewerken (art. 126hh Sv.). Hiervoor verwijs
ik ook naar de memorie van toelichting (Kamerstukken II 2006/07, 31 145,
nr. 3, blz. 19–22) en de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken
II 2007/08, 31 145, nr. 9, blz. 30–33). Een bevel tot voorlopige
hechtenis kan worden gegeven in geval van verdenking van de misdrijven, genoemd
in artikel 67, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering. Aldus wordt
bij de kwalificatie «ernstig» gedacht aan één of
meer categorieën van delicten, zoals de delicten waarop naar de wettelijke
omschrijving een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld en de andere,
in artikel 67, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering bepaald aangewezen
misdrijven. Daaronder zijn terroristische misdrijven begrepen.Hoe de andere lidstaten aan dit criterium invulling hebben gegeven is
mij niet tot in detail bekend. In Duitsland bevat de Telecommunicatiewet de
verplichting voor de aanbieders tot verstrekking van de gegevens ten behoeve
van onder meer de vervolging van strafbare feiten (§ 113b TKG).
Op grond van het Duitse strafprocesrecht is het vorderen van verkeersgegevens
thans mogelijk als op grond van bepaalde feiten de verdenking bestaat dat
een persoon als dader of deelnemer betrokken is bij het plegen of voorbereiden
van een strafbaar feit van aanzienlijke betekenis of een strafbaar feit dat
door middel van telecommunicatie is gepleegd (§ 100 StPO). Op de
situatie in Duitsland wordt hieronder nader ingegaan, bij de beantwoording
van de vragen van de leden van de fractie van het CDA over de uitspraak van
het Duitse Bundesverfassungsgericht van 11 maart 2008. In Frankrijk biedt
de Wet op de post en de elektronische communicatie de mogelijkheid om verkeersgegevens
te bewaren ten behoeve van het onderzoek, de vaststelling en de vervolging
van strafbare feiten, uitsluitend voor het doel om deze gegevens
beschikbaar te stellen aan de justitiële autoriteiten (artikel L34-1
Code des postes et des communications electroniques). Daarnaast hebben individueel
aangewezen anti-terrorisme rechercheurs van politie en gendarmerie de bevoegdheid
om deze gegevens van de providers te vorderen – buiten een justitieel
onderzoek om – teneinde terroristische daden tegen te gaan (Loi relative
a la lutte contre le terrorisme, ook bekend als de wet Sarkozy). In België
is de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens, op grond van artikel
88bis van het Wetboek van Strafvordering, voorbehouden aan de onderzoeksrechter.
Voorwaarde is dat deze magistraat van oordeel is dat er omstandigheden zijn
die het doen opsporen van telefonische mededelingen noodzakelijk maken. Er
geldt geen beperking ten aanzien van de ernst of zwaarte van de strafbare
feiten, uit het vereiste van de tussenkomst van de onderzoeksrechter vloeit
echter voort dat het moet gaan om ernstige strafbare feiten. In het Verenigd
Koninkrijk is de bevoegdheid tot het vorderen van de bewaarde gegevens ten
behoeve van de voorkoming of bestrijding van misdaad of de voorkoming van
wanorde geregeld in The Regulation of Investigatory Powers Act 2000. Toegang
is mogelijk voor een persoon die daartoe is geautoriseerd door een persoon
die werkzaam is bij de in de wet aangewezen politie-eenheden, ten behoeve
van de voorkoming of bestrijding van misdaad of de voorkoming van wanordelijkheden
(artikel 22, tweede lid). De autorisatie kan uitsluitend worden verleend als
degene die de autorisatie verleent reden aanneemt dat de beschikbaarstelling
van de gegevens proportioneel is in verhouding tot hetgeen kan worden bereikt
met de verkrijging van de gegevens (artikel 22, vijfde lid). In Denemarken
is het vorderen van de bewaarde gegevens afhankelijk van een rechterlijk bevel,
uitsluitend ingeval van verdenking van betrokkenheid bij bepaalde ernstige
strafbare feiten. In Finland wordt, evenals in Nederland, aangesloten bij
de bestaande wetgeving («Coercive Measures Act»). Het vorderen
van de bewaarde gegevens is mogelijk bij een delict waarop een maximale gevangenisstraf
staat van tenminste vier jaar. In Spanje is de bewaarplicht geregeld in een
wet van 18 oktober 2007 (18 243). De beschikbaarstelling van de
bewaarde gegevens aan functionarissen van bepaald aangewezen opsporings- en
veiligheidsdiensten is afhankelijk van voorafgaande machtiging van een justitiële
autoriteit (artikel 6). In de machtiging wordt per geval afzonderlijk gespecificeerd
welke gegevens moeten worden overgedragen aan de bevoegde rechtshandhavingsautoriteiten,
rekening houdend met de beginselen van noodzakelijkheid en proportionaliteit
(artikel 7). In Portugal is de bevoegdheid tot het vorderen van de gegevens
op grond van het Portugese Wetboek van Strafvordering gekoppeld aan de delicten
ten aanzien waarvan de bevoegdheid tot het aftappen van telecommunicatie kan
worden ingezet. Dit betreft misdrijven die kunnen worden bestraft met een
maximale gevangenisstraf van meer dan drie jaar en bepaalde categorieën
van misdrijven, zoals handel in drugs en wapens, bedreiging of inbreuk op
het privé-leven van personen gepleegd met behulp van de telefoon en
ontsnapping, wanneer de betrokkene is veroordeeld voor een van de bovengenoemde
misdrijven.BewaartermijnDe leden van de CDA-fractie stelden vast dat de regering de noodzaak van
de bewaarverplichting motiveert met een verwijzing naar de behoeften van politie
en justitie en het onderzoek van de Erasmus Universtiteit Rotterdam (EUR).
Zij merkten daarbij op dat de behoeften van politie en justitie als zodanig,
althans zonder nadere onderbouwing, eerder als een wens («nice to have»)
dan als een noodzaak («must») kunnen worden aangemerkt. Gaarne
zagen de leden van deze fractie de onderbouwing als noodzaak tegemoet, zodat
de conclusie kan worden getrokken dat het om meer dan een wenselijkheid gaat
om de verkeersgegevens langer dan de in Richtlijn 2002/58/EG genoemde
termijn, en zeker langer dan de in Richtlijn 2006/24/EG voorgestelde termijn,
te bewaren. Verder meenden de leden van deze fractie dat het rapport van de
EUR in het geheel niet als een onderbouwing van een langere dan de minimumtermijn
kan worden beschouwd. Gebleken is dat de vraagstelling en de gehanteerde onderzoeksmethode
daar niet op zijn geënt. De onderzoekers hadden voor hun onderzoek slechts
65 dossiers ter beschikking waarin verkeersgegevens een belangrijke rol speelden.
In die dossiers waren de verkeersgegevens steeds beschikbaar. Daaruit volgt
reeds dat een verlenging van de om commerciële redenen aangehouden bewaartermijn,
die in overeenstemming is met Richtlijn 2002/58/EG, niet noodzakelijk zou
zijn, aldus deze leden. Er waren te weinig dossiers voorhanden waarin verkeersgegevens
met betrekking tot internet een rol speelden, zodat voor die categorie op
basis van dossieronderzoek met betrekking tot nut en noodzaak van het verruimen
van de bewaartermijn geen wetenschappelijk verantwoorde conclusies waren te
trekken. Op basis van gesprekken en niet op basis van onderzoek naar het feitelijk
gebruik van verkeersgegevens is de conclusie getrokken dat een bewaartermijn
van één jaar voor alle gegevens, zowel telefonie als internet,
wenselijk is. Onder verwijzing naar de zaak Silver vs United Kingdom meenden
deze leden dat met de conclusies van dit onderzoek niet is voldaan aan het
noodzakelijkheidscriterium van artikel 8 EVRM. Zij concludeerden dat de door
het EVRM vereiste onderbouwing van de proportionaliteit ontbreekt en de noodzaak
voor het bewaren van internetgegevens (in ieder geval voor een periode langer
dan zes maanden) niet is aangetoond. In dit verband verwezen de leden van
de fractie van het CDA naar het manifest van vijftien hoogleraren, dat is
gepubliceerd in NRC-Handelsblad van 21 mei 2008, waarin wordt betoogd
dat een bewaartermijn van zes maanden niet moet worden overschreden. De leden
van de SP-fractie sloten zich bij deze vragen aan.Ook de leden van de fractie van de PvdA stelden vast dat met dit wetsvoorstel
in zoverre sprake is van een «kop» op Europese regelgeving dat
hier verder wordt gegaan dan de Europese regelgever voor de bestrijding van
terroristische aanslagen en ernstige criminaliteit noodzakelijk acht. Zij
vroegen of de regering de vaststelling deelt dat dit betekent dat op de regering
een bijzondere verantwoordelijkheid rust om aan te geven waarom de met dit
wetsvoorstel teweeggebrachte inbreuk op de persoonlijke levenssfeer noodzakelijk
en proportioneel is. Ook vroegen de leden van deze fractie de regering nog
eens aan te geven waarom zij de positie is blijven betrekken die zij heeft
betrokken en welke doelen haar met een bewaartermijn langer dan zes maanden
voor ogen staan. Verder vroegen zij of de regering het aannemelijk acht dat
die doelen ook als gevolg van de langere bewaarplicht in
een substantieel aantal gevallenbereikt zullen worden en daarbij
onderscheid kan maken tussen het doel van a) het voorkomen van terroristische
aanslagen, b) het opsporen van daders van ernstige criminaliteit en c) het
oplossen van gepleegde criminaliteit.In antwoord op de gestelde vragen naar de noodzaak en de proportionaliteit
van een bewaartermijn die langer is dan het Europeesrechtelijk toegestane
minimum van zes maanden breng ik – in aansluiting op hetgeen in de memorie
van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag reeds aan de orde
kwam – graag het volgende naar voren. Ik baseer dit op de ingebrachte
adviezen, de door de politie en het Openbaar Ministerie ingebrachte concrete
voorbeelden, het rapport van de Erasmus Universiteit Rotterdam en de beschikbare
informatie over de doorlooptijden in strafzaken. In de eerste plaats is er
de behoefte aan een ruime bewaartermijn met het oog op complexere opsporingsonderzoeken,
rechtshulpverzoeken en cold cases. Een langere bewaartermijn vergroot de kans
dat de gegevens ook in een later stadium voor het opsporingsonderzoek beschikbaar
zijn, nadat de behoefte aan die gegevens manifest is geworden
op grond van nieuwe inzichten of ontwikkelingen in dat onderzoek. Naarmate
de gegevens korter bewaard blijven, doet zich vaker de situatie voor dat gegevens
niet meer voor het opsporingsonderzoek beschikbaar zijn. Een termijn van twaalf
maanden is in dit opzicht in mijn ogen een minimale termijn. Ook in niet al
te complexe onderzoeken, kan toch pas na enige tijd blijken dat bepaalde gegevens
van belang zijn voor het onderzoek. Dit kan het geval zijn indien het onderzoek
reeds langer loopt maar er pas later zicht ontstaat op de relaties tussen
personen. Onderlinge contacten, waar pas na aanhouding over wordt verklaard,
kunnen bij een korte bewaartermijn dan niet meer worden geverifieerd met behulp
van verkeersgegevens. Ook kan het voorkomen dat bij doorzoekingen tot dan
toe onbekende telefoons worden aangetroffen zodat het opvragen van de bijbehorende
verkeersgegevens noodgedwongen later plaatsvindt. Soms komt het voor dat pas
in een later stadium blijkt van een misdrijf, bijvoorbeeld in het geval van
vermissing van een persoon. De noodzaak van een ruimere bewaartermijn doet
zich het meest gevoelen bij de opsporing van grootschalige afpersingsonderzoeken,
onderzoeken naar meervoudige moord in criminele organisaties en onderzoeken
naar terrorisme. Hiertoe zijn verschillende voorbeelden aangereikt (Kamerstukken
II 2007/08, 31 145, nr. 9) die duidelijk maken dat het belang van telecommunicatiegegevens
voor de opsporing geenszins leidt tot de conclusie dat een bewaartermijn gekozen
zou moeten worden die gelijkstaat aan de kortste termijn die de richtlijn
toestaat. Bovendien vloeit de noodzaak tot een ruime bewaartermijn soms voort
uit de specifieke bewijslast in bepaalde strafzaken. Dit is het geval in opsporingsonderzoeken
waarin de duurzaamheid van een criminele organisatie als bedoeld in artikel
140 van het Wetboek van Strafrecht moet worden aangetoond. Voor zulke onderzoeken
is informatie nodig waaruit blijkt dat de betrokken personen gedurende een
langere periode contacten hebben onderhouden. Verkeersgegevens zijn daarvoor
van groot belang. In de tweede plaats kan de behoefte aan verkeersgegevens
aan de orde zijn tijdens het onderzoek ter terechtzitting. Er kan twijfel
ontstaan aan de aard of inhoud van de bewijsmiddelen, waarbij de gegevens
mede kunnen dienen om de onschuld van de verdachte aan te tonen. In de bijlage
bij de brief aan de Tweede Kamer van 14 februari 2005 zijn hiervan reeds
enkele voorbeelden gegeven (Kamerstukken II, 2004/05, 23 490, nr. 360).
De gemiddelde doorlooptijd in strafzaken in eerste aanleg bedroeg in 2005
(bron WODC) zeven en een halve maand. Hierbij is hoger beroep niet meegerekend.
De meer complexe en ernstiger zaken kennen vaak een langere doorlooptijd in
eerste aanleg. Vanuit het gezichtspunt van de opsporing en vervolging van
ernstige strafbare feiten geldt dan ook dat een langere bewaartermijn sterk
zal kunnen bijdragen aan de opheldering van ernstige strafbare feiten.Over de proportionaliteit van een langere bewaartermijn en de afweging
tegen andere belangen die in het geding zijn, merk ik graag het volgende op.Een eerste overweging is dat de mate waarin de bewaarplicht een aantasting
vormt van de persoonlijke levenssfeer niet evenredig is aan de duur van de
bewaartermijn. De aantasting van de persoonlijke levenssfeer wordt namelijk
niet zozeer veroorzaakt door het bewaren van de gegevens als zodanig maar
door de toegang tot die gegevens ten behoeve van andere doelen dan de afwikkeling
van het telecommunicatieverkeer. Hierop zal hieronder, bij de beantwoording
van de vragen van de leden van de fracties van het CDA over de verhouding
met artikel 8 van het EVRM, nader worden ingegaan.Een tweede overweging is dat een langere bewaartermijn niet evenredig
meer belasting en kosten met zich mee zal brengen voor het bedrijfsleven.
Voor het aangeven van de bedrijfseffecten heeft het onderzoek dat is uitgevoerd door het bureau Verdonck, Klooster & Associates (VKA)
de basis gevormd. Met de gegevens van VKA kan worden berekend wat de verschillen
in kosten zijn van de verschillende bewaartermijnen. De kosten die direct
door de bewaartermijn worden beïnvloed hangen samen met de opslag van
de gegevens, dus de benodigde geheugencapaciteit (harddisks) en de daarmee
samenhangende besturingslogica. Iedere verlenging van de bewaartermijn met
zes maanden betekent een stijging van de investeringskosten met ongeveer 7
miljoen euro en de operationele kosten met ongeveer 100 000 euro. Een
dergelijk verschil heeft mijns inziens geen significante invloed op de concurrentiepositie
van de aanbieders die in Nederland actief zijn. Daarbij moet ook worden bedacht
dat deze kosten naar alle waarschijnlijkheid zullen worden doorberekend aan
de consumenten. Inmiddels zijn, tengevolge van de technische ontwikkeling,
deze bedragen sterk verminderd zoals hieronder, bij de beantwoording van de
vragen van de leden van de fractie van de SP naar de bewaartermijnen, zal
worden toegelicht. Indien wordt uitgegaan van het geheel van de kosten zoals
die bekend zijn geworden in het kader van de gerechtelijke procedure die door
enkele aanbieders zijn gevoerd rond de wettelijke vergoedingsregeling van
de kosten voor het aftappen van telecommunicatie en het vorderen van verkeersgegevens,
dan zou dit, indien deze kosten geheel worden doorberekend aan de consument,
neer komen op 27 à 28 eurocent per eindgebruiker per jaar.Omdat telefonie via internet de traditionele telefonie zal vervangen ligt
het in de rede voor beide gegevenscategorieën eenzelfde bewaartermijn
te hanteren. Ook het volume van de te bewaren internetgegevens is niet zodanig
omvangrijk dat dit strekt tot een kortere termijn Het kostenaspect is evenmin
van zodanige aard dat dit – gelet op het belang van deze gegevens voor
de bestrijding van ernstige criminaliteit – tot beperking van de bewaartermijn
zou strekken. Ingeval voor de internetgegevens een kortere bewaartermijn wordt
gekozen dan zou dit eenvoudig kunnen leiden tot vermijdingsgedrag, waardoor
de effectiviteit van de bewaarplicht afneemt, en ook de concurrentiepositie
van de aanbieders van telefoniediensten zou kunnen worden geschaad. Ook andere
lidstaten hanteren doorgaans eenzelfde bewaartermijn voor zowel telefonie-
als internetgegevens.In antwoord op de hiertoe strekkende vraag van de leden van de PvdA-fractie
vermeld ik dat het bij voorbaat niet eenvoudig is om hard te maken waarom
een langere bewaartermijn precies nodig is, welke strafbare feiten dan kunnen
worden opgelost die op dit moment niet worden opgelost en waarin de bijdrage
van de te bewaren gegevens aan de resultaten van de opsporing en de vervolging
dan precies zal zijn gelegen. Op dit moment is er geen bewaarplicht, waardoor
de politie afhankelijk is van de beschikbaarheid van de gegevens bij de aanbieder.
Op grond van de Europese richtlijnen is de aanbieder immers gehouden de gegevens
te vernietigen indien deze niet nodig zijn voor bepaalde doeleinden, die verband
houden met eigen zakelijke doeleinden van de aanbieder (artikel 6 van Richtlijn
2002/58 EG). De onderzoekers van de Erasmus Universiteit hebben geconstateerd
dat het antwoord op de vraag waarom de opsporingsdiensten de historische verkeersgegevens
niet aangeleverd krijgen die betrekking hebben op gegevens ouder dan drie
maanden, per aanbieder verschillend moet worden beantwoord. Sommige van de
aanbieders van telefonie leverden de gegevens tot een jaar terug voor het
tijdstip van vordering, andere aanbieders daarentegen hadden slechts beschikking
over de gegevens over een periode van drie maanden. De onderzoekers zien hierin
een goed argument om over te gaan tot het scheppen van eenduidige regels omtrent
de bewaartermijn voor alle aanbieders van telefonie (blz. 10). Het wetsvoorstel
is noodzakelijk omdat het ervoor zorgt dat gegevens, die door de aanbieders
worden gegenereerd of verwerkt, gedurende een termijn van twaalf
maanden worden bewaard zodat deze gegevens, indien nodig, kunnen worden opgevraagd
ten behoeve van de bestrijding van ernstige criminaliteit. Soms blijkt pas
op een later tijdstip dat er een ernstig strafbaar feit is gepleegd of blijkt
pas tijdens het opsporingsonderzoek van aanknopingspunten die aanleiding geven
tot het bevragen van hun telecommunicatiegegevens. Het is echter niet goed
aan te geven na welke periode deze behoefte zich in het geheel niet meer zal
voordoen, noch welke categorieën van gegevens dit betreft of wat precies
de bijdrage van de bewaarde gegevens aan het opsporingsonderzoek zal zijn.
Duidelijk is echter – dit komt ook naar voren in de adviezen van de
politie en het Openbaar Ministerie naar aanleiding van het wetsvoorstel –
dat hoe eerder de gegevens worden vernietigd, hoe groter het risico is dat
ernstige strafzaken onopgelost blijven. Naarmate de termijn korter wordt gesteld,
wordt dit risico dus groter. Als ervaring is opgedaan met de bewaartermijn
van twaalf maanden kan in het evaluatieonderzoek, dat na drie jaar zal worden
verricht, een kwantificering worden gegeven op empirische basis. Ook als het
uiteindelijk zou gaan om een beperkt aantal zaken, acht ik het zowel vanuit
het algemene belang van de bestrijding van criminaliteit en de veiligheid
van de samenleving alsook de belangen van de betrokken slachtoffers niet goed
verdedigbaar dat de verkeersgegevens niet meer beschikbaar zouden zijn. Tenslotte
merk ik nog op dat er met dit wetsvoorstel geen sprake is van een«kop»
op Europese regelgeving. Er wordt namelijk niet verder of minder ver gegaan
dan de Europese regelgever voorschrijft. De richtlijn dataretentie laat de
lidstaten juist de ruimte om te kiezen voor een bewaartermijn van minimaal
zes maanden en maximaal twee jaar.In antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie naar het rapport
van de Erasmus Universiteit Rotterdam merk ik op dat tijdens de onderhandelingen
over het toenmalige ontwerpkaderbesluit tot bewaring van de verkeersgegevens
de fracties van de Tweede Kamer hebben aangegeven behoefte te hebben aan een
empirische onderbouwing van een bewaarplicht voor telecommunicatiegegevens.
Aan de Erasmus Universiteit Rotterdam is toen opdracht gegeven voor een dergelijk
onderzoek. Het onderzoek diende binnen een beperkt tijdsbestek te worden uitgevoerd
omdat de bevindingen anders niet meer van belang zouden kunnen zijn voor de
inbreng van Nederland in de onderhandelingen in Brussel. In het Algemeen Overleg
ter voorbereiding van de JBZ-Raad van 2 en 3 juni 2005 is door de Tweede
kamer een motie aangenomen waarin de regering werd verzocht in de JBZ-Raad
te bewerkstelligen dat overleg over het initiatiefvoorstel inzake de bewaarplicht
van verkeersgegevens pas zou worden voortgezet op het moment dat de resultaten
van het onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam door de Kamer besproken
zouden zijn (Kamerstukken II 2004/05, 23 490, nr. 372). Het onderzoek
is verricht in de periode van maart 2005 tot en met mei 2005 en het eindrapport
is op 20 juni 2005 aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2004/05,
23 490, nr. 379). De opvatting van de leden van de fractie van het CDA,
dat het rapport in het geheel niet als een onderbouwing voor een langere dan
de minimumtermijn kan worden beschouwd, deel ik niet. De leden van de fractie
van het CDA hebben erop gewezen dat de onderzoekers slechts 65 opsporingsdossiers
tot hun beschikking kregen. Ten behoeve van het onderzoek is door de opdrachtgever
een lijst met afgeronde strafzaken aangeleverd. Uit deze lijst is door de
onderzoekers een selectie van zaken gemaakt, zowel naar geografische spreiding
als naar zaaksgrootte. Daarnaast zijn de onderzoeksvragen in interviews voorgelegd
aan de betrokken opsporingsambtenaren teneinde zo nauwkeurig mogelijk inzicht
te verkrijgen in het rendement dat in de praktijk wordt verkregen door toepassing
van de bevoegdheid tot het opvragen van verkeersgegevens. In het rapport wordt
geconstateerd dat een bewaartermijn van drie maanden voldoende zal zijn voor
niet al te complexe onderzoeken die op districtsniveau worden
verricht maar dat een dergelijke termijn onvoldoende is voor langlopende,
complexere onderzoeken op regionaal en nationaal niveau. Hierbij valt, aldus
de onderzoekers, met name te denken aan onderzoeken naar verdovende middelencriminaliteit,
zware milieucriminaliteit, mensenhandel en grootschalige fraudes, maar ook
levensdelicten en zware zedendelicten. Ook ten aanzien van rechtshulpverzoeken
en onderzoeken naar cold cases constateren de onderzoekers dat er behoefte
is aan een ruime bewaartermijn. Uitvoering van rechtshulpverzoeken beslaat
veelal een langere periode en ten aanzien van cold cases geldt dat te allen
tijde sprake is van misdrijven die (vaak) in een ver verleden zijn gepleegd.
De onderzoekers hebben vastgesteld dat de leeftijd van de opgevraagde gegevens
in zijn algemeenheid hoger wordt naarmate de ernst van het gepleegde delict
en de ingezette opsporingscapaciteit toeneemt. Uit de interviews is gebleken
dat als gevolg van de beperkte bewaartermijn de verkeersgegevens van alle
op het eerste gezicht relevant lijkende telefoonnummers worden opgevraagd.
In een latere fase van het onderzoek blijkt dat slechts een deel van de gegevens
daadwerkelijk van belang was. De onderzoekers concluderen dat een langere
bewaartermijn kan leiden tot een meer afgewogen, beperktere bevraging van
de verkeersgegevens. Hieruit kan worden afgeleid dat een kortere bewaartermijn
eerder leidt tot een situatie waarin verkeersgegevens opgevraagd worden op
basis van wenselijkheid («nice to have») dan in het geval van
een ruimere bewaartermijn. In dit laatste geval leidt een langere bewaartermijn
juist tot een meer gerichte bevraging van de gegevens. Deze conclusies komen
ook overeen met de conclusies van onderzoeken die in Duitsland zijn verricht.
Daarop zal hieronder, naar aanleiding van vragen van de leden van de fracties
van GroenLinks en het CDA, nader worden ingegaan.De conclusie van de leden van de CDA-fractie, dat uit het aantal van «slechts
65 dossiers», waarin verkeersgegevens een belangrijke rol hebben gespeeld,
blijkt dat een bewaarplicht niet nodig is omdat de gegevens steeds beschikbaar
waren deel ik evenmin. De gegevens waren beschikbaar omdat deze door de aanbieders
niet waren vernietigd. Op grond van artikel 6 van de Richtlijn 2002/58/EG
(Richtlijn privacy en elektronische communicatie) is de verplichting tot vernietiging
in beginsel gekoppeld aan de betaling van de rekening door de klant. In bepaalde
gevallen kunnen de gegevens langer worden verwerkt met het oog op bepaalde
zakelijke doeleinden. Dit betekent dat die gegevens niet altijd beschikbaar
kunnen zijn ten behoeve van het opsporingsonderzoek, dit hangt namelijk af
van de bedrijfsvoering van de aanbieder. Dit acht ik geen wenselijke situatie.
Dat er «slechts» 65 dossiers beschikbaar waren waarin de gegevens
wel een belangrijke rol hebben gespeeld onderstreept juist het belang van
een wettelijk vastgelegde bewaartermijn ten behoeve van de opsporing van ernstige
strafbare feiten. Immers, deze dossiers betreffen de gevallen waarin de gegevens
bij de aanbieders aanwezig waren. In die gevallen waarin de gegevens niet
meer aanwezig waren, valt achteraf niet meer vast te stellen of deze gegevens
van belang hadden kunnen zijn voor het opsporingsonderzoek en zo ja, welke
bijdrage deze gegevens hadden kunnen leveren aan het resultaat van opsporing
of vervolging. Een dergelijke vraagstelling zou tot een vrijwel onmogelijke
bewijslast voor politie en justitie voeren. Omdat in alle onderzochte zaken
de historische verkeersgegevens van belang waren voor het leveren van direct
en indirect bewijs in het onderzoek hebben de onderzoekers van de EUR geen
antwoord kunnen geven op de vraag in welk percentage van de zaken een verruiming
van de bewaarplicht een positieve invloed zou hebben gehad op het verloop van
het onderzoek. Zoals hierboven reeds is aangegeven is de onderzoekers wel
gebleken van een verband tussen de leeftijd van de historische verkeersgegevens
enerzijds en de ernst van het gepleegde feit en de ingezette opsporingscapaciteit anderzijds. De onderzoekers hebben er eveneens op gewezen dat in een
dossier slechts die zaken worden opgeschreven c.q. bijgevoegd die van belang
zijn geweest voor de desbetreffende zaak. Het was daardoor onmogelijk voor
de onderzoekers om uit de bestudering van slechts de dossiers een beeld te
krijgen van die gegevens die men niet heeft gekregen, of die vorderingen die
geen resultaat hebben opgeleverd voor het onderzoek. Daarom hebben ook de
gesprekken met betrokkenen in de praktijk een belangrijke rol gespeeld binnen
dit onderzoek (blz. 6).De onderzoekers hebben inderdaad geen wetenschappelijk verantwoorde conclusies
kunnen trekken over een bewaartermijn voor internetgegevens omdat daarvoor
te weinig onderzoeksdossiers voorhanden waren. Hierover heb ik reeds eerder
opgemerkt dat tot 1 september 2004 een wettelijke bevoegdheid tot het
vorderen van gebruikersgegevens ontbrak. Hierdoor was opsporingsonderzoek
met behulp van internetgegevens nog volop in ontwikkeling. Daarbij is ook
van belang dat de aanbieders in toenemende mate telefoniediensten via internet
aanbieden. Dit betekent, zoals door de EUR-onderzoekers ook is onderkend,
dat de behoefte aan verkeersgegevens van internettelefonie van een vergelijkbare
omvang zal aannemen als die van traditionele telefonie, zodat het voor de
hand ligt voor beide vormen een gelijke bewaartermijn te hanteren. Ook het
volume van de op grond van de richtlijn dataretentie te bewaren internetgegevens
is niet zodanig omvangrijk ten opzichte van het volume van de op grond van
die richtlijn te bewaren gegevens rond traditionele telefonie, dat dit zou
strekken tot een afwijkende bewaartermijn. In dit verband merk ik tenslotte
nog op dat, met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk, ook in de andere
lidstaten is gekozen voor één enkele bewaartermijn voor zowel
telefonie- als internetgegevens. Niet zelden betreft dit een termijn van twaalf
maanden.De leden van de fractie van het CDA meenden – onder verwijzing naar
de zaak Silver vs United Kingdom – dat met de conclusies van het onderzoek
van de EUR niet is voldaan aan het noodzakelijkheidscriterium van artikel
8 EVRM. Graag reageer ik hierop als volgt.De reikwijdte van het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer
zoals dit is neergelegd in artikel 8 van het EVRM vormt de uitkomst van een
afweging van belangen. In de zaak Silver vs United Kingdom, van 25 maart
1983, heeft het Europese Hof geoordeeld dat het bijvoeglijk naamwoord «noodzakelijk»
niet synoniem is met «onmisbaar», noch de flexibiliteit heeft
van uitdrukkingen als «toelaatbaar», «gebruikelijk», «nuttig», «redelijk»
of «wenselijk». In overweging no. 97 erkent het Hof echter ook
dat aan de verdragspartijen een eigen beoordelingsruimte toekomt bij het opleggen
van beperkingen («a certain but not unlimited margin of appreciation»)
en dat de zin «noodzakelijk in een democratische samenleving»
betekent dat de inmenging in overeenstemming moet zijn met een «pressing
sociaal need» (er moet een dringende maatschappelijke behoefte bestaan
om het legitieme doel te vervullen) en proportioneel moet zijn ten opzichte
van het nagestreefde doel.Naar mijn mening zijn telecommunicatie verkeersgegevens van dermate groot
belang voor de opsporing en vervolging van ernstige criminaliteit dat de voorgestelde
bewaartermijn aan het noodzakelijkheidscriterium voldoet. De afweging van
de Nederlandse regering blijft binnen de «bandbreedte» waarin
de richtlijn voorziet. De richtlijn voorziet immers in een bewaarplicht voor
een periode van ten minste zes maanden en maximaal twee jaar. Een langere
bewaartermijn dan de minimumtermijn van zes maanden is van belang voor de
opsporing van ernstige misdrijven in het bijzonder bij uitvoering van meer
complexe opsporingsonderzoeken, internationale onderzoeken en de behandeling
van cold cases, alsmede de beschikbaarheid van gegevens voor het onderzoek
ter terechtzitting. In het voorgaande is dit – in antwoord
op de vragen van de leden van de fracties van het CDA en de PvdA – besproken.
Dit kan worden aangemerkt als een zwaarwegend maatschappelijk belang dat zeker
begrepen kan worden onder het vereiste van een «pressing social need»,
zoals opgenomen in artikel 8 EVRM. Naarmate de gegevens korter bewaard blijven,
zal zich vaker de situatie voordoen dat gegevens niet meer voor het opsporingsonderzoek
beschikbaar zijn. Een termijn van twaalf maanden is in dit opzicht naar mijn
mening een minimale termijn.Het ontbreken van kwantitatieve cijfers over de aantal zaken waarin deze
gegevens een rol spelen in het welslagen van de opsporing of de vervolging,
of het nemen van beslissingen in dat verband, kan daarvoor niet maatgevend
zijn. Ook als de gegevens slechts in enkele gevallen van belang zouden zijn
voor het oplossen van een ernstige strafzaak, zou het moeilijk te aanvaarden
zijn dat de gegevens niet meer beschikbaar zouden zijn. Dit geldt temeer nu
het gaat om het langer bewaren van gegevens die voor een belangrijk deel reeds
door de aanbieders ten behoeve van eigen zakelijke doeleinden worden gebruikt.
Het betreft gegevens die de burgers doorgaans ook zelf kunnen bevragen ten
behoeve van een overzicht van het eigen belgedrag. Het gaat hier niet om de
inhoud van gesprekken, het gaat hier ook niet om websurfgedrag. Het gaat om
gegevens die inzicht geven in tijdstippen waarop gebruik is gemaakt van communicatieverbindingen
en de aansluitnummers die bij die verbinding betrokken waren.In reactie op het manifest van vijftien hoogleraren, waarnaar de leden
van de CDA-fractie verwezen, merk ik op, dat naar mijn mening niet zozeer
de bewaring van de gegevens als wel de toegang daartoe, en het verdere gebruik
daarvan voor andere doeleinden dan waarvoor de gegevens waren verzameld, maatgevend
is voor de aantasting van de persoonlijke levenssfeer. Dit is een essentieel
punt, dat ik al eerder naar voren bracht en dat ook door het Duitse Bundesverfassungsgericht
wordt erkend in de voorlopige beslissing op het beroep van een groot aantal
personen tegen de in dat land vastgestelde wettelijke bewaarplicht. De bevoegdheden
tot het vorderen van de gegevens zijn opgenomen in het Wetboek van Strafvordering
en de WIV 2002. Voor de strafvordering geldt dat sprake moet zijn van de opsporing
van ernstige misdrijven. Omdat slechts een zeer gering percentage van het
aantal opgeslagen gegevens zal worden bevraagd, is er geen sprake van een
ingrijpende inmenging van de overheid in de persoonlijke levenssfeer van burgers.
Uit het onderzoek van de Erasmus Universiteit blijkt dat het overgrote deel
van de bevragingen plaatsvindt kort nadat het misdrijf is gepleegd. Eenzelfde
bevinding is gedaan door de onderzoekers van het Max Planckinstituut in Freiburg,
waarop hierna in reactie op vragen van de fractie van GroenLinks wordt ingegaan.
Omdat een latere bevraging van de gegevens naar verwachting minder vaak zal
plaatsvinden, zal er ook door de keuze voor een langere bewaartermijn geen
sprake zijn van het op grote schaal inmengen in de persoonlijke levenssfeer
van burgers door de overheid. In het overgrote deel van de gevallen zullen
de opgeslagen gegevens in de beslotenheid van de databases van de aanbieders
blijven berusten. Overigens, ook nu kunnen de gegevens, die door de aanbieders
ten behoeve van de eigen bedrijfsdoeleinden worden bewaard, door politie en
justitie worden bevraagd ten behoeve van de bestrijding van ernstige misdrijven.Concluderend ben ik, alle belangen afwegend, van oordeel dat een bewaartermijn
van twaalf maanden ten minste nodig is. In de eerste plaats is er behoefte
aan deze bewaartermijn met het oog op complexere opsporingsonderzoeken en
rechtshulpverzoeken, zodat de gegevens daadwerkelijk beschikbaar zijn als
daaraan behoefte bestaat. Daarbij kan een langere bewaartermijn leiden tot
een meer afgewogen en beperktere bevraging van verkeersgegevens. In de tweede
plaats kan de behoefte aan verkeersgegevens aan de orde zijn
tijdens het onderzoek ter terechtzitting, waarbij de gegevens tevens kunnen
dienen om de onschuld van personen aan te tonen. Voor wat betreft de aantasting
van de privacy en de lasten voor het bedrijfsleven heeft een verlenging van
de bewaartermijn bepaald geen uitzonderlijke gevolgen.Met de aanneming van het amendement Anker (Kamerstukken II 2007/08, 31 145,
nr. 14), heeft de Tweede Kamer gekozen voor een bewaartermijn van twaalf maanden.
In zijn advies heeft ook de Raad van State aangegeven dat, nu de meeste lidstaten
bij de implementatie kiezen voor een bewaartermijn van zes of twaalf maanden,
het naar het oordeel van de Raad voor de hand ligt om bij deze termijnen aan
te sluiten. In dat advies zijn ook de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
en de lasten voor het bedrijfsleven betrokken. Met een bewaartermijn van twaalf
maanden sluit Nederland aan bij de keuze in een aantal andere lidstaten, zoals
Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, België, Spanje, en Denemarken. Daarbij
zijn er goede redenen voor eenzelfde bewaartermijn voor zowel telefonie- als
internetgegevens.De leden van de fracties van ChristenUnie en SGP vroegen zich, naar aanleiding
van mijn opmerkingen over de moord op de Hells Angels in Oirsbeek, af of telecombedrijven
en internetproviders de gegevens weliswaar twaalf maanden moeten bewaren maar
vervolgens niet verplicht zijn deze na afloop van de bewaartermijn te vernietigen.Deze vraag moet ontkennend worden beantwoord. Ter implementatie van de
richtlijn dataretentie (artikel 7) zijn de aanbieders verplicht de bewaarde
gegevens na afloop van de bewaarperiode onverwijld te vernietigen. Deze verplichting
wordt vastgelegd in de Telecommunicatiewet (artikel 13.5, derde lid, onderdeel
b, Tw). In het ontwerpbesluit beveiliging gegevens telecommunicatie is vastgelegd
dat de aanbieders ervoor zorg moeten dragen dat de gegevens uiterlijk binnen
acht dagen na afloop van de wettelijke bewaartermijn worden vernietigd. Niet
uitgesloten is dat de bewaarde gegevens na het verstrijken van de wettelijke
bewaartermijn op grond van de Telecommunicatiewet verder kunnen worden verwerkt
voor de in de artikelen 11.5 en 11.5a van die wet genoemde doeleinden. Dit
betreft de facturering, het verrichten van marktonderzoek en het leveren van
diensten met een toegevoegde waarde. Dan zijn de voor die doelen geldende
verplichtingen tot anonimisering of vernietiging op de verdere verwerking
van toepassing.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of de regering het met
hen eens is dat een ingrijpende inbreuk op de privacy als het bewaren van
persoonlijke gegevens gelegitimeerd moet zijn door het aantonen van nut en
noodzaak. Zij wezen hierbij op de uitkomsten van het Max Planckinstituut in
Freiburg en een onderzoek van het Bundeskriminalamt uit 2005 waaruit zou blijken
dat nut en noodzaak van een langere beschikbaarheid dan zes maanden van verkeersgegevens
niet zijn aangetoond. Zij vroegen op welke wijze Nederland een bewaartermijn
van een jaar rechtvaardigt terwijl andere landen een termijn van zes maanden
voldoende achten. Ook de leden van de CDA-fractie refereerden aan het onderzoek
van het Max Planckinstituut waarnaar wordt verwezen in een uitspraak van het
Bundesverfassungsgericht. Voorts wezen zij op een onderzoek door de brancheorganisatie
Bitkom. Zij vernamen graag de visie van de regering op de conclusies van deze
onderzoeken.In antwoord op de gestelde vragen ben ik het met de leden van GroenLinks
eens dat een ingrijpende inbreuk op de privacy gelegitimeerd moet zijn door
het aantonen van nut en noodzaak van de voorgestelde maatregel. Ik verschil
evenwel van mening met de leden van GroenLinks waar de vraagstelling ervan
uitgaat dat een ingrijpende inbreuk op de privacy het gevolg is van een bewaartermijn
van langer dan zes maanden. Hierboven heb ik, naar aanleiding van vragen van
de leden van de fracties van het CDA, PvdA en SP, aangegeven
dat niet zozeer de bewaring van de gegevens een inmenging in de persoonlijke
levenssfeer met zich meebrengt als wel de toegang tot die gegevens en het
verdere gebruik daarvan voor andere doeleinden dan waarvoor die gegevens oorspronkelijk
waren verzameld. Zoals hiervoor beschreven, is die toegang beperkt tot zwaarwegende
gevallen. Op de uitspraak van het Duitse Bundesverfassungsgericht wordt hieronder,
naar aanleiding van vragen van de leden van de fractie van het CDA naar de
gevolgen van aanhangige rechtszaken, nader ingegaan. Met betrekking tot de
onderzoeken waaraan door de leden van GroenLinks en de CDA-fractie wordt gerefereerd,
merk ik op dat elk land eigen opsporingsmethodieken en onderzoeksmethoden
hanteert voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Dit blijkt
ook uit de bevindingen van de onderzoekers van het Max Planckinstituut. Zij
melden dat uit schriftelijke bevragingen van regeringen blijkt dat uit enkele
Europese landen geen problemen worden gemeld met de toenmalige regelgeving
inzake de bewaring van verkeersgegevens, terwijl andere landen wijzen op het
probleem van reeds gewiste gegevens waardoor opsporingshandelingen mislukten.
Voorts wijst het onderzoek uit dat in Duitsland het aantal bevragingen van
(verkeers)gegevens sterk is toegenomen. Vooral de jaren 2004 en 2005 laten
een hoge stijging van het aantal aanvragen van verkeersgegevens zien. Deze
stijging strookt met het belang dat de opsporing- en vervolgingsautoriteiten
hechten aan de beschikbaarheid van verkeersgegevens.In het onderzoek van het Bundeskriminalamt uit 2005 zijn 381 gevallen
onderzocht waarin verkeersgegevens zijn opgevraagd door de politie. Het zwaartepunt
lag bij de delicten tegen de seksuele zelfbestemming («Selbstbestimmung»),
delicten rond bedrog en misdrijven tegen het eigendom. Van de 381 gevallen
hadden er 166 betrekking op internetgegevens (43,6%), 165 op telefoniegegevens
(43,3%) en 31 op e-mail via internet (8,1%). Uit het gepresenteerde
cijfermateriaal komt naar voren dat bij de bevraging van de gegevens door
de opsporingsautoriteiten, de nadruk lag op bevraging tot zes maanden na de
bewaring van de gegevens. In 35 zaken kon geen aanwijzing voor een bewaartermijn
worden verkregen (z.g. non values).Voor wat betreft de lengte van de bewaartermijn
spreken de onderzoekers voor een aantal delicten van een «Idealspeicherzeitraum»
tot zes maanden. Uit het beschikbare cijfermateriaal blijkt echter dat het
regelmatig voorkomt dat verkeersgegevens ook in een later stadium zijn opgevraagd.
Van de 346 resterende zaken kwam in ruim 27% een bewaartermijn van
twaalf maanden of meer als ideaal naar voren. Dit betrof 71 gevallen
tot twaalf maanden en 23 gevallen langer dan twaalf maanden. Vooral bij de
bestrijding van drugsdelicten werd een bewaartermijn van twaalf maanden of
meer als ideaal gezien. De onderzoekers stellen vast dat de bewaartermijnen
tussen de aanbieders onderling verschillend zijn en tussen de 72 uur en drie
tot zes maanden liggen. Volgens de onderzoekers zijn minimumbewaartermijnen
voor de opsporing van strafbare feiten dringend gewenst.In het onderzoek van het Max Planckinstituut uit februari 2008 wordt vastgesteld
dat er geen betrouwbare gegevens voorhanden zijn over het gebruik van verkeersgegevens
en de gevolgen van de bevraging. De (tot dan toe) beschikbare bevindingen
wijzen er op dat het gebruik van de gegevens op korte termijnen is geconcentreerd.
Het aantal vorderingen tot de verstrekking van verkeersgegevens is van 2002
tot 2005 sterk toegenomen. Het aantal bevragingen van IMEI-nummers is verviervoudigd.
Het totaal aantal vragen om verkeersgegevens is gestegen van onder de 5 000
in 2000 tot ongeveer 40 000 in 2005. De tendens is sterk stijgend. Met
de snelle verspreiding van de mobiele communicatie is de bevraging van verkeersgegevens
tot een wijdverbreid onderzoeksmiddel geworden. Het onderzoek heeft plaatsgevonden
door middel van documentenanalyse in enkele deelstaten, enquêtes binnen
het Openbaar Ministerie en interviews met sleutelpersonen. Uit onderzoek van
de bevragingen bij twee aanbieders, over een periode van drie
maanden, blijkt dat de maatregel bij telefonie vooral wordt gebruikt voor
de opsporing van oplichting en bedrog (30%), roof- en moord (10%)
en delicten rond verdovende middelen (8%). Bij internetgegevens spelen
kinderpornografie (30%) en inbreuken op het auteursrecht een vermeldenwaardige
rol. Opgemerkt wordt dat de bevraging van verkeersgegevens zich aan het ontwikkelen
is tot een onderzoeksmiddel voor bijna alle categorieën van strafbare
feiten, dat sterk is gericht op de contacten tussen dader en slachtoffer en
dat dit als minder belastend wordt beoordeeld. De onderzoekers achten het
opvallend dat de rechtspolitieke debatten en de praktijk op dit punt uiteenlopen.
Het zwaartepunt van de bevragingen ligt binnen drie maanden, daarbinnen ligt
een zwaartepunt binnenéén dag. De onderzoekers melden hierover
dat de praktijk van de strafvervolging zich kennelijk heeft ingesteld op de
opslagpraktijk van het bedrijfsleven («Offensichtlich hat sich die Strafverfolgungspraxis
auf die Speicherungspraktiken der Unternehmen eingestelt»). Daarnaast
wordt door de vertegenwoordigers van politie en justitie melding gemaakt van
verschillende bewaartermijnen bij de aanbieders. De vertegenwoordigers van
het Openbaar Ministerie hebben een bewaartermijn van zes tot twaalf maanden
bepleit. Uit het documentonderzoek is naar voren gekomen dat problemen met
de bewaring in 63 gevallen een rol hebben gespeeld. Bij de aanbevelingen wijzen
de onderzoekers er op dat het opvragen van verkeersgegevens ook in gevallen
van middelzware criminaliteit wordt ingezet, zoals criminaliteit door middel
van eindapparatuur («Endgeräte»), waar de verkeersgegevens
het enig bruikbare aanknopingspunt voor het onderzoek bieden. Doordat het
wetsvoorstel hiervoor ruimte blijft bieden zal de spanning tussen de behoefte
van de opsporing en de bescherming van vrijheidsrechten versterken. Inmiddels
is deze kwestie voorgelegd aan het Duitse Bundesverfassungsgericht. Hierop
wordt, naar aanleiding van vragen van de leden van de fracties van CDA en
GroenLinks, nader ingegaan in de paragraaf over de gevolgen van aanhangige
rechtszaken. Verder merken de onderzoekers op dat een bewaartermijn van zes
maanden op grond van de uitkomsten van het empirisch onderzoek gegrond is.
Op grond van de enquête is het belang van een langere bewaartermijn
tot twaalf maanden kenbaar maar op grond van documentonderzoek zou ongeveer
2% van het aantal bevragingen onder de huidige omstandigheden mislukken.
Dit betreft de eerdervermelde 63 gevallen.Hierbij dient echter bedacht te worden dat de onderzoeken zijn uitgevoerd
in een tijd dat er in de meeste landen nog geen sprake was van het bewaren
van verkeersgegevens voor opsporingsdoeleinden. De bewaargrond was primair
gelegen in het gebruik van de betreffende gegevens voor bedrijfsdoeleinden.
Mede uit een oogpunt van kostenbeheersing worden gegevens niet langer bewaard
dan in het belang van de bedrijfsvoering strikt noodzakelijk is zo concludeert
het onderzoek van Bitkom. Een rol kan derhalve inderdaad spelen dat het wellicht
doorgaans geen zin zou hebben gehad oudere gegevens te bevragen omdat deze
niet meer voorhanden waren. Dit strookt met de bevindingen van de onderzoekers
van de Erasmus Universiteit Rotterdam en het Max Planckinstituut, die dit
kwalificeren als anticiperend gedrag. Omdat de verwachting bestaat dat de
gegevens niet meer voorhanden zullen zijn worden ze niet meer bevraagd. De
totstandkoming van de richtlijn illustreert dat juist om die reden gewerkt
is aan Europese regels inzake een bewaarplicht. De richtlijn dataretentie
biedt de lidstaten de mogelijkheid te kiezen voor een bewaartermijn van minimaal
zes en ten hoogste vierentwintig maanden. Deze bandbreedte weerspiegelt de
uiteenlopende preferenties van de lidstaten op dit gebied. Inmiddels heeft
een aantal van de landen die in het onderzoek van Bitkom betrokken waren wetgeving
aanvaard waarin wordt voorzien in uitéénlopende
bewaartermijnen. Zo is in Frankrijk een bewaartermijn van twaalf maanden vastgesteld
en Italië één van twee jaar.Dat wetenschappers van diverse disciplines hebben benadrukt dat niet overtuigend
is aangetoond dat de bewaarplicht tot het oplossen van veel misdrijven leidt,
heb ik niet in het betreffende artikel uit NRC van 2 april 2008 kunnen
lezen. Integendeel, deze wetenschappers erkennen dat met een lange bewaarplicht
sommige zaken makkelijker opgelost kunnen worden. Zij kwalificeren dit als
een belangrijk maar niet afdoende argument. Overigens heb ik ook nooit gesteld
of verdedigd dat met een langere bewaartermijn veel misdrijven kunnen worden
opgelost. Waar het om gaat is dat een kortere bewaartermijn de kans zal verkleinen
dat de gegevens beschikbaar zijn als daaraan behoefte bestaat tijdens het
opsporingsonderzoek dan wel in het stadium van de strafvervolging.Voor de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks op welke wijze
de Nederlandse situatie een bewaartermijn van een jaar rechtvaardigt, terwijl
Duitsland, Finland, Tsjechië en Zweden een termijn van zes maanden voldoende
achten, verwijs ik naar de beantwoording van de vragen van de leden van de
fracties van het CDA, de PvdA en de SP over de bewaartermijn. In dit verband
merk ik nog op dat Zweden nog geen bewaartermijn heeft vastgesteld en dat
andere lidstaten juist hebben gekozen voor een langere termijn dan de zes
maanden. De richtlijn biedt de lidstaten expliciet de ruimte voor het vaststellen
van een langere bewaartermijn. Ierland kende een bewaartermijn van drie jaar.
De Ierse regering vindt een maximale bewaartermijn van twee jaar niet voldoende
en heeft inmiddels bij het Europese Hof van Justitie beroep ingesteld tegen
de rechtsgrondslag van de richtlijn. Italië kende een maximale bewaartermijn
van vier jaar voor telefoniegegevens en zal deze termijn naar beneden moeten
bijstellen. De keuze voor een specifieke bewaartermijn is afhankelijk van
de afweging tussen de betrokken belangen, zoals de behoefte van de opsporing
en vervolging, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de lasten
voor de aanbieders. Op dit punt kunnen de lidstaten verschillende accenten
plaatsen. In Nederland is het aftappen van telecommunicatie, evenals het vorderen
van verkeersgegevens, een belangrijk middel in de opsporing van ernstige strafbare
feiten omdat daarmee een goed beeld kan worden verkregen van de kring van
personen met wie de betrokken persoon contact onderhoudt. Daardoor kan de
inzet van meer ingrijpende bevoegdheden, zoals de infiltratie of het runnen
van informanten, worden vermeden. Ook andere landen – zoals het Verenigd
Koninkrijk, België, Frankrijk, Italië en Ierland – hebben
voor een langere bewaartermijn gekozen.De bewaring van verkeersgegevensDe leden van de fractie van het CDA wezen op verschillende ontwikkelingen
met betrekking tot internet. Dit betrof aspecten als het destilleren van verkeersgegevens
uit de databases door de providers van internetdiensten, de enorme hoeveelheid
van de te bewaren internetgegevens – ook in relatie tot de explosieve
toename van het internetverkeer – en de introductie van het fenomeen
van het eenmalige IP-adres. Omdat de netwerken van providers het verkeer van
klanten via heel verschillende servers afhandelen, kunnen de complete verkeersgegevens
van een klant alleen worden bemachtigd door een volledige tap op een klant
te zetten, dat wil zeggen inclusief de inhoud. De leden van deze fractie vroegen
deze ontwikkelingen in de beantwoording van de vraag naar nut en noodzaak
van de voorgestelde bewaarplicht, dan wel de proportionaliteit daarvan, te
betrekken. De leden van de fractie van de SP had de indruk dat de regering
niet precies voor ogen heeft tot welke praktische gevolgen het invoeren
van deze ongemotiveerd lange bewaartermijn zal kunnen leiden en zag graag
een degelijker onderbouwing van de kant van de regering.De stelling van de leden van de CDA-fractie, dat de complete verkeersgegevens
van een klant alleen kunnen worden bemachtigd door een volledige tap op de
klant te zetten (inclusief inhoud) en dat de providers daaruit de verkeersgegevens
moeten destilleren, komt mij minder waarschijnlijk voor. Er zijn inmiddels
diverse leveranciers van systemen voor dataretentie. Geen van die systemen
is gebaseerd op een werkwijze zoals de leden van de CDA-fractie deze beschrijven.
Ook de stelling dat het internetverkeer explosief is toegenomen, kan niet
zonder meer tot de conclusie leiden dat dit tot een kortere bewaartermijn
(dan de voorgestelde twaalf maanden) moet leiden. Immers, de toename van het
internetverkeer wordt vooral veroorzaakt door de toename van de bandbreedte
die internetgebruikers tot hun beschikking hebben. Dat maakt het namelijk
mogelijk om zeer omvangrijke bestanden te downloaden en uit te wisselen. Dit
toegenomen internetverkeer leidt echter niet noodzakelijkerwijs tot meer verkeersgegevens,
en zeker niet tot meer gegevens die onder de bewaarplicht vallen, nu op grond
van dit wetsvoorstel uitsluitend de gegevens voor internettoegang bewaard
moeten worden. Ook de toename van het aantal IP-adressen leidt niet per definitie
tot een enorme toename van het aantal te bewaren gegevens. Op grond van de
richtlijn moeten alleen de gegevens betreffende internettoegang bewaard worden
en niet de gegevens over het websurfgedrag. Wanneer eenmaal toegang tot het
internet is verkregen, behoeven vervolgens geen gegevens meer bewaard te worden.
Bij internettoegang moet onder meer het IP-adres worden vastgelegd. Voor de
hoeveelheid te bewaren gegevens maakt dit echter geen verschil omdat van iedere
communicatie het IP-adres, dat door de aanbieder aan een communicatie is toegewezen,
moet worden bewaard. Dat voor iedere website een ander IP-adres wordt verleend,
maakt voor de hoeveelheid te bewaren gegevens dus geen verschil. De richtlijn
maakt dan ook geen onderscheid in statische of dynamische IP-adressen (artikel
5, eerste lid, onderdeel c, punt 2, onder i). Daarnaast kan erop gewezen worden
dat, mocht al sprake zijn van toename van de te bewaren gegevens, de opslagcapaciteit
en de digitale transportcapaciteit door de technologische ontwikkeling elke
vierentwintig maanden verdubbelt. Dit betekent dat een toename in de te bewaren
gegevens tegelijkertijd wordt gecompenseerd door een toename van de computerkracht
en de opslagcapaciteit.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de SP merk ik
op dat de bewaarplicht geldt voor de gegevens die door de aanbieders worden
gegenereerd of verwerkt. Voor een deel worden de gegevens op dit moment door
de aanbieders reeds voor eigen bedrijfsdoeleinden bewaard. Volgens de kostenberekening
van het onderzoeksbureau VKA zouden de extra kosten die zijn verbonden aan
de inzet van extra geheugencapaciteit als gevolg van verlenging van de bewaartermijn
met zes maanden ongeveer zeven miljoen euro kosten. Bij de berekeningen ging
VKA destijds nog uit van een bedrag van 34 000 euro per terabyte. Inmiddels
is de prijs van geheugencapaciteit afgenomen tot 2 200 euro per terabyte.
Dit zou betekenen dat een verkorting van een bewaartermijn van een half jaar
voor de gehele marktsector thans een kostenreductie zou betekenen van ongeveer
400 000 euro. In de memorie van toelichting is nog uit gegaan van een
bedrag van ongeveer 7 miljoen euro per half jaar. De ontwikkelingen in de
stand der techniek leiden aldus tot een enorme kostenreductie voor de geheugencapaciteit.
Weliswaar is het te verwachten dat de aanbieders deze kosten zullen doorberekenen
aan de klanten doch de meerprijs hiervan zal per klant verwaarloosbaar klein
zijn. Gelet op de belangen die hierbij aan de orde zijn, en de bedragen die
de Nederlandse burgers op jaarbasis aan hun telefonie- of internetaansluiting
besteden, meen ik dan ook dat dit geen onoverbrugbare kostenpost vormt.De leden van de fractie van D66 stelden de vraag op grond van welke argumenten
de keuzes voor nadere regulering in een AMvB zijn gemaakt. Specifiek bedoelden
deze leden de nadere regulering van welke gegevens op welke wijze opgeslagen
dienen te worden, hoe deze gegevens beschikbaar kunnen worden gemaakt voor
de opsporingsdiensten, hoe deze adequaat beschermd kunnen worden en hoe wordt
gecontroleerd dat er met deze privacygevoelige gegevens correct wordt omgegaan.In antwoord op deze vragen merk ik allereerst op dat het ook op dit moment
voorkomt dat verkeersgegevens van de aanbieders worden gevorderd ten behoeve
van de opsporing van ernstige strafbare feiten. Het Besluit beveiliging gegevens
aftappen telecommunicatie is daarop van toepassing. Dit besluit geeft nadere
regels voor de beveiliging van de gegevens bij de uitvoering van een vordering
tot verstrekking van verkeersgegevens. Het besluit verplicht de aanbieder
tot het treffen van maatregelen ter voorkoming van kennisneming door onbevoegden
van de informatie welke door de aanbieder aan de bevoegde autoriteit is verstrekt
alsmede de gegevens die zijn vervat in het aan deze verstrekking ten grondslag
liggende vordering van de bevoegde autoriteit. Ook verplicht het besluit de
aanbieders tot het opstellen van een beveiligingsplan, waarin wordt aangegeven
op welke wijze uitvoering is gegeven aan de in de bijlage bij die regeling
opgenomen maatregelen. Dit betreft beveiligingseisen ten aanzien van het personeel,
de fysieke beveiliging van de informatie, het beheer van communicatie- en
bedieningsprocessen, de toegangsbeveiliging van geautomatiseerde informatiesystemen
en de ontwikkeling en het onderhoud van die systemen. Voor de nadere regulering
van de beveiligingsmaatregelen rond de bewaarplicht zal nauw worden aangesloten
bij het Besluit beveiliging gegevens aftappen telecommunicatie. Aan die keuze
liggen de volgende overwegingen ten grondslag. In de eerste plaats voldoen
deze regels ook voor de beveiliging van gegevens in verband met de bewaarplicht.
Aansluiting bij dit besluit is goed mogelijk en, bezien vanuit het oogpunt
van heldere regelgeving, ook wenselijk. In de tweede plaats zijn de aanbieders
goed bekend met deze regels en hebben deze kunnen integreren in hun bedrijfsvoering.
De gegevens, die door de aanbieders op grond van de wettelijke bewaarplicht
worden verwerkt, worden doorgaans niet in een afzonderlijke database opgeslagen
maar vormen onderdeel van een bestand van gegevens die door de aanbieders
ook voor zakelijke doeleinden worden verwerkt. De gegevens die onder de bewaarplicht
vallen, behoeven dus niet te worden afgezonderd van andere gegevens die door
de aanbieders ten behoeve van de eigen bedrijfsvoering worden verwerkt. Dit
zou in de praktijk eenvoudig tot dubbele opslag van gegevens kunnen leiden.
In de overwegingen bij de richtlijn dataretentie is vastgelegd dat de bewaring
van de gegevens op een zodanige manier dient te gebeuren dat voorkomen wordt
dat de gegevens twee keer worden bewaard (Overweging no. 13). De beschikbaarstelling
van de gegevens door de aanbieders zal zoveel mogelijk geautomatiseerd gaan
verlopen. Op dit moment wordt op Europees niveau gewerkt aan de totstandkoming
van een gemeenschappelijke standaard voor de verstrekking van de gegevens,
de zogenaamde ETSI-standaard. Dit is een gemeenschappelijke standaard voor
het door middel van een interface langs elektronische weg verstrekken van
de bewaarde telecommunicatiegegevens. Naar verwachting zal van deze standaard
in oktober van dit jaar een eerste versie uitgebracht worden. Zodra deze standaard
is vastgesteld zal dit aanleiding kunnen zijn tot het stellen van nadere regels
in het ontwerpbesluit beveiliging gegevens telecommunicatie, dat thans in
voorbereiding is. De Wet bescherming persoonsgegevens en de Telecommunicatiewet
geven regels voor de bescherming van persoonsgegevens die door
de aanbieders worden verwerkt. Op grond van de bestaande normen kan reeds
een voldoende niveau van bescherming en beveiliging van de gegevens worden
geboden. Het is dan ook niet zozeer de bewaring van de gegevens als zodanig
die relevant is voor de noodzaak van aanvullende maatregelen ter bescherming
en beveiliging, als wel de mogelijkheid tot het leggen van verbanden tussen
die gegevens en de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Daarom zullen
de aanvullende, specifieke verplichtingen voor de aanbieders ten aanzien van
de bescherming en de beveiliging van de bewaarde gegevens zich richten op
de raadpleging en de verdere verwerking daarvan ten behoeve van opsporing
en vervolging. De toegang tot deze gegevens is voorbehouden aan daartoe geautoriseerde
personen voorzover dit voor hun functie noodzakelijk is. Het toezicht op de
naleving van de regels wordt uitgeoefend door het Agentschap Telecom. Op de
taakuitvoering door het AT zal hieronder, naar aanleiding van vragen van de
leden van de VVD-fractie over de verhouding tot het recht op bescherming van
de persoonlijke levenssfeer, nader worden in gegaan.Gegevensverwerking en gegevensbeveiligingDe leden van de fractie van het CDA wezen op de kwetsbaarheid van digitale
data voor zowel grootschalige als kleinschalige (gerichte) manipulatie op
afstand en meenden dat het een fictie is om enkel digitale data richtinggevend
te achten voor een effectieve opsporing. Volgens deze leden zou dataretentie
een bron zijn van schijnveiligheid omdat verkeersgegevens nooit kunnen aantonen
dat een individu verkeer heeft veroorzaakt en omdat criminelen eenvoudig valse
sporen kunnen uitzetten als afleiding van hun werkelijke activiteiten. De
leden van deze fractie vernamen graag het standpunt van de regering met betrekking
tot deze analyse.In reactie op deze analyse merk ik op dat de leden van de fractie van
het CDA terecht stellen dat het een fictie is om enkel digitale data richtinggevend
te achten voor een effectieve opsporing. Digitale data moeten worden geïnterpreteerd
(is het wel logisch dat deze persoon in dit onderzoek voorkomt), worden vergeleken
met andere in het onderzoek beschikbare gegevens en worden geverifieerd (adresgegevens
bij de GBA bijvoorbeeld). Maar ook wanneer verkeersgegevens niet de werkelijke
bron van communicatie weergeven, zijn het voor de opsporing zeer relevante
gegevens op grond waarvan nader onderzoek gedaan kan worden. Immers, juist
in zaken van hacken, botnets en andere vormen van computercriminaliteit hebben
de betrokkenen dikwijls het een en ander te verbergen en zijn de achtergelaten
gegevens juist van belang om het «kwaadwillend gedrag» en de veroorzakers
daarvan te achterhalen. Dat daarbij meer nodig is dan het oppervlakkig bestuderen
van deze gegevens moge duidelijk zijn.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of de regering op de hoogte
is van de uitkomsten van de expertmeeting die de Eerste Kamer op 20 maart
2008 met betrekking tot gegevensbescherming heeft gehouden en of ik op basis
van de in de Senaat breed gedragen criteria die de heer Franken heeft opgesomd
een legitimering kan geven van de door de regering voorgestelde implementatiewet.In antwoord op de gestelde vragen merk ik op dat de regering inderdaad
op de hoogte is van de uitkomsten van die expertmeeting. In die bijeenkomst
heeft de heer Franken een aantal criteria geformuleerd voor de afweging bij
de toekenning van nieuwe bevoegdheden. De door de heer Franken gegeven criteria
zijn als volgt:1. noodzaak, met effectiviteit en hanteerbaarheid daarbij;2. proportionaliteit;3. een privacy impact assessment;4. de mogelijkheid van controle door een onafhankelijk orgaan of door
rechtsbescherming;5. een horizonbepaling, zodat er een review na korte tijd komt1.Over de vraag of bepaalde criteria kunnen worden aangelegd voor de toekenning
van nieuwe bevoegdheden merk ik op dat ook bij consensus over de aan te leggen
criteria, een zeker verschil van inzicht mogelijk zal blijven over de uitkomsten
van de afweging. Dat is vrijwel inherent aan het politieke proces. De genoemde
criteria zijn voor de legitimering en onderbouwing van het wetsvoorstel van
groot belang. Bij eerdere gelegenheden en ook in deze memorie van antwoord,
ben ik ingegaan op de noodzaak van het wetsvoorstel, daaronder begrepen de
effectiviteit en hanteerbaarheid. Graag verwijs ik naar hetgeen hiervoor aan
de orde is gekomen in antwoord op de vragen van de leden van de fracties van
het CDA en GroenLinks. Het wetsvoorstel dient ter implementatie van een Europese
richtlijn tot bewaring van bepaalde categorieën van telecommunicatiegegevens.
De richtlijn dataretentie verplicht tot een bewaartermijn van minimaal zes
maanden en maximaal twee jaar. Hiervoor is besproken waarom een bewaartermijn
van twaalf maanden naar mijn mening een minimale termijn is. De effectiviteit
van de bewaarplicht is daarbij zeer gebaat. Een kortere bewaartermijn zou
tot gevolg hebben dat in meer complexere onderzoeken en bij rechtshulpverzoeken
alsmede in geval van nader onderzoek ter terechtzitting, verkeersgegevens
niet meer beschikbaar zouden zijn.Een afzonderlijk privacy impact assessment is niet verricht, de implementatietermijn
laat daarvoor in dit geval ook geen ruimte. De richtlijn verplicht tot een
bewaartermijn van minimaal zes maanden en maximaal twee jaar, zodat een dergelijk
assessment zich dan zou moeten beperken tot de vaststelling van de bewaartermijn
binnen die bandbreedte. Naar mijn mening zal de waardering van de uitkomsten
van een dergelijk onderzoek niet goed kunnen worden losgekoppeld van de afwegingen
omtrent nut en noodzaak van de bewaarplicht als zodanig. Het onderzoek van
de Erasmus Universiteit Rotterdam beoogt meer inzicht te geven in een aantal
concrete onderzoeksvragen die daarbij aan de orde zijn. Daarnaast is in de
uitgebrachte adviezen, onder andere het advies van het College bescherming
persoonsgegevens, uitgebreid aandacht geschonken aan de verhouding tussen
de voorgestelde maatregel en het ook in internationale verdragen vastgelegde
recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Ik ben dan ook van
mening dat thans voldoende informatie beschikbaar is voor een afgewogen besluitvorming
op politiek niveau.In de mogelijkheid van controle is voorzien doordat het toezicht op de
verwerking van persoonsgegevens wordt uitgeoefend door het Agentschap Telecom
van de minister van Economische Zaken. De toezichthoudende taak van de minister
van Economische Zaken ten aanzien van de naleving van hoofdstuk 13 van de
Telecommunicatiewet doet op geen enkele wijze afbreuk aan de toezichtbevoegdheden
die het College bescherming persoonsgegevens (Cbp) heeft met betrekking tot
de verwerking van persoonsgegevens. Het Cbp is dan ook bevoegd om op ieder
gewenst moment zelfstandig toezichthoudende bevoegdheden te ontplooien. Daarnaast
kan de betrokkene zelf met betrekking tot de bewaarde gegevens de rechten
uitoefenen die op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) aan
hem zijn toegekend. De Wbp biedt de nodige mogelijkheden voor betrokkene om
op de hoogte te raken van het feit dat over hem gegevens worden verwerkt en
desgewenst tegen een dergelijke gegevensverwerking op te komen. Daartoe heeft
de betrokkene een recht op kennisneming, dat wil zeggen dat hij zich tot de
aanbieder kan richten met het verzoek hem mede te delen of hem betreffende persoonsgegevens worden verwerkt (art. 35 Wbp). Daarnaast heeft
de betrokkene het recht op correctie van persoonsgegevens als deze feitelijk
onjuist zijn, voor het doel van de verwerking onvolledig of niet ter zake
dienend zijn of anderszins in strijd met een wettelijk voorschrift worden
verwerkt (art. 36 Wbp). Ingeval de aanbieder zou weigeren aan een dergelijk
verzoek gevolg te geven dan kan de betrokkene zich tot de rechtbank wenden
voor een bevel aan de aanbieder om aan het verzoek te voldoen (art. 46 Wbp)
dan wel tot het College bescherming persoonsgegevens voor advies of bemiddeling
(art. 47 Wbp).Voor wat betreft de horizonbepaling tenslotte, voorzien zowel de richtlijn
als het wetsvoorstel in een evaluatiebepaling. Uiterlijk op 15 september
2010 brengt de Commissie aan het Europees parlement en de Raad een evaluatieverslag
uit over de toepassing van deze richtlijn en de weerslag ervan op de marktdeelnemers
en de consumenten, teneinde na te gaan of het nodig is de bepalingen van deze
richtlijn aan te passen, in het bijzonder wat betreft de lijst van gegevens
en de vastgestelde bewaringstermijnen. De resultaten van de evaluatie worden
openbaar gemaakt (artikel 14, eerste lid). Daarnaast zal, op grond van het
amendement Anker, de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens drie jaar na
inwerkingtreding – en vervolgens iedere drie jaar – worden geëvalueerd.
Deze evaluatie zal ingaan op de vraag hoeveel vorderingen tot verstrekking
van gegevens aan de bevoegde autoriteiten zijn gedaan, alsmede op de vraag
hoe oud de gevorderde gegevens waren. Hierdoor zal de noodzaak van de bewaartermijn
van twaalf maanden ten opzichte van een bewaartermijn van zes maanden nader
beoordeeld kunnen worden.De verhouding tot het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeerDe leden van de fractie van het CDA vroeg de mening van de regering naar
aanleiding van de eerste stelling in het manifest van de hoogleraren, dat
is gepubliceerd in NRC Handelsblad van 21 mei 2008, die inhoudt dat onschuldige
burgers last zullen krijgen van fouten die onvermijdelijk in de praktijk zullen
worden gemaakt. Deze gegevens zullen kunnen leiden tot meer en meer ernstige
fouten, bij het nemen van beslissingen over huiszoeking of het treffen van
dwangmaatregelen, en kunnen «op straat» komen te liggen. Daarbij
komt dat verkeersgegevens niet alleen voor de overheid een interessante bron
van informatie vormen. Omdat gericht en ongericht kan worden gezocht vormt
de dataset achter dataretentie de heilige graal voor de georganiseerde misdaad,
aangezien de toegang tot die data deuren opent voor corruptie op grote schaal,
aldus het manifest.In antwoord op deze vraag merk ik op dat, naar ik aanneem, wordt gedoeld
op het artikel van vijftien hoogleraren in NRC Handelsblad van 2 april
2008. Over de stelling in dit artikel dat onschuldige burgers last zullen
krijgen van fouten die onvermijdelijk gemaakt zullen worden, merk ik op dat
deze door de stellers niet wetenschappelijk, bijvoorbeeld aan de hand van
cijfermateriaal, wordt onderbouwd. Overigens is het voor mij lastig voor te
stellen op welke fouten zij specifiek het oog hebben. In het algemeen dient
de politie zorgvuldig om te gaan met ingewonnen informatie. Men moet er altijd
rekening mee houden dat informatie verouderd of onjuist kan zijn. Doorgaans
zal men informatie trachten te verifiëren voordat men tot handelingen
overgaat die ingrijpend voor burgers kunnen zijn. Bij dit wetsvoorstel gaat
het om gegevens over aansluitnummers, de tijdstippen van verbinding, de duur
van de verbinding en dergelijke. Dit zijn gegevens van technische aard die
als zodanig weinig inzicht bieden in de levenssfeer van de betrokkenen. De
bewaarde gegevens kunnen onder bepaalde voorwaarden worden opgevraagd ten
behoeve van opsporing en vervolging. De bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van betrokkenen en de afscherming van het opsporingsonderzoek nopen tot een
zeer zorgvuldige behandeling van de gegevensverstrekking door
de aanbieders. Deze gegevens zullen doorgaans niet worden gebruikt voor het
nemen van beslissingen omtrent het nemen van dwangmaatregelen, zoals een huiszoeking,
maar ten behoeve van het verkrijgen van inzicht in de aard en structuur van
de contacten tussen personen die bij die criminele activiteiten zijn betrokken.
Vanwege de gevoeligheid van deze verwerking is de toegang tot de gegevens
ten behoeve van de opsporing en vervolging, evenals de verstrekking daarvan
aan de bevoegde autoriteiten, met strikte waarborgen omgeven. Op grond van
het Besluit beveiliging aftappen gegevens telecommunicatie gelden deze waarborgen
ook thans reeds voor de afhandeling van verzoeken tot het aftappen van telecommunicatie
en de verstrekking van verkeersgegevens. Hierboven is, naar aanleiding van
vragen van de leden van de D66-fractie over de bewaring van verkeersgegevens,
reeds aangegeven dat voor de nadere regels ter beveiliging van de gegevens
die onder de bewaarplicht vallen, zal worden aangesloten bij de regels van
dit besluit. Voorzover daarbij toch fouten worden gemaakt dan zullen die doorgaans
kunnen worden gecorrigeerd door middel van overleg tussen de aanbieder en
de betrokken rechtshandhavingsautoriteit. Overigens voorzien het Wetboek van
Strafvordering en de Wet bescherming persoonsgegevens in de nodige voorzieningen
voor de betrokkene om eventuele fouten te corrigeren of anderszins te herstellen.
Dit alles overziend ben ik van mening dat er onvoldoende aanleiding lijkt
te bestaan om in dit verband te spreken van een heilige graal, die aanleiding
kan geven tot corruptie op grote schaal.De leden van de VVD-fractie wezen erop dat de ervaring leert dat veel
internetproviders geen prioriteit geven aan de kwaliteit van de te bewaren
gegevens en vroegen hoe de regering gaat bevorderen dat de providers maatregelen
zullen treffen om de kwaliteit van die gegevens – of ook de juistheid
en volledigheid daarvan – te waarborgen. De leden van de PvdA-fractie
vroegen of de regering het met hen eens is dat de kans op fouten toenemen
naarmate de bewaartermijn langer is. Zij wilden graag weten in hoeverre de
bestaande ICT-systemen op deze ingrijpende taakopdracht zijn toegerust, welke
mogelijkheden de burger heeft om ingrijpende fouten te (laten) herstellen
en aan welke termijn van implementatie de regering in dit verband denkt.In antwoord op de gestelde vragen merk ik allereerst op dat internetproviders
wel degelijk prioriteit geven aan de kwaliteit van de gegevens. Op basis van
de verkeersgegevens wordt het betalingsverkeer afgewikkeld. Het betreft overigens
gegevens die grotendeels automatisch worden gegenereerd, zodat de kans op
fouten klein is. De aanbieder is, op grond van het Besluit beveiliging gegevens
telecommunicatie, verplicht een beveiligingsplan op te stellen. In dat plan
wordt ten minste aangegeven op welke wijze uitvoering is gegeven aan de concreet
te treffen maatregelen die in de bijlage bij dat besluit zijn opgesomd. Het
Agentschap Telecom zal actief toezicht gaan houden op de inhoud en werking
van deze beveiligingsplannen. Uit deze plannen moet blijken dat de administratieve
organisatie van aanbieders van openbare telecommunicatiediensten en/of openbare
telecommunicatienetwerken, zodanig is ingericht dat duidelijk is dat de beveiliging
van de bewaarde gegevens van dezelfde kwaliteit zijn als die in het netwerk.
Er zal dus toezicht worden gehouden op het proces van gegevensverwerking.
Daarbij zal niet alleen de inrichting van dat proces maar ook de uitvoering
worden beoordeeld. Een onderdeel hiervan is de wijze waarop de aanbieder geconstateerde
fouten in de bewaarde gegevens corrigeert. Dit betreft dan zowel de correctie
van gemaakte fouten als de maatregelen ter voorkoming van herhaling.Opslag geschiedt over het algemeen in een geautomatiseerd proces en is
onafhankelijk van de lengte van de bewaartermijn. Fouten in de gegevens worden
pas een incident als deze vervolgens worden gevorderd en geleverd aan een
behoeftesteller.De leden van de fractie van GroenLinks verzochten de regering in te gaan
op de kritiek van het College bescherming persoonsgegevens dat de huidige
vage begrenzing van het recht op toegang tot de data in strijd is met artikel
4 van de richtlijn. Ook vroegen zij daarbij in te gaan op de uitspraak van
het Bundesverfassungsgericht van 4 april 2006.In reactie op de gestelde vragen merk ik op dat het College bescherming
persoonsgegevens in zijn advies over het wetsvoorstel – van 22 januari
2007 – aangeeft van mening te zijn dat de grenzen voor toegang tot de
te bewaren gegevens onvoldoende scherp zijn getrokken. Daarmee is het wetsvoorstel
naar het oordeel van het Cbp in strijd met artikel 4 van de richtlijn. De
kritiek van het Cbp kan ik niet onderschrijven. Het Cbp heeft geadviseerd
om in het wetsvoorstel uit te sluiten dat de bevoegdheid van artikel 126hh
Sv kan worden ingezet voor het verkrijgen van het (gedeeltelijke) bestand
van bewaarde gegevens (ten behoeve van datamining). Toepassing van deze bevoegdheid
achtte het Cbp in strijd met artikel 4 van de richtlijn. Daarbij heeft het
Cbp gewezen op de uitspraak van het Duitse Bundesverfassungsgericht (hierna
ook te noemen: het Hof) van 4 april 2006. Anders dan het Cbp acht ik
deze bevoegdheid niet in strijd met artikel 4 van de richtlijn. Dit artikel
beperkt de toegang voor de bevoegde nationale autoriteiten tot welbepaalde
gevallen en in overeenstemming met de nationale wetgeving. Toepassing van
de bevoegdheid van artikel 126hh van het Wetboek van Strafvordering is eveneens
beperkt tot een bepaald geval, namelijk een verkennend onderzoek dat tot doel
heeft om de opsporing van terroristische misdrijven voor te bereiden. Mede
gelet op de strikte wettelijke waarborgen rond het verkennend onderzoek valt
daarmee niet goed in te zien waarom toepassing van deze bevoegdheid in strijd
zou zijn met de richtlijn. De uitspraak van het Duitse Bundesverfassungsgericht
betreft de toepassing van de bevoegdheid van de «Rasterfahndung».
Dit betreft een bevoegdheid van de politieautoriteiten om bestanden met persoonsgegevens,
die zijn verkregen van publieke of private instanties, aan de hand van bepaalde,
tevoren vastgestelde, kenmerken te doorzoeken. Naar aanleiding van de terroristische
aanslagen van 11 september 2001 werd een «Rasterfahndung»
naar islamitische terroristen aangevangen. Daarbij ging het om de opsporing
van zogenaamde «slapers». De inzet van deze bevoegdheid was gebaseerd
op § 31 van de Politiewet van Nordrhein-Westfalen, dat een dergelijke
bevoegdheid onder bepaalde omstandigheden toelaat. Het Bundesverfassungsgericht
merkt op dat de omstandigheden, waaronder kan worden overgegaan tot een dergelijke «Rasterfahndung»,
tussen de verschillende Duitse deelstaten verschillend zijn. Het Hof stelt
vast dat § 31 van de eerdergenoemde Politiewet spreekt van een «gegenwärtige
Gefahr». Dan is, naar het oordeel van het Hof, een situatie vereist
waarbij in een concreet geval de toereikende waarschijnlijkheid bestaat dat
binnen afzienbare termijn een aantasting van waardevolle rechtsgoederen zal
plaatsvinden. Een algemene bedreigingsituatie, zoals die zich met betrekking
tot de terroristische aanslagen van 11 september 2001 heeft voorgedaan,
of buitenlandspolitieke spanning acht het Bundesverfassungsgericht daarvoor
niet voldoende.Naar mijn oordeel dient deze uitspraak vooraleerst in de context van het
Duitse rechtssysteem te worden geplaatst. Dit betreft namelijk de toepassing
van de criteria die het naar Duits recht mogelijk maken om de bevoegdheid
van de «Rasterfahndung» uit te oefenen. Een algemene bevoegdheid
tot het doorzoeken van gegevensbestanden aan de hand van bepaalde kenmerken,
zoals dat in de Duitse deelstaten kennelijk is toegestaan, kent de Nederlandse
wet niet. Wel biedt artikel 126hh van het Wetboek van Strafvordering de officier
van justitie de bevoegdheid om gegevensbestanden van particuliere en publieke
organisaties te vorderen teneinde de hierin opgenomen gegevens te doorzoeken
op bepaalde profielen en patronen van handelingen van personen met het oog
op aanwijzingen dat binnen verzamelingen van personen terroristische
misdrijven worden beraamd of gepleegd. Hiervoor is een machtiging van de rechter-commissaris
vereist. De gegevens die niet van belang zijn voor het onderzoek moeten worden
vernietigd. Niet goed valt in te zien waarom de uitoefening van deze bevoegdheid
inzake telecommunicatiegegevens niet zou voldoen aan de vereisten van artikel
4 van de richtlijn. De toepassing daarvan is immers beperkt tot een bepaald
geval, namelijk een verkennend onderzoek dat tot doel heeft om de opsporing
van terroristische misdrijven voor te bereiden. Er is geen sprake van het
preventief doorzoeken van gegevensbestanden zonder dat er enige aanwijzing
bestaat voor het beramen of plegen van terroristische misdrijven. Een dergelijk
onderzoek kan alleen worden ingesteld indien uit feiten of omstandigheden
aanwijzingen voortvloeien dat binnen verzamelingen van personen terroristische
misdrijven worden beraamd of gepleegd.Overigens moge ik de leden van de fractie van GroenLinks verwijzen naar
de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag bij
het wetsvoorstel bewaarplicht telecommunicatiegegevens, waar ik reeds uitgebreid
ben ingegaan op deze kritiek van het College bescherming persoonsgegevens
(Kamerstukken II 31 145, nr. 3, blz. 20/21 en 41/42 en nr. 9, blz. 30/31).De leden van de fractie van D66 vroegen zich af in hoeverre de na amendering
van achttien naar twaalf maanden teruggebrachte bewaartermijn op gespannen
voet blijft staan met het fundamentele recht op eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer, zoals verankerd in artikel 8 van het EVRM. Onder verwijzing naar
de bewaartermijnen in landen als Duitsland, Oostenrijk, Luxemburg, Finland,
Zweden en Tsjechië vroegen deze leden hoe nu moet worden aangekeken tegen
de situatie dat de Nederlandse bewaartermijn niet synchroon loopt met de ons
omringende landen. Zij vroegen hoe de in artikel 8 vervatte proportionaliteitseis
moet worden bezien nu er een rechtsongelijkheid wordt gecreëerd tussen
de burgers van de verschillende Europese landen en in hoeverre de nu ontstane
verschillende regimes aansluiten bij de oproep van de Europese Commissie tot
harmonisatie van deze termijnen.In antwoord op deze vragen moet allereerst worden opgemerkt dat de richtlijn,
die destijds is aanvaard door de Commissie, de Raad en het Europees Parlement,
de lidstaten de ruimte biedt voor een bewaartermijn van minimaal zes maanden
en maximaal twee jaar. Hierboven heb ik, naar aanleiding van vragen van de
leden van de fracties van het CDA en de PvdA, reeds aangegeven waarom een
termijn van twaalf maanden heel wel verenigbaar is met de vereisten van artikel
8 EVRM. Daarbij merk ik op dat Oostenrijk en Zweden nog geen wettelijke bewaartermijn
hebben vastgesteld – daar is dus niet gekozen voor een termijn van zes
maanden – en dat landen als Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Spanje,
België, Hongarije, Denemarken hebben gekozen voor een bewaartermijn van
twaalf maanden. Andere landen (Italië, Ierland, Estland) geven de voorkeur
aan een langere bewaartermijn. In dit geheel bezien loopt Nederland met een
bewaartermijn van twaalf maanden bepaald niet uit de pas met de andere –
ook de ons omringende – lidstaten. Daarmee is niet gezegd dat ik met
de door de richtlijn geboden marge gelukkig ben. Uit het oogpunt van eenheid
en samenwerking bij de bestrijding van de criminaliteit was het veel beter
geweest dat de hele Europese Unie eenzelfde bewaartermijn zou gelden, zonder
keuzemogelijkheden. Een dergelijke termijn zou van een zodanig lengte moeten
zijn dat de rechtshandhavingsautoriteiten de mogelijkheid wordt geboden om
tijdens het opsporingsonderzoek grensoverschrijdend de nodige gegevens te
kunnen opvragen. Voor een dergelijke eenduidige bewaartermijn bleek in Brussel
echter geen meerderheid te vinden. Tenslotte merk ik op dat – voor zover
mij bekend – de Commissie niet heeft opgeroepen tot harmonisatie van
deze termijnen. Wellicht dat dit in de nabije toekomst kan worden gekomen
tot de vaststelling van een enkele bewaartermijn, bijvoorbeeld
bij de evaluatie van de richtlijn door de Commissie.Gevolgen van aanhangige rechtszakenDe leden van de CDA-fractie waren geïnteresseerd in de uitkomst van
de opdracht die het Duitse Bundesverfassungsgericht in zijn uitspraak van
11 maart 2008 aan de Duitse regering heeft gegeven over de uitwerking
van de bij de implementatiewet vastgestelde bewaarplicht. De leden van de
GroenLinks-fractie vroegen hoe de regering deze uitspraak beoordeelt, inclusief
een schets van de scenario’s die aan de orde kunnen zijn ingeval het
Bundesverfassungsgericht ook in de bodemprocedure de toepassing verbiedt,
en of het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer in Duitsland
beter is gewaarborgd dan in Nederland.In antwoord op de gestelde vragen merk ik op dat het Duitse Bundesverfassungsgericht
op 11 maart jongstleden uitspraak heeft gedaan in het beroep van een
groot aantal personen tegen de sedert december 2007 geldende bewaarplicht
van zes maanden, ter implementatie van de richtlijn dataretentie. Volgens
de klagers zou deze verplichting in strijd zijn met het Grondwettelijk gewaarborgde
recht van «informationelle Selbstbestimmung».Het Bundesverfassungsgericht heeft overwogen dat de richtlijn dataretentie
de lidstaten verplicht tot het bewaren van bepaalde telecommunicatiegegevens
ten behoeve van de opsporing en vervolging van ernstige strafbare feiten, zoals gedefinieerd in het nationale recht van
de lidstaten (art. 1). Ter implementatie van de richtlijn bevat de Duitse
Telecommunicatiewet de verplichting voor de aanbieders tot verstrekking van
de gegevens ten behoeve van de vervolging van strafbare
feiten, de afwending van ernstige gevaren voor de openbare veiligheid
en de vervulling van opdrachten in verband met de staatsveiligheid (§ 113b
TKG). De bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens door de verschillende
autoriteiten wordt in de afzonderlijke wettelijke regelingen vastgelegd («Fachrecht
vorbehalten»). Op grond van het Duitse strafprocesrecht is het vorderen
van verkeersgegevens thans mogelijk als op grond van bepaalde feiten de verdenking
bestaat dat een persoon als dader of deelnemer betrokken is bij het plegen
of voorbereiden van een strafbaar feit van aanzienlijke betekenis («erhebliche
Bedeutung») of een strafbaar feit dat door middel van telecommunicatie
is gepleegd (§ 100 StPO). Het Hof overweegt dat de bewaarplicht
voortvloeit uit de richtlijn dataretentie, die de bewaarplicht tot ernstige
strafbare feiten beperkt. Die beperking is echter niet terug te vinden in § 113b
TKG, op dat punt gaat de Duitse wet verder dan de richtlijn.Naar aanleiding van de klacht heeft het Bundesverfassungsgericht geoordeeld
dat, in afwachting van een definitieve beslissing, de verplichting van de
aanbieders tot het leveren van verkeersgegevens voorlopig wordt beperkt tot
de gegevens die nodig zijn voor een opsporingsonderzoek naar de zware strafbare
feiten van § 100a, tweede lid, Strafprozessordnung («schwere
Straftaten») en met inachtneming van de in dat artikel gestelde voorwaarden.
Dit betreft het aftappen van telecommunicatie. Volgens het Hof wordt de opsporing
dan niet onnodig belemmerd. In de gevallen waarin een vordering betrekking
heeft op andere strafbare feiten, is de aanbieder gehouden de gegevens niet
te verstrekken, maar deze beschikbaar te houden totdat het Hof in deze zaak
onherroepelijk heeft beslist. Niet uitgesloten is dat de gegevens, die worden
bewaard in afwachting van de definitieve uitspraak, dan alsnog verstrekt moeten
worden. De Duitse Bondsregering is verzocht de praktische uitwerking van de
bewaarplicht en de daarop betrekking hebbende verordening te bezien en het
Hof daarover uiterlijk op 1 september 2008 te berichten, zodat het zich een goed beeld kan vormen van het gebruik van de gegevens (welke
doeleinden en welke omvang). Aan de hand daarvan zal het Hof beoordelen of
de belangen van de betrokkenen voldoende zijn beschermd. Overigens is de vordering
tot vernietiging van de verordening afgewezen.In antwoord op de vraag, hoe de Nederlandse regering deze uitspraak beoordeelt,
merk ik in de eerste plaats op dat het Bundesverfassungsgericht niet tornt
aan de wettelijke bewaarplicht voor de verkeersgegevens. Het Hof overweegt
dat grote terughoudendheid is geboden bij het beoordelen van maatregelen die
voortvloeien uit Europese verplichtingen en laat de bewaarplicht als zodanig,
die voortvloeit uit de richtlijn dataretentie, in stand. Het Nederlandse wetsvoorstel
bewaarplicht telecommunicatiegegevens strekt eveneens tot implementatie van
die richtlijn. De toegang tot de bewaarde gegevens is geen onderdeel van dit
wetsvoorstel. Ik zie derhalve niet in dat de uitspraak van het Duitse Bundesverfassungsgericht
van invloed kan zijn op de verdere behandeling van het wetsvoorstel. Verder
merk ik op dat het Hof overweegt dat de aantasting van de vrijheid en het
recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene die
in de bewaring van verkeersgegevens is gelegen, zich pas voordoet bij de vordering
van verkeersgegevens die op hem betrekking hebben ten behoeve van de strafvervolging.
Daardoor wordt de ernst van de inbreuk ook bepaald door de voorwaarden waaronder
de opgeslagen gegevens gevorderd kunnen worden (O. 149). Aan de bewaring als
zodanig is geen zwaarwegend nadeel verbonden (O. 150). De vordering van verkeersgegevens
ziet het Hof echter als een zwaarwegende inbreuk op het grondrecht van artikel
10 van de Duitse Grondwet. De notie dat de beperking van de persoonlijke levenssfeer
niet zozeer gelegen is in de bewaring van de gegevens als zodanig, maar meer
in het gebruik van de gegevens voor een ander doel, is ook door mijzelf naar
voren gebracht, zowel hierboven – bij de beantwoording van de vragen
van de leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de SP over de bewaartermijnen-
als in de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 2007/08, 31 145,
nr. 9, blz. 17 en 35).Naar aanleiding van de vraag of het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeer in Duitsland beter is gewaarborgd dan in Nederland merk ik op
dat dit in zijn algemeenheid niet gezegd kan worden. Zowel Duitsland als Nederland
laten zich bij het waarborgen van het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeer leiden door artikel 8 van het EVRM, het Databeschermingverdrag
van 1981 (Trb. 1988, nr. 7) en de EU privacy-richtlijn (Richtlijn 95/46/EG,
PbEG L 281). De Nederlandse situatie wijkt op bepaalde punten af van die in
Duitsland. In de Duitse Telecommunicatiewet wordt verder gebruik van de bewaarde
gegevens voorzien voor de vervolging van strafbare feiten, aanzienlijke schendingen
van de openbare veiligheid en de taakuitoefening door de inlichtingendiensten.
De bevoegdheden tot het opvragen van de gegevens kunnen door de Duitse overheid
nader worden ingevuld binnen de kaders van de Telecommunicatiewet. In de Nederlandse
Telecommunicatiewet wordt de bewaarplicht gekoppeld aan het opsporen en vervolgen
van ernstige misdrijven. De bevoegdheden tot het vorderen van de gegevens
zijn opgenomen in het Wetboek van Strafvordering en de WIV 2002. Voor de strafvordering
geldt dat sprake moet zijn van de opsporing van ernstige misdrijven. Het gebruik
van de gegevens voor de handhaving van de openbare veiligheid is niet voorzien.De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP vroegen wat de consequentie
zou zijn als de door Ierland aangespannen procedure resulteert in een vaststelling
van het Hof van Justitie dat de dataretentierichtlijn tot stand is gekomen
op basis van een onjuiste rechtsgrondslag. Deze leden hebben gevraagd of de
Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens dan ongewijzigd van
kracht zou blijven. Ook de leden van de D66-fractie zouden graag een reactie
op deze rechtszaak ontvangen.Naar aanleiding van de gestelde vragen merk ik op dat Ierland beroep heeft
ingesteld tegen de richtlijn omdat Ierland zich niet kan verenigen met een
maximale bewaartermijn van twee jaar en de voorkeur geeft aan een kaderbesluit
onder de derde pijler. Nederland is gehouden een richtlijn te implementeren
zodra die volgens de in het EG-Verdrag voorziene procedure is vastgesteld.
Dit geldt onverkort indien een andere lidstaat tegen die richtlijn beroep
heeft ingesteld bij het Europese Hof van Justitie. Een dergelijk beroep heeft
dus geen opschortende werking. Zoals in de Inleiding reeds is opgemerkt, heeft
de Commissie inmiddels een inbreukprocedure gestart omdat Nederland niet tijdig
heeft voldaan aan de verplichting tot implementatie van de richtlijn (15 september
2007). De Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens kan van kracht worden
nadat deze door het Nederlandse parlement is aanvaard. Zodra een wet in Nederland
van kracht is, blijft deze gelden, ook indien de door Ierland ingestelde procedure
zou resulteren in een vaststelling van het Hof van Justitie dat de dataretentierichtlijn
op een onjuiste rechtsgrondslag tot stand is gekomen. Daarbij wijs ik erop
dat de Juridische Diensten van de Raad, de Commissie en het Europees Parlement
en de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming zich hebben uitgesproken
voor de keuze voor een richtlijn.Situatie in andere lidstatenDe leden van de CDA-fractie vroegen naar de visie van de regering op de
onderzoeken die in Duitsland zijn gedaan door respectievelijk de brancheorganisatie
Bitkom en door het Max Planck Instituut voor buitenlands en internationaal
strafrecht.Op deze vraag ben ik hierboven, mede naar aanleiding van de vragen van
de leden van de fractie van GroenLinks, reeds ingegaan. Graag verwijs ik daarnaar.Kosten voor gegevensbewaringDe leden van de fractie van het CDA wezen op de kosten die de providers
moeten maken om de enorme hoeveelheden gegevens op te slaan en zouden graag
een up to date overzicht ontvangen van de geschatte kosten en vergoedingen
die daartegenover worden gesteld. Ook de leden van de fractie van de SP wilden
graag van de regering vernemen hoe die de kosten, samenhangend met een bewaartermijn
van twaalf maanden, inschat.Met betrekking tot de te maken kosten wordt het volgende opgemerkt. Voor
het verkrijgen van inzicht in de bedrijfseffecten heeft het onderzoek dat
is uitgevoerd door Verdonck, Klooster & Associates (VKA) de basis gevormd.
Uit dit onderzoek is o.a.onder meer gebleken dat bij een bewaartermijn van
twaalf maanden en decentrale opslag voor de periode van 5 jaar de investeringskosten
ongeveer 75 miljoen euro zullen bedragen en de jaarlijkse exploitatiekosten
kunnen groeien tot circa 20 miljoen euro, uitgaande van een verwachte toename
in het bevragingsvolume. Deze bedragen moeten opgebracht worden door alle
betrokken bedrijven tezamen waarbij bedacht moet worden dat het hierbij gaat
om een tiental grotere bedrijven die ruim 90% van de markt uitmaken
en daarnaast nog eens zo’n 300 kleinere bedrijven. Volgens berekeningen
van VKA bedragen de kosten voor de kleine bedrijven met een gemiddeld aantal
van duizend accounts ongeveer 2% van de totale kosten. Ten tijde van
het onderzoek heeft VKA gerekend met een aantal van 255 kleine bedrijven.
Per bedrijf zouden de investeringskosten dan ongeveer 5900 euro bedragen,
gerekend over een periode van vijf jaar. Daarbij dient bedacht te worden dat
ICT toepassingen steeds goedkoper worden. Een mogelijke concurrentie-achterstand
voor de kleine(re) internetproviders, waarnaar de leden van de fracties van
het CDA, de VVD, de ChristenUnie en de SGP vroegen, wordt door mij dan ook
niet gevreesd. Bij de berekeningen voor het benodigd geheugen ging VKA begin
2006 uit van 34 000 euro per terabyte. Inmiddels is de prijs per terabyte
opslagcapaciteit drastisch afgenomen met meer dan een factor tien. Volgens
dezelfde bron die door VKA is gebruikt kan thans voor 2200 euro per terabyte
een geavanceerde en goed beveiligde opslagcapaciteit gekocht worden. Dit betekent
dat de investeringskosten voor geheugencapaciteit ook voor de kleine bedrijven
aanzienlijk lager zullen uitvallen.Over de vergoedingen die tegenover de kosten worden gesteld merk ik op
dat, op grond van hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet, de aanbieders van
openbare telecommunicatiediensten en/of -netwerken de investeringskosten,
de exploitatiekosten en de kosten van onderhoud dragen die uit de verplichtingen
van dit hoofdstuk voortvloeien (art. 13.6 Tw). De directe personele en administratieve
kosten voor het voldoen van een bevoegd gegeven last worden vergoed door het
Rijk. In de Regeling kosten aftappen en gegevensverstrekking is dit nader
uitgewerkt. Aangezien het wetsvoorstel bewaarplicht telecommunicatiegegevens
de regeling van hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet ongewijzigd laat,
is deze ook van toepassing op het verstrekken van gegevens op basis van een
bevoegd gegeven last inzake bewaarde verkeersgegevens. In de richtlijn dataretentie
worden geen regels gegeven over de vergoedingen door de nationale overheden
aan de telecomsector. Tussen de lidstaten zijn er op dit terrein grote verschillen.
Zo geven sommige lidstaten geen enkele vergoeding, zoals Ierland en een aantal
nieuwe lidstaten als Hongarije, Polen en Slovenië, terwijl andere lidstaten
een ruime vergoeding hanteren, zoals Engeland en Oostenrijk. Nederland neemt,
samen met Frankrijk en Duitsland, een tussenpositie in waarbij voor Nederland
geldt dat aangesloten is bij het huidige bestaande stelsel van vergoedingen
voor het aftappen. Daarom is het belangrijk dat een implementatiewijze wordt
gevonden, die voor het bedrijfsleven uitvoerbaar is en die natuurlijk bij
voorkeur zo min mogelijk lasten met zich meebrengt. De richtlijn dataretentie
vermeldt een aantal gegevens die beschikbaar moeten zijn voor het onderzoeken,
opsporen en vervolgen van ernstige criminaliteit. Deze gegevens betreffen
verkeers- en locatiegegevens en is dus niet van toepassing op de inhoud van
de communicatie. Nu slechts sprake is van opslag van verkeers- en locatiegegevens,
is het benodigde volume voor beschikbaarheid van gegevens om te voldoen aan
het gestelde conform deze richtlijn naar alle waarschijnlijkheid – zoals
in voorgaande weergave van de bevindingen op grond van het rapport van VKA
naar voren kwam – niet dermate groot dat rekening moet worden gehouden
met forse investeringen. Zoals in het voorgaande in antwoord op vragen van
de leden van de SP-fractie reeds aan de orde kwam, laten de technologische
ontwikkelingen van de afgelopen jaren bovendien op het punt van opslag zien
dat de benodigde investeringen voor opslag en/of uitbreiding van de opslag
als zodanig afgenomen zijn en naar alle waarschijnlijk nog verder zullen gaan
afnemen. De meeste kosten worden veroorzaakt door de eisen waaraan voldaan
moet worden aangaande de beveiliging van opgeslagen gegevens en het ordenen
van de gegevens, maar ook nu dienen de aanbieders al rekening te houden met
lasten ten behoeve van beveiliging van de gegevens. De bedrijven zullen proberen
hun kosten te verdisconteren in hun tarieven tenzij daar aparte inkomsten
(vergoeding door de overheid) tegenover staan. Niet altijd zullen alle kosten
doorberekend kunnen worden omdat de telecommunicatiemarkt een uiterst competitieve
markt is waarop aanbieders het zich niet kunnen veroorloven hun tarieven te
zeer te laten stijgen. Ze zouden dan onmiddellijk marktaandeel kunnen gaan
verliezen. Daarom zijn bedrijven meer geïnteresseerd in kostenbesparing
en de meest efficiënte wijze om aan de verplichtingen te kunnen voldoen.
Het voorliggende wetsvoorstel zal nauwelijks merkbare effecten
op de tarieven van de aanbieders hebben. Ook is in dit verband van belang
dat de kosten die gemaakt moeten worden om aan de verplichtingen te voldoen
naar evenredigheid drukken op alle bedrijven die in Nederland openbare telecommunicatiediensten
en/of netwerken aanbieden. Bezien vanuit het perspectief van het functioneren
van de interne markt ligt het niet in de lijn der verwachtingen dat de Nederlandse
regelgeving belemmeringen voor de interne markt voor elektronische communicatie
teweeg zal brengen. Daarnaast wordt verwacht dat de reeds gemaakte afspraken
met de aanbieders die goed zijn voor circa 95% van de informatiebevragingen
en taplasten over een voor alle partijen zo efficiënt mogelijke aanpak
van de afwikkeling daarvan de kosten zullen beperken en dat dit zelfs een
concurrentievoordeel kan gaan opleveren ten opzichte van landen die niet dit
soort afspraken maken met hun aanbieders.De leden van de fracties van de SGP, de ChristenUnie, de VVD, de SP en
GroenLinks vroegen of de regering kan aangeven op welke wijze de motie-De
Wit wordt uitgevoerd. Op 3 september 2007 heeft de staatssecretaris van
Economische Zaken een evaluatie van de regeling kosten aftappen en gegevensverstrekking
aan de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2006/07, 30 517, nr. 4).
Bij de aanbieding is gemeld dat gesprekken gaande waren met vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven om te komen tot verbetering van de samenwerking op het
terrein van aftappen en gegevensverstrekking. Vanuit de betrokken departementen
hebben gesprekken met vertegenwoordigers van de telecomsector plaatsgevonden
en is nagegaan of het huidige systeem van het betalen per tap, waaraan de
dataretentieverplichting wordt toegevoegd, kan worden vervangen door vaste
vergoedingsbedragen voor een bepaalde periode. Daarbij is wel het uitgangspunt
dat wordt voldaan aan zowel de huidige verplichtingen als de nieuwe verplichtingen
die voortvloeien uit het voorliggende wetsvoorstel. Er zijn afspraken gemaakt
tussen overheid en deze aanbieders die nader worden uitgewerkt in een zogenaamde
service level agreements (SLA). De basis van de SLA voor deze aanbieders wordt
gevormd door de wettelijke verplichtingen. De SLA omvat alle vormen van medewerking
van aanbieders aan de overheid ter zake van de strafvordering, hoofdstuk 13
van de Telecommunicatiewet en de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Er wordt naar gestreefd om de SLA’s in het najaar van 2008 gereed te
hebben. Zowel de aanbieders als de overheid verplichten zich om de technische
en organisatorische maatregelen te implementeren die het realiseren van de
SLA’s mogelijk moeten maken. Ten einde budgettaire verrassingen te voorkomen
wordt jaarlijks in overleg met de aanbieders overleg gevoerd over de effecten
van ontwikkelingen in het werkpakket door wetswijzigingen, mutaties in het
dienstenaanbod en te verwachten kostenreducties door de implementatie van
de efficiencyverhogende maatregelen. De door de heer De Wit (SP) ingediende
motie kan worden gezien als een «steun in de rug» voor de reeds
ingezette beleidslijn om te differentiëren naar de omvang van het percentage
informatiebevragingen en taplasten waarmee aanbieders van openbare telecommunicatiediensten
en/ofnetwerken jaarlijks worden geconfronteerd. Zoals eerder aangegeven is
met de aanbieders die goed zijn voor circa 95% van de informatiebevragingen
en taplasten per jaar overeenstemming bereikt op hoofdlijnen. Het ligt in
der aard der verwachtingen dat ook met de kleine(re) aanbieders overeenstemming
kan worden bereikt. Daarbij is het van belang inzicht te verkrijgen in het
aantal bevragingen waarmee deze groep aanbieders wordt geconfronteerd ten
behoeve van opsporing en vervolging. Wanneer dit inzicht wordt verschaft en
niet ter discussie staat, kunnen vervolgens afspraken worden gemaakt over
een toe te passen vergoedingssystematiek, waarbij het bereiken van maatwerk
leidend zal zijn.OverigDe leden van de CDA-fractie wezen op verschillende manieren om de bewaarplicht
te omzeilen, door middel van het gebruik van speciale software of door middel
van het gebruik van bedrijfsmail en diensten als Hotmail, MSN, Skype en Hyves
en vroegen zich af waarop de regering nog enig nuttig effect van de voorgestelde
regeling baseert. Deze vraag gold voor de maatregel in het algemeen maar zeker
ook voorzover deze verder reikt dan de termijn van zes maanden die door de
EU wordt opgelegd.In antwoord op de gestelde vragen merk ik op dat sommige aanbieders van
telecommunicatiediensten niet rechtstreeks onder de werkingssfeer van hoofdstuk
13 van de Telecommunicatiewet vallen. Dit betreft diensten die de gebruikers
in staat stellen zelfstandig, zonder tussenkomst van een aanbieder, te communiceren.
Er kan dan niet gesproken worden van een «openbare telecommunicatiedienst»,
in de zin van de Telecommunicatiewet, omdat er geen sprake is van het overbrengen
van signalen via een electronisch communicatienetwerk door de aanbieder van
de betreffende communicatiedienst. Dit betreft diensten als Hyves, MSN en
Skype. Bij zulke diensten bestaat de dienstverlening geheel of grotendeels
uit het beschikbaar stellen van software met behulp waarvan degene, voor wie
een bericht bestemd is, dit zelf bij de een server kan ophalen door verbinding
te maken met de betreffende server. Het transport van de gegevens van de afzender
naar de server vindt doorgaans plaats door de aanbieder van de verzender die
daarmee wel onder de werkingssfeer van artikel 1.1., onderdeel ff, van de
Telecommunicatiewet valt. Ditzelfde geldt voor de aanbieder van de geadresseerde
die de gegevens van de server ophaalt. Dit betekent dat de verkeersgegevens,
die gegenereerd worden met het transport van de berichten, bewaard moeten
worden. Er blijft derhalve nog een groot gebied over waarin verkeersgegevens
gegenereerd worden die bewaard dienen te worden. Ook bij de behandeling in
de Tweede Kamer van het onderhavige wetsvoorstel is gesproken over de werkingssfeer
in relatie tot diensten die niet onder de bewaarplicht vallen. Ik heb daarbij
opgemerkt dat ondanks het gebruik van deze diensten, het nut van de toepassing
van strafvorderlijke bevoegdheden met betrekking tot de nog steeds buitengewoon
veel gebruikte telecommunicatie via de mobiele telefoon en de internetvoorzieningen
die de traditionele e-mail benutten, waarbij dus gebruik wordt gemaakt van
Nederlandse providers, daarmee absoluut niet verminderd is. Dat sommige aanbieders
van e-maildiensten zelf niet als aanbieder in de zin van de Nederlandse Telecommunicatiewet
kunnen worden aangemerkt, waardoor minder gegevens beschikbaar zijn voor politie
en justitie, is een beperking die buiten de sfeer van Europese richtlijn en
het onderhavige wetsvoorstel ligt. Ik heb de Kamer toegezegd te onderzoeken
hoe dat gat, waar nodig via internationale samenwerking, kan worden gedicht.
Hierbij kan ook worden gedacht aan de eerdergenoemde evaluatie van de richtlijn
dataretentie, die in 2010 zal plaatsvinden.De reikwijdte van de evaluatie, op grond van de in artikel 13.9 opgenomen
evaluatiebepaling, was de leden van de fractie van D66 niet helemaal helder.
Deze leden vroegen in hoeverre nu kan worden gesproken van een duidelijk omschreven
kader waarbinnen geëvalueerd dient te worden.In antwoord op deze vraag merk ik op dat de implementatie van de richtlijn
dataretentie strekt tot aanvulling van de Telecommunicatiewet. Dit betreft
de artikelen 13.2a, 13.4 en 13.5 van de wet. De evaluatiebepaling is vorm
gegeven naar het model van de Aanwijzingen voor de regelgeving (nr. 164).
Een dergelijke bepaling wordt dus ook in andere wetten gebruikt. Het kader
van de evaluatie betreft de wettelijke regeling ter implementatie van de richtlijn
dataretentie. Naar aanleiding van een amendement van het lid van de Tweede
Kamer Anker is de evaluatietermijn verkort van vijf naar drie
jaar (Kamerstukken 2007/08, 31 145, nr. 14). In de evaluatie zullen met
name betrokken worden het aantal bevragingen en de lengte van de bewaartermijn.Verder wezen de leden van de fractie van D66 op de specifieke bewaarplicht
van artikel 126ni van het Wetboek van Strafvordering, dat is opgenomen naar
aanleiding van de Wijzigingswet Computercriminaliteit II (Stb. 2006, 300),
en vroegen zij waarom niet meer aansluiting is gezocht bij dit regime. In
antwoord op de gestelde vraag merk ik op dat de specifieke bewaarplicht van
artikel 126ni van het Wetboek van Strafvordering betrekking heeft op de bevriezing
van vluchtige gegevens die zich slechts korte tijd in de systemen van de aanbieders
bevinden en die door de houders doorgaans slechts heel kort voor eigen bedrijfsdoeleinden
worden bewaard. Naar aanleiding van de artikelen 16 en 17 van het Cybercrime
Verdrag is de bewaarperiode gesteld op negentig dagen. De bevoegdheid tot
bevriezing van gegevens verschilt op een essentieel punt van de bevoegdheid
tot het bewaren van gegevens. Bij de toepassing van de bevoegdheid tot bevriezing
is het bij de tot opsporing bevoegde instanties bekend dat vluchtige gegevens
aanwezig zijn, die nodig zijn voor het onderzoek. De bevriezingstermijn strekt
ertoe te voorkomen dat de degene tot wie de vordering kan worden gericht de
betreffende gegevens voortijdig verwijdert of vernietigt. De reden voor de
termijn van negentig dagen is dat rekening is gehouden met de lange periode
die in een aantal landen is gemoeid met de uitvoering van een rechtshulpverzoek
(Kamerstukken II, 2001/02, 28 366, nr. 1, blz. 22). Bij de bewaring van
de telecommunicatiegegevens door de aanbieders is de aanwezigheid van de gegevens,
en het belang daarvan voor de opsporing van strafbare feiten op het tijdstip
van de bewaring doorgaans niet bekend bij de tot opsporing bevoegde instanties.
De bewaartermijn heeft juist ten doel om te verzekeren dat de gegevens beschikbaar
zijn indien in een later stadium blijkt dat deze van belang kunnen zijn voor
opsporingsonderzoek. Doordat de betrokken belangen verschillend zijn, leidt
ook de afweging van de duur van de bewaartermijnen tot andere uitkomsten.
Op de noodzaak tot een bewaartermijn van twaalf maanden ben ik hierboven,
naar aanleiding van vragen van de leden van de fracties van de PvdA, het CDA
en de SP, reeds nader ingegaan.Naar ik hoop zijn met het voorgaande alle vragen die door de leden van
de aan het woord zijnde fracties waren gesteld, naar tevredenheid beantwoord.De minister van Justitie,E. M. H. Hirsch BallinXNoot1Kamerstukken I 2007/08, 31 200 VI, F, blz. 36. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20082009-31145-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl