Initiatiefwetsvoorstel Koser Kaya en Blok tot wijziging van de Pensioenwet (medezeggenschap pensioengerechtigden in pensioenfondsbesturen); Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31537, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

24-07-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31537 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHOOFDSTUK 1. DOELSTELLING INITIATIEFWETSVOORSTELHOOFDSTUK 2. RECHTSGROND INITIATIEFWETSVOORSTELHOOFDSTUK 3. ADVIES RAAD VAN STATE 5 AUGUSTUS 2002HOOFDSTUK 4. INHOUD INITIATIEFWETSVOORSTELA. Samenstelling besturen bedrijfstak- en ondernemingspensioenfondsenWijziging artikel 99, eerste lid (pariteitsbepaling bedrijfstakfondsen)Wijziging van artikel 100 (de raadplegingsprocedures)Wijziging van artikel 101 (zetelverdeling tussen pensioengerechtigden
en werknemers)Wijziging van de artikelen 109 en 110 (verenigingen van
pensioengerechtigden)B. Beroepsrecht minderheden deelnemersraadWijziging artikel 218HOOFDSTUK 5. AMINISTRATIEVE LASTENHOOFDSTUK 6. SLOTOPMERKINGBIJLAGEHET RECHT OP BESTUURSDEELNAME VOOR GEPENSIONEERDEN IN
HUN PENSIOENFONDSEN, EEN OVERZICHTDefinitie gepensioneerden1. De eerste schermutselingen begonnen bij de overheid2. De vonk slaat over naar de particuliere sector3. Zelfregulering, de twee medezeggenschapsconvenanten4. Verdere ontwikkelingen op wetgevingsgebied5. De huidige situatie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31537Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 69 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 537Voorstel van wet van de leden Koşer Kaya en Blok tot wijziging
van de Pensioenwet met betrekking tot de medezeggenschap van pensioengerechtigden
in pensioenfondsbesturennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGHOOFDSTUK 1. DOELSTELLING INITIATIEFWETSVOORSTELVanaf 1 juli 1998 tot en met december 2007 hebben met betrekking
tot de medezeggenschap van «gepensioneerden» een tweetal convenanten
gegolden die waren afgesloten tussen de Stichting van de Arbeid en CSO (samenwerkende
ouderenorganisaties). Door deze beide convenanten is ongetwijfeld in een aantal
pensioenfondsen de medezeggenschapspositie van de pensioengerechtigden versterkt,
hetzij door het ontstaan van deelnemersraden, hetzij door vertegenwoordiging
in het bestuur. De periode van convenanten vormt hierdoor tevens een positieve
fase in de ontwikkeling van de medezeggenschap. De beide indieners van dit
initiatiefvoorstel vinden echter dat de uitkomsten van deze vorm van zelfregulering
niet automatisch als eindresultaat beschouwd mogen worden. Dit geldt speciaal
omdat het recht op bestuursdeelname slechts is geregeld voor een klein deel
van de pensioengerechtigden (minder dan 20%). Door de opname van de
strekking van het tweede medezeggenschapsconvenant in de Pensioenwet is de
fase van zelfregulering in feite beëindigd en is de wetgever verantwoordelijk
geworden. Het is daarom wenselijk dat de wetgever, nu het tweede convenant
eind 2007 is afgelopen, een eigen onafhankelijke afweging maakt voor de op
dit gebied vereiste wetgeving.Bij die wetgeving is het uiteraard wenselijk te streven naar een zo groot
mogelijk draagvlak. Daarom zou het een goede zaak zijn wanneer de sociale
partners, die binnen de fondsen meer invloed moeten gaan delen met de pensioengerechtigden,
uiteindelijk het wettelijk recht op medebestuur voor de pensioengerechtigden
aanvaarden. Het is natuurlijk ondenkbaar dat de ene groep staatsburgers zou
kunnen verhinderen dat de andere groep staatsburgers vergelijkbare rechten
krijgt!Vanuit de D66-fractie is in mei 2002 door mevrouw Giskes een initiatiefwetsvoorstel
ingediend (Kamerstukken II, 2001–2002 e.v., wetsvoorstel 28 354;
later door mevrouw Van Geen en vervolgens door de heer Bakker overgenomen).
Een belangrijk doel hiervan was om aan de pensioengerechtigden in hun pensioenfondsen
wettelijk dezelfde medezeggenschaps-rechten te verlenen als de werknemers
met name bij de vertegenwoordiging in het fondsbestuur. Dat ging
dus verder dan in de convenanten overeengekomen was. Een ruime meerderheid
van de Tweede Kamer stond op het standpunt dat geen nadere besluiten genomen
mochten worden die verder gingen dan de convenanten zolang deze nog van kracht
waren. Als gevolg hiervan is de behandeling van het voorstel opgeschort.In december 2007 is vanuit de VVD-fractie door de tweede ondertekenaar
van het huidige initiatiefvoorstel een amendement ingediend bij de behandeling
van een voorstel tot wijziging van de Pensioenwet, de zogenaamde Veegwet (Kamerstukken
II, 2007–2008, 31 226, amendement nr. 31). Het amendement
had tot doel de ongelijke medezeggenschapspositie van de pensioengerechtigden
van de bedrijfstakpensioenfondsen en van de ondernemingspensioenfondsen bij
de benoeming van pensioenfondsbesturen op te heffen. Het amendement werd met
een klein verschil in de Tweede Kamer verworpen. Bij de tegenstemmers speelde
een rol dat de evaluatie van de medezeggenschapsconvenanten nog moest plaatsvinden.De beide initiatiefnemers vinden voor een goede regeling van de medezeggenschap
van pensioengerechtigden een recht op deelname aan het pensioenfondsbestuur,
het centrum van de besluitvorming, het meest essentieel. Dit recht moet bestaan,
onafhankelijk van de wijze waarop intern toezicht, verantwoording en medezeggenschap
verder in de fondsen worden vormgegeven. Vanuit deze visie hebben zij gezamenlijk
een nieuw voorstel ontwikkeld. Door de opname van de strekking van het tweede
convenant in de Pensioenwet kregen de pensioengerechtigden van een groot deel
van de ondernemingspensioenfondsen een mogelijkheid voor vertegenwoordiging
in het pensioenfondsbestuur te kiezen. Maar de pensioengerechtigden van de
bedrijfstakpensioenfondsen (ongeveer 80% van het totale aantal pensioengerechtigden
in ons land) kregen volgens het convenant en de Pensioenwet deze mogelijkheid
niet. Dit vormt volgens de initiatiefnemers de ernstigste tekortkoming van
de bestaande wettelijke medezeggenschapsregeling bij pensioenfondsen. De regeling
voor de ondernemingspensioenfondsen kent evenwel ook een sterk bezwaar. De
pensioengerechtigden van die fondsen kunnen niet geheel vrij kiezen voor bestuursdeelname
omdat zij bij een dergelijke keuze hun aanspraken op een deelnemersraad verliezen.
Het huidige initiatiefwetsvoorstel heeft tot voornaamste doel op korte termijn
deze ernstige tekortkomingen in de regeling van de medezeggenschap voor de
pensioengerechtigden weg te nemen en de daarbij voorkomende ongelijke rechtsposities
op te heffen. Daartoe wordt voorgesteld om de pensioengerechtigden van de
bedrijfstakpensioenfondsen en van de ondernemingspensioenfondsen wettelijk
een gelijk recht te geven op vertegenwoordiging in het bestuur van hun pensioenfonds,
te realiseren via een raadplegingsprocedure. Bij aanvaarding door de Tweede
en Eerste Kamer kan de voorgestelde wet in 2009, dus na de evaluatie van de
convenanten, in werking treden.Daarnaast heeft het voorstel tot doel om een goede regeling tot stand
te brengen voor een beroepsrecht voor een minderheid uit een deelnemersraad
om te kunnen laten toetsen of het bestuur de wettelijk opgedragen plicht tot
evenwichtige belangenafweging ten opzichte van alle groepen belanghebbenden
nakomt.HOOFDSTUK 2. RECHTSGROND INITIATIEFWETSVOORSTELZoals hierboven is aangegeven stelt het initiatiefwetsvoorstel voor om
de pensioengerechtigden van de bedrijfstakfondsen en van de ondernemingspensioenfondsen
wettelijk een gelijk recht te geven op vertegenwoordiging in het bestuur van
hun pensioenfonds, te realiseren via een raadplegingsprocedure. Volgens de
opvatting van de twee initiatiefnemers is de rechtsgrond hiervoor gelegen
in de volgende overwegingen:– Pensioen is een arbeidsvoorwaarde. Bij het bepalen van de inhoud
van de pensioenregeling zijn de pensioengerechtigden geen partij. Zij hebben
geen plaats aan de overlegtafel waar over arbeidsvoorwaarden wordt gesproken;
het primaat hiervoor ligt bij de sociale partners. Maar bij de uitvoering
van pensioenregelingen door de fondsen hebben de pensioengerechtigden vanzelfsprekend
als «crediteuren» wel een groot belang, zoals de Raad van State
in een eerder advies vaststelt (zie hoofdstuk 3).– De pensioenregeling vormt een onverbrekelijk onderdeel van de
arbeidsbeloning. Pensioenfondsen beheren daarom uitgesteld loon van alle verzekerden,
dus ook van de pensioengerechtigden. Alle verzekerden behoren op gelijke wijze
behandeld te worden. Pensioengerechtigden moeten daarom dezelfde medezeggenschapsrechten
krijgen als de deelnemers, in het bijzonder bij de samenstelling van de fondsbesturen.
Dit geldt ongeacht de wijze waarop intern toezicht, verantwoording en medezeggenschap
verder in de pensioenfondsen worden vormgegeven. Daarbij dient het recht op
bestuursdeelname voor de pensioengerechtigden van bedrijfstakpensioenfondsen
en van ondernemingspensioenfondsen op een gelijke wijze inhoud gegeven te
worden.– Door formele vertegenwoordiging van de pensioengerechtigden in
de fondsbesturen ontstaan tevens representatieve besturen. Dat is essentieel
voor een evenwichtige belangenbehartiging, waartoe artikel 105, lid 2 van
de Pensioenwet verplicht. Het versterkt tevens het vertrouwen van de pensioengerechtigden
in de besturen.– Volgens de pensioenwetgeving hebben de werkgevers en de werknemers
al sinds jaar en dag een wettelijk recht op vertegenwoordiging in de fondsbesturen.
Het is noodzakelijk de op dit punt nog verouderde Pensioenwet te moderniseren.
Het is niet langer maatschappelijk aanvaardbaar de situatie te laten voortduren
waarin de vertegenwoordiging van twee deelbelangen in het bestuur een goede
wettelijke basis heeft en die van een derde deelbelang, dat van pensioengerechtigden,
een gebrekkige wettelijke basis kent waarin ongeveer 80% van de betrokkenen
geen enkel recht kan doen gelden.Bij het initiatiefvoorstel is ook een vergelijkbaar recht als de «vrijheid
van vakbeweging» in het geding, namelijk de «vrijheid om belangenverenigingen
op te richten». De vakbonden pretenderen soms ook als de vertegenwoordigers
van de pensioengerechtigden op te treden. Ten aanzien van de vraag of de vakbonden
in pensioenbesturen de belangen van pensioengerechtigden kunnen behartigen
is naar de mening van de indieners de opvatting van de pensioengerechtigden
zelf doorslaggevend. Enerzijds is een deel van hen lid van de postactievengroepen
van deze bonden. Anderzijds zijn vele pensioengerechtigden lid van zelfstandige
organisaties voor pensioengerechtigden en ouderen of ongeorganiseerd. Dit
is hun goed recht. De indieners constateren dat de feitelijke situatie thans
is dat pensioengerechtigden worden vertegenwoordigd door de beide soorten
belangenorganisaties samen en bij ondernemingspensioenfondsen ook door individuele
personen. Dat houdt in dat de vakbonden niet als enige, bij uitsluiting van
anderen, het recht hebben deze groep van pensioenverzekerden te vertegenwoordigen.
De overheid dient in het kader van de vrijheid om belangenverenigingen
op te richten een neutrale houding in te nemen ten opzichte van de verschillende
vormen van belangenbehartiging en de keuze van de staatsburgers daarbij. Daar
past niet bij dat alleen de vakbonden de belangen van de pensioengerechtigden
behartigen. De pensioengerechtigden behoren het recht te hebben om zelf de
wijze van belangenbehartiging te bepalen en hun vertegenwoordigers in de fondsbesturen
aan te wijzen. Dat vraagt voor deze groep verzekerden expliciet om een wettelijk
recht op vertegenwoordiging in de besturen, ook in de bedrijfstakpensioenfondsen.HOOFDSTUK 3. ADVIES RAAD VAN STATE 5 AUGUSTUS 2002Dit hoofdstuk bevat een citaat uit het advies dat de Raad van State reeds
in 2002 heeft uitgebracht over het initiatiefwetsvoorstel Giskes. Duidelijk
wordt uitgesproken dat naar het oordeel van de Raad het moment gekomen is
voor een wettelijke verplichting tot een vertegenwoordiging van de pensioengerechtigden
in het bestuur van hun pensioenfonds. Dit advies heeft ook betekenis voor
het huidige initiatiefvoorstel. Het voorstel beoogt een belangrijke stap te
doen in de richting van de visie van de Raad. De pensioengerechtigden van
de bedrijfstakfondsen en van de ondernemingsfondsen krijgen een gelijk wettelijk
recht op vertegenwoordiging in de besturen van hun fondsen, te realiseren
via een raadpleging van hen. Hieronder geven we de motivering voor het standpunt
van de Raad uitgesproken in 2002 (De Raad hanteert in dit citaat nog het begrip «gepensioneerde(n)»
in de betekenis die dit begrip onder de oude Pensioen- en spaarfondsenwet
(PSW) meestal had, namelijk het verzamelbegrip voor personen met een ouderdoms-,
nabestaanden- of invaliditeitspensioen; in de terminologie van de nieuwe Pensioenwet
zou de Raad waarschijnlijk steeds over «pensioengerechtigde(n)»
gesproken hebben).«De belangen van een gepensioneerde als een crediteur die voor wat
betreft zijn financiële positie, niet uit eigen keuze, vaak in hoge mate
afhankelijk is van één debiteur, het pensioenfonds, zijn zeer
groot. In zoverre acht de Raad betrokkenheid als zodanig van gepensioneerden
bij hun pensioenfonds en het bestuur ervan in onze tijd vanzelfsprekend. Voor
de beoordeling van het wetsvoorstel is het echter van belang dat een goed
zicht bestaat op de belangen van elk van de drie categorieën betrokkenen:
werknemers, gepensioneerden en werkgevers, en op hun onderlinge verhouding.
In dat opzicht past naar de mening van de Raad enige nuancering bij de in
hoofdstuk 2, onder punt 4, van de toelichting geschetste belangentegenstelling
tussen gepensioneerden (en slapers) enerzijds, en actieven/werknemers en werkgevers
anderzijds. Ten aanzien van de betrokken belangen van deze drie categorieën
wijst het college op het volgende.Er bestaat in hoge mate parallellie van belangen tussen gepensioneerden
en actieven, waar het gaat om het waarborgen van de lopende en toekomstige
pensioenuitkeringen. Beide categorieën, evenals overigens de werkgevers
gelet op hun verplichtingen, hebben daarmee evenzeer belang bij een goed beleggingsbeleid,
en een gedegen bestuur dat voor dat alles moet instaan. Voorzover er sprake
is van een tegenstelling in belangen tussen gepensioneerden en actieven, betreft
deze vooral de factor tijd. Voor gepensioneerden geldt een kortere tijdshorizon,
en een onmiddellijk belang bij behoud van indexering, terwijl voor actieven
de indexering een belang op termijn betreft, tegenover een direct belang bij
mogelijkheden tot premieverlichting of zelfs een premieholiday. Werkgevers
hebben in zoverre een eigensoortig belang, dat zij een doorgaans fors deel
van de premielast dragen, terwijl daar voor hen, uit de aard der zaak, geen
financiële aanspraken jegens het fonds tegenover staan. De premielast
vormt een aanzienlijke component in hun financiële huishouding. Een specifiek belang van gepensioneerden is dat van de cliënt, die gebaat is
bij de kwaliteit van de dienstverlening door het fonds.Het voorgaande overziende, is de Raad van oordeel dat, nadat in een eerder
stadium in de PSW al de mogelijkheid is gecreëerd om gepensioneerden
een vertegenwoordiging te geven in het bestuur van hun pensioenfonds, er voldoende
reden bestaat om nu een volgende stap te zetten, in de vorm van een wettelijke
verplichting tot die vertegenwoordiging. Medezeggenschap van gepensioneerden
in het bestuur kan er aan bijdragen dat recht wordt gedaan aan de belangen
van gepensioneerden, zeker ook daar waar zij niet parallel lopen met die van
de beide andere categorieën betrokkenen, en bevordert het draagvlak van
het fonds en zijn bestuur bij zijn cliënten. De Raad wijst er overigens
op dat deze medezeggenschap niet de enige weg is om belangen van gepensioneerden
te waarborgen: ook toezichthoudende instanties, zoals de Pensioen- en Verzekeringskamer,
hebben in deze een belangrijke taak». (Citaat uit het advies van de
Raad van State: Kamerstukken II, 2002–2003, 28 354, A, paragraaf 2,
5 augustus 2002).HOOFDSTUK 4. INHOUD INITIATIEFWETSVOORSTELA. Samenstelling besturen bedrijfstak- en ondernemingspensioenfondsenWijziging artikel 99, eerste lid (pariteitsbepaling bedrijfstakfondsen)Volgens de oude PSW en de nieuwe Pensioenwet moeten in het bestuur van
een bedrijfstakpensioenfonds het aantal zetels voor de vertegenwoordigers
van werknemersverenigingen en voor die van pensioengerechtigden enerzijds
en voor de vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen anderzijds exact
gelijk zijn. Mede in verband met de toekenning aan de pensioengerechtigden
van een recht op vertegenwoordiging in de besturen stellen de initiatiefnemers
voor om de pariteitsbepalingen voor de bedrijfstakfondsen aan te passen en
materieel gelijk te maken aan die van de ondernemingspensioenfondsen. In dat
geval zullen de vertegenwoordigers van werknemersverenigingen en van pensioengerechtigden
enerzijds recht hebben op ten minste evenveel zetels als de vertegenwoordigers
van werkgeversverenigingen anderzijds (de zogenaamde «ten minste pariteit»).In het oorspronkelijk initiatiefvoorstel-Giskes uit 2002 waren de pariteitsbepalingen
van de PSW ten aanzien van de werkgevers- en werknemersvertegenwoordigingen
in de fondsbesturen gehandhaafd, en vormden de vertegenwoordigers van pensioengerechtigden
een toegevoegde geleding. Hierdoor ontstond een vergelijkbare opzet zoals
de Tweede Kamerfractie van de SP voorstelde in amendementen bij de behandeling
van de Pensioenwet en de Veegwet (vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers
en pensioengerechtigden ieder 1/3 van de bestuurszetels). In het eerder vermelde
advies van de Raad van State merkte de Raad hierover op:«Geeft het wetsvoorstel wat betreft de invoering van de genoemde
wettelijke verplichting de Raad geen reden tot opmerkingen, het college zet
vraagtekens bij het wetsvoorstel waar het nog een stap verder wil zetten,
door het doorbreken van de pariteit, ten nadele van de positie van de werkgever(s).
Gelet op de bijzondere eigen belangen van de werkgevers, als degenen op wie
een aanzienlijk deel van de premielast rust en die aldus, bezien vanuit hun
financiële huishouding, een eigen, zwaarwegend belang hebben bij de kwaliteit
van het bestuur en in het bijzonder het financieel beheer door de pensioenfondsen,
en gelet op de hiervoor aangebrachte nuancering in de door de toelichting
gestelde verschillen in belangen tussen gepensioneerden en actieven,
meent de Raad dat niet ook de stap moet worden gezet naar het doorbreken van
de pariteit. <...> De Raad adviseert daarom het wetsvoorstel op het
punt van de verhouding tussen de drie categorieën vertegenwoordigers
in het bestuur van het pensioenfonds te heroverwegen.» (Citaat uit het
advies van de Raad van State: Kamerstukken II, 2002–2003, 28 354,
A, paragraaf 2, 5 augustus 2002)De initiatiefnemers hebben met dit advies van de Raad van State rekening
gehouden. Zij stellen daarom voor om de pariteitsbepalingen voor de bestuurssamenstelling
bij de bedrijfstakfondsen in het initiatiefvoorstel materieel gelijk te maken
aan die voor de ondernemingspensioenfondsen in de Pensioenwet (de vertegenwoordigers
van de werknemers en van de pensioengerechtigden bezetten tezamen in het bestuur
ten minste evenveel zetels als de vertegenwoordigers van de werkgever(s)).
Dit houdt in dat het wetsvoorstel ten aanzien van het criterium voor de pariteit
aansluit bij de reeds lang bestaande regelgeving. Door toepassing van de ten-minste-pariteit
ontstaat voor de bedrijfstakfondsen een element van regelend recht. Hierdoor
kan per pensioenfonds rekening worden gehouden met de inzichten van de betrokken
partijen en de specifieke situatie. In principe wordt uitgegaan van een paritaire
bestuurssamenstelling. Maar de betrokken partijen kunnen er gezamenlijk ook
voor kiezen om de vertegenwoordigers van de werknemers en pensioengerechtigden
tezamen meer zetels te geven, waardoor de extra zetels voor de pensioengerechtigden
niet ten koste hoeven te gaan van die van de werknemers. De pariteit tussen
werkgevers en werknemers blijft dan bestaan. Deze keuzemogelijkheid bestaat
nu al vele jaren bij de ondernemingspensioenfondsen. In de voorgestelde redactie
zal deze keuzevrijheid nu ook gaan gelden voor de bestuurssamenstelling van
bedrijfstakfondsen.Volgens de indieners bestaat er nog een belangrijke reden om de pariteitsbepalingen
van bedrijfstakpensioenfondsen aan te passen. Er is een onmiskenbare trend
ontstaan waardoor de werkgevers minder of geen financiële risico’s
meer dragen voor de pensioenregelingen. Bij veel pensioenfondsen is of wordt
het beleid met betrekking tot indexering en premiestelling nauw gekoppeld
aan de financiële situatie van het fonds. De pensioenfondsen worden daarbij «op
afstand gezet» oftewel verzelfstandigd. Feitelijk houden daarmee pensioensystemen
met vastliggende aanspraken (Defined Benefit) op te bestaan. Zij worden vervangen
door systemen met de karaktereigenschappen van een collectieve pensioenregeling
met vaste bijdragen (Collectief Defined Contribution). In deze situatie wordt
het ook minder vanzelfsprekend dat de werkgevers automatisch de helft van
de bestuurszetels verkrijgen. Er zijn thans reeds fondsen waar het aantal
zetels voor de werkgever kleiner is dan voor de werknemers. Voor andere fondsen
wordt dat overwogen. Voor de bedrijfstakfondsen wordt dit belemmerd door de
bepaling van de huidige Pensioenwet dat het aantal vertegenwoordigers van
de werknemers en eventueel van de pensioengerechtigden tezamen precies gelijk
moeten zijn als het aantal van de werkgevers. Het is daarom wenselijk om de
pariteitsbepalingen voor de bedrijfstakfondsen gelijk te maken aan die van
de ondernemingspensioenfondsen, waardoor het aantal vertegenwoordigers van
de werknemers en van de pensioengerechtigden tezamen ten minste gelijk dient
te zijn aan dat van de werkgevers. Dan wordt het ook bij bedrijfstakfondsen
mogelijk het percentage bestuurszetels voor de werkgevers te verminderen indien
daartoe binnen een fonds in onderling overleg wordt besloten. De introductie
van deze keuzemogelijkheid, die ook in het initiatiefvoorstel is opgenomen,
is noodzakelijk om de wetgeving toekomstbestendig te maken.Wijziging van artikel 100 (de raadplegingsprocedures)Volgens het gewijzigde artikel 100 zullen de pensioengerechtigden in de
besturen van bedrijfstakpensioenfondsen en ondernemingspensioenfondsen worden
vertegenwoordigd wanneer het fondsbestuur hiertoe op eigen initiatief een
besluit neemt of wanneer een meerderheid van de pensioengerechtigden zich
hiervoor uitspreekt bij een schriftelijke raadpleging. Wanneer het bestuur
daartoe niet op eigen initiatief een positief besluit neemt, bestaat de verplichting
voor het fonds hierover een raadpleging te houden. De raadpleging moet herhaald
worden eens in de vijf jaar voor zover daartoe een verzoek wordt gedaan door
ten minste 5% van de pensioengerechtigden.De huidige Pensioenwet bepaalt met betrekking tot de soortgelijke raadpleging
bij ondernemingspensioenfondsen dat de wens van de meerderheid van de responderende
pensioengerechtigden in het algemeen gevolgd moet worden, maar kent hierop
twee uitzonderingen (artikel 100, derde lid):– Van de wens van de meerderheid van de respondenten mag worden
afgeweken wanneer minder dan 50% van het aantal pensioengerechtigden
zijn voorkeur kenbaar heeft gemaakt. Rekening houdend met de gebruikelijke
respons bij enquêtes achten de initiatiefnemers deze eis veel te zwaar.
Zij stellen daarom voor het minimumpercentage van de respons waarbij de raadpleging
van de pensioengerechtigden bindend is, terug te brengen tot 10%, zowel
bij de bedrijfstakfondsen als bij de ondernemingspensioenfondsen. In dat geval
moet een meerderheid daarvan, dus minstens 5% van de pensioengerechtigden,
zich uitspreken voor bestuursvertegenwoordiging om tot een gunstig resultaat
te kunnen komen. Dit sluit aan bij het criterium voor de instelling van een
deelnemersraad uit artikel 110, eerste lid, volgens welke ten minste 5%
van de pensioenverzekerden (deelnemers, gewezen deelnemers en pensioengerechtigden)
bevoegd is om de instelling van een deelnemersraad te claimen.– Van de wens van de meerderheid van de respondenten mag bij de
ondernemingspensioenfondsen thans ook worden afgeweken indien er «zwaarwegende
redenen zijn om af te wijken». Naar de mening van de indieners mag een
dergelijke bepaling voor de bedrijfstakfondsen niet ingevoerd worden en dient
deze voor de ondernemings-pensioenfondsen te vervallen. Bij dit initiatiefvoorstel
gaat het om de toekenning van een wettelijk recht op vertegenwoordiging in
het fondsbestuur aan pensioengerechtigden. Daartoe bestaan zwaarwegende redenen
(zie de rechtsgrond); er mogen geen redenen zijn om af te wijken van de door
de meerderheid van de pensioengerechtigden gemaakte keuze. Een soortgelijke
bepaling bestaat ook niet bij de vertegenwoordiging van de werkgevers of werknemers.Wanneer de door de indieners voorgestelde nieuwe wijze van raadpleging
ook gaat gelden voor de ondernemingspensioenfondsen, betekent dit een verandering
van het karakter van de raadpleging bij deze fondsen in vergelijking met de
momenteel geldende raadplegingsprocedure. Momenteel wordt de keuze voor vertegenwoordiging
in het fondsbestuur voor de betrokkenen belast omdat dit kan betekenen dat
een deelnemersraad zal worden opgeheven of dat er binnen het fonds geen deelnemersraad
zal worden opgericht. Bij keuze voor bestuursvertegenwoordiging beslist het
fondsbestuur daarover naar eigen inzicht. Die kan dus tot opheffing besluiten.
Er bestaat geen recht op het handhaven van de deelnemersraad. Wel was en is
het op grond van de oude en nieuwe pensioenwetgeving mogelijk dat een groep
van 5% van de pensioenverzekerden een verzoek doet aan het bestuur
om een deelnemersraad in te stellen. Hierboven werd reeds verwezen naar deze
regeling. Het bestuur is dan verplicht tot instelling van zo’n
raad over te gaan. Tijdens de looptijd van de twee convenanten stond het de
pensioengerechtigden echter niet vrij om van deze procedure gebruik te maken.
Vanaf 1 januari 2008 mag dat wel. Maar het vraagt vooral bij de
grotere pensioenfondsen vaak een krachtsinspanning om al dan niet samen met
de werknemers te voldoen aan de 5%-eis van deze procedure.Dit alles vormt een onzuiver element in de raadplegingsprocedure bij de
ondernemingspensioenfondsen: de besluitvorming over vertegenwoordiging in
het bestuur werd ten onrechte gekoppeld aan die over het bestaan van een deelnemersraad.
Hierdoor ontstond een rommelige en ingewikkelde wetgevingssituatie. De volgende
situatie is mogelijk: In een fonds bestaat een deelnemersraad. De pensioengerechtigden
kiezen op grond van het huidige artikel 100 voor bestuursdeelname. Het bestuur
besluit daarna tot opheffing van de deelnemersraad. De pensioengerechtigden
zijn het daar niet mee eens en zij dwingen al dan niet met steun van de deelnemers
via de 5%-procedure uit artikel 110 weer de instelling van een deelnemersraad
af. Dit wil zeggen: veel bureaucratie die tot resultaat heeft dat een bestaande
deelnemersraad blijft bestaan. Deze koppeling tussen de besluitvorming over
vertegenwoordiging van pensioengerechtigden in het bestuur en die over het
bestaan van een deelnemersraad is ook ten principale ongewenst. De deelnemersraad
is niet alleen bedoeld als vertegenwoordigend orgaan van de pensioengerechtigden,
maar uitdrukkelijk als vertegenwoordigend orgaan van de deelnemers en de pensioengerechtigden
samen. Het is daarom een denkfout dat over het bestaan van een deelnemersraad
beslist zou kunnen worden op grond van een raadpleging alleen van de pensioengerechtigden.
De raadpleging over de vertegenwoordiging van pensioengerechtigden in het
bestuur dient daarom losgekoppeld te worden van de besluitvorming over de
deelnemersraad. Het initiatiefvoorstel regelt dat. Wanneer de pensioengerechtigden
zich dan uitspreken voor vertegenwoordiging in het bestuur zal dat geen negatieve
gevolgen meer hebben voor het bestaan van de deelnemersraad. Die kan rustig
blijven bestaan en het blijft mogelijk een dergelijke raad later in het kader
van Goed Pensioenfonds Bestuur op te richten.ARTIKEL III van dit wetsvoorstel regelt dat indien een ondernemingspensioenfonds
reeds een raadpleging heeft gehouden volgens het huidige artikel 100, tweede
lid, het fonds een nieuwe raadpleging dient te houden met de voorwaarden die
gelden na de inwerkingtreding van deze wet. Hiervan kan worden afgezien wanneer
de raadpleging heeft geleid tot vertegenwoordiging van pensioengerechtigden
in het fondsbestuur.Wijziging van artikel 101 (zetelverdeling tussen pensioengerechtigden
en werknemers)Op grond van het voorgestelde gewijzigde artikel 101 zal in het bestuur
van een bedrijfstakfonds of van een ondernemingspensioenfonds de verdeling
van de zetels tussen vertegenwoordigers van werknemersverenigingen of werknemers
en vertegenwoordigers van pensioengerechtigden plaats vinden evenredig aan
de aantallen deelnemers en pensioengerechtigden binnen het fonds. Dit is ontleend
aan het huidige artikel 101 voor de ondernemingspensioenfondsen.In artikel 101 voor de ondernemingspensioenfondsen wordt thans tevens
bepaald dat de pensioengerechtigden in het bestuur niet meer vertegenwoordigers
mogen krijgen dan de werknemers, ook niet wanneer er in een fonds veel meer
pensioengerechtigden zijn dan werknemers. Deze bepaling is afkomstig uit het
tweede medezeggenschapsconvenant en werd als volgt gemotiveerd: «Aan
deze beperking van de evenredigheid liggen wat de Stichting van
de Arbeid betreft de volgende overwegingen ten grondslag. Het fondsbestuur
is o.a. verantwoordelijk voor het strategisch beleggingsbeleid, het premiebeleid
en het indexeringsbeleid. Deze drie beleidsonderdelen vertonen een sterke
samenhang en grijpen diep in op de belangen van werknemers, gepensioneerden,
slapers en werkgever(s). Werknemersvertegenwoordigers in fondsbesturen hebben
in dit kader meer gespreide belangen te behartigen dan de vertegenwoordigers
van de gepensioneerden. Een tweede overweging is dat het bij een aantal fondsen
gebruikelijk is dat voorstellen tot aanpassing van de pensioenregeling in
het fondsbestuur worden voorbereid danwel dat daarover binnen het fondsbestuur
wordt onderhandeld. Tussen de convenantspartijen is afgesproken dat de medezeggenschap
van gepensioneerden zich niet dient uit te strekken over de inhoud van de
regeling, maar uitsluitend betrekking dient te hebben op de uitvoering van
de regeling. Ingeval evenredige vertegenwoordiging van gepensioneerden zou
leiden tot een meerderheidspositie van deze groep binnen de werknemersgeleding
in het fondsbestuur, kan deze praktijk niet langer worden gecontinueerd.»
(Citaat Vernieuwd Convenant, Bijlage 1, blz. 2, 28 februari 2003)De initiatiefnemers kunnen zich in deze overwegingen niet vinden. De werknemers
in een fondsbestuur hebben vaak een belangrijke reden om het met de werkgever(s)
eens te zijn. De pensioenaspecten van een overeengekomen CAO behoeven de goedkeuring
van het fondsbestuur. In dat fondsbestuur is er werkgevers en werknemers alles
aan gelegen om de afgesproken CAO te kunnen uitvoeren. Het gevaar bestaat
dat werkgevers en werknemers deze deelbelangen laten prevaleren boven de plicht
tot evenwichtige belangenbehartiging. Er bestaat daarom geen reden om pensioengerechtigden
bij de vertegenwoordiging in het bestuur anders te behandelen dan de werknemers.
Alle leden van fondsbesturen (ongeacht de geleding waartoe zij behoren) zijn
overigens gebonden aan de wettelijke verplichting tot evenwichtige behartiging
van de belangen van de belanghebbenden. Dat er bij een aantal fondsen verkeerde
praktijken zijn ontstaan waarbij binnen besturen wordt onderhandeld over de
inhoud van de pensioenregeling, kan ook geen reden zijn om de rechten van
pensioengerechtigden op vertegenwoordiging te beknotten. Het overleg over
de inhoud van de regelingen moet gevoerd worden waar het hoort, namelijk in
het arbeidsvoorwaardenoverleg en niet in het bestuur. Maximering van het aantal
zetels voor de pensioengerechtigden in de besturen mag daarom niet bij de
bedrijfstakfondsen ingevoerd worden en dient bij de ondernemingspensioenfondsen
te vervallen.In het voorgestelde gewijzigde artikel 101 is tevens bepaald dat de betrokken
partijen bij een bedrijfstakfonds in onderling overleg een ander verdelingscriterium
kunnen kiezen voor de zetelverdeling tussen de vertegenwoordigers van de werknemersverenigingen
en van de pensioengerechtigden in het bestuur dan de evenredigheid naar de
aantallen binnen het fonds. Met betrekking tot de ondernemingspensioenfondsen
wordt iets dergelijks voorgesteld. Dit is een vorm van regelend recht. Een
afwijking van de in de wet aangegeven norm is mogelijk mits de betrokken partijen
het daar unaniem over eens zijn. Is dat niet het geval, dan geldt de wettelijke
norm. Door deze bepaling is het bijvoorbeeld mogelijk de zetelverdeling te
baseren op de naar de deelnemers en naar de pensioengerechtigden in een fonds
toe te rekenen vermogens.In het gewijzigde artikel 101 wordt tevens aangegeven dat de benoeming
van de vertegenwoordigers van de pensioengerechtigden in het bestuur van een
bedrijfstakfonds of ondernemingspensioenfonds plaatsvindt hetzij via verkiezingen
door en uit de pensioengerechtigden, hetzij door benoeming van voor hen representatieve
belangenorganisaties. Hiertoe zullen voor de bedrijfstakfondsen de leden vier
tot en met acht van artikel 109 over de verkiezing of benoeming
van leden van deelnemersraden van overeenkomstige toepassing worden verklaard.
Dit houdt met name in dat dezelfde representativiteitseisen zullen gelden
(organisaties met ten minste 1% van de geleding of ten minste 250 personen
van die geleding als lid) en dat de organisaties aan dezelfde juridische eisen
moeten voldoen (volledig rechtsbevoegdheid en statutair doel behartigen belangen
leden als belanghebbenden bij een bedrijfstakpensioenfonds). Als voor pensioengerechtigden
representatieve belangenorganisaties kunnen in aanmerking komen zowel verenigingen
van pensioengerechtigden als vakorganisaties die aan de voorwaarden voldoen.
Door ook lid 7 van artikel 109 van overeenkomstige toepassing te verklaren
kan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, evenals bij de deelnemersraden,
CSO en bij CSO aangesloten organisaties aanwijzen als organisaties die bevoegd
zijn om kandidaten te stellen of deel te nemen aan benoemingsprocedures voor
de fondsbesturen. In overeenstemming met het tweede medezeggenschapsconvenant
wordt voor ondernemingspensioenfondsen eveneens benoeming door de belangenorganisaties
van de pensioengerechtigden mogelijk gemaakt. De huidige Pensioenwet voorziet
hier ten onrechte niet in. Bij deze fondsen zullen voor de verkiezing of benoeming
van bestuursleden door pensioengerechtigden de leden vier tot en met zeven
van artikel 110 met betrekking tot de verkiezing of benoeming van leden van
deelnemersraden van overeenkomstige toepassing verklaard worden.Wijziging van de artikelen 109 en 110 (verenigingen van
pensioengerechtigden)Voorgesteld wordt om aan de artikelen 109 (deelnemersraden bij bedrijfstakfondsen)
en 110 (deelnemersraden bij ondernemingspensioenfondsen) ieder een lid toe
te voegen. Hierin wordt bepaald dat het pensioenfonds gehouden is om mee te
werken aan de oprichting en instandhouding van een vereniging van pensioengerechtigden.
Het blijkt dat in de praktijk aan een dergelijk voorschrift behoefte bestaat.
Het eerste en tweede medezeggenschapsconvenant hebben op dit terrein onvoldoende
verbetering gebracht. Bij meerdere fondsen was en is het voor de bestaande
verenigingen en voor initiatiefgroepen voor de oprichting van deze verenigingen
niet mogelijk om contacten te leggen met de pensioengerechtigden van hun fonds.
Met een beroep op privacy wordt heel vaak door de fondsen geweigerd om contactmateriaal
van de bestaande of op te richten verenigingen van pensioengerechtigden te
distribueren binnen het fonds. Toch is het voor die verenigingen van essentiële
betekenis dat dit gebeurt. Zonder deze faciliteit is het meestal heel moeilijk
uit te groeien tot een representatieve vereniging. Bedacht moet worden dat
de werknemersorganisaties kunnen groeien door de contacten met hun (potentiële)
achterban bij het dagelijkse werk in de fabrieken en kantoren. Voor gelijkwaardige
groeimogelijkheden van de verenigingen van pensioengerechtigden zijn de contacten
met hun achterban en potentiële achterban binnen de pensioenfondsen van «levensbelang».B. Beroepsrecht minderheden deelnemersraadWijziging artikel 218In een gewijzigd artikel 218 van de Pensioenwet wordt voorgesteld aan
een minderheid van ten minste 10% van de leden van een deelnemersraad
een recht te geven beroep in te stellen bij de ondernemingskamer van het gerechtshof
te Amsterdam tegen een besluit van het pensioenfondsbestuur over aangelegenheden
waarover de deelnemersraad als geheel thans ook reeds een beroepsrecht heeft
(artikel 217). Volgens het gewijzigde artikel zal deze minderheid ook een
beroepsrecht krijgen wanneer het bestuursbesluit niet in overeenstemming
is met het eerder uitgebrachte advies van deze minderheid.De indieners vinden een beroepsrecht voor minderheden in deelnemersraden
ten opzichte van een externe rechterlijke instantie van groot belang. De onafhankelijke
rechter is een onverbrekelijk onderdeel van de democratie. Beroep op de rechter
is essentieel voor de bescherming van minderheden. Het wil niet zeggen dat
deze dan hun zin krijgen, maar wel dat getoetst wordt of zij al dan niet rechtvaardig
zijn behandeld en met name of het pensioenfondsbestuur aan de wettelijke verplichting
tot evenwichtige belangenbehartiging voldoende inhoud heeft gegeven. Bovendien
heeft de aanwezigheid van deze beroepsmogelijkheid door de preventieve werking
tot effect dat de besluitvorming in de fondsbesturen en deelnemersraden evenwichtiger
zal zijn. De preventieve werking betekent kwaliteitsverbetering bij de afweging
en daarmee winst voor alle partijen. Bij minderheden in een fonds moet niet
alleen gedacht worden aan pensioengerechtigden, maar bijvoorbeeld ook aan
actieve deelnemers in inkrimpende fondsen. Voorts kan het voorkomen dat verschillen
van inzicht bestaan over uiteenlopende onderwerpen binnen de geledingen van
de actieve deelnemers of van de pensioengerechtigden, bijvoorbeeld tussen
jongeren en ouderen, tussen vrouwen en mannen, tussen één- en
tweeverdieners en tussen verschillende belangenverenigingen. Dat dit niet
louter theorie is bewijzen de verschillende rechtszaken die gevoerd zijn of
nog worden zoals bij Wessanen, Kemira, Campina en KLM. Daarbij moet bedacht
worden dat er zeker in meer gevallen bij minderheden de opvatting bestaat
dat er sprake is van een onevenwichtig pensioenbeleid. Gebleken is echter
dat het de betrokken minderheid vaak niet lukt om de benodigde grote som geld
bijeen te brengen die nodig is om een advocaat een rechtszaak te laten starten.
De laatste tijd is verder duidelijk naar voren gekomen dat bij vele jongeren
de vrees bestaat dat zij op pensioengebied een onevenredig grote last moeten
dragen van de vergrijzing. Dit heeft zelfs geleid tot de oprichting van een
eigen belangenvereniging voor jongere werknemers.Wat de besluitvaardigheid betreft attenderen de indieners allereerst op
de volgende relevante aspecten:– Er kan alleen beroep worden aangetekend over zaken waarover het
bestuur verplicht is advies te vragen aan de deelnemersraad. Deze verplichte
adviesprocedure dient ook zonder een eventueel beroep in ieder geval te worden
doorlopen.– Een minderheid uit de deelnemersraad kan alleen beroep aantekenen
als het bestuur ten onrechte heeft nagelaten advies te vragen (onderdeel a),
danwel er eerst een advies door (de meerderheid van) de deelnemersraad is
uitgebracht (onderdelen b en c) of door de betrokken minderheid is uitgebracht
(onderdeel d). Het bestuur is dus of in gebreke gebleven, of het heeft alle
gelegenheid gehad met het standpunt van de deelnemersraad of de betrokken
minderheid rekening te houden en eventueel hierover in overleg te treden.– De deelnemersraad als geheel kent dit beroepsrecht reeds.– De bestuursbesluiten van een pensioenfonds waartegen beroep mogelijk
is, zijn maatregelen van algemene strekking en vergen doorgaans geen snelle
besluitvorming.Naar de opvatting van de initiatiefnemers zal de besluitvaardigheid van
het bestuur in vergelijking met de huidige situatie niet of nauwelijks worden
aangetast door het beroepsrecht voor een minderheid. Maar zelfs al zou dat
toch enigszins het geval zijn, dan staat daar een veel groter goed tegenover:
de vergrote zekerheid dat de fondsbesturen de wettelijke voorschriften tot
evenwichtige belangenbehartiging zullen volgen en de mogelijkheid van controle
daarop.Het huidige artikel 218 geeft een beroepsrecht aan een geleding van een
deelnemersraad bij overdracht van de verplichtingen van een pensioenfonds,
overname van verplichtingen door een pensioenfonds en liquidatie van een pensioenfonds.
Deze bepaling gaat naar de opvatting van de ondertekenaars niet ver genoeg
omdat dit een beroep van minderheden binnen een geleding uitsluit en omdat
het beroep niet mogelijk is met betrekking tot het inhoudelijke pensioenbeleid.HOOFDSTUK 5. AMINISTRATIEVE LASTENDe indieners verwachten een zeer geringe toename van de administratieve
lasten en nalevingskosten.Op grond van art. 100 lid 3 zal het aantal raadplegingen onder gepensioneerden
toenemen. Indien eens in de 5 jaar raadpleging zal plaatsvinden, komt dit
neer op gemiddeld 130 fondsen per jaar. Als bij 30% van de fondsen
daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van deze mogelijkheid gaat het jaarlijks
om circa 40 fondsen. Verondersteld wordt dat gemiddeld 2 bestuursleden wisselen.
De kosten van de toetsing van bestuursleden worden geraamd op € 500,–.
De jaarlijkse toename van de administratieve lasten wordt daarmee geraamd
op 40 x 2 x € 500,–: € 40 000,–.De nalevingskosten nemen toe door het grotere aantal raadplegingen en
de verplichting van pensioenfondsen om mee te werken aan de oprichting en
instandhouding van verenigingen van pensioengerechtigden. Specifiek gaat het
om het verstrekken van adresgegevens of het versturen van mailings. De kosten
daarvan zijn beperkt en kunnen desgewenst ten laste van de vereniging van
pensioengerechtigden gebracht worden.HOOFDSTUK 6. SLOTOPMERKINGDit wetsvoorstel is gebaseerd op een voorontwerp samengesteld door Drs.
E. Nypels en F. H. W. Brouwer.Koşer KayaBlokBIJLAGEHET RECHT OP BESTUURSDEELNAME VOOR GEPENSIONEERDEN IN
HUN PENSIOENFONDSEN, EEN OVERZICHTDefinitie gepensioneerdenIn deze bijlage worden onder gepensioneerden in het
algemeen verstaan: personen met een ouderdoms-, nabestaanden- of arbeidsongeschiktheidspensioen.
Deze groep personen werd tijdens de werking van de oude Pensioen- en spaarfondsenwet
meestal, ook in het spraakgebruik, aangeduid met het begrip «gepensioneerden».
Dit wijkt evenwel af van de begrippen uit de, op 1 januari 2007 ingegane,
Pensioenwet waarin onder «gepensioneerden» alleen nog maar personen
met een ouderdomspensioen worden verstaan. Personen met een ouderdoms-, nabestaanden-
of arbeidsongeschiktheidspensioen worden in de geldende Pensioenwet tezamen
aangeduid met «pensioengerechtigden». In dit overzicht is er ter
wille van de toegankelijkheid voor gekozen overal hetzelfde begrip te hanteren
namelijk het begrip «gepensioneerden». Hierbij is er mee rekening
gehouden dat het spraakgebruik nog steeds niet is aangepast aan de sinds 1 januari
2007 geldende nieuwe wettelijke definities. Wel wordt er hier speciaal op
gewezen dat in de twee medezeggenschapsconvenanten onder «gepensioneerden»
uitsluitend de personen met ouderdoms- of nabestaandenpensioen worden verstaan.1. De eerste schermutselingen begonnen bij de overheidIn 1968 spraken de samenwerkende organisaties van gepensioneerden in de
overheidssector (SPO) in een memorandum de wens uit om een eigen vertegenwoordiging
te verkrijgen in de Raad van Toezicht van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
(ABP). Zij vonden dit redelijk omdat de gepensioneerden het meest betrokken
zijn bij een goede functionering van het fonds. Het memorandum leidde tot
schriftelijke vragen in de Tweede Kamer aan de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken, de heer van Veen. Gevraagd werd of hij bereid was te bevorderen dat
een vertegenwoordiging van de gepensioneerdenorganisaties in de Raad van Toezicht
van het ABP zou worden opgenomen.1 De vraag werd
ontkennend beantwoord omdat het toezicht ten nauwste verband zou houden met
de materiële inhoud van de Algemene Burgerlijke Pensioenwet. De pensioenvoorziening
zou het sluitstuk vormen van de ambtelijke rechtspositie, waarover uitsluitend
met de centrales van overheidspersoneel overleg plaatsvond.Een Kamerlid bracht deze zaak bij de behandeling van de begroting van
het hoofdstuk Binnenlandse Zaken eind 1968 opnieuw ter sprake. Als gevolg
hiervan werd in juni 1969 de afspraak gemaakt dat de Raad van Toezicht van
het ABP vertegenwoordigers van de toenmalige Nederlandse Bond van Gepensioneerden,
die deel uitmaakte van de SPO, zou uitnodigen zijn vergaderingen bij te wonen
bij gelegenheid van het verschijnen van het jaarverslag van de directie en
van de actuariële balans van het fonds.2Omdat het volgens de genoemde afspraak niet mogelijk bleek voldoende deel
te nemen in het werk van de Raad van Toezicht verzocht de SPO begin 1972 in
een brief aan de minister van Binnenlandse zaken, de heer Geertsema, toch
zitting te mogen nemen in de Raad van Toezicht van het ABP. In dezelfde periode
zijn toen opnieuw in de Tweede Kamer vragen gesteld van gelijke strekking.1 Het verzoek werd afgewezen.Eind 1973 werden in de Tweede Kamer tijdens de behandeling van een wetsvoorstel
tot wijziging van de Algemene Burgerlijke Pensioenwet en de Spoorwegpensioenwet
een tweetal amendementen ingediend. Volgens deze amendementen zouden de SPO-organisaties
de gelegenheid krijgen een eigen vertegenwoordiger aan te wijzen in de raden
van toezicht van het ABP en het Spoorwegpensioenfonds, naast
die van de reeds vertegenwoordigde organisaties. Om de pariteit niet te doorbreken
werd voorgesteld het aantal leden van die raden met twee uit te breiden.1 De amendementen werden verworpen.Na de omvorming van de SPO tot CSPO werd in 1983 in een brief aan de minister
van Binnenlandse Zaken, de heer Rietkerk, de claim op een zelfstandige zetel
voor de gepensioneerdenorganisaties in de Raad van Toezicht opnieuw op tafel
gelegd. In een hoorzitting van de Tweede Kamer over het ABP in september 1984
werd dit herhaald. In dezelfde maand is tijdens discussies in de Tweede Kamer
over de positie van het ABP een motie ingediend waarin de regering werd verzocht
te bevorderen dat de CSPO een voordracht mocht doen voor de benoeming van
een lid van de Raad van Toezicht.2 De minister
van Binnenlandse Zaken voerde met name als bewaar tegen de motie aan, dat
dit het gevaar zou oproepen van een wel zeer enge behartiging van eigen belangen,
terwijl de pensioenbelangen van ambtenaren naar zijn oordeel wel degelijk
door de centrales van overheidspersoneel werden behartigd. De motie werd verworpen.2. De vonk slaat over naar de particuliere sectorIn 1985 verscheen een rapport van de Nederlandse Federatie voor Bejaardenbeleid
met de titel: De vertegenwoordiging van gepensioneerden in de besturen van
pensioenfondsen. Dit rapport bevatte een krachtig pleidooi voor de toekenning
van een zelfstandig recht aan de gepensioneerden op vertegenwoordiging in
de fondsbesturen. Alle ouderen- en gepensioneerdenorganisaties in ons land,
toen aangesloten bij COSBO, CSPO en OVGO, ondersteunden het pleidooi uit het
NFB-rapport. Direct na het verschijnen van het rapport zijn in de Tweede Kamer
vragen gesteld aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
de heer L. de Graaf, of hij bereid was een wijziging van de Pensioen- en spaarfondsenwet
(PSW) te bevorderen, waardoor ook vertegenwoordigers van de gepensioneerden
in de pensioenfondsbesturen opgenomen zouden worden.3 De staatssecretaris zag daar geen reden voor, met name omdat de wet
aan de betrokken «partijen», namelijk de werkgevers en de werknemers,
daartoe voldoende ruimte zou laten.Naar aanleiding van het afwijzend oordeel van de staatssecretaris over
wetgeving terzake werd nog in hetzelfde jaar, 1985, vanuit de Tweede Kamer
een initiatiefwetvoorstel ingediend met de titel: Wet vertegenwoordiging gepensioneerden
in pensioenfondsbesturen.2 Het wetsvoorstel was
in belangrijke mate voorbereid door een projectgroep bestaande uit deskundigen
uit de ouderenwereld. Over het wetsvoorstel is door de staatsecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 1986 advies gevraagd aan de Sociaal Economische
Raad (SER). De SER bracht het gevraagde advies uit in 1987 (Advies ex-deelnemers
pensioenfondsen). Hierin werd een zelfstandig vertegenwoordigingsrecht voor
gepensioneerden in de fondsbesturen afgewezen. Een dergelijk recht zou volgens
de SER onnodig en ongewenst zijn omdat:• de belangen van de huidige gepensioneerden wettelijk zouden zijn
veilig gesteld;• de belangen van actieve deelnemers en van gepensioneerden niet
wezenlijk zouden verschillen;• de werknemersorganisaties geacht zouden kunnen worden ook de gepensioneerden
te vertegenwoordigen; en• toekenning van een vertegenwoordigingsrecht aan de gepensioneerden
een doorkruising zou betekenen van het verband met het arbeidsvoorwaardenoverleg.De SER wees eveneens een wettelijke regeling van deelnemersraden met participatie
van gewezen deelnemers (gepensioneerden en slapers) af. Wel deed
de SER een beroep op de fondsbesturen om het op basis van vrijwilligheid mogelijk
te maken dat een gewezen deelnemer zitting heeft in het bestuur namens werkgever(s)
of werknemers.De regering en een Kamermeerderheid sloten zich aan bij het afwijzende
SER-standpunt ten aanzien van een vertegenwoordigingsrecht voor gepensioneerden
in de besturen. Het initiatiefvoorstel werd daarom in zijn oorspronkelijke
vorm verworpen. De Tweede Kamer was echter vrijwel unaniem van mening dat
wel een wettelijke regeling wenselijk was voor de instelling van adviserende
deelnemersraden waarin naast werknemers ook gepensioneerden participeren.
In overeenstemming met deze wens heeft de indiener het voorstel uitgebreid
met een nieuw onderdeel met betrekking tot deelnemersraden. De citeertitel
van het voorstel werd als gevolg van de karakterwijziging veranderd in: Regeling
medezeggenschap bij pensioenfondsen. Het aangepaste voorstel werd daarna met
algemene steun in de beide Kamers der Staten-Generaal aangenomen. De initiatiefwet
trad op 1 maart 1990 in werking. De nieuwe wet gaf aan deelnemersraden
uitgebreide adviesbevoegdheden alsmede een klachtrecht. Doordat de indiener
een amendement had overgenomen werd tevens aan de pensioenfondsbesturen een
nieuwe plicht opgelegd, namelijk om in hun pensioenbeleid te waken voor een
evenwichtige afweging van de belangen van de verschillende groepen belanghebbenden
(thans in de geldende Pensioenwet gehandhaafd, artikel 105 lid 2).De effecten van de initiatiefwet zijn onderzocht door het onderzoeksbureau
Research voor Beleid bv. Het onderzoeksrapport «Evaluatie Regeling medezeggenschap
bij pensioenfondsen» kwam in 1996 gereed. Uit de evaluatie kon de conclusie
getrokken worden dat ondanks de nieuwe wet de medezeggenschap van gepensioneerden
in de verschillende fondsen nog maar beperkt was gevorderd. Op grond daarvan
heeft de staatssecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de heer F.
de Grave, in 1997 voorgesteld om aan gewezen deelnemers (gepensioneerden en
slapers) een wettelijk recht toe te kennen op vertegenwoordiging in de pensioenfondsbesturen.
Bovendien wilde hij alle besturen wettelijk verplichten om verantwoording
af te leggen voor het gevoerde beleid aan een algemene deelnemersvergadering
of aan een deelnemersraad.1 Tijdens een algemeen
overleg met de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit de
Tweede Kamer in mei 1997 bereikte hij hierover overeenstemming met een grote
meerderheid van de fracties.23. Zelfregulering, de twee medezeggenschapsconvenantenStaatssecretaris F. de Grave heeft daarna aan de Stichting van de Arbeid
(STAR) en CSO (samenwerkende ouderenorganisaties) gevraagd of zij bereid waren
met elkaar te overleggen over een gezamenlijk advies over de verdeelsleutel
van de zetels in de fondsbesturen. Dit overleg is uitgegroeid tot het (eerste)
medezeggenschapsconvenant tussen STAR en CSO «over verbetering van de
medezeggenschap van gepensioneerden bij de uitvoering van pensioenregelingen».
Het werd afgesloten in juni 1998. Na afloop hiervan is het opgevolgd door
het tweede of vernieuwd convenant «gericht op een kwalitatieve verbetering
van de medezeggenschap van gepensioneerden bij de uitvoering van pensioenregelingen»,
afgesloten in februari 2003. Door een verlenging met een jaar liep het tweede
convenant tot en met 31 december 2007; in de loop van 2008 vindt de eindevaluatie
plaats. Regering en Tweede Kamer hebben er na de totstandkoming van de twee
convenanten voorshands van afgezien om uitvoering te geven aan het voornemen
van staatssecretaris De Grave om het recht op medebestuur voor gepensioneerden
(en slapers) wettelijk vast te leggen. De voorkeur werd toen gegeven aan zelfregulering.Enkele belangrijke punten van het tweede medezeggenschapsconvenant waren:• Gepensioneerden in ondernemingspensioenfondsen met een substantieel
aantal gepensioneerden krijgen het recht om te kiezen tussen medezeggenschap
via zetels in het bestuur of via deelname in een deelnemersraad. Het bestuur
moet hun keuze volgen als de respons meer dan 50% bedraagt tenzij er
zwaarwegende redenen zijn die zich daartegen verzetten. Bij keuze voor bestuursdeelname
wanneer er al een deelnemersraad bestaat, impliceert deze keuze tevens het
opheffen van de deelnemersraad en omgekeerd.• In ondernemingspensioenfondsen zullen bij keuze voor bestuursdeelname
van gepensioneerden, de gepensioneerden en de werknemers evenredig naar hun
aantallen binnen het fonds in het bestuur worden vertegenwoordigd. Het aantal
zetels voor de gepensioneerden mag echter maximaal gelijk zijn aan dat van
de werknemers.• Voor bedrijfstakpensioenfondsen wordt aanbevolen een deelnemersraad
in te stellen.• Per 1 juli 2006 wordt tussentijds de doorwerking van de aanbevelingen
uit het convenant geëvalueerd op basis van een quick scan. Wanneer dan
zal blijken dat de aanbevelingen bij minder dan 65% van de fondsen
waarop dit convenant betrekking heeft zijn gerealiseerd, zullen de convenantspartijen
gezamenlijk de regering verzoeken dwingende wetgeving in te voeren gebaseerd
op de afspraken en aanbevelingen in dit convenant.Bij de op 1 juli 2006 uitgevoerde quick scan bleek dat 40%
(dus minder dan 65%) van de betrokken pensioenfondsen aan de criteria
van het tweede convenant voldeed. Op die grond hebben STAR en CSO in een brief
van 22 mei 2006 aan de regering gevraagd om de aanbevelingen uit het
tweede convenant in het toen nog in behandeling zijnde voorstel voor de Pensioenwet
op te nemen. De regering heeft hieraan door een nota van wijziging voldaan.14. Verdere ontwikkelingen op wetgevingsgebiedBij de totstandkoming van het eerste medezeggenschapsconvenant verzochten
STAR en CSO de regering in zogenaamde ondersteunende wetgeving te regelen
dat de gepensioneerden een eigen geleding in de fondsbesturen kunnen hebben
(maar geen recht hierop) en dat de deelnemersraden een volwaardig beroepsrecht
verkrijgen. De regering was bereid aan dit verzoek te voldoen.2 Deze ondersteunende wetgeving trad op 23 juni 2000 in werking.Toen de onderhandelingen tussen de STAR en CSO over het afsluiten van
een tweede medezeggenschapsconvenant stagneerden is in mei 2002 vanuit de
Tweede Kamer opnieuw een initiatiefwetsvoorstel ingediend.3 Het voorstel was gebaseerd op een voorontwerp voor een wettelijke
regeling van de medezeggenschap in pensioenfondsen, samengesteld door een
open projectgroep van een aantal deskundigen uit de ouderenwereld. Het belangrijkste
doel was (opnieuw) om aan de gepensioneerden van zowel ondernemingspensioenfondsen
als bedrijfstakpensioenfondsen een wettelijk afdwingbaar recht te geven op
vertegenwoordiging in de besturen van hun fondsen. Voorts werd voorgesteld
om aan een minderheid van een deelnemersraad een beroepsrecht te geven om
te kunnen toetsen of door het fondsbestuur de wettelijke verplichting tot
evenwichtige belangenbehartiging voldoende inhoud is gegeven. Omdat het tweede
convenant alsnog in februari 2003 tot stand kwam is de afhandeling van het
initiatiefvoorstel op verzoek van een ruime meerderheid van de Tweede Kamer
opgeschort. Dit gebeurde om de zelfregulering door middel van het convenant
niet te doorkruisen.In 2006 heeft de Tweede Kamer de wetsvoorstellen voor de nieuwe Pensioenwet
behandeld.1 Zoals in paragraaf 3 is aangegeven
hebben STAR en CSO in een brief van 22 mei 2006 aan de regering gevraagd
om de aanbevelingen uit het tweede medezeggenschapsconvenant in de Pensioenwet
op te nemen omdat het convenant volgens de vastgelegde criteria niet voldoende
was nageleefd. De regering heeft aan het verzoek in de derde nota van wijziging
voldaan. De hierop gebaseerde wetsartikelen zijn samen met de meeste artikelen
van de nieuwe Pensioenwet op 1 januari 2007 in werking getreden.Tijdens de behandeling van de voorstellen voor de nieuwe Pensioenwet door
de Tweede Kamer is in september 2006 ook een amendement ingediend om het recht
op medebestuur voor de gepensioneerden te erkennen. Daartoe werd voorgesteld
om in de wet op te nemen dat in de besturen van de bedrijfstak- en ondernemingspensioenfondsen
de werkgevers, de werknemers en de gepensioneerden ieder met een derde deel
van het aantal bestuursleden moet zijn vertegenwoordigd.2 Het amendement werd verworpen.Eind 2007 behandelde de Tweede Kamer een voorstel tot wijziging van de
Pensioenwet om enkele onvolkomenheden van deze nieuwe wet weg te nemen (de
zogenaamde Veegwet). Bij die gelegenheid zijn opnieuw twee amendementen ingediend
over de medezeggenschap van gepensioneerden. Het eerste amendement had tot
doel de ongelijke medezeggenschapspositie van de gepensioneerden van bedrijfstakpensioenfondsen
en van ondernemingspensioen-fondsen op te heffen.3
Het tweede amendement stelde, evenals bij de behandeling van de Pensioenwet
in september 2006, voor om in de besturen van alle pensioenfondsen een derde
van de zetels toe te kennen aan de vertegenwoordigers van de werkgevers, een
derde aan die van de werknemers en een derde aan die van de gepensioneerden.4 Beide amendementen werden verworpen.5. De huidige situatieDe strekking van het tweede medezeggenschapsconvenant is opgenomen in
artikelen van de Pensioenwet, die op 1 januari 2007 zijn ingegaan. Daarmee
is de periode van zelfregulering bij het tot stand brengen van medezeggenschap
in pensioenfondsen afgesloten. De overheid als wetgever draagt nu de verantwoordelijkheid.
In hoofdlijnen bestaat nu de volgende situatie:• Door de opname van de strekking van het tweede convenant in de
Pensioenwet kregen vele gepensioneerden van ondernemingspensioenfondsen een
mogelijkheid om te kiezen voor vertegenwoordiging in het bestuur van hun fonds.
Op zichzelf is dit een stap vooruit maar deze keuze is niet in alle gevallen
bindend.• De gepensioneerden van de bedrijfstakpensioenfondsen (ongeveer
80% van het totale aantal gepensioneerden in ons land) kregen volgens
het convenant en de Pensioenwet in het geheel geen mogelijkheid om voor vertegenwoordiging
in de fondsbesturen te kiezen.• De regeling voor de ondernemingspensioenfondsen kent evenwel ook
een ernstig bezwaar. Bij keuze voor bestuursdeelname verspelen de gepensioneerden
van ondernemingspensioenfondsen hun aanspraken op een deelnemersraad. Daarover
beslist het pensioenfondsbestuur naar eigen inzicht. De keuze voor bestuursdeelname
is daardoor niet geheel vrij. Bovendien is het onjuist om de beslissing over
het wel of niet instellen of handhaven van een deelnemersraad alleen bij de
gepensioneerden te leggen omdat een deelnemersraad het vertegenwoordigend
orgaan is van de gepensioneerden en de deelnemende werknemers samen. Hierin
moeten ook de werknemers betrokken worden. • Er is een belangrijk verschil ontstaan in medezeggenschapspositie
tussen de gepensioneerden van de bedrijfstakpensioenfondsen en die van de
ondernemings-pensioenfondsen.Het huidige nieuwe initiatiefwetsvoorstel Koşer Kaya/Blok heeft
tot voornaamste doel deze ernstige tekortkomingen in de regeling van de medezeggenschap
voor gepensioneerden op korte termijn weg te nemen en de daarbij voorkomende
ongelijke rechtsposities op te heffen. Daartoe zijn de initiatieven vanuit
de fracties van D66 en de VVD in de Tweede Kamer gebundeld. Voorgesteld wordt
om de gepensioneerden van de bedrijfstakpensioenfondsen en van de ondernemingspensioenfondsen
wettelijk een gelijk recht te geven op vertegenwoordiging in het bestuur van
hun pensioenfonds, te realiseren via een raadplegingsprocedure. Daarnaast
heeft het voorstel tot doel om een goede regeling tot stand te brengen voor
een beroepsrecht voor een minderheid uit een deelnemersraad om te kunnen laten
toetsen of een fondsbestuur de wettelijk opgedragen plicht tot evenwichtige
belangenbehartiging ten opzichte van alle groepen belanghebbenden nakomt.Bij aanvaarding door de Tweede en Eerste Kamer kan de voorgestelde wet
in 2009 in werking treden.XNoot1Aanhangsel Handelingen II, 1967–1968, vraag 540; 1971–1972,
vraag 1276; 1984–1985, vraag 556 (Nypels).XNoot2Kamerstukken II, 1968–1969, 9800 VII, nr. 19 (staatssecretaris Van
Veen).XNoot1Kamerstukken II, 1973–1974, 11 049, nr. 16 (Goudsmit).XNoot2Kamerstukken II, 1984–1985, 18 112, nr. 10; 1984–1985
e.v., wetsvoorstel 19 008 (Nypels).XNoot3Aanhangsel Handelingen II, 1967–1968, vraag 540; 1971–1972,
vraag 1276; 1984–1985, vraag 556 (Nypels).XNoot1Kamerstukken II, 1996–1997, 25 000 XV, nr. 47 (staatssecretaris
De Grave).XNoot2Kamerstukken II, 1996–1997, 25 000 XV, nr. 60 (Vaste Commissie
SoZaWe).XNoot1Kamerstukken II, 2005–2006, 30 413, nr. 25 (minister De Geus).XNoot2Kamerstukken II, 1999–2000 e.v., wetsvoorstel 26 674 (staatssecretaris
Van Hoof).XNoot3Kamerstukken II, 2001–2002 e.v., wetsvoorstel 28 354 (Giskes;
Van Geen; Bakker).XNoot1Kamerstukken II, 2005–2006, 30 413, nr. 25 (minister De Geus).XNoot2Kamerstukken II, 2005–2006, 30 413, nr. 47 (De Wit).XNoot3Kamerstukken II, 2007–2008, 31 226, nr. 31 (Blok).XNoot4Kamerstukken II, 2007–2008, 31 226, nr. 16 (Luijben). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31537-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl