Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen; Brief van de Minister en Staatssecretarissen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31332, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

08-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31332 nr. 3

28-04-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. ACHTERGROND2. HOOFDLIJNEN VAN HET ADVIES VAN DE EXPERTGROEP3. REACTIE OP HET ADVIES VAN DE EXPERTGROEP3.1 Sectoroverstijgende regelgeving voor taal en
rekenen3.2. Intensivering taal- en rekenonderwijs3.3. Toetsing en examinering in het po, het vo en
het mbo3.3.1. Diagnose3.3.2. DeterminatiePrimair onderwijsVoortgezet onderwijsMiddelbaar beroepsonderwijs3.3.3. Consequenties3.4. Ondersteuning3.5. Leraren3.5.1. Betrokkenheid van leraren3.5.2. Lerarenopleidingen3.5.3. Niveauverhoging zittende leraren4. IMPLEMENTATIE EN FINANCIERING5. PLANNINGPlanning implementatie referentieniveaus taal en rekenen/wiskundeOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31332Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 332Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenennr. 3BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARISSEN VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 april 20081. ACHTERGRONDIn het Coalitieakkoord hebben we afgesproken dat wat leerlingen moeten
kennen en kunnen aan het einde van hun leerloopbaan duidelijk wordt vastgelegd.
De basisvaardigheden taal en rekenen staan centraal in de strategische (kwaliteits)agenda’s
voor primair, voortgezet, middelbaar beroeps- en hoger onderwijs. Er is sprake
van urgentie: uit (internationaal vergelijkende) onderzoeken als PISA komt
naar voren dat Nederlandse leerlingen minder goed presteren op deze basisvaardigheden
dan voorheen het geval was. En juist een goede beheersing van deze vaardigheden
is essentieel voor een succesvolle onderwijsloopbaan en voor het voorkomen
van voortijdig schoolverlaten. Taal- en rekenvaardigheden beïnvloeden
de prestaties in alle andere vakken.Door de toegenomen maatschappelijke aandacht voor de basisvaardigheden
en het grotere belang daarvan binnen het onderwijs heeft de Inspectie van
het Onderwijs een meerjarig onderzoeks-programma opgezet naar de prestaties
van leerlingen op het gebied van de basisvaardigheden Nederlandse taal, rekenen
en sociale omgang, en naar de activiteiten van scholen op dit terrein.Dit onderzoeksprogramma gaat over het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs
en het mbo. Op 27 februari 2008 hebben wij drie rapporten van de Inspectie
over (basale) taalvaardigheden aan uw Kamer gezonden (Kamerstukken 2007–2008,
31 293 en 31 289, nr. 5 van 5 maart 2008).Deze inspectieonderzoeken onderstrepen het belang van ferme en gerichte
acties om de basisvaardigheden van leerlingen te verbeteren: de taalvaardigheid
van vooral de taalzwakkere leerlingen moet worden verbeterd. De Inspectie
geeft aan dat er grote behoefte bestaat aan leerstandaarden of vaste referentieniveaus
voor de basisvaardigheden op verschillende momenten in het onderwijstraject
van elke leerling met dedaarbij behorende toetsen. Daarbij tekent
zij aan dat het hebben van referentieniveaus niet voldoende is: op schoolniveau
moet dit handen en voeten krijgen, zeker ook voor de zwakkere leerlingen.
Er blijken grote verschillen tussen scholen te zijn in de mate waarin zij
invloed uitoefenen op het taalvaardigheidniveau van hun leerlingen.In 2005 bleek dat te veel leerlingen die instroomden bij de pabo-opleidingen
onvoldoende scoorden op basisvaardigheden voor taal en rekenen. Dit is zorgelijk,
want de pabo-student van nu is de leraar van morgen. De constatering dat veel
leerlingen die bij de pabo-opleiding instromen de basisvaardigheden onvoldoende
beheersen, is een signaal dat er in het gehele stelsel een verbetering van
het taal- en rekenonderwijs nodig is, want er is immers niet één
specifieke vooropleiding voor de pabo.Wat nodig is, is een goede doorlopende leerlijn voor taal en rekenen,
van de voor- en vroegschoolse educatie (vve), het primair en voortgezet onderwijs
tot en met het hoger onderwijs. Dit is per definitie een gedeelde verantwoordelijkheid
van alle sectoren. Want het gaat er niet alleen om, dat binnen een sector het taal- en rekenonderwijs op orde is, maar ook
en vooral dat de aansluiting tussen de sectoren goed is. Dan weten «aanleverende»
scholen waar leerlingen naartoe moeten en weten «ontvangende»
scholen over welke kennis en vaardigheden leerlingen geacht worden te beschikken.
En juist die bovensectorale aanpak vereist aanvullende maatregelen.«Goed bestuur» en autonomie zijn kernbegrippen in het onderwijsbeleid
van de laatste jaren. Vanuit de gedachte dat scholen en leraren, de deskundigen
dus, het beste zelf kunnen bepalen hoe zij een goed onderwijsaanbod realiseren,
treedt de overheid op het terrein van de regelgeving terug. Maar bij het vraagstuk
van de doorlopende leerlijnen en de aansluiting binnen en tussen de verschillende
sectoren van het onderwijs heeft de autonomie van scholen duidelijke grenzen.
De autonomie van de één is immers de onvrijheid van de ander:
de verschillende onderdelen van het onderwijs zijn afhankelijk van elkaar.
Het gevolg kan zijn dat leerlingen vastlopen op de verschillende «schakels»
binnen het stelsel.«Optimaliseren van doorlopende leerlijnen» betekent dat het
onderwijssysteem zó in elkaar moet zitten, dat er in zowel vakinhoudelijke,
vakdidactische en leer- en ontwikkelingspsychologische zin sprake is van een
passende en logische ordening en opbouw van de leerstof. Dat is voor het grootste
deel de verantwoordelijkheid van scholen en docenten. Maar juist op het punt
van de doorstroming en doorlopende leerlijnen ligt er echter ook een overheidsverantwoordelijkheid.
Daarom hebben wij vorig jaar de Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en
Rekenen (commissie Meijerink) geïnstalleerd. Op 23 januari jl. heeft
zij haar eindrapport aan ons aangeboden.2. HOOFDLIJNEN VAN HET ADVIES VAN DE EXPERTGROEPDe kern van het advies van de expertgroep is het ontwerp van het referentiekader
taal en rekenen, dat is opgebouwd uit vier referentieniveaus. Die zijn specifiek
voor 12, 16 en 18 jaar. In de referentie-niveaus wordt zichtbaar welke kennis
en vaardigheden noodzakelijk of na te streven zijn, hoe onderdelen ervan op
elkaar aansluiten, hoe bepaalde kennis en vaardigheden worden onderhouden
en welke kennis en vaardigheden worden verdiept. Met het vaststellen van de
basiskennis en basisvaardigheden zijn twee doelen verbonden. Ten eerste een
samenhangend curriculum voor taal en rekenen, binnen en over onderwijssectoren
heen, en ten tweede het verbeteren van de taal- en rekenprestaties
van leerlingen. Met betrekking tot «rekenen» is in het advies
uitgegaan van wat in het spraakgebruik «rekenen» wordt genoemd,
maar wat wettelijk en in examenprogramma’s een subdomein is van het
schoolvak rekenen en wiskunde (po) of wiskunde (vo en mbo).Tijdens hun schoolloopbaan komen leerlingen verschillende «overgangen»
of «drempels» tegen. Deze drempels bevinden zich binnen een onderwijssector
of op de overgangen van de ene naar de andere onderwijssector. Idealiter weet
de «aanleverende» instelling wat leerlingen in de «ontvangende»
instelling nodig hebben, en de «ontvangende» instelling weet welke
kennis en vaardigheden de leerlingen intussen hebben verworven. Maar in de
praktijk blijken onderwijsprogramma’s aan beide zijden van deze drempels
op het gebied van basiskennis en basisvaardigheden van taal en rekenen echter
vaak niet goed aan te sluiten. De referentieniveaus die de expertgroep heeft
ontworpen zijn daarom juist sectoroverstijgend beschreven en dienen daarmee
als ijkpunt voor de «afnemende» en «afleverende» instelling.
Het advies geeft een eerste aanzet om de referentieniveaus voor de verschillende
leeftijden te vertalen naar de verschillende onderwijstypen.Het vaststellen van referentieniveaus mag er in de ogen van de expertgroep
niet toe leiden dat leerlingen zich niet verder kunnen ontwikkelen. Daarom
zijn de vier referentieniveaus verdeeld in twee kwaliteiten: een fundamentele kwaliteit (F) en een streefkwaliteit (S). De fundamentele kwaliteit hoort door alle leerlingen gerealiseerd
te worden. De streefkwaliteit is een uitdagend perspectief voor leerlingen
die op dat moment meer aankunnen. Het niveau 2F is gedefinieerd als algemeen
maatschappelijk niveau. Iedereen in Nederland moet dit niveau (kunnen) behalen.Schematisch weergegeven:De expertgroep adviseert OCW de referentieniveaus in een sectoroverstijgend
document vast te stellen, ze verplichtend voor te schrijven en in te zetten
op continue kwaliteitsbewaking, zowel op landelijk niveau als op het niveau
van de school. In elke sector dienen de referentieniveaus gepaard te gaan
met een verplicht verificatiesysteem (toetsing en waardering).De overheid dient volgens de expertgroep prioriteit te geven aan basiskennis
en basisvaardigheden voor taal en rekenen en te investeren in de noodzakelijke
voorwaarden (scholing, tijd en middelen) om een substantiële niveauverhoging
te bereiken. De expertgroep ziet de referentieniveaus slechts als een eerste
begin aangezien met name de vakinhoudelijke en didactische afstemming tussen
de verschillende onderwijssystemen nog veel verder moet worden ontwikkeld.
Niet voor niets legt de expertgroep de nadruk op diverse vormen van nascholing
van leraren: nascholing gericht op de eigen taal- en rekenvaardigheden, gericht
op het verbeteren van het leren door de leerlingen en gericht op coördinerende
activiteiten binnen het taal- en rekenbeleid. Er moet volgens de expertgroep
in het primair en voortgezet onderwijs ook kritisch gekeken worden naar de
verhouding tussen Nederlands en rekenen en de andere leergebieden. De expertgroep
pleit ook voor meer onderwijstijd voor taal en rekenen (zowel ná, binnen
als naast het onderwijs) en een extra leerjaar (voor leerlingen die dat nodig
hebben) wordt daarbij niet uitgesloten. Het toezicht door de Inspectie moet
naar het oordeel van de expertgroep inzichtelijk gaan maken hoe scholen presteren,
gemeten aan de hand van de referentieniveaus.De expertgroep adviseert om voor de pabo en tweedegraads lerarenopleidingen
een duidelijke instroomeis te definiëren (te weten niveau 3F) en de referentieniveaus
op te nemen in de bekwaamheidseisen. De brede bevoegdheid van de leraren dient
te worden gehandhaafd, maar de expertgroep stelt een diplomasysteem voor waarin
specialisaties met bijbehorende certificaten worden behaald. Om het onderwijs
op de pabo en tweedegraads lerarenopleidingen doelgerichter te maken wordt
geadviseerd om te komen tot een gemeenschappelijk eindniveau.De expertgroep sluit het advies af met aanbevelingen voor de implementatie.
Voorgesteld wordt om een agentschap in te richten dat over de sectoren heen
de implementatie van referentieniveaus bevordert, door onder meer:• ondersteuningsaanbod te organiseren en te entameren;• scenario’s te ontwikkelen voor effectieve vormgeving van
taal- en rekenonderwijs;• implementatievragen van de scholen te expliciteren;• communicatie, ook tussen de sectoren, te verzorgen en;• activiteiten binnen de sectoren te stimuleren en te coördineren.Door de expertgroep wordt voorgesteld om, vooruitlopend op spoedige wettelijke
voorschriften, al pilots te starten waarin scholen
op onderdelen ervaringen met het referentiekader kunnen opdoen. Om de implementatie
intensief en overzichtelijk te maken wordt een maximale realisatieperiode
(curriculumduur plus 1 jaar) voorgesteld en wordt gepleit voor extra middelen.De expertgroep doet ook enkele sectorspecifieke aanbevelingen die gevolgen
zullen hebben voor de verschillende systemen van toetsing en examinering:• laat voor het primair onderwijs een eindtoets ontwerpen voor 1F-
en 1S-niveau, eventueel bij of in de bestaande eindtoetsen voor het basisonderwijs.
Onderzoek de mogelijkheid deze eindtoets te verplichten voor alle leerlingen;• zorg ervoor dat in het voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo)
de doorstroomrelevante onderdelen uit het taal- en rekenonderwijs op de diverse
niveaus worden getoetst, hetzij als voorwaarde voor deelneming aan het centrale
examen, hetzij als onderdeel van het centraal examen, dan wel van het schoolexamen
en;• verplicht het mbo om voor taal en rekenen een vorm van centrale
examinering in te voeren.3. REACTIE OP HET ADVIES VAN DE EXPERTGROEPOndanks de relatief korte ontwikkelperiode en de complexe materie kan
gesproken worden van een gedegen advies, zowel naar inhoud als naar proces.
Daar zijn we de expertgroep zeer erkentelijk voor. De urgentie van een directe
aanpak van de problemen door maatregelen te treffen voor een kwalitatieve
inhaalslag en voor verbetering van de structurele situatie wordt nog eens
onderschreven door de uitkomst van de Toets Taal en Rekenen die door Cito
in januari 2008 is afgenomen onder 15 000 leerlingen in het voortgezet
onderwijs. In lijn met het advies van de expertgroep staan wij dan ook voor:• het omhoog brengen van het niveau van het taal- en rekenonderwijs
in alle sectoren;• het vaststellen van referentieniveaus taal en rekenen/wiskunde
met fundamentele en streefkwaliteiten in alle sectoren;• een sectoroverstijgende aanpak in het belang van doorlopende leerlijnen
taal en rekenen.Het beheersen van de basisvaardigheden voor taal en rekenen is een noodzakelijke
voorwaarde voor een goede ontwikkeling van de verdere (school)loopbaan.Het advies geeft ons inziens een duidelijke richting, maar werpt wel vragen
op over de uitvoering. Zo moet bijvoorbeeld voor de structurele implementatie
de «koppeling» van de 4 referentieniveaus met de bijbehorende
fundamentele- en streefkwaliteiten aan de verschillende onderdelen en overgangen
van het Nederlandse onderwijsstelsel nog grotendeels worden gemaakt. De koppelingen
die al voorgesteld zijn door de expertgroep vormen het uitgangspunt voor een
inhaalslag op de korte termijn. Zorgvuldig overleg met deskundigen, leraren
en schoolleiders, zowel op de korte als op de lange termijn is noodzakelijk.
Om de adviezen van de expertgroep in de dagelijkse onderwijspraktijk te laten «landen»
zullen immers zowel door de overheid als door scholen maatregelen getroffen
moeten worden. De referentieniveaus zullen door OCW worden vertaald naar de
eindtermen, kwalificatiedossiers en examenprogramma’s. Uitgangspunt
daarbij is een sectoroverstijgende aanpak met ruimte voor sectorspecifieke
uitwerking (zie paragraaf 3.1).Wij beschouwen de aanbevelingen van de expertgroep als een goed vertrekpunt
om daadwerkelijk doorlopende leerlijnen voor taal en rekenen te realiseren
en de leerprestaties van leerlingen te verbeteren. Op basis van verschillende
onderzoeken kan geconcludeerd worden dat het hanteren van absolute leerstandaarden
zoals de referentieniveaus en het systematisch toetsen van de leerprestaties
en -vorderingen van leerlingen een positief effect hebben op de leerresultaten.
Uit internationaal vergelijkend onderzoek blijkt dat centrale examinering
bijdraagt aan onderwijskwaliteit. Onder-wijsstelsels die gekenmerkt zijn door
centrale examens en autonomie voor scholen scoren beter op de internationaal
vergelijkbare PISA wiskundetest (zie bijvoorbeeld L. Wößmann, 2005, The effect heterogeneity of central examinations: evidence from
TIMSS, TIMSS-repeat and PISA, Education Economics, vol. 13(2), p. 143–169).
Onderzoek toont ook aan dat transparantie van leerprestaties een sleutel is
tot gericht onderwijsbeleid, zowel op school- als op landelijk
niveau. Gericht werken met referentieniveaus stimuleert de resultaatgerichtheid
van scholen en leidt tot een verbetering van de prestaties van leerlingen.
Door het werken met de referentieniveaus verandert de relatie tussen leraar
en leerling: er is een gezamenlijk streven om met de leerling een gemeenschappelijk
doel te halen (Kuhlemeier e.a., 2002). Deze bevindingen sluiten aan bij de
conclusies en aanbevelingen van de commissie Dijsselbloem.Binnen de verschillende sectoren zijn al verschillende acties gaande op
het gebied van het taal- en rekenonderwijs. In de verschillende kwaliteitsagenda’s
wordt hierop ingegaan. Het advies van de expertgroep biedt een unieke kans
om deze verschillende acties elkaar te laten versterken. De implementatie
op school- en instellingsniveau is primair een zaak van de (professionals
in de) sectoren zelf. Voor het opstellen van deze beleidsreactie is met de
sectoren overlegd over vijf hoofdonder-werpen: sectoroverstijgende regelgeving
voor rekenen en taal, intensivering taal- en rekenonderwijs, toetsing, ondersteuning
en leraren. In deze besprekingen is onze eerste reactie op het advies van
de expertgroep getoetst aan de opvattingen die in de sectoren hierover leven
en is de beleidslijn op onderdelen aangescherpt. De gesprekken hadden ook
als doel om scherp te krijgen welke rollen de sectoren (én de sectororganisaties)
hierbij voor zichzelf en voor anderen voor ogen hebben.Wij sluiten aan bij de aanbeveling van de expertgroep om zo snel mogelijk
duidelijk te maken wanneer de beschrijving van de referentieniveaus en de
bijdragen aan de doorlopende leerlijnen taal en rekenen definitief en structureel
zullen zijn. Een logische realisatieperiode voor een structurele verbetering
zou de curriculumduur + 1 jaar zijn. Voor de structurele verbeteringen zullen,
in lijn met de aanbevelingen van de commissie Dijsselbloem, «veldraadplegingen»
en pilots worden opgezet. Gelet op de urgentie
die breed wordt gevoeld moet er echter al op korte termijn een inhaalslag
worden gemaakt, waarvan binnen 2 jaar al resultaten zichtbaar moeten zijn.
In deze beleidsreactie komt deze tweedeling voortdurend terug: enerzijds de
start met maatregelen voor een structurele verbetering (curriculumduur + 1
jaar) en anderzijds nu starten met een inhaalslag (resultaat binnen twee jaar).Deze beleidsreactie concentreert zich op de al eerder genoemde vijf thema’s:
sectoroverstijgende regelgeving, intensivering taal en rekenonderwijs, toetsing,
ondersteuning en leraren. Doel is dat het niveau van het taal- en rekenonderwijs
in alle sectoren omhoog gaat en dat scholen hier duurzaam aan werken. Hierbij
hanteren we de volgende uitgangspunten.1. Voor alle betrokkenen moet helder en transparant zijn wat leerlingen
wanneer geleerd zouden moeten hebben. Ook moet aangetoond kunnen worden over
welke kennis en vaardigheden leerlingen feitelijk beschikken. Daarom komen
er heldere referentieniveaus voor rekenen/wiskunde en taal voor alle sectoren;2. Deze referentieniveaus dienen verschillende doelen voor alle sectoren.
Allereerst hebben zij tot doel de lat voor beheersing van de basisvaardigheden
taal en rekenen hoger te leggen: er zullen meer leerlingen moeten worden opgeleid
voor het fundamentele kwaliteitsniveau en ook meer leerlingen voor het streefniveau.
Ten tweede maken referentieniveaus het mogelijk op individueel leerlingniveau
te voorzien in objectieve en gevalideerde gegevens over de beheersing van
de basisvaardigheden taal en rekenen voor de aansluiting tussen «toeleverende»
en «ontvangende» scholen en instellingen. Ten slotte dienen de
referentieniveaus binnen scholen en instellingen als ijkpunt om
de ontwikkeling van individuele leerlingen optimaal te kunnen volgen.3. Degenen die met de referentieniveaus gaan werken moeten zich erin herkennen
en er zich «eigenaar» van voelen. Eigenaarschap op de werkvloer
is dan ook essentieel.4. Ten slotte staat voor ons voorop dat het niet voldoen aan de referentieniveaus
van de echte zorgleerlingen in het leerplichtig onderwijs er niet toe mag
leiden dat hun leerloopbaan hapert en bepaalde leerroutes op voorhand definitief
geblokkeerd worden. Er zal dan ook worden voorzien in arrangementen om deze
leerlingen niet buiten de boot te laten vallen. Voor taal- en/of rekenzwakke
leerlingen zullen maatwerktrajecten worden ontwikkeld. Voor leerlingen «die
sneller gaan dan gemiddeld» worden streefkwaliteiten gedefinieerd.3.1 Sectoroverstijgende regelgeving voor taal en
rekenenWe gaan de referentieniveaus voor taal en rekenen/wiskunde vastleggen.
Dit moet gebeuren in een vorm die garandeert dat de referentieniveaus voor
de verschillende sectoren op elkaar zijn afgestemd. De referentieniveaus moeten
immers richting geven aan het onderwijs in alle sectoren en met betrekking
tot de overgangen tussen de sectoren, zodat het
voor iedereen helder is over welke kennis en vaardigheden een leerling op
een bepaalde leeftijd op een bepaald niveau moet beschikken.De referentieniveaus die zijn opgesteld door de expertgroep zijn gebaseerd
op professionele oordelen en kunnen op hoofdlijnen rekenen op draagvlak, ook
bij docenten. De referentieniveaus zijn echter nog niet uitgebreid met het
veld besproken en in de praktijk beproefd. Het is belangrijk dat diegenen
voor wie de referentieniveaus houvast moeten bieden, zoals docenten en schoolleiders,
zich erin herkennen en zich er «eigenaar» van voelen. Daarom wordt
er in 2008 tijd genomen om de referentieniveaus voor te leggen en zo nodig
inhoudelijk te laten aanpassen door een groep deskundigen inclusief leraren
en ze daarna te bespreken met het veld. De expertgroep beveelt een extra ontwikkeltijd –
gelet op de relatief korte ontwikkeltijd die zij had – ook aan. In het
najaar vinden brede «veldraadplegingen» plaats, waarin de referentieniveaus
worden voorgelegd aan schoolleiders en leerkrachten. Van september 2008 tot
augustus 2010 zal de tijd worden genomen voor sectorale en regionale intersectorale pilots (gericht op de overgangen tussen sectoren) waarin
de vertaling van de referentieniveaus naar het onderwijsproces zorgvuldig
bekeken zal worden. De effecten van toetsing, de impact van de maatregelen
op leraren en scholen en de verdere benutting van leerlingvolgsystemen en
elektronische leeromgevingen (ELO’s) zullen nader onderzocht worden.
Deze pilot-periode kan gelijk oplopen met het
wetgevingstraject, dat 1 à 2 jaar zal vergen. In december 2008 worden
de referentieniveaus, na consultatie en zo nodig inhoudelijke aanpassing van
de referentieniveaus door een groep deskundigen inclusief leraren en vervolgens
een brede veldraadpleging, vastgesteld. In augustus 2010 worden ze verankerd
in wetgeving.Parallel aan de pilots worden de referentieniveaus wettelijk vastgelegd,
zodat deze richtinggevend worden voor het taal- en rekenonderwijs in alle
sectoren. Zo wordt recht gedaan aan de onderlinge samenhang. Voor de instroomeisen
voor het hoger onderwijs geldt dat deze rechtsreeks gebaseerd zijn op de diploma’s
en vakken van het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.
De WHW zal daarom niet aangepast hoeven te worden. Het wetgevingstraject vergt
in totaal ongeveer 2 jaar (van intern concept tot Staatsblad) maar kan parallel
aan de pilots worden vormgegeven. De bevindingen uit de pilots zijn immers
niet bepalend voor de vraag of zo’n wettelijke basis er
moet komen: de pilots betreffen de uitvoering, niet het principe. Door uit
te gaan van een samenhangend en sectoroverstijgend wettelijk kader is sprake
van heldere ijkpunten, waarmee de integraliteit van het beleid tot uitdrukking
komt. De vormgeving van het wettelijk kader zal verder worden uitgewerkt.3.2. Intensivering taal- en rekenonderwijsDe expertgroep adviseert om prioriteit te geven aan basiskennis en basisvaardigheden
voor taal en rekenen. Aandacht voor taal en rekenen moet volgens de expertgroep
onderdeel zijn van het algemene schoolbeleid. Voor de intensivering van het
taal- en rekenonderwijs in de sectoren primair en voortgezet onderwijs en
in het mbo zijn verschillende maatregelen gericht op de structurele verbetering
van taal- en rekenonderwijs en op de verhoging van het beheersingsniveau op
korte termijn denkbaar (inhaalslag). Per school of instelling is de behoefte
verschillend en keuzes ter zake moeten op school- of instellingsniveau gemaakt
kunnen worden. Scholen moeten in de gelegenheid gesteld worden om deze keuzes
zelf te maken én scholen moeten erop aangesproken kunnen worden. De
doorlopende leerlijnen starten al vóór het primair onderwijs.
Dit komt onder meer tot uiting in de programma’s voor voor- en vroegschoolse
educatie (vve). De komende jaren wordt extra geïnvesteerd in vve, onder
meer door het vergroten van het doelgroepbereik, het verhogen van de kwaliteit
van vve en het verbeteren van de doorlopende leerlijn van voorschools naar
vroegschools.Scholen en instellingen kunnen ervoor kiezen extra leertijd te bieden
aan leerlingen die dat nodig hebben, gerichte acties te ondernemen om op korte
termijn taal- en rekenachterstanden bij de «zittende» leerlingen
weg te werken (inhaalactie), een coördinator voor taal- en rekenonderwijs
aan te stellen, differentiatie te bieden, etcetera. Ook kunnen scholen extra
ondersteuning geven aan leerlingen die zonder die extra ondersteuning het
(verhoogde) fundamenteel referentieniveau niet halen (de zgn. structurele
situatie). Dit gaat in het mbo met name om de deelnemers op niveau 1 en 2.
Deze leerlingen starten hun opleiding met een zeer laag instroomniveau en
verwacht wordt dat ze niet kunnen voldoen aan de gestelde referentieniveaus.
Om de aansluiting met het hoger onderwijs vanuit het mbo de komende periode
snel te verbeteren zal ook extra ondersteuning voor taal en rekenen op niveau
4 mogelijk worden gemaakt. Overigens zal in alle sectoren geïnvesteerd
moeten worden om de doorlopende leerlijnen (een goede overdracht naar de «afnemende»
school) te realiseren.3.3. Toetsing en examinering in het po, het vo en
het mboHet kan niet voldoende worden benadrukt dat het doel van het programma
doorlopende leerlijnen taal en rekenen is om het beheersingsniveau van de
basisvaardigheden taal en rekenen omhoog te brengen voor alle leerlingen in
alle sectoren. En dat hier duurzaam aan wordt gewerkt. Naast activiteiten
gericht op een duurzame en structurele verbetering worden er direct activiteiten
ingezet om een inhaalslag te maken op de korte termijn.Naast het vaststellen van het gewenste beheersingsniveau van de basiskennis
en de basisvaardigheden (de referentieniveaus) is het dus van groot belang
dat er in alle onderwijssectoren zekerheid is of een individuele leerling
ook daadwerkelijk aan dat niveau voldoet. In alle sectoren zal daarom objectief
en gevalideerd worden vastgesteld of de leerlingen voldoen aan de basiskennis
en basisvaardigheden op het gebied van taal en rekenen. Hierbij doen we recht
aan de specifieke kenmerken van iedere sector en zullen we optimaal
aansluiten op de sectorale tradities van toetsing en examinering. Voor het
primair onderwijs doen we een brede verkenning naar toetsen en de relatie
met de kwaliteit van het Nederlands basisonderwijs. De aanbeveling van de
expertgroep om de mogelijkheid te onderzoeken van een verplichte eindtoets
is onderdeel van deze bredere verkenning. Hierover bent u bij brief van 24 april
jl. (met kenmerk PO/Kwaliteit/3518) nader geïnformeerd. Hierin is aangegeven
dat u in juni 2008 een uitgewerkt voorstel ontvangt. Dat geldt in het bijzonder
voor de wijze waarop met gebruikmaking van het leerlingvolgsysteem de toegevoegde
waarde van het onderwijs kan worden vastgesteld. Het resultaat moet zijn dat
er voor de overdracht aan de«afnemende school» objectieve en gevalideerde
gegevens per leerling beschikbaar zijn.3.3.1. DiagnoseDe referentieniveaus en toetsing bieden – voor het eerst –
de mogelijkheid om de ontwikkeling van het taal- en rekenniveau van een leerling
door de gehele onderwijskolom nauwkeurig te volgen. Daarnaast biedt het informatie
op schoolniveau. Dit biedt scholen goede aanknopingspunten voor gerichte maatregelen
(gericht taal- en rekenbeleid). Er kan worden aangegeven wat de toegevoegde
waarde is van de school aan het leerproces van de leerling. Toetsen zijn bedoeld
voor het inrichten van een «verbetercultuur». Hierbij moet onderscheid
worden gemaakt tussen toetsen met een diagnostisch karakter en toetsen met
een determinerend karakter. Zo kan op basis van diagnostische toetsen vroegtijdig
en gericht bijgestuurd worden, door bijvoorbeeld remediatie aan te bieden
of door de instructie te expliciteren en uit te breiden. Ook kan er extra
aandacht komen voor kinderen met een bovengemiddeld talent op het gebied van
taal- en/of rekenen. Voor hen wordt per referentieniveau het behalen van de
streefkwaliteit nagestreefd. Hoe scholen deze
remediërende of stimulerende functie uitoefenen, is echter bij uitstek
een verantwoordelijkheid van de school of instelling. Ook de ontwikkeling
of aanschaf van materiaal voor deze diagnostische toetsing kan worden overgelaten
aan de scholen: het gaat immers om gewone leermiddelen. Scholen en instellingen
kunnen dus zelf bepalen welke leermiddelen ze gebruiken en dus ook welke tussentijdse
toetsing en remediëring ze toepassen.Erg belangrijk daarbij is dat tussen de sectoren ook wordt gewerkt aan
de «warme» overdracht van leerlingen. Om dit te bereiken is het
nodig dat leerkrachten van de «toeleverende» school meer dan tot
nu nog toe contact zoeken met leerkrachten van de «ontvangende»
school en andersom. De referentieniveaus taal en rekenen/wiskunde kunnen daarbij
fungeren als gemeenschappelijk ijkpunt.3.3.2. DeterminatieNaast toetsen voor diagnostische doeleinden zal er ook worden getoetst
om informatie te verkrijgen over de doorstroommogelijkheden van de leerling.
De «ontvangende» school of instelling moet er immers van op aan
kunnen dat een leerling over de kennis en vaardigheden beschikt die van hem
of haar verwacht mogen worden. De «aanleverende» school heeft
behoefte aan helderheid over welke kennis en vaardigheden een leerling daar
nog moet verwerven. De gemeenschappelijke taal die de referentieniveaus bieden
gaat wat ons betreft gepaard met vergaande transparantie over de feitelijke
resultaten van de leerlingen. Zoals bij de uitgangspunten benoemd, zijn de
referentieniveaus de basis voor goede doorlopende leerlijnen. De aansluiting
tussen «toeleverende» en «ontvangende» scholen en
instellingen op individueel leerlingniveau wordt verbeterd door de beschikbaarheid
van objectieve en gevalideerde gegevens over de basisvaardigheden taal en
rekenen.Primair onderwijsScholen in het primair onderwijs hebben een diverse leerlingpopulatie
met een gedifferentieerde uitstroom naar het vervolgonderwijs. Het volgen
van de ontwikkeling van individuele leerlingen is daarom belangrijk. Door
het analyseren van toetsgegevens krijgen leraren een objectief beeld van de
voortgang van de leerlingen en de toegevoegde waarde van het onderwijs. De
referentieniveaus worden daarom verwerkt in leerlingvolgsystemen en toetsen.
Ook worden toetsen ontwikkeld voor zwakke leerlingen. Op deze wijze kunnen
scholen hun evaluatiepraktijk gedifferentieerd, en dus voor alle leerlingen,
vorm geven. In het primair onderwijs worden, zoals gezegd, de mogelijkheden
van verplichte toetsing voor taal en rekenen verkend. Dit is aangekondigd
tijdens het Algemeen Overleg over de Kwaliteitsagenda PO op 6 maart 2008.
In april/mei 2008 wordt tijdens regionale bijeenkomsten met schoolleiders
en leraren gesproken over het toetsen van de referentieniveaus. In juni 2008
ontvangt u hierover een uitgewerkt voorstel.Voortgezet onderwijsIn het voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) worden de onderdelen uit
het taal- en rekenonderwijs die relevant zijn voor de «doorstroming»
op de diverse niveaus diagnostisch getoetst. Deze onderdelen gaan bovendien
deel uitmaken van een verplichte toetsing: de eindexamens. De diagnostische
toetsen zijn bedoeld als instrument voor de leraar en zijn primair de verantwoordelijkheid
van de school. Doel hiervan is vorm te geven aan een cultuur van verbetering
en onderhoud van kennis waardoor de parate kennis van de leerling gedurende
de verblijfsduur in het voortgezet onderwijs wordt onderhouden. Uiteindelijk
wordt de schoolloopbaan afgesloten met een verplichte determinerende toets
als onderdeel van het eindexamen. De bestaande examenprogramma’s in
het voortgezet onderwijs zullen worden aangepast aan de referentieniveaus.
Daarbij zullen ook de uitkomsten van de al in gang gezette acties rondom het
opnemen van schrijfvaardigheid in het centraal examen worden meegenomen.Tussentijdse toetsing van taal- en rekenvaardigheid is ook in het voortgezet
onderwijs van groot belang. Hierbij lijkt een investering door scholen in
goede leerlingvolgsystemen een noodzaak. Natuurlijk moeten de bestaande systemen
worden geijkt aan de referentieniveaus (bijvoorbeeld het Volg- en advies systeem
(VAS) van het Cito)). Scholen richten hun systeem van toetsing naar eigen
inzicht en passend bij hun onderwijsbeleid in. Er zal daarom geen sprake zijn
van een verplichting tot het afnemen van een tussentijdse toets.In de periode dat een leerling in het voortgezet onderwijs verblijft moet
er – tot en met het eindexamen – sprake zijn van verbetering en
onderhoud van basisvaardigheden taal en rekenen. Parate kennis op deze terreinen
moet bevorderd worden.Middelbaar beroepsonderwijsDe expertgroep stelt in haar advies dat centrale examinering van de basisvaardigheden
taal en rekenen/wiskunde de vergelijkbaarheid van prestaties van deelnemers
zal vergroten en de inzet van instellingen voor het onderwijs in taal- en
rekenvaardigheid ook doelgerichter zal maken. Onder centrale examinering verstaat
de expertgroep de ontwikkeling en distributie van examenopgaven in opdracht
van de rijksoverheid. Zij adviseert om ook in het mbo te komen tot centrale
examinering van deze basisvaardigheden.Wij nemen dit advies over, met de nadrukkelijke toevoeging dat wij daarbij
recht willen doen aan de specifieke kenmerken van het mbo. Voor mbo
niveau-4 zal zo spoedig mogelijk worden overgegaan op centrale examinering
van de Nederlandse taal en rekenen/wiskunde, gekoppeld aan het door de expertgroep
geadviseerde fundamentele niveau voor de Nederlandse taal en rekenen/wiskunde.
Op deze wijze wordt geborgd dat de «doorstroomrechten» naar het
hoger onderwijs in ieder geval gebaseerd zijn op een gedegen beheersing van
basisvaardigheden Nederlands en rekenen/wiskunde.Voor de examinering van de basisvaardigheden op mbo niveau-1, -2 en -3
is meer maatwerk nodig. Bij de verdere vormgeving van de examinering Nederlands
en rekenen/wiskunde op deze niveaus wordt het volgende uitgangspunt gehanteerd:
centraal ontwikkelde examens waar het kan, decentraal ontwikkelde examens
waar dat beter past. Om de vergelijkbaarheid van de decentraal ontwikkelde
examens van Nederlands en rekenen/wiskunde te vergroten zal een aantal kaderstellende
instrumenten worden ontwikkeld. Hierbij valt te denken aan richtlijnen voor
toetsopdrachten, uitgewerkte beoordelingscriteria voor praktijktoetsen en
beschrijvingen van taalhandelingen/ taaltaken. Voor alle examens dient te
gelden dat ze goed aansluiten bij de nieuwe competentiegerichte kwalificatiestructuur.Om centrale examens mogelijk te maken zal het gehele proces van de ontwikkeling,
vaststelling, productie, verspreiding en afname van examens, de beoordeling
en de registratie van de resultaten verder moeten worden ingericht. Wij willen
daarbij zoveel mogelijk profiteren van de infrastructuur voor examinering
die in het voortgezet onderwijs en bij de examens voor inburgering reeds beschikbaar
is. Zowel bij de examinering van Nederlands als van rekenen/wiskunde zal ook
goed worden gekeken naar de inhoud van de eindexamens in het voortgezet onderwijs.
Deze dienen zoveel mogelijk vergelijkbaar te zijn. Dit is in lijn met het
advies van de expertgroep.3.3.3. ConsequentiesWij begrijpen het uitgangspunt van de expertgroep dat taal- en rekeneisen
zouden moeten meetellen voor de «doorstroombeslissing» tussen
onderwijssectoren. Tegelijkertijd moeten we oog houden voor de specifieke
problemen in de aansluiting tussen de verschillende onderwijssectoren.Zo wordt bijvoorbeeld in het mbo het besluit om een deelnemer een diploma
te verlenen niet alleen genomen vanuit het perspectief van de doorstroom,
maar ook vanuit het perspectief van de arbeidsmarkt. Het is de nadrukkelijke
intentie om het door de expertgroep geadviseerde fundamentele niveau voor
Nederlands en rekenen/wiskunde te verankeren in het mbo 4-diploma. Op deze
wijze wordt gewaarborgd dat de «doorstroomrechten» naar het hoger
onderwijs die verbonden zijn aan deze diploma’s op mbo 4-niveau, in
ieder geval gebaseerd zijn op een gedegen beheersing van basisvaardigheden
Nederlands en rekenen/wiskunde1.Maar voor de leerlingen op niveaus 1, 2 en (in mindere mate) niveau 3
in het mbo moeten we ons goed realiseren dat deze nieuwe, zeer specifieke
normen voor taal- en rekenen wel eens een te hoge drempel kunnen zijn. Op
dit moment stroomt (zelfs in toenemende mate) een flinke groep leerlingen
in het mbo in die onvoldoende het Nederlands en rekenen/wiskunde beheerst.
Er zal dan ook enige tijd overheen gaan voordat die achterstand in het voorafgaand
onderwijs is weggewerkt. Iets wat de expertgroep in haar advies ook sterk
benadrukt. Deze deelnemers het diploma onthouden omdat ze niet voldoen aan
de instroomeisen voor taal en rekenen kan flinke gevolgen hebben voor het
aantal ongediplomeerde schoolverlaters en daarmee ook de instroom in de verschillende
branches. Met name op niveau 1 en 2 is de kans op onbedoelde
effecten groot. Op deze problematiek gaan wij in onze brief «Examinering
mbo op de korte en de lange termijn» (kenmerk: BVE/6342) verder in.
Wij willen de komende jaren eerst ervaring opdoen met de (hoogte van de) referentieniveaus,
voordat ik het behalen ervan voor deze groep (generiek) leerlingen voorwaardelijk
stel aan het diploma.Ook voor het vmbo, havo en vwo is het de nadrukkelijke intentie om het
door de expertgroep geadviseerde fundamentele niveau voor Nederlands en rekenen/wiskunde
te verankeren in het eindexamen. Er moet ook met betrekking tot het basis-,
speciaal en voortgezet onderwijs zorgvuldig bekeken worden wat het betekent
wanneer een groep leerlingen niet voldoet aan een bepaald niveau. Het in onvoldoende
mate voldoen aan de eisen mag er binnen het leerplichtig onderwijs immers
niet zonder meer toe leiden dat de echte zorgleerlingen niet «door»
kunnen. We hebben het dan met name over leerlingen in het speciaal onderwijs.
Ook is er aandacht voor de in het algemeen taal- en/of rekenzwakke leerlingen.We willen er ook voor waken dat het hanteren van de referentieniveaus
leidt tot een «tweedeling», nl. leerlingen die het fundamenteel
niveau wel halen tegenover leerlingen die het niet halen. De referentieniveaus
bieden de mogelijkheid om, al vanaf het begin van het basisonderwijs, te dienen
als objectief ijkpunt waaraan de individuele ontwikkeling van iedere leerling
is af te meten. Dat geeft vervolgens leraren de mogelijkheid om per leerling
(zowel de sterkere als de zwakkere) begeleiding op maat te bieden. Eén
van de doelstellingen van passend onderwijs is het bieden van een passende
kwalificatiestructuur die recht doet aan de verschillen tussen leerlingen
en die de aansluiting met het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt verbetert.
Ook hierbij kunnen de referentieniveaus een rol spelen.Met het primair en voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs moet worden
bepaald welke specifieke instrumenten kunnen worden ingezet om het voor taal-
en/of rekenzwakke leerlingen mogelijk te maken belangrijke delen van de referentieniveaus
te behalen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan maatwerkprogramma’s
en/of (extra) remediatie. Het huidige beleid biedt daarvoor al goede aanknopingspunten;
bijvoorbeeld via de vve, taalpilots, schakelklassen en de kwaliteitsslag in
het (v)so. Daarnaast is in de kwaliteitsagenda’s extra inzet aangekondigd
die bijdraagt aan het verhogen van de taal- en rekenprestaties, ook van de
zwakkere leerlingen. Ook een goede analyse van welke referentiebeschrijvingen
haalbaar zijn voor die leerlingen die grote moeite hebben met het leren is
onontbeerlijk.3.4. OndersteuningDe expertgroep adviseert om te investeren in de voorwaarden (scholing,
tijd en middelen) voor het verhogen van het niveau van leerlingen. Ook raadt
de expertgroep aan een agentschap in te richten dat over de sectoren heen
de implementatie van de referentieniveaus bevordert: de expertgroep benadrukt
de noodzaak van een centrale regie op de invoering van de referentieniveaus.
De expertgroep adviseert daarnaast een verdere versteviging van het onderzoek
naar de onderwijspraktijk taal en rekenen in het primair en voortgezet onderwijs.
Een langlopend peilingonderzoek (bijv. à la PPON) is noodzakelijk om
betrouwbare informatie over de basisvaardigheden taal en rekenen in de doorlopende
leerlijnen te kunnen krijgen. In eerste instantie zal met de sectoren primair
en voortgezet onderwijs bepaald moeten worden of deze structurele monitoring
(inclusief 0-meting) kan met de bestaande instrumenten of dat er een
nieuw systeem nodig is.Wij kiezen niet voor een agentschap zoals de expertgroep bepleit. Zoals
ook is aangegeven door de sectororganisaties en andere betrokken partijen,
is er de wens om aan te sluiten bij de infrastructuur die er al is op dit
vlak en duidelijk niet om nieuwe organisaties of structuren op te bouwen naast
deze bestaande infrastructuur. De behoefte aan ondersteuning (het soort ondersteuning
en de inhoud van die ondersteuning) moet door de sectoren zelf geformuleerd
te worden. Daarbij is de overheid overigens wel gesprekspartner. In elk geval
zal in de gesprekken met de sectororganisaties en andere betrokken organisaties
worden ingezet op de volgende sectoroverstijgende taken waarvoor (gebruikmakende
van de bestaande onderwijsondersteunende infrastructurele voorzieningen) een
voorziening moet worden getroffen.Deze voorziening heeft de volgende taken:• organiseren van intersectorale contacten tussen docenten en organisaties;• bundelen van de monitoring (inclusief 0-meting);• bewaken van de afstemming en timing van de activiteiten en;• bovensectorale communicatie over de referentieniveaus.Voor de beleidsmatige afstemming op bestuurlijk vlak zullen we de al bestaande
Regiegroep Taal en Rekenen omvormen tot een Bestuurlijk Overleg Taal en Rekenen.
De regiegroep is destijds opgericht naar aanleiding van de ontwikkelingen
rondom de toetsing op de pabo’s. In de regiegroep zijn alle sectororganisaties
vertegenwoordigd en zijn de activiteiten al voor een belangrijk deel gericht
op kennisuitwisseling (op het terrein van toetsing) en bovensectorale afstemming
en samenwerking. De agenda van deze regiegroep zal verbreed worden met de
(bovensectorale) vraagstukken geformuleerd door de expertgroep. In overleg
met het veld zal bezien worden of nog andere organisaties benaderd moeten
worden voor deelname aan het Bestuurlijk Overleg Taal en Rekenen. Hoewel het
Bestuurlijk Overleg Taal en Rekenen vooral bedoeld is voor beleidsmatige-
en bestuurlijke afstemming, is het de bedoeling dat het Bestuurlijk Overleg
Taal en Rekenen gezamenlijke daadkracht uitstraalt. Het Bestuurlijk Overleg
Taal en Rekenen wordt voorgezeten door OCW.Een wezenlijk kenmerk van de aanpak met referentieniveaus en de meerwaarde
van het advies van de expertgroep is dat er sprake is van een sectoroverstijgende
aanpak. Dit moet vanuit de ketenverantwoordelijkheid worden geborgd. Er moet
hierbij onderscheid gemaakt worden tussen taken en verantwoordelijkheden op
beleidsmatig en bestuurlijk vlak en taken op het vlak van de concrete ondersteuning
van scholen en instellingen (inclusief de coördinatie daarvan). In beide
gevallen (bestuurlijke regie en uitvoeringsafstemming) zullen de inspanningen
zich focussen op het bovensectorale belang.Om te toetsen of bovengenoemde maatregelen daadwerkelijk (gaan) «landen»
op de werkvloer van de scholen en onderwijsinstellingen en daar effect sorteren,
wordt een klankbordgroep opgericht waarin onder anderen leraren zitting zullen
hebben. Deze klankbordgroep zal tevens het Bestuurlijk Overleg Taal en Rekenen
van input voorzien. De effecten van de implementatie zullen via monitoring
(na o-meting) worden gevolgd.Voor de daadwerkelijke implementatie van maatregelen naar aanleiding van
het advies van de expertgroep, worden de onderwijsinstellingen ondersteund
door de bestaande infrastructuur van onder meer de landelijke pedagogische
centra, SLO, Cinop en Cito. De ondersteuning kan bestaan uit bijvoorbeeld
het ontwikkelen van voorbeeldcurricula met didactische uitwerkingen, afstemmingen
en functionele toepassingen en programmaontwikkeling voor zorgleerlingen.
De landelijke pedagogische centra hebben de opdracht om gezamenlijk
op te trekken bij het in de schoolpraktijk laten «leven» van de
referentieniveaus, bij het verbeteren van het taal- en rekenbeleid van scholen
en de aansluiting op overgangen binnen en tussen de verschillende sectoren.
Ook wordt er aanvullend onderzoek gedaan naar de toepassing van referentieniveaus
in de onderwijspraktijk. Er zal bij SLO een coördinator worden aangesteld
die zorgt voor afstemming in de uitvoering van de ondersteuning van scholen
op het gebied van taal- en rekenonderwijs. De coördinator is de verbindende
schakel tussen de bestuurlijke regiegroep en de uitvoeringsorganisaties.3.5. Leraren3.5.1. Betrokkenheid van lerarenUit een gesprek met leraren po, so, vo, mbo, pabo en tweedegraads lerarenopleidingen
blijkt draagvlak voor het advies van de Expertgroep Meijerink. Dit gesprek
is op verzoek van OCW door de Stichting beroepskwaliteit leraren en ander
onderwijspersoneel georganiseerd. Het vastleggen van de referentieniveaus
geeft richting aan het handelen van de leraren en legitimatie naar de schoolleiding
en anderen. Wel betekent vastleggen ook toezicht houden, bijvoorbeeld door
de inspectie op het proces (zijn de referentieniveaus opgenomen in het curriculum
en worden leerlingen op individueel leerling niveau gevolgd in hun ontwikkeling).
Intensivering van reken- en taalonderwijs is naar de mening van de leraren
noodzakelijk. Daarbij gaat het niet alleen over meer tijd voor taal en rekenen,
maar vooral om het aanbrengen van focus in het onderwijs en om betere docenten.
Scholen moeten worden aangesproken op prestaties: op resultaten én
op toegevoegde waarde. De leraren vinden toetsing belangrijk, met dien verstande
dat er aandacht is voor leerlingen die de referentieniveaus nooit zullen halen,
zoals in het speciaal onderwijs. Een overkoepelende aanpak is nodig om ervoor
te zorgen dat de leerlijnen daadwerkelijk doorlopen. Uit een schriftelijke
reactie van de vereniging van wiskundeleraren blijkt grote waardering voor
de kwaliteit van de analyse en de aanbevelingen van het rapport van de expertgroep.
Ook het sectiebestuur Nederlands van de vereniging levende talen is op hoofdlijnen
positief, maar heeft nog vragen bij de concrete uitwerking met betrekking
tot taal.In 2008 worden de referentieniveaus voorgelegd aan een groep deskundigen
inclusief leraren. Daarna zal er een brede «veldraadpleging» onder
schoolleiders en leraren plaatsvinden. In pilots zal
bekeken worden hoe de vertaling van de referentieniveaus naar de diverse onderwijsprocessen
het beste kan plaatsvinden. Ook zullen er pilots zijn om de effecten van de
maatregelen te bekijken. Leraren zullen uiteraard bij de pilots betrokken
zijn. Leraren en scholen zullen in een werkconferentie, voorafgaand aan de
inhaalslag, gevraagd worden naar het ijken van de pabotoetsen op de referentieniveaus,
het beschikbaar stellen van de pabotoetsen en de manier waarop nascholing
het beste kan worden ingericht/georganiseerd. In een tweede werkconferentie
zullen zij worden bevraagd over de opzet van de pilots en het benutten van
de resultaten daarvan voor de structurele implementatie. Tenslotte zal een
klankbordgroep bestaande uit leraren het hele proces volgen.3.5.2. LerarenopleidingenIn lijn met het advies van de expertgroep willen wij de instroomeis voor
taal en rekenen voor pabo’s en tweedegraads lerarenopleidingen vaststellen
op het basisniveau van het derde referentieniveau (3F). Feitelijk gebeurt
dit door te borgen dat met het mbo-4-, havo- of vwo-getuigschrift het bewijs
is geleverd dat aan dat niveau is voldaan. Tot die tijd worden de
instroomtoetsen gecontinueerd. Die moeten dan ook gericht zijn op dat referentieniveau.De expertgroep stelt voor om de referentieniveaus voor taal en rekenen/wiskunde
in de bekwaamheidseisen voor leraren op te nemen. Daarmee wil ze waarborgen
dat de leraar goed is voorbereid om onderwijs te verzorgen aan leerlingen
die de referentieniveaus moeten behalen. Technisch gezien werkt de systematiek
van de bekwaamheidseisen voor leraren door middel van verwijzingen naar de
kerndoelen, eindtermen, kwalificatiedossiers en examenprogramma’s in
het po, vo en mbo. Als de referentieniveaus daarin worden vastgelegd, wordt
daarmee «automatisch» richting gegeven aan de bekwaamheidseisen
voor leraren als bedoeld door de expertgroep. Het niveau van taal- en rekenonderwijs
op de opleidingen zelf moet dan ook goed geborgd zijn: leraren moeten immers
ruim boven het niveau van de leerlingen waaraan zij lesgeven «staan».
Het moge duidelijk zijn dat het uitstroomniveau daarmee hoger ligt dan het
instroomniveau.Het voorstel van de expertgroep voor de ontwikkeling en borging van een
gemeenschappelijk eindniveau voor taal en rekenen voor studenten van pabo’s
en tweedegraads lerarenopleidingen sluit aan bij het Actieplan LeerKracht
van Nederland. Hierin hebben we aangegeven dat de lerarenopleidingen gezamenlijk
eindtermen gaan ontwikkelen en, in het bijzonder waar het gaat om de vakinhoud,
een gezamenlijk eindexamen c.q. gezamenlijke eindtoetsen zullen ontwikkelen.
Lerarenopleidingen kunnen daarbij aansluiten op de kennisbasis die zij voor
de opleidingen tot leraar voortgezet onderwijs hebben ontwikkeld en voor de
opleidingen tot leraar primair onderwijs zullen ontwikkelen. Uiterlijk in
het studiejaar 2008/2009 leggen de aan hogescholen verbonden lerarenopleidingen
hun voorstellen voor gezamenlijke eindtermen en eindtoetsen voor de eerste-
en tweedegraads lerarenopleidingen en voor de pabo’s – in ieder
geval t.a.v. taal en rekenen – ter goedkeuring aan ons voor. Op dit
moment zijn wij hierover in gesprek met betrokkenen in het kader van de kwaliteitsagenda
voor de lerarenopleidingen. Deze hopen wij gereed te hebben vóór
de zomer. Daarin zal een verdere operationalisering van de plannen in het
Actieplan LeerKracht terzake zijn opgenomen. Ook kan hierin het voorstel van
de expertgroep voor een brede bevoegdheidsverklaring en aanvullende specifieke
certificaten voor leraren aan de orde komen.3.5.3. Niveauverhoging zittende lerarenDe expertgroep stelt voor om te investeren in de niveauverhoging van de
zittende leraren door middel van scholing. Het gaat hierbij om nascholing
gericht op de eigen taal- en rekenvaardigheden van de docenten, gericht op
het verbeteren van het aanleren van taal- en rekenvaardigheden door de leerlingen
en gericht op coördinerende activiteiten binnen het taal- en rekenbeleid
op school.Wij merken op dat de scholen al beschikken over reguliere middelen voor
deskundigheidsbevordering onder meer op grond van het Convenant professionalisering
en begeleiding van onderwijspersoneel in het primair en voortgezet onderwijs.
In het kader van het Actieplan LeerKracht van Nederland is op 16 april
2008 met de sociale partners in het onderwijs het Convenant Actieplan LeerKracht
van Nederland afgesloten. Dit convenant voorziet in een scholingsfonds waaruit
bevoegde zittende leraren een vergoeding kunnen ontvangen voor kosten van
een opleiding die leidt tot een extra kwalificatie of specialisatie. Het fonds
verstrekt met ingang van de zomer van 2008 subsidie voor de opleidingskosten
en de vervangingskosten tijdens het studieverlof. Bij de verdere uitwerking
zullen de sociale partners worden betrokken.4. IMPLEMENTATIE EN FINANCIERINGHet programma «doorlopende leerlijnen taal en rekenen» staat
geen grote onderwijsvernieuwing voor, waarbij allerlei structuren op hun kop
worden gezet en waarmee grote financiële investeringen gemoeid zijn.
Nee, het programma beoogt juist de structuren beter met elkaar te verbinden,
of om met Meijerink te spreken: «de drempels dienen te worden geslecht».In het voorgaande is een groot aantal maatregelen beschreven die wij de
komende periode willen uitvoeren. Het betreft maatregelen gericht zijn op
de structurele situatie en maatregelen gericht op de inhaalslag op korte termijn:• vastleggen van de referentieniveaus in sectoroverstijgende regelgeving;• stimuleren en faciliteren van intensivering taal- en rekenonderwijs
door scholen en instellingen;• ontwikkelen van nieuwe toetsen op basis van de referentieniveaus
en ijken van bestaande toetsen (zoals examens en pabo-toetsen) op de referentieniveaus
en;• bieden van ondersteuning voor de (verdere) implementatie van de
referentieniveaus in de dagelijkse onderwijspraktijk. Daarbij wordt ook bekeken
hoe we (het gedachtegoed van) de referentieniveaus kunnen doortrekken naar
de vroeg- en voorschoolse educatie (vve).Naast onvoldoende basisvaardigheden voor taal en rekenen zijn de afgelopen
periode door ons ook andere knelpunten in het onderwijs benoemd die aandacht
behoeven. Hierbij moet worden gedacht aan de plannen die in het Actieplan
Leerkracht van Nederland staan en de kwaliteitsagenda’s die met behulp
van de sectororganisaties tot stand zijn gekomen. Voor de verhoging van de
kwaliteit van de basisvaardigheden van leerlingen zijn goed gekwalificeerde
en gemotiveerde docenten een noodzakelijke voorwaarde, evenals een verbetering
van de kwaliteit van de onderwijsprocessen binnen de school. Kortom: de plannen
zijn voor een groot deel aan elkaar gerelateerd en dit zullen we ook zichtbaar
maken in de uitwerking. Op korte termijn kunnen bestaande activiteiten meer
worden gericht op doorlopende leerlijnen of kunnen er snel nieuwe activiteiten
van de grond getild worden. Zoals:• de gezamenlijke landelijke pedagogische centra (lpc’s) en
SLO hebben de opdracht gezamenlijk op te trekken en een groot deel van de
middelen en activiteiten voor 2008 in dienst te stellen van het programma
doorlopende leerlijnen;• het Elektronisch LeerDossier (eld) kan op termijn het bevorderen
van doorlopende leerlijnen ondersteunen, juist op de door de expertgroep benoemde
drempels tussen de onderwijssectoren;• het Platform Beta/Techniek kan met aanvullende middelen van OCW
direct werk maken van het plan om studenten in te zetten in het onderwijs
om de docent met rekenen/wiskunde te ondersteunen;• de huidige «pabo-toets» zal worden geijkt aan de referentieniveaus;• Voor leerlingen voortgezet onderwijs en deelnemers van het middelbaar
beroeps onderwijs worden toetsen beschikbaar gesteld naar analogie van de
taal- en rekentoetsen die door de pabo’s worden gebruikt;• de sectororganisaties zullen gezamenlijk deficiëntieprogramma’s
opstellen;• het actieprogramma Onderwijs Bewijs (nog in voorbereiding) wordt
opgezet om meer evidence-based kennis te verwerven over effectief en efficiënt
onderwijs. Instellingen kunnen onder meer voorstellen indienen voor wetenschappelijk
begeleide experimenten die bijdragen aan doorlopende leerlijnen taal en rekenen.
Deze experimenten kunnen door dit actieprogramma worden ondersteund.Om de genoemde ambities te bereiken plegen we substantiële investeringen.
Deze zetten we in voor de aanscherping en implementatie van de referentieniveaus
taal en rekenen/wiskunde, de verwerking van de referentieniveaus in leerlingvolgsystemen
en toetsen primair en voortgezet onderwijs en het mbo, de intensivering van
het taal- en rekenonderwijs in het primair en voortgezet en het mbo, het verbeteren
van de evaluatie- en toetspraktijk in het primair onderwijs, de toetsing in
het voortgezet onderwijs (tussentijdse toetsing en aanpassing van het examenprogramma),
de invoering van centrale examinering in het mbo en de optimalisatie van het
taal- en rekenonderwijs op de pabo’s en de tweedegraads lerarenopleidingen
(onder meer via gezamenlijke eindtermen en gezamenlijke eindtoetsen). Het
gaat daarbij zowel om de inhaalslag als om de structurele verankering. De
inhaalslag moet de komende drie leerjaren worden gerealiseerd: 2008/2009,
2009/2010 en 2010/2011. De eerste resultaten moeten na twee jaar zichtbaar
zijn. In totaal zal er in deze drie leerjaren over alle sectoren heen in totaal
ruim € 115 mln. worden geïnvesteerd in rekenen en taal. Hiervoor
worden deels nieuwe middelen ingezet (enveloppegelden tranche 2009) en deels
is er geld gevonden door herprioritering op andere posten van de OCW-begroting.
Vanaf leerjaar 2011/2012 wordt een relatief beperkte structurele investering
voorzien, gericht op het onderhouden en verankeren van de impuls in de eerste
drie leerjaren. Het gaat dan nog om een bedrag van circa € 15 mln.
per jaar. Dit bedrag zal binnen de begroting van OCW worden ingepast.Het kan niet genoeg worden benadrukt dat het uiteindelijk de scholen en
leerkrachten zijn die handen en voeten moeten geven aan een beter taal- en
rekenbeleid. Scholen en instellingen zullen echter voor deze kerntaak ook
zelf middelen en energie beschikbaar moeten stellen (bijvoorbeeld nascholingsmiddelen).
Wij bieden als overheid nadrukkelijk focus door prioriteit te geven aan taal
en rekenen. Daarom zullen we – in lijn met de aanbevelingen van de commissie
Dijsselbloem en met de uitgangspunten in de kwaliteitsagenda’s –
terughoudend zijn met het opleggen van nieuwe opdrachten aan het onderwijs.
Dat betekent ook dat scholen daadwerkelijk in de positie zullen zijn om (ook
financiële) prioriteit te geven aan taal en rekenen. Beheersing van de
basisvaardigheden voor taal en rekenen is immers voorwaardelijk voor succes
in de (onderwijs- en leer-)loopbaan en investeren in taal en rekenen genereert
dan ook meerwaarde voor andere dossiers (denk hierbij aan het voorkomen van
voortijdig schoolverlaten en het bevorderen van burgerschap).5. PLANNINGOp 23 januari is het advies van de Expertgroep Doorlopende Leerlijnen
Taal en Rekenen aan uw Kamer gestuurd. In de aanloop naar deze beleidsreactie
op het advies, hebben diverse sectorale en bovensectorale overleggen met leraren,
vakverenigingen, sectororganisaties en sociale partners plaatsgevonden. Ook
is de beleidsreactie op het onderzoek naar rekenen en Nederlands van de Inspectie
van het Onderwijs aan uw Kamer gestuurd. Op 21 mei 2008 vindt een algemeen
overleg over doorlopende leerlijnen taal en rekenen plaats. In onderstaande
planning zijn de belangrijkste acties voor de implementatie van de referentieniveaus
taal en rekenen/wiskunde met de bijbehorende streefdata en beoogde mijlpalen
opgenomen. Het betreft een voorlopige planning. Ervaring uit het verleden
leert dat dit soort implementatieprocessen een grillig verloop kunnen hebben
en er gaandeweg soms meer tijd nodig blijkt om de diverse implementatiestappen
echt uit te werken en te laten landen in het veld. Het betreft daarom een
voorlopige planning, die in nauwe samenspraak met het veld, zal worden bewaakt
en waar nodig aangepast.Planning implementatie referentieniveaus taal en rekenen/wiskundeActieStreefdata en mijlpalen 1. Verankering referentieniveaus
in de regelgeving • Consultatie groep deskundigen inclusief
leraren en daarna brede veldraadpleging over de referentieniveaus.Vanaf mei 2008 • Definitief vaststellen referentieniveausDecember 2008 • Pilots gericht op vertaling van de referentieniveaus
naar de diverse onderwijsprocessen en effectbepaling voorgestelde maatregelen. Mei 2008–juli 2010• Parallel daaraan voorbereiding regelgevingMei 2008–juli 2010 • Inwerkingtreding regelgeving inzake referentieniveaus
(vanaf dit moment zijn de referentieniveaus richtinggevend voor het onderwijs
in alle sectoren)1 augustus 2010   2. Intensivering taal- en rekenonderwijs • Financiële impuls ten behoeve van
intensivering taal- en rekenonderwijs in primair onderwijs, voortgezet onderwijs
en middelbaar beroepsonderwijs.1 augustus
2008–31 juli 2011   3. Toetsing • Examenprogramma’s voortgezet onderwijs
zijn geijkt op de referentieniveaus1 augustus
2010 • Invoering centrale examinering mboZie brief «Examinering mbo op de korte en lange
termijn»   4. Aansturing, coördinatie,
ondersteuning en monitoring • Starten Bestuurlijk Overleg Taal en Rekenen
en klankbordgroep lerarenMedio 2008• Opdracht samenwerking ondersteuningsinstellingenMedio 2008• Starten monitorNajaar 2008   5. Lerarenopleidingen • Gezamenlijke eindtermen en eindtoetsen
voor de eerste- en tweedegraads lerarenopleidingen en pabo’s t.a.v.
taal en rekenen worden voorgelegd aan OCWStudiejaar
2008/2009   6. Inhaalslag korte termijn • IJking pabotoetsen op referentieniveausJuni–december 2008 • Breed beschikbaar stellen geijkte pabotoetsen2009 • De ondersteuningsinstellingen trekken
gezamenlijk op en stellen een groot deel van de middelen en activiteiten voor
2008 in dienst van het programma doorlopende leerlijnen rekenen en taalMei 2008–december 2008 • Scholen en leraren worden gestimuleerd
om aan de hand van de referentieniveaus aan de slag te gaan. Vanaf augustusDe minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, in overeenstemming
met de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,R. H. A. PlasterkDe staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,S. A. M. DijksmaDe staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart XNoot1Overigens blijkt dat op mbo niveau 4 de wensen vanuit de arbeidsmarkt
(«het beroep») ten aanzien van de beheersing Nederlands en rekenen/wiskunde
nagenoeg gelijk zijn aan de eisen die vanuit het hogeronderwijs worden gesteld. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31332-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl