Mest- en ammoniakbeleid; Brief minister met de Integrale Notitie mest- en ammoniakbeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24445, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

12-10-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24445 nr. 1

06-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamINHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING2. ANALYSE VAN DE MEST- EN AMMONIAKPROBLEMATIEK 2.1. Waarom een mest- en ammoniakprobleem in de landbouw?STROOMSCHEMA MINERALEN 2.2. De mestproblematiek nader beschouwd 2.2.1. Dierlijke mestTabel 2.1. Ontwikkeling distributie, verwerking en export
van dierlijke mest in miljoenen kg P2O52.2.2. Kunstmest2.2.3. Analyse naar de sectorenTabel 2.2. Bijdrage per sector (1993) 2.2.4. Verschillen tussen regio's2.3. De ammoniakproblematiek nader beschouwd 2.3.1. Beperking van emissie en depositie2.3.2. Analyse naar de sectoren2.3.3. Verschillen tussen regio's3. UITGANGSPUNTEN VOOR HET BELEID4. NAAR MILIEUVERANTWOORD PRODUCEREN4.1. Basispakket4.2. Intensievere veehouderijbedrijven4.2.1. Mineralenaangiftesysteem4.2.2. De verliesnormen4.2.3. Heffingen4.2.4. Reparatiebemesting4.2.5. Integrale milieuvergunning4.3. Niet-intensieve veehouderijbedrijven en bedrijven
zonder vee4.3.1. Mestaanvoer4.3.2. Kunstmestgebruik4.3.3. Bollenteelt, vollegrondsgroenteteelt en glastuinbouwTabel 4.1 Verliesnormen, gestaffelde heffingen, aanvoernorm
en veebezettingsgrens in hun onderlinge samenhang 5. STIMULERING EN HERSTRUCTURERING 5.1. Bedrijfsontwikkeling en aanpassing bedrijfsvoering5.2. Evenwicht tussen vraag en aanbod van dierlijke mestTabel 5.1. Schatting landelijke mestproduktie en afzetmogelijkheden
in 1996, 1998, 2002 en 2005 (in miljoen kg P205) bij voorgestelde normen 5.3. Stimulerings- en herstructureringsbeleid5.3.1. Innovatie van het management en de bedrijfsvoering5.3.2. Investeren in schone technologie5.3.3. Mobiliteit en bedrijfsontwikkeling5.3.4. Opkopen van mestproduktierechten in combinatie
met herstructureringMiddelenTabel 5.2. Effect stimulerings- en herstructureringsbeleid
(in miljoen kg P2O5) 5.4. Monitoring en balans opmaken6. AMMONIAKBELEID6.1. Emissie-arm uitrijdenTabel 6.1. Effektiviteit verschillende emissie-arme uitrijmachines 6.2. Emissie-arme huisvesting6.3. Aanvullend regionaal ammoniakbeleid7. SAMENVATTING Invoering mineralenaangiftesysteemGebruiks- en verliesnormenStimulering en herstructureringHet ammoniakbeleidBIJLAGE 1BIJLAGE 21. Algemeen2. Sociaal-economische gevolgen in 2000Tabel bijlage II: Sociaal-economische gevolgen van de
voorgestelde maatregelen in het jaar 2000* in vergelijking met de situatie
als gevolg van autonome ontwikkelingen 3. Toelichting op de berekeningenBIJLAGE 3AlgemeenTabel 5.1. Schatting landelijke mestproduktie en afzetmogelijkheden
in 1996, 1998, 2002 en 2005 (in miljoen kg P205) bij voorgestelde normen Toelichting voor 1996Toelichting voor 1998Toelichting voor 2002Toelichting voor 2005BIJLAGE 4BIJLAGE 5Begrippenlijst
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24445Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 445Mest- en ammoniakbeleidnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 6 oktober 1995Hierbij bied ik U mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer de Integrale Notitie mest- en ammoniakbeleid aan.De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van Aartsen INHOUDSOPGAVE 1.Inleiding3   2.Analyse van de problematiek42.1.Waarom
een mest- en ammoniakprobleem in de landbouw?4 2.2.De mestproblematiek nader beschouwd 5 2.3.De
ammoniakproblematiek nader beschouwd 9    3.Uitgangspunten
voor het verder te voeren beleid10   4.Naar milieuverantwoord
boeren124.1.Basispakket voor alle bedrijven134.2.Intensieve veehouderijbedrijven13 4.3.Niet-intensieve
veehouderijbedrijven en bedrijven zonder vee17    5.Stimulering
en herstructurering195.1.Bedrijfsontwikkeling en
aanpassing van de bedrijfsvoering19 5.2.Evenwicht tussen
vraag en aanbod van dierlijke mest20 5.3.Stimulerings- en
herstructureringsbeleid21 5.4.Monitoring en de balans opmaken25   6.Ammoniakbeleid266.1.Emissie-arm
uitrijden26 6.2.Emissie-arme huisvesting27 6.3.Aanvullend
regionaal ammoniakbeleid28    7.Samenvatting30   Bijlage:IOverzicht financiële middelen32IISociaal-economische gevolgen van het normenpakket in 200033IIIInschatting omvang van het landelijk niet-plaatsbaar mestoverschot35IVLiteratuurlijst38 VBegrippenlijst391. INLEIDINGSinds halverwege de jaren tachtig is een beleid gevoerd om de mest- en
ammoniakproblematiek aan te pakken. Daarbij is gekozen voor een gefaseerde
aanpak om de landbouw de kans te geven in te spelen op de milieu-eisen en
te groeien naar een milieuverantwoorde produktie. De eerste fase had tot doel
de milieubelasting te stabiliseren. Daartoe werden mestproduktierechten en
gebruiksnormen voor dierlijke mest ingevoerd. Het bedrijfsleven werd in de
eerste fase gestimuleerd om te zoeken naar oplossingen voor de mestproblematiek.
De tweede fase had tot doel de milieubelasting daadwerkelijk te doen afnemen.
Daarom werden de gebruiksnormen aangescherpt. De hoogte van de normen werd
steeds zo gekozen dat de veehouderij voldoende tijd had om oplossingen te
genereren.Vastgesteld moet worden dat de agrarische sector in deze periode forse
inspanningen heeft geleverd. Door investeringen in milieuvriendelijke technologie
en verbeterd management zijn de beoogde resultaten voor de eerste en tweede
fase gerealiseerd.In de derde fase (1995 tot 2000) zou de einddoelstelling van het beleid,
namelijk evenwichtsbemesting in 2000, gerealiseerd moeten worden. In de Notitie
Derde Fase Mest- en Ammoniakbeleid (NDF) (1) heeft het vorige Kabinet het
beleidspakket uitgewerkt om die doelstelling te halen. Centraal stond daarbij
de omslag van een generieke naar een meer bedrijfsgerichte aanpak. Voor de
concretisering van het begrip evenwichtsbemesting in 2000, werd toen volstaan
met een indicatie van de verliesnorm voor fosfaat. Met het bedrijfsleven is
toen afgesproken dat een gezamenlijk te verrichten studie hierover nader uitsluitsel
zou moeten geven.Bij de uitwerking van de NDF werden knelpunten zichtbaar die aanleiding
vormden tot heroverweging van de ingezette koers (brief aan Tweede Kamer d.d.
4-10-1994). Ten eerste bleek het niet mogelijk het huidige reguleringssysteem
tijdig te vervangen door nieuw instrumentarium met voldoende sturingskracht
(2).Ten tweede bleek grootschalige mestverwerking zich onvoldoende te ontwikkelen,
waardoor er bij aanscherping van de normen onvoldoende afzetmogelijkheden
zouden ontstaan voor dierlijke mest.Ten derde bleek uit gezamenlijk wetenschappelijk onderzoek van overheid
en bedrijfsleven dat voor 2000 het verschil tussen wat landbouwkundig met
bemesting haalbaar is en milieukundig noodzakelijk niet te overbruggen is.
Dit betekent dat het beleidsdoel «evenwichtsbemesting in het jaar 2000»
niet te concretiseren was (3).De Tweede Kamer heeft, tijdens een algemeen overleg in oktober 1994, aangegeven
de analyse en daaruit voortvloeiend de behoefte tot heroverweging te delen.
De Tweede Kamer verzocht daarbij nadrukkelijk de mogelijkheden tot volumebeleid
in de veehouderij te onderzoeken. Besloten werd een nieuwe beleidsnota uit
te brengen.Deze notitie betreft de hoofdlijnen van het beleid. Zij geeft duidelijkheid
over de beleidslijnen voor de komende 10 á 15 jaar. De richting waarin
de landbouw zich de komende jaren dient te ontwikkelen tot een schone landbouw
is aangegeven. De notitie bevat geen blauwdruk, maar laat ruimte tot nadere
invulling.Bij de verdere uitwerking zullen de andere overheden en de meest betrokken
maatschappelijke organisaties nadrukkelijk worden betrokken. 2. ANALYSE VAN DE MEST- EN AMMONIAKPROBLEMATIEK 2.1. Waarom een mest- en ammoniakprobleem in de landbouw?De Nederlandse landbouw is intensief. Dat betekent gemiddeld veel dieren
per hectare en intensieve gewasteelten. Om een hoge produktie te kunnen realiseren
voeren landbouwbedrijven veel mineralen aan via (kunst)mest en veevoeders.
Er worden ook mineralen afgevoerd via de produkten, maar landelijk gezien
is de aanvoer beduidend groter dan de afvoer. Het teveel aan mineralen verdwijnt
grotendeels via overbemesting van de grond als nitraat en fosfaat naar het
grond- en oppervlaktewater en de ammoniak die vrijkomt uit dierlijke mest
verdwijnt naar de lucht. STROOMSCHEMA MINERALEN Deze mineralenverliezen uit de landbouw verslechteren de kwaliteit van
water, bodem en lucht. Zo maakt een te hoge nitraatconcentratie in het water
zuivering van dat water nodig, alvorens het gebruikt kan worden als drinkwater
of als grondstof voor de voedingsmiddelenindustrie. De nitraatzuivering van
dit water kost drinkwaterbedrijven in 2000 ongeveer f 30 miljoen per
jaar extra (7). Vanwege de nawerking van de hoge stikstofbelasting van de
bodem in het verleden zijn deze extra kosten niet geheel te vermijden. Op
korte termijn (het jaar 2000) zijn besparingen mogelijk van ongeveer f 10
miljoen per jaar.De kosten zullen na het jaar 2000 mogelijk met enige tientallen miljoenen
toenemen. De mate waarin dat gebeurt is afhankelijk van het ingezette beleid.Teveel fosfaten en nitraten leidt tot eutrofiëring van het grond-
en oppervlaktewater en tast de biodiversiteit aan (het verdwijnen van plante-
en diersoorten, algenbloei). Ook voor de recreatie heeft dit schadelijke effecten
(zwem- en viswater) (3 en 4). De ammoniak-uitstoot vanuit de landbouw leidt tot verzuring en eutrofiëring
van bos- en natuurgebieden en tot overbelasting van het grondwater; ook wordt
de vitaliteit van bos en natuur erdoor aangetast (5).Voor de bestrijding van de effecten van eutrofiëring, verzuring en
verdroging van natuurgebieden wordt tot 2010 jaarlijks ruim f 70 miljoen
uitgegeven in het kader van het Overlevingsplan Bos en Natuur (7).De totale directe kosten van vermesting en verzuring als gevolg van de
landbouw worden door de Stichting Natuur en Milieu geschat op f 450 tot
f 600 miljoen per jaar in 2000. Bij ongewijzigd beleid lopen de schattingen
op tot f 1 miljard per jaar vanaf 2015.De landbouw is niet de enige sector die het milieu belast met fosfaat
en stikstof. Maar de bijdrage van de landbouw aan de belasting van het oppervlaktewater
met fosfaat en stikstof (met respectievelijk 30 en 75%) is wel aanzienlijk.
Ook is meer dan de helft van de verzuring uit Nederlandse bron te herleiden
tot de uitstoot van ammoniak. Ammoniak is voor ongeveer 90% afkomstig is uit
de landbouw. De milieubelasting vanuit de landbouw moet verder teruggebracht
worden om aan de doelstellingen, zoals geformuleerd in het Nationaal MilieubeleidsPlan
(NMP), te kunnen voldoen. Ook in internationaal verband is Nederland verplichtingen
aangegaan om de milieubelasting met stikstof en fosfaat terug te dringen (EU-nitraatrichtlijn,
Noordzee- en Rijn-aktieprogramma). Om dat te bereiken moeten drie zaken worden
aangepakt:– de overbemesting met dierlijke mest;– het overmatig gebruik van kunstmest;– de uitstoot van ammoniak.De milieubelasting vanuit de landbouw is niet overal gelijk. De Nederlandse
landbouw is een zeer gedifferentiëerde bedrijfstak en dat komt ook tot
uiting in de mate van milieubelasting. Er zijn grote verschillen tussen regio's
en sectoren, maar ook tussen bedrijven. Daarmee verschillen ook de mogelijkheden
om de problemen aan te pakken en de mate waarin daarvoor inspanningen moeten
worden geleverd.Sinds het begin van de jaren tachtig heeft de landbouw aanzienlijke inspanningen
geleverd om de milieubelasting terug te dringen:Het stikstofverlies uit de landbouw naar de bodem (aanvoer minus afvoer
met het gewas) is tussen 1985 en 1994 gedaald met 16%. Zonder mestbeleid en
melkquotering zou deze stikstofemissie ruim 40% hoger zijn geweest. Het gebruik
van stikstof-kunstmest is sinds 1985 met bijna 30% afgenomen.Sinds 1980 is de ammoniakemissie uit dierlijke mest gedaald met 26%. Het
fosfaat-verlies uit de landbouw is sinds 1987 met 25% afgenomen.De totale1 jaarlijkse netto milieulasten voor
de landbouw zijn tussen 1985 en 1994 gestegen van f 23 miljoen tot f 606
miljoen.(Bron: Milieubalans 1995, RIVM). 2.2. De mestproblematiek nader beschouwd 2.2.1. Dierlijke mestDe veehouderij in Nederland wordt in het algemeen gekenmerkt door een
hoge intensiteit: veel dieren op weinig grond. Dit wordt mogelijk gemaakt
door importen van veevoeder. De veehouderij produceert daardoor meer dierlijke
mest dan nodig is voor bemesting van de gewassen. Overbemesting van de grond
is dan het gevolg. Dit probleem treedt niet overal in gelijke mate op. De
intensieve veehouderij is sterk geconcentreerd in het zuiden en
oosten van het land. Het teveel aan dierlijke mest komt dan ook hoofdzakelijk
in deze gebieden voor.Het mestbeleid was de afgelopen jaren gericht op het terugdringen van
het overschot aan dierlijke mest. Daarvoor zijn maatregelen aan de produktie-
en aan de afzetkant getroffen.De mestproduktie werd aan een maximum gebonden door het introduceren
van mestproduktierechten. Door het stimuleren van mineralenarm veevoeder werden
de fosfaatgehalten in dierlijke mest (met gemiddeld met 10%) verlaagd (6).De mestafzet werd gestimuleerd. De mestdistributie, het transporteren
van mest van gebieden met een overschot naar gebieden met een behoefte aan
dierlijke mest – de akkerbouwgebieden – heeft zich fors ontwikkeld
(zie tabel 2.1). Ook de export van met name kwalitatief goede pluimveemest
is goed van de grond gekomen (zie tabel 2.1). Grootschalige mestverwerking
is echter, ondanks een intensief stimuleringspakket, nauwelijks gerealiseerd
(zie tabel 2.1). De afzet via mestverwer- king is een dure oplossing gebleken.
De hoge kosten voor de ontwikkeling van nieuwe technologie, de dure verwerkingsprocessen
en het vinden van afzet voor de produkten zijn hiervan belangrijke oorzaken. Tabel 2.1. Ontwikkeling distributie, verwerking en export
van dierlijke mest in miljoenen kg P2O5 19881994Distributie totaal54 67 waarvan in conc. gebied3226Verwerking1 2 Export1 12 Totaal56
 81 Bron: Stichting Landelijke Mestbank.Duidelijk is dat deze maatregelen de bedrijven met een overschot aan dierlijke
mest voor, vaak forse, extra kosten stellen. Om de kosten te kunnen minimaliseren
is het van belang dat de ondernemer keuzemogelijkheden heeft om het overschot
aan dierlijke mest op zijn bedrijf weg te werken. Een ondernemer kan dan kiezen
voor de maatregelen, die het best aansluiten bij zijn eigen bedrijfssituatie.
Die (economische) afweging valt per sector en per bedrijf vaak verschillend
uit.Omdat de gebruiksnormen voor dierlijke mest steeds stapsgewijs zijn aangescherpt,
is er dankzij de inspanningen van het bedrijfsleven tot op heden steeds een
redelijk evenwicht gevonden tussen mestproduktie en mestafzet. Een landelijk
niet af te zetten mestoverschot is daardoor niet ontstaan. Bij toekomstige
aanscherpingen van de normen, nodig om tot een milieuverantwoord gebruik van
dierlijke mest te komen, is evenwel te verwachten dat er zonder aanvullende
maatregelen geen evenwicht zal blijven bestaan tussen mestproduktie en mestafzet.Wanneer de eerder genoemde mogelijkheden, zoals veevoeding, distributie,
export en verwerking, zijn uitgeput rest slechts een afname van de produktie
door beperking van de mestproduktierechten. Het is in dit licht bezien in
ieder geval van groot belang dat een maximale inspanning wordt geleverd om
de oplossingen voor het mestoverschot te realiseren. 2.2.2. KunstmestHet probleem van het overmatig kunstmestgebruik is van geheel andere aard
dan dat van de dierlijke mest. Kunstmest is een relatief goedkope, in principe nauwkeurig te doseren meststof. Bij de teelt van gewassen
die geen schade ondervinden van teveel bemesting, maar wel een opbrengstderving
laten zien bij te weinig bemesting zoals gras, wordt kunstmest in het algemeen
royaal gebruikt. Overmatig kunstmestgebruik komt vooral voor in de rundveehouderij.
Ook in de bollenteelt en vollegrondsgroenteteelt wordt echter teveel kunstmest
aangewend. In de akkerbouw is dit in veel mindere mate het geval, omdat hier
een te hoge (stikstof)kunstmestgift zich in veel gevallen direct vertaalt
in een slechtere produktkwaliteit.De praktijk leert dat het gebruik van kunstmest aanzienlijk teruggebracht
kan worden wanneer boeren zich bewust zijn van hun onnodige verliezen. Daartoe
is inzicht in de mineralenstromen binnen het bedrijf – bijhouden van
een mineralenboekhouding – van groot belang. Het tegengaan van deze
onnodige verliezen betekent winst voor het milieu en levert ook bedrijfseconomisch
voordeel op. Door gerichte bemestings-adviezen en betere benutting van dierlijke
mest is het kunstmestgebruik in de afgelopen jaren met 30% afgenomen. 2.2.3. Analyse naar de sectorenDe bijdrage aan de mest- en ammoniakproblematiek verschilt voor de veehouderijsectoren: Tabel 2.2. Bijdrage per sector (1993)  aantal
dierenaandeel mestproduktieaandeel mestoverschot rundvee4,8
mln.49%4%varkens15,0 mln.34%58%pluimvee96,0
mln.17%38%Bron: CBS/LEI-DLO.De rundveehouderij (ongeveer 62 000 bedrijven) is erg
divers.Een belangrijk deel van deze sector is op dit moment grondgebonden. Deze
bedrijven zijn zelfvoorzienend voor hun ruwvoerproduktie en kunnen hun mest
milieuverantwoord aanwenden op het eigen bedrijf. Dat wil niet zeggen dat
deze bedrijven per definitie milieuverantwoord produceren, want door het overmatig
gebruik van kunstmest kan vooral het verlies van stikstof naar het milieu
de grenzen van het aanvaardbare overschrijden. Door aanpassing van de kunstmestgift
en door beter voermanagement kunnen deze bedrijven vrij eenvoudig schoon produceren.Er is echter ook een groot aantal intensieve rundveehouders, die zelfs
met verbeterd voer- en kunstmestmanagement, nog te weinig grond in gebruik
hebben om hun dierlijke mest bij aanscherping van de normen verantwoord op
eigen land af te zetten. Ondernemers hebben dan verschillende mogelijkheden
om schoner te produceren. Allereerst kunnen zij de mest die ze teveel produceren
van het bedrijf afvoeren. Hoe zuiniger ze met de kunstmest en het voer omgaan
hoe minder mest er afgevoerd hoeft te worden.Een andere mogelijkheid is om te extensiveren door minder dieren per hectare
grond te houden. Dat is mogelijk door het melkquotum met minder dieren vol
te melken (stijging van de melkgift per koe) en door het afstoten van weinig
rendabel (vlees)vee. Ook kan grond aangekocht worden.Ongeveer 10 000 rundveebedrijven hebben naast rundvee ook varkens.
De grond op deze bedrijven wordt in eerste instantie benut voor de voederproduktie
van de rundveehouderij. De mest van de varkens moet meestal van het bedrijf
worden afgevoerd.De gespecialiseerde varkenshouderij (ongeveer 10 000 bedrijven)
heeft als kenmerk een zeer hoge veebezetting. In het algemeen hebben varkenshouders
weinig tot nagenoeg geen eigen grond waarop mest kan worden aangewend en dus
een groot mestoverschot. Om milieuverantwoord te produceren moeten deze bedrijven
hun mest al of niet geheel afvoeren van het bedrijf. De mest kan worden afgezet
via distributie (transport naar bedrijven met een behoefte aan dierlijke mest)
of via de mestverwerkingsfabriek. Vooral de laatste mogelijkheid is een relatief
dure maatregel. Er wordt bovendien weinig varkensmest geëxporteerd, omdat
de kwaliteit van deze mest moeilijk kan concurreren met kippemest en vanwege
EG-regelgeving (bezemrichtlijn).Een varkenshouder kan de kosten voor mestafzet via distributie reduceren
door het gebruik van fosfaat-arm veevoer en door watermanagement, waardoor
minder mest behoeft te worden afgevoerd. Een andere mogelijkheid is het bewerken
van de mest op het bedrijf, door water uit de mest te halen alvorens deze
wordt afgevoerd. Dit beperkt sterk de transportkosten.De varkenshouderij staat voor aanzienlijke inspanningen, omdat de mestafzetkosten
de komende jaren zullen stijgen als gevolg van een grotere concurrentie door
beperktere afzetmogelijkheden. Daar komt bij dat de inkomens in deze sector
al enige jaren onder druk staan. Op het gebied van marktprijzen, concurrentiepositie,
structuur, diergezondheid en -welzijn kampt de sector met problemen. In de
komende jaren zal een forse herstructurering nodig zijn om deze het hoofd
te bieden.De gespecialiseerde pluimveehouderij (ongeveer 2000 bedrijven)
is net als de varkenshouderij een bedrijfstak met veel dieren op weinig grond.
Ook deze bedrijven moeten daarom het grootste deel van hun mestproduktie afvoeren
van het bedrijf. Pluimveehouders hebben evenwel het voordeel dat hun mest
minder water bevat en van een hogere kwaliteit is dan varkensmest. Er blijkt
een behoorlijke markt te zijn voor deze mest, ook in het buitenland. Export
van mest is dan ook vooral in deze sector van de grond gekomen. Door deze
mogelijkheden voor mestafzet heeft de pluimveehouderij betere perspectieven
om milieuverantwoord te produceren dan de varkenshouderij. Maar ook deze sector
heeft te maken met inkomens die onder druk staan. Zij moet voldoen aan eisen
die worden gesteld op het gebied van diergezondheid en -welzijn. De pluimveehouderij
heeft gemiddeld een redelijke bedrijfsomvang.De akker- en tuinbouw (ongeveer 38 000 bedrijven) kan
schoon produceren door zuinig om te springen met (kunst)mest. Te zware stikstofgiften
werken veelal negatief door in de kwaliteit van de produkten. In de akker-
en tuinbouw hoeft nauwelijks of niet sprake te zijn van een mestprobleem als
de van elders aangevoerde mest in het groeiseizoen wordt gebruikt. Akkerbouwers
gebruiken echter ook dierlijke mest buiten het groeiseizoen, omdat deze naast
meststoffen ook organische stof bevat, wat de structuur van de bodem ten goede
komt. Dergelijk gebruik van dierlijke mest geeft wel milieurisico's, omdat
de stikstof dan niet gebruikt wordt door de gewassen, maar kan uitspoelen
naar het grond- en oppervlaktewater. Naarmate het aanbod van mest uit de veehouderij
groter wordt en akkerbouwers betaald krijgen voor het afnemen van dierlijke
mest, neemt de druk op akkerbouwers om dierlijke mest aan te wenden toe. Er
moet voor gewaakt worden dat zo het overbemestingsprobleem van de intensieve
veehouderij verschoven wordt naar de akkerbouw. Daarnaast zijn er nog zo'n 4000 akkerbouwbedrijven die ook dieren houden.
Deze bedrijven hebben in het algemeen genoeg grond om schoon te kunnen produceren
zonder mest af te moeten voeren.Ook in enkele vollegrondsteelten bestaat een milieurisico.
Een teelt met meerdere produktierondes per jaar, de teelt van van koolsoorten
is hiervan een voorbeeld, is mogelijk door hoge kunstmestgiften. In de bollenteelt
wordt de kwaliteit van de produkten weinig beïnvloed door hoge mestgiften.
Het mineralengebruik kan in de bollenteelt hoog oplopen, mede omdat de kosten
van het mestgebruik, in verhouding tot de totale kostprijs, beperkt zijn. 2.2.4. Verschillen tussen regio'sDe sectoren zijn niet gelijkmatig verspreid over Nederland. De varkens-
en pluimveehouderij zijn vooral geconcentreerd in het zuiden en oosten van
het land. De in deze gebieden gelegen rundveehouderij is vaak ook intensief.
De overschotten aan dierlijke mest bevinden zich dan ook voornamelijk in deze
gebieden. Daar komt bij dat hier de gronden meer uitspoelingsgevoelig zijn
dan in de rest van het land.In het noorden en westen is de veehouderij in het algemeen extensiever.
Het aantal intensievere veehouderijbedrijven is daar relatief klein. Deze
bedrijven kunnen hun overschotmest veelal goed in de directe omgeving bij
akkerbouwers kwijt, waardoor zij minder transportkosten hebben. In deze regios
zijn de akker- en tuinbouwsectoren sterk vertegenwoordigd.Door het aanscherpen van de normen zullen de afzetmogelijkheden voor dierlijke
mest afnemen. Dit zal zich het sterkst doen voelen in de concentratiegebieden. 2.3. De ammoniakproblematiek nader beschouwd 2.3.1. Beperking van emissie en depositieOm de ammoniakbelasting op bossen en natuurgebieden te verlagen moet de
ammoniakemissie van de landbouwbedrijven omlaag. De ammoniak komt vrij uit
de stallen en de mestopslag (36%), bij het uitrijden van de mest (50%) en
bij de dieren in de weide (14%) (5). Deze percentages hebben betrekking op
de situatie zonder emissiebeperkende maatregelen. Alle bedrijven die dierlijke
mest gebruiken kunnen de ammoniakuitstoot verminderen door de mest emissie-arm
uit te rijden. Daarnaast wordt door het afdekken van mestsilo's ook de emissie
beperkt. De mogelijkheid om de emissie uit stallen te reduceren verschilt
sterk per sector.De kosten om een emissie-arme stal te bouwen zijn beduidend hoger dan
de kosten van het emissie-arm mest uitrijden. Bovendien komt bij het uitrijden
van de mest meer ammoniak vrij dan uit stallen. Emissie-arm mest uitrijden
is dan ook verreweg de meest kosten-effectieve maatregel om de emissie terug
te dringen.Bedrijven die dichter bij een bos of natuurgebied liggen veroorzaken een
veel grotere ammoniakbelasting op dit natuurgebied of bos dan bedrijven die
verder af liggen (5). Daarom is het bouwen van emissie-arme stallen het meest
effectief voor bedrijven die dicht bij een bos- of natuurgebied liggen. Een
andere mogelijkheid om de ammoniak-belasting van bos- en natuurgebieden te
verminderen is het verplaatsen van bedrijven. 2.3.2. Analyse naar de sectorenRundveehouderijbedrijven hebben een aandeel van ongeveer 55%
in de ammoniakemissie uit de landbouw. Deze uitstoot kan omlaag gebracht worden
door de mest emissie-arm aan te wenden en de mestopslag af te dekken. Door
stijging van de gemiddelde melkproduktie per koe en het afstoten van weinig
rendabel vee kan de emissie per bedrijf verder teruggedrongen worden. Ook
door bemestings- en veevoermaatregelen kan de rundveehouderij de ammoniakemissie
reduceren. De effectiviteit van emissie-arme stallen is, vanwege de aard van
het houderijsysteem, in de rundveehouderij kleiner dan in andere sectoren.
Hoewel er inmiddels enige emissie-arme stalsystemen beschikbaar zijn, bevindt
de ontwikkeling van deze rundveestallen zich nog in de beginfase. (12).De varkenshouderij draagt voor ongeveer 30% bij aan de ammoniakemissie.
Emissie-arm uitrijden draagt ook hier bij aan de vermindering van de uitstoot.
De ontwikkeling van emissie-arme stallen is pas kort op gang. De verwachting
is dat in de toekomst de meerkosten van deze stalsystemen zullen dalen. Deze
stalsystemen zullen naar verwachting ook andere voordelen met zich mee gaan
brengen, zoals verbetering van klimaat en gezondheid van de dieren en vermindering
van het mestvolume.Voor de pluimveehouderij (ongeveer 15% van de emissie) is de
meeste winst bij de beperking van de ammoniakemissie te behalen bij de stallen.
De ontwikkeling van de emissie-arme stallen is in deze sector het verst ontwikkeld.
Het bouwen van deze stallen en het produceren van kwalitatief goede droge
mest is goed te combineren. 2.3.3. Verschillen tussen regio'sOngeveer driekwart van de ammoniak die vrijkomt verspreidt zich over grotere
afstand. Veehouderijbedrijven in heel Nederland dragen daarom bij aan het
ammoniakprobleem (5). In die zin heeft ammoniak landelijke effecten, die een
landelijke aanpak vragen.Een kwart van de ammoniak die vrijkomt, komt vlak bij de bron neer. In
gebieden met veel bedrijven en een hoge veedichtheid komt dan ook meer ammoniak
op bos en natuurterreinen terecht.Niet alle bossen en natuurgebieden zijn even gevoelig voor ammoniak. De
grondsoort en de vegetatie zijn daarvoor onder meer bepalend.Natuurgebieden en bossen op voor verzuring gevoelige zandgronden blijken
snel en sterk schade te ondervinden. Deze zandgronden bevinden zich voor een
belangrijk deel in het oosten en zuiden, in de concentratiegebieden voor de
intensieve veehouderij. Daardoor worden deze gevoelige bos- en natuurgebieden
extra zwaar belast. Ammoniak is in die regio's een groter probleem dan elders.Daarom vraagt de ammoniakproblematiek zowel een landelijke als regionale
aanpak. 3. UITGANGSPUNTEN VOOR HET BELEIDEen schone landbouw is noodzaak. Dit niet alleen met het oog op de kwaliteit
van onze leefomgeving en een schoon produktiemilieu, maar ook vanwege de concurrentiekracht
en het internationale imago van de Nederlandse landbouw. Er moet dan ook een flinke stap worden gezet in het verminderen van de
mineralenverliezen door de landbouw. De grootte van deze volgende stap is
het resultaat van een afweging. Een afweging tussen de noodzaak om in een
hoog tempo de kwaliteit van onze leefomgeving te herstellen aan de ene kant,
en het belang van agrarische sector die hiervoor forse inspanningen moet leveren
aan de andere kant.De ervaring leert dat beleid alleen dan effectief is, wanneer het realistisch
is en dus in de praktijk uitvoerbaar is. Het nastreven van doelen, waarbij
niet voor ogen staat hoe daaraan binnen afzienbare tijd kan worden voldaan,
ontmoedigt het doen van stappen voorwaarts. Het moeten voldoen aan normen
die praktisch niet haalbaar zijn, demotiveert en nodigt uit tot ontduiking.
Er moet dan ook een helder beleid uitgezet worden dat voor de landbouw haalbaar
is en waarvan de naleving handhaafbaar is. Dat is rechtvaardig voor de boeren
en het meest effectief voor het milieu.Het is daarbij van belang aansluiting te zoeken bij de dynamiek en innovatiekracht
van de landbouw. Het voor langere termijn duidelijkheid verschaffen stimuleert
de sector en biedt de kans de noodzakelijke aanpassingen en investeringen
te doen.In de toekomst zullen goed ondernemerschap, bedrijfsontwikkeling en technologische
vernieuwing de motoren zijn om te komen tot een schoon producerende landbouw.
Dit kan het beste wanneer bij de verdere vormgeving van het mest- en ammoniakbeleid
ingespeeld wordt op de diversiteit in de landbouw. Daar waar regels nodig
zijn zal flexibiliteit worden ingebouwd om ruimte te geven aan de creativiteit
en het goed ondernemerschap van de boeren. Niet een generieke, maar een gedifferentieerde
aanpak. Ondernemers krijgen de ruimte om de mineralenverliezen op de voor
hen meest effectieve manier terug te dringen.Ook zullen zij ruimte krijgen om in te spelen op specifieke omstandigheden
in de regio's. Bij problemen die regionaal spelen zullen overheden en maatschappelijke
organisaties in die regio de kans krijgen om initiatieven te nemen om tot
een oplossing te komen. Het rijk kan zich dan beperken tot het stellen van
kaders en facilitering van het proces.Een generieke aanpak, waarbij alle problemen, groot of klein, onder één
noemer worden gebracht ongeacht de specifieke omstandigheden, is in deze fase
van het mest- en ammoniakbeleid, waarin verdere aanscherping nodig is, niet
meer effectief. Om in dit complexe beleidsveld zo effectief mogelijk voortgang
te kunnen boeken, moet de overheidsbemoeienis zich nu vooral richten op die
situaties waar de milieurisico's het grootst zijn. Inspelen op de diversiteit
in de landbouw maakt het mogelijk het beleid te richten op de kern van de
problemen, alleen aan te pakken wat nodig is en niet iedereen over één
kam te scheren.Het werken naar een milieuverantwoorde produktie vraagt van een deel van
de agrarische sector forse aanpassingen. Bewustwording en stimulering van
goed gedrag vormen vaak een betere prikkel tot verandering dan verbods- en
gebodsbepalingen. Het is zaak om niet alleen degenen die een grote milieubelasting
veroorzaken aan te spreken. Ondernemers, die zich vandaag de dag al richten
op schoon produceren, moeten zoveel mogelijk worden ontzien. Op die manier
ontstaat een stimulans voor anderen om hun voorbeeld te volgen.De overheid moet alleen regels stellen waar dat strikt noodzakelijk is.
De regellast in de landbouw is al groot. Van een verzwaring van de regellast
zonder dat de kwaliteit van het milieu verbetert kan geen sprake zijn. Daar
waar regels gesteld worden moeten ze niet alleen uitvoerbaar, maar ook controleerbaar
en handhaafbaar zijn. Dit is niet alleen van belang voor de effectiviteit
van de maatregelen, maar evenzeer om ervoor te zorgen dat de goeden niet onder
de kwaden lijden. Voorkomen moet worden dat, door het niet duidelijk sanctioneren
van ontduiking van de regelgeving de overige ondernemers gedemotiveerd raken.Onderdeel van het beleid zal zijn om de vorderingen bij het bereiken van
de doelstellingen nauwlettend te volgen. Er zal daartoe een monitoringssystematiek
worden uitgewerkt. Aan de hand van de verkregen inzichten over de voortgang
kan bijsturing plaatsvinden.Tenslotte is het zaak om bij de vormgeving en uitwerking van het mineralenbeleid
zoveel mogelijk een relatie te leggen met andere ontwikkelingen in de landbouw,
bijvoorbeeld op het terrein van kwaliteitsbeheer. Waar daartoe kansen liggen
zal getracht worden meerdere problemen in samenhang op te lossen. Het proces,
dat nodig is om te komen tot een schone landbouw, moet aansluiten bij andere
processen van verandering en herstructurering, zowel op bedrijfsniveau als
in de gehele bedrijfstak en produktiekolom. 4. NAAR MILIEUVERANTWOORD PRODUCERENIn de komende jaren richt het beleid zich primair op de groep bedrijven
met de grootste milieurisico's. Deze aanpak is ingegeven door het streven
om de grootste problemen het eerst aan te pakken. Bovendien moet het bedrijfsleven
niet met meer regelgeving lastig gevallen worden dan strikt noodzakelijk is.
Door het beleid te richten op een beperktere groep is bovendien de uitvoerbaarheid
en handhaafbaarheid beter gegarandeerd. De groep bedrijven, waarop het beleid
zich richt, zal gefaseerd worden uitgebreid, zodat het systeem in zijn geheel
uitvoerbaar en handhaafbaar blijft. Onderwijl kan ervaring worden opgedaan
met het nieuwe reguleringssysteem.De bedrijven met de grootste milieurisico's zijn in het algemeen gesproken
de intensievere veehouderijbedrijven. Op deze bedrijven is sprake van een
grote mineralenproduktie op relatief weinig grond. Gezocht is naar een relatief
eenvoudige maat om deze bedrijven te onderscheiden van extensievere bedrijven
met minder milieurisico's. Hoewel het in essentie gaat om de mineralenproduktie
per hectare ligt het maken van het onderscheid door middel van het meten van
de mineralenproduktie niet voor de hand. Dat zou een aanzienlijke technisch-administratieve
rompslomp met zich brengen. Daarom is gekozen voor de veebezetting uitgedrukt
in het aantal dieren per hectare. Aangezien voor alle denkbare reguleringssystemen
een dierregistratie op alle bedrijven met vee noodzakelijk is, brengt deze
maat geen extra administratieve lasten met zich mee.Als het gaat om het bepalen van de veebezetting is er meestal sprake van
een melkveebedrijf. Ook bij het maken van onderscheid tussen intensieve en
extensieve bedrijven is daar in eerste instantie vanuit gegaan.In de periode van 1998 tot 2002 moeten alleen bedrijven met een veebezetting
van 2,5 melkkoeien per ha of meer aangifte doen van hun mineralenverlies om
daarmee aan te tonen dat zij milieuverantwoord produceren. Voor bedrijven
met andere diersoorten wordt de grens gelegd bij een mineralenproduktie die
hiermee overeenkomt. De melkkoe fungeert dus als de standaardeenheid voor
de veebezetting en daarmee voor de mineralenproduktie per ha; hierna wordt
deze standaardeenheid aangeduid met grootvee-eenheid (gve). In 2002 wordt de grens voor het moeten doen van een mineralenaangifte
verlaagd naar 2,0 gve/ha (zie tabel 4.1).Bedrijven met een veebezetting tussen de 1,5 en 2,0 gve/ha hoeven geen
mest af te voeren. Dergelijke bedrijven kunnen vrij eenvoudig bedrijfseconomisch
milieuverantwoord produceren. Bij de huidige inzichten is er echter geen garantie
dat er milieuverantwoord geproduceerd wordt, vanwege het mogelijk hoge kunstmestgebruik.
De groep bedrijven tussen 1,5 en 2 gve per hectare zullen hun mineralenverliezen
vrijwillig en daartoe aangemoedigd door het stimuleringsbeleid moeten terugdringen.
Via monitoring wordt nagegaan of dit ook daadwerkelijk gebeurt. In 2005 zal
worden besloten of deze groep alsnog onder het aangiftesysteem gaat vallen. 4.1. BasispakketVoor alle bedrijven zal een zogenaamd basispakket van maatregelen gaan
gelden. Dit zijn maatregelen die inmiddels zeer effectief zijn gebleken:– de al bestaande uitrijverboden in herfst en in de winter, met
dien verstande dat het uitrijverbod voor grasland op niet-uitspoelingsgevoelige
gronden ingaat op 15 september van ieder kalenderjaar.– de verplichting om emissie-arm mest aan te wenden– de afdekking van mestopslagen. 4.2. Intensievere veehouderijbedrijvenVooralsnog zal alleen de intensievere veehouderij, te weten de varkens-
en pluimveehouderij, de gemengde rundvee/varkensbedrijven en de intensieve
rundveebedrijven, een aangifte van de mineralenverliezen moeten doen. Tot
2002 gaat het om ongeveer 35% van alle land- en tuinbouwbedrijven en ongeveer
50% van de veehouderijbedrijven.Zoals geconstateerd in hoofdstuk 2, zijn er grote verschillen tussen sectoren
en bedrijven. Omdat de mogelijkheden om het mineralenverlies terug te brengen
per bedrijf zo verschillen, is het van groot belang dat de reguleringssystematiek
zo wordt opgebouwd, dat de betrokken bedrijven zich kunnen verantwoorden voor
hun wijze van terugbrengen van het mineralenverlies. 4.2.1. MineralenaangiftesysteemDe beste manier waarop bedrijven zich kunnen verantwoorden voor hun eigen
bedrijfsvoering, waarbij recht wordt gedaan aan de verschillen in de bedrijfsvoering
binnen de sectoren en waarbij een zo groot mogelijk beroep wordt gedaan op
technologische vernieuwing en goed ondernemerschap, is de invoering van een
mineralenaangiftesysteem (MINAS).Het mineralenaangiftesysteem houdt in dat wordt geregistreerd hoeveel
mineralen (stikstof en fosfaat) op een bedrijf worden aangevoerd, vooral in
de vorm van kunstmest en veevoer en hoeveel er wordt afgevoerd, vooral in
de vorm van produkten en mest. Het verschil tussen aan- en afvoer van mineralen,
berekend met de mineralenboekhouding, is het verlies naar het milieu. Wanneer
het verlies groter is dan de verliesnorm, dit is het verlies wat acceptabel
wordt geacht, volgt een heffing op basis van de mineralenaangifte.Een dergelijk systeem biedt individuele ondernemers de mogelijkheid het
effect van de inspanningen om meer milieuverantwoord te produceren aan te
tonen. Het mineralenaangiftesysteem is de afgelopen jaren door het landbouwbedrijfsleven
en de overheid gezamenlijk ontwikkeld. Het systeem is echter vanuit het oogpunt
van sturingskracht en handhaafbaarheid in aanleg kwetsbaar. Daarom is het
uitgebreid getoetst op deze aspecten. Uit deze toets (2 en 8) kwam overigens
ook naar voren dat de sturingskracht van het huidige instrumentarium, de mestboekhouding,
onvoldoende is. Ten aanzien van de mineralenaangifte was de verwachting dat,
als sprake is van een evenwicht op de mestmarkt en als aan een aantal essentiële
voorwaarden wordt voldaan, de sturingskracht en handhaafbaarheid voldoende
zullen zijn. De invulling van de aanvullende voorwaarden geschiedt in het
verdere wetgevingsproces. De inzichten in de werking van een mineralenaangifte
zijn vergroot. De opzet van het systeem is versterkt door een betrouwbare
analyse en bemonsteringssystematiek en het versterken van ketenrelaties. De
intermediairen (o.a. loonwerkers en distributeurs) worden ook in het systeem
opgenomen. Aangezien de handhaving een kwetsbaar punt vormt en het systeem
daarop zonodig tijdig bijgestuurd moet kunnen worden, zal monitoring terzake
plaatsvinden.De extra administratieve lasten van het aangiftesysteem voor de veehouders
blijken beperkt. De aan- en afvoerposten, die bij de mineralenaangifte spelen,
maken voor het overgrote deel al deel uit van de financiële administratie.
De uitvoeringslasten van dit systeem zijn aanzienlijk. Door slechts een gedeelte
van de landbouwbedrijven te verplichten mee te doen, worden deze lasten evenwel
ingeperkt. Mede omdat de uitvoeringslasten voor een belangrijk deel verhaald
worden op het bedrijfsleven, is het zaak deze kosten te beheersen. De bijdrage
van het bedrijfsleven aan de uitvoeringslasten vindt plaats via de afdracht
van de bestaande overschotheffing.Voor de ondernemers is er de mogelijkheid om een verfijnde aangifte te
doen of gebruik te maken van een forfaitair systeem. Bij de verfijnde aangifte
wordt op vele posten de werkelijke mineralengehaltes in aan- en afgevoerde
stoffen geregistreerd. Deze verfijnde aangifte is van belang voor bedrijven,
waar veel mogelijkheden zijn om de mineralengehalten in aan- en afgevoerde
stoffen te beïnvloeden en die een goed mineralenmanagement hebben. Deze
bedrijven hoeven dan minder mest af te voeren. Kiest een ondernemer voor deze
verfijnde aangifte, dan zal hij extra kosten moeten maken voor bemonstering
en analyse van de mest die hij van zijn bedrijf afvoert. De individuele ondernemer
moet zelf de afweging maken of de kosten verbonden aan de verfijnde aangifte
opwegen tegen de besparing aan kosten voor het afzetten van dierlijke mest.Niet alle intensieve veehouderijbedrijven zullen behoefte hebben aan het
doen van een uitgebreide aangifte van hun mineralenverlies. Voor deze groep
bedrijven is voorzien in de mogelijkheid om een eenvoudiger forfaitaire aangifte
te doen. Deze forfaitaire aangifte bevat veel minder aan- en afvoerposten
en werkt voornamelijk met forfaits. Deze aanpak leidt bovendien tot een administratieve
lastenverlichting bij bedrijfsleven en overheid.Het voornemen is dit systeem in 1998 in te voeren. De huidige mestboekhouding,
inclusief MiAR, vervalt dan. Van de invoering van het mestafzetscenario, zoals
voorzien in de NDF, wordt afgezien. 4.2.2. De verliesnormenHet acceptabele verschil tussen aan- en afvoer van mineralen wordt verliesnorm
genoemd. Bij de aangifte van de mineralenverliezen hoeft over dit deel van
de verliezen geen heffing betaald te worden. Om duidelijkheid te geven aan de sector is een traject uitgezet met de
verliesnormen tot 2008/2010 (zie tabel 4.1). Het vastleggen van het traject
voor een langere termijn biedt de landbouw de zekerheid die nodig is om hun
plan te trekken, de bedrijfsopzet aan te passen en gerichte investeringen
te doen.In de besluitvorming over de verliesnormen tot het jaar 2008/2010 hebben
de volgende uitgangspunten een rol gespeeld:– het zetten van een flinke stap voorwaarts in het verminderen van
de milieubelasting.– een gefaseerde aanpak die aansluit bij het innovatieve vermogen
van de sector en die niet leidt tot onverantwoorde sociaal-economische consequenties.– de normen baseren op het algemeen toepassen van een goede landbouwkundige
praktijk. Realistische normen op basis van een bemestingsstrategie die uitgaat
van het op het scherpst van de snede opereren.De verliesnorm voor stikstof in 2005 is zo gekozen dat volgens de huidige
inzichten in een groot deel van het land kan worden voldaan aan de kwaliteitseis
voor nitraat in grondwater. Voor de kwetsbare hoge zandgronden is echter een
verdere beperking van de stikstofverliezen noodzakelijk. De keuze van de verliesnormen
voor 2008/2010 is bepaald door wat bij de huidige inzichten nodig is om de
mineralenverliezen uit de landbouw te beperken (9). Onzeker is of het niveau
van evenwichtsbemesting hiermee wordt bereikt.Het voorziene beleid staat op gespannen voet met de doelstelling van de
EG-nitraatrichtlijn als gevolg van het feit dat Nederland binnen de Europese
Unie een uitzonderingspositie inneemt door de intensiteit van de veehouderij
in ons land. In de Nederlandse situatie zijn voor het halen van de doelstelling
ingrijpende maatregelen nodig die tijd kosten. Ook wordt de doelstelling bereikt
via een andere weg dan in de EG-richtlijn is aangegeven. Hierover zal overleg
gevoerd worden met de Europese Commissie.Volgens de huidige inzichten wordt met een verliesnorm van 180 á
200 kg stikstof/ha voldaan aan de doelstelling uit het Rijn- en Noordzee-aktieprogramma
(RAP/NAP) van 50% reductie van de stikstofbelasting ten opzichte van 1985.Bij de introductie van de mineralenaangifte in 1998 zullen voor het eerst
verliesnormen gaan gelden. Voor fosfaat (P2O5) geldt
dan een verliesnorm van 40 kg/ha, voor stikstof een norm van 300 kg/ha voor
grasland1 .Vooruitlopend op de introductie van de mineralenaangifte zal in 1996,
zoals reeds aangekondigd, de gebruiksnorm voor grasland verlaagd worden van
150 naar 135 kg fosfaat/ha/jaar. Hiermee wordt het gemiddelde fosfaatverlies
op grasland, zijnde ongeveer 55 kg/ha, teruggebracht tot bijna hetzelfde niveau
als het huidige gemiddelde verlies op bouwland. Ook wordt hiermee een stap
gemaakt op weg naar de vermindering van de nitraatbelasting. Deze aanscherping
is conform het wijzigingsvoorstel voor het Besluit gebruik dierlijke meststoffen
zoals dat voor advies is uitgegaan.In 2000 wordt de fosfaatverliesnorm gesteld op 35 kg/ha/jaar en de stikstofverliesnorm
op 275 kg/ha/jaar. In 2002 wordt de fosfaatverliesnorm gebracht op 30 kg/ha/jaar
en wordt de stikstofverliesnorm op 250 kg/ha/jaar.De hoogte van de normen voor 2000/2002 zijn gebaseerd op wat volgens de
huidige inzichten landbouwkundig haalbaar is met behoud van een voldoende
bodemvruchtbaarheid door middel van goede landbouwpraktijk. Gemiddeld zijn de verliezen in de veehouderij nu 65 kg fosfaat/ha en 370
kg stikstof/ha (bron: Delar). De voorziene verlaging van de normen voor 2000/2002
betekent dus een aanzienlijke inperking van de milieubelasting, voor zowel
stikstof als fosfaat. De mate waarin de fosfaatverzadiging van de gronden
toeneemt wordt verder geremd.Bedrijven die bij de huidige gebruiksnormen scherp bemesten (zogenaamde
MDM-bedrijven) blijken de beoogde stikstofverliezen nu reeds te kunnen realiseren.
De fosfaatverliezen worden echter op die bedrijven gemiddeld wel benaderd,
maar nog niet gehaald. Duidelijk mag zijn dat veel bedrijven nog een aanzienlijke
inspanning moeten leveren om aan de scherpere normen te voldoen.Deze inspanning zal voor een aantal bedrijven een teruggang in inkomen
inhouden, waarbij de verschillen tussen bedrijven aanmerkelijk kunnen zijn.
Gemiddeld zullen de inkomens in de rundveehouderij in 2000 met ongeveer f 1000
dalen. Ten opzichte van de autonome ontwikkeling is dat een teruggang van
ongeveer 3%. De inkomens van de varkensbedrijven dalen gemiddeld met ruim
f 7000, een afname ten opzichte van de autonome ontwikkeling met ruim
15%. Pluimveebedrijven en akkerbouwbedrijven ondervinden weinig of geen negatieve
economische consequenties.Ook de werkgelegenheid in de sector en de toegevoegde waarde neemt af
ten opzichte van de autonome ontwikkeling (bijlage II).In 2005 wordt de volgende stap gedaan en wordt de fosfaatverliesnorm bepaald
op 25 kg/ha/jaar en de stikstofverliesnorm op 200 kg/ha/jaar.In 2008/2010 worden dan het niveau van 20 kg fosfaat en 180 kg stikstof
bereikt.De bodemvruchtbaarheid wordt in dit traject niet aangetast (9), zeker
niet gezien de mogelijkheid tot reparatiebemesting (zie bij 4.2.4). 4.2.3. HeffingenOndernemers die aangifte doen van hun mineralenverlies hoeven geen heffing
te betalen wanneer hun verlies onder de verliesnorm blijft. Voldoen ze daar
niet aan, dan moet een heffing worden betaald.De mate van overschrijding van de verliesnormen bepaalt de omvang van
de milieubelasting. Er wordt een staffeling in de heffingen aangebracht: een
progressief tarief waardoor grotere overschrijdingen zwaarder worden belast.In de loop van de tijd wordt de staffeling gewijzigd (tabel 4.1).De heffing voor overschrijding van de verliesnorm voor fosfaat zal relatief
hoog moeten zijn, omdat daarmee met name een verantwoorde afzet van mestoverschotten
moet worden afgedwongen. De zware heffing moet daarom hoger zijn dan de duurste
afzetmogelijkheid. De lichte heffing maakt de overgang naar de zwaardere verliesnorm
iets gemakkelijker. Deze heffing wordt op een zodanig niveau gekozen, dat
de maatregelen om de fosfaatverliezen te beperken door het voer- en bemestingsmanagement
te verbeteren en mestdistributie op korte afstand in te voeren, de moeite
waard worden. De lichte heffing voor fosfaat wordt vastgesteld op 5 gulden
per kg fosfaat. De zware heffing bedraagt 20 gulden per kg fosfaat.Het verkleinen van de stikstofverliezen vindt vooral plaats door vermindering
van de stikstofgift via kunstmest. De heffing die nodig is om dat effect te
bereiken kan relatief laag zijn; beduidend lager dan de heffing die nodig
is om de verliezen van fosfaat in dierlijke mest te sturen. Een staffeling
van de heffing op stikstofverliezen is daarom niet noodzakelijk. De hoogte van de heffing voor stikstof wordt nog nader vastgesteld. De
hoogte is afhankelijk van de kosten die gemaakt moeten worden om een bepaalde
stikstofverliesnorm te halen.Door voorlichting zal bovendien worden gestimuleerd het kunstmestgebruik
verder te verlagen. Dit is mogelijk omdat dat vaak ook uit bedrijfseconomisch
oogpunt aantrekkelijk is. 4.2.4. ReparatiebemestingGezamenlijke studies van overheid en bedrijfsleven (3 en 10) geven aan,
dat aanscherpen van de normen kan leiden tot een daling van de fosfaattoestand
in de bouwvoor. Voor gronden met een hoge fosfaattoestand is dat geen enkel
probleem. Voor gronden met een lage fosfaattoestand en voor fosfaat-fixerende
gronden echter wel. Het hanteren van de strenge normen kan de bodemvruchtbaarheid
van deze gronden aantasten en tot lagere gewasopbrengsten leiden. Om de bodemvruchtbaarheid
op voldoende hoog peil te houden wordt voorzien in de mogelijkheid van reparatiebemesting.Boeren, die via grondbemonstering kunnen aantonen dat hun gronden behoefte
hebben aan extra fosfaat om de fosfaattoestand «voldoende» te
bereiken, kunnen voor het betreffende jaar een verliesnorm van 50 kg fosfaat/ha
krijgen. Het systeem van reparatiebemesting zal getoetst worden op controleerbaarheid
en handhaafbaarheid, zodat een eenduidige uitvoering mogelijk is. De mogelijkheid
van reparatiebemesting wordt tegelijk met de mineralenaangifte ingevoerd. 4.2.5. Integrale milieuvergunningIn de komende jaren zal worden bezien of er andere in de praktijk toepasbare
instrumenten ontwikkeld kunnen worden waarmee de regeldruk kan worden verminderd,
zodat met minder uitvoeringslasten voor bedrijfsleven en overheid een milieuverantwoorde
bedrijfsvoering in de landbouw gerealiseerd kan worden.In dit verband wordt onder andere gedacht aan het opzetten van experimenten
met een integrale milieuvergunning.Nagegaan wordt of het mogelijk is om enkele gemeenten de gelegenheid te
geven de mest- en ammoniakregelgeving tijdelijk buiten werking te stellen
en te vervangen door integrale milieuvergunningen. Bedrijven krijgen dan een
vergunning om hun bedrijf uit te oefenen, indien zij hun milieuzaken, zoals
ammoniakuitstoot, mestafzet, mineralenbalans, bestrijdingsmiddelen etc, op
orde hebben.Het initiatief voor het verzoek om voor een dergelijk experiment in aanmerking
te komen zou door de gemeenten in overleg met het landbouwbedrijfsleven, milieuorganisaties
en waterkwaliteitsbeheerders genomen moeten worden. Voorwaarde is dat een
integrale milieuvergunning tenminste hetzelfde milieurendement heeft als beoogd
wordt met de algemene regelgeving. 4.3. Niet-intensieve veehouderijbedrijven en bedrijven
zonder veeOngeveer tweederde van de bedrijven, te weten de akker- en tuinbouwbedrijven
en de minder intensieve rundveehouderijbedrijven, die onder de veebezettingsgrens
zitten, krijgen tot 2002 in principe alleen te maken met een basispakket aan
regels, dat voor alle bedrijven geldt. 4.3.1. MestaanvoerNu deze grote groep bedrijven wordt vrijgesteld van verdere regels, moet
natuurlijk wel worden voorkómen dat het mestoverschotprobleem van de
veehouderij wordt afgewenteld op de akkerbouw en de minder intensieve
veehouderijbedrijven. Aanwending van dierlijke mest kan, naarmate de druk
op de afzetmarkt voor mest toeneemt, een inkomstenbron blijken, wat tot onzorgvuldig
gebruik kan leiden.Bij gebruik van dierlijke mest op bedrijven onder de veebezettingsgrens,
vooral in de akkerbouw, is dan ook een aanvoerregistratie en het stellen van
een maximum aan de aanvoer van dierlijke mest noodzakelijk.Een aanvoerregistratie is ook noodzakelijk om het mineralenaangiftesysteem
sluitend te maken. Zonder zo'n registratie wordt de mineralenaangifte niet
controleerbaar, doordat mest wordt afgevoerd naar bedrijven die niet meer
in de regulering worden betrokken. Het ligt voor de hand om ook de aanvoernorm
door middel van heffingen te reguleren.De toegestane aanvoer wordt afgestemd op wat gemiddeld in Nederland nodig
is aan fosfaat uit dierlijke mest en overige organische mest in het bouwplan
van akkerbouwbedrijven en extensieve veehouderijbedrijven. De hoogte wordt
op een zodanig niveau gesteld dat geen problemen met stikstof zijn te verwachten.Als op het bedrijf zelf geen dierlijke mest wordt geproduceerd, mag uiteindelijk
niet meer dan 80 kg fosfaat/ha met dierlijke mest en overige organische mest
worden aangevoerd. Om de afzetruimte voor dierlijke mest niet te snel te laten
verminderen wordt deze aanvoernorm geleidelijk aangescherpt. Vanaf 1998 mag
met dierlijke mest en overige organische mest van elders op grasland maximaal
120 kg fosfaat/ha worden aangevoerd en op bouwland maximaal 100 kg. In 2000
wordt de aanvoernorm in beide gevallen verlaagd naar 85 kg, in 2002 naar 80
kg (tabel 4.1). Bij 80 kg fosfaat zijn nauwelijks milieuproblemen meer te
verwachten als gevolg van het gebruik van dierlijke mest en overige organische
mest.Bedrijven die zelf wel dierlijke mest produceren mogen alleen mest van
elders aanvoeren voor zover het totale gebruik op het bedrijf (eigen mest
plus aangevoerde mest) daardoor niet hoger komt dan de aanvoernorm.Voor bedrijven die niet verplicht zijn tot het doen van een mineralenaangifte
komt met ingang van 1998 de aanvoernorm dus in de plaats van de fosfaatgebruiksnorm.Een groep bedrijven die met deze norm wellicht niet geheel uit de voeten
kan, is de biologische landbouw, omdat deze bedrijven niet mogen terugvallen
op het gebruik van kunstmest. In de verdere uitwerking van dit beleidspakket
zal met de specifieke behoefte van de biologische landbouw rekening worden
gehouden. 4.3.2. KunstmestgebruikHet kunstmestgebruik wordt niet gereguleerd op de niet-intensieve veehouderijbedrijven
en de bedrijven zonder vee. Dit wil niet zeggen dat er geen milieu-risico's
zijn. Vooral bij bedrijven met een veebezetting groter dan 1,5 gve bestaat
het risico dat zonder extra prikkels de stikstofverliezen groter zijn dan
de vastgestelde verliesnorm. Maar ook in de minder intensieve veehouderij
en – in mindere mate – in de akkerbouw zijn in de huidige praktijk
de verliezen vaak nog hoger dan nodig is. Dit is vooral het gevolg van een
te hoog gebruik van (stikstof)kunstmest.Om deze bedrijven aan te zetten tot een beter mineralenmanagement zullen
ze door middel van voorlichting en cursussen worden gestimuleerd tot het bijhouden
van een mineralenboekhouding als managementinstrument. De praktijk heeft geleerd
dat wanneer bedrijven zich bewust worden van hun mineralenverliezen, zij bereid
zijn binnen hun bedrijfsvoering die verliezen te beperken; hierdoor besparen
zij vaak ook op de produktiekosten. Via monitoring wordt nagegaan of de groep
bedrijven tussen de 1,5 en 2,0 gve/ha hun mineralenverliezen daadwerkelijk
hebben teruggebracht. In 2005 zal worden besloten of deze groep
alsnog onder het aangiftesysteem gaat vallen. 4.3.3. Bollenteelt, vollegrondsgroenteteelt en glastuinbouwIn de sterk in Noord- en Zuid-Holland geconcentreerde bollenteelt komt,
mede vanwege de behoefte om het organisch stofgehalte in de bodem op peil
te houden, overmatige bemesting veelvuldig voor. Bij het probleem van de gewasbeschermingsmiddelen
heeft deze sector gekozen voor een specifiek op haar toegesneden aanpak. Het
gaat hier om een convenant met waterbeheerders en provincie(s). Bezien wordt
of met betrekking tot de mineralenproblematiek bij dit convenant kan worden
aangesloten.Vollegrondsgroente is regionaal veel meer gespreid. Een eerste analyse
van de bemestingsproblematiek van deze sector heeft pas zeer recent plaatsgevonden.
In de komende jaren zal worden bezien hoe de bemestingsproblematiek van deze
sector het beste aangepakt kan worden.De glastuinbouw kent een heel eigen milieuproblematiek met een eigen aanpak
(o.a. op basis van de WVO), die rekening houdt met de specifieke kenmerken
van deze sector. In een gezamenlijke aanpak van de glastuinbouwsector, de
waterkwaliteitsbeheerders, de provincies en het Rijk wordt gewerkt aan een
integrale milieutaakstelling, waarin ook het mineralengebruik is geïntegreerd.
Ook de milieuorganisaties zijn hierbij betrokken. Tabel 4.1 Verliesnormen, gestaffelde heffingen, aanvoernorm
en veebezettingsgrens in hun onderlinge samenhang  19982000200220052008/
2010 fosfaatverliesnorm(kg P2O5/ha)4035302520stikstofverliesnorm*(kg N/ha)300275250200180lichte heffing (f 5,-) bij fosfaatverlies (kg P2O5/ha)40–5035–4530–4025–
30(1) zware heffing (f 20,-) bij overschrijding van fosfaatverlies
(kg P2O5/ha)50454030(1)aanvoernorm fosfaat(kg P2O5/ha) 85808080op grasland120     op bouwland100     veebezettingsgrens
voor aangifteplicht in gve2,52,52,02,0(1)* Norm voor grasland; exclusief depositie en mineralisatie.(1) Nader te bepalen. 5. STIMULERING EN HERSTRUCTURERING 5.1. Bedrijfsontwikkeling en aanpassing bedrijfsvoeringOm de belasting naar het milieu te verminderen moeten landbouwbedrijven
hun bedrijfsvoering aanpassen en investeren in schonere technologie. De mogelijkheden
hiervoor verschillen per sector en bedrijf (zie hoofdstuk 2.2 en 2.3). In
de rundveehouderij zal naast aanpassing van het bedrijfsmanagement (o.a. vermindering
kunstmestgebruik) ook geïnvesteerd worden in schonere technologie als
mestuitrijapparatuur, mestopslag, voercomputers, emissie-arme stallen en aangepaste
kunstmeststrooiers. In de varkens- en pluimveehouderij zal vooral geïnvesteerd
worden in emissiearme stallen, aangepaste voedersystemen en in systemen om
de hoeveelheid af te zetten mest te verkleinen.Een belangrijk gedeelte van de noodzakelijke milieuwinst kan geboekt worden
door verbetering van het management en aanpassing van de bedrijfsvoering,
zonder dat hiervoor grote investeringen gepleegd hoeven te worden. Dit vraagt
een grotere kennis over de mineralenstromen op de bedrijven en de mogelijkheden
om deze stromen te beheersen.Omdat de Nederlandse veehouderij op de internationale markt opereert zal
ze zich moeten blijven ontwikkelen om concurrerend te kunnen blijven. Investeringen
in schone technologie die de bedrijfsopzet raken (aanpassing stallen en voedersystemen)
kunnen sneller rendabel gemaakt worden als ze samenvallen met investeringen
gericht op bedrijfsontwikkeling. Ten eerste omdat bij bedrijfsontwikkeling
de economische basis van het bedrijf wordt verbeterd. Ten tweede omdat het
goedkoper is een emissie-arme stal, een aangepast voedersysteem of een aangepaste
mestopslag te installeren als een veehouder toch al bezig is zijn bedrijfsgebouwen
te vernieuwen. Bedrijfsontwikkeling is noodzakelijk om de dynamiek in de sector
te houden. Alleen dan zal de veehouderij investeren in schone technologie. 5.2. Evenwicht tussen vraag en aanbod van dierlijke mestDe bemestingsnormen zullen stapsgewijs worden aangescherpt (tabel 4.1).
Om aan de verliesnormen te kunnen voldoen zullen veehouders minder mest moeten
produceren of meer mest moeten afvoeren.Omdat de gebruiksnormen nog relatief hoog zijn is er tot op dit moment
voldoende plaatsingsruimte in Nederland voor alle geproduceerde dierlijke
mest. Er is een redelijk evenwicht tussen vraag en aanbod van dierlijke mest
en er is geen sprake van een niet-plaatsbaar landelijk mestoverschot. Tot
nu toe hebben de inspanningen van het bedrijfsleven om de mestoverschotten
terug te dringen gelijke tred gehouden met het vastgestelde traject van aanscherping
van de bemestingsnormen.De aanscherping van de normen leidt niet alleen tot beperktere plaatsingsruimte
voor de mest op het eigen bedrijf. De afzetmogelijkheden van dierlijke mest
via distributie naar derden nemen tegelijkertijd af, omdat akkerbouwers minder
dierlijke mest mogen aanvoeren. Wanneer er onvoldoende mogelijkheden zijn
om alle geproduceerde dierlijke mest in Nederland milieuverantwoord af te
zetten, ontstaat er een landelijk mestoverschot.Het ontstaan van een landelijk mestoverschot is om meerdere redenen ongewenst.Door de onderlinge concurrentie om de beperkte afzetmogelijkheden stijgen
de kosten van de mestafzet. In zo'n situatie is het mineralenaangiftesysteem
onvoldoende bestand tegen fraude (2 en 8). Een aantal ondernemers kan –
ongeacht de kosten die zij daarvoor zouden willen maken – hun mest niet
verantwoord afzetten, omdat de fysieke plaatsingsruimte ontbreekt. In die
situatie neemt de druk op de veehouders om de regels te overtreden (fraudedruk)
toe.Daarnaast kunnen sterk stijgende afzetkosten de internationale concurrentiepositie
negatief beïnvloeden.Ook in de toekomst moet daarom de produktie aan dierlijke mest in redelijk
evenwicht zijn met de mogelijkheden om mest af te zetten.Om een beeld te krijgen van de te verwachten situatie zijn inschattingen
gemaakt van ontwikkelingen in de diverse sectoren op het gebied van produktie
en afzet van dierlijke mest, onder invloed van het maatregelenpakket zoals
weergegeven in hoofdstuk 4 (tabel 5.1. en bijlage III). Tabel 5.1. Schatting landelijke mestproduktie en afzetmogelijkheden
in 1996, 1998, 2002 en 2005 (in miljoen kg P205) bij voorgestelde normen  1996199820022005fosfaat-produktie206200190185 bedrijfsoverschot88928786distributie71694949 export/verwerking14152020landelijk
overschot381817Bron: Werkgroep cijfers en bijlage III.In de rundveehouderij zal het aantal dieren, onder invloed van de melkquotering
en de stijgende melkproduktie per koe, de komende jaren verder teruglopen.
De mineralenaangifte zal een prikkel zijn om vee, dat tegen marginale opbrengsten
gehouden wordt, af te stoten. Daarnaast kunnen mestafzetcontracten worden
aangegaan met naburige akkerbouwers die ruwvoer telen. Verwacht mag worden
dat het verantwoord afzetten van dierlijke mest redelijk binnen het bereik
van deze sector ligt.De pluimveehouderij produceert mest van hoge kwaliteit waarvoor een afzetmarkt
ligt in het buitenland. De verwachting is dat deze sector via export het overgrote
deel van de dierlijke mest zal weten af te zetten.De varkenshouderij is vooral aangewezen op het nemen van verdergaande
veevoedermaatregelen om haar fosfaat- en stikstofproduktie te verminderen.
De mogelijkheden om mest te distribueren zal afnemen. Door het invoeren en
aanscherpen van de aanvoernorm kan een beperkter deel van de varkensmest via
distributie in de niet-overschotgebieden worden afgezet. Distributie kan nog
wel worden bevorderd door mestbewerking op het bedrijf en het afsluiten van
«voer-voor mest»-contracten. De grootschalige mestverwerking,
die vooral voor de varkenshouderij voorzien was als een belangrijke oplossing
voor de afzet heeft zich de afgelopen jaren nauwelijks ontwikkeld. Dit vergroot
de problemen in de varkenshouderij.Het is de verwachting (tabel 5.1.) dat de fosfaatproduktie in de periode
1998–2002 zo groot is, dat ondanks de bovengenoemde inspanningen van
het bedrijfsleven, niet alle mest in Nederland binnen de normen kan worden
afgezet (5 en 9). Er zijn daarom extra inspanningen nodig om vraag en aanbod
van dierlijke mest met elkaar in evenwicht te brengen. 5.3. Stimulerings- en herstructureringsbeleidHet stimuleren van bedrijfsontwikkeling en het in evenwicht brengen van
vraag en aanbod van dierlijke mest zijn doelstellingen die voor een belangrijk
deel elkaar kunnen versterken. Immers bedrijfsontwikkeling maakt ruimte voor
investeringen in een milieuverantwoorde bedrijfsopzet en het beheersen van
de mestafzetkosten is van belang voor het behouden van een goede concurrentiepositie
in vergelijking met het buitenland.De veehouderij in Nederland, in het bijzonder de varkenshouderij, maakt
een periode van herstructurering door. Het landbouwbedrijfsleven staat voor
aanzienlijke inspanningen op velerlei terrein. De mate van succes van het
voorgestane mest- en ammoniakbeleid is dan ook afhankelijk van de vraag of
en in welke mate de sector er in slaagt om de stap naar een schone produktiemethode
te maken, met behoud van voldoende concurrentiekracht. Om de kans op succes zo groot mogelijk te maken wil de overheid, door
middel van een gericht stimulerings- en herstructureringsbeleid, aanhaken
bij de ingrijpende ontwikkelingen die gaande zijn in de sectoren. De dynamiek
van het herstructureringsproces zal zoveel mogelijk worden benut om de sectoren
te versterken en tegelijkertijd milieuwinst te boeken.Voor dit doel is het volgende pakket aan maatregelen voorzien: 5.3.1. Innovatie van het management en de bedrijfsvoeringDe innovatie en verbetering van het management en de bedrijfsvoering vraagt
een grotere kennis van de agrariërs. Kennis over de mineralenstromen
op het bedrijf en methoden om de verliezen van mineralen naar het milieu te
verminderen. Agrariërs worden ondersteund bij het vergaren van de noodzakelijk
kennis om milieuverantwoord te kunnen produceren. Onderzoek wordt gericht
op het vergroten van de inzichten hoe de mineralenverliezen op het bedrijf
verder terug gedrongen kunnen worden en het verder ontwikkelen van een goede
landbouwpraktijk. Voorlichting en demonstratieprojecten worden vooral gericht
op de verbetering van het mineralenmanagement en vermindering van de mineralenproduktie
(o.a. projecten ter verlaging van de mineralengehalten in veevoeder). Doorlichting
van bedrijven geeft de agrariër inzicht hoe in zijn specifieke situatie
de bedrijfsvoering aangepast kan worden om milieuverantwoord te produceren.
Voor sommige agrariërs zal zo'n doorlichting het inzicht verschaffen
dat de bedrijfsvoering ingrijpend aangepast zal moeten worden.De overheid stelt tot en met 2002 ongeveer f 65 miljoen beschikbaar
voor deze maatregelen (Bijlage I: demo, onderzoek en ontwikkeling). 5.3.2. Investeren in schone technologieNaast aanpassing van het management moeten agrariërs ook investeren
in schone technologie. Technologie om het mestoverschot op te ruimen (b.v.
mestbewerking op het bedrijf), technologie om de emissie van ammoniak te verminderen
(b.v. emissie-arme stallen, emissie-arme mestaanwendingsmachines) en technologie
om de mineralenverliezen terug te dringen (b.v. aangepaste kunstmeststrooiers).
De rijksoverheid ondersteunt gericht het bedrijfsleven bij het ontwikkelen
van en het investeren in schone technologie. Dit doet zij op verschillende
manieren. Ten eerste door gericht onderzoek te ondersteunen naar schone technologie.
Ten tweede door het verstrekken van investeringssubsidies (Struktuurverbeteringsregeling
Duurzame Landbouw) aan agrariërs om hen te stimuleren te investeren in
schone technologie en door het beschikbaar stellen van fiscale faciliteiten
(de Vervroegde afschrijving milieu-investeringen, VaMil). In dit verband vindt
ook de toekenning en uitbetaling van de resterende subsidie op investeringen
in grootschalige mestverwerking plaats. Ten derde door introduktie van nieuwe
emissie-arme stallen te versnellen door meer geld beschikbaar te stellen voor
ammoniakmeetploegen zodat nieuwe stalsystemen sneller kunnen worden toegelaten.Het rijk stelt tot en met 2002 voor deze maatregelen totaal ongeveer f 80
miljoen beschikbaar (bijlage I: investeringen en facilitering). Daarnaast
is voor de periode 1996 tot en met 1998 nog ongeveer f 82 miljoen gereserveerd
voor grootschalige mestverwerking. 5.3.3. Mobiliteit en bedrijfsontwikkelingEen aantal bedrijven is zodanig gelegen dat de mogelijkheden tot bedrijfsontwikkeling beperkt zijn. Dit kan bijvoorbeeld het geval
zijn door ligging nabij een kwetsbaar natuurgebied of door ligging in een
gebied met weinig mogelijkheden tot structurele afzet van de mest in de nabije
omgeving. Het stimuleren van de mobiliteit om bedrijven de mogelijkheid van
het vinden van een betere locatie te bieden is daarom van belang.Om te voorkomen dat de mestproduktie zich uitbreidt blijven mestproduktierechten
voorlopig nog noodzakelijk, zowel de grondgebonden als de niet-grondgebonden
rechten. Om voldoende mobiliteit en mogelijkheden tot bedrijfsontwikkeling
te houden is het nodig de Wet Verplaatsing Mestproduktierechten, die verplaatsing
van niet-grondgebonden rechten mogelijk maakt, nog een aantal jaren van kracht
te laten zijn. Deze wet zal daarom niet per 1997 expireren.Het afromen van 25% bij transacties van niet-grondgebonden mestproduktierechten
blijft van kracht. Zonder de bedrijfsontwikkeling wezenlijk te belemmeren
kan een afromingspercentage van 50% worden geïntroduceerd bij overname
van de mestproduktierechten en ter plaatse voortzetten van het betreffende
bedrijf. Bedrijfsovernames in familieverband worden hiervan vrijgesteld. Hierdoor
wordt een extra bijdrage geleverd om het ontstaan van een landelijk mestoverschot
tegen te gaan, met behoud van de mogelijkheden tot bedrijfsontwikkeling. De
totale opbrengst van het afromen wordt geraamd op 7 miljoen kg fosfaat tot
en met het jaar 2002.Het afromingspercentage bij bedrijfsverplaatsing wordt hiermee lager dan
bij ter plekke voortzetting van het overgenomen bedrijf. Zo wordt verplaatsing
bevorderd. Dat draagt bij aan het ontstaan van gesloten bedrijven, hetgeen
goed is vanuit diergezondheidsoverwegingen en stimuleert bedrijven om zich
op grotere afstand van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) te vestigen.Nagegaan wordt nog of het binnen het kader van de Verplaatsingswet wenselijk
en mogelijk is, om deze laatste verplaatsingen verder te stimuleren (zie hoofdstuk
6.3.).Verder zal de mobiliteit bevorderd worden door een aantal fiscale faciliteiten
te bieden in geval van bedrijfsverplaatsing (hoofdstuk 6.3). 5.3.4. Opkopen van mestproduktierechten in combinatie
met herstructureringOm het mogelijk ontstaan van een landelijk mestoverschot tegen te gaan
zou ervoor gekozen kunnen worden om de omvang van de produktierechten via
een generieke korting te verkleinen. Een generieke korting leidt echter in
eerste instantie tot gedeeltelijke leegstand van produktiecapaciteit op alle
bedrijven. Daardoor lijden alle bedrijven een extra inkomensverlies, waardoor
de toch al krappe marges worden weggehaald en het vermogen om (milieu)-investeringen
te plegen verder wordt aangetast. Daarom is in eerste instantie niet voor
deze optie gekozen.De voorkeur wordt gegeven aan een benadering die het enerzijds mogelijk
maakt om de omvang van de mestproduktierechten terug te brengen en anderzijds
de mogelijkheid biedt aan ondernemers, die onvoldoende perspectief zien voor
hun bedrijf, om op een sociaal verantwoorde manier hun bedrijf te kunnen beëindigen.Gekozen is voor het oprichten van een fonds voor herstructurering. Een
belangrijk doel van dit fonds is het verwerven van niet-grondgebonden mestproduktierechten,
om tegen te gaan dat een landelijk mestoverschot ontstaat. Maar
dit is niet de enige reden om een fonds voor herstructurering in het leven
te roepen. Het pakket maatregelen dat het landbouwbedrijfsleven krijgt opgelegd
zal leiden tot extra kosten op bedrijfsniveau, die soms aanzienlijk zullen
zijn. Dit kan een behoorlijke groep bedrijven in continuïteitsproblemen
brengen. Het is van belang dat dit proces op een sociaal verantwoorde wijze
begeleid wordt.Het fonds zal zich in eerste instantie richten op sectoren en gebieden
waar de grootste inspanningen zullen moeten worden verricht.Blijkens de eerdere analyses zal de varkenshouderij de grootste moeite
ondervinden om haar mestoverschot af te zetten. Bovendien kampt de varkenshouderij
ook op andere terreinen met problemen: markt, structuur, gezondheid en welzijn
van dieren. De overheid heeft hier een eigen verantwoordelijkheid. Een herstructurering
mede als direct gevolg van overheidsmaatregelen moet begeleid worden, te meer
daar de overheid zelf in het verleden ontwikkelingen heeft gestimuleerd, die
tot de huidige situatie hebben geleid. Een actieve ondersteuning van de herstructurering
van de varkenshouderij heeft daarom prioriteit.Daarnaast zal het fonds zich vooral richten op de concentratiegebieden
omdat in deze gebieden de grootste inspanningen moeten worden verricht. Het fonds zal zich deels richten op de beëindigende bedrijven, maar
vooral op de herstructurering en het versterken van de overige bedrijven.
Hoe een concrete invulling gegeven kan worden aan de inzet van de middelen,
zal onderwerp van overleg zijn met het landbouwbedrijfsleven en de overheden.De middelen worden langs twee wegen ingezet.Een deel van het fonds zal zich richten op bedrijven die op enig moment
in de nabije toekomst zullen beëindigen. Bijvoorbeeld bedrijven met een
ouder bedrijfshoofd zonder opvolger. Het moment van beëindiging kan door
het pakket van maatregelen worden vervroegd. Deze bedrijven kunnen in principe
hun mestrechten verhandelen via de markt. Het fonds kan door middel van een
opkoopregeling, in de vorm van een tender, op deze markt participeren door
marktconform produktierechten op te kopen. Daarmee kan de omvang van de landelijke
hoeveelheid produktierechten versneld terug worden gebracht. De daarbij te
bieden prijs wordt afgestemd op de onderkant van de huidige marktprijs. Op
deze manier wordt een bodem in de markt gelegd die potentiële beëindigers
een gegarandeerde opbrengst biedt, zonder dat dit prijsopdrijvend werkt. Zo
wordt ook de struktuurverbetering van de blijvers niet belemmerd.Een ander gedeelte van het fonds voor herstructurering richt zich op de
combinatie van bedrijfsbeëindiging en bedrijfsontwikkeling.Zo zullen jongere ondernemers onder normale omstandigheden niet denken
aan beëindiging van het bedrijf. Door verschillende omstandigheden, waaronder
het voorgestelde pakket maatregelen en het gezondheids- en welzijnsbeleid,
kan een bedrijf echter in financiële problemen raken. Het beëindigen
van het bedrijf zal, gezien de vermogenssituatie, veelal geen directe uitkomst
bieden. Deze ondernemers zien zich dan genoodzaakt de bedrijfsvoering voort
te zetten. Middelen om te investeren in het bedrijf ontbreken, evenals financiële
ruimte voor privé-bestedingen. Het bedrijf en de daarvan afhankelijke
personen komen in een traject van sociale neergang. Ook de totale sector verzwakt
als gevolg van het niet meer investeren op de betrokken bedrijven, met de
daaraan verbonden risico's bijvoorbeeld van diergezondheid.Deze jongere ondernemers zijn niet gebaat bij het opkopen van mestproduktierechten
tegen de marktprijs. Het bieden van een beduidend hogere prijs
zonder meer verstoort echter de marktwerking, waardoor de perspectiefvolle
bedrijven zich niet verder kunnen ontwikkelen. Perspektiefvolle bedrijven
dienen juist een impuls te krijgen om zich te ontwikkelen. Daarom wordt een
gedeelte van het fonds ingezet op de combinatie van bedrijfsbeëindiging
en bedrijfsontwikkeling.Bij het fonds voor herstrukturing kunnen plannen ingediend worden door
groepen ondernemers (beëindigers en blijvers). Deze plannen moeten aan
de ene kant gericht zijn op verkleining van de mestproduktie door een gedeelte
van de mestproduktierechten van de beëindigers uit de markt te nemen.
Aan de andere kant moeten de plannen gericht zijn op herstructurering door
bijvoorbeeld een gedeelte van de mestproduktierechten van de beëindiger
beschikbaar te laten komen voor ontwikkeling van de blijvers. Deze aanpak
maakt het mogelijk bedrijven sociaal aanvaardbaar te laten beëindigen
en gebruik makend van de marktwerking bedrijven met perspektief te versterken. MiddelenHet fonds voor herstructurering zal worden ondergebracht bij de Stichting
Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de landbouw.Voor het herstructureringsfonds is in de periode 1996–2002 totaal
f 475 miljoen beschikbaar, welke gespreid over de jaren zal worden ingezet.
Met deze gelden moet 10 miljoen kg fosfaat mestproduktierechten uit de markt
worden genomen.De voorziene maatregelen zullen instemming moeten krijgen van de Europese
Commissie.De inzet van het fonds voor herstructurering leidt tot een kleinere, maar
gezonde, sterke en schone sector, die ook in de toekomst de concurrentie met
het buitenland aankan.Het totale beleid, inclusief de stimulerings- en herstructureringsmaatregelen,
is zo samengesteld, dat de verwachting gewettigd is dat er niet of nauwelijks
een landelijk mestoverschot zal ontstaan (tabel 5.2.). Uiteraard is het nog
van vele factoren afhankelijk of deze resultaten inderdaad behaald zullen
worden. Tabel 5.2. Effect stimulerings- en herstructureringsbeleid
(in miljoen kg P2O5)  1996199820022005totale fosfaat produktie206200190185 landelijk
overschot381817 opkoop/afroming 71717restant3110Bron: wg cijfers en bijlage III. 5.4. Monitoring en balans opmakenHet is zeer belangrijk de effecten van het beleidspakket te volgen en
via monitoring in beeld te brengen. In 2000 kan uit de monitoring
blijken dat onvoldoende mestrechten worden opgekocht. In dat geval zal bezien
worden of een bijstelling van de aankoopsystematiek noodzakelijk is en/of
één en ander gevolgen zal hebben voor de omvang van het herstructureringsfonds.Via deze monitoring zal ook de ontwikkeling van de verschillende oplossingen
voor de mestoverschotten (veevoeding, distributie, verwerking
en export en aantal dieren) worden gevolgd. Hierover zal jaarlijks worden
gerapporteerd.In 2000 wordt voor de eerste keer de balans opgemaakt. Het heeft daarbij
de voorkeur deze balans apart op te maken voor de afzonderlijke twee concentratiegebieden
en voor het niet-concentratiegebied. Op deze manier wordt het beste aangesloten
bij de verschillen tussen de regio's. Het bedrijfsleven en de andere overheden
in die gebieden zullen bij deze monitoring worden betrokken.Mocht bij het opmaken van de balans onverhoopt blijken dat, ondanks alle
inspanningen van overheid en bedrijfsleven, een landelijk mestoverschot niet
kan worden voorkomen, dan zal het evenwicht moeten worden hersteld door middel
van een korting op de niet-grondgebonden mestproduktierechten.Deze kortingsmaatregel zal tijdig worden voorbereid, zodat de maatregel
kan worden ingezet in geval het nodig mocht blijken. Effectuering van deze
korting en de hoogte van het kortingspercentage zijn afhankelijk van de uitkomsten
van de bovengenoemde monitoring. Op basis daarvan wordt de omvang van de korting
bepaald. Als de monitoring apart voor de drie bovengenoemde regio's wordt
uitgevoerd, kan ook het kortingspercentage tussen deze gebieden verschillen.Om te bezien of het stimulerings- en herstructureringsbeleid na 2002 een
vervolg moet krijgen en zo ja in welke vorm, wordt in 2002 een totaalbalans
opgemaakt van de effecten van de stimulerings- en de herstructureringsmaatregelen. 6. AMMONIAKBELEIDZoals in paragraaf 2.3 is aangegeven, dragen alle veehouderijbedrijven
in Nederland bij aan het ammoniakprobleem. In de gebieden met een hoge veedichtheid
is de neerslag (depositie) van ammoniak evenwel het grootst. Daar komt bij
dat de natuur- en bosgebieden juist in deze gebieden het snelst schade ondervinden
van ammoniak. Vanwege het verschil tussen de concentratiegebieden en de rest
van Nederland wordt de aanpak van het ammoniakbeleid regionaal gedifferentieerd.Het accent van het ammoniakbeleid ligt op emissiereductie. De doelstelling
is een emissiereduktie van 70% in de periode 2000–2005 ten opzichte
van 1980. 6.1. Emissie-arm uitrijdenEmissie-arm mest uitrijden is een relatief goedkope manier om de ammoniakemissie
terug te dringen. Zonder emissiebeperkende maatregelen is het uitrijden van
mest verantwoordelijk voor ongeveer de helft van de ammoniak-emissie uit de
landbouw. Emissie-arm uitrijden blijkt de meest kosteneffectieve maatregel
om de ammoniakuitstoot terug te dringen. Door tal van technologische ontwikkelingen
zijn de methoden om emissie-arm uit te rijden op verschillende grondsoorten
sterk verbeterd. Het beleid is er daarom op gericht het maximale rendement
te halen uit het emissie-arm uitrijden van mest.Vanwege natuurbelangen in de veenweidegebieden zijn intussen ook methoden
toegelaten, die minder emissie-beperkend werken, zoals de sproeiboom en de
sleepvoetmachine (zie tabel 6.1.). In de lijn van het voornemen om het maximale
rendement te halen uit het emissie-arm uitrijden en de oplossing van de problemen
primair te richten op de meest risicovolle situaties, past het
om de minder-emissie beperkende methoden alleen toe te laten buiten de concentratiegebieden.In de concentratiegebieden, waar het ammoniakprobleem het grootst is,
blijven dan alleen de sterk emissie-beperkende methoden toegestaan, waardoor
het maximale milieu-effect wordt behaald met de meest kosten-effectieve methode. Tabel 6.1. Effektiviteit verschillende emissie-arme uitrijmachines uitrijtechniekemissie-reduktiepercentagebovengronds uitrijden0% sproeiboommachineca.
50% sleepvoetmachineca. 60% zodebemesterca. 85% mestinjecteurca.
95%Bron: Ammoniak: de feiten, april 1995.In de akker- en tuinbouw blijft de verplichting tot emissie-arm uitrijden
bestaan. Echter in aansluiting op de huidige vrijstelling blijft bovengronds
mest uitrijden ten behoeve van de stuifbestrijding in geval van een Veenkoloniaal
bouwplan mogelijk.In verband met toekomstige ontwikkelingen, waardoor nieuwe kosteneffectieve
technieken beschikbaar kunnen komen, wordt gestreefd naar een methode om deze
technieken snel te kunnen erkennen, b.v. met behulp van een erkenningensysteem.
Dit biedt bovendien betere garanties dat de machines in de praktijk de gewenste
emissiereduktie realiseren. Erkenningen komen ook de controleerbaarheid ten
goede en vergroot de duidelijkheid voor de veehouder. 6.2. Emissie-arme huisvestingOmdat de mineralenaangifte met een lage heffing op stikstof een onvoldoende
prikkel is om een emissie-arme stal te bouwen, worden aan de huisvesting speciale
eisen gesteld ter beperking van de ammoniakemissie.Bij weinig intensieve bedrijven (met een lage veebezetting) is in het
algemeen geen emissie-arme stal noodzakelijk om de ammoniakemissie voldoende
te beperken. Dat wordt pas noodzakelijk bij bedrijven met een veebezetting
hoger dan 2 gve. Op deze bedrijven is de ammoniakuitstoot te groot ondanks
het eerder genoemde basispakket (afdekken van mestopslag en emissie-arm uitrijden)
en het voldoen aan de verliesnormen voor stikstof (5). Daarom zal op deze
bedrijven de ammoniakemissie uit de stal moeten worden teruggebracht. Dit
kan door aanpassingen in bestaande gebouwen door te voeren dan wel het bouwen
van nieuwe stallen.Het gaat hier om dezelfde groep bedrijven die prioriteit krijgt in het
mestbeleid. Gezien de afschrijvingstermijn van stallen van ca. 15 jaar is
het reëel de veebezettingsgrens voor de emissie-arme huisvesting meteen
bij 2,0 gve te leggen (12).Uitgangspunt bij het vaststellen van de eisen aan een emissie-arme stal
is het zogenaamde ALARA-principe («as low as reasonable achievable»).
Het toepassen van het ALARA-principe leidt ertoe dat buiten de concentratiegebieden
minder strenge staleisen gesteld worden dan in de concentratiegebieden. Het
is namelijk redelijk om in concentratiegebieden strengere eisen te stellen,
omdat de ammoniakproblemen daar groter zijn. Het toepassen van het ALARA-principe
leidt ook tot een differentiatie per sector. In de pluimveehouderij
is verdergaande emissiereduktie te realiseren dan in de rundveehouderij.De staleisen worden in de milieuvergunning vastgelegd. De AMvB-huisvesting
zal daartoe in 1998 worden ingevoerd. Bestaande stallen hoeven niet meteen
aan de nieuwe eisen te voldoen. Er wordt een overgangstermijn gehanteerd die
afgeleid is van de normale afschrijvingstermijn.Introductie van nieuwe emissie-arme stalsystemen moet niet geremd worden
door bureaucratische belemmeringen. De regelgeving zal zo ingericht worden
dat er een snelle toelating van nieuwe emissie-arme stalsystemen mogelijk
is. Ook door meer geld beschikbaar te stellen voor ammoniakmeetploegen, wordt
de toelating van nieuwe emissie-arme stalsystemen versneld. Eveneens wordt
integratie nagestreefd van de eisen voor ammoniakemissiereductie, stankreductie
en dierwelzijn.Voorts wordt de introductie van nieuwe stalsystemen gestimuleerd door
veehouders die stalsystemen toepassen, waaraan een groen-label is toegekend,
in aanmerking te laten (blijven) komen voor de VaMil-regeling en de SDL.Er wordt afgezien van het eerder aangekondige voornemen om een ammoniakheffing
in te voeren. De administratieve lasten blijken hoog, de onnauwkeurigheid
groot, de controle lastig en de effectiviteit voor het afdwingen van stalaanpassing
laag (13). 6.3. Aanvullend regionaal ammoniakbeleidOok bij een succesvol generiek emissiebeleid kan er, vanwege de concentratie
van veehouderijbedrijven in bepaalde regio's en rond bepaalde natuur- en bosgebieden,
een te hoge belasting (depositie) op natuur- en bosgebieden blijven bestaan.In sommige regio's moet de totale emissie verder omlaag, omdat door de
hoge concentratie van vee de emissie in de gehele regio te hoog blijft. In andere regio's bevindt de concentratie van veehouderijbedrijven zich
direct rond de natuur- en bosgebieden. Omdat bedrijven die dichter bij een
bos- of natuurgebied liggen een grotere bijdrage leveren aan de belasting
van deze bossen of natuurterreinen dan bedrijven die verderweg liggen, kan
zo'n concentratie van bedrijven een hoge schadelijke ammoniakbelasting (depositie)
veroorzaken.Omdat de situatie per regio zo sterk verschilt, komt de eerste verantwoordelijkheid
voor het aanvullend regionaal ammoniakbeleid bij de provincies en gemeenten
te liggen (14). Het aanvullend regionaal ammoniakbeleid hangt bovendien samen
met het natuurbeleid in de desbetreffende regio en de aanpak van de verdroging.
Hiervoor zijn de provincies ook in eerste instantie verantwoordelijk.In de regio's kan op verschillende manieren het aanvullend regionaal ammoniakbeleid
worden aangepakt. Bijvoorbeeld door bedrijven te stimuleren zich zich op grotere
afstand van een bos of natuurgebied (EHS) te vestigen. Een groter gedeelte
van de uitgestoten ammoniak komt dan niet op het kwetsbare gebied neer, maar
op de landbouwgrond die er geen schade van ondervindt. Een andere mogelijkheid
is de emissie in de nabijheid van een bos of natuurgebied verder terug te
dringen door aanpassingen bij de omliggende bedrijven (minder stallen en dieren,
ook bedrijven beneden 2 gve (kleine)stalaanpassingen laten plegen). Daarnaast
kunnen ook in de gehele regio de huisvestingseisen voor bedrijven met een
veebezetting boven de 2 gve strenger zijn dan elders. Ook kan verplaatsing
uit de regio worden gestimuleerd.Afhankelijk van de situatie moet gekozen worden voor de meest kosteneffective
mix van mogelijke maatregelen. Doel daarbij is depositie- en
emissiereduktie te combineren met het stimuleren van bedrijfsontwikkeling.Duidelijk is, dat regionale overheden een belangrijke rol kunnen vervullen
in het initiëren en begeleiden van deze processen. Gebiedsgerichte projecten
zoals NUBL en Gelderse Vallei zijn goede voorbeelden hiervan. Op korte termijn
wordt het overleg gestart met de regionale overheden om een traject uit te
zetten voor de samenwerking bij de uitwerking en uitvoering van het regionale
beleid en de gebiedsgerichte aanpak.De rijksoverheid ziet af van eerder aangekondigd dwingend depositiebeleid.
Er komt geen depositie-AMvB zoals was aangekondigd in de NDF. Derhalve zal
er ook geen sprake zijn van gedwongen bedrijfsverplaatsingen om die reden.Gekozen wordt voor een faciterende en stimulerende rol van de rijksoverheid:– De regio's kunnen gebruik maken van de Bijdrageregeling gebiedsgericht
milieubeleid. Voor deze regeling is op de VROM-begroting f 134 miljoen
beschikbaar voor de periode 1996–1999. Hierin zijn gelden voor het objectgericht
ammoniakbeleid opgenomen.– Een stimulans voor bedrijfsverplaatsing wordt gegeven doordat
bij het verplaatsen van mestproduktierechten een lager afromingspercentage
wordt gehanteerd dan bij het ter plekke voortzetten van het bedrijf. Nagegaan
zal worden of het gewenst en mogelijk is om in het kader van de Verplaatsingswet
bedrijven te stimuleren om zich op grotere afstand van de EHS te vestigen
door het afromingspercentage voor deze verplaatsingen te verlagen of op nul
te zetten.– De mobiliteit van bedrijven zal fiscaal worden bevorderd via het
doorschuiven van de inkomstenbelasting bij bedrijfsverplaatsing (uitvoering
van de motie-Blauw).Verder zal de mobiliteit fiscaal worden gestimuleerd door invoering van
een vrijstelling van de overdrachtsbelasting bij bedrijfsverplaatsing vanuit
de EHS.– Voorts kan overwogen worden om een deel van het herstructureringsfonds
voor de varkenshouderij te richten op de gebieden rond de EHS.In het kader van de noodzaak tot bedrijfsverplaatsing is het voor provincies
die nog ruimte hebben voor het ontvangen van veehouderijbedrijven te overwegen
om de vestigingsmogelijkheden te verruimen en daardoor de regionale economie
te versterken.De Interimwet Ammoniak en Veehouderij biedt door middel van het opstellen
van ammoniakreduktieplannen en het aanwijzen van voor verzuringsgevoelige
gebieden, regio's de keuzevrijheid om in overleg met alle betrokkenen een
op de regio toegesneden aanpak te kiezen gericht op bedrijfsontwikkeling en
milieuwinst.Over de bestaande problemen met de Interimwet is overleg gevoerd met de
Vereniging Nederlandse Gemeenten, de Land- en Tuinbouworganisatie Nederland,
het Landbouwschap, het Interprovinciaal Overleg en de Stichting Natuur en
Milieu. De Tweede Kamer zal hierover apart worden geïnformeerd.In 1996 wordt de Interimwet geëvalueerd, waarbij ook zal worden bekeken
welk vervolg na 1999 op de Interimwet nodig is. 7. SAMENVATTING Invoering mineralenaangiftesysteemHet mestbeleid wordt in de derde fase gericht op bedrijven met de grootste
milieurisico's. Bedrijven met een hoge veebezetting worden verplicht verantwoording
af te leggen van hun mineralenbeheer via het mineralenaangifte-systeem. Dit
systeem verplicht hen om jaarlijks aangifte te doen van hun mineralen-verliezen.
Als deze verliezen hoger zijn dan de voor dat jaar vastgestelde verlies-norm
voor fosfaat en stikstof, wordt het meerdere belast met een heffing. Wetgeving
gericht op de invoering van het mineralenaangiftesysteem is in voorbereiding.
Het voornemen is deze op 1 januari 1998 in te voeren. Vanaf die datum worden
bedrijven met een veebezetting van meer dan 2,5 gve aangifteplichtig. Deze
aangiftegrens zal in 2002 worden verlaagd tot 2 gve.Met het mineralenaangiftesysteem kunnen ondernemers hun individuele inspanningen
om de mineralenverliezen terug te brengen het beste in beeld brengen. Dit
systeem is vooral van belang voor bedrijven die veel mogelijkheden hebben
om de mineralengehalten in aan- en afvoer van stoffen te beïnvloeden.
Vanwege deze verschillen tussen bedrijven zal de mineralenaangifte de keuze
bieden tussen een forfaitaire en een verfijnde aangifte. In de verfijnde aangifte
wordt veelal gewerkt met werkelijke gehalten in de aan- en afvoerposten van
de mineralenbalans. De forfaitaire aangifte werkt met een beperkt aantal posten
en voornamelijk forfaits.Bedrijven met een veebezetting die lager is dan de aangiftegrens worden,
afgezien van een basispakket dat voor alle bedrijven geldt, gevrijwaard van
verdere regels. Hiermee wordt de administratieve lastendruk voor die bedrijven
in belangrijke mate beperkt. De problematiek van de mestoverschotten mag echter
niet worden afgewenteld op de akkerbouw of de extensieve veehouderij. Daarom
zullen niet-aangifte- plichtige bedrijven die dierlijke mest van derden aanvoeren
verplicht worden om deze aanvoer te registreren. Daarbij is aanvoer tot een
bepaald maximum toegestaan. Dit maximum is afgestemd op wat gemiddeld in het
bouwplan van de akkerbouw en de extensieve veehouderij nodig is. Apart aandachtspunt
vormt daarbij nog de biologische landbouw. In het traject tot 2002 wordt deze
aanvoernorm geleidelijk aangescherpt. Gebruiks- en verliesnormenIn 1996 wordt, zoals al eerder aangekondigd, de gebruiksnorm voor grasland
verlaagd van 150 naar 135 kg fosfaat per ha per jaar. Bij de invoering van
de mineralenaangifte in 1998 zal een verliesnorm van 40 kg fosfaat per ha
gelden. Deze norm wordt in de periode tot 2008/2010 stapsgewijs verlaagd tot
20 kg. De verliesnorm voor stikstof is 300 kg per ha grasland in 1998. In
2008/2010 komt deze te liggen op een niveau van 180 kg.Voor fosfaatarme en fosfaatfixerende gronden zal de mogelijkheid worden
gecreëerd om op basis van grondbemonstering de noodzaak van reparatiebemesting
aan te tonen. In dat geval wordt voor het betreffende jaar een verliesnorm
van 50 kg fosfaat per ha toegestaan. Stimulering en herstructureringOm de belasting naar het milieu te verminderen moet de landbouw de bedrijfsvoering
aanpassen en investeren in schone technologie. Om concurrerend te blijven
zal de landbouw deze investeringen moeten kunnen paren aan bedrijfsontwikkeling.
Er worden middelen ingezet om het mineralenmanagement van agrariërs te
verbeteren en agrariërs te stimuleren tot investeringen in schone technologie.Daarnaast zal door het gekozen normen pakket de spanning tussen vraag
en aanbod van dierlijke mest toenemen en dreigt er een landelijk mestoverschot
te ontstaan. Deze overschotten doen de afzetkosten in onverantwoorde mate
stijgen. Hierdoor onstaat een grote fraudedruk. Uit onderzoek is gebleken
dat het mineralenaangiftesysteem alleen deze fraudedruk niet het hoofd kan
bieden. Daarom moeten niet-plaatsbare overschotten worden voorkomen.Om mobiliteit en bedrijfsontwikkling mogelijk te houden moeten mestproduktierechten
verhandelbaar blijven. De Wet Verplaatsing Mestproduktierechten zal daarom
van kracht blijven. Om tegelijkertijd een extra bijdrage te leveren aan het
terugdringen van het mestoverschot wordt ook bij samenvoeging van bedrijven
buiten familieverband en ter plaatse voortzetten een gedeelte van de mestproduktierechten
afgeroomd.De varkenshouderij zal naar verwachting de meeste moeite ondervinden om
de mest af te zetten. Mede gezien de verdere situatie in de varkenshouderij
is een herstructurering, maar ook bedrijfsontwikkeling in de varkenshouderij
nodig. Voor dat doel wordt een fonds voor herstructurering in het leven geroepen.
Het fonds zal in eerste instantie worden opengesteld voor de varkenshouderij
in de concentratiegebieden.Het fonds zal een deel van de gelden inzetten om via tenders mestproduktierechten
uit de markt te nemen. Een ander deel van de gelden wordt ingezet om het mestoverschot
te verkleinen en tegelijkertijd de sector te versterken. Dit vindt plaats
op basis van in te dienen herstructureringsplannen. De beoogde herstructurering
dient zoveel mogelijk vanuit de sectoren en de regio te worden vormgegeven.Het beleidspakket beoogt geen landelijk mestoverschot te laten ontstaan.
Om die reden is het noodzakelijk de ontwikkelingen rond mestproduktie en afzetmogelijkheden
duidelijk in beeld te krijgen. Op basis van monitoring zal in het jaar 2002
de balans worden opgemaakt. Mocht onverhoopt toch een overschot ontstaan dan
moet het evenwicht hersteld worden via een korting op de niet- grondgebonden
mestproduktierechten. Het ammoniakbeleidBij het ammoniakbeleid ligt het accent op emissiereductie. Bedrijven met
een veebezetting onder de 2 gve krijgen alleen te maken met een basispakket.
Bedrijven boven de 2 gve worden verplicht een emmissiearme stal te bouwen.
De AMvB-huisvesting wordt in 1998 ingevoerd. Het depositiereductiebeleid zal
verder op regionaal niveau worden ingevuld. Het voortouw komt te liggen bij
de provincies. De rijksoverheid richt zich voornamelijk op stimulering en
facilitering. BIJLAGE 1Overzicht financiële middelen integrale notitie(afgerond, in miljoenen guldens) Relevante uitgaven1996199719981999200020012002art.nrStimuleringsbeleid        Innovatie management en bedrijfsvoering
(Demo, onderzoek en ontwikkeling) 10 10 9,5 9 9 9 916,03/16,04 Investeringen en facilitering 7,4 14,5 16,1 13,1 10,1 10,1 10,112,02         Herstructurering15 60 80 80 80 80 8012,02/VROM V
en W waarvan: VROM 5 10 15 10 1010 10  V en W 5 10 15 10 1010 10           Mestverwerking 52,1 24,6 5    12,02          Uitvoeringskosten        Bureau heffingen/St. landelijke Mestbank 21,7 20,333 27,9 27,9 27,9 27,912,01/12,02 Controle
AID 6 10 26 25,4 25,4 25,4 25,410,01TOTAAL112,2139,4169,6155,4152,4152,41
52,4 Relevante ontvangsten199619971998199920002 0012 002 Heffingen        Overschotheffing 33,3 28,4 27,4 27,4 27,427,4 27,412,02 Mineralenheffing   16 16 16 1612,02 TOTAAL 33,3 28,427,4 43,4 43,4 43,4 43,4 BIJLAGE 2Sociaal-economische gevolgen van het normenpakket in 20001. AlgemeenDe sociaal-economische gevolgen voor de landbouw worden niet alleen bepaald
door het mest- en ammomiakbeleid maar ook door autonome ontwikkelingen als
gevolg van bijvoorbeeld de GATT-afspraken en het Europees landbouwbeleid.De berekeningen van sociaal-economische gevolgen van het voorliggende
pakket maatregelen in het jaar 2000 zijn gebaseerd op berekeningen die eerder
zijn uitgevoerd in het kader van het project «Sociaal-economische gevolgen
van P- en N-verliesnormen» (7).De in dit project gemaakte berekeningen moesten op enige punten worden
aangevuld, in verband met de concrete invulling van het voorliggende beleidspakket:– De nu gekozen combinatie van verliesnormen voor fosfaat en stikstof
is nieuw en komt niet overeen met de eerder doorgerekende standaardpakketten.– De fosfaat- en stikstofverliesnormen gelden maar voor een beperkt
deel van de bedrijven, namelijk de bedrijven met meer dan 2,5 gve per hectare,
die een mineralenaangifte moeten bijhouden.– Voor de overige bedrijven geldt een fosfaataanvoernorm voor dierlijke
mest en overige organische meststoffen. 2. Sociaal-economische gevolgen in 2000Er is gekeken naar het effect van het normenpakket op de arbeidsopbrengst van de primaire bedrijven en de werkgelegenheid en de toegevoegde waarde in de hele sectorkolom.Verder is een onderscheid gemaakt naar rundveehouderij, varkenshouderij en pluimveehouderij.De effecten zijn vergeleken met de situatie die ontstaat als gevolg van
de autonome ontwikkelingen, zoals ook is gebeurd in de sociaal-economische
studie (7). Tabel bijlage II: Sociaal-economische gevolgen van de
voorgestelde maatregelen in het jaar 2000* in vergelijking met de situatie
als gevolg van autonome ontwikkelingen  arbeidsopbrengstwerkgelegenheid
(arbeidsplaatsen)toegevoegde waarde (f miljoen) rundveehouderij–
ca. f 1000,(3%) – ca.1000 (0.7%) – ca. f 30
(0,5%) varkenshouderij– ca. f 7000,(15%) –
ca. 700 (1,5%)– ca. f 40 (1%) pluimveehouderijgeen
dalinggeen dalinggeen daling* tussen ( ) de procentuele daling ten opzichte van de verwachte waarde
in 2000. 3. Toelichting op de berekeningenDe arbeidsopbrengst in de rundveehouderij is bepaald door een
interpolatie van de resultaten van de sociaal-economische studie (7) bij een
fosfaat- en stikstofverliesnormcombinatie van 45/250 en 30/250. Hetzelfde
geldt voor de werkgelegenheid en de toegevoegde waarde in de rundveehouderijkolom.Voor de varkenshouderij zijn met name de afzetmogelijkheden
van mest naar de akkerbouw en extensieve veehouderijbedrijven bepalend voor
de kosten. Dit wordt bepaald door de hoogte van de fosfaat aanvoernorm voor
dierlijke mest. Omdat In de sociaal-economische studie voor bouwland ook gerekend
is met fosfaat- en stikstofverliesnormen kunnen de resultaten
hiervan niet direct gebruikt worden. Derhalve heeft een bewerking plaatsgevonden
waarbij met een aanvoernorm voor dierlijke mest is gewerkt.Op eenzelfde wijze zijn de effecten op de werkgelegenheid en de toegevoegde
waarde in de varkenshouderijkolom bepaald.Voor de pluimveehouderij worden door de sociaal-economische
studie (7) geen effecten op de arbeidsopbrengst, werkgelegenheid en toegevoegde
waarde verwacht in vergelijking met de autonome ontwikkelingen. Het nu voorliggende
pakket leidt tot dezelfde conclusie. BIJLAGE 3Inschatting omvang van het landelijk niet-plaatsbaar mestoverschot
in 1996, 1998, 2002 en 2005AlgemeenOp basis van deskpanels in het kader van het Project cijfers is een zo
realistisch mogelijke inschatting gemaakt van de verwachte ontwikkelingen
met betrekking tot veevoeding, distributie, export/verwerking en het aantal
dieren. Op basis van het voorgenomen pakket aan maatregelen is onderstaand
aangegeven welke wijzigingen in de uitgangspunten voor 1998 en 2002 zijn doorgevoerd
ten opzichte van het basisscenario van het Project cijfers (6). Tabel 5.1. Schatting landelijke mestproduktie en afzetmogelijkheden
in 1996, 1998, 2002 en 2005 (in miljoen kg P205) bij voorgestelde normen  1996199820022005fosfaat-produktie206200190185 plaatsingsruimte
eigen bedrijf11810810399 bedrijfsoverschot88928786distributie71694949 export/verwerking14152020landelijk overschot381817Toelichting voor 1996Het aantal dieren in 1996 is gelijk gesteld aan de CBS-meitellingsgege-
 vens van 1994. Voor melkvee is uitgegaan van een autonome afname als gevolg
van de stijgende melkproduktie per koe en een gelijkblijvend nationaal melkquotum.Voor alle diercategorieën is uitgegaan van de forfaitaire uitscheiding
met uitzondering van de MiAR-diercategorieën pluimvee en varkens. Voor
varkens en pluimvee wordt uitgegaan van een reductie van 25% respectievelijk
15% van de fosfaatuitscheiding t.o.v. de forfaitaire fosfaatproduktienorm.
Dit zijn de verwachte netto-effecten van de 30%-kortingsmaatregel.De omvang van de distributie bedraagt in 1996, bij de gehanteerde acceptatiegraden
voor dierlijke mest, naar schatting 71 mln kg fosfaat. De omvang van de mestverwerking en de export van mest is gebaseerd op
de voorlopige cijfers over 1994. In 1995 en 1996 zal de hoeveelheid verwerkte
mest lager zijn. De export van onverwerkte droge kippemest laat een stijgende
lijn zien. Er wordt vanuit gegaan dat hiermee het gedeeltelijk wegvallen van
de verwerkte mest gecompenseerd wordt. Toelichting voor 1998De berekeningen voor 1998 zijn afgeleid van de berekeningen voor het basisscenario
van het Project cijfers.Het aantal dieren is gelijk gesteld aan de CBS-meitellingsgegevens van
1993. Voor melkvee is uitgegaan van een verdere afname van het aantal dieren
in 1998 als gevolg van de produktiviteits-stijging en de melkquotering.Er is uitgegaan van verdergaande veevoeraanpassingen in de varkens- en
pluimveehouderij, die leiden tot een daling van de fosfaatproduktie van 4
mln kg fosfaat ten opzichte van 1996. De totale fosfaatproduktie neemt daardoor tot 1998 af met 6 mln kg tot
200 mln kg fosfaat.Het bedrijfsoverschot aan fosfaat wordt bepaald door de hoogte van de
fosfaatverliesnorm en de mate waarin een overschrijding van de norm wordt
afgekocht door het afdragen van de lage fosfaatheffing. In 1998 is bij een
fosfaatverliesnorm van 40 kg per hectare bij het berekenen van de mestoverschotten
uitgegaan van een werkelijk fosfaatverlies van gemiddeld 45 kg per hectare.Het bedrijfsoverschot in 1998 is gelijk aan de fosfaatproduktie verminderd
met de plaatsingsruimte op de mestoverschotbedrijven. Deze plaatsingsruimte
is volgens het basisscenario van het Project cijfers 108 mln kg fosfaat. Er
resteert dan een bedrijfsoverschot van 92 mln kg fosfaat.De omvang van de distributie naar de akkerbouw en de extensieve veehouderijbedrijven
wordt bepaald door de hoogte van de fosfaataanvoernorm voor dierlijke mest.
In het basisscenario van het Project cijfers is alleen gerekend met vaste
combinaties van fosfaat- en stikstofverliesnormen. Omdat er geen stikstofverliesnormen
voor de akkerbouw en extensieve veehouderij worden voorgesteld is de distributie
op een andere wijze bepaald.Bij de distributie naar de akkerbouw is ervan uitgegaan dat in 1998 op
ca. 300 000 hectare bouwland in de zandgebieden 100 kg fosfaat in de
vorm van dierlijke mest wordt aangewend. Op klei/veen bouwland wordt op 150 000
hectare 100 kg en op 150 000 hectare 75 kg fosfaat in de vorm van dierlijke
mest aangewend.De distributie naar grasland op de extensieve veehouderijbedrijven in
1998 is bepaald op 11 mln kg fosfaat. Er is vanwege de stikstofverliesnorm
van uit gegaan dat er in 1998 geen dierlijke mest wordt aangewend op bedrijven
die een mineralenaangifte moeten bijhouden.De totale distributie wordt in 1998 dan 69 mln kg fosfaat.De verwachte omvang van de export en verwerking in 1998 is 15 mln kg fosfaat.
Dit is te realiseren door een verdergaande toename van de export van kippemest. Toelichting voor 2002Het aantal dieren is gelijk gehouden aan de CBS-meitellingen over 1993.
Voor melkvee is uitgegaan van een verdergaande autonome afname door de produktiviteitsstijging
en de melkquotering.In 2002 is uitgegaan van een afname van de fosfaatuitscheiding door verdergaande
veevoeraanpassingen. De afname van de rundveestapel en beter veevoer leiden
tot een daling van de fosfaatproduktie met 10 mln kg fosfaat t.o.v. 1998.Het bedrijfsoverschot is in 2002 vastgesteld bij een werkelijk fosfaatverlies
van 35 kg per hectare. Het bedrijfsoverschot in 2002 komt overeen met de fosfaatproduktie
verminderd met de plaatsingsruimte op de overschotbedrijven bij een fosfaatverlies
van 35 kg. Deze plaatsingsruimte is volgens het basisscenario van het Project
cijfers 103 mln kg fosfaat. Er resteert dan een bedrijfsoverschot van 87 mln
kg fosfaat in 2002.De omvang van de distributie in 2002 is op eenzelfde manier berekend als
voor 1998 behalve dat is uitgegaan van een aanvoernorm van 80 kg per hectare.
De totale distributie in 2002 is naar verwachting 49 mln kg fosfaat. Wat betreft de omvang van de export/verwerking is uitgegaan van een hoeveelheid
van 20 mln kg fosfaat. Dit is te realiseren door een verdergaande toename
van de export van kippemest en een geringe uitbreiding van de verwerkingscapaciteit
voor varkensmest. Toelichting voor 2005De afname van de rundveestapel en beter veevoer leiden tot een daling
van de de fosfaatproduktie met 5 miljoen kg ten opzichte van 2002.Het bedrijfsoverschot is in 2005 vastgesteld bij een werkelijk fosfaatverlies
van 27,5 kg per hectare. De plaatsingsruimte op de overschotbedrijven is volgens
extrapolatie van het basisscenario van het project Cijfers 99 miljoen kg fosfaat.
Er resteert dan een bedrijfsoverschot van 86 miljoen kg fosfaat in 2005.De omvang van de distributie en de export/verwerking is even groot als
in 2002. BIJLAGE 4Literatuurlijst 
1.Notitie Derde Fase Mestbeleid, 1993 2.Mineralen onder
controle?, 1994 3.Fosfaatverliezen en fosfaatoverschotten in
de Nederlandse landbouw, 1994 4.Stikstofverliezen en stikstofoverschotten
in de Nederlandse landbouw, 1995 5.Ammoniak: de feiten, 1995 6.Mest- en mineralenoverschotten in 2000, 1995 7.Verkenning
van sociaal-economische gevolgen van diverse rekenvarianten voor fosfaat-
en sikstofverliesnormen, 1995 8.Ex-ante evaluatie MAS/MINAS,
1995 9.Acceptabele fosfaat- en stikstofverliezen in de landbouw,
op weg naar evenwichtsbemesting, 1995 10.Mogelijkheden van grondonderzoek
voor het onderscheiden van gronden met een lage fosfaattoestand, 1994 11.Evaluatie
van de Wet Verplaatsing Mestproduktie, 1995 12.Ammoniakemissie
op het melkveebedrijf, 1995 13.Concept-eindrapport ammoniakheffing,
1995 14.Rapport werkgroep aanvullend ammoniakbeleid, 1995 15.Verkenning
van beleidsopties voor volumebeleid veehouderij/alternatief mineralenbeleid,
1995 16.Voorstel voor een sanerings- en volumebeleid, 1995BIJLAGE 5Begrippenlijst AanvoernormNorm
voor de maximaal aan te voeren hoeveelheid dierlijke mest en overige organische
mest per ha, uitgedrukt in kg fosfaat per ha. DepositieNeerslag
van stoffen op het aardoppervlak. EmissieUitstoot. EutrofiëringVerrijking
met mineralen. EvenwichtsbemestingBemesting met fosfaat en stikstof
die gelijk is aan de hoeveelheid die met het agrarische produkt wordt afgevoerd
plus een acceptabel verlies. ForfaitVan tevoren vastgestelde waarde.FosfaatfixatieZodanig sterke binding van fosfaat in de bodem dat
dat fosfaat nauwelijks meer beschikbaar is voor het gewas. GebruiksnormNorm
voor de maximaal te gebruiken hoeveelheid dierlijke mest en overige organische
mest per ha. uitgedrukt in kg fosfaat met ha. Goede landbouwpraktijkBedrijfsvoering
conform de in 2000 geldende adviezen op het gebied van bemesting, veevoeding
en huisvesting, met de bedrijfseconomie als leidraad; de bodemvruchtbaarheid
wordt gehandhaafd op een voldoende niveau, en er wordt een aantal maatregelen
genomen die de milieubelasting verminderen maar niet of nauwelijks tot verhoging
van de kosten leiden. GVEGrootvee-eenheid. MineralisatieVrijkomen
van minerale stikstof bij afbraak van organische stof. VeebezettingsgrensMaat
voor het al dan niet moeten voldoen aan verplichtingen, uitgedrukt in gve/ha.
Deze verplichtingen betreffen deelname aan het mineralenaangifte-systeem,
alsmede eisen inzake stallenbouw (emissie-arme huisvesting). VerliesnormNorm
die de maximaal toegestane verliezen van fosfaat en stikstof naar het milieu
weergeeft; de verliezen worden gemeten met behulp van de mineralenboekhouding.VermestingHet verlies van meststoffen naar het milieu, waardoor
het ecosysteem in onbalans raakt. VerzuringProces dat optreedt
door de depositie van verzurende stoffen (m.n. ammoniak, zwaveldioxide, stikstofoxiden).
Verzuring tast de buffercapaciteit van de bodem aan, waardoor ondermeer de
voedingsbalans verstoord wordt en het grondwater wordt vervuild.XNoot1Niet alleen voor maatregelen ter bestrijding van vermesting en verzuring,
maar de lasten van alle milieumaatregelen tezamen.XNoot1De normen voor bouwland zullen nog nader worden geconcretiseerd uitgaande
van de resultaten van het rapport van de projectgroep verliesnormen (7). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24445-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl