Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2010; Brief regering; Tweede rapportage sociaal veilige werk- en leefomgeving
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139734
 2009-2010
 
 32 123 X
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie
(X) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 93
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 11 januari 2010
 
 Hierbij bied ik u de tweede rapportage aan over de uitvoering van de maatregelen
met het oog op een «sociaal veilige werk- en leefomgeving» binnen
Defensie. Op 1 juli 2009 heb ik u de eerste rapportage aangeboden (Kamerstuk
31 700 X, nr. 124) en op 27 oktober heb ik de vragen van
de vaste commissie van Defensie daarover beantwoord (Kamerstuk 32 123 X
nr. 19). Zoals ik in de eerste rapportage heb uiteengezet, zijn er afspraken
gemaakt met de defensieonderdelen over de rapportage over de voortgang en
is er periodiek overleg met vertegenwoordigers van de bonden, medezeggenschapscommissies
en geestelijke verzorging. Overeenkomstig de eerste rapportage zal ik achtereenvolgens
aandacht besteden aan de gedragscode, het leiderschap, de organisatie en het
personeel.
 Gedragscode
 De gedragscode is op 1 april 2007 in de defensieorganisatie ingevoerd.
Sindsdien is de gedragscode verankerd in de opleidingen, trainingen en introductieprogramma’s.
De verspreiding van posters over de gedragscode in april 2009 heeft geleid
tot ruime aandacht bij alle defensieonderdelen en in diverse bladen. De DVD «Defensiebreed
gedrag(en)» is afgelopen najaar verspreid onder de defensieonderdelen
en kan door leidinggevenden worden gebruikt om (on)gewenst gedrag op de werkvloer
te bespreken.
 Het Dienstencentrum Gedragswetenschappen heeft een draagvlakonderzoek
naar de gedragscode uitgevoerd. De belangrijkste bevindingen van het onderzoek
zijn de volgende:
 – Driekwart van de medewerkers is bekend met de gedragscode. Dit
is een ruime stijging ten opzichte van de bekendheid bij de invoering in 2007
(77 tegen 63 procent). Daarbij moet worden aangetekend dat de posters over
de gedragscode ten tijde van het onderzoek nog niet bij alle defensieonderdelen
breed waren verspreid.
 – De meerderheid (59 procent) van de ondervraagden is van mening
dat de gedragscode voldoet en niet hoeft te worden aangepast. Een van de vijf
ondervraagden (22 procent) vindt dat de gedragscode enigszins zou
moeten worden aangepast. Hierbij is niet nader gespecificeerd wat er zou moeten
veranderen. Van de ondervraagden vindt 5 procent dat de gedragscode grotendeels
moet worden aangepast en 3 procent vindt dat de code volledig moet worden
aangepast. In totaal betekent dit dat slechts 8 procent een aanpassing nodig
vindt, tegen 81 procent niet of enigszins.
 – De bekendheid met de afzonderlijke vijf thema’s van de gedragscode
is gedaald, maar vier van de vijf medewerkers weten wat er van hen wordt verwacht.
 – De gedragscode wordt minder vaak besproken op de werkvloer dan
in 2007 (nu 15 procent tegen 23 procent in 2007). Vier van de tien
werknemers praten nooit over de gedragscode op de werkvloer. Het aantal medewerkers
dat (zeer) positief staat tegenover de gedragscode is echter aanzienlijk gestegen
van 40 naar 68 procent, en het belang van de gedragscode wordt door een
ruime meerderheid van 70 procent onderkend.
 Leiderschap
 Het eind 2008 opgerichte Stafbureau Leiderschap van de Commandant der
Strijdkrachten coördineert met de gelijknamige bureaus bij de defensieonderdelen
de uitvoering van alle activiteiten op het gebied van leiderschap. Het betreft
de training «Sociale aspecten van leidinggeven», de opleiding
van coaches in nevenfunctie, het ontwerp van meetinstrumenten op organisatie-
en individueel niveau en workshops en seminars op het gebied van leiderschap
en leiderschapsontwikkeling.
 
 Aan de groep leidinggevende militairen en burgers die niet de aangepaste
initiële opleiding hebben gevolgd of niet op korte termijn een loopbaanopleiding
volgen, wordt de training «Sociale aspecten van leiderschap» aangeboden
onder verantwoordelijkheid van de directeur van de Human Resources Management
(HRM) Academie, een onderdeel van de Nederlandse Defensie Academie. Na een
voorzichtige start worden nu gemiddeld twee trainingen per week verzorgd.
Als gevolg van de aanvankelijke vertraging is een achterstand ontstaan waardoor
een uitloop tot in 2012 niet kan worden voorkomen.
 
 Intussen zijn twee leergangen «Collega-coach» afgesloten.
De nieuwe coaches zullen onmiddellijk met hun (neven)werkzaamheden aanvangen
volgens het vastgestelde Protocol Coach. De coördinatie en uitvoering
van deze uit 364 opleidingsplaatsen bestaande leergangen zijn overgedragen
van het Stafbureau Leiderschap aan de HRM Academie. De overige leergangen
beginnen in 2010 en 2011.
 Organisatie en personeel
 Het project Internet op de legeringskamers is volledig uitgevoerd. Daarmee
is voorzien in een grote behoefte van het personeel. In totaal zijn in dit
project 42 locaties met in totaal 290 gebouwen voorzien van draadloos internet.
Het Marinebedrijf heeft in de eerste helft van 2009 tijdens regulier onderhoud
internetvoorzieningen geïnstalleerd aan boord van de Hr.Ms. Amsterdam.
Begin dit jaar zal internet aan boord van de Hr.Ms. Rotterdam worden
geïnstalleerd en in de loop van het jaar gebeurt dat op de overige schepen
als onderdeel van het reguliere onderhoud.
 
 Eind 2009 waren 20 van de voorziene 38 toezichthoudende functies gevuld.
Van de 40 sportinstructeurfuncties zijn er 36 gevuld. Daarnaast zijn 33 van
de 39 toegewezen functies ten behoeve van leiderschap gevuld. De toegekende
commandantenfondsen worden, in samenspraak met de medezeggenschapscommissies,
gebruikt voor activiteiten die ten goede komen aan het personeel.
Voorbeelden hiervan zijn saamhorigheidsactiviteiten, en ontspanningsmogelijkheden
in recreatieruimtes en sportdagen.
 Een groot aantal infrastructurele projecten moet nog worden uitgevoerd.
Dit zal gebeuren in de periode tot en met 2011. Het betreft projecten om de
werk- en verblijfsruimtes (inclusief legering) naar de eisen van deze tijd
in te richten. In de eerste voortgangsrapportage van 2009 heb ik gemeld dat
er vanwege de aanbestedingsprocedures een achterstand in de uitvoering van
deze infrastructurele projecten is ontstaan. Defensie spant zich in om tot
de gewenste realisatie te komen.
 Integriteitsorganisatie
 De voorbereidingen voor de formele oprichting van de Centrale Organisatie
Integriteit Defensie (COID) hebben de afgelopen periode meer tijd gevergd
dan voorzien. Het duurde vooral lang om een door alle partijen gedragen reorganisatieplan
vast te stellen. Een defensiebreed draagvlak is van wezenlijk belang voor
een succesvolle integriteitsorganisatie. De ontvlechting van taken uit de
verschillende defensieonderdelen ten behoeve van de COID en de afbakening
van taken en verantwoordelijkheden zijn zorgvuldig verlopen. De komende tijd
zal in de gehele defensieorganisatie op ruime schaal bekendheid worden gegeven
aan de nieuwe structuur en het ambitieniveau van de COID. De organisatie is
intussen begonnen en zal begin 2010 worden geformaliseerd. De COID is overeenkomstig
de aanbevelingen van de commissie-Staal een defensiebrede organisatie die
wordt belast met de coördinatie van de integriteitszorg binnen Defensie.
Op deze wijze is een integrale integriteitszorg bij Defensie verzekerd die
zich richt op zowel zakelijke als sociale aspecten.
 
 De instelling van het Centrale Meldpunt Integriteit en de bekendheid die
daaraan is gegeven, hebben geleid tot een toename van het aantal meldingen.
In 2008 zijn in totaal 928 meldingen binnengekomen. Per abuis is eerder uitgegaan
van 1035 meldingen. Er was dus in 2008 sprake van een stijging van 28 procent
in plaats van 40 procent, zoals gemeld in Kamerstuk 312 700 X nr. 124.
Uit het onderzoek van de Rutgers Nisso Groep over 2008 is echter gebleken
dat er geen sprake was van een toename van ongewenst gedrag in die periode.
 Onderzoeken Het kwalitatieve onderzoek over ongewenst gedrag dat ik de
Kamer tijdens het algemeen overleg over personeel van 30 september 2008
heb toegezegd voor 2009, is intussen begonnen. Het onderzoek wordt gehouden
bij de initiële opleidingen en bij de eerste plaatsingen van defensiepersoneel.
De doelstelling van het onderzoek is een diepgaande analyse te maken van het
ongewenst gedrag in die context. Hierbij zal onder meer de effectiviteit van
de ingezette maatregelen worden onderzocht. Ook zal worden onderzocht hoe
medewerkers die te maken (kunnen) krijgen met ongewenst gedrag daarmee omgaan.
Daarnaast zal het vóórkomen van ongewenst gedrag bij opleidingen
en bij eerste plaatsingen in kaart worden gebracht. Inzicht hierin is nodig
om maatregelen te kunnen nemen.. Dit kwantitatieve deel zal de methodiek volgen
van het eerder uitgevoerde defensiebrede onderzoek naar ongewenst gedrag.
Overeenkomstig de toezegging dit onderzoek tweejaarlijks uit te voeren, zal
dit defensiebrede onderzoek midden 2010 worden herhaald.
 
 Naast deze onderzoeken houdt het Dienstencentrum Gedragswetenschappen
een monitor bij over leiderschap, cultuur en ongewenst gedrag. In de lopende
onderzoeken naar werkbeleving, dienstverlaten en moreel wordt ook daaraan
aandacht besteed. Voor leiderschap is een aangepaste meetmethodiek ontwikkeld.
Deze is in november 2009 voor het eerst bij een defensiebrede steekproef toegepast.
Deze methodiek zal bij toekomstige werkbelevingsonderzoeken worden gebruikt,
waardoor trends en verschillen tussen categorieën personeel
of onderdelen zichtbaar worden. Naast de eerder genoemde grote kwantitatieve
en kwalitatieve onderzoeken naar ongewenst gedrag wordt via de Benchmark werkbeleving
doorlopend gemeten in hoeverre ongewenst gedrag voorkomt en hoe het zich ontwikkelt.
Deze monitor «sociaal veilige werk- en leefomgeving» loopt zeker
tot in 2012 door.
 Financiën
 Defensie heeft noodgedwongen verschillende versoberingsmaatregelen getroffen.
Hierbij zijn ook de budgetten van de maatregelen voor «sociaal veilige
werk- en leefomgeving» niet buiten schot gebleven. Er is voor gekozen
de budgetten op het gebied van commandantenfondsen, de exploitatiebudgetten
voor de stafbureaus leiderschap en de exploitatiebudgetten voor de uitbreiding
sportfaciliteiten te versoberen. Van de € 20,3 miljoen die
in de periode 2009–2011 aan infrastructuur wordt besteed, komt in 2011 € 3,0 miljoen
te vervallen. Defensie beziet de mogelijkheden de hiermee gemoeide infrastructurele
projecten toch uit te voeren. Inmiddels is besloten de helft van het budget
voor de uitbreiding van de COID niet uit het budget «sociaal veilige
werk- en leefomgeving» te bekostigen, maar uit andere budgetten. In
totaal leveren de besparingen in 2011 en 2012 een bedrag van € 8 miljoen
op. Vanaf 2013 en verder loopt dit op naar € 10 miljoen
per jaar. Aanvullend is op grond van het amendement van de leden Brinkman
en Knops (Kamerstuk 32 123 X nr. 53) in 2010 M€ 4,1
gekort op het budget commandantenfondsen.
 In de onderstaande tabel is de huidige verdeling van de budgetten weergegeven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatregel (uit PVA Staal) in € miljoen
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013 e.v. 
 
 
 
 
 Opleiden leidinggevenden
 6,1
 5,1
 2,3
 2,9
(totaal)
 2,9 (totaal) 
 
 
 Begeleiden leidinggevenden
 2,2
 2,2
 2,2 
 
 
 
 
 Internet op legeringskamers
 3,9
 3,4
 1,8
 1,6
 1,6
 
 
 Commandantenfondsen en zinvolle vrijetijdsbesteding
 5,8
 1,7
 0,8
 0,8
 0,8
 
 
 Sportfaciliteiten in de avonduren
 2,4
 2,4
 2,4
 2,2
 2,2 
 
 
 Invoeren Avondtoezicht
 1,8
 1,8
 1,8
 1,8
 1,8 
 
 
 Evalueren militair recht
 0,1
 0,1
 0,0
 0,0
 0,0 
 
 
 Verbeteringen (infra) werk- en verblijfsruimtes
 8,3
 8,4
 0,6
 0,0
 0,0
 
 
 Integriteitsorganisatie
 1,2
 1,4
 1,4
 0,7
 0,7
 
 
 Totaal
 31,8
 26,5
 13,3
 10,0
 10,0 
 
 
 Budget sociaal veilige werk- en leefomgeving
 30,0
 25,9
 12,0
 12,0
 10,0
 
 
 In dit budget is verwerkt: Versobering
 
 
 8,0
 8,0
 10,0 
 
 
 In dit budget is verwerkt: Amendement
 
 4,1
 
 
 
 
 
 
 
 Conclusie
 Ondanks de versobering van de budgetten is Defensie in staat de verbetering
van de sociaal veilige werk- en leefomgeving voort te zetten. Om de langlopende
trajecten op het gebied van leiderschap te kunnen uitvoeren blijft het aantal
vte’n op het gebied van leiderschap intact. De exploitatiebudgetten
van de bureaus leiderschap zullen na 2011 in de bedrijfsplannen van de defensieonderdelen
worden opgenomen. De afgesproken infrastructuurprojecten worden zoveel mogelijk
uitgevoerd. Om de maatregelen ter uitbreiding van de sportmogelijkheden en
voor meer toezicht in de avonduren te kunnen blijven faciliteren, zijn de
bij deze maatregelen toegekende vte’n ongemoeid gelaten. De faciliteiten
voor internet op de legeringskamers blijven behouden. Vanaf 2010
bieden de budgetten nagenoeg geen ruimte meer voor commandantenfondsen.
 
 Om bij Defensie de noodzakelijke sociaal veilige werk- en leefomgeving
te garanderen, blijven voortdurende aandacht en investeringen nodig. De verantwoordelijkheid
voor de verdere uitvoering van de aanbevelingen ligt bij de zeven defensieonderdelen.
De defensieonderdelen zullen intern periodiek blijven rapporteren over de
sociaal veilige werk- en leefomgeving. Zoals toegezegd heb ik de Kamer twee
maal een rapportage over 2009 toegezonden. Vanaf 2010 informeer ik de
Kamer in het jaarverslag over de voortgang.
 
 De staatssecretaris van Defensie,
 J. G. de Vries