EU-trendrapport 2006; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30455, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

07-02-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30455 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudLEESWIJZER EU-TRENDRAPPORT 2006Opbouw rapportHoofdindicatorenOvereenkomsten en verschillen met vorige editiesALGEMENE SAMENVATTINGBelangrijkste conclusiesStand van zaken 2003–2005Indicator 1: kwaliteit EU-systemen voor financieel managementIndicator 2: inzicht in rechtmatige besteding EU-gelden
in de EUIndicator 3: mate van rechtmatigheid besteding EU-gelden
in de EUIndicator 4: inzicht in rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in NederlandIndicator 5: mate van rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in NederlandAanbevelingenReactie kabinet en nawoord Algemene RekenkamerMeer inzicht nodig in rechtmatigheid en doeltreffendheidEen beter systeem van financieel management in de EUEx-post-betrouwbaarheidsverklaringVerbetering inzichtelijkheid nationale en EU-beleidsterreinenAanduiden eindbegunstigden Europese fondsenInzicht bieden in resultaten EU-beleid voor NederlandVermijden toename onregelmatighedenDEEL 1 EU-INSTELLINGEN 1 INLEIDING DEEL 12 EU-BREED: KERNCIJFERS2.1 Bijdragen lidstaten aan EU-begroting2.1.1 Eigen middelenOverzicht 1. Werkelijke ontvangsten EU 2000–2004
(in miljoenen euro’s). 2.1.2 Overige bijdragen lidstatenEuropees OntwikkelingsfondsSolidariteitsfonds2.2 Uitgaven door EU 2000–20042.2.1 Gerealiseerde uitgaven EU per begrotingshoofdstukOverzicht 2. Werkelijk verrichte betalingen per begrotingshoofdstuk
financiële perspectieven 2000–2004 (in miljoenen euro’s) 2.2.2 Overige uitgaven2.3 Saldo EU-begroting3 ONTWIKKELINGEN IN BELEID FINANCIEEL MANAGEMENT
EU3.1 Invoering activiteitengestuurd mananagement3.1.1 Nieuwe eisen aan managementplannen, activiteitenverslagen
en effectbeoordelingen3.1.2 Activiteitengestuurde budgettering3.2 Financiële perspectieven 2007–20133.2.1 Voorstel Europese Commissie3.2.2 Reactie Raad van Ministers3.2.3 Behandeling Europees Parlement3.2.4 Onderhandeling in de Europese Raad3.3 Invoering baten-lastenstelsel3.4 Voorstellen verbetering financieel management3.4.1 Advies Europese Rekenkamer3.4.2 Voorstellen Europees Parlement3.4.3 Voorstel Europese Commissie3.4.4 Andere initiatieven van de Europese CommissieEuropees transparantie-initiatiefGemeenschappelijk landbouwbeleid: «statements of
assurance»Structuurfondsen: «contracts of confidence»3.4.5 Voorstellen nationale parlementen3.5 Beleidswijzigingen per uitgavencategorie3.5.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleidTwee pijlers van het gemeenschappelijk landbouwbeleid(Nieuwe) randvoorwaardenGeen productsubsidies meerOpheffing EOGFLControle in de lidstatenPlattelandsontwikkelingBeschikbaar budgetMarktordening voor suiker3.5.2 StructuurbeleidBeperking aantal structuurfondsenVoorwaarden voor beheer en controleBehandeling door Europees Parlement3.6 Conclusies4 SYSTEMEN VOOR FINANCIEEL MANAGEMENT EU 2003–20044.1 Planning en uitvoering begroting4.1.1 Beleidsterreinen en directoraten-generaalOverzicht 3. Geraamde uitgaven en aantal vaste personeelsleden
per directoraat-generaal van de Europese Commissie in 2003–2004 4.1.2 Resultaten planning en uitvoering begrotingOverzicht 4. Resultaten planning en uitvoering begroting* Jaarlijks managementplanJaarlijks activiteitenverslag4.2 Maatregelen van controle door Europese Commissie4.2.1 Maatregelen van interne controleOverzicht 5. Resultaten interne controle door Europese
Commissie Toepassing interne controlenormenControles ter plaatse in de lidstaten4.2.2 Interne audit door de Europese CommissieOverzicht 6. Resultaten interne audit 4.2.3 Opvolgonderzoek naar fraudeOverzicht 7. Resultaten opvolgonderzoeken naar fraude
door Europese Commissie 4.3 VerantwoordingOverzicht 8. Resultaten verantwoording 4.4 Externe audit door Europese RekenkamerOverzicht 9. Resultaten externe audit 4.5 Conclusie5 RECHTMATIGHEID BESTEDING EU-GELDEN5.1 Kwijting begroting 20035.1.1 Europese CommissieJaarverslag 2003 Europese RekenkamerAdvies kwijting door EcofinraadKwijting door Europees Parlement5.1.2 Overige instellingen en agentschappen5.2 Rechtmatigheidsinformatie Europese Commissie5.2.1 Voorbehouden per directoraten-generaalOverzicht 10. Voorbehouden Europese Commissie 5.2.2 Onregelmatigheden en financiële correcties
per begrotingshoofdstukOverzicht 11. Aantal gemelde onregelmatigheden en
financieel belang 2003 en 2004 per begrotingshoofdstuk (in miljoenen euro’s)* Overzicht 12. Terugbetaalde en nog terug te betalen
bedragen van in 2003 en 2004 gemelde onregelmatigheden per begrotingshoofdstuk
(in miljoenen euro’s) 5.2.3 FraudeAantal fraudezaken en financieel risicoOverzicht 13. Financieel risico bij zaken in onderzoek
en afgesloten zaken 2000–2004 per begrotingshoofdstuk (in miljoenen
euro’s) Interne onderzoekenOverzicht 14. Interne onderzoeken OLAF naar instellingen
en organen van de Gemeenschap (stand eind 2004) Bescherming financiële belangen EU en bestrijding
fraude: ontwikkelingen 20045.3 Oordeel Europese Rekenkamer over wettigheid en
regelmatigheid5.3.1 Algemeen oordeel 2004Overzicht 15. Resultaten DAS-oordeel Europese Rekenkamer
1994–2004 5.3.2 Oordeel per hoofdstuk van de begroting5.3.3 Geconstateerde fouten per hoofdstuk van de
begrotingOverzicht 16. Aantal fouten bij de eigen middelen,
gemeenschappelijk landbouwbeleid, structuurbeleid, intern beleid 5.3.4 Overige informatie Europese RekenkamerSpeciale verslagenOverzicht 17. Speciale verslagen Europese Rekenkamer
2002–2004 Adviezen5.4 Conclusies6 DOELTREFFENDHEID EU-BELEID6.1 Verantwoording over resultaten EU-beleid6.2 Beoogde en gerealiseerde effecten per begrotingshoofdstukOverzicht 18. Beoogde en gerealiseerde effecten EU-beleid
in 2003–2004 (landbouwbeleid, structuurbeleid, intern beleid) LandbouwbeleidStructuurbeleid en intern beleid6.3 Conclusies7 CONCLUSIES EN TRENDSBeleidsontwikkelingen EU-breedSystemen EU-breedRechtmatigheid EU-breedDoeltreffendheid EU-breedOverzicht 19. Specifieke trendinformatie 2004–2005:
financieel management, rechtmatigheid en doeltreffendheid EU DEEL 2 EU-LIDSTATEN 8 INLEIDING DEEL 2Overzicht 20. Inzicht in rechtmatige EU-gelden door
de EU-lidstaten 9 EU-LIDSTATEN: KERNCIJFERS9.1 Afdrachten aan EU in 2004, per lidstaat9.1.1 Afdrachten lidstaten aan EU-begrotingOverzicht 21. Overzicht eigen middelen van de EU,
afdracht per lidstaat in 2002–2004 (realisatiecijfers, bedragen in miljoenen
euro’s). 9.1.2 Afdrachten lidstaten aan Europees ontwikkelingsfondsOverzicht 22. Geraamde bijdragen vijftien «oude»
lidstaten aan het EOF 2004–2005 (in miljoenen euro’s)* 9.2 Ontvangsten lidstaten vanuit EU in 20049.2.1 Toegekende EU-gelden aan de lidstatenOverzicht 23. Overzicht per lidstaat per beleidsterrein
EU-uitgaven in 2002, 2003 en 2004 (realisatiecijfers, bedragen in miljoenen
euro’s). 9.2.2 Overige ontvangsten van lidstaten9.2.3 Ontvangen EU-gelden in verhouding tot eigen
begrotingOverzicht 24. Overzicht ontvangsten per lidstaat
als percentage van de eigen uitgavenbegroting voor de sector overheid (in
miljarden euro’s). 9.3 Nettopositie 2004, per lidstaatOverzicht 25. Overzicht nettopositie per lidstaat
van de EU 2002, 2003 en 2004 (in miljoenen euro’s). 9.4 Decommittering structuurfondsbudgettenOverzicht 26. Decommitteringen structuurfondsen in
2004 over de jaartranche 2001 (bedragen in miljoenen euro’s).* 10 RECHTMATIGHEID BESTEDING EU-GELDEN IN DE LIDSTATEN10.1 Rechtmatigheidsinformatie Europese Commissie10.1.1 Gegevens in activiteitenverslagenOverzicht 27. Inzicht in rechtmatigheid van EU-bestedingen
in de lidstaten op basis van activiteitenverslagen van DG’s van de Europese
Commissie.* 10.1.2 Gegevens lidstaatrapportages in jaarverslag
OLAFMelding onregelmatigheden door lidstatenLidstaatvergelijkend overzicht in jaarverslag OLAFFinancieel meldingsvolumeOverzicht 28. Aantal meldingen van onregelmatigheden
en het financieel belang in 2004 (in miljoenen euro’s, afgerond) in
2004* Terugvordering van ten onrechte uitbetaalde subsidiesOverzicht 29. Terug te vorderen bedragen gemeenschappelijk
landbouwbeleid en structuurfondsen (in miljoenen euro’s, afgerond).* Fraudeonderzoeken door OLAFOverzicht 30. Aantal fraudemeldingen aan OLAF in
2004* 10.1.3 Onttrekking financiering landbouwbeleid 2004–200510.2 Rechtmatigheidsinformatie Europese Rekenkamer10.2.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleid10.2.2 Structuurfondsen10.2.3 Andere geldstromen10.3 Werkzaamheden nationale rekenkamers10.3.1 Publicaties nationale rekenkamersOverzicht 31. Aantal gepubliceerde rapporten nationale
rekenkamers van EU-lidstaten (2004–2005)* 10.3.2 Participatie in Contactcomité10.3.3 Werkgroepen10.4 Conclusie11 DOELTREFFENDHEID UITVOERING EU-BELEID IN DE LIDSTATEN11.1 Doeltreffendheidsinformatie in activiteitenverslagenOverzicht 32. Inzicht in doeltreffendheid van EU-beleid
in de lidstaten op basis van activiteitenverslagen van DG’s van de Europese
Commissie* 11.2 Gemeenschappelijk landbouwbeleid11.3 Structuurbeleid11.4 Intern beleid11.5 Conclusie12 CONCLUSIES EN TRENDSRechtmatigheid per lidstaatDoeltreffendheid per lidstaatTotaaloverzichtOverzicht 33. Specifieke trendinformatie 2004–2005
EU-lidstaten: rechtmatigheid en doeltreffendheid DEEL 3 NEDERLAND 13 INLEIDING DEEL 314 NEDERLAND: KERNCIJFERS14.1 Ontvangsten Nederland van de EU14.2 Afdrachten Nederland aan de EUOverzicht 34. Ontwikkeling afdrachten Nederland aan
de EU 2003–2008 (in miljoenen euro’s) 14.3 Overige betalingen: Europees Ontwikkelingsfonds14.4 Nettopositie Nederland15 ONTWIKKELINGEN IN BELEID EU-FINANCIEEL MANAGEMENT15.1 Beleidsontwikkelingen15.1.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleidBeschikbaar budgetControlevraagstukken nieuw gemeenschappelijk landbouwbeleidStatements of assurance15.1.2 StructuurbeleidESF-subsidieregelingVertrouwenscontractenStructuurbeleid 2007–201315.2 Ontwikkelingen in beleid financieel management15.3 Wet Toezicht Europese SubsidiesAchtergrondVoorstel tot wijziging15.4 Conclusie16 SYSTEMEN EU-FINANCIEEL MANAGEMENT NEDERLAND16.1 Overzicht onderzochte geldstromenOverzicht 35. Onderzochte programma’s en geldstromen
per ministerie 16.2 Afdrachten Nederland aan de EU16.3 Gemeenschappelijk landbouwbeleidCertificerende audits van de betaalorganenControles GBCSOppervlaktesteunDierpremieregelingLandbouwgelden buiten het GBCS16.4 Structuurbeleid16.4.1 Doelstelling 1-, 2- en 3-programma’sOverzicht 36. Systeeminformatie structuurfondsprogramma’s Artikel-13-verslagenSysteemaudits en reviews5%-controlesFinanciële voortgang: decommitteringOverzicht 37. Decommittering ESF-3 (afgerond, in
miljoenen euro’s)* JaarverslagenControleonderzoeken van de Europese CommissieESF: subsidie met terugwerkende krachtControle door de Europese Rekenkamer16.4.2 Communautaire initiatievenOverzicht 38. Systeeminformatie communautaire initiatieven Artikel-13-verslagenSysteemaudits en 5%-controlesReviews door ministeriesControle door de Europese Commissie en de Europese RekenkamerFinanciële voortgang: decommittering16.5 Intern beleid16.5.1 Onderzoek en technologische ontwikkeling:
Zesde KaderprogrammaOverzicht 39. Deelname Nederland aan het Zesde Kaderprogramma Beheer en controle16.5.2 Trans-Europese netwerkenTEN-telecom (eTEN)TEN-energie (TEN-E)Overzicht 40. TEN-E-ontvangsten in Nederland (in
miljoenen euro’s)* TEN-transport (TEN-T)Overzicht 41. TEN-T-ontvangsten in Nederland in 2004
(in duizenden euro’s) Overzicht 42. Toegekende TEN-T-subsidies aan Nederlandse
projecten (in miljoenen euro’s)* 16.5.3 Natuur en milieuBeheer en controleOverzicht 43. LIFE-projecten in Nederland: aantal
en ontvangsten (in miljoenen euro’s)* 16.5.4 OnderwijsSocratesLeonardo da VinciBeheer en controleOverzicht 44. Socrates: direct door de Europese Commissie
toegekende subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) Overzicht 45. Leonardo da Vinci: direct door de Europese
Commissie toegekende subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen
euro’s) Overzicht 46. Socrates: via intermediairs toegekende
subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) Overzicht 47. Leonardo da Vinci: via intermediairs
toegekende subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) 16.5.5 CultuurBeheer en controleOverzicht 48. Cultuur 2000: toegekende subsidiebedragen
aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) 16.6 ConclusieGemeenschappelijk landbouwbeleidStructuurfondsenIntern beleid17 RECHTMATIGHEID BESTEDING EU-GELDEN IN NEDERLAND17.1 Afdrachten aan de EUOverzicht 49. Onregelmatigheden en financiële correcties
Nederlandse afdrachten aan EU Informatie van de Europese CommissieInformatie van NederlandOverzicht 50. Bevindingen integrale controle eigen
middelen EU 2004, accountantsdienst Ministerie van Buitenlandse Zaken Informatie van de Europese RekenkamerOverzicht 51. Door Europese Rekenkamer geconstateerde
fouten bij afdrachten aan EU 17.2 Gemeenschappelijk landbouwbeleidAccountantsverklaringen bij certificerende auditsOnregelmatighedenOverzicht 52. Onregelmatigheden en financiële
correcties gemeenschappelijk landbouwbeleid in Nederland Vorderingen wegens onregelmatighedenFinanciële correctiesOverzicht 53. Financiële correcties (2004) gemeenschappelijk
landbouwbeleid opgesplitst naar onderdelen* 17.3 Structuurbeleid17.3.1 Doelstelling 1 – FlevolandOnregelmatighedenFinanciële correctiesOverzicht 54. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, doelstelling 1 Flevoland 17.3.2 Doelstelling-2-programma’sOverzicht 55. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, doelstelling 2 Noord-NederlandOost-NederlandZuid-NederlandStedelijke Gebieden Nederland17.3.3 Doelstelling 3 – ESF-3Overzicht 56. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, doelstelling 3 OnregelmatighedenFinanciële correctiesInformatie van de Europese RekenkamerOverzicht 57. Door Europese Rekenkamer geconstateerde
fouten bij structuurbeleid, doelstelling 3 17.3.4 FIOVOverzicht 58. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, FIOV 17.3.5 Communautaire initiatievenEqualOverzicht 59. Onregelmatigheden en financiële
correcties communautair initiatief EQUAL Leader+Overzicht 60. Onregelmatigheden en financiële
correcties communautair initiatief LEADER+ 17.4 Intern beleid17.4.1 TEN-transportOverzicht 61. Onregelmatigheden en financiële
correcties intern beleid, TEN-transport 17.4.2 Leonardo da Vinci-programmaOverzicht 62. Onregelmatigheden en financiële
correcties intern beleid, Leonardo da Vinci 17.5 Conclusie18 DOELTREFFENDHEID EU-BELEID IN NEDERLAND18.1 AanpakOverzicht 63. Onderzochte programma’s 18.2 Analyse van de doelen18.2.1 Doelen van de onderzochte programma’s18.2.2 Meetbaarheid van de doelenOverzicht 64. Meetbaarheid van doelen Verschillen in meetbaarheidProblemen bij het meetbaar maken van doelstellingen18.2.3 Realisatie van de doelenDoelrealisatie per programmaOverzicht 65. Realisatie van de doelen: scores van
de programma’s Doelrealisatie per type doelOverzicht 66. Doelrealisatie per algemene doelcategorie 18.2.4 Samenvattend overzicht meetbaarheid en realisatieOverzicht 67. Meetbaarheid en realisatie van doelen 18.2.5 Factoren die doelrealisatie belemmeren18.3 Relatie EU-programma’s met Nederlands
beleidOverzicht 68. Aandacht voor de verhouding tussen
Europese programma en corresponderend Nederlands beleid in midterm-evaluatie,
begroting en jaarverslag 18.3.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleid en structuurbeleid18.3.2 Intern beleid18.4 ConclusieMeetbaarheid van doelenRealisatie van doelenAandacht voor relatie Europees beleid en nationaal beleid19 CONCLUSIES EN TRENDSBeleidsontwikkelingen NederlandSystemen NederlandRechtmatigheid NederlandDoeltreffendheid NederlandOverzicht 69. Specifieke trendinformatie 2004–2005
Nederland: rechtmatigheid en doeltreffendheid DEEL 4 CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN REACTIES 20 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN20.1 HoofdconclusiesWederom geen zekerheid in «Brussel» over rechtmatigheid
besteding EU-geldenOok in lidstaten weinig informatie over rechtmatigheid
en doeltreffendheid besteding van EU-geldenIn Nederland informatie over rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden beperkt voorhandenVersterking EU-brede financiële controle en verantwoording
stagneert20.2 Scores op hoofdindicatorenIndicator 1: kwaliteit EU-systemen voor financieel managementIndicator 2: inzicht in rechtmatige besteding EU-gelden
in de EUIndicator 3: mate van rechtmatigheid besteding EU-gelden
in de EUIndicator 4: inzicht in rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in NederlandIndicator 5: mate van rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in Nederland20.3 Aanbevelingen21 REACTIE KABINET EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER21.1 KabinetsreactieMeer inzicht nodig in rechtmatigheid en doeltreffendheidNawoord Algemene RekenkamerEen beter systeem van financieel management in de EUNawoord Algemene RekenkamerEx-post-betrouwbaarheidsverklaringNawoord Algemene RekenkamerVerbetering inzichtelijkheid nationale en EU-beleidsterreinenNawoord Algemene RekenkamerAanduiden eindbegunstigden Europese fondsenNawoord Algemene RekenkamerInzicht bieden in resultaten EU-beleid voor NederlandNawoord Algemene RekenkamerVermijden toename onregelmatighedenNawoord Algemene RekenkamerUniformering artikel-13-rapportagesNawoord Algemene RekenkamerRechtmatigheid en accountantsverklaringenNawoord Algemene Rekenkamer21.2 Reactie minister van SZWBIJLAGEN EU-TRENDRAPPORT 2006 BIJLAGE 1Overzicht van belangrijkste conclusies, aanbevelingen
en toezeggingenBIJLAGE 2 Gebruikte afkortingen en verklarende woordenlijstGEBRUIKTE AFKORTINGEN VERKLARENDE WOORDENLIJST BIJLAGE 3Scores indicatoren per onderzochte DG en dienst van de
Europese CommissieDG Agriculture DG Regional Policy DG Employment DG Fisheries DG Budget1DG Education & Culture1DG Environment1DG Transport & Energy DG Research OLAF Internal Audit Service Secretariat General BIJLAGE 4Kwijting begroting 2003 voor overige instellingen en agentschappenAdministratieve uitgaven Europese instellingen en raadgevende
comités (in miljoenen euro’s). Exploitatie-uitgaven agentschappen van de EU in de begrotingsjaren
2002–2004 (in miljoenen euro’s). De kwijtingsprocedureBevindingen over instellingen en comitésBevindingen over agentschappenBIJLAGE 5Aansluiting Syntheseverslag als verantwoordingsdocument
op beleidsstrategie Europese CommissieSyntheseverslag 2003Aansluiting bij de beleidsstrategie 2003Syntheseverslag 2004 en aansluiting met beleidsstrategieBIJLAGE 6Gepubliceerde rapporten over besteding EU-gelden door
nationale rekenkamers EU-lidstatenBIJLAGE 7Methodologie en literatuur (bij hoofdstuk 18)Methodologie berekening scoresGeraadpleegde literatuur
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30455Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 2,5 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 455EU-trendrapport 2006nr. 2RAPPORTInhoud Leeswijzer EU-trendrapport 20065 Algemene samenvatting7   DEEL 1EU-INSTELLINGEN13   1Inleiding deel 115   2EU-breed: kerncijfers172.1Bijdragen lidstaten aan EU-begroting172.2Uitgaven door EU 2000–200418 2.3Saldo EU-begroting19    3Ontwikkelingen in beleid financieel management EU203.1Invoering activiteitengestuurd
mananagement20 3.2Financiële perspectieven 2007–201322 3.3Invoering baten-lastenstelsel24 3.4Voorstellen verbetering financieel
management24 3.5Beleidswijzigingen per uitgavencategorie29 3.6Conclusies32   4Systemen voor financieel management EU 2003–2004344.1Planning en uitvoering begroting344.2Maatregelen van controle door Europese
Commissie374.3Verantwoording40 4.4Externe audit door Europese Rekenkamer41 4.5Conclusie42   5Rechtmatigheid besteding EU-gelden435.1Kwijting begroting 2003435.2Rechtmatigheidsinformatie Europese
Commissie455.3Oordeel Europese Rekenkamer over
wettigheid en regelmatigheid50 5.4Conclusies58   6Doeltreffendheid EU-beleid596.1Verantwoording over resultaten
EU-beleid596.2Beoogde en gerealiseerde effecten
per begrotingshoofdstuk59 6.3Conclusies63   7Conclusies en trends64   DEEL 2EU-LIDSTATEN69   8Inleiding deel 271   9EU-lidstaten: kerncijfers749.1Afdrachten aan EU in 2004, per
lidstaat74 9.2Ontvangsten lidstaten vanuit EU
in 200476 9.3Nettopositie 2004, per lidstaat78 9.4Decommittering structuurfondsbudgetten78   10Rechtmatigheid besteding EU-gelden in de lidstaten8010.1Rechtmatigheidsinformatie Europese
Commissie80 10.2Rechtmatigheidsinformatie Europese
Rekenkamer88 10.3Werkzaamheden nationale rekenkamers9110.4Conclusie93    11Doeltreffendheid uitvoering EU-beleid in de lidstaten9411.1Doeltreffendheidsinformatie in
activiteitenverslagen9411.2Gemeenschappelijk landbouwbeleid9411.3Structuurbeleid96 11.4Intern beleid9711.5Conclusie98    12Conclusies en trends99 DEEL 3NEDERLAND103   13Inleiding deel 3105   14Nederland: kerncijfers10714.1Ontvangsten Nederland van de EU10714.2Afdrachten Nederland aan de EU109 14.3Overige betalingen: Europees Ontwikkelingsfonds109 14.4Nettopositie Nederland110    15Ontwikkelingen in beleid EU-financieel management11115.1Beleidsontwikkelingen111 15.2Ontwikkelingen in beleid financieel
management114 15.3Wet Toezicht Europese Subsidies115 15.4Conclusie116   16Systemen EU-financieel management Nederland11716.1Overzicht onderzochte geldstromen117 16.2Afdrachten Nederland aan de EU11816.3Gemeenschappelijk landbouwbeleid11816.4Structuurbeleid120 16.5Intern beleid13016.6Conclusie138    17Rechtmatigheid besteding EU-gelden in Nederland14117.1Afdrachten aan de EU141 17.2Gemeenschappelijk landbouwbeleid14217.3Structuurbeleid143 17.4Intern beleid14817.5Conclusie149    18Doeltreffendheid EU-beleid in Nederland15118.1Aanpak15118.2Analyse van de doelen152 18.3Relatie EU-programma’s met
Nederlands beleid15918.4Conclusie161    19Conclusies en trends163   DEEL 4CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN REACTIES167   20Conclusies en aanbevelingen16920.1Hoofdconclusies169 20.2Scores op hoofdindicatoren170 20.3Aanbevelingen171   21Reactie kabinet en nawoord Algemene Rekenkamer17321.1Kabinetsreactie17321.2Reactie minister van SZW179    BIJLAGEN
EU-TRENDRAPPORT 2006181Bijlage 1Overzicht van belangrijkste conclusies, aanbevelingen en toezeggingen183Bijlage 2Gebruikte afkortingen en verklarende woordenlijst186Bijlage 3Scores indicatoren per onderzochte DG en dienst van de Europese
Commissie191Bijlage 4Kwijting begroting 2003 voor overige instellingen en agentschappen199Bijlage 5Aansluiting Syntheseverslag als verantwoordingsdocument op beleidsstrategie
Europese Commissie203Bijlage 6Gepubliceerde rapporten over besteding EU-gelden door nationale
rekenkamers EU-lidstaten206Bijlage 7Methodologie en literatuur (bij hoofdstuk 18)212LEESWIJZER EU-TRENDRAPPORT 2006Het EU-trendrapport 2006 is de vierde editie
van de rapportage die de Algemene Rekenkamer jaarlijks uitbrengt over de stand
van zaken rond het financieel management van de Europese Unie (EU).Opbouw rapportHet EU-trendrapport 2006 bestaat uit de volgende
onderdelen:• Deel 1: ontwikkelingen in het EU-brede financieel management en
in de rechtmatigheid en doeltreffendheid van het EU-beleid (zowel het totale
beleid als de afzonderlijke begrotingshoofdstukken).• Deel 2: een landenvergelijking op het punt van rechtmatigheid en
doeltreffendheid van besteding van EU-gelden in de 25 EU-lidstaten.• Deel 3: een overzicht van de ontwikkelingen in het financieel management,
de controle van EU-gelden en de rechtmatigheid en doeltreffendheid van het
EU-beleid in Nederland.• Deel 4: conclusies en aanbevelingen, bestuurlijke reacties en het
nawoord van de Algemene Rekenkamer.HoofdindicatorenIn de delen 1 tot en met 3 geven we een beoordeling van de actuele stand
van zaken op de vijf hoofdindicatoren die de Algemene Rekenkamer cruciaal
acht voor inzicht in de ontwikkeling van het financieel management van de
EU:• Hoofdindicator 1: Kwaliteit van de EU-systemen
voor financieel management. We beoordelen hier op basis van openbare
bronnen in hoeverre de beheer-, controle- en toezichtsystemen van de EU de
rechtmatigheid (en waar mogelijk doeltreffendheid) waarborgen van de totale
EU-begroting en van de afzonderlijke hoofdstukken van de begroting. De stand
van zaken op deze hoofdindicator komt aan de orde in deel 1 van dit rapport.• Hoofdindicator 2: Inzicht in de rechtmatigheid
en de doeltreffendheid van de besteding van EU-gelden op EU-niveau en in de
EU-lidstaten. De beschikbaarheid van rechtmatigheids- en doeltreffendheidsinformatie
staat hier centraal. Ook hiervan geven we een beoordeling op basis van openbare
bronnen. De stand van zaken op deze hoofdindicator komt aan de orde in delen
1 en 2 van dit rapport.• Hoofdindicator 3: Rechtmatigheid en doeltreffendheid
van de besteding van EU-gelden op EU-niveau en in de EU-lidstaten.
Hier kijken we naar (de rechtmatigheid en doeltreffendheid van) de bestedingen
zélf. Bij de beoordeling hiervan worden openbare bronnen gebruikt.
De stand van zaken rond deze hoofdindicator komt eveneens aan de orde in delen
1 en 2.• Hoofdindicator 4: Inzicht in rechtmatigheid
en de doeltreffendheid van de besteding van EU-gelden in Nederland.
Het gaat hier om de mate waarin de betrokken Nederlandse ministeries zicht
hebben op (de rechtmatigheid en doeltreffendheid van) de bestedingen van de
EU-gelden waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Bij de beoordeling hiervan worden
eigen onderzoek en openbare bronnen gebruikt. De stand van zaken op dit punt
komt aan bod in deel 3.• Hoofdindicator 5: Rechtmatigheid en doeltreffendheid
van de besteding van EU-gelden in Nederland. Hier kijken we, eveneens
op basis van eigen onderzoek en openbare bronnen, naar (de rechtmatigheid
en doeltreffendheid van) de bestedingen zélf, in dit geval in Nederland.
We beoordelen ook dit aspect in deel 3. Overeenkomsten en verschillen met vorige editiesDe hoofdindicatoren en de onderwerpen die in de delen 1 tot en met 4 aan
de orde komen zijn gelijk gebleven. Ook wordt voor de delen 1 en 2 nog steeds
alleen openbare informatie gebruikt. Bij voorkeur hebben we daarbij gebruikgemaakt
van (voorzover beschikbaar) extern gecontroleerde informatie, zoals rapporten
van nationale rekenkamers en de Europese Rekenkamer. Daarnaast hebben we gebruikgemaakt
van stukken van de Europese Commissie.Het EU-trendrapport 2006 heeft deels een andere
opzet dan de EU-trendrapporten over 2003, 2004 en 2005.Om te beginnen is nieuw dat we ons meer dan in voorgaande edities concentreren
op de EU-geldstromen, de (al dan niet optimale) voorwaarden voor een goed
financieel management, inclusief het beleid dat daarvoor wordt ontwikkeld,
en de (al dan niet volledig) rechtmatige en doeltreffende besteding van de
Europese gelden. We maken geen uitstapjes meer naar onderwerpen die mogelijk
interessant zijn vanuit een algemene blik op de EU (denk aan de interne markt,
mededinging, milieu en veiligheid), maar die weinig met financieel management
te maken hebben.Een ander verschil met de voorgaande edities betreft de oordelen die wij
formuleren op de vijf hoofdindicatoren. Tot nu toe gaven wij bij elke hoofdindicator
in algemeen beschrijvende zin een kwalitatief oordeel. In het EU-trendrapport 2006 doen we dat ook, maar proberen we daarnaast
gebruik te maken van een aantal kwantitatieve indicatoren.Hiermee willen we een nieuwe impuls geven aan het streven naar transparantie
op het gebied van financieel management. Pas op het moment dat op de meest
relevante aspecten van financieel management een concreet
en meetbaar inzicht bestaat, dan wel dat duidelijk is op welke aspecten
dit inzicht niet bestaat, kunnen trends worden gesignaleerd. Het expliciteren
van deze trends kan op zijn beurt bijdragen aan verhoging van inzicht bij
regering en Staten-Generaal in ontwikkelingen in het financieel management
van de EU, en daarmee ook in Nederland. ALGEMENE SAMENVATTINGBelangrijkste conclusiesDe eerste hoofdconclusie uit onze bevindingen over de afgelopen periode
is dat het inzicht in en de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden
tussen 2003 en 2004 niet is verbeterd. De Europese Rekenkamer heeft net als
in voorgaande jaren ook over begrotingsjaar 2004 geen positieve betrouwbaarheidsverklaring
af kunnen geven. Dit betekent dat voor de gelden die Nederland jaarlijks aan
de EU afdraagt – circa € 5 miljard – wederom niet zeker
is of ze juist zijn besteed.Op de punten die de Algemene Rekenkamer cruciaal acht voor inzicht in
de ontwikkeling van het financieel management van de EU is nog steeds maar
beperkt openbare informatie beschikbaar. Dit geldt voor de totale EU-begroting
en ook voor de afzonderlijke begrotingshoofdstukken. Zowel de rechtmatigheid
als de doeltreffendheid van het EU-beleid kunnen door dit gebrekkige inzicht
niet goed beoordeeld worden.Onze tweede hoofdconclusie is dat er weinig onderling vergelijkbare informatie
beschikbaar is over de besteding van EU-gelden in de EU-lidstaten. Ook op
het nationale niveau bestaat dus geen gespecificeerd beeld van de mate waarin
EU-gelden rechtmatig worden besteed. Over de doeltreffendheid waarmee deze
gelden worden aangewend zijn weinig openbare publicaties beschikbaar. De informatie
die hiervoor gebruikt zou kunnen worden – bijvoorbeeld over de besteding
van de structuurfondsgelden – wordt niet benut door de Europese Commissie,
noch door de lidstaten.Onze derde hoofdconclusie betreft de Nederlandse situatie. De Nederlandse
beheer-, controle- en toezichtsystemen voor de landbouw- en structuurfondsgelden
die ons land vanuit Brussel ontvangt, functioneren in het algemeen redelijk.
Een volledig beeld van de rechtmatigheid van de bestedingen ontbreekt echter
ook hier.Doordat informatie over de doeltreffendheid van het EU-beleid ook in Nederland
dun gezaaid is, zijn sommige ministeries beperkt in hun mogelijkheden om nationaal
en Europees beleid goed op elkaar af te stemmen. Het risico bestaat dat op
bepaalde terreinen sprake is van overlappend beleid, van tegenstrijdig beleid
of van ontbrekend beleid («blinde vlekken»).Onze vierde en laatste hoofdconclusie is dat de voorstellen die de Europese
Commissie heeft gedaan om de financiële controle en verantwoording in
de EU te verbeteren, waaronder de invoering van een lidstaatverklaring over
de juiste besteding van het geld, zeer beperkt voortgang vinden. Dit komt
door de tegenstand die de voorstellen in veel lidstaten ontmoeten. Nederland
heeft zich als een van de weinige lidstaten positief opgesteld bij de onderhandelingen
over de Commissievoorstellen.Stand van zaken 2003–2005Op basis van de bevindingen uit haar onderzoek presenteert de Algemene
Rekenkamer een geactualiseerde analyse van de vijf hoofdindicatoren van het
EU-trendrapport.Indicator 1: kwaliteit EU-systemen voor financieel managementDe informatie in de jaarlijkse activiteitenverslagen van de directoraten-generaal en diensten van de Europese Commissie geeft langzaam meer
inzicht in de werkzaamheden die «in Brussel» worden verricht en
de resultaten ervan. De informatie is echter nog beperkt als het gaat om interne
audit en verantwoording. De Europese verantwoordingsketen is niet compleet
zolang het overkoepelende Syntheseverslag van de Europese Commissie niet ondertekend
wordt.Indicator 2: inzicht in rechtmatige besteding EU-gelden
in de EUHet inzicht in de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden in de
EU als geheel is in 2004 niet verbeterd ten opzichte van 2003. Het jaarverslag
van de Europese Rekenkamer geeft een totaalbeeld voor de EU (zij het niet
kwantitatief), en een beperkt beeld per begrotingshoofdstuk.De op dit moment beschikbare gegevens vanuit openbare bronnen zijn evenmin
voldoende om tot een beeld van de rechtmatigheid per lidstaat te komen.De indicatoren die de Algemene Rekenkamer hanteert om de rechtmatigheid
op het niveau van de EU en de EU-lidstaten te beoordelen kunnen met de kwantitatieve
informatie die op dit moment beschikbaar is maar beperkt worden ingevuld.
De benodigde informatie is namelijk slechts gedeeltelijk betrouwbaar, soms
niet vergelijkbaar en soms ook niet representatief.Indicator 3: mate van rechtmatigheid besteding EU-gelden
in de EUDe Europese Rekenkamer heeft voor het begrotingsjaar 2004 wederom geen
positieve betrouwbaarheidsverklaring kunnen afgeven. Op elk van de begrotingshoofdstukken
van de Europese Commissie zijn er in meer of mindere mate problemen met de
wettigheid en regelmatigheid van de bestedingen van EU-gelden vastgesteld.
De gegevens van de Europese Commissie over onregelmatigheden en fraude, alsmede
de informatie uit de betrouwbaarheidsverklaringen van de directoraten-generaal
en diensten van de Commissie, bieden op dit moment nog onvoldoende basis tot
het doen van kwantitatieve uitspraken over rechtmatigheid.Indicator 4: inzicht in rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in NederlandIn Nederland bestaat op het terrein van het landbouw- en structuurbeleid
inzicht in de kwaliteit van de systemen voor het financieel management (beheer,
controle en toezicht). In hoeverre in de praktijk de bestedingen van de EU-gelden
in Nederland rechtmatig zijn, is echter niet volledig inzichtelijk. Er bestaat
bovendien ook weinig inzicht in de al dan niet rechtmatige besteding van de
gelden die in het kader van het interne beleid van de Unie in Nederland terecht
komen.Verder is er nauwelijks informatie over de doeltreffendheid van het EU-beleid
dat in Nederland wordt uitgevoerd. Hierdoor zijn de ministeries niet in staat
het nationale beleid en het Europees beleid goed op elkaar af te stemmen,
en is er sprake van onvoldoende zicht op een doelmatige en doeltreffende inzet
van Europese én nationale publieke middelen op eenzelfde terrein.Indicator 5: mate van rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in NederlandEen volledig beeld van de rechtmatigheid van de bestedingen van het EU-beleid
in Nederland ontbreekt. De accountantsverklaring bij de jaarlijkse verantwoordingsdocumenten
aan de Europese Commissie omvat niet de rechtmatigheid. De enige rechtmatigheidsinformatie
op nationaal niveau die gerapporteerd wordt aan de Commissie betreft meldingen
van onregelmatigheden. De meldingen daarover vanuit Nederland
zijn toegenomen, maar met name bij de structuurfondsen bestaat het risico
dat veel onregelmatigheden pas bij de eindafsluiting van de programma’s
worden ontdekt.Wat de doelmatigheid van het in Nederland uitgevoerde EU-beleid betreft:
welke doelen op de verschillende beleidsterreinen binnen Nederland precies
worden nagestreefd met het EU-beleid, en op welke termijn, is niet duidelijk
vastgelegd. Op het niveau van afzonderlijke EU-programma’s is er meer
zicht op de doelen, maar ook hier is de transparantie onvoldoende. Over de
realisatie van de beleidsdoelen op het niveau van beleidsterreinen als geheel
is niets bekend; op het niveau van afzonderlijke programma’s in Nederland
soms wel. Deze doelen worden lang niet altijd gehaald.AanbevelingenDe belangrijkste aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer zijn:• Nederland, in het bijzonder de ministers van Financiën en
Buitenlandse Zaken, dient er bij de Europese Commissie op aan te dringen dat
zij zorgdraagt voor een verdere verbetering van de jaarlijkse activiteitenverslagen
van de directoraten-generaal en diensten van de Commissie, dat zij het Syntheseverslag
als een volwaardig verantwoordingsdocument gaat hanteren, en dat zij meer
inzicht gaat bieden in de doeltreffendheid van het EU-beleid op het hoogste
niveau.• Nederland dient zich te blijven inzetten voor een beter systeem
van financieel management in de EU. Nederland dient in de Raad van Ministers
door te gaan met het ondersteunen van het belang van de voorstellen van de
Commissie tot hervorming van de financiële controle en verantwoording.
Nederland kan zelf een ex-post-betrouwbaarheidsverklaring gaan opstellen.
Hierbij kan onder andere gebruikgemaakt worden van de reeds aanwezige informatie
van betaalorganen (landbouwbeleid) en beheersautoriteiten (structuurbeleid).• De ministers van Economische Zaken (EZ), van Verkeer en Waterstaat
(VenW), van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) en van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) dienen – om zeker te weten dat
er sprake is van een doelmatige inzet van nationale en EU-middelen –
met name op de terreinen van het intern beleid van de Commissie – inzichtelijk
te maken welke nationale en EU-beleidsterreinen (en geldstromen) elkaar precies
waar raken.• De ministers van EZ, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV),
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
(BZK), van VenW, van VROM en van OCW zouden op basis van bestaande nationale
en Europese gegevens van het structuurbeleid en intern beleid gedetailleerd
moeten gaan aangeven welke eindbegunstigde hoeveel gelden uit welke Europese
fondsen ontvangt (zoals dit nu al gebeurt met de gegevens over ontvangsten
van landbouwsubsidies). Ook zouden de betrokken ministers op basis van de
bestaande nationale en Europese evaluaties van het landbouwbeleid, structuurbeleid
en intern beleid inzicht kunnen gaan bieden in de resultaten van dit beleid
voor Nederland.• De ministers van EZ, LNV, SZW en BZK dienen te voorkomen dat –
net als bij de periode 1994–1999 – de meeste onregelmatigheden
pas bij afsluiting van de structuurfondsenprogramma’s worden ontdekt.
De beheersautoriteiten en ministeries dienen tijdens de looptijd de voortgangsinformatie
beter te gaan controleren en de subsidievoorwaarden beter te toetsen. Reactie kabinet en nawoord Algemene RekenkamerOp 19 januari 2006 heeft de minister van Financiën zijn reactie
op het EU-trendrapport 2006 gegeven, mede namens
de overige leden van het kabinet en de staatssecretaris voor Europese Zaken.
Daarnaast stuurde de minister van SZW op 13 januari 2006 een afzonderlijke
reactie.Meer inzicht nodig in rechtmatigheid en doeltreffendheidHet kabinet onderschrijft onze aanbeveling om zich ervoor in te zetten
dat de Europese Commissie meer inzicht biedt in de rechtmatigheid per begrotingshoofdstuk
en in de doeltreffendheid van het EU-beleid op het hoogste niveau. Het kabinet
zal er bij de Commissie op aandringen dat de jaarlijkse activiteitenverslagen
en het Syntheseverslag worden uitgebouwd tot volwaardige verantwoordingsinstrumenten.Wij hebben met instemming kennisgenomen van deze toezegging van het kabinet.Een beter systeem van financieel management in de EUHet kabinet betreurt het dat er geen meerderheid in de Raad van Ministers
is die de voorstellen uit de routekaart van de Europese Commissie in zijn
volledigheid steunt. Niettemin zal Nederland bij de Commissie en de overige
lidstaten blijven aandringen op een meetbare verbetering van het financieel
beheer, door te streven naar een positieve betrouwbaarheidsverklaring.Wij stellen met instemming vast dat Nederland blijft aandringen op een
meetbare verbetering van het financieel beheer.Ex-post-betrouwbaarheidsverklaringHet kabinet is bereid om de mogelijkheden te verkennen voor de opstelling
van een Nederlandse ex-post-betrouwbaarheidsverklaring aan de hand van de
aanwezige informatie van betaalorganen (landbouwbeleid) en beheersautoriteiten
(structuurbeleid). Er zal een haalbaarheidsstudie worden uitgevoerd, die moet
leiden tot kabinetsbesluitvorming vóór de zomer 2006 over de
mogelijke invoering ervan.Wij ondersteunen het streven van het kabinet om een haalbaarheidsanalyse
uit te voeren naar de invoering van de nationale verklaring. Wel wijzen wij
erop dat de routekaart van de Commissie niet alleen het landbouw- en structuurbeleid
(«gedeeld beheer») betreft, maar ook de geldstromen in indirect
centraal beheer, gedecentraliseerd beheer of gezamenlijk beheer; wij vinden
dat ook deze geldstromen bij de haalbaarheidsstudie betrokken moeten worden.Wij bevelen het kabinet aan mee te nemen dat een nationale verklaring
niet alleen naar de Europese Commissie en Europese Rekenkamer, maar ook naar
de Staten-Generaal moet worden gestuurd. Daarbij kan tevens het voorstel van
de Commissie worden betrokken dat de nationale rekenkamer (of een andere externe
controleur) de verklaring controleert en het resultaat ervan wordt medegedeeld
aan het parlement.Wij zijn bereid om in overleg met de minister van Financiën na te
gaan welke bijdrage wij kunnen leveren aan de haalbaarheidsstudie.Verbetering inzichtelijkheid nationale en EU-beleidsterreinenHet kabinet geeft aan dat als het gaat om het interne beleid van de Unie,
het kabinet slechts op hoofdlijnen betrokken is bij de vormgeving en het geen
uitvoeringsverantwoordelijkheid heeft. Het kabinet wil om die reden de verantwoording
voor het interne beleid daar blijven leggen waar de uitvoeringsverantwoordelijkheid
ligt, namelijk bij de Europese Commissie.Wel is het kabinet het met ons eens dat verschillende beleidsinstrumenten aan kracht kunnen winnen wanneer ze elkaar aanvullen in plaats van
overlappen. Dit is dan ook een aandachtspunt in de vormgeving van de toekomstige
Europese programma’s in relatie tot nationaal beleid en het structuurbeleid.Wij zijn van oordeel dat het kabinet moet weten waar en in welke mate
er sprake is van overlap, tegenstrijdigheden en «blinde vlekken».
Dit kan leiden tot meer weloverwogen keuzes in het eigen beleid, en een efficiënte
en effectieve inzet van EU- en rijksmiddelen. Wij zullen in de toekomst hiernaar
nader onderzoek doen.Aanduiden eindbegunstigden Europese fondsenHet kabinet vindt de toegevoegde waarde van het gedetailleerd vermelden
van begunstigden en de bijdrage die zij uit welke Europese fondsen ontvangen
onvoldoende, zeker wanneer hierbij de administratieve last in ogenschouw genomen
wordt. Het kabinet meent dat onze aanbeveling niet past in de verantwoordelijkheid
van de respectievelijke ministers, en wijst in dit verband ook op de deregulering
van de informatieplicht van de ontvangers.Wij constateren dat de reactie van het kabinet in tegenspraak is met het «Europees
transparantie-initiatief» van eurocommissaris Kallas.1 Dit initiatief is er juist op gericht de toegang van burgers tot informatie
over Europese projecten en de eindbegunstigden daarvan te vergroten. Daarnaast
merken wij op dat in 2005 de eindbegunstigden van de landbouwsubsidies openbaar
zijn geworden. Wij vinden het niet meer dan logisch dat een vergelijkbare
handelwijze ook wordt toegepast bij andere ontvangers van Europese gelden
in Nederland.Inzicht bieden in resultaten EU-beleid voor NederlandIn reactie op onze aanbeveling om op basis van de bestaande nationale
en Europese evaluaties van het landbouwbeleid, structuurbeleid en intern beleid
inzicht te gaan geven in de resultaten van dit beleid voor Nederland, schrijft
het kabinet dat de betrokken bewindspersonen reeds jaarlijks verantwoording
afleggen aan de Tweede Kamer over het (financiële) resultaat van het
landbouwbeleid en de resultaten van het structuurbeleid. Deze verantwoordingsinformatie
is gebaseerd op bestaande nationale en Europese evaluaties.Wij vinden het jammer dat het kabinet niet bereid is verder te gaan dan
de huidige wijze van verantwoording over resultaten van EU-beleid, temeer
omdat dit op basis van onderliggende evaluaties op een aantal terreinen wel
mogelijk is. Het gebruik hiervan zou ook passen bij de wijze waarop bij de
verantwoording moet worden voldaan aan VBTB-eisen.Vermijden toename onregelmatighedenHet kabinet geeft aan dat de betrokken ministeries alle onregelmatigheden
direct doorgeven aan het Europese antifraudebureau OLAF (Office de lutte antifraude).
Daarnaast heeft het risico van financiële correcties tijdens de eindafrekeningprocedure
een preventieve werking. Daarentegen is het onvermijdelijk dat het aantal
meldingen tegen het einde van een programmaperiode oploopt, omdat dan het
aantal projectaanvragen doorgaans oploopt.Wij zijn niet van oordeel dat de huidige werkwijze voldoende is om het
aantal onregelmatigheden bij eindafrekening beperkt te houden, aangezien verschillende
programma-accountants aangeven dat de voortgangsinformatie beter moet worden
gecontroleerd en dat de subsidievoorwaarden beter moeten worden getoetst.
Wij zullen de ontwikkeling van het aantal onregelmatigheden blijven volgen
en daar in latere rapportages op terugkomen. DEEL 1 EU-INSTELLINGEN 1 INLEIDING DEEL 1Deel 1 van het EU-trendrapport 2006 is gericht
op de ontwikkelingen in het financieel management, de rechtmatigheid van de
bestedingen en doeltreffendheid van het EU-beleid voor de EU als geheel, op
het niveau van de Europese instellingen. Onderstaand schema geeft aan welke
onderwerpen uit het EU-trendrapport in deel 1 aan de orde komen.Zoals het schema aangeeft ligt in deel 1 de nadruk op de kwaliteit van
de systemen voor financieel management in de EU en de rechtmatigheid van de
bestedingen in de EU als geheel (per begrotingshoofdstuk). Voor deze aspecten
formuleren we indicatoren. Op basis van openbaar beschikbare informatie kennen
we daaraan vervolgens waarden toe.Ook de onderwerpen in de grijsgetinte blokken («recente ontwikkelingen
in het beleid van de EU voor financieel management» en «informatie
over de doeltreffendheid van het EU-beleid») krijgen aandacht in deel
1, maar meer in beschrijvende zin.De indeling van deel 1 is als volgt:• Hoofdstuk 2: kerncijfers EU-breed over bijdragen van lidstaten
aan de EU-begroting en de uitgaven van de EU in de lidstaten.• Hoofdstuk 3: ontwikkelingen in het EU-beleid op het gebied van
financieel management, zoals de Commissievoorstellen voor de nieuwe financiële
perspectieven 2007–2013, de invoering van het baten-lastenstelsel en
het vanuit het Europees Parlement en Europese Commissie geïnitieerde
streven naar een andere controlesystematiek in de Unie.• Hoofdstuk 4: globale beoordeling van de kwaliteit van het financieel management van de Europese Commissie, op basis van enkele indicatoren
ter zake van begroting, controle, audit en verantwoording.• Hoofdstuk 5: beoordeling van het inzicht in en mate van rechtmatigheid
van de bestedingen per hoofdstuk van de EU-begroting, aan de hand van enkele
indicatoren.• Hoofdstuk 6: beschrijving van de doeltreffendheid van het EU-beleid
per relevant hoofdstuk van de EU-begroting, aan de hand van de drie belangrijkste
geldstromen: gemeenschappelijk landbouwbeleid, structuurbeleid en intern beleid.• Hoofdstuk 7: conclusies bij deel 1. 2 EU-BREED: KERNCIJFERSDit hoofdstuk geeft een overzicht van de ontvangsten van de EU, oftewel
de bijdragen die de lidstaten leveren aan de EU-begroting (§ 2.1)
en van de uitgaven die de EU doet vanuit deze begroting (§ 2.2).
Ook staan we stil bij het saldo van deze bijdragen en uitgaven: het overschot
op de EU-begroting als gevolg van onderbesteding (§ 2.3).2.1 Bijdragen lidstaten aan EU-begrotingIn 2003, 2004 en 2005 werden de totale uitgaven van de EU begroot op respectievelijk € 97,5, € 99,7
en € 106,3 miljard.Om de uitgaven te financieren hebben de lidstaten zoals elk jaar een per
land vastgesteld bedrag afgedragen aan Brussel. Deze bijdragen aan de begroting
van de EU vormen de zogenoemde eigen middelen
van de EU.2.1.1 Eigen middelenDe eigen middelen van de EU zijn opgebouwd uit drie soorten bijdragen
(ook wel: afdrachten) van de lidstaten:• traditionele eigen middelen (75% van de door de lidstaten
geïnde landbouwrechten, heffingen suiker en douanerechten);• BTW-middelen (een EU-breed vastgesteld percentage van de BTW-grondslag
oftewel het consumptiepeil van de afzonderlijke lidstaten);• Afdrachten die gerelateerd zijn aan het bruto nationaal inkomen
(BNI) van de lidstaten.Overzicht 1. Werkelijke ontvangsten EU 2000–2004
(in miljoenen euro’s).  2000 werkelijke
ontvangsten2001 werkelijke ontvangsten 2002 werkelijke ontvangsten2003 werkelijke ontvangsten2004 werkelijke ontvangsten Traditionele eigen middelen:15 267,114 589,29 214,010 857,212 307,1Landbouwrechten1 198,41 132,91 180,31 349,11 751,2 Heffingen Suiker1 196,8840,0864,8510,8535,5Douanerechten14 568,314 237,412 917,512 616,114 122,8 Af: inningskosten– 1 696,3– 1 621,0– 5 748,6– 3 618,9– 4 102,4BTW-middelen35 192,531 320,322 388,221 260,113 912,2BNI-afdracht37 580,534 878,845 947,651 235,268 982,0Correctie Verenigd Koninkrijk– 70,9– 70,3148,2280,1– 148Werkelijk afgedragen eigen middelen87 969,280 718,177 698,083 632,595 053,3Overige ontvangsten:4 755,213 571,217 736,49 836,18 458,7Overschot vorig jaar3 209,111 612,715 375,07 676,85 693,0Diverse ontvangsten1 546,11 958,52 361,42 159,32 765,7Totaal92 724,494 289,395 434,493 468,6103 511,9* Bron: Jaarverslagen 2000 tot en met 2004 van de Europese RekenkamerHet overzicht laat zien dat na jaren van min of meer gelijkblijvende bijdragen
van de lidstaten aan de EU-begroting, in 2004 sprake is van een toename. De
reden daarvoor ligt in de toetreding van tien nieuwe lidstaten aan de Unie.2.1.2 Overige bijdragen lidstatenEuropees OntwikkelingsfondsHet Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) geeft financiële ondersteuning
aan projecten en programma’s die bijdragen aan de sociale en economische ontwikkeling van landen en gebieden in Afrika, het Caribisch
Gebied en de Stille Oceaan (ACS-staten). De Europese Commissie is samen met
de ACS-staten verantwoordelijk voor het beheer van de EOF’s.Aan het negende EOF hebben de lidstaten € 13,8 miljard bijgedragen.De Europese Commissie heeft in oktober 2003 voorgesteld om het EOF op
te nemen in de algemene begroting voor het jaar 2007. Hierover bestaat echter
nog geen overeenstemming in de EU, zodat in het voorontwerp van de begroting
2007 naar alle waarschijnlijkheid nog geen rekening zal worden gehouden met
het EOF.SolidariteitsfondsHet Solidariteitsfonds is bedoeld om aan lidstaten of kandidaat-lidstaten
waar zich een grote ramp voordoet, noodhulp toe te wijzen. Per jaar is maximaal € 1
miljard op verzoek van de lidstaten beschikbaar. Tot nu toe is dit maximale
bedrag nog nooit opgevraagd bij de lidstaten.In april 2005 heeft de Commissie een gezamenlijk voorstel van de Commissie
en het Europees Parlement gepresenteerd om het Solidariteitsfonds om te vormen
tot een nieuw EU-Solidariteitsfonds (EUSF).1
Het nieuwe fonds zou ook opengesteld moeten worden voor de bekostiging van
hulp bij rampen die zich niet strikt tot één lidstaat beperken
of die geen natuurrampen zijn. Daarnaast is voorgesteld om ook de bestrijding
van pandemieën uit het fonds te bekostigen, alsmede de bestrijding en
eventuele gevolgen van terroristische aanslagen. De drempelwaarden om een
aanvraag in te kunnen dienen worden in het voorstel verlaagd van respectievelijk€ 3
miljard naar € 1 miljard aan geleden schade en van 0,6% tot
0,5% van het BNI van een lidstaat.In het «impact assessment» bij het voorstel schrijft de Commissie
dat met de voorstellen de gemeenschappelijke actie vanuit de EU ter bestrijding
van de gevolgen van rampen effectiever zal worden.2
Tegelijkertijd stelt de Commissie vast dat het beroep dat zal worden gedaan
op het fonds in totaal groter en vaker zal worden voor kleinere bedragen.
Dit brengt beheersrisico’s met zich mee.Het voorstel van de Commissie is een vertrekpunt voor onderhandelingen
op Raadsniveau.2.2 Uitgaven door EU 2000–20042.2.1 Gerealiseerde uitgaven EU per begrotingshoofdstukOverzicht 2 toont de gerealiseerde uitgaven (2000–2004) van de EU
per begrotingshoofdstuk.Overzicht 2. Werkelijk verrichte betalingen per begrotingshoofdstuk
financiële perspectieven 2000–2004 (in miljoenen euro’s)  20002001200220032004Gemeenschappelijk landbouwbeleid40 505,941 533,943 520,644 379,243 579,4Structurele acties27 590,822 455,823 499,028 527,634 198,3Intern beleid5 360,85 303,16 566,75 671,87 255,2Externe maatregelen3 841,04 230,64 423,74 285,84 605,8Pre-toetredingssteun1 203,41 401,71 754,42 239,83 052,9Administratieve uitgaven4 643,04 855,15 211,65 305,25 856,4Compensatie nieuwe lidstaten––––1 409,5Reserves186,3207,2170,5147,9181,9Totaal83 331,179 987,485 144,590 557,3100 139,4* Bron: Jaarverslagen 2000 tot en met 2004 van de Europese Rekenkamer. Onder de «administratieve uitgaven» vallen de uitgaven voor
de andere instellingen van de EU, zoals bijvoorbeeld het Europees Parlement
en de Europese Rekenkamer.2.2.2 Overige uitgavenIn 2004 is € 2,46 miljard betaald uit het Europees Ontwikkelingsfonds
(zesde tot en met negende EOF samen).De Commissie heeft voorgesteld om naar aanleiding van verzoeken van Malta,
Frankrijk en Spanje het Solidariteitsfonds van de EU in 2005 aan te spreken
voor € 22 miljoen.1 Dit naar aanleiding
van overstromingen in Frankrijk en Malta, en bosbranden in Spanje.Op 6 juni 2005 heeft de Europese Commissie aan het Europees Parlement
en de Raad van Ministers voorgesteld € 5,7 miljoen beschikbaar te
stellen aan Slowakije in verband met een storm die Slowakije trof in november
2004.2In augustus 2005 is voorgesteld een bedrag van in totaal € 93
miljoen uit het fonds uit te keren aan Zweden, Estland, Letland en Litouwen.
Het bedrag is bedoeld om een deel van de kosten die deze landen hebben gemaakt
voor noodmaatregelen naar aanleiding van de zware storm van januari 2005.3 De besluitvorming hierover moet nog plaatsvinden.2.3 Saldo EU-begrotingAnders dan de Nederlandse begroting mag de EU-begroting geen overschot
of tekort hebben. Alle uitgaven moeten worden gedekt door inkomsten, en onbestede
kredieten moeten terugvloeien naar de lidstaten. Het overschot moet worden
verrekend met de afdrachten van de lidstaten over latere jaren, dan wel volgens
een bepaalde verdeelsleutel worden teruggestort aan de lidstaten.In 2004 bedroeg het overschot op de EU begroting (exclusief wisselkoersverschillen
en bestemmingsontvangsten) circa € 2,1 miljard. Ter vergelijking:
in de jaren 2001–2003 was dit respectievelijk € 14,9 miljard, € 8,4
miljard en € 5,5 miljard.Het overschot in 2003 was grotendeels toe te schrijven aan onderbesteding
op structuurbeleid. In 2004 betrof het overschot voor ruim een kwart onderbesteding
op intern beleid. 3 ONTWIKKELINGEN IN BELEID FINANCIEEL MANAGEMENT
EUIn dit hoofdstuk schetsen we de ontwikkelingen die zich de afgelopen periode
hebben voorgedaan in het EU-beleid voor financieel management. Allereerst
komt de invoering van «activiteitengestuurd management» aan bod
(§ 3.1). Vervolgens bespreken we de onderhandelingen over de nieuwe
financiële perspectieven (§ 3.2), de invoering van het baten-lastenstelsel
(§ 3.4) en de voorstellen die van verschillende kanten zijn gedaan
om het interne-controlesysteem te verbeteren (§ 3.4). Ten slotte
staan we stil bij de overige relevante beleidswijzigingen; we behandelen deze
per uitgavencategorie (§ 3.5).3.1 Invoering activiteitengestuurd mananagementIn 2000 presenteerde de Europese Commissie een Witboek voor de hervormingen
binnen de Commissie.1 De Commissie gaf daarin
aan dat zij wilde komen tot een doelmatiger gebruik van middelen en dat zij
daartoe «activiteitengestuurd management» wilde invoeren. Dit
houdt in dat per onderscheiden activiteit wordt gerapporteerd over de doelen,
de resultaten en de middelen die daarvoor zijn ingezet. De activiteiten van
de Unie (en van de Commissie in het bijzonder) vormen daarmee de basis voor
de verdeling van budgetten, de besteding daarvan en de verantwoording daarover.In het Witboek gaf de Commissie aan dat zij deze vorm van management in
juli 2002 in al haar diensten volledig operationeel wilde hebben.2 De Commissie heeft daartoe haar werkzaamheden in een
aantal politiek relevante activiteiten opgesplitst. Sindsdien is gewerkt aan
het doorvoeren van de benodigde aanpassingen.3.1.1 Nieuwe eisen aan managementplannen, activiteitenverslagen
en effectbeoordelingenDe invoering van het activiteitengestuurd management betekende dat in
de jaarlijkse beleidscyclus van de EU het een en ander moest veranderen. Deze
veranderingen betreffen vooral de wijze van plannen en verantwoorden bij de
directoraten-generaal en diensten van de Commissie. Ook wordt nadrukkelijker
gekeken naar de bereikte effecten.Nadat de Commissie op basis van de jaarlijkse beleidsstrategie een wetgevings-
en werkprogramma voor het komende begrotingsjaar heeft opgesteld met daarin
de beleidsprioriteiten, een concreet actieplan en een reeks beoogde resultaten,
ontwikkelt ieder directoraat-generaal of dienst van de Commissie zijn jaarlijks
managementplan. Deze managementplannen beschrijven hoe de diensten c.q. directoraten
hun activiteiten hebben ingepland, hoe die activiteiten bijdragen aan de prioriteiten
van de Commissie, en welke personele en financiële middelen daarvoor
nodig zijn.Sinds de invoering van het activiteitengestuurd management moeten deze
plannen voor iedere activiteit duidelijke, specifieke,
meetbareen verifieerbare doelstellingen
bevatten en ook indicatoren voor de controle en de rapportage over de geboekte
vooruitgang en de betekenis die de verrichte activiteiten hebben gehad voor
de EU-burgers.Aan het eind van het begrotingsjaar moeten alle directoraten-generaal
en diensten verslag uitbrengen over de mate waarin de doelstellingen uit hun
jaarlijkse managementplannen bereikt zijn. Zij stellen hiervoor activiteitenverslagen
op. Iedere directeur-generaal en ieder diensthoofd moet bij het
jaarlijks activiteitenverslag een verklaring afgeven. Hierin verklaart deze
dat het activiteitenverslag een waarheidsgetrouw beeld geeft en dat er een
redelijke mate van zekerheid bestaat over de juiste besteding van het budget,
met inachtneming van goed financieel management.1
Eventuele voorbehouden moeten in de verklaring worden opgesomd en onderbouwd. De Commissie brengt jaarlijks een «Syntheseverslag» uit waarin
de activiteitenverslagen worden besproken. Dit syntheseverslag wordt aan het
Europees Parlement en aan de Raad van Ministers aangeboden (zie ook hoofdstuk
6, § 6.1) Het Syntheseverslag is geen samenvatting van de activiteitenverslagen.
Formeel is dit niet in overeenstemming met het Financieel Reglement, waarin
is bepaald: «De Commissie legt de begrotingsautoriteit uiterlijk op
15 juni van elk jaar een samenvatting van de jaarlijkse activiteitenverslagen
van het voorgaande jaar voor.»1Voor het beoordelen van de effecten van activiteiten
die in het kader van het werkprogramma zijn uitgevoerd, is in 2002 een nieuwe
procedure ingesteld. De diensten van de Commissie maken een effectbeoordeling
op voor alle belangrijke initiatieven uit het programma. Deze effectbeoordeling
is bedoeld als een hulpmiddel bij de politieke besluitvorming.3.1.2 Activiteitengestuurde budgetteringSinds 2004 is sprake van activiteitengestuurde budgettering, waarbij de
Commissie overigens ook is overgegaan op een nieuwe hoofdstukindeling.De toewijzing van middelen is sindsdien afhankelijk van de vastgestelde
beleidsstrategie en het werkprogramma van de Commissie.3.2 Financiële perspectieven 2007–20133.2.1 Voorstel Europese CommissieBegin 2004 heeft de Europese Commissie de Raad en het Parlement een voorstel
gestuurd voor de financiële perspectieven voor de periode 2007–2013.2Uitgangspunt voor de Commissie vormen haar beleidsprioriteiten voor de
periode 2007–2013. Voor de uitgaven die nodig zijn om deze beleidsprioriteiten
uit te voeren bevat het voorstel van de Commissie een plafond van 1,14%
van het bruto nationaal inkomen (BNI) van de EU-273
voor betalingen. Daardoor ontstaat er volgens de berekeningen van de Commissie
een marge ten opzichte van het eigen-middelenplafond (dat iets hoger ligt).
Afhankelijk van het jaar bedraagt het verschil 0,09% tot 0,16%.
Het voorstel van de Commissie bevat tevens een 1,26% van het BNI van
de EU-27 voor vastleggingen (in totaal € 1025 miljard).4In juli 2004 heeft de Commissie een aangepast pakket met voorstellen5 naar de Raad en het Parlement gestuurd, bedoeld als
basis voor de onderhandelingen over de nieuwe meerjarenbegroting van de EU.De hierin voorgestelde uitgaven bedragen circa € 928,7 miljard
voor de gehele periode en zijn verdeeld over vijf nieuwe uitgavencategorieën.
Dit zijn:1. Duurzame groei• 1a Concurrentiekracht voor groei en werkgelegenheid• 1b Cohesie voor groei en werkgelegenheid2. Bescherming en beheer natuurlijke hulpbronnen (waaronder het gemeenschappelijk
landbouwbeleid)3. Burgerschap, vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid4. EU als mondiale partner5. Administratieve uitgavenVerder heeft de Commissie voorgesteld een generiek correctiemechanisme
in te voeren, dat geldt voor alle lidstaten (dus niet alleen voor het Verenigd Koninkrijk, zoals nu)1 en dat
automatisch in werking treedt als de netto-betalingspositie van een lidstaat,
gemeten als percentage van het BNI, op enig moment boven een bepaalde drempel
komt. In dat geval zou een lidstaat compensatie ontvangen.3.2.2 Reactie Raad van MinistersTijdens de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van 23 en 24 februari
2004 heeft de Raad van Ministers de Commissievoorstellen voor de nieuwe financiële
perspectieven besproken.Een aantal lidstaten ondersteunde de wens van de Commissie om eerst het
beleid voor de komende periode te bepalen en de financiering hieraan aan te
passen (bottom-up). Andere lidstaten, waaronder Nederland, pleitten ervoor
om eerst de financiering vast te stellen, alvorens te kijken naar de prioriteitsstelling
(top-down).Zes lidstaten2 gaven aan dat zij het plafond
voor de uitgaven wilden maximeren op 1% van het BNI van de EU-27. De
voorstellen van de Commissie konden zo op weinig steun van de lidstaten rekenen.3.2.3 Behandeling Europees ParlementOok in het Europees Parlement zijn de voorstellen van de Commissie aan
de orde geweest, eerst in mei 2005 in de tijdelijke commissie Beleidsuitdagingen
en Begrotingsmiddelen,3 daarna tijdens de plenaire
behandeling op 8 juni 2005.Bij die laatste gelegenheid heeft het Parlement een resolutie aangenomen.
Hierin werd een totaal aan begrote middelen genoemd van € 883,3
miljard (oftewel gemiddeld 1,07% van het gezamenlijk BNI van de EU-27).
Het Parlement vroeg ten opzichte van de Commissie onder meer om meer middelen
voor transeuropese netwerken en voor plattelandsontwikkeling.Het Parlement gaf verder aan het te betreuren dat de Commissie niet een
specifieke reserve heeft voorgesteld voor extern beleid, waarmee zou kunnen
worden ingespeeld op onvoorziene crises.4Ten slotte bevestigde het Parlement de noodzaak om het huidige stelsel
van eigen middelen te hervormen en verklaarde het zich bereid om voorstellen
voor een correctiemechanisme «te evalueren».3.2.4 Onderhandeling in de Europese RaadOp 16 en 17 juni 2005 hebben de staatshoofden en regeringsleiders
van de EU-lidstaten de financiële perspectieven 2007–2013 besproken.
Zij bereikten geen overeenstemming over de voorstellen.Het voorzitterschap streefde naar een akkoord over een uitgavenplafond
van rond de 1,06% van het BNI van de EU-27 voor vastleggingen, en 1,00%
voor betalingen. Voorgesteld werd om de Britse kortingsregeling (de «rebate»)
te laten voortbestaan, maar in aangepaste vorm.5Dit voorstel sloot tot op zeker hoogte aan bij de wens van sommige lidstaten,
waaronder Nederland, die een verbetering van hun netto-positie wilden bewerkstelligen.
Het Verenigd Koninkrijk stemde evenwel niet met het voorstel in, mede omdat
het een besluit hierover wenste te koppelen aan een afspraak om gedurende
de periode 2007–2013 tot een meer toekomstgerichte EU begroting te komen
inclusief verregaande hervormingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Dit was voor Frankrijk niet aanvaardbaar. Ook Nederland stemde niet in met
het voorstel.6Doordat de korting voor het Verenigd Koninkrijk onderwerp van discussie
was geworden en het voorzitterschap de voorkeur gaf aan een specifieke oplossing
voor Zweden, Nederland en Duitsland, is de discussie over het invoeren van
een generiek correctiemechanisme naar de achtergrond geschoven.13.3 Invoering baten-lastenstelselHet nieuwe financieel reglement dat op 1 januari 2003 in werking
is getreden, bepaalt dat met ingang van 1 januari 2005 de administratie
van de EU-begroting moet worden gevoerd op basis van een baten-lastenstelsel.2Binnen een baten-lastenstelsel wordt afgeschreven op uitgaven die meerjarig
nut hebben. Daardoor komen de kosten van kapitaaluitgaven gespreid ten laste
van de begrotingen over de jaren waarin de investering tot gebruik leidt.
Hierdoor ontstaat een beter inzicht in de jaarlijkse kosten van beleid.De invoering van het baten-lastenstelsel bracht met zich mee dat het oude
boekhoudsysteem van de Europese Commissie (SINCOM2) niet meer voldeed en dat
een nieuw boekhoudsysteem moest worden ingevoerd, en dat voldaan moest worden
aan de daarmee verbonden IT-randvoorwaarden.Op 10 januari 2005 is het nieuwe boekhoudsysteem van de Commissie
operationeel geworden. Het nieuwe systeem is geheel gebaseerd op het baten-lastenstelsel
en daarmee wordt strikt genomen voldaan aan de vereisten van het financieel
reglement.3 Echter, nog niet alle subadministraties
(zoals projectadministraties) en subsystemen (zoals betaalmodules) waren op
dat moment al gekoppeld aan het nieuwe systeem. En ook verliep niet alles
geheel volgens plan. Van de 35 benodigde acties waren er op 31 januari
2005 acht nog niet geheel afgerond.4Een aantal zaken moet thans (eind 2005) nog worden geregeld. Deze hebben
vooral betrekking hebben op het koppelen van subadministraties, budgettering,
administratie en verantwoording op basis van het baten-lastenstelsel.Ondanks de nog resterende «losse eindjes» is het naar het
oordeel van de Algemene Rekenkamer positief dat binnen een ambitieuze tijdsplanning
van circa twee jaar de administratie van de EU-begroting op basis van het
baten-lastenstelsel mogelijk is geworden.Een punt van zorg blijft dat de openingsbalans per 1 januari 2005
ten tijde van het opstellen van dit rapport nog niet voorhanden was.3.4 Voorstellen verbetering financieel management3.4.1 Advies Europese RekenkamerOp 10 april 2002 heeft het Europees Parlement de Europese Rekenkamer
gevraagd om advies uit te brengen «... over de haalbaarheid van de invoering
van één enkel auditmodel voor de Europese begroting waarbij
elk controleniveau voortbouwt op het voorgaande met als doel de last voor
de gecontroleerde te verminderen en de kwaliteit van de audit op te voeren,
maar zonder de onafhankelijkheid van de betrokken audit-organen te ondergraven.»5Het gevraagde advies over «single audit» werd in april 2004
door de Europese Rekenkamer uitgebracht.1 Het
advies is gericht op de aspecten van de interne controlesystemen die de wettigheid
en regelmatigheid van de ontvangsten en uitgaven garanderen, maar niet op de aspecten die betrekking hebben op doeltreffendheid
of doelmatigheid.Het bestaan van een efficiënt en doeltreffend systeem van interne
controles op de ontvangsten en uitgaven van de EU zou voor de Europese Rekenkamer
een grote steun betekenen bij het vervullen van haar taak als externe auditor.
Als de Europese Rekenkamer kan vertrouwen op goed ontworpen en toegepaste
controlesystemen, zal zij haar eigen middelen optimaal kunnen gebruiken en
daarmee de uitvoering van haar taken kunnen verbeteren.De Europese Rekenkamer spoort dan ook aan tot invoering van een coherent
en compleet interne-controlesysteem voor de EU-begroting op basis van een
logisch kader met gemeenschappelijke beginselen en normen. Dit controlesysteem
moet zowel bij de instellingen van de EU als in de lidstaten op alle administratieve
niveaus worden toegepast, en de controles die volgens dit systeem worden uitgevoerd
moeten redelijke zekerheid bieden dat de verrichtingen wettig en regelmatig
zijn en voldoen aan de beginselen van zuinigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid.
De kosten van de controles moeten in verhouding staan tot de voordelen op
financieel en beleidsgebied.Het systeem moet worden opgebouwd rond een logische geschakelde structuur
waarin de verificaties worden verricht, geregistreerd en gerapporteerd volgens
een gemeenschappelijke norm, zodat alle deelnemers erop kunnen vertrouwen.
Vele bouwstenen voor de vorming van een dergelijk kader zijn in de bestaande
systemen volgens de Europese Rekenkamer al geheel of gedeeltelijk voorhanden,
terwijl andere nog moeten worden toegevoegd.De Europese Rekenkamer vindt dat de Europese Commissie verantwoordelijk is voor het definiëren van minimumeisen waaraan
de controles van de besteding van EU-gelden moeten voldoen. Ook is zij van
mening dat het de Europese Commissie is die in partnerschap met de lidstaten
de verbeteringen in de interne-controlesystemen moet bevorderen.De Raad van Ministers en het Europees Parlement zijn volgens de Europese Rekenkamer verantwoordelijk
voor de goedkeuring van de kosten-batenbalans voor de verschillende uitgavencategorieën.Ten slotte stelt de Europese Rekenkamer zich op het standpunt dat de controles
moeten worden verricht, gedocumenteerd en gerapporteerd op een open en doorzichtige
wijze, zodat de resultaten voor alle deelnemers aan het systeem bruikbaar
en betrouwbaar zijn. De controleresultaten moeten eigendom zijn van de Europese
Unie en niet van de individuele controleorganisaties, vindt de Europese Rekenkamer.3.4.2 Voorstellen Europees ParlementIn april 2005, bij de kwijtingsprocedure over de begroting van 2003, heeft
het Europees Parlement zijn bezorgdheid uitgesproken over het feit dat de
Europese Rekenkamer net als in voorgaande jaren geen redelijke zekerheid kon
geven over de wettigheid en regelmatigheid van de uitgaven van de EU. Het
Parlement vindt dat de problemen niet uitsluitend kunnen worden opgelost met
centraal opgelegde controles. De huidige situatie toont aan, vindt het Parlement,
dat er behoefte is aan nieuwe instrumenten om het inzicht van
de Commissie in de beheer- en controlesystemen van de lidstaten te verbeteren.In een resolutie heeft het Parlement voorstellen gedaan om te komen tot
verbetering van het financieel management van de EU als geheel en tot een
positieve verklaring van betrouwbaarheid in het bijzonder.1Het Parlement vindt dat het hoogste de minister van Financiën in
de lidstaat het volgende moet doen:• Hij moet een voldoende omvattende officiëleopenbaarmakingsverklaring («disclosure statement») afgeven.
In deze openbaarmakingsverklaring moet inzicht worden geboden in de kwaliteit
van de interne controlesystemen in de lidstaat voordat er uitgaven ten laste
van de EU-begroting worden gedaan2.• Hij moet een jaarlijkse betrouwbaarheidsverklaring («assurance statement») afgeven,3 waarin de lidstaat zich vervolgens achteraf verantwoordt over de uitgaven.Alleen zo kan de Commissie voldoen aan haar verplichtingen krachtens artikel
274 van het Verdrag, meent het Parlement.4De jaarlijkse openbaarmakingsverklaring zou onder meer de volgende elementen
moeten bevatten:• een beschrijving van de controlesystemen door de beheersautoriteit
van de lidstaat;• een beoordeling van de effectiviteit van deze controlesystemen;• indien noodzakelijk: een actieplan voor verbeteringen opgesteld
door de beheersautoriteit van de lidstaat in overleg met de Commissie;• een bevestiging van de beschrijving door een nationale controle-instantie
of een andere externe auditor.Voor de jaarlijkse betrouwbaarheidsverklaring geeft het Parlement geen
indicatieve lijst van wat deze zou moeten bevatten.In zijn resolutie verzoekt het Europees Parlement de Commissie om vóór
1 oktober 2005 een eerste verslag voor te leggen met een verkenning van
het traject naar een gezamenlijk protocol met de lidstaten over de openbaarmakingsverklaring.Op 4 oktober 2005 ten slotte, organiseerde het Europees Parlement
een openbare hoorzitting, waarbij diverse sprekers hun ideeën presenteerden
over verbetering van het EU financieel management.53.4.3 Voorstel Europese CommissieOp 15 juni 2005 heeft de Europese Commissie een mededeling aangenomen
over een «routekaart» naar een communautair interne-controlekader.6 Tijdens de Ecofinraad van 12 juli 2005 heeft commissaris
Siim Kallas (administratieve zaken, audit en fraudebestrijding) deze routekaart
gepresenteerd.7Het einddoel van de routekaart is een positieve betrouwbaarheidsverklaring
(Déclaration d’Assurance, DAS) van de Europese Rekenkamer bij
jaarrekening van de EU. Dit mede om de Europese burger te laten zien dat zijn
gelden juist worden besteed. Om dat doel te bereiken moeten diverse maatregelen
worden getroffen. Het communautaire interne-controlekader van de EU moet zodanig
aangepast worden, dat daarmee redelijke zekerheid verkregen kan worden over
transacties tot aan het niveau van de individuele eindbegunstigde. De routekaart is voorzien van een ambitieus tijdpad. Vanaf 1 januari
2006 zouden de eerste maatregelen moeten gelden.In aanvulling op de voorstellen van het Europees Parlement voor jaarlijkse
openbaarmakingsverklaringen en betrouwbaarheidsverklaringen1 stelde de Commissie het volgende voor:• Om het afgeven van openbaarmakingsverklaringen en betrouwbaarheidsverklaringen
te faciliteren moet per verantwoordelijke autoriteit in de lidstaten (erkend
betaalorgaan, betaalautoriteit, beheersautoriteit) een vergelijkbare verklaring
worden opgesteld, voorzien van een verklaring van een onafhankelijk controleur.2• De nationale rekenkamers of andere onafhankelijke controle-instanties
kunnen de jaarlijkse betrouwbaarheidsverklaringen controleren en daarover
rapporteren aan hun nationale parlement.De Commissie bouwt aldus voort op de voorstellen van het Parlement, maar
reserveert een duidelijker taak voor de nationale rekenkamers of andere onafhankelijke
controle-instanties. Ook geeft zij nadere invulling aan de «single audit»-gedachte,
door op de lagere controleniveaus verklaringen verplicht te stellen die vergelijkbaar
zijn met de vereiste verklaringen op het nationale niveau.Verder geeft de Commissie in haar mededeling aan dat de lidstaten zullen
worden uitgenodigd om aan te geven:1. hoe zij de kosten van controles inschatten en of zij van mening zijn
dat deze ten laste van het EU-budget moeten komen;2. welke mogelijkheden zij zien, gegeven de eisen die dit stelt aan een
gemeenschappelijke aanpak van de controle en controlestandaarden en werkprogramma’s,
om een single-auditaanpak in te voeren;3. in hoeverre zij de rol van nationale rekenkamers denken te kunnen versterken
door nationale controlerapporten systematischer uit te wisselen met de Europese
Rekenkamer.Op 21 en 22 september 2005 organiseerden het Brits voorzitterschap
en de Commissie gezamenlijk een panelbijeenkomst in Brussel om de voorstellen
uit de routekaart te bespreken en over de hiervoor genoemde punten te spreken.
Doel van de panelbijeenkomst was om te komen tot oordelen over de voorstellen
uit de routekaart. Die voorstellen zouden het Comité van Permanente
vertegenwoordigers (COREPER) moeten helpen om tot een gezamenlijk standpunt
te komen, zodat in de Ecofinraad van november een definitief standpunt zou
kunnen worden ingenomen door ministers.In achtereenvolgens het expert-panel, COREPER en de Raad van Ministers
is geen overeenstemming bereikt over de voorstellen van de Commissie. De Ecofinraad
van 8 november 2005 heeft de voorstellen voor lidstaatverklaringen niet
overgenomen. De Raad gaf aan dat verder gewerkt dient te worden met de bestaande
verklaringen op operationeel niveau, zoals die bestaan voor het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en het structuurbeleid.3.4.4 Andere initiatieven van de Europese CommissieEuropees transparantie-initiatiefOp 17 maart 2005 heeft de Europese Commissie, bij monde van commissaris
Kallas haar plannen bekendgemaakt voor een «Europees transparantie-initiatief».3 Het initiatief richt zich op twee zaken: het verbeteren van het verantwoordingsproces en het versterken van persoonlijke integriteit
en politieke onafhankelijkheid.Om het verantwoordingsproces te verbeteren zal bijvoorbeeld aan lidstaten
worden gevraagd om gegevens over eindbegunstigden van EU-subsidies openbaar
te maken. Ter versterking van de integriteit zal bijvoorbeeld aan Europese
ambtsdragers worden gevraagd om een gedragscode te aanvaarden en een verklaring
af te leggen over nevenactiviteiten.Op 18 mei 2005 is in het college van de Europese Commissie een eerste
oriënterend debat over het initiatief gehouden. Een groenboek wordt voorzien
voor het najaar van 2005.1Gemeenschappelijk landbouwbeleid: «statements of
assurance»Op de landbouwraad van 30 mei 2005 is een politiek akkoord bereikt
over de nieuwe financieringsverordening van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
In deze verordening is het financieel beheer van het gemeenschappelijk landbouwbeleidgeregeld.
Eén van de nieuwe elementen in de financieringsverordening is de zogenoemde «statement
of assurance».2 Dit«statement»
moet worden opgesteld door het hoofd van het betreffende betaalorgaan en moet
worden voorzien van een verklaring door de certificerende instantie in de
lidstaat. Een en ander zou het directoraat-generaal Landbouw moeten helpen
bij het opstellen van zijn jaarlijkse managementstatement en past zodoende
in het streven naar een single-auditaanpak.De wijziging zou moeten ingaan met ingang van het EOGFL-garantiejaar dat
start op 15 oktober 2006.Structuurfondsen: «contracts of confidence»De Europese Commissie wil tot overeenstemming komen met lidstaten over
zogenoemde «contracts of confidence» voor het beheer van structuurfondsmiddelen.
In deze bilaterale overeenkomsten tussen de lidstaat en de Commissie kunnen
afspraken worden vastgelegd over intensiteit van controles, controlenormen,
rapportage (vorm, frequentie, inhoud en dergelijke), erkenning van betaalorganen
en door de lidstaat aan de Commissie af te geven «contracts of confidence».De voorstellen zijn over het algemeen niet positief ontvangen. Zo sprak
de Raad van Ministers zich uit tegen jaarlijks af te geven «contracts
of confidence». Ook tijdens een bijeenkomst met vertegenwoordigers van
controleautoriteiten in Dublin in oktober 2002 was er weinig enthousiasme
voor het idee. Nu het einde van de structuurfondsperiode al in zicht komt
en er nog steeds weinig animo is bij de lidstaten om «contracts of confidence»
af te sluiten, wordt er vanuit de directoraten-generaal van de Commissie weinig
actie op dit punt ondernomen.3.4.5 Voorstellen nationale parlementenVan 16 tot 18 mei 2005 is in Luxemburg de the «Conference of
Community and European Affairs Committees of Parliaments of the European Union»
(COSAC) gehouden. Vertegenwoordigers van de nationale parlementen hebben daar
onder andere gesproken over het beheer en de controle op de EU-gelden. In
de resolutie, die naar aanleiding van het debat werd aangenomen, wordt het
volgende opgemerkt:• De controle op nationaal niveau van de besteding van EU-gelden
moet verbeteren.• Management- en controlesystemen moeten versterkt worden, zodat
ook de verantwoording van de lidstaten kan verbeteren. • COSAC is voorstander van een single-auditmodel en verwelkomt de
introductie van ex-ante-openbaarmakingsverklaringen en ex-post-verantwoordingsverklaringen.• COSAC roept de Raad van Ministers op om op korte termijn een single-auditmodel
in te voeren.• COSAC verwelkomt samenwerking tussen nationale controle-instanties
en roept deze op jaarlijks een rapport op te stellen over het financieel management
van EU-gelden in de eigen lidstaat.3.5 Beleidswijzigingen per uitgavencategorieIn deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de beleidsterreinen waarbij
sprake is van «gedeeld beheer». De programma’s worden gezamenlijk
uitgevoerd door de Europese Commissie en (partijen in de) de lidstaten.3.5.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleidHet gemeenschappelijk landbouwbeleid ondergaat de komende tijd belangrijke
wijzigingen. We bespreken deze hieronder. De Europese Rekenkamer heeft advies
uitgebracht over de voorgestelde wijzigingen;1
de inhoud daarvan komt aan de orde in hoofdstuk 5, § 5.3.4.Twee pijlers van het gemeenschappelijk landbouwbeleidPer 1 januari 2007 krijgt het gemeenschappelijk landbouwbeleid met
de nieuwe financieringsverordening een nieuw juridisch kader. Het beleid rust
op twee «pijlers» : (1) marktuitgaven en inkomenssteun en (2)
een vernieuwde pijler voor plattelandsontwikkeling. Het nieuwe landbouwbeleid
bevat op zichzelf een aantal inhoudelijke wijzigingen en zal onder nieuwe
randvoorwaarden worden uitgevoerd (zie hierna).(Nieuwe) randvoorwaardenEr moet aan een aantal specifieke randvoorwaarden worden voldaan om in
aanmerking te komen voor landbouwsubsidies. Het gaat om beheerseisen die afkomstig
zijn uit Europese richtlijnen en verordeningen, om eisen op het punt van landbouw-
en milieucondities, om eisen op het punt van volksgezondheid, dierenwelzijn,
dier- en plantengezondheid en kennisgeving van ziekten. Daarnaast kunnen lidstaten
nog nationale voorwaarden verbinden aan de uitvoering in de eigen lidstaat.De randvoorwaarden voor goede landbouw- en milieucondities zijn, vooruitlopend
op het nieuwe beleid, al sinds 1 januari 2005 van kracht. Datzelfde geldt
voor acht beheerseisen. De overige eisen worden per 1 januari 2006 respectievelijk
1 januari 2007 van kracht.Voldoet een eindbegunstigde (i.e. subsidieontvanger) niet aan de randvoorwaarden,
dan wordt deze direct (deels of geheel) gekort op de totale landbouwsubsidie.
De korting is maximaal 5%, maar dit percentage wordt met een factor
3 vermenigvuldigd bij een herhaling van de niet-naleving. Wordt daarna nog
een keer niet-naleving geconstateerd, dan kunnen de aanvragen in het lopende
kalenderjaar onder bepaalde voorwaarden worden uitgesloten voor de betrokken
steunregeling.Geen productsubsidies meerSubsidies in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid zullen
verder worden losgekoppeld van de productie. In plaats van de huidige inkomenstoeslagen
en productsubsidies komt er een bedrijfstoeslag. Het doel hiervan is de landbouw
duurzamer te maken. Lidstaten kunnen ervoor kiezen om per 1 januari 2005,
2006 of 2007 los te koppelen.2Opheffing EOGFLDe landbouwsubsidies worden tot nu toe bekostigd uit het Europees Oriëntatie
en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Garantie (EOGFL-garantie). Een
deel van dit fonds wordt ook gebruikt om projecten voor Plattelandsontwikkeling
(mede) te financieren, terwijl een deel daarvan ook uit structuurfondsen wordt
gefinancierd.Vanaf 2007 komen er twee fondsen waaruit het gemeenschappelijk landbouwbeleid
wordt bekostigd: het Europees Landbouw Garantiefonds (ELG) en het Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO).Controle in de lidstatenDe Europese Commissie geeft de lidstaten ruimte om zoveel mogelijk gebruik
te maken van de bestaande controlecapaciteit en -deskundigheid bij de organisaties
die nu ook al actief zijn in handhaving. Zij kunnen dan de controles op de
randvoorwaarden opnemen in hun jaarlijkse controleprogramma’s.PlattelandsontwikkelingHet plattelandsbeleid is vastgelegd in de Kaderverordening Plattelandsontwikkeling
van de EU.1 Lidstaten krijgen op grond hiervan
mogelijkheden om aan agrariërs steun te geven voor investeringen en maatregelen
op het gebied van milieu, natuur en landschap.Om geld vrij te maken voor plattelandsontwikkeling worden subsidieaanvragen
in 2005 voor directe betalingen met 3% gekort. Deze korting geldt niet
voor de eerste € 5 000.2 Dit mechanisme
wordt modulatie genoemd.Beschikbaar budgetSinds 1999 geldt er een plafond voor landbouwuitgaven. Om het gemeenschappelijk
landbouwbeleid ook na de uitbreiding betaalbaar te houden, wil de Commissie
het landbouwbudget met € 8 miljard verhogen.Italië heeft in mei 2005 een alternatief voorgesteld: de introductie
van een systeem van nationale cofinanciering voor het landbouwbeleid. Zo’n
systeem zou gunstig zijn voor de netto-positie van Nederland, het Verenigd
Koninkrijk en Duitsland. Lidstaten als Frankrijk en Spanje daarentegen zouden
honderden miljoenen euro’s moeten bijleggen.De Nederlandse regering heeft zich op het standpunt gesteld dat het landbouwplafond,
zoals dat is afgesproken voor de periode 2007–2013, in de toekomst zou
moeten blijven gelden, ook na de uitbreiding van de Unie met Roemenië
en Bulgarije. Zij wijst de door de Commissie voorgestelde uitbreiding van
het landbouwbudget dan ook af.Marktordening voor suikerDe Europese Commissie heeft op 22 juni 2005 een hervorming van de
gemeenschappelijke marktordening voor suiker voorgesteld. De nieuwe regeling
zal ontwikkelingslanden preferentiële (i.e. laagdrempelige) toegang tot
de Europese suikermarkt blijven bieden tegen een prijs die boven het wereldmarktniveau
ligt. Voor de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (de
ACS-landen) die van oudsher suiker naar de EU uitvoeren, heeft de Commissie
ook een voorstel gedaan voor een bijstandsregeling.De Commissie wil de prijs voor in de EU geproduceerde witte suiker in
twee stappen met in totaal 39% verlagen. De prijs is daarmee nog niet
marktconform. De landbouwers worden voor 60% van die prijsverlaging
gecompenseerd door middel van steun die wordt toegevoegd aan de bedrijfstoeslag
(wat betekent dat zij normen op het gebied van milieu en grondbeheer zullen
moeten naleven). Om de minder concurrentiekrachtige suikerfabrikanten ertoe
aan te zetten met de suikerproductie te stoppen zal vier jaar lang op vrijwillige
basis gebruik kunnen worden gemaakt van een herstructureringsregeling. Ten
slotte zal de interventie (het opkopen en opslaan van landbouwproducten tegen
een vooraf vastgestelde interventieprijs indien de marktprijs te veel daalt)
worden afgeschaft.De Commissie wil al in 2006 met de uitvoering van de bijstandsregeling
beginnen. Wegens de complexiteit van de herstructurering moet de steunverlening
de vorm krijgen van een achtjarenprogramma.Als het voorstel wordt goedgekeurd, wordt voor 2006 € 40 miljoen
beschikbaar gesteld en worden garanties geboden voor verdere steunverlening
in de periode 2007–2013.3.5.2 StructuurbeleidOp 14 juli 2004 heeft de Europese Commissie bij de Raad van Ministers
en aantal vereenvoudigingen voorgesteld rond financieringsinstrumenten en
themakeuzes voor het structuurbeleid.1 Hieronder
volgt een korte uiteenzetting van de voorstellen en de behandeling daarvan.
Overigens heeft de Europese Rekenkamer advies uitgebracht over de voorgestelde
wijzigingen in het structuurbeleid.2 De inhoud
van dit advies wordt besproken in hoofdstuk 5, § 5.3.4.Beperking aantal structuurfondsenIn het voorstel van de Commissie, dat is neergelegd in een ontwerp-verordening,
wordt het aantal structuurfondsen, in vergelijking tot de huidige zes, beperkt
tot drie: het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO; in het leven
geroepen voor de aanleg van wegen en andere vormen van infrastructuur), het
Europees Sociaal Fonds (ESF; bedoeld voor opleidingsprojecten voor langdurig
werklozen en herintreders) en het Cohesiefonds (opgericht ter financiering
van projecten op het gebied van het milieu of de vervoersinfrastructuur in
Griekenland, Spanje, Portugal en Ierland).In tegenstelling tot de huidige structuurfondsprogramma’s, die uit
verscheidene structuurfondsen worden gefinancierd, moet er bij de toekomstige
bijstandsverlening naar worden gestreefd met slechts één fonds
per programma te werken.De toekomstige generatie programma’s wordt gegroepeerd in de volgende
drie categorieën: (1) convergentie, (2) regionaal concurrentievermogen
en werkgelegenheid, (3) territoriale samenwerking.Het Cohesiefonds en het EFRO gaan één enkel programmeringssysteem
volgen. Verder wordt voorgesteld om de huidige communautaire initiatieven
in de algemene programmering voor structuurbeleid te integreren.Voorwaarden voor beheer en controleIn de ontwerp-verordening is een minimumreeks voorwaarden opgenomen waaraan
de beheer- en interne-controlesystemen van de fondsen moeten voldoen. Voorts
is bepaald welke verantwoordelijkheid de lidstaten en de Commissie dragen
voor het garanderen van de naleving van het beginsel van goed financieel beheer.
In dit verband zullen de lidstaten een garantie inzake de beheer- en controlesystemen
moeten voorleggen:• bij het begin van de periode, in de vorm van het oordeel van een
onafhankelijke auditinstantie over het systeem; • elk jaar, in de vorm van het oordeel van de auditautoriteit, gestaafd
door een jaarlijks controleverslag; en• bij het einde van de periode, door middel van de garantie over
de definitieve uitgavenstaat.Deze laatste vereisten uit de voorstellen uit 2004 komen grotendeels overeen
met de vereisten die het Europees Parlement in april 2005 stelde bij het verlenen
van kwijting over de begroting van 2003 en die door de Commissie in de «routekaart»
naar een communautair interne-controlekader nader zijn toegelicht (zie § 3.4.3
en § 3.4.4).Behandeling door Europees ParlementOp 6 juli 2005 heeft het Parlement in zijn behandeling van het voorstel
van de Commissie, waarvoor de instemmingsprocedure van kracht is, een resolutie
aangenomen. Deze omvatte de volgende punten:1• Het Parlement vindt dat er bij het voorstel van de Commissie voor
de verdeling van de geldelijke middelen over de diverse doelstellingen sprake
is van een eerlijk belangenevenwicht.• Gezien de dringende behoefte die in de nieuwe programmaperiode
zal bestaan aan structurele financiering voor een groot aantal EU-regio’s,
vindt het Parlement dat eerder toegekende middelen voor cohesiebeleid die
vervallen zijn wegens de N+2-regel (jaarbudgetten moeten binnen twee jaar
moeten zijn besteed, anders komen ze automatisch te vervallen) opnieuw moeten
kunnen worden gebruikt voor de betreffende regio’s.• Het Parlement wil dat speciale compensatiemechanismen worden ingesteld
voor de regio’s of lidstaten die door de uitvoering van het Commissievoorstel
te maken krijgen met aanzienlijke financiële verliezen.• Het Parlement wil dat, zodra de nieuwe financiële perspectieven
goedgekeurd zijn, de Commissie de in het voorstel bedoelde kredieten opnieuw
voorlegt aan het Parlement en de Raad, om te garanderen dat zij verenigbaar
zijn met de vastgestelde maxima.3.6 ConclusiesBinnen de EU zijn tal van belangrijke nieuwe ontwikkelingen gaande op
het gebied van financieel management, zoals de invoering van het activiteitengestuurd
management en het baten-lastenstelsel. Het tijdpad is vaak ambitieus.De belangrijkste ontwikkeling op het gebied van financieel management
is ongetwijfeld het door het Europees Parlement geïnitieerde streven
naar een communautair interne-controlekader, dat moet uitmonden in een positieve
betrouwbaarheidsverklaring (DAS) van de Europese Rekenkamer en een stelsel
van lidstaatverklaringen. Dit streven kan worden geïnterpreteerd als
een «operatie comptabel bestel EU».2
Dat hieraan wordt gewerkt is met name zo belangrijk omdat een dergelijke operatie
niet alleen de werkzaamheden van de Europese Commissie betreft, maar tegelijkertijd
voorstellen omvat om alle 25 lidstaten van de Unie diepgaander te betrekken
bij de controle op en onderzoek naar de besteding van EU-gelden – vooral
de gelden die in gedeeld beheer worden besteed binnen de lidstaten.De voorstellen van het Europees Parlement zijn, na het advies daarover
van de Europese Rekenkamer, in 2005 opgepakt door Europese Commissie, die
ze verwerkte in een «routekaart» naar een communautair interne controlekader. In de Ecofinraad van 8 november 2005 zijn deze
voorstellen op de belangrijkste onderdelen niet overgenomen.Ook de voortgang op deelterreinen is beperkt. De Commissie heeft per beleidsterrein
verschillende initiatieven opgestart, zoals het ontwikkelen van «contracts
of confidence» tussen de lidstaat en de Commissie over het beheer van
structuurfondsmiddelen, en jaarlijks door lidstaten af te geven «statements
of assurance» bij de declaratie van landbouwsubsidies. Deze initiatieven
lijken echter niet door alle directoraten-generaal van de Commissie te worden
ondersteund. Ook is onduidelijk hoe zij passen binnen de voorstellen van de
routekaart. Dit schept onduidelijkheid in de lidstaten. In de toekomst is
het dan ook nodig dat nieuwe voorstellen door de betrokken directoraten-generaal
goed op elkaar afgestemd zijn. 4 SYSTEMEN VOOR FINANCIEEL MANAGEMENT EU 2003–2004In dit hoofdstuk bespreken we de uitvoering van het financieel management
van de EU, waarbij we vooral – maar niet alleen – kijken naar
de rol die de directoraten-generaal en diensten van de Europese Commissie
daarin spelen. Om van dit laatste een goed beeld te krijgen hebben we de jaarlijkse
activiteitenverslagen 2003 en 2004 van twaalf directoraten-generaal en diensten
van de Europese Commissie geanalyseerd.1 Daarnaast
hebben we de activiteitenverslagen 2003 en 2004 van de Europese Rekenkamer
geanalyseerd.Aan de hand van een aantal indicatoren bekijken we in dit hoofdstuk de
volgende onderdelen van het Europese financieel management: de planning en
uitvoering van de EU-begroting (§ 4.1), de controles en interne
audit die de Europese Commissie verricht (§ 4.2), de verantwoording
die de directoraten-generaal en diensten van de Commissie afleggen over hun
werkzaamheden en resultaten (§ 4.3) en de externe audit die de Europese
Rekenkamer jaarlijks verricht naar de jaarrekening van de EU (§ 4.4).4.1 Planning en uitvoering begroting4.1.1 Beleidsterreinen en directoraten-generaalHet grootste deel van de begroting van de EU betreft uitgaven voor activiteiten
die worden uitgevoerd door de directoraten-generaal van de Europese Commissie.
Onderstaand overzicht laat zien welke directoraten-generaal betrokken zijn
bij de uitvoering bij het beleid uit de verschillende hoofdstukken van de
EU-begroting. De overige diensten worden hier buiten beschouwing gelaten.Overzicht 3. Geraamde uitgaven en aantal vaste personeelsleden
per directoraat-generaal van de Europese Commissie in 2003–2004 BegrotingshoofdstukDirectoraat-generaal20032004  Kredieten (in miljoenen euro’s) Personeel Kredieten (in miljoenen euro’s)PersoneelGemeenschappelijk landbouwbeleidLandbouw en plattelandsontwikkeling47 9041 08050 4601 125Structurele actiesLandbouw en plattelandsontwikkelingidemidemidemidem Regionaal beleid22 00960326 785646 Werkgelegenheid9 79479510 839808 Visserij907317931321 Intern beleidEnergie en vervoer9851 0151 3461 077 Milieu260615320634 Onderzoek2 7321 6753 2151 725 Onderwijs & cultuur827717951713 Ondernemingen263945306944  Mededinging7877281766 Informatiemaatschappij9921 0571 1791 068 Interne markt5649568535 Gemeenschappelijk centrum voor onderzoek2692 1333062 400 Gezondheid en
consumentenbescherming467830469860 Externe maatregelenBuitenlandse betrekkingen3 2733 0473 5262 404 Ontwikkeling en relaties met ACS-landen1 1402 1821 1761 446 Humanitaire
hulp562158507167PretoetredingUitbreiding1 9767851 284310Eigen middelenBegroting1–––– Belastingen
en douane-unie85480106502OverigeEconomische en financiële
zaken327517475532  Justitie en binnenlandse zaken133338507376* Bron: Financieel verslag Europese Unie 2003 en 2004. De bedragen
zijn de aan de directoraten-generaal ter beschikking gestelde kredieten.1 Het Financieel Verslag Europese Unie van 2003 en 2004
bevat geen gegevens over het directoraat-generaal Begroting.Het overzicht laat onder meer zien dat tussen 2003 en 2004 voor de meeste
directoraten-generaal het vastgestelde krediet en het aantal personeelsleden
is toegenomen. Een uitzondering is het directoraat-generaal Uitbreiding. Dit
is logisch; in 2004 zijn tien nieuwe lidstaten toegetreden tot de Unie, waardoor
het aantal kandidaat-lidstaten is verkleind en de werkzaamheden van dit directoraat-generaal
zijn afgenomen.4.1.2 Resultaten planning en uitvoering begrotingCentrale documenten in de begrotings- en beleidscyclus van de directoraten-generaal
van de Europese Commissie zijn het jaarlijkse managementplan
en het jaarlijkse activiteitenverslag. Wij zijn nagegaan of deze
documenten openbaar beschikbaar zijn, en of er aandacht in wordt besteed aan
een aantal onderwerpen die relevant zijn voor financieel management, zoals
strategische doelen (worden deze expliciet beschreven in de managementplannen?),
activiteitengestuurd budgetteren (is hierover informatie opgenomen in de activiteitenverslagen?),
de opstelling en uitvoering van de begroting (is duidelijk hoeveel capaciteit
zoals personeel en tijd daarvoor is ingezet?).Overzicht 4. Resultaten planning en uitvoering begroting* OnderdeelIndicatorenInformatie in 2003?Waarde 2003Informatie in 2004?Waarde 2004 Jaarlijks manage- mentplan (JMP)**Aantal openbaar beschikbare JMP’sDeels4 van de 12Deels5 van de 12  Aantal JMP’s dat strategische en specifieke doelen bevatJaElk van de
4 openbare JMP’sJaElk van de 5 openbare JMP’s Jaarlijks activitei- tenverslag (JAV)***Aantal openbaar beschikbare JAV’sJaAlleJaAlle  Aandacht voor activiteitengestuurd
budgetteren in JAVJaAlle onderzoch- te beleids-DG’s + DG BudgetJa5 van de onder- zochte
beleids-DG’s  Gemiddeld % van
capaciteit ingezet voor opstellen begroting DG’s (input)Nee–Nee– Gemiddeld % van
capaciteit ingezet voor uitvoering begroting DG of dienst (input)alle 8 onderzochte beleids-DG’s65,8% (min 48,7%, max 78,4%)7 van de 8 onderzochte beleids-DG’s66,6%
(min 49,8% max 80%)  Gemiddeld % uitputting
begroting (output)alle 8 onderzochte beleids-DG’s88,4% (min 80,6%, max 98%)alle 8 onderzochte beleids-DG’s83,5% (min 61,8%, max 99,1%)* De resultaten per directoraat-generaal en/of dienst voor deze en
volgende tabellen van dit hoofdstuk zijn opgenomen in bijlage 3.** Bron: JMP’s van beleidsdirectoraten-generaal Landbouw, Regio,
Werkgelegenheid, Visserij, Onderwijs en Cultuur, Milieu, Transport en Energie,
Onderzoek, alsmede het directoraat-generaal Budget, het Secretariaat-Generaal,
de Interne Auditdienst (IAS) en het Europees antifraudebureau (OLAF).*** Bron: Activiteitenverslagen 2003 en 2004 van acht beleidsdirectoraten-generaal
en Report on budgetary and financial management 2003, 2004.Jaarlijks managementplanDe directoraten-generaal voeren de begroting voor hun eigen beleidsterrein
uit. Alvorens dat te doen stellen ze een jaarlijks werkprogramma op, het jaarlijks
managementplan.1 Daarin worden de strategische
doelen van de Commissie vertaald naar concrete operaties, waarbij activiteiten
en in te zetten middelen worden onderscheiden.Het plan wordt uiterlijk aan het begin van het begrotingsjaar intern gepubliceerd. Elk directoraat-generaal respectievelijk
dienst beslist zelf of het jaarlijks managementplan openbaar wordt gemaakt.In 2003 en 2004 waren de managementplannen van vier en vijf van de onderzochte
twaalf directoraten-generaal en diensten openbaar: van Landbouw, Milieu, Regionaal
beleid, Transport en Energie en Werkgelegenheid.Een belangrijk aspect van de managementplannen in het kader van het activiteitengestuurd
budgetteren is dat ze de strategische en specifieke beleidsdoelen van het
directoraat-generaal weergeven. Dit was in alle openbaar gepubliceerde managementplannen
het geval.Jaarlijks activiteitenverslagAlle jaarlijkse activiteitenverslagen zijn openbaar gemaakt. Aangezien
de invoering van het activiteitengestuurd budgetteren voor de Europese Commissie
een belangrijke operatie is, viel te verwachten dat in het verantwoordingsdocument
over financieel management van de directoraten-generaal en diensten hieraan
aandacht zou worden besteed. In 2003 was dit het geval; in 2004 ging een deel
van de verslagen van directoraten-generaal en diensten op dit onderwerp in.De activiteitenverslagen bevatten geen informatie over de capaciteit (personeel,
tijd) die de directoraten-generaal hadden ingezet voor het opstellen van de
begrotingen. Wel gaven de meeste beleidsdirectoraten-generaal aan welk percentage
van hun capaciteit is besteed aan de uitvoering van
de begroting, dat wil zeggen de uitvoering van hun beleid. Dit percentage –
met een sterke variatie tussen de directoraten-generaal – nam volgens
opgave van de directoraten-generaal toe tussen 2003 en 2004.Ook gaven de meeste beleidsdirectoraten-generaal aan welk percentage van hun budget was uitgeput gedurende het begrotingsjaar. Dit percentage
daalde tussen 2003 en 2004.4.2 Maatregelen van controle door Europese CommissieDe directoraten-generaal en diensten van de Europese Commissie voeren
verschillende soorten controle uit om de kwaliteit van de systemen en de wettigheid
en regelmatigheid van de bestedingen vast te stellen:– check op de toepassing van maatregelen van interne controle binnen de directoraten-generaal en diensten;– controles ter plaatse door de beleidsdirectoraten-generaal
in de lidstaten;– interne audit binnen de directoraten-generaal en binnen de Commissie
als geheel;– opvolgonderzoeken naar mogelijke gevallen van fraude door het
antifraudebureau van de Unie (OLAF).4.2.1 Maatregelen van interne controleOnder de noemer «interne controle» hebben wij gekeken naar
de toepassing van interne-controlenormen door de directoraten-generaal van
de Commissie, en naar de controles ter plaatse in de lidstaten.Overzicht 5. Resultaten interne controle door Europese
Commissie OnderdeelIndicatorenInformatie in 2003?Waarde 2003Informatie in 2004?Waarde 2004 Toepasssing Interne controlenormen door
DG’s*Oordeel Europese Rekenkamer
over toepassing interne controlenormen door directoraten-generaal en diensten
(output)**Ja50% onderzochte DG’s en diensten vol-
doet aan de onderzochte normenJa29% onderzochte DG’s en diensten
voldoet volledig aan de onderzochte normen Controles ter plaatse DG’s in lidstaten***Gemiddeld % onderzoekscapa-
citeit per beleids-DG afgezet tegen de totale capaciteit per DG (input)Nee–Beperkt: 2 van de 8 beleids-DG’sTe beperkt
en verschillend om waarde te geven  Gemiddelde realisatie
beleids-DG’s geplande controles in lidstaten (output)Deels: 4 van de 8 beleids-DG’s3 DG’s ieder circa 25 contro- les, 1 DG 27% programma’sDeels: 5 van de 8 DG’sTe verschillend om waarde te geven  Gemiddelde
realisatie beleids-DG’s geplande openbare rappor- tages (output)Nee–Beperkt: 2 van de 8 beleids-DG’sTe beperkt
en verschillend om waarde te geven Gemiddelde realisatie
openbare rapportages met expliciet oordeel over lidstaten door «gedeeld
beheer»-DG’s (output)Nee–Beperkt: 1 van de 4Te beperkt om waarde te geven  Gemiddelde realisatie
openbare rapportages met expliciet oordeel over lidstaten door «intern
beleid»-DG’s (output)Nee–Beperkt: 1 van de 4Te beperkt om waarde te geven* Bron: Jaarverslagen 2003 en 2004 Europese Rekenkamer** De Europese Rekenkamer vermeldt in haar Jaarverslag 2003 de resultaten
van onderzoek naar de toepassing van acht interne-controlenormen bij in totaal
zestien directoraten-generaal en diensten. Zie Tabel 1.4 in Jaarverslag 2003
van de Europese Rekenkamer. In het Jaarverslag 2004 geeft zij de resultaten
bij 14 (deels andere) directoraten-generaal en diensten. Zie Tabel 1.4 Jaarverslag
2004 van de Europese Rekenkamer.*** Bron: Activiteitenverslagen 2003 en 2004 van acht beleidsdirectoraten-generaalToepassing interne controlenormenIn het kader van de administratieve hervorming van de Europese Commissie
zijn verschillende acties in gang gezet.1 Eén
daarvan betreft de invoering van interne-controlenormen bij de
directoraten-generaal en diensten. In 2003 en 2004 onderzocht de Europese
Rekenkamer de stand van zaken bij de invoering van acht verschillende interne-controlenormen
bij zestien respectievelijk veertien directoraten-generaal en diensten van
de Europese Commissie. Uit het onderzoek bleek dat in 2003 50% van
de onderzochte directoraten-generaal en diensten voldoende invulling hadden
gegeven aan de onderzochte interne controlenormen. De overige 50% voldeed
aan vijf of meer van de onderzochte interne-controlenormen. In 2004 had 29%
van de onderzochte directoraten-generaal en diensten geheel aan de vereisten
voldaan.Controles ter plaatse in de lidstatenHet inzicht dat op basis van de activiteitenverslagen van de onderzochte
directoraten-generaal en diensten kan worden verkregen in de resultaten van
de controles ter plaatse die de Europese Commissie uitvoert, is beperkt. Hoewel
er over 2004 meer informatie beschikbaar is over het functioneren van de controlesystemen
in de lidstaten dan over 2003, is deze informatie vaak afkomstig van verschillende
directoraten-generaal: het ene jaar wordt door een directoraat-generaal wel
gerapporteerd, het andere jaar niet. De informatie die beschikbaar is –
bijvoorbeeld over de realisatie van geplande controles en rapportages, al
dan niet onderscheiden naar de beleidsterreinen van de directoraten-generaal –
is te beperkt en te divers om een algemeen beeld te kunnen opleveren.De activiteitenverslagen geven – een enkele uitzondering daar gelaten –
weinig inzicht in onderzoeksresultaten voor de verschillende lidstaten.4.2.2 Interne audit door de Europese CommissieInterne audits naar het financieel management worden bij de Europese Commissie
op twee niveaus uitgevoerd: voor alle directoraten-generaal en diensten afzonderlijk
en voor de Commissie als geheel.Binnen de directoraten-generaal en diensten zijn er aparte organisatieonderdelen,
de zogenoemde Internal Audit Capabilities (IAC’s), die intern rapporteren
aan de directeur-generaal.De overkoepelende interne audit wordt uitgevoerd door de Internal Audit
Service (IAS). Deze dienst voert Commissiebrede onderzoeken uit en rapporteert
aan het Audit Progress Committee (APC), bestaande uit vijf commissarissen.Overzicht 6. Resultaten interne audit OnderdeelIndicatorenInformatie in 2003?Waarde 2003Informatie in 2004?Waarde 2004 Interne Audit Capabilities (IAC) per DG*Gemiddelde auditcapaciteit IAC afgezet tegen de totale
capaciteit DG (input)Beperkt: 1 van de 8 beleids-DG’s13,4%Beperkt:
2 van de 8 beleids-DG’sTe verschillend om
waarde te geven  Gemiddeld % realisatie
van geplande audits (output)Beperkt: 1 van de
8 beleids-DG’s5 audits (100%)Beperkt: 2 van de 8 beleids-DG’sTe verschillend om waarde te geven  Gemiddeld % openbare rapporten IAC (output)Beperkt: 1 van de 8 beleids-DG’s4 rapportenNee– Interne Auditdienst (IAS)**Auditcapaciteit IAS afgezet tegen de totale capaciteit IAS (input)Ja67%Ja72%  % Overgenomen
IAS- aanbevelingen door DG’s (output)Ja88%Ja85%  % Realisatie van
geplande IAS-audits (output)Ja45% (inclusief 73% van high- riskgevallen)JaTotaal 80%  % Auditrapporten
IAS openbaar (output)Nee0Nee0* Bron: Jaarlijks activiteitenverslag 2003 en 2004 van acht beleidsdirectoraten-generaal** Bron: Jaarlijks activiteitenverslag 2003 en 2004 van Interne AuditdienstDe informatie die beschikbaar is over de inzet en resultaten van de werkzaamheden
van de IAC’s van de beleidsdirectoraten-generaal is beperkt, zowel over
2003 als over 2004. Waar – met name in 2004 – van meer dan één
directoraat-generaal informatie aanwezig is, zijn de resultaten te uiteenlopend
om een betekenisvolle waarde te formuleren.Het jaarlijkse activiteitenverslag van de IAS van de Europese Commissie
geeft meer inzicht. De IAS besteedde in 2003 en 2004 respectievelijk 67%
en 72% van zijn capaciteit aan onderzoek binnen de directoraten-generaal
en diensten.Aan de outputkant geeft de IAS indicatoren voor het percentage geplande
onderzoeken dat is afgerond (respectievelijk 45% en 80% in 2003
en 2004) en voor het percentage aanbevelingen van de IAS die zijn overgenomen
door de directoraten-generaal en de diensten. In beide jaren was dit percentage
met circa 85% hoog.Opgemerkt moet worden dat de IAS in zowel 2003 en 2004 een voorbehoud
formuleerde in zijn activiteitenverslag: in beide jaren konden geen onderzoeken
naar de agentschappen worden uitgevoerd vanwege een tekort aan personele capaciteit.4.2.3 Opvolgonderzoek naar fraudeHet is in de eerste plaats aan de lidstaten om onregelmatigheden te detecteren
en registreren. De geregistreerde onregelmatigheden dienen vervolgens te worden
gemeld aan het Europees bureau voor fraudebestrijding OLAF. Indien een verdenking
van fraude bestaat, stelt OLAF nader onderzoek in.Overzicht 7. Resultaten opvolgonderzoeken naar fraude
door Europese Commissie OnderdeelIndicatorenInformatie in 2003?Waarde 2003Informatie in 2004?Waarde 2004 Onderzoek naar fraude***% onderzoekscapaciteit afgezet tegen de totale capaciteit OLAF (input)JaVan 267 ingevulde
posten werken 111 mensen voor onderzoek en operaties = 41,6%JaVan 267 ingevulde posten
werken 111 mensen voor onderzoek en operaties = 41,6%-  % Realisatie van
geplande controles/rapporten OLAF (output)Nee–Nee–  % rapporten OLAF
openbaar (output)Nee–Nee–* Bron: Activiteitenverslagen 2003 en 2004 van OLAFDe jaarlijkse activiteitenverslagen van OLAF bieden geen inzicht in het
aantal onderzoeken dat OLAF realiseert ten opzichte van zijn planning, en welk deel van de rapporten openbaar is. De activiteitenverslagen van
2003 en 2004 geven wel aan welk deel van de personeelscapaciteit van OLAF
wordt ingezet voor fraudeonderzoeken.Opgemerkt moet worden dat OLAF naast de jaarlijkse activiteitenrapportages
ook operationele rapporten samenstelt. Deze rapporten bevatten veel informatie
over aantallen fraudegevallen per beleidsterrein van de EU en de behandelduur
binnen OLAF. Opvallend hierbij is de grote hoeveelheid informatie dat is uitgesplitst
naar het niveau van de EU-lidstaten.4.3 VerantwoordingDe directoraten-generaal en diensten leggen in hun jaarlijks activiteitenverslag
verantwoording af over hun verrichte werkzaamheden en bereikte resultaten.
De rapporten – die een betrouwbaarheidsverklaring bevatten – worden
medio juni openbaar gemaakt. De Commissie maakt op basis van de verschillende
activiteitenverslagen het zogenaamde Syntheseverslag.Wij zijn nagegaan welke informatie beschikbaar is over de inzet die geleverd
is voor het opstellen van de activiteitenverslagen en het Syntheseverslag –
dat wil zeggen voor de verantwoording – en welk inzicht de activiteitenverslagen
geven in rechtmatigheid en doeltreffendheid van het gevoerde beleid.Overzicht 8. Resultaten verantwoording OnderdeelIndicatorenInformatie in 2003?Waarde 2003Informatie in 2004?Waarde 2004 Jaarlijks activiteitenverslag per DG*Gemiddelde capaciteit ingezet voor activiteitenverslag
in DG afgezet tegen de totale capaciteit per DG (input)Nee–Nee–  Aantal «voorbehouden»
van DG’s (output)Ja24 bij onderzochte beleids-DG’s (totaal 49)Ja13 bij onderzochte beleids-DG’s (totaal 32)  Aantal «voorbehouden»
waarvan financieel belang gekwantificeerd (output)Beperkt2 van de 24 gekwantificeerdGrotendeels11 van de 13 gekwantificeerd Aantal DG’s met verantwoordingsinformatie op landniveau (output)Beperkt2 van de 8 beleids-DG’sDeels4 van de 8 beleids-DG’sSyntheseverslag**Capaciteit SG ingezet voor Syntheseverslag afgezet tegen de totale capaciteit
SG (input)Nee–Nee–  Aantal afzonderlijk
geadresseerde DG’s in Syntheseverslag (output)Nee–Nee–  Aantal afzonderlijk geadresseerde
lidstaten in Syntheseverslag (output)Nee–Nee–* Bron: Jaarlijkse activiteitenverslagen 2003 en 2004 van alle onderzochte
beleidsdirectoraten-generaal** Bron: Jaarlijkse activiteitenverslagen 2003 en 2004 van het Secretariaat-GeneraalDe activiteitenverslagen van de directoraten-generaal en diensten geven
geen inzicht in het tijdsbeslag dat nodig was om de verslagen op te stellen.
Hetzelfde geldt voor het Syntheseverslag. De activiteitenverslagen bevatten maar ten dele informatie over de rechtmatigheid
van de bestedingen in de lidstaten. Over de doeltreffendheid van het beleid
in de lidstaten bevatten ze geen informatie.Het Syntheseverslag gaat niet expliciet in op verschillen tussen directoraten-generaal
en diensten als het gaat om uitgaven, acties en resultaten. Deze rapportage
geeft evenmin informatie op het niveau van de lidstaten over rechtmatigheid
of doeltreffendheid.In hoofdstuk 6 en in bijlage 5 gaan we uitgebreider in op de inhoud van
het Syntheseverslag.Bij de activiteitenverslagen wordt een betrouwbaarheidsverklaring afgegeven,
ondertekend door de directeur-generaal. Hierbij wordt aangegeven hoeveel en
welke voorbehouden worden gemaakt door de directeuren-generaal. Dit aantal
is van 2003 naar 2004 sterk afgenomen. Dit geldt zowel voor het totaal als
specifiek voor de onderzochte beleidsdirectoraten-generaal. Hierbij valt op
dat het aantal voorbehouden waarvan het financieel belang is gekwantificeerd,
sterk is toegenomen.In haar Syntheseverslag geeft de Commissie aan dat de gemaakte voorbehouden
in 2004 veelal betrekking hebben op tekortkomingen die in voorgaande jaren
ook al tot (dezelfde) voorbehoud(en) hebben geleid. De Commissie vindt verder
dat de voorbehouden in het algemeen explicieter en meer samenhangend zijn
geformuleerd en ook beter zijn onderbouwd.Het Syntheseverslag is het sluitstuk op de verantwoording van de Europese
Commissie. Het Syntheseverslag wordt niet ondertekend door één
of meer politiek verantwoordelijke Commissarissen. Hierdoor is de verantwoordingsketen
van de Commissie incompleet.4.4 Externe audit door Europese RekenkamerIn haar jaarverslag geeft de Europese Rekenkamer een betrouwbaarheidsverklaring
(DAS) inzake de betrouwbaarheid van de rekeningen en de wettigheid en regelmatigheid
van de onderliggende verrichtingen. Daartoe worden onder andere op basis van
een steekproef onderzoek gedaan in de lidstaten.Daarnaast publiceert de Europese Rekenkamer elk jaar speciale rapporten
en adviezen. Het activiteitenverslag van de Europese Rekenkamer (vergelijkbaar
met de jaarlijkse activiteitenverslagen van de directoraten-generaal van de
Commissie) kan inzicht geven in de capaciteit die zij inzet voor het onderzoek,
hoeveel van de geplande werkzaamheden worden gerealiseerd en hoeveel rapporten
openbaar worden gepubliceerd.Overzicht 9. Resultaten externe audit OnderdeelIndicatorenInformatie in 2003?Waarde 2003Informatie in 2004?Waarde 2004 Externe Audit door Europese RekenkamerCapaciteit ingezet voor externe audit
afgezet tegen de totale capaciteit van de Europese Rekenkamer (input)DeelsInformatie over aantal audit-posten = 363 (60% totaal) waarvan 48 vacantDeelsInformatie over aantal audit-posten = 429 (58% totaal) waarvan 57 vacant  % Realisatie van geplande controles ter plaatse (output)Nee–Nee–  Aantal openbare rapporten
Europese Rekenkamer (output)Ja1 Jaarverslag 23 specifieke jaarverslagen 15 speciale verslagen 10 opiniesJa1 Jaarverslag 25
specifieke jaarverslagen 10 speciale verslagen 2 opiniesBron: Annual Activity Report concerning the financial
year 2003 en Rapport annuel d’activités
relatif à l’exercice 2004, Europese RekenkamerDe Europese Rekenkamer geeft in de jaarverslagen aan hoeveel mensen er
werkzaam zijn in haar auditgroepen. Uit het overzicht blijkt evenwel niet
of deze mensen in de praktijk zijn ingezet voor de externe audit. Zowel in
2003 als in 2004 had de Europese Rekenkamer te kampen met een groot aantal
openstaande vacatures.De Europese Rekenkamer geeft in haar activiteitenverslagen aan hoeveel
rapportages – onderverdeeld naar soort – zij heeft gepubliceerd.
Hierbij wordt overigens niet aangegeven of dit ook het geplande aantal was.De Europese Rekenkamer geeft in de activiteitenverslagen niet aan hoeveel
controles ter plaatse zijn uitgevoerd afgezet tegen het aantal geplande controles.4.5 ConclusieDe Europese Commissie is begonnen met de invoering van het activiteitengestuurd
management en activiteitengestuurd budgetteren. De eerste resultaten daarvan
zijn in de loop van 2003 en 2004 zichtbaar geworden in de activiteitenverslagen.De Algemene Rekenkamer heeft waardering voor het streven van de Europese
Commissie om directoraten-generaal en diensten meer en betere informatie openbaar
te laten maken over hun werkzaamheden. Het format van het jaarlijkse activiteitenverslag
is hier geschikt voor. Er is naar ons oordeel een lichte verbetering zichtbaar
in de informatievoorziening op een aantal terreinen van 2003 naar 2004.We merken hierbij overigens op dat de verantwoordingsketen over de werkzaamheden
van de EU op dit moment nog incompleet is. De directeuren-generaal ondertekenen
de betrouwbaarheidsverklaring voor hun eigen directoraat-generaal, inclusief
eventuele voorbehouden die zijn gemaakt. Het sluitstuk op de jaarlijkse activiteitenverslagen
is het Syntheseverslag. Het Syntheseverslag bevat echter vooral managementinformatie,
en wordt niet ondertekend door een ambtelijke dan wel politieke gezagsdrager.
Het is daarmee onduidelijk wat de precieze status van de rapportages is.Uit de analyse blijkt ook dat er nog veel werk te verzetten is bij het
verder inzichtelijk maken van de inzet en resultaten van de activiteiten van
de onderzochte directoraten-generaal en diensten van de Europese Commissie
op het gebied van financieel management. Dit betreft met name informatie over
controles ter plaatse van directoraten-generaal in het kader van de begrotingsuitvoering,
de interne audit door en binnen de onderzochte directoraten-generaal en diensten,
en de verantwoording die wordt afgelegd door de directoraten-generaal en diensten
over de uitgevoerde activiteiten.5 RECHTMATIGHEID BESTEDING EU-GELDENIn dit hoofdstuk behandelen we de rechtmatigheid van de besteding van
EU-gelden. Om te beginnen blikken we terug op het verloop van de kwijtingsprocedure
voor de begrotingsuitvoering over 2003 (§ 5.1). Aansluitend bespreken
we de rechtmatigheidsinformatie van de Europese Commissie zelf: de voorbehouden
die het management van de directoraten-generaal en de diensten van de Commissie
hebben gemaakt bij de informatie in de jaarlijkse activiteitenverslagen, en
de onregelmatigheden die door de lidstaten zijn gemeld aan de Commissie (§ 5.2).
Vervolgens staan we stil bij het rechtmatigheidsoordeel van de Europese Rekenkamer
over 2004. We vergelijken dit oordeel met de oordelen over eerdere jaren (§ 5.3).Voor de beoordeling van de rechtmatigheidsinformatie van zowel de Europese
Commissie als de Europese Rekenkamer hebben we waar mogelijk indicatoren geformuleerd.5.1 Kwijting begroting 20035.1.1 Europese CommissieIn april 2005 heeft het Europees Parlement kwijting verleend aan de Europese
Commissie voor de uitvoering van de begroting over 2003. Conform de geldende
procedures heeft de Raad voor Economische Zaken en Financiën (Ecofin)
voorafgaand aan de kwijting een advies aan het Europees Parlement uitgebracht.
De begrotingscontrolecommissie van het Europees Parlement heeft de kwijting
door het Parlement voorbereid en daarover een eigen adviesrapport opgesteld.
De belangrijkste informatie waarop dit advies aan het Parlement berust, zijn
het jaarverslag en de speciale verslagen van de Europese Rekenkamer.Jaarverslag 2003 Europese RekenkamerDe betrouwbaarheidsverklaring (DAS) die de Europese Rekenkamer heeft afgegeven
over 2003 was wederom grotendeels niet positief. De verklaring luidt dat de
ontvangsten, betalingsverplichtingen en administratieve uitgaven over het
geheel genomen wettig en regelmatig zijn. Over de andere uitgaven merkte zij
op dat in de sector landbouw opnieuw fouten van materieel belang zijn geconstateerd
bij de betalingen, dat in de sector structuurfondsen gebreken blijven bestaan
in de systemen die op het niveau van de lidstaten moeten zorgen voor toezicht
en controle op de uitvoering van de communautaire begroting, en dat bij het
intern beleid nog sprake was van significante fouten bij de verrichtingen.
Ook bij de externe maatregelen en pre-toetredingssteun waren er nog veel fouten.Advies kwijting door EcofinraadDe Ecofinraad (de Raad van Ministers van Financiën en Economische
Zaken van de 25 EU-lidstaten) heeft op 8 maart 2005 het Europees Parlement
geadviseerd om onder voorwaarden kwijting te verlenen aan de Europese Commissie
voor de uitvoering van de begroting over het jaar 2003. Net als in voorgaande
jaren geeft de Raad bij zijn advies een aantal opmerkingen en aanbevelingen:1– De Raad is teleurgesteld dat de Europese Rekenkamer opnieuw niet
in staat was voor het grootste deel van de uitgaven een verklaring van betrouwbaarheid
te verstrekken. De Raad heeft kennisgenomen van het «single audit»-advies
van de Europese Rekenkamer voor de ontwikkeling van een communautair interne
controlekader (zie hoofdstuk 3, § 3.4.1) . – De Raad vindt dat er snel vorderingen moeten worden gemaakt met
de uitvoering van de acties die de Europese Commissie heeft aangekondigd in
haar Witboek uit 2000 over audit, beheer en financiële controles (zie
hoofdstuk 3, § 3.1). Verder dringt de Raad er bij de Commissie op
aan dat zij haar inspanningen opvoert om de toezichtsystemen en -controles
doeltreffend toe te passen, in nauwe samenwerking met de lidstaten.– De Raad vindt dat de voorbehouden van de directeuren-generaal
bij de jaarlijkse activiteitenverslagen duidelijker moeten worden geformuleerd.– De Raad is bezorgd over de toename van de nog af te wikkelen verplichtingen
(«vastleggingskredieten») voor bepaalde uitgaven.Kwijting door Europees ParlementDe begrotingscontrolecommissie van het Europees Parlement bereidt de uiteindelijke
kwijting voor. In maart 2005 heeft de begrotingscontrolecommissie het Parlement
positief geadviseerd over de kwijting over 2003. In april 2005 heeft het Parlement
formeel kwijting verleend aan de Commissie voor de uitvoering van de begroting
2003.1Tijdens de kwijtingsprocedure heeft het Europees Parlement een groot aantal
punten van zorg naar voren gebracht. Deze hebben mede geleid tot de in hoofdstuk
3 beschreven voorstellen van de Europese Commissie (de «routekaart»)
tot verandering van de interne-controlesystematiek.5.1.2 Overige instellingen en agentschappenBehalve aan de Commissie verleent het Europees Parlement afzonderlijk
kwijting aan de instellingen (zoals het Europees Parlement, Raad van Ministers,
Hof van Justitie),de raadgevende comités van de EU (Economisch en Sociaal
Comité, Comité van de Regio’s) en aan de communautaire
organen, ook wel «agentschappen» genoemd.De Europese Rekenkamer heeft over 2003 voor alle instellingen en comités
een positieve betrouwbaarheidsverklaring afgegeven. Wel concludeerde de Europese
Rekenkamer dat de instellingen en comités, ondanks grote inspanningen,
nog niet alle wijzigingen hebben doorgevoerd die het nieuwe Financieel Reglement
vereist.Het Europees Parlement heeft aan alle instellingen en comités op
12 april 2005 kwijting verleend.De Europese Rekenkamer heeft voor op één na alle agentschappen
een positieve betrouwbaarheidsverklaring afgegeven.2 Alleen voor het Europees Bureau voor Wederopbouw heeft de Europese
Rekenkamer geoordeeld dat de jaarrekening geen getrouw beeld geeft van de
economische en vermogenssituatie van het Bureau. Door het ontbreken van de
nodige gegevens over de besteding van de middelen die het Bureau heeft toevertrouwd
aan derde nationale en internationale instanties kan de Europese Rekenkamer
geen oordeel geven over de wettigheid en regelmatigheid van de verrichtingen
die ten grondslag liggen aan betalingen ten bedrage van € 21,4 miljoen
die in 2003 zijn gedaan. Voor het overige is de Europese Rekenkamer van oordeel
dat de verrichtingen die aan de jaarrekening van het Bureau ten grondslag
liggen, wettig en regelmatig zijn.Het Europees Parlement heeft op 12 april 2005 aan de veertien agentschappen
kwijting verleend. 5.2 Rechtmatigheidsinformatie Europese Commissie5.2.1 Voorbehouden per directoraten-generaalIn hoofdstuk 3 (§ 3.1.1) hebben we al vermeld dat de directeuren-generaal
en hoofden van diensten van de Europese Commissie bij het jaarlijks activiteitenverslag
van hun organisatieonderdeel een verklaring afgeven. Hierin staat dat het
verslag een waarheidsgetrouw beeld geeft en dat er een redelijke mate van
zekerheid bestaat over de juiste besteding van het budget. Indien van toepassing
dienen eventuele voorbehouden in de verklaring te worden opgesomd en onderbouwd.In onderstaand overzicht zijn de aantallen voorbehouden in 2003 en 2004
gespecificeerd naar directoraat-generaal en financieel belang.Overzicht 10. Voorbehouden Europese Commissie BegrotingshoofdstukDGAantal voorbehouden
in 2003Kwantificering mogelijk financieel
risico 2003Aantal voorbehouden in 2004Kwantificering mogelijk financieel
risico 2004 Samenstelling eigen middelenBudget3Niet kwantitatief2Niet kwantitatiefGemeenschappelijk landbouwbeleidLandbouw5Niet kwantitatief32 van de 3, samen 0,3%
begroting DGStructurele actiesRegionaal
beleid4Niet kwantitatief31,7% van begroting
DG Werkgelegenheid198% van
begro- ting1Niet kwantitatief  Visserij2Niet kwantitatief15,7% van FIFG begroting Intern beleidOnderwijs
en cultuur31 van 3 kwanti- tatief: 34 miljoen0–  Transport en energie6Niet kwantitatief42 zonder impact,
2 met 1,2% begroting DG Milieu2Niet kwantitatief0– Onderzoek1Niet kwantitatief15,4% van begroting DG Overige voorbehouden 22 15 Totaal aantal voorbehouden 49 32 Bron: Activiteitenverslagen 2003 en 2004.Overzicht 10 laat zien dat het totaal aantal voorbehouden in 2004 is afgenomen,
en dat een groter deel wordt gekwantificeerd.Bij deze positieve ontwikkeling dient wel een kanttekening te worden geplaatst.
Het is aan de directeuren-generaal om te bepalen wat wel en niet als een voorbehoud
wordt bestempeld. De wijze waarop de voorbehouden tot stand komen, en daarmee
de betekenis van de voorbehouden, kan dus verschillen tussen directoraten-generaal
en binnen een directoraat-generaal van jaar tot jaar.Zo heeft het directoraat-generaal Werkgelegenheid in 2003 een voorbehoud
geformuleerd dat betrekking heeft op 98% van de ESF-begroting, omdat
het directoraat-generaal niet in staat was het grootste deel van zijn programma’s
te controleren. Het directoraat-generaal Regionaal Beleid heeft eveneens slechts
een deel van zijn programma’s kunnen controleren, maar formuleerde geen
vergelijkbaar voorbehoud. Om te weten of de afname van het aantal voorbehouden ook feitelijk een positieve ontwikkeling is, zou elk voorbehoud afzonderlijk
moeten worden beoordeeld. Ook zou in elk activiteitenverslag moeten worden
nagegaan of andere problemen niet als voorbehouden hadden moeten worden geformuleerd.
Een dergelijk onderzoek naar inhoud en kwaliteit van voorbehouden valt buiten
het bereik van dit EU-trendrapport.De Europese Rekenkamer heeft in haar Jaarverslag 2003 de activiteitenverslagen
en betrouwbaarheidsverklaringen (inclusief voorbehouden) van de Europese Commissie
beoordeeld.1 Over het gemeenschappelijk landbouwbeleid
merkt zij op dat de activiteitenverslagen en de verklaring van de directeur-generaal
verbetering behoeven voordat zij een bron van informatie kunnen vormen voor
haar eigen betrouwbaarheidsverklaring. Over de activiteitenverslagen en verklaringen
van de directoraten-generaal die betrokken zijn bij structurele acties heeft
de Europese Rekenkamer een hard oordeel: de genoemde punten van voorbehoud
zijn niet altijd verenigbaar met de gegeven zekerheid.Ook bij het intern beleid wijst de Europese Rekenkamer op gebreken in
de formulering van de punten van voorbehoud.5.2.2 Onregelmatigheden en financiële correcties
per begrotingshoofdstukArtikel 280 van het EG-Verdrag bepaalt dat de Gemeenschap en de lidstaten
fraude en alle andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen
van de Gemeenschap worden geschaad, dienen te bestrijden. Bovendien moeten
lidstaten dergelijke gevallen melden aan de Europese Commissie.2Verordening 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 bepaalt voorts
dat iedere onregelmatigheid leidt tot ontneming van het wederrechtelijk verkregen
voordeel: terugbetaling van verschuldigde bedragen en wederrechtelijk geïnde
bedragen, en verlies van zekerheden die zijn gesteld ter ondersteuning van
een verzoek om toegekend voordeel verloren. Is de onregelmatigheid opzettelijk
of door nalatigheid begaan, dan kunnen in aanvulling op deze maatregelen sancties
worden opgelegd, zoals betaling van een bestuurlijke boete of de betaling
van bedrag dat hoger is dan de ten onrechte ontvangen of ontdoken bedragen.In de verordening worden onder onregelmatigheden ook de frauduleuze gedragingen
begrepen die vermeld staan in de «Overeenkomst aangaande de (strafrechtelijke)
bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen».3Inbreuken op de communautaire wetgeving die geen financiële weerslag
hebben op de begroting vallen in het algemeen niet onder het begrip onregelmatigheid.4Onderstaand overzicht geeft het aantal onregelmatigheden dat is gemeld
in 2003 en 2004, en financiële omvang ervan. Overzicht 11. Aantal gemelde onregelmatigheden en
financieel belang 2003 en 2004 per begrotingshoofdstuk (in miljoenen euro’s)* Indicator onregelmatighedenAantal gemelde onregelmatigheden 2003Financieel belang 2003Aantal gemelde onregelmatigheden
2004Financieel belang
2004 Eigen middelen2 659276,52 735205,7 Gemeenschappelijk landbouwbeleid3 237169,73 40182,1 Structurele acties (inclusief Cohesiefonds)2 487482,23 339**695,6Intern beleidOnbekend–Onbekend– Externe maatregelenOnbekend–Onbekend–Pre-toetredingsbeleid58467240829Administratieve uitgavenOnbekend–Onbekend–TotaalPMPMPMPM* Getallen ontleend aan annexen bij «Report from the Commission
Protection of the European Communities’ financial interests and the
fight against fraud. Statistical Evaluation of Irregularities – Agricultural,
Structural and Cohesion Funds and Own Resources Year 2004», SEC(2005)
974, p. 51 e.v. Waar andere getallen zijn gebruikt is dit aangegeven.** Tabel 2.1 in het Report from the Commission to the Council and
the European Parliament, Protection of the financial interests of the Communities –
fight against fraud-Commission’s, annual report 2004, COM (2005) 323
final, vermeldt 3327 zaken.Het aantal gemelde onregelmatigheden is in 2004 over de gehele linie toegenomen.
Het financieel belang van de onregelmatigheden is echter voor het landbouwbeleid
en de eigen middelen geringer geworden. Het gemiddelde financieel effect van
de onregelmatigheden is bij de landbouwuitgaven ongeveer 0,19%, bij
de eigen middelen 1,5% en bij de structuurfondsen (inclusief het Cohesiefonds)
2%.De Algemene Rekenkamer vindt het opmerkelijk dat de directoraten-generaal
en/of diensten van de Europese Commissie geen gegevens van onregelmatigheden,
of van correcties die ze zelf tussentijds al doorvoert, op dezelfde manier
openbaar maakt voor het intern beleid, externe maatregelen en de administratieve
uitgaven.OLAF merkt in zijn Jaarverslag 2004 op dat er bij de landbouwuitgaven en de structuurfondsen
sprake is van een verbetering van de meldingsdiscipline, al blijven verdere
verbeteringen noodzakelijk. Blijkens hetzelfde Jaarverslag kwamen de kandidaat-lidstaten
en toetredende landen in de periode 2002–2004 hun meldingsverplichtingen
ten aanzien van het pre-toetredingsbeleid niet geheel na; de tijdigheid en
kwaliteit van de informatie schoot soms tekort.De ten onrechte uitgekeerde gelden die met onregelmatigheden gemoeid zijn
dienen via financiële correcties terug te vloeien naar de Europese Commissie.
Onderstaand overzicht laat zien welke vorderingen de Europese Commissie in
dit verband uit heeft staan wat de landbouw- en structuurgelden betreft, en
welke bedragen reeds zijn geïnd. Er zijn geen gegevens bekend over financiële
correcties bij het intern beleid, externe maatregelen, pre-toetredingsbeleid
en administratieve uitgaven. Overzicht 12. Terugbetaalde en nog terug te betalen
bedragen van in 2003 en 2004 gemelde onregelmatigheden per begrotingshoofdstuk
(in miljoenen euro’s) IndicatorInformatie 2003?Financiële waarde 2003*Informatie 2004?Financiële waarde 2004**Financiële correcties traditionele eigen middelen (geïnd)Ja72,9** (26%)Ja52,4 (27%) Financiële correcties gem. landbouwbeleid (nog te innen)Ja148,2 (87%)Ja63,8 (78%) Financiële correcties structurele acties (nog te innen)Ja203,9 (42%)Ja357,5 (51%)Financiële correcties intern beleidNeeOnbekendNeeOnbekend Financiële correcties externe maatregelenNeeOnbekendNeeOnbekendFinanciële correcties pre-toetredingNeeOnbekendNeeOnbekend Financiële correcties administratieve uitgavenNeeOnbekendNeeOnbekend* Report from the Commission, Protection of the European Communities’
financial interests and the fight against fraud, 2003, SEC(2004) 1059, annex
5, p. 42.** Report from the Commission Protection of the European Communities’
financial interests and the fight against fraud. Statistical Evaluation of
Irregularities – Agricultural, Structural and Cohesion Funds and Own
Resources, 2004’, SEC (2005) 974.*** OLAF 2004, Annex 2, p. 5.Het financieel belang van de geïnde terugvorderingen op het terrein
van de eigen middelen bedroeg in 2004 € 52,4 miljoen oftewel 27%
van het totale bedrag. Voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid is in 2004 € 63,8
miljoen toegevoegd aan het nog openstaande te innen bedrag bij de lidstaten.
Het totaal daarvan bedroeg eind 2003 ruim € 2 miljard.1 Over dit bedrag waren eind 2003 voor circa € 810 miljoen
juridische procedures gaande. Het bedrag dat als «oninbaar» wordt
beschouwd beloopt € 259 miljoen.Voor de structuurfondsen liggen de percentages van de (nog) te innen bedragen
lager dan bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid, maar zijn de absolute
bedragen hoger.5.2.3 FraudeAantal fraudezaken en financieel risicoFraude is een opzettelijk begane onregelmatigheid en is een strafbaar
feit.2Bij de landbouwuitgaven bedragen de vermoedelijke fraudegevallen rond
de 11% van de gemelde onregelmatigheden (0,02% van de begroting
van het EOGFL-garantiefonds).3 Bij de structuurfondsen
kan volgens schattingen van OLAF 20% van de gemelde onregelmatigheden
(0,4% van de begroting van de structuurfondsen en Cohesiefonds) als
fraude worden aangemerkt.Het supplementaire jaarlijkse activiteitenverslag 2004 van het Europees
bureau voor fraudebestrijding OLAF geeft aan dat eind 2004 in het casemanagementsystem
(CMS) van OLAF in totaal 4366 fraudedossiers waren opgeslagen.4 Dit is inclusief ruim 1000 dossiers van UCLAF, de voorganger van OLAF.5Het aantal nieuwe zaken nam van 2003 tot 2004 toe met 20% (van
602 tot 720 zaken). Uit een eerste evaluatie van 503 nieuwe zaken in 2004
besloot OLAF voor 219 zaken tot het instellen van een eigen onderzoek. Het
geschatte financieel belang van de 720 zaken wordt niet vermeld.Van de 219 zaken die in onderzoek werden genomen hadden 64 zaken betrekking
op de landbouw, 22 zaken op de structurele activiteiten, 21 zaken op Douane,
twee zaken op BTW.Bij de directe uitgaven werd in 21 zaken tot onderzoek besloten. Tezamen
met 32 zaken op het gebied van het extern beleid maken deze 25% uit
van het totaal in onderzoek genomen zaken (219). Volgens OLAF is er sprake van een verschuiving van het onderzoek: steeds
vaker doet het bureau onderzoek op terreinen waar de lidstaten geen specifieke
verantwoordelijk hebben en waar OLAF geheel of nagenoeg geheel de enige autoriteit
is in de strijd tegen fraude.Het totale financieel belang voor alle zaken in de periode 2000–2004,
inclusief de nog lopende oude UCLAF-zaken, wordt geschat op € 5,8
miljard. Onderstaand overzicht geeft het financieel belang per hoofdstuk van
de begroting.Overzicht 13. Financieel risico bij zaken in onderzoek
en afgesloten zaken 2000–2004 per begrotingshoofdstuk (in miljoenen
euro’s) BegrotingshoofdstukAanduiding beleidssector door OLAFFinancieel risico Eigen middelenDouane684,8  BTW478,1 Alcohol179,8  Sigaretten1 316,9Gemeenschappelijk landbouwbeleidLandbouw272,9Structurele actiesStructurele maatregelen1 336,6Intern beleidDirecte uitgaven89,3 Externe maatregelenExterne hulp234,4 OverigeMulti Agency Investigation3,6  ESTAT5,5  Handel964,2 Anti-corruptie232.7 Totaal5 798,8Bron: Report of the European Anti-Fraud Office,
Supplementary Activity Report for the Year 2004.Interne onderzoekenIn § 5.2.2 hebben we vastgesteld dat het opmerkelijk is dat
noch OLAF noch enig ander directoraat-generaal en/of andere dienst informatie
rapporteert over onregelmatigheden bij het intern beleid, externe maatregelen
en administratieve uitgaven (i.e. de terreinen waarvoor de Europese Commissie
en overige instellingen en organen zelf verantwoordelijk voor zijn). Er is
wél informatie beschikbaar over fraudegevallen
op deze terreinen.Onderstaand overzicht geeft een overzicht van het aantal interne onderzoeken
naar fraude die door OLAF zijn uitgevoerd binnen de instellingen en organen
van de Gemeenschap.Overzicht 14. Interne onderzoeken OLAF naar instellingen
en organen van de Gemeenschap (stand eind 2004) EU-instellingen en organenInterne beoordelingLopende onderzoekenTotaal Europees Parlement044Raad134 Europese Rekenkamer022Europese Commissie125668 Europese Investeringsbank527 Comité van de Regio’s101 Economisch en Sociaal Comité112 EU-agentschappen527Totaal256893Bron: Report of the European Anti-Fraud Office,
Supplementary Activity Report for the Year 2004. Aan het eind van de verslagperiode 2004 waren er in totaal 68 lopende
interne onderzoeken, waaronder de met de Eurostat-affaire verbonden zaken.1 Daarnaast bevonden zich 25 interne zaken in de beoordelingsfase.Het overzicht laat zien dat de Commissie het grootste deel van alle OLAF-beoordelingen
ondergaat. Dit is niet verrassend, aangezien de Commissie het leeuwendeel
van de financiële transacties van de Gemeenschap verricht.Bescherming financiële belangen EU en bestrijding
fraude: ontwikkelingen 2004De Commissie brengt, in samenwerking met de lidstaten, jaarlijks aan het
Europees Parlement en de Raad van Ministers verslag uit over de maatregelen
die zijn genomen inzake fraudebestrijdingen de bescherming van de financiële
belangen van de Gemeenschap/EU.Een van de belangrijkste ontwikkelingen is de versterking van het antifraudebureau
OLAF. Daartoe hebben het Europees Parlement en de Raad een voorstel tot wijziging
van Verordening (EG) nr. 1073/1999 betreffende onderzoeken door OLAF opgesteld.2Het voorstel beoogt de operationele efficiëntie van OLAF te versterken
door OLAF in staat te stellen zich te concentreren op zijn prioriteiten en
zijn onderzoeken te bespoedigen door bepaalde procedures te verduidelijken.
Uit een hoorzitting van de begrotingscontrolecommissie van het Europees Parlement
op 12 en 13 juli 2005 bleek dat het Europees Parlement, de Raad en de
Europese Commissie in dezelfde richting denken als het gaat over de versterking
van de rol van OLAF.3De Europese Rekenkamer was in haar speciaal verslag nr. 1/2005 kritisch
over het functioneren van OLAF. De tweeslachtige status van het bureau, dat
onafhankelijk onderzoek verricht maar voor zijn andere taken onder de Commissie
ressorteert, heeft volgens de Europese Rekenkamer echter geen afbreuk gedaan
aan de onafhankelijkheid van de onderzoeksfunctie. De Europese Rekenkamer
vindt het niet noodzakelijk voor OLAF een andere status in overweging te nemen.5.3 Oordeel Europese Rekenkamer over wettigheid en
regelmatigheid5.3.1 Algemeen oordeel 2004Het oordeel van de Europese Rekenkamer over de wettigheid en regelmatigheid
van de verrichtingen die ten grondslag liggen aan de uitvoering van de begroting
2004 is opnieuw grotendeels niet positief. Daarbij constateert zij wel dat
de Commissie, die op grond van het verdrag eerstverantwoordelijk is voor de
uitvoering van de begroting, vooruitgang heeft geboekt wat betreft de hervorming
van haar interne controlesysteem. De Europese Rekenkamer erkent dat dit een
positief effect heeft op de wettigheid en regelmatigheid van de uitgaven.Hieronder volgt een overzicht van de DAS-oordelen die de Europese Rekenkamer
sinds het begrotingsjaar 1994 heeft afgegeven. Overzicht 15. Resultaten DAS-oordeel Europese Rekenkamer
1994–2004 BegrotingsjaarTotaaloordeel DASKwantitatief
beeld 2004Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel 2003Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel 2002Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel 2001Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel 2000Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel 1999Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel. Onaanvaardbaar aantal
fouten.1998Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel. Percentage materiële
fouten ongeveer even hoog als in voorgaande jaren. 1997Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel. Onaanvaardbaar groot
aantal materiële fouten. Percentage ongeveer even hoog als in voorgaande
jaren. 1996Geen positieve verklaringMateriële fouten 5,4% betalingen.
Formele fouten niet gekwantificeerd. Geen oordeel mogelijk bij 4,3%
betalingen.1995Geen positieve verklaringMateriële fouten 5,9%. Formele fouten
niet gekwantificeerd. Geen oordeel mogelijk bij 2,3% betalingen. 1994Geen positieve verklaringMateriële fouten 4%. Formele fouten
4,8%. Over 14% betalingen geen zekerheid.Bron: Jaarverslagen 1994–2004 Europese Rekenkamer.5.3.2 Oordeel per hoofdstuk van de begrotingIn het EU-trendrapport 2004 is de gewijzigde
aanpak behandeld die de Europese Rekenkamer volgt bij haar werkzaamheden voor
de betrouwbaarheidsverklaring (DAS) bij het jaarverslag voor de begrotingsjaren
2002–2004. Deze nieuwe aanpak leidt tot enig – met name kwalitatief –
inzicht in de rechtmatigheid per begrotingshoofdstuk.Figuur 2 geeft op basis van de Jaarverslagen 2003 en 2004 van de Europese
Rekenkamer een kwalitatief overzicht voor alle relevante begrotingshoofdstukken. Op het niveau van afzonderlijke begrotingshoofdstukken valt in 2004 in
vergelijking met 2003 op dat de relativeringen die in 2003 werden gemaakt
bij de eigen middelen en de administratieve uitgaven nu zijn weggevallen:
de Europese Rekenkamer acht de onderliggende verrichtingen op deze terreinen
nu over het geheel genomen wettig en regelmatig. Dit zegt zij ook over de
pretoetredingsstrategie, maar voegt daar als relativering aan toe dat er op
het niveau van de uitvoerende instanties in de kandidaat-lidstaten nog risico’s
bestaan.Voor de overige begrotingshoofdstukken is de Europese Rekenkamer nog steeds
niet positief. Voor het Gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt gesteld dat
het GBCS-systeem, mits juist toegepast, doeltreffend
is voor de beperking van risico’s van onregelmatige uitgaven. Er zijn
daarnaast echter opnieuw fouten van materieel belang geconstateerd bij de betalingen. Dit laatste geldt ook voor het structuurbeleid, het intern
beleid en het externe beleid.5.3.3 Geconstateerde fouten per hoofdstuk van de
begrotingIn haar jaarlijkse onderzoek naar de wettigheid en regelmatigheid van
de besteding van EU-gelden in de Unie onderzoekt de Europese Rekenkamer een
steekproef van verrichtingen op het niveau van eindbegunstigden en gaat na
of de feitelijke verrichtingen overeenkomen met de geldende rechtsvoorschriften
en contractsbepalingen, en of het bedrag van de verrichtingen correct is berekend.
Afwijkingen van deze criteria worden aangeduid als «fouten».De Algemene Rekenkamer is voor de eigen middelen, het gemeenschappelijk
landbouwbeleid, het structuurbeleid en het intern beleid nagegaan of de verslagen
van de Europese Rekenkamer een kwantitatief overzicht van het aantal geconstateerde
fouten op het niveau van het begrotingshoofdstuk bevatten.Overzicht 16. Aantal fouten bij de eigen middelen,
gemeenschappelijk landbouwbeleid, structuurbeleid, intern beleid Indicator HoofdterreinDeelterreinAanwezigheid
kwantitatieve informatie in Jaarverslag 2003?Aantal fouten 2003 en financieel belangAanwezigheid kwantitatieve informatie in Jaarverslag 2004?Aantal fouten 2004 en financieel belang Aantal fouten eigen middelenTraditionele eigen middelenNeeNVTNeeNVT BNINeeNVTNeeNVT BTWNeeNVTNeeNVT Aantal fouten gemeenschappelijk landbouwbeleidOppervlaktesteun, oppervlakte voeder- gewassen
en andere teeltenNee. Wel overzicht
resultaten GBCS-inspecties 2002 Commissie over in 2003 betaalde bedra- genNVTNee.
Wel overzicht resultaten GBCS-inspecties 2003 Commissie over in 2004 betaalde
bedra- genNVT DierpremiesNee. Wel overzichtresultaten GBCS-inspecties 2002
Commissie over in 2003 betaalde bedra- gen van zoogkoeienpremiesNVTNee. Wel overzichtresultaten
GBCS-inspecties 2003 Commissie over in 2004 betaalde bedra- gen van zoogkoeienpremiesNVT  Subsidies geproduceerde
hoeveelheidNee. Wel overzicht resultaten
GBCS-inspecties 2002 Commissie over in 2003 betaalde bedra- gen olijfolieNVTNee.
Wel overzicht resultaten GBCS-inspecties 2003 Commissie over in 2004 betaalde
bedra- gen olijfolieNVT  Overige onderdelen gemeenschappelijk landbouwbeleidNeeNVTNeeNVTAantal fouten structuurbeleidAlgemeen (geen gegevens per deel-
terrein)NeeNVTNeeNVT Aantal fouten intern beleidOnderzoekNee. Wel overzicht invorderbare
bedra- gen of verlaagde betalingen door controles CommissieNVTNee, wel overzicht
aanpassing subsidiabele kosten ten gun- ste van Commissie, op basis controles
door (of namens) Commissie afgerond in 2004NVT  Transport en energieNee.
Wel overzicht invorderbare bedra- gen of verlaagde betalingen door controles
CommissieNVTNee, wel overzicht aanpassing subsidiabele kosten
ten gun- ste van Commissie, op basis controles door (of namens) Commissie
afgerond in 2004NVT  MilieuNee. Wel overzicht
invorderbare bedra- gen of verlaagde betalingen door controles CommissieNVTNee, wel overzicht aanpassing subsidiabele kosten ten gun- ste van Commissie,
op basis controles door (of namens) Commissie afgerond in 2004NVT  Onderwijs en cultuurNee. Wel overzicht invorderbare bedra-
gen of verlaagde betalingen door controles CommissieNVTNee, wel overzicht aanpassing
subsidiabele kosten ten gun- ste van Commissie, op basis controles door (of
namens) Commissie afgerond in 2004NVTBron: Jaarverslagen Europese Rekenkamer 2003 en 2004.Het overzicht laat zien dat de Jaarverslagen 2003 en 2004 van de Europese
Rekenkamer geen kwantitatief inzicht geven in het aantal geconstateerde fouten
en het daarmee gemoeide financiële belang per begrotingshoofdstuk. Vanuit
het oogpunt van transparantie zou dat inzicht er wel moeten zijn.Het beperkte inzicht is het gevolg van de auditmethodologie van de Europese
Rekenkamer bij de DAS: de steekproef van onderliggende verrichtingen is niet
representatief voor de afzonderlijke begrotingshoofdstukken. In de gewijzigde
aanpak van de DAS is de steekproef zo ingericht dat het beeld wel representatief
kan zijn voor onderdelen van begrotingshoofdstukken, zoals de delen van het
gemeenschappelijk landbouwbeleid die binnen het gemeenschappelijk beheer-
en controlesysteem (GBCS) vallen.5.3.4 Overige informatie Europese RekenkamerSpeciale verslagenHieronder is weergegeven over welke onderwerpen de Europese Rekenkamer
de afgelopen jaren speciale verslagen heeft gepubliceerd. Overzicht 17. Speciale verslagen Europese Rekenkamer
2002–2004 Aantal onderzoeken op terrein:2002200320042005Eigen middelen/ontvangsten0100Gemeenschappelijk landbouwbeleid3451Structurele acties2210 Intern beleid1110 Extern beleid1412Pre-troetreding0220 Administratieve uitgaven10102Totaal715105** Deze verslagen werden na afsluiting van het onderzoek gepubliceerd.Op het terrein van het gemeenschappelijk landbouwbeleid publiceerde de
Europese Rekenkamer in 2004 de volgende vijf speciale verslagen:– Bosbouwmaatregelen in het kader van het plattelandsontwikkelingsbeleid
(9/2004).– beheer en de controle door de Commissie van de maatregelen ter
Bestrijding van mond- en klauwzeer en de desbetreffende uitgaven (8/2004).– Gemeenschappelijke marktordening voor ruwe tabak (7/2004);– Instelling van de identificatie- en registratieregeling voor runderen
in de EU (6/2004).– Terugvordering van onregelmatige betalingen in het kader van het
gemeenschappelijk landbouwbeleid (3/2004).In het laatstgenoemde speciaal verslag concludeert de Europese Rekenkamer
dat van de € 3,1 miljard gemelde onregelmatige betalingen sinds
1971, er ultimo 2002 slechts 17% was ingevorderd. Verder constateert
de Europese Rekenkamer dat lidstaten de voorgeschreven informatie over onregelmatigheden
in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid verschaffen, maar dat
sommige lidstaten dit eerder doen dan andere. Ook zijn er incoherenties in
de gegevens.De Europese Rekenkamer merkt verder op dat de verantwoordelijkheid voor
de afhandeling van gemelde onregelmatigheden wordt gedeeld door het directoraat-generaal
Landbouw en OLAF, maar dat beide organisaties een verschillende werkwijze
volgen, waardoor er misverstanden optreden. De Commissie ten slotte, maakt
niet systematisch gebruik van de informatie die zij over onregelmatigheden
ontvangt.Over het structuurbeleid publiceerde de Europese Rekenkamer in 2004 één
speciaal verslag:– Programmering van het communautair initiatief voor trans-Europese
samenwerking Interreg III (4/2004).De Europese Rekenkamer stelt in dit speciaal verslag onder andere vast
dat de Commissie de richtsnoeren voor het programma Interreg te laat heeft
aangereikt, en dat deze geen gerichte, meetbare en kwantificeerbare doelen
en indicatoren bevatten. Ook de beoordelingscriteria voor voorstellen voor
communautaire initiatiefprogramma’s waren onvoldoende voorbereid.Over het intern beleid publiceerde de Europese Rekenkamer in 2004 eveneens één
speciaal verslag:– Beheer van OTO-werkzaamheden onder contract binnen het Vijfde Kaderprogramma (KP5) op het gebied van onderzoek en technologische
ontwikkeling (1998–2002) (1/2004).Het Vijfde Kaderprogramma is een verzamelnaam voor internationale subsidies
voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) in Europa. In haar speciaal
verslag constateert de Europese Rekenkamer dat de ingewikkelde regels voor
het bepalen van financiële deelneming van de Gemeenschap, een obstakel
vormen voor doeltreffend beheer van de financiële en administratieve
aspecten door de Commissie, en een onnodige complicatie vormen voor de deelnemers
aan het programma. Verder heeft de versnippering van programma’s geleid
tot een verwatering van verantwoordelijkheden, verdubbeling van functies en
een grotere behoefte aan coördinatie en overleg. Daarbij komt dat het
Vijfde Kaderprogramma in de beginfase aanzienlijke organisatorische problemen
en vertragingen heeft gekend.AdviezenIn 2005 verstrekte de Europese Rekenkamer onder meer de volgende adviezen:11. Wijziging in financiering gemeenschappelijk landbouwbeleidKrachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea van het EG-verdrag heeft de
Europese Rekenkamer advies uitgebracht over de in hoofdstuk 3 (§ 3.5.1)
besproken wijzigingen in de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
In haar advies juicht de Europese Rekenkamer de grotere doorzichtigheid toe
die zou ontstaan door alle uitgaven voor plattelandsontwikkeling onder één
enkel begrotingsonderdeel te groeperen. Zij meent dat er een aantal nuttige
wijzigingen werden doorgevoerd in het beheer van het Europees Landbouwgarantiefonds,
maar vindt dat deze moeten worden verbeterd in het licht van het advies van
de Europese Rekenkamer over single audit.2. Wijziging structuurbeleidDe Europese Rekenkamer heeft ook een advies uitgebracht over de in hoofdstuk
3 (§ 3.5.2) besproken voorstellen tot wijzigingen van het structuurbeleid.
In haar advies over het voorstel van de Commissie, dat is neergelegd in een
ontwerp-verordening, wijst de Europese Rekenkamer meermalen op de eindverantwoordelijkheid
van de Europese Commissie voor het uitvoeren van de begroting. Zij vraagt
om het duidelijk verwoorden van deze verantwoordelijkheid in de definitieve
tekst van de verordening.Het voorstel dat de lidstaten aan het begin
van de periode een oordeel moeten afgeven over het systeem, stuit op weerstand
van de Europese Rekenkamer. Die stelt zich op het standpunt dat de Commissie
zich bij gedeeld beheer door middel van een voorafgaand onderzoek aan de hand
van documenten en ter plaatse moet vergewissen van het bestaan, de relevantie
en de goede werking van de procedures en de systemen.Aanhakend aan haar eerdere advies over «single audit» vindt
de Europese Rekenkamer dat in de definitieve tekst van de verordening moet
staan wat de intensiteit moet zijn van de controles en wat de controlenormen
zijn. Ook vindt zij dat de regelgeving betreffende beheer- en controlesystemen
in de verordening moet worden aangescherpt. 5.4 ConclusiesVoor begrotingsjaar 2004 was het algemene oordeel van de Europese Rekenkamer
over de wettigheid en regelmatigheid van de verrichtingen wederom grotendeels
niet positief. Het belangrijkste verschil met de oordeel over begrotingsjaar
2003 is dat de Commissie, zo constateert de Europese Rekenkamer, vooruitgang
heeft geboekt op het vlak van de hervorming van haar interne controlesysteem.
Dit heeft een positief effect op de wettigheid en regelmatigheid van de uitgaven.
Van de afzonderlijke begrotingshoofdstukken is de Europese Rekenkamer positief
over de eigen middelen, de administratieve uitgaven en zij het met enige relativeringen –
de steun aan de kandidaat-lidstaten.Om uitspraken te kunnen doen over de rechtmatigheid van de bestedingen
van EU-gelden hebben we verschillende, elkaar aanvullende indicatoren benoemd:
de voorbehouden die directoraten-generaal en diensten formuleren in hun jaarlijkse
activiteitenverslagen, de onregelmatigheden die door de lidstaten en de Europese
Commissie worden vastgesteld bij de uitvoering van de Europese programma’s,
en de door de Europese Rekenkamer geconstateerde fouten.Aan de hand van de openbaar beschikbare informatie over deze indicatoren
hebben we geprobeerd een gefundeerd beeld te verkrijgen van de rechtmatigheid
van de bestedingen van EU-gelden. In de praktijk blijkt de beschikbare informatie
hiervoor nog niet toereikend.In de eerste plaats is van de voorbehouden van de directoraten-generaal
en diensten van de Europese Commissie niet duidelijk of ze alle een gelijke –
en daarmee vergelijkbare – betekenis hebben.In de tweede plaats bevat ook de informatie over onregelmatigheden van
de Commissie en antifraudebureau OLAF lacunes en onduidelijkheden. Het is
opmerkelijk dat er geen informatie beschikbaar is over onregelmatigheden bij
de geldstromen die door de Commissie zelf worden beheerd, zoals de gelden
voor het intern beleid en de externe maatregelen, terwijl voor deze geldstromen
wel informatie bestaat over het aantal fraudegevallen.In de derde plaats is de informatie van de Europese Rekenkamer over het
aantal geconstateerde fouten niet kwantitatief geformuleerd. De gegevens over
de fouten zijn alleen generaliseerbaar naar de EU-begroting als totaal, en
niet naar de verschillende begrotingshoofdstukken van de Europese Commissie. 6 DOELTREFFENDHEID EU-BELEIDIn dit hoofdstuk staat de doeltreffendheid van het beleid van de Unie
centraal. Eerst zetten we op hoofdlijnen uiteen hoe de Europese Commissie
verantwoording aflegt over de resultaten die zijn behaald met het gevoerde
EU-beleid. We bekijken op basis van de Syntheseverslagen 2003 en 2004 in hoeverre
de hoofdpunten van de verantwoording aansluiten bij de hoofdpunten van de
beleidsstrategie (§ 6.1). Vervolgens gaan we voor de belangrijkste
hoofdstukken van de EU-begroting na wat de beoogde en gerealiseerde effecten
van het beleid zijn. Hierbij kijken we naar het gemeenschappelijk landbouwbeleid,
het structuurbeleid en het interne beleid van de EU (§ 6.2).16.1 Verantwoording over resultaten EU-beleidHet Syntheseverslag is het enige jaarlijkse algemene verantwoordingsdocument
van de Europese Commissie. Het vormt het sluitstuk van de strategische plannings-
en programmeringscyclus van de Commissie. Het Syntheseverslag is bedoeld om
verantwoording af te leggen over de mate waarin de jaarlijkse beleidsstrategie
is uitgevoerd, de resultaten die zijn bereikt door de directoraten-generaal
en de prestaties die zijn geleverd door het management. Daarnaast geeft het
verslag aan welke maatregelen nodig zijn om ontdekte belangrijke zwakke punten
in het management aan te pakken.2Op grond van de beschikbare informatie – onder andere op de website
van de Commissie – zijn wij nagegaan in hoeverre de Syntheseverslagen
over 2003 en 2004 deze informatie werkelijk bevatten en in hoeverre de Syntheseverslagen
een adequaat verantwoordingsinstrument vormen.3De Algemene Rekenkamer constateert dat de hoofdpunten van het Syntheseverslag
2003 inhoudelijk niet aansluiten bij de hoofdpunten van de beleidsstrategie
2003. De drie beleidsprioriteiten – die de dragers zijn van de beleidsstrategie –
worden in het Syntheseverslag 2003 niet genoemd. Ook de doelen uit de beleidsstrategie
spelen geen rol in het Syntheseverslag.Verder sluit het Syntheseverslag niet aan bij de in de beleidsstrategie
gekozen benadering op het gebied van personeel en financiën (gerelateerd
aan de drie beleidsprioriteiten). De resultaten van de directoraten-generaal
worden in het Syntheseverslag 2003 niet behandeld. Het Syntheseverslag 2003
gaat niet in op het gevoerde beleid in termen van de genoemde beleidsprioriteiten,
maar alleen in termen van controle, beheer en instrumenten. Daarbij is niet
duidelijk of het beeld dat geschetst wordt van de stand van zaken rond controle,
beheer en instrumenten volledig is.Als het gaat om de aansluiting tussen het Syntheseverslag 2004 en de beleidsstrategie
2004 komen wij tot dezelfde conclusie. In het Syntheseverslag spelen de politieke
prioriteiten waarop de beleidsstrategie gebaseerd is geen rol. Ze worden niet
genoemd en er wordt niet naar verwezen. Dit geldt ook voor de doelen uit de
beleidsstrategie. De resultaten van de directoraten-generaal worden in het
Syntheseverslag 2004 nauwelijks behandeld.6.2 Beoogde en gerealiseerde effecten per begrotingshoofdstukFiguur 3 laat zien wat de doelstellingen van het EU-beleid per begrotingshoofdstuk
zijn. Om na te kunnen gaan wat de doeltreffendheid van het beleid van de EU
is, is het – mede in het licht van de wens van de Commissie om te komen
tot activiteitengestuurd management – nodig dat er streefwaarden of
streefrichtingen zijn verbonden aan de doelstellingen. Onderstaand overzicht
laat zien voor welke van de genoemde beleidsterrein – op het niveau
van de algemene of nader uitgewerkte operationele doelstellingen – streefwaarden
(of anders streefrichtingen) zijn uitgewerkt. Overzicht 18. Beoogde en gerealiseerde effecten EU-beleid
in 2003–2004 (landbouwbeleid, structuurbeleid, intern beleid) Hoofdstuk 20032004  Beoogde effectenGerealiseerde effectenBeoogde effectenGerealiseerde effecten Gemeenschappelijk landbouwbeleid*productiviteitgeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig Inkomengeen streefwaardeaanweziggeen streefwaardeaanwezig  stabiele marktengeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig voldoende voorzieninggeen streefwaar- de/wel streefrich-
tingaanweziggeen streefwaardeaanwezig Redelijke consumentenprijzengeen streefwaardeaanweziggeen streefwaardeaanwezigStructuurbeleid**1. minder
ontwikkelde regio’sgeen streefwaardeafwezig geen streefwaardeafwezig 2. gebieden met
structurele moeilijkhedengeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig 3. onderwijs, opleiding en werkgelegenheidgeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig Intern beleid***Onderzoek
en technologische ontwikkelinggeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig  Energie en vervoergeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig  Milieugeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig Onderwijs en cultuurgeen streefwaardeafweziggeen streefwaardeafwezig* Bron: DG Landbouw. Annual Management Plan 2003; Annual Activity
Report 2003.** Bron: Europese Commissie. Vijftiende jaarlijks verslag over de
tenuitvoerlegging van de structuurfondsen (2003). Daarnaast: Jaarlijkse activiteitenverslagen
van de diverse DG’s.*** Bron: Jaarlijkse activiteitenverslagen van de diverse DG’s.Alleen op het gebied van landbouw is er enige informatie in de jaarverslagen
aanwezig over bereikte effecten. Deze informatie wordt echter niet afgezet
tegen een streefwaarde. In de jaarverslagen van de directoraten-generaal die
medeverantwoordelijk zijn voor structurele acties en intern beleid ontbreekt
informatie over doelrealisatie (in termen van effecten in de maatschappij).1LandbouwbeleidVoor landbouw worden veel gegevens bijgehouden. Echter, omdat er geen
bijbehorende streefwaarden zijn, is het moeilijk om aan de hand van die gegevens
na te gaan of de doelen worden gerealiseerd.Een voorbeeld is de doelstelling om de landbouwbevolking van een redelijke
levensstandaard (inkomen) te verzekeren. Door Eurostat worden veel gegevens
over (ontwikkelingen in) de inkomens van de landbouwers bijgehouden en daarover
wordt in de jaarlijkse activiteitenverslagen ook gerapporteerd. Maar omdat
nergens is omschreven wát een redelijke levensstandaard is, is het
onmogelijk om te achterhalen of de beoogde doelen gerealiseerd zijn.Voor «productiviteit» en «stabiele markten» zijn
geen duidelijke indicatoren aanwezig. Wat een stabiele markt is, wordt ook
niet nader toegelicht.Een andere landbouwdoelstelling is die van voldoende voorziening. Dat
er voldoende voorziening is, blijkt uit de indicator die wordt gebruikt: het
volume van de aanwezige voorraden (i.e. boter, melk, enzovoort). In het activiteitenverslag
van 2003 geeft het directoraat-generaal Landbouw aan dat de ontwikkeling van
de graanvoorraad (wordt kleiner) positief is en dat de ontwikkeling
van de voorraad aan melkproducten (wordt groter) negatief is. Dus: alhoewel
niet expliciet wordt aangegeven bij welke omvang van de voorraad men tevreden
is, is wel duidelijk welke richting van de ontwikkeling van de voorraad gewenst
is.Door de ontwikkeling van de consumentprijzen voor voedsel, een van de
andere doelstellingen op landbouwgebied, af te zetten tegen de algemene prijsontwikkeling,
wordt de realisatie van dit doel vergeleken met een in het managementplan
geformuleerde streefwaarde («price index for food products compared
to the general price index»). Aan de vergelijking van beide ontwikkelingen
wordt echter geen conclusie verbonden over of beleid werkt of niet.Structuurbeleid en intern beleidVoor de terreinen «structuurbeleid» en «intern beleid»
geldt dat er geen specifieke doelstellingen zijn. Dat wil zeggen: er zijn
wel doelstellingen op beide terreinen, maar deze zijn meer gericht op processen
dan op effecten. Het gaat dan bijvoorbeeld om het «bevorderen van de
ontwikkeling en structurele aanpassing in minder ontwikkelde regio’s»
of om «het bijdragen aan de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte
door samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen (...)». Dergelijke
doelstellingen laten zich niet eenvoudig evalueren, omdat er voor zowel het
proces («het bevorderen dat») als voor het effecten («structurele
aanpassing van ...) geen streefwaarden zijn geformuleerd.Een complicerende factor is dat deze beleidsterreinen onder verschillende
directoraten-generaal vallen, worden uitgevoerd in verschillende landen en
door verschillende – soms private partijen. In de praktijk betekent
dit dan ook dat de evaluaties op de beleidsterreinen programma-evaluaties
zijn, die onderling niet goed vergelijkbaar zijn, waardoor er geen overkoepelend
inzicht is in de doeltreffendheid van structurele acties en intern beleid.
Ook de jaarverslagen en de jaarplannen van de verantwoordelijke directoraten-generaal
beperken zich tot de procesdoelstellingen. Veelal wordt daarin ingegaan op
de uitputting van de budgetten (hoeveel en in welk tempo) en wordt geen informatie
verstrekt over de resultaten van het beleid.6.3 ConclusiesDe verantwoording over het beleid van de EU is incompleet. Een overkoepelend
document dat de beleidsprestaties en -effecten van de EU op het meest algemene
niveau koppelt aan de beleidsprioriteiten van de EU ontbreekt. Het jaarlijkse
Syntheseverslag van de Europese Commissie zou deze functie kunnen vervullen,
maar doet dat niet. Ook de jaarlijkse activiteitenverslagen van de directoraten-generaal
van de Europese Commissie bevatten maar in beperkte mate informatie over beleidsprestaties
en -effecten op hun terrein.Om na te kunnen gaan wat de doeltreffendheid van het beleid van de EU
is, zijn wij nagegaan welke streefwaarden of streefrichtingen verbonden zijn
aan de algemene beleidsdoelstellingen van de EU voor de drie belangrijkste
beleidsterreinen en wat de beleidseffecten zijn.Uit de analyse is gebleken dat voor geen van de genoemde beleidsterreinen
duidelijke streefwaarden en/of streefrichtingen geformuleerd zijn. Voor het
gemeenschappelijk landbouwbeleid is bij drie van de vijf onderdelen wel iets
te zeggen over de bereikte effecten, maar aangezien deze niet gekoppeld zijn
aan streefwaarden en/of streefrichtingen is de waarde hiervan beperkt. 7 CONCLUSIES EN TRENDSBeleidsontwikkelingen EU-breedDe Europese Commissie heeft voorstellen gedaan ter verbetering van het
financieel management: de routekaart naar een Communautair interne-controlekader.
Deze routekaart betreft verbetering van de werkzaamheden van de Europese Commissie én –
daar waar het gelden betreft die in gedeeld beheer worden besteed –
van de 25 lidstaten van de Unie. Het voorstel, dat wordt ondersteund door
het Europees Parlement en de Europese Rekenkamer, kan worden geïnterpreteerd
als een «operatie comptabel bestel EU» en draagt de mogelijkheid
in zich om tot een schone DAS te komen. Het is aan de lidstaten om samen met
de EU-instellingen deze stap te zetten. Maar vooralsnog zijn de meeste lidstaten
niet bereid in te stemmen met het voorstel tot het invoeren van een lidstaatverklaring,
en dus evenmin van een extern gecontroleerde versie daarvan.Bij een aantal voorstellen van de Commissie op de beleidsterreinen van
het landbouwbeleid en structuurfondsen is niet duidelijk of ze door alle betrokken
directoraten-generaal worden ondersteund. Dit schept onduidelijkheid in de
lidstaten. In de toekomst dienen nieuwe voorstellen door de betrokken directoraten-generaal
goed op elkaar afgestemd zijn.Systemen EU-breedWij hebben waardering voor het streven van de Europese Commissie om meer
en betere informatie openbaar te maken over haar werkzaamheden. Er is een
lichte verbetering zichtbaar in de informatievoorziening op een aantal terreinen.
Toch is er nog veel werk te verzetten. Met name informatie over inzet en resultaten
van controles ter plaatse, interne audit, en de verantwoording die wordt afgelegd
door de directoraten-generaal en diensten is nog beperkt.De verantwoordingsketen over het financieel management van de EU is incompleet.
Het sluitstuk op de jaarlijkse activiteitenverslagen van de directoraten-generaal
is het Syntheseverslag. Dit wordt echter niet ondertekend door een ambtelijke
of politieke gezagsdrager.Rechtmatigheid EU-breedVoor begrotingsjaar 2004 was het algemene oordeel van de Europese Rekenkamer
over de wettigheid en regelmatigheid van de verrichtingen wederom niet positief.Op basis van openbaar beschikbare informatie over «voorbehouden
van de Europese Commissie», «onregelmatigheden» en door
de Europese Rekenkamer geconstateerde «fouten» kan nog geen volledig
beeld worden gegeven van rechtmatigheid. De voorbehouden van de Commissie
hebben niet per definitie een gelijke betekenis, de informatie over onregelmatigheden
bevat lacunes en onduidelijkheden, en de informatie van de Europese Rekenkamer
over geconstateerde fouten is niet gekwantificeerd en geeft een beperkt beeld
per begrotingshoofdstuk. Doeltreffendheid EU-breedDe verantwoording over beleidseffecten van de EU is onvoldoende. Er is
geen overkoepelend document dat de resultaten van het beleid van de EU koppelt
aan de beleidsprioriteiten van de EU.Bij de doelstellingen van het landbouwbeleid, het structuurbeleid en het
interne beleid zijn geen duidelijke streefwaarden/-richtlijnen geformuleerd.
Er is beperkt inzicht in effecten, maar door het gebrek aan streefwaarden/-richtlijnen
is onduidelijk of is bereikt wat de bedoeling was.Het samenvattend (geaggregeerd) beeld van de in deel 1 van dit EU-trendrapport
gebruikte indicatoren is weergegeven in figuur 4. In de EU-trendrapporten 2003–2005 hebben wij een algemene inschatting
gegeven van trends. Doordat we dit jaar gebruikmaken van indicatoren, kunnen
wij nu op een aantal terreinen de trends nader specificeren. In figuur 4 hierboven
is algemene informatie opgenomen over de trendindicatoren voor de onderwerpen «kerncijfers»
en «ontwikkeling in beleid financieel management EU». In onderstaand
overzicht geven we daarnaast specifieke informatie over de trendindicatoren
voor de onderwerpen «systemen», «rechtmatigheid» en
doeltreffendheid«.Overzicht 19. Specifieke trendinformatie 2004–2005:
financieel management, rechtmatigheid en doeltreffendheid EU HoofdstukOnderdeelIndicatoren (geaggregeerd
niveau)Mate van inzicht in 2003 –
2004Resultaten in 2003 – 2004SystemenPlanning en uitvoe- ring begrotingAanwezigheid openbare jaarlijkse managementplannenDeelsVier respectievelijk
vijf van twaalf DG’s hebben openbaar JMP in 2003 en 2004   JMP’s met strategische en specifieke doelenGrootAlle openbare JMP’s bevatten deze doelen  Controle door Europese
CommissieToepassing Interne controlenormen
DG’s (volgens Europese Rekenkamer)Groot50% onderzochte DGs voldoet
aan onderzochte normen   Inzet en output controles ter plaatseBeperktWaarden onmogelijk   Inzet en output Internal Audit CapabilitiesBeperktWaarden onmogelijk  Inzet en output Interne AuditdienstGrootIngezette capaciteit
en overgenomen aanbevelingen gelijk, realisatie controle omhoog  Inzet en output bij opvolgonder- zoek
naar fraudeDeelsIngezette capaciteit voor onderzoek circa 41% VerantwoordingInzet en output jaarlijks activi-
teitenverslag per DGBeperkt in 2003,
deels in 2004Voorbehouden duidelijk,
mate kwantificering toegenomen, aantal DG’s met landeninformatie toegenomen   Inzet en output SG voor SyntheseverslagGeenWaarden
onmogelijk Externe audit Euro- pese RekenkamerInzet en output Europese RekenkamerDeelsAuditposten duidelijk,
ingezette capaciteit en realisatie niet RechtmatigheidInformatie
Europese CommissieAantal en financieel
belang voorbehouden DG’sBeperkt
in 2003, deels in 2004Aantal voorbehouden
afgenomen, kwantitatief inzicht in financieel belang toegenomen  Aantal en financieel belang gemelde onregelmatighedenDeelsInzicht in vier van zeven begrotingshoofdstukken. Aantal en financieel belang
omhoog  Aantal en financieel belang correctiesDeelsInzicht in drie van
zeven begrotingshoofdstukken. Aantal en financieel belang omhoog  Aantal en financieel belang fraudemeldingenGrootAantal met 20% toegenomen. Financieel belang in 2004 circa € 5,8
miljard  Informatie Europese RekenkamerAlgemeen oordeelDeelsGrotendeels
geen positieve DAS- verklaring, geen kwantitatief inzicht   Oordeel per begrotingshoofdstukDeelsKwalitatief beeld per begrotingshoofdstuk
wijst op veel hardnekkige gebreken  Fouten per begrotingshoofdstukGeenGeen kwantitatieve
gegevens over fouten per begrotingshoofdstuk beschikbaar.DoeltreffendheidAansluiten beleid en verantwoordingAansluiting syntheseverslag op beleidsstrategieGrootGebrekkige aansluiting: hoofdpunten
beleidsstrategie komen niet concreet terug in Syntheseverslagen EffectenBeoogde en gerealiseerde effectenBeperktDoelen aanwezig, maar geen streefwaarden.
Vrijwel geen informatie over gerealiseerde effectenDEEL 2 EU-LIDSTATEN 8 INLEIDING DEEL 2Deel 2 van het EU-trendrapport 2006 biedt
een landenvergelijkend overzicht op het punt van de rechtmatigheid (en voorzover
mogelijk ook de doeltreffendheid) van de besteding van EU-gelden in de 25
EU-lidstaten.Onderstaand schema geeft weer welke onderwerpen uit het EU-trendrapport
in deel 2 aan de orde komen.Zoals is af te lezen uit het schema ligt in deel 2 de nadruk op de rechtmatigheid
van de bestedingen van de EU-gelden per lidstaat, per geldstroom. Dat wil
zeggen dat we per lidstaat een overzicht geven van de mate van rechtmatigheid
van de bestedingen per begrotingshoofdstuk. In meer beschrijvende zin geven
we tevens een beeld van de doeltreffendheid van het EU-beleid per lidstaat.De indicatoren die we hierbij hanteren zijn vergelijkbaar met die uit
deel 1. Het gaat bijvoorbeeld om het aantal onregelmatigheden, het financieel
belang van de onregelmatigheden, het aantal financiële correcties, het
aantal fouten enzovoort. Op basis van openbaar beschikbare informatie worden
aan deze indicatoren waarden toegekend.We zullen vooral kijken naar de EU-gelden die «in gedeeld beheer»
worden besteed binnen de lidstaten (i.e. gelden voor beleid dat gezamenlijk
wordt uitgevoerd door de Europese Commissie en partijen in de lidstaten).
Immers, de lidstaten hebben zich op basis van het EG-Verdrag verplicht om
samen te werken met de Commissie om te verzekeren dat de toegekende gelden
volgens het beginsel van goed financieel beheer worden gebruikt.1De EU-gelden die in gedeeld beheer worden besteed betreffen hoofdzakelijk
het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het structuurbeleid. In 2004 omvatte
dit beleid bijna 80% van de totale EU-begroting. Daarnaast besteden
we ook aandacht aan het interne beleid en aan de afdrachten van de lidstaten
aan de EU.Idealiter zouden de werkzaamheden voor deel 2 moeten leiden tot het vullen
van het volgende overzicht:Overzicht 20. Inzicht in rechtmatige EU-gelden door
de EU-lidstaten Land Beschikbaarheid openbare rapporten over rechtmatigheid
per EU-beleidsterrein  LandbouwbeleidStructuurbeleidIntern beleidOverige (inclusief pre-accessie)België    Cyprus    Denemarken    Duitsland    Estland    Finland    Frankrijk    Griekenland    Hongarije    Ierland    Italië    Letland    Litouwen    Luxemburg    Malta    Nederland    Oostenrijk    Polen    Portugal    Slovenië    Slowakije    Spanje    Tsjechië    Verenigd Koninkrijk    Zweden    Eenzelfde overzichtstabel zou gevuld moeten worden voor het inzicht in
de doeltreffende besteding van EU-gelden in de EU-lidstaten. In de conclusie
van dit deel 2 zullen wij aangeven in welke mate deze overzichten op dit moment
kunnen worden gevuld.De indeling van deel 2 is als volgt:• Hoofdstuk 9: kerncijfers betreffende de afdrachten aan de EU en
de ontvangsten uit de EU-begroting, voor elk van de lidstaten.• Hoofdstuk 10: beschrijving van (het inzicht in) de mate van rechtmatigheid
van de bestedingen van EU-gelden (met name de landbouwgelden, de structuurfondsgelden
en de gelden voor het interne EU-beleid) in elk van de lidstaten.• Hoofdstuk 11: beschrijving van de doeltreffendheid van het EU-beleid
(met name het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het structuurbeleid en waar
mogelijk het interne beleid) zoals dit in de lidstaten wordt uitgevoerd.• Hoofdstuk 12: conclusies bij deel 2. 9 EU-LIDSTATEN: KERNCIJFERSIn dit hoofdstuk geven we een landenvergelijkend overzicht van de bedragen
die de EU in 2004 heeft ontvangen van de lidstaten (§ 9.1), en van
de bedragen die in 2004 vanuit de EU aan (daarvoor aangewezen instanties binnen)
de lidstaten zijn uitgekeerd (§ 9.2). Ook de nettopositie die de
afzonderlijke lidstaten in 2004 hadden komt aan de orde: het totaalbedrag
dat een lidstaat aan de EU heeft afgedragen minus het totaalbedrag dat deze
lidstaat uit de EU-begroting heeft ontvangen (§ 9.3). Ten slotte
bespreken we de «decommiteringen» bij de structuurfondsen, oftewel
de niet-bestede budgetten die in 2004 zijn komen te vervallen (§ 9.4).9.1 Afdrachten aan EU in 2004, per lidstaat9.1.1 Afdrachten lidstaten aan EU-begrotingDe eigen middelen (de inkomsten van de EU) bestonden in 2004 uit:1• traditionele eigen middelen, bestaande uit landbouwrechten, heffingen
suiker en douanerechten;• BTW-middelen (een EU-breed vastgesteld percentage van de BTW-grondslag
oftewel het consumptiepeil van de afzonderlijke lidstaten);• afdrachten gerelateerd aan het bruto nationaal inkomen (BNI) van
de lidstaten.Overzicht 21 geeft voor de jaren 2002–2004 een landenvergelijkend
overzicht van de gelden die door de lidstaten zijn afgedragen aan de EU.Overzicht 21. Overzicht eigen middelen van de EU,
afdracht per lidstaat in 2002–2004 (realisatiecijfers, bedragen in miljoenen
euro’s). LidstaatTraditionele Eigen Middelen*BTW-middelen BNI-afdracht Correctie
voor Verenigd Koninkrijk Totaal 2004 Totaal 2003 Totaal 2002België1 278,9338,51 975,4256,23 848,93 486,03 017,9Cyprus19,012,156,27,895,00,00,0Denemarken257,5210,51 312,0160,81 940,91 777,71 656,1Duitsland2 406,52 633,914 837,9351,320 229,619 202,617 582,2Estland7,17,735,74,955,40,00,0Finland94,6203,81 012,1132,81 443,31 337,91 184,5Frankrijk1 134,92 233,311 149,81 495,316 013,415 153,714 152,3Griekenland196,5247,91 148,4149,51 742,31 533,71 337,5Hongarije54,376,6356,749,4537,10,00,0Ierland128,4181,7833,7106,71 250,51 127,51 018,8Italië1 236,62 072,59 257,41 219,513 785,911 758,511 279,5Letland7,88,545,06,267,50,00,0Litouwen14,415,378,810,9119,30,00,0Luxemburg12,636,6162,020,0231,3204,5183,8Malta5,14,420,72,933,00,00,0Nederland1 377,0666,23 178,547,05 268,84 919,54 467,4Oostenrijk176,0248,31 596,925,42 046,51 935,91 840,5Polen112,8190,0884,9123,11 310,70,00,0Portugal121,7188,9902,0119,71 332,21 292,91 187,3Slovenië12,325,1116,916,1170,40,00,0Slowakije19,129,2150,420,8219,60,00,0Spanje954,71 201,75 511,0716,28 383,67 429,46 551,2Tsjechië60,480,1373,051,6565,20,00,0Verenigd Koninkrijk2 303,62 623,912 027,0– 5 272,111 682,49 971,210 152,8Zweden315,2375,71 959,730,02 680,62 501,32 086,2Totaal12 307,113 912,268 982,0– 14895 053,383 632,577 698,0* Betreft landbouwrechten, heffingen suiker en isoglucose en douanerechten,
na aftrek van 25% die voor kosten van inning door de lidstaten mag
worden ingehouden op de afdracht («perceptiekostenvergoeding»).Bron: Jaarverslagen Europese Rekenkamer 2002–2004.Uit bovenstaand overzicht blijkt dat in 2004 ten opzichte van de eerdere
jaren de afdrachten zijn toegenomen. Dit is grotendeels toe te schrijven aan
de uitbreiding van de Unie met tien nieuwe lidstaten.9.1.2 Afdrachten lidstaten aan Europees ontwikkelingsfondsHet Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) maakt geen deel uit van de algemene
EU-begroting (zie ook deel 1, § 2.1.2).1
De fondsmiddelen bestaan uit directe bijdragen van de lidstaten. De hoogte
van een lidstaatbijdrage wordt onder andere bepaald door de hoogte van het
bruto nationaal inkomen van de lidstaat en door de historische bindingen met
landen in Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan (ACS-staten), zoals
voormalige koloniën. Jaarlijks maken de lidstaten – volgens een
vaste verdeelsleutel – hun EOF-bijdrage over aan de Europese Investeringsbank
en de Europese Commissie.Overzicht 22 geeft de geraamde bijdragen weer van de vijftien «oude»
lidstaten voor 2004 en 2005.2Overzicht 22. Geraamde bijdragen vijftien «oude»
lidstaten aan het EOF 2004–2005 (in miljoenen euro’s)* LandVerdeelsleutel (%)**Bijdrage 2004Bijdrage 2005België3,9295,6111,9Denemarken2,1452,261,1Duitsland23,36570,0666,9Finland1,4836,142,3Frankrijk24,3593,0693,8Griekenland1,2530,535,7Ierland0,6215,117,7Italië12,54305,9358,0Luxemburg0,297,18,3Nederland5,22127,4149,0Oostenrijk2,6564,775,7Portugal0,9723,727,7Spanje5,84142,5166,7 Verenigd Koninkrijk12,69309,6362,3Zweden2,7366,677,9 Totaal EU-15100%2 440,02 855,0* Bron: Europese Commissie, DG Budget, Commissiedocument COM (2003)
720 def van 21 november 2003.** De hier weergegeven percentages zijn afkomstig uit de verdeelsleutel
van het achtste EOF.Aan het negende EOF hebben de lidstaten in totaal € 13,8 miljard
bijgedragen. De twee grootste contribuanten zijn Duitsland en Frankrijk met elk een bijdrage van in totaal ruim € 3 miljard. Luxemburg
en Ierland droegen het minste bij met elk in totaal minder dan € 100
miljoen.1 Eind 2004 had het EOF in totaal ruim € 43
miljard in kas.2In juni 2003 raamde de Europese Commissie de feitelijke EOF-betalingen
aan ACS-landen voor de jaren 2003 en 2004 op achtereenvolgens € 3,2
miljard en € 2,6 miljard.9.2 Ontvangsten lidstaten vanuit EU in 20049.2.1 Toegekende EU-gelden aan de lidstatenOverzicht 23 geeft een overzicht van de EU-subsidies die in de jaren 2002,
2003 en 2004 zijn toegekend aan (daarvoor aangewezen instanties binnen) de
lidstaten van de EU. De administratieve uitgaven van de EU zijn hier buiten
beschouwing gelaten, omdat deze niet in de lidstaten worden besteed.Overzicht 23. Overzicht per lidstaat per beleidsterrein
EU-uitgaven in 2002, 2003 en 2004 (realisatiecijfers, bedragen in miljoenen
euro’s). LidstaatGemeen-schappe-lijk land- bouwbeleid Structuur-beleid Intern beleid Extern beleidPre-toetre-dingssteun Compensatie Reserves Totaal 2004 Totaal 2003 Totaal 2002België1 083,6351,4901,742,114,80,0 2 393,71 687,61 787,3Cyprus7,55,38,412,90,0107,0 141,10,00,0Denemarken1 221,6183,4129,01,12,50,0 1 537,61 449,11 417,2Duitsland6 064,74 636,7721,05,91,90,0 11 430,310 371,811 444,7Estland15,637,535,60,090,617,5 196,80,00,0Finland870,4361,995,50,70,00,0 1 328,51 303,91 167,0Frankrijk9 429,42 402,5660,65,810,30,0 12 508,613 039,811 656,1Griekenland2 779,82 843,1125,41,10,00,0 5 749,34 801,04 616,5Hongarije60,7203,192,20,3194,5172,0 722,80,00,0Ierland1 845,5839,189,80,70,10,0 2 775,42 645,72 562,8Italië5 040,44 518,6536,622,22,60,0 10 120,310 438,68 012,9Letland32,864,937,70,0103,921,6 261,10,00,0Litouwen49,594,4115,90,0187,438,5 485,80,00,0Luxemburg38,929,074,00,31,80,0 144,1119,1131,7Malta2,76,44,85,01,055,4 75,40,00,0Nederland1 332,9355,4337,13,10,20,0 2 028,61 919,41 509,1Oostenrijk1 144,8314,9118,84,20,00,0 1 582,81 555,31 525,4Polen297,4843,5175,30,2891,8490,3 2 698,50,00,0Portugal828,03 471,785,80,20,00,0 4 385,74 744,23 839,7Slovenië49,424,456,60,047,7105,1 283,20,00,0Slowakije41,1116,135,50,0137,170,0 399,80,00,0Spanje6 345,49 627,0282,77,20,10,0 16 262,515 814,115 127,1Tsjechië90,8161,726,20,2191,7332,3 802,80,00,0Verenigd Koninkrijk4 056,02 209,4618,817,31,70,0 6 903,26 008,55 959,8Zweden849,8408,6145,70,90,10,0 1 405,11 414,81 191,4Diversen0,388,31 744,54 474,41 171,10,0181,97 660,37 791,57 813,7Totaal43 579,434 198,37 255,24 605,83 052,91 409,5181,994 283,185 252,279 932,9Bron: Jaarverslagen Europese Rekenkamer 2002–2004.Naast de in het overzicht genoemde bedragen die per lidstaat werden uitgekeerd,
werden er administratieve uitgaven gedaan ten laste van de begroting (€ 5 856,4).
De totale betalingen in 2004 bedroegen € 100 139,4).De bedragen die zijn uitbetaald onder de noemer «compensatie»
zijn uitgekeerd om er voor te zorgen dat de nieuwe lidstaten in de eerste
jaren van hun lidmaatschap netto-ontvanger zijn. Voor meer informatie
hierover wordt verwezen naar het EU-trendrapport 2005, § 4.1.1.Overzicht 23 laat zien dat in 2004 de uitgekeerde EU-gelden aan de lidstaten
ten opzichte van 2002 en 2003 in totaal zijn gestegen. Dit is voornamelijk
toe te schrijven aan de uitbreiding.9.2.2 Overige ontvangsten van lidstatenIn deel 1 van dit EU-trendrapport 2006 (§ 2.2.2)
is beschreven welke lidstaten in de periode 2004–2005 gelden ontvangen
hebben uit het Solidariteitsfonds van de EU.9.2.3 Ontvangen EU-gelden in verhouding tot eigen
begrotingIn deze paragraaf beschrijven we hoe groot de ontvangsten in de lidstaten
vanuit de EU verhoudingsgewijs zijn, als ze worden afgezet tegen de eigen
nationale begroting.Overzicht 24 geeft een landenvergelijkend overzicht van de EU-gelden die
in de jaren 2003 en 2004 zijn toegekend aan de vijftien «oude»
lidstaten. De ontvangen EU-gelden worden gerelateerd aan de nationale overheidsuitgaven.In het overzicht zijn de tien nieuwe lidstaten nog niet opgenomen omdat
deze maar voor een deel van 2004 EU-middelen hebben (kunnen) ontvangen voor
de uitvoering van het structuurbeleid, het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en het intern beleid. De bedragen kunnen derhalve niet op een vergelijkbare
manier worden geconfronteerd met nationale overheidsgaven.Overzicht 24. Overzicht ontvangsten per lidstaat
als percentage van de eigen uitgavenbegroting voor de sector overheid (in
miljarden euro’s). Lidstaat Nationale overheidsuitgaven* Totaal ontvangen EU-gelden** % EU-gelden
ten opzichte van nationale overheidsuitgaven 200320042003200420032004België137,5140,01,72,41,21,7Denemarken105,6109.51,41,51,31,4Duitsland1 038,91 033,910,411,40,91,1Finland72,875,81,31,31,81,8Frankrijk880,6886,113,012,51,51,4Griekenland76,985,94,85,76,26,6Ierland46,450,12,62,85,75,6Italië641,0655,510,410,11,61,5Luxemburg10,811,80,10,11,11,1Nederland222,5226,51,92,00,80,9Oostenrijk114,9119,11,61,61,41,3Portugal62,165,44,74,47,66,7Spanje294,9323,715,816,35,45,0 Verenigd Koninkrijk689,1750,56,06,90,90,9Zweden156,8159.91,41,40,90,9* Bron: Eurostat Total General Government expenditure 2003/2004.** Bron: Jaarverslagen 2003 en 2004 van de Europese Rekenkamer.Het overzicht laat zien dat voor vier landen de inkomsten vanuit de EU
een omvang hebben van minstens 5% van de totale eigen nationale overheidsuitgaven:
Griekenland, Ierland, Spanje en Portugal. Aan de andere zijde kant van het
spectrum zijn er drie landen waar de inkomsten vanuit de EU in 2003 én
2004 minder dan 1% van de totale nationale overheidsbegroting vormen:
Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden. 9.3 Nettopositie 2004, per lidstaatHet verschil tussen het bedrag dat een lidstaat aan de EU betaalt en het
bedrag dat in een lidstaat uit de EU-begroting ontvangen wordt, wordt ook
wel aangeduid als de «nettopositie» van een lidstaat.1Overzicht 25 geeft een landenvergelijkend overzicht van de nettopositie
van de lidstaten in de jaren 2002–2004. Voor de tien nieuwe lidstaten
kan een dergelijk overzicht alleen worden gemaakt voor een deel van 2004.
Voor een beschouwing van de nettopositie van Nederland, zie § 14.4
van dit rapport.Overzicht 25. Overzicht nettopositie per lidstaat
van de EU 2002, 2003 en 2004 (in miljoenen euro’s). LidstaatAfdrachten lidstaten aan EUOntvangsten lidstaten van EUNettopositie 200220032004200220032004200220032004België3 017,93 486,03 848,91 787,31 687,62 393,7– 1 230,6– 1 798,4– 1 455,2Cyprus  95,0  141,1  46,1Denemarken1 656,11 777,71 940,91 417,21 449,11 537,6238,9– 328,6– 403,3Duitsland17 582,219 202,620 229,611 444,710 371,811 430,3– 6 137,5– 8 830,8– 8 799,3Estland  55,4  196,8  141,4Finland1 184,51 337,91 443,31 167,01 303,91 328,5– 17,5– 34,0– 114,8Frankrijk14 152,315 153,716 013,411 656,113 039,812 508,6– 2 496,2– 2 113,9– 3 504,8Griekenland1 337,51 533,71 742,34 616,54 801,05 749,33 279,03 267,34 007,0Hongarije  537,1  722,8  185,7Ierland1 018,81 127,51 250,52 562,82 645,72 775,41 544,01 518,21 524,9Italië11 279,511 758,513 785,98 012,910 438,610 120,3– 3 266,6– 1 319,9– 3 665,6Letland  67,5  261,1  193,6Litouwen  119,3  485,8  366,5Luxemburg183,8204,5231,3131,7119,1144,1– 52,1– 85,4– 87,2Malta  33,0  75,4  42,4Nederland4 467,44 919,55 268,81 509,11 919,42 028,6– 2 958,3– 3 000,1– 3 240,2Oostenrijk1 840,51 935,92 046,51 525,41 555,31 582,8315,1– 380,6– 463,7Polen  1 310,7  2 698,5  1 387,8Portugal1 187,31 292,91 332,33 839,74 744,24 385,72 652,43 451,33 053,4Slovenië  170,4  283,2  112,8Slowakije  219,6  399,8  180,2Spanje6 551,27 429,48 383,615 127,115 814,116 262,58 575,98 384,77 878,9Tsjechië  565,2  802,8  237,6Verenigd Koninkrijk10 152,89 971,211 682,45 959,86 008,56 903,2– 4 193,0– 3 962,7– 4 779,2Zweden2 086,22 501,32 680,61 191,41 414,81 405,1– 894,8– 1 086,5– 1 275,5Bron: Jaarverslagen Europese Rekenkamer 2002–2004.* Afrondingsverschillen in de totalen zijn afkomstig van de oorspronkelijke
bronnen.Van de vijftien «oude» lidstaten ontvingen alleen Griekenland,
Ierland, Portugal en Spanje meer dan ze afdroegen. Dit zijn ook de landen
wier ontvangsten vanuit de EU meer dan 5% van de eigen totale overheidsuitgaven
bedroegen (zie vorige paragraaf). De tien nieuwe lidstaten ontvingen meer
dan zij afdroegen omdat zij een «compensatie» ontvingen.9.4 Decommittering structuurfondsbudgettenBij de uitvoering van de meerjarige structuurfondsenprogramma’s
verplicht de «N+2-regel» de lidstaten om de per jaar toegewezen
structuurfondsmiddelen binnen twee jaar na het jaar van toewijzing te besteden.
Niet-bestede budgetten komen automatisch te vervallen («decommittering»).
De Commissie gaat dan – na voorafgaande kennisgeving aan de lidstaat –
over tot ambtshalve annulering van de niet-benutte jaarkredieten. De bijdrage
van de structuurfondsen aan hetbetrokken programma wordt dan
verminderd met het niet-benutte bedrag.Onderstaand overzicht bevat per structuurfonds de in 2004 gedecommitteerde
bedragen per lidstaat.1Overzicht 26. Decommitteringen structuurfondsen in
2004 over de jaartranche 2001 (bedragen in miljoenen euro’s).* LidstaatFondsen** EOGFL-OFIOVESFEFROTotaal België–0,31,0–1,3Duitsland4,5––9,914,5Spanje0,3–2,3–2,6Frankrijk––13,0–13,0Italië1,1–1,4–2,5Ierland6,6–––6,6Nederland0,5–195,5–196,0Oostenrijk–0,090,5–0,5Portugal––0,92,63,5 Verenigd Koninkrijk–4,1––4,1Totaal13,14,5214,912,6245,1* Bron: Europese Commissie DG Budget: Analysis of the budgetary implementation
of CAP and Structural Funds in 2004, Corrigendum,
May 2005.** EOGFL-O: Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw,
afdeling Oriëntatie; FIOV: Financieringsinstrument voor de Visserij;
ESF: Europees Sociaal Fonds; EFRO: Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.In 2004 heeft de Commissie € 245 miljoen aan toegewezen structuurfondskredieten
geannuleerd. Deze decommittering betrof 39 meerjarenprogramma’s
van tien lidstaten. Bij meer dan 87% van alle decommitteringen (€ 215
miljoen) ging het om (vijftien) programma’s die gefinancierd worden
uit ESF-middelen. Ruim 90% hiervan (€ 195 miljoen) had betrekking
op Nederlandse programma’s. 10 RECHTMATIGHEID BESTEDING EU-GELDEN IN DE LIDSTATENIn dit hoofdstuk behandelen we de informatie die binnen de EU beschikbaar
is over de mate van rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden in de afzonderlijke
lidstaten. We concentreren ons daarbij op de bestedingen in het kader van
het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het structuurbeleid en het interne beleid
van de Unie.Eerst staan we stil bij de aspecten van rechtmatigheid waarover de Europese
Commissie zelf rapporteert: voorbehouden en onregelmatigheden (§ 10.1).
Daarna gaan we in op wat de Europese Rekenkamer zegt over lidstaten (§ 10.2).
Ten slotte geven we een overzicht van de werkzaamheden van de nationale rekenkamers
van de EU (§ 10.3).10.1 Rechtmatigheidsinformatie Europese Commissie10.1.1 Gegevens in activiteitenverslagenDe Europese Commissie gebruikt de activiteitenverslagen van haar directoraten-generaal
(DG’s) en diensten om verantwoording af te leggen over haar beleid,
inclusief de besteding van de EU-gelden. Het grootste deel van de EU-gelden
wordt binnen de lidstaten besteed. Vanuit dit perspectief heeft de Algemene
Rekenkamer de activiteitenverslagen over 2003 en 2004 van acht DG’s
beoordeeld. Zij is nagegaan welk inzicht in deze verslagen wordt geboden in
de rechtmatigheid van de bestedingen van de EU-gelden in de lidstaten in het
kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het structuurbeleid en het
interne beleid van de Unie.1Overzicht 27. Inzicht in rechtmatigheid van EU-bestedingen
in de lidstaten op basis van activiteitenverslagen van DG’s van de Europese
Commissie.*  20032004 Aantal DG’s dat lidstaten bij naam noemt**23 Aantal DG’s dat lidstaatinformatie geeft zonder namen te
noemen11 Aantal DG’s dat geen lidstaatinformatie weergeeft54* Bron: Activiteitenverslagen 2003 en 2004 van acht beleids-DG’s
van de Europese Commissie.** Telling gebaseerd op het aantal keren dat de DG’s herkenbaar
een of meer lidstaten noemen.In 2003 was het aantal DG’s dat lidstaatinformatie gaf over de rechtmatigheid
van bestedingen beperkt. Alleen de DG’s Regionaal beleid en Werkgelegenheid
gaven concrete landenvergelijkende informatie. Het DG Landbouw noemde uitsluitend
bij de formulering van een voorbehoud de betrokken lidstaat (Griekenland).
Het DG Visserij benoemde wel geconstateerde onzekerheden maar sprak in dat
verband slechts van «een groep van negen lidstaten».Voor 2004 was het beeld in grote lijnen vergelijkbaar: dezelfde acht DG’s
gaven in gelijke mate als in 2003 lidstaatinformatie over rechtmatigheidsaspecten
van de besteding van EU-gelden.De landenvergelijkende informatie die de DG’s Regionaal Beleid en
Werkgelegenheid geven heeft hoofdzakelijk betrekking op de beheer- en controlesystemen
in de lidstaten en de problemen die daarin zijn aangetroffen. In dat verband
wijst het DG Regionaal Beleid met name op problemen in Griekenland, Spanje
en Portugal. Dit heeft onder andere geleid tot de formulering van voorbehouden
bij de verklaring van het DG Regionaal Beleid bij zijn jaarlijks activiteitenverslag.2Het DG Werkgelegenheid heeft in 2004 in zijn activiteitenverslag de kwaliteit
van de beheer- en controlesystemen in de lidstaten van de EU-15 beoordeeld.
Dit heeft het DG gedaan voor de uitgaven uit het Europees Sociaal Fonds (ESF)
die vallen onder de doelstelling-1-programma’s (ontwikkeling en structurele
aanpassing van regio’s met een ontwikkelingsachterstand), de doelstelling-3-programma’s
(modernisering van beleid en systemen op het gebied van onderwijs en werkgelegenheid)
en het communautair-initiatiefprogramma Equal (bestrijding van discriminatie
en ongelijkheid op de arbeidsmarkt). Verschillende lidstaten zijn dus meer
keren vertegenwoordigd in de analyse.Voor programma’s in de lidstaten Luxemburg en Portugal oordeelde
het DG dat de kwaliteit van de beheer- en controlesystemen over het algemeen «toereikend»
was. Voor programma’s uit tien (bij naam genoemde) lidstaten constateerde
het DG dat de systemen toereikend waren maar dat er nog verdere verbeteringen
moesten worden aangebracht.1 Bij programma’s
uit acht (bij naam genoemde) lidstaten vertoonden de systemen nog ernstige
tekortkomingen.2Het DG Visserij geeft in zijn verslagen over 2003 en 2004 aan dat de Commissie
nog in onzekerheid verkeert over de management- en controlesituatie in negen
lidstaten. De vereiste onderzoeken in deze lidstaten heeft de Commissie in
2004 niet tijdig kunnen afronden.De DG’s die betrokken zijn bij de uitvoering van het interne beleid
van de EU geven vrijwel geen enkele informatie op het niveau van lidstaten
in hun jaarlijkse activiteitenverslagen. Alleen het DG Onderwijs en Cultuur
merkt in zijn verslag over 2004 op dat 10% van de controlesystemen
bij nationale «agentschappen» in de lidstaten nog belangrijke
tekortkomingen vertonen.10.1.2 Gegevens lidstaatrapportages in jaarverslag
OLAFJaarlijks rapporteert de Europese Commissie over de resultaten van de
maatregelen die zijn genomen ter bescherming van de financiële belangen
en de fraudebestrijding. De basis voor deze rapportages zijn onder andere
de jaarlijkse activiteitenverslagen van de afzonderlijke diensten, inclusief
het antifraudebureau OLAF, en de meldingen van onregelmatigheden die door
de lidstaten zelf worden gedaan.Melding onregelmatigheden door lidstatenVoor elk van de begrotingshoofdstukken «Eigen middelen», «Gemeenschappelijk
landbouwbeleid», «Structuurbeleid» en «Intern beleid»
hebben de lidstaten een rapportageverplichting, die is vastgelegd in afzonderlijke
verordeningen.3 De rapportageverplichting houdt
in dat de lidstaten periodiek melding moeten doen van fraudegevallen en onregelmatigheden
die een bepaald minimumbedrag te boven gaan.4
Met de introductie van een geautomatiseerd meldingssysteem (medio 2001) werden
de lidstaten verzocht de verschillende onregelmatigheden specifiek te benoemen.
Met uitzondering van de lidstaten Duitsland en Spanje hanteren alle lidstaten
dit kwalificatiesysteem. Duitsland en Spanje zijn ook de enige lidstaten die
tot op heden nog geen gebruikmaken van het beveiligde netwerk voor de rapportage
van onregelmatigheden, het antifraude-informatiesysteem AFIS.5Lidstaatvergelijkend overzicht in jaarverslag OLAFHet jaarverslag van het antifraudebureau OLAF bevat een overzicht van
de belangrijkste (wetgevende) inspanningen die de lidstaten in het betreffende jaar gezamenlijk hebben geleverd ter bescherming van de financiële
belangen van de Gemeenschappen. Het opstellen van een echte vergelijkende
analyse van de activiteiten op lidstaatniveau is volgens de Commissie echter
nog steeds moeilijk.1Bovendien bieden de hiervoor besproken lidstaatmeldingen geen volledig
en betrouwbaar beeld. Op basis van de cijfers kunnen geen conclusies worden
getrokken over de mate van fraude in individuele lidstaten of over de doelmatigheid
van de werkzaamheden van de beheer- en controleautoriteiten en de bij de fraudebestrijding
betrokken diensten in de lidstaten.Figuur 5 (zie volgende pagina) geeft voor de jaren 2002–2004 een
lidstaatvergelijkend beeld van het aantal meldingen, uitgesplitst naar traditionele
eigen middelen (landbouwrechten, heffingen suiker en Douanerechten), gemeenschappelijk
landbouwbeleid en structuurbeleid. Gegevens over onregelmatigheden bij BTW-
en BNI-afdrachten en intern beleid zijn niet beschikbaar.Figuur 5 laat zien dat in de periode van 2002 tot en met 2004 het totaal
aantal gemelde onregelmatigheden bij de traditionele eigen middelen geleidelijk
is toegenomen. Het aantal meldingen nam in 2004 ten opzichte van 2003 toe
met 11%.2 Opvallend is dat in 2004 ongeveer
de helft van alle meldingen bij de traditionele eigen middelen afkomstig is
uit België en Nederland. Van een opmerkelijke toename was sprake in België
(+ 60%), Zweden (+ 42%) en Frankrijk (+ 37%).
In acht andere lidstaten van de EU-15 is het aantal meldingen in 2004 juist
flink afgenomen, met Ierland (– 70%) en Spanje (– 48%)
als de sterkste dalers.3Bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid steeg het aantal meldingen van
onregelmatigheden in 2004 ten opzichte van 2003 met 5%. Het grootste
deel van de meldingen in 2004 is afkomstig van vier lidstaten: Duitsland (24%),
Spanje (19%), Frankrijk (15%) en Nederland (9%).Ook bij de structuurfondsen nam het aantal meldingen in 2004, na een afname
in 2003, toe met 34%. Ook hier is het grootste deel van het aantal
meldingen afkomstig uit vier lidstaten met als koploper Duitsland (29%),
gevolgd door Griekenland (12%).4De Europese Commissie heeft overigens vraagtekens geplaatst bij het achterblijven
van het aantal meldingen bij grotere ontvangers zoals Frankrijk en Spanje.
De Commissie acht het niet uitgesloten dat de meldingsdiscipline van deze
twee landen zwakker is dan bij andere lidstaten die veel structuurfondsgelden
ontvangen.5Voor de tien nieuwe EU-lidstaten is 2004 het eerste jaar geweest waarin
zij meldingen van onregelmatigheden konden doen. Figuur 6 toont de aantallen
meldingen in dat jaar, opnieuw uitgesplitst naar traditionele eigen middelen,
gemeenschappelijk landbouwbeleid en structuurbeleid. Financieel meldingsvolumeOverzicht 28 geeft een overzicht van het aantal meldingen van onregelmatigheden
en het daarmee gemoeide financieel belang per lidstaat voor het jaar 2004.1Overzicht 28. Aantal meldingen van onregelmatigheden
en het financieel belang in 2004 (in miljoenen euro’s, afgerond) in
2004*  Traditionele eigen middelenGemeenschappelijk landbouwbeleidStructuurfondsenTotaal # zakenbedrag# zakenbedrag# zakenbedrag# zakenbedrag
EU-15België75624,2340,64514,983539,7Denemarken797,6620,7472,518810,8Duitsland26217,181318,7985127,52 060163,2Finland281,6240,2371,5893,2Frankrijk25224,45247,81103,188635,4Griekenland381,8291,0**421251,7488254,5Ierland100,41050,9433,51584,8Italië19335,5963,1638194,9927233,5Luxemburg0030,030,160,1Nederland51444,23083,7586,988054,7Oostenrijk738,31331,3383,424412,9Portugal141,02323,8**26833,351438,1Spanje1117,965134,9**26426,31 02669,1Verenigd Koninkrijk29021,73074,524422,184148,3Zweden646,0750,81192,72589,6Nieuwe lidstaten        Cyprus20,1000020.1Estland30,20070,1100,3Hongarije41,30010,051,3Letland70,300**30,4100,7Litouwen50,1000050,1Malta00000000Polen170,650**80,8301,5Slovenië70,5000070,5Slowakije20,3000020,3Tsjechië40,5000040,5Totaal2 735205,73 40182,13 339695,69 475983,4* Stand 13 april 2005 voor traditionele eigen middelen en 12 mei
2005 voor gemeenschappelijk landbouwbeleid en structuurfondsen. De cijfers
moeten volgens de Europese Commissie voorzichtig worden geïnterpreteerd,
omdat de lidstaatgegevens soms nog onvolledig zijn en/of gebaseerd zijn op
verschillende definities van de begrippen fraude en overige onregelmatigheden.** Inclusief Cohesiefonds.Het totale financiële volume van de gemelde onregelmatigheden bij
de traditionele eigen middelen en de uitgavensectoren gemeenschappelijk landbouwbeleid
en structuurfondsen samen, nam toe van € 922 miljoen in 2003 tot € 983
miljoen in 2004. Dat is een stijging met ruim 6%.Drie lidstaten, Griekenland (25%), Italië (24%) en
Duitsland (17%) tekenen samen voor circa tweederde deel van het totale
financiële meldingsvolume in 2004.De groei van het totale meldingsvolume in 2004 wordt met name veroorzaakt
door een forse toename bij de structuurfondsen.
Circa tweederde deel van het totaalbedrag dat gemoeid is met de gemelde onregelmatigheden
is afkomstig van de structuurfondsen. Dat is een toename ten opzichte van
2003 van 44%.Ruim 53% van alle meldingen bij de structuurfondsen betreffen onregelmatigheden
bij projecten die gefinancierd worden uit het Europees Fonds voor de Regionale
Ontwikkeling (EFRO). Het gemiddelde meldingsvolume bij de structuurfondsen
is (afgezet tegen het door de lidstaten ontvangen steunbedrag) in de lidstaten
Griekenland, Italië en Duitsland hoger dan in de overige lidstaten.Bij de eigen middelen (– 26%)
en bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid (– 52%) is het
financieel meldingsvolume in 2004 afgenomen. Bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid is
ongeveer tweederde deel van het meldingsvolume afkomstig uit Duitsland (23%)
en Spanje (43%).Terugvordering van ten onrechte uitbetaalde subsidiesDe lidstaten dienen alles in het werk stellen om ten onrechte uitbetaalde
subsidies terug te vorderen. Als een lidstaat een ten onrechte gedane uitbetaling
tijdig meldt en voldoende inspanningen verricht om de betreffende gelden terug
te vorderen, legt de Commissie geen boete op.De Commissie publiceert jaarlijks de (achter)stand van de openstaande
vorderingen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structuurfondsen.
Een dergelijke rapportage wordt tot heden niet opgesteld voor de traditionele
eigen middelen of andere begrotingshoofdstukken.Bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structuurfondsen samen
komt ruim de helft (€ 1,8 miljard) van de ultimo 2004 nog uitstaande
vorderingen (ruim € 3,5 miljard) in vijftien lidstaten (EU-15) op
het conto van één land: Italië. Met Spanje en Duitsland
samen is Italië goed voor ruim 80% van de uitstaande vorderingen.1Overzicht 29 geeft een overzicht van de stand van terugvorderingen per
lidstaat ultimo 2004. In deze stand zijn dus ook de vorderingbedragen opgenomen
die al vóór 2004 zijn ontstaan.2Overzicht 29. Terug te vorderen bedragen gemeenschappelijk
landbouwbeleid en structuurfondsen (in miljoenen euro’s, afgerond).* LidstaatGemeenschappelijk landbouwbeleid StructuurfondsenTotaal open-staand
bedrag ultimo 2004Openstaand bedrag vor-deringen
uit jaren vóór 2004** Nog in te vorderen bedrag van meldingen uit 2004 Openstaand bedrag ultimo 2004Openstaand bedrag vor-deringen
uit jaren vóór 2004** Nog in te vorderen bedrag van meldingen uit 2004 Openstaand bedrag Ultimo 2004België63,10,363,42,611,614,277,6Denemarken2,00,22,213,71,615,317,5Duitsland144,214,4158,6457,7111,0568,7727,3Finland0,20,00,22,20,83,03,2Frankrijk74,96,181,017,62,319,9100,9Griekenland79,90,880,79,3***57,666,9147,6Ierland3,10,53,61,21,22,46,0Italië1 547,32,11 549,4146,1148,1294,21 843,6Luxemburg0,00,00,00,00,10,10,1Nederland19,01,520,57,21,28,428,9Oostenrijk3,60,23,83,72,96,610,4Portugal30,83,434,218,3***28,646,981,1Spanje334,832,8367,632,5***12,945,4413,0Verenigd Koninkrijk33,31,234,562,317,780,0114,5Zweden0,60,20,80,70,41,11,9Totaal2 336,863,72 400,5775,1398,01 170,13 570,6* Bron: Europese Commissie/OLAF: Statistische analyses van onregelmatigheden
en fraudemeldingen 2003 en 2004.** Over de ouderdom van het totaal van openstaande vorderingen uit
de jaren vóór 2004 geeft de Europese Commissie geen informatie.*** Inclusief Cohesiefonds.Het saldo van de openstaande vorderingen bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en de structuurfondsen is ten opzichte van het jaar 2003 met 18% toegenomen.
Ultimo 2003 bedroeg het saldo van openstaande vorderingen voor de EU-15 voor
beide begrotingsposten samen nog circa € 3,5 miljard.1Van de openstaande vorderingen ultimo 2004 heeft 25% betrekking
op de structuurfondsen. Er was in 2004 sprake van een toename van 41%
ten opzichte van 2003 (€ 1,1 miljard in 2004; in 2003 was het € 0,8
miljard).Fraudeonderzoeken door OLAFOverzicht 30 geeft een overzicht van de meldingen van fraude per lidstaat,
inclusief de drie huidige kandidaat-lidstaten.2Overzicht 30. Aantal fraudemeldingen aan OLAF in
2004* «Oude» lidstaten«Nieuwe» en
kandidaat-lidstatenLidstaatAantal meldingenLidstaatAantal meldingenBelgië42Cyprus4 Denemarken8Estland8Duitsland83Hongarije14 Finland6Letland7Frankrijk31Litouwen14Griekenland35Malta2 Ierland13Polen26Italië85Slowakije7Luxemburg6Slovenië3Nederland25Tsjechië6Oostenrijk14Bulgarije11Portugal8Roemenië47 Spanje47Turkije7Verenigd Koninkrijk34  Zweden6  Totaal EU-15443Totaal
nieuwe + kandidaat-lidstaten156 Totaal EU-25599  * Bron: Europese Commissie/OLAF, Supplementary
Activity Report for the year 2004.In 2004 kwamen bij het antifraudebureau OLAF 599 nieuwe meldingen binnen
van vermoedelijke frauduleuze praktijken binnen de lidstaten. Van deze meldingen
hebben er 443 (74%) betrekking op één van de vijftien «oude»
lidstaten. Ruim 12% (91) had betrekking op de nieuwe lidstaten, en bij 8% (65) van de meldingen zijn de kandidaat-lidstaten
Bulgarije, Roemenië en Turkije betrokken.Van alle nieuwe fraudemeldingen aan OLAF in 2004 heeft 19% betrekking
op het gemeenschappelijk landbouwbeleid, en 17% op structuurfondsen.Ruim eenderde van de meldingen was afkomstig van «informanten».
De overige meldingen zijn afkomstig uit de lidstaten (16%), van diensten
van de Commissie (31%), of van andere EU-instellingen (4%).
Nog eens 10% van het aantal meldingen was afkomstig van klokkenluiders
en andere bronnen.10.1.3 Onttrekking financiering landbouwbeleid 2004–2005Ieder boekjaar moet een afrekening van de door de lidstaat betaalde landbouwsubsidies
aan de Commissie worden voorgelegd. Naast de boekhoudkundige goedkeuring door
de Commissie van die afrekeningen voert zij een rechtmatigheidscontrole uit.
In het kader daarvan onderzoekt de Commissie in meer dan tweehonderd onderzoeken
ter plaatse de uitgaven die de lidstaat heeft gedaan. In het kader van deze
jaarlijkse goedkeuring van de lidstaatverantwoordingen stelt de Commissie
de bedragen vast die zij definitief weigert te financieren uit de gemeenschappelijke
begroting en derhalve van de lidstaat zal terugvorderen en geeft zij hiervoor
een beschikking af.Een beschikking van de Commissie over de rechtmatigheid van de uitgaven
kan niet verder teruggaan in de tijd dan 24 maanden voor de bekendmaking van
de resultaten van de verificaties van de Commissie aan de lidstaat.In de periode januari 2004 tot september 2005 heeft de Commissie ongeveer € 797
miljoen aan communautaire landbouwfinanciering teruggevorderd van dertien
lidstaten. Het betreft eerder door de (betaalorganen van deze) lidstaten ten
onrechte bij de Commissie gedeclareerde uitgaven.Ongeveer 75% van het teruggevorderde bedrag (€ 593 miljoen)
is opgelegd aan drie lidstaten: Frankrijk (31%), Italië (19%)
en Spanje (25%), Voor Nederland bedroegen de correcties in deze periode € 2,7
miljoen (0,3%).110.2 Rechtmatigheidsinformatie Europese RekenkamerDe Europese Rekenkamer geeft geen rechtmatigheidsoordeel over de besteding
van EU-gelden in de lidstaten. Dat is ook niet haar taak. De gegevens van
de Europese Rekenkamer lenen zich in beginsel niet voor algemeen representatieve
uitspraken over een lidstaat, gegeven de omvang van de gehanteerde steekproef
en de benadering vanuit de hoofdstukken van de EU-begroting. De resultaten
van onderzoek zijn daardoor soms meer «toevalstreffers». Met deze
kanttekening wordt deze informatie in dit hoofdstuk weergegeven.10.2.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleidJaarlijks onderzoekt de Europese Rekenkamer bepaalde landbouwuitgavensectoren
in enkele lidstaten. Daarbij gaat de Europese Rekenkamer na of er sprake is
van fouten bij individuele betalingen. Ook onderzoekt zij de kwaliteit van
de werking van een of meer controlesystemen. Deze onderzoeken zijn vooral
gericht op de detectie van (risico’s voor) eventuele onrechtmatige betalingen
en op de tekortkomingen in de werking van de controlesystemen van de lidstaten. Bij de meeste betalingen uit het gemeenschappelijk landbouwbeleid dienen
de lidstaten gebruik te maken van een aantal (administratieve) controlemogelijkheden
waarin wordt voorzien door het geïntegreerd beheer- en controlesysteem
(GBCS). Elke lidstaat beschikt over een dergelijk controlesysteem.In 2003 en 2004 onderzocht de Europese Rekenkamer op basis van gegevens
van de Europese Commissie de werking van het GBCS voor de uitgavensectoren «oppervlaktesteun»
en «dierpremieregelingen» aan de hand van een representatieve
steekproef van betalingen van 25 betaalorganen. De onderzochte betalingen
betroffen in 2004 samen in 72,5% van de totale landbouwuitgaven. In
2003 was dat 75%.Uit de resultaten van de controles van de Europese Commissie bleek dat
het aantal fouten en tekortkomingen in het GBCS voor het onderdeel oppervlaktesteunregelingen
in beide jaren over het geheel genomen overeenkwam met de resultaten van de
willekeurige steekproeven van de GBCS-inspecties die de lidstaten zelf hadden
verricht. Het foutenpercentage dat bij de GBCS-inspecties bij het onderdeel
premieregeling voor dieren werd aangetroffen, vertoont over het geheel genomen
kleine variaties van lidstaat tot lidstaat.1
Hierna worden de geregistreerde fouten voor deze twee GBCS-regelingen nader
toegelicht.In haar Jaarverslag 2004 rapporteerde de Europese Rekenkamer bij de uitgavensector «oppervlaktesteun»
dat het percentage steunaanvragen met fouten 42,4 bedraagt in de EU-15. In
2003 was dat 38,1%. De aanvragen met fouten hebben in beide jaren betrekking
op iets meer dan 1,5% van de oppervlakte (in hectaren) waarop de steun
van toepassing is.2 In beide jaren was circa
65% van alle foutieve aanvragen toe te rekenen aan vier lidstaten.3In de uitgavensector «premieregeling voor zoogkoeien» ligt
het aantal aanvragen met fouten op 10%.4
In 2003 was het percentage 11,6%. 72% van het aantal foutieve
aanvragen heeft betrekking op betalingen aan vier lidstaten.5Evenals in 2003 constateerde de Europese Rekenkamer in 2004 dat in de
uitgavensector «productiesteun olijfolie» de nationale controle-instanties
in vier lidstaten bij 4,8% van het aantal gecontroleerde producenten
de EU-steun had ingehouden of gekort.6 Voor 10%
van de verwerkende olijfoliefabrieken werd voorgesteld om de verleende erkenning
in te trekken.Voor uitgaven inzake plattelandsontwikkeling hebben de certificerende
instanties in hun verklaring voorbehoud gemaakt bij de rekeningen van twintig
betaalorganen in tien lidstaten. Aanleiding voor deze voorbehouden waren onder
meer materiële fouten, niet-subsidiabele uitgaven, en ontbrekende bewijsstukken.
Deze voorbehouden hadden een gering financieel effect.De Europese Rekenkamer concludeert dat evenals in voorgaande jaren de
uitgaven voor het Gemeenschappelijk landbouwbeleid in het algemeen nog steeds
significante fouten bevatten. Zij stelt dat met de voornaamste categorieën
van deze uitgaven uiteenlopende risico’s en gebreken gepaard gaan.10.2.2 StructuurfondsenOok bij de structuurfondsen onderzoekt de Europese Rekenkamer jaarlijks
enkele uitgavensectoren. In 2004 betrof het met name onderzoek naar de beheer- en controlesystemen bij de Commissie in tien lidstaten. In
2003 betrof het zeven lidstaten.Op basis van een aselecte steekproef van vijftien programma’s en één
project van het Cohesiefonds uit de vorige programmeringsperiode (1994–1999)
en de huidige periode (2000–2006), verrichtte de Europese Rekenkamer
in 2004 gegevensgerichte controles bij 167 projecten. Uit dit onderzoek bleek
dat de lidstaten de vereisten uit de regelgeving inzake de beheer- en controlesystemen
niet in acht hebben genomen. Er is nog steeds sprake van grote onvolkomenheden.
De geconstateerde problemen voor beide periodes betroffen onder meer:• onduidelijke omschrijving, toewijzing en scheiding van functies
(bij 25% van het de gecontroleerde programma’s in twee lidstaten);• geen toereikend controlespoor uitgezet (bij 65% van de gecontroleerde
programma’s in vijf lidstaten);• ontoereikende controles verricht (bij 56% van de gecontroleerde
programma’s in tien lidstaten).Deze tekortkomingen in systemen worden bevestigd door de fouten die werden
aangetroffen in de afzonderlijke projecten. De fouten die het meest voorkomen
hebben betrekking op: de declaratie van niet in aanmerking komende uitgavenposten,
de dubbele declaratie van uitgaven, niet-inachtneming van voorschriften inzake
staatssteunregelingen en gunning van overheidsopdrachten, ontoereikende bewijsstukken
voorhanden op de projecten, en toewijzing van vaste kosten aan projecten zonder
toepassing van een behoorlijk gemotiveerde en billijke methode.10.2.3 Andere geldstromenOp basis van het onderzoek van de Europese Rekenkamer naar het intern beleid zijn geen conclusies te trekken over de
lidstaten.Ten aanzien van de externe maatregelen verrichtte
de Europese Rekenkamer in haar jaarverslag over 2004 onderzoek in vijf landen
bij delegaties van de Europese Commissie.1 Het
onderzoek betrof de beoordeling van de toezicht- en controlesystemen en van
een aantal verrichtingen waarvoor EuropeAid beheersverantwoordelijkheid draagt.
Het onderzoek wees uit dat de gehanteerde procedures doorgaans toereikend
waren om te garanderen dat de door de Commissie verwerkte verrichtingen wettig
en regelmatig waren. De controles van projecten brachten bij drie van de zeventien
ter plaatse bezochte uitvoerende organisaties gebreken in de interne controles
aan. Bij elf van de gecontroleerde projecten in de onderzochte verrichtingen
werden fouten ontdekt die qua frequentie of materieel belang voor de uitgaven
significant waren.2Aan de hand van de onderzoeksbevindingen van de Europese Rekenkamer kan
geen beeld worden verkregen van hoe het op lidstaatniveau gesteld is met de
rechtmatigheid van ontvangen EU-subsidies en de controle daarop. Dat is logisch
omdat het niet de taak is van de Europese Rekenkamer om dit beeld te geven.
Anderzijds duidt de Europese Rekenkamer – zonder overigens concrete
aantallen te noemen – wel op bij lidstaten geconstateerde fouten.Ook anderen zijn op dit probleem gestuit. Zo heeft het Centre for European
Studies van de Universiteit van Twente in 2004 getracht langs empirische weg,
op basis van een analyse van de jaarverslagen en speciale verslagen van de
Europese Rekenkamer (periode 1996–2001), informatie te verzamelen die
(meer) inzicht zou kunnen bieden in de kwaliteit van het financieel management
en de rechtmatigheid van EU-bestedingen in de lidstaten. Uit het onderzoek
kwam naar voren aan dat de geboden informatie over het financieel
management per lidstaat (met name over geconstateerde fouten, tekortkomingen
in beheer- en controlesystemen en onregelmatigheden bij betalingen) in deze
verslagen maar beperkt (bruikbaar) was.1 Ook
in dit onderzoek bleek dat het niet mogelijk was om op lidstaatniveau valide
uitspraken te doen over de kwaliteit van het gevoerde financieel management.10.3 Werkzaamheden nationale rekenkamers10.3.1 Publicaties nationale rekenkamersWij zijn op basis van openbaar beschikbare informatie voor de periode
2004–2005 nagegaan welke nationale rekenkamers van de lidstaten van
de EU rapporten hebben uitgebracht over de besteding van EU-gelden en de toepassing
van EU-regelgeving in eigen land. Ter aanvulling zijn hiervoor vragen uitgezet
bij de rekenkamers. Onderstaand overzicht laat zien hoeveel rapporten door
de nationale rekenkamers openbaar zijn gepubliceerd.2Overzicht 31. Aantal gepubliceerde rapporten nationale
rekenkamers van EU-lidstaten (2004–2005)* LandAantal openbare rapporten per EU-beleidsterrein LandbouwStructurele actiesIntern
beleidOverige (inclusief
pre-accessie)België   3Cyprus    Denemarken 2 5Duitsland 1 4 Estland1 14Finland31 5Frankrijk 2  Griekenland 21 Hongarije1  6Ierland    Italië  12Letland 1 3 Litouwen11 7Luxemburg    Malta1  1Nederland1  4Oostenrijk7112 Polen1125Portugal16 2 Slovenië   1Slowakije   3 Spanje 1 2Tsjechië1 14 Verenigd Koninkrijk2  4 Zweden 111* Deze gegevens zijn volgens opgave van de nationale rekenkamers.
De meeste publicaties zijn alleen beschikbaar in de eigen taal.Het overzicht laat zien dat de nationale rekenkamers van de meeste EU-lidstaten
enig onderzoek uitvoeren en publiceren op EU-terrein. In sommige landen, zoals
Oostenrijk, ligt de nadruk sterk op de landbouw terwijl in andere landen,
zoals Portugal, juist veel onderzoek wordt gedaan naar het structuurbeleid.
Verder, zoals verwacht mocht worden, zijn de meeste werkzaamheden van de nationale
rekenkamers van de nieuwe lidstaten vooral gericht op de ontvangen
pre-accessiesteun. Daarbij worden door een aantal rekenkamers, zoals van Litouwen
en Slowakije, ook certificeringswerkzaamheden uitgevoerd.De nationale rekenkamers van een klein aantal landen – Denemarken,
Italië, Nederland – publiceren algemene overzichtsrapportages over
de besteding van EU-gelden in het eigen land. De nationale rekenkamer van
het Verenigd Koninkrijk publiceert elk jaar een rapport waarin het meest recente
jaarverslag van de Europese Rekenkamer wordt geïnterpreteerd voor het
Verenigd Koninkrijk.De onderzoeken van de nationale rekenkamers geven geen gestructureerd
en volledig beeld van de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden in
eigen land. Een totaalbeeld kan op basis van deze werkzaamheden nog niet worden
samengesteld.10.3.2 Participatie in ContactcomitéOp 6 en 7 december 2004 is het Contactcomité, waarin de presidenten
van alle nationale rekenkamers in de EU-landen en die van de Europese Rekenkamer
zitting hebben, bijeengekomen in Luxemburg. Tijdens deze bijeenkomst vergaderde
het comité over onder meer de volgende onderwerpen:• de samenwerking tussen de Europese Rekenkamer en de nationale rekenkamers
van de lidstaten van de EU op het gebied van verbetering van de organisatorische
kader voor de samenwerking;• recente rapporten van nationale rekenkamers van de lidstaten van
de EU gerelateerd aan financieel management, zoals het eind 2004 gepubliceerde
rapport van de Algemene Rekenkamer Aandacht voor financiële
gevolgen van Europees beleid;1• resultaten van werkgroepen van rekenkamers, zoals de werkgroep
Structuurfondsen, de werkgroep Samenwerking en de werkgroep Rapporten van
nationale rekenkamers over financieel management van EU-geldstromen;• het ontwikkelen en onderhouden van relaties met rekenkamers van
kandidaat-lidstaten en andere externe partners.Op 5 en 6 december 2005 is het Contactcomité bijeengekomen
in Stockholm.De vergadering van het Contactcomité wordt voorbereid door de «liaison
officers» van de nationale rekenkamers en de Europese Rekenkamer. Zowel
in 2004 als in 2005 zijn de liaison officers tweemaal bijeengekomen.10.3.3 WerkgroepenOnder de vlag van het Contactcomité opereren vier werkgroepen:• de werkgroep Structuurfondsen (Duitsland voorzitter, «core
group» met Nederland, Polen en het Verenigd Koninkrijk);• de werkgroep Rapporten van nationale rekenkamers over financieel
management van EU-geldstromen (Nederland voorzitter);• de werkgroep EU-aanbestedingen (Ierland voorzitter);• de werkgroep BTW (roulerend voorzitterschap).De twee eerstgenoemde werkgroepen zijn gericht op de uitvoering van onderzoek.
De werkgroep Rapporten van nationale rekenkamers over financieel management
van EU-geldstromen (ook wel bekend als de werkgroep EU-trendrapport)
is in 2004 opgestart. In 2005 is de werkgroep tweemaal bijeengekomen.De werkgroep houdt zich vooral bezig met stimuleren van nationale rekenkamers
om zelf onderzoek te gaan doen en rapportages te publiceren over het financieel
management van EU-gelden in de eigen lidstaat. Dat de werkgroep hier in toenemende
mate in slaagt, blijkt uit het feit dat de bijeenkomst in Den Haag van 28
en 29 april 2005 bezocht is door 22 nationale rekenkamers van EU-lidstaten
en de Europese Rekenkamer.De werkgroep Structuurfondsen is sinds 2000 actief. Eind 2004 presenteerde
deze werkgroep zijn eerste rapport aan het Contactcomité, over de stand
van zaken rond de «audit trail» (de verplichte aanwezigheid van
documentatie waarmee een transactie kan worden gevolgd) en de «5%-controles»
(de controle die lidstaten moeten uitvoeren op het beheer van minimaal 5%
van de ontvangen structuurfondsgelden). De resultaten van het Nederlandse
aandeel in dit onderzoek zijn opgenomen in het EU-trendrapport
2005.Tijdens de bijeenkomst van het Contactcomité in december 2004 is
besloten de werkgroep Structuurfondsen te continueren. Als onderwerp voor
het volgende onderzoek is gekozen voor «onregelmatigheden». Vanaf
begin 2005 werkt een groep van veertien nationale rekenkamers plus de Europese
Rekenkamer aan dit project. De resultaten voor het deel dat Nederland betreft
zullen worden gepubliceerd in het EU-trendrapport 2007.De werkgroep Structuurfondsen is in 2005 tweemaal bijeengekomen.10.4 ConclusieEr is voor de jaren 2003 en 2004 beperkt inzicht in de rechtmatigheid
van de besteding van EU-gelden in de EU-lidstaten.Sommige activiteitenverslagen van directoraten-generaal van de Europese
Commissie geven enige informatie op het niveau van lidstaten, zoals de directoraten-generaal
Regionaal Beleid en Werkgelegenheid. Deze informatie is echter niet extern
gecontroleerd en dat betekent dat de betrouwbaarheid niet per definitie vaststaat.OLAF publiceert landenvergelijkende informatie over onregelmatigheden
en fraude. Aan de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de – door lidstaten
aangeleverde informatie – kan worden getwijfeld.Nationale rekenkamers publiceren nog weinig overkoepelende en onderling
vergelijkbare informatie over de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden
in eigen land. Een totaalbeeld kan op basis daarvan nog niet worden samengesteld.De Europese Rekenkamer geeft nauwelijks informatie op het niveau van individuele
lidstaten, en hoeft dat op grond van haar taak ook niet te doen. Niet de lidstaten
vormen haar controleobject, maar de Europese Commissie. 11 DOELTREFFENDHEID UITVOERING EU-BELEID IN DE LIDSTATENIn dit hoofdstuk gaan we in op de doeltreffendheid van het EU-beleid (met
name het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het structuurbeleid en het interne
beleid) zoals dit in de lidstaten wordt uitgevoerd. We zijn nagegaan welke
informatie van de Europese Commissie beschikbaar is over de doeltreffendheid
van de besteding van EU-gelden in de lidstaten. Eerst besteden we aandacht
aan de activiteitenverslagen van directoraten-generaal van de Europese Commissie
(§ 11.1). Daarna komen achtereenvolgens het gemeenschappelijk landbouwbeleid
(§ 11.2), het structuurbeleid (§ 11.3), en het interne
beleid (§ 11.4) aan de orde.11.1 Doeltreffendheidsinformatie in activiteitenverslagenDe Europese Commissie gebruikt de activiteitenverslagen van haar directoraten-generaal
(DG’s) en diensten om verantwoording af te leggen over haar beleid,
inclusief de resultaten daarvan. Omdat het grootste deel van de EU-gelden
binnen de lidstaten wordt besteed, is de Algemene Rekenkamer nagegaan welke
informatie over de doeltreffendheid van het EU-beleid binnen de lidstaten
in de activiteitenverslagen over 2003 en 2004 van acht DG’s wordt weergegeven.
Hiervoor is gekeken naar het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het structuurbeleid
en het interne beleid.Overzicht 32. Inzicht in doeltreffendheid van EU-beleid
in de lidstaten op basis van activiteitenverslagen van DG’s van de Europese
Commissie*  20032004 Aantal DG’s dat lidstaten bij de naam noemt00 Aantal DG’s dat informatie op niveau lidstaten geeft zonder
namen te noemen00Aantal DG’s dat geen informatie op niveau lidstaten weergeeft88* Bron: Activiteitenverslagen 2003–2004 van directoraten-generaal
Landbouw, Regionaal beleid, Werkgelegenheid, Visserij, Onderwijs en Cultuur,
Milieu, Transport en Energie, Onderzoek.De activiteitenverslagen van de directoraten-generaal Landbouw (gemeenschappelijk
landbouwbeleid), Regionaal beleid, Werkgelegenheid en Visserij (structuurbeleid),
Onderwijs en Cultuur, Milieu, Transport en Energie en Onderzoek (intern beleid)
blijken geen informatie te bevatten over de doeltreffendheid
van het beleid op het niveau van lidstaten.11.2 Gemeenschappelijk landbouwbeleidDe doeltreffendheid van het landbouwbeleid kan gemeten worden in termen
van volume-, prijs- en markteffecten, en in verband met de inkomenssteun voor
boeren ook in termen van inkomenseffecten.Het jaarlijkse rapport van het DG Landbouw bevat – op basis van
gegevens van Eurostat – veel gegevens op lidstaatniveau.1 Dit jaar gaat het hierbij voor het eerst ook om informatie over de
tien recent toegetreden lidstaten. De informatie heeft geen betrekking op
volume-, prijs- en markteffecten van het beleid, maar wel op inkomenseffecten.Het DG-rapport laat onder andere zien dat de groei van het landbouwinkomen
in de EU-25 die in 2003 weer is ingezet – na een jaar van scherpe daling
in 2002 – in 2004 is doorgezet met 3,3%. Figuur 7 geeft de ontwikkeling in 2004 ten opzichte van 2003 weer op het
niveau van de «oude» EU-lidstaten; figuur 8 schetst de ontwikkeling
in de tien nieuwe EU-lidstaten.Het contrast in de ontwikkeling van het landbouwinkomen van de «oude»
en de «nieuwe» lidstaten is groot. Gemiddeld gingen de landbouwinkomens
in de nieuwe lidstaten er 53,8% op vooruit, tegen 0,8% voor
de «oude» vijftien lidstaten. Hiermee lijkt tegelijkertijd op
zijn minst ten dele een effect van de inkomenssteun voor boeren te zijn aangetoond.
Na de toetreding tot de EU stegen de inkomens sterk. Een ander deel van het
effect kan zijn veroorzaakt door de openstelling van de Europese interne markt.11.3 StructuurbeleidHet structuurbeleid is gericht op het bereiken van positieve regionale
effecten op werkgelegenheid en economische groei. Aangezien met «regio’s»
gebieden binnen lidstaten van de EU wordt bedoeld,
zou informatie over de doeltreffendheid van het structuurbeleid kunnen worden geformuleerd op het niveau van lidstaten. Op dit moment bestaat
de informatie echter vooral uit de midterm-evaluaties en eventuele actualiseringen
daarvan op programmaniveau. Er is nog weinig informatie voorhanden over het
verband tussen het ingezette beleid en de effecten op het niveau van lidstaten.Er is wel enige informatie beschikbaar over de toekenning van de zogeheten prestatiereserve door de Europese Commissie. Het uitgangspunt
van de prestatiereserve was de door structuurfondsen gefinancierde maatregelen
efficiënter te maken. Een deel (4%) van de aan de lidstaten toegekende
middelen werd tot 2003 in reserve gehouden en zou daarna (in 2004) worden
verdeeld onder de programma’s die de beste prestaties hadden geleverd.1 De toekenning ervan zou derhalve een indicator kunnen
zijn voor het succes van structuurfondsprogramma’s, althans naar de
inschatting van de Europese Commissie.In Commissiebesluit 2004/344EC van 23 maart 2004 is vastgelegd welke
doelstelling-1- en -2-regio’s in aanmerking komen voor toekenning van
de prestatiereserve. Bijna 90% van alle structuurfondsprogramma’s
blijkt de prestatiereserve te ontvangen. De conclusie lijkt derhalve te zijn
dat de structuurfondsprogramma’s doeltreffend zijn.Wij plaatsen hierbij enkele kanttekeningen. De beoordeling of de prestatiereserve
al dan niet moet worden toegekend gebeurt onder andere aan de hand van financiële,
management- en effectiviteitsindicatoren, alsmede een aan de hand van analyse
van de tijdigheid en kwaliteit van de in 2003 afgeronde midterm-evaluaties.Uit de rapportage van de Europese Commissie blijkt echter dat vooral de
financiële en effectiviteitsindicatoren niet door alle landen volledig
zijn toegepast, en dat de effectiviteitsindicatoren minder robuust waren dan
de andere indicatoren.2 Ten aanzien van de kwaliteit
van de midterm-evaluaties noemt de Commissie 65% «goed»
en 35%«acceptabel». De Commissie heeft wel nog verschillende
methodologische zorgen. Soms ligt er bijvoorbeeld te weinig eigen onderzoek
ten grondslag aan de evaluatie en zijn er zwakke of geen monitoringdata beschikbaar.
Soms, zo constateerde de Commissie, legden de lidstaten ook nog een te grote
nadruk in de evaluaties op de financiële resultaten.3Uit de evaluatie van de midterm-evaluaties door de Commissie blijkt dat
van alle 220 doelstelling-1- en -2-programma’s, de betrokken programma-autoriteiten
van slechts 59 programma’s (27%) een voorstel voor toewijzing
van de prestatiereserve bij de Commissie hadden ingediend. Wij vinden het
opmerkelijk dat de prestatiereserve niettemin is toegekend aan 190 programma’s
(87%).411.4 Intern beleidVoor het intern beleid zouden we idealiter voor elk relevant DG (onderzoek,
energie en vervoer, milieu, onderwijs en cultuur) een overzicht per lidstaat
willen hebben van de effecten van het ingezette beleid. Daarvan zijn echter
geen gegevens beschikbaar waarbij resultaten per lidstaat gekoppeld kunnen
worden aan de beleidsinzet van de Europese Commissie. 11.5 ConclusieEr is nauwelijks informatie beschikbaar over de doeltreffendheid van EU-beleid
op het niveau van EU-lidstaten. Het inzicht in de doeltreffendheid van het
EU-beleid in de lidstaten blijft derhalve gering.De uitzonderingen zijn bepaalde onderdelen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid –
met name de directe inkomenssteun aan boeren – en het structuurbeleid.
Voor de laatstgenoemde geldstroom zijn in 2004 en 2005 voor alle individuele
structuurfondsprogramma’s in elke lidstaat de vereiste midterm-evaluaties
en eventuele updates daarvan afgerond. De informatie uit deze evaluaties zou
door de Europese Commissie gebruikt kunnen worden om een overzicht te maken
van het inzicht dat bestaat in de doeltreffendheid van het structuurbeleid
in de lidstaten. Men zou ook verwachten dat de lidstaten zelf inzicht willen
krijgen in de doeltreffendheid van het beleid voor de eigen lidstaat, bijvoorbeeld
door zelf op basis van de midterm-evaluaties overzichten voor het eigen land
te maken. Hiervan is echter geen sprake.Ten aanzien van het structuurbeleid is ook onduidelijk op welke gronden
de Europese Commissie de prestatiereserve zo ruimhartig heeft toegekend. Dit
is des te opmerkelijker omdat de Commissie zelf ook twijfel had bij sommige
aspecten van de inhoud en kwaliteit van de onderliggende evaluaties. Bovendien
heeft maar eenderde deel van de beheersautoriteiten van de programma’s
zelf om de prestatiereserve gevraagd. 12 CONCLUSIES EN TRENDSRechtmatigheid per lidstaatEr is voor de jaren 2003 en 2004 beperkt inzicht in de rechtmatigheid
van de besteding van EU-gelden in de EU-lidstaten.Sommige activiteitenverslagen van directoraten-generaal van de Europese
Commissie geven enige informatie op het niveau van lidstaten, en OLAF publiceert
landenvergelijkende informatie over onregelmatigheden en fraude. Deze informatie
is niet extern gecontroleerd, en met name aan de kwaliteit en vergelijkbaarheid
van de informatie van OLAF kan worden getwijfeld.Nationale rekenkamers publiceren nog weinig overkoepelende en onderling
vergelijkbare informatie over de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden
in eigen land. Een totaalbeeld kan op basis daarvan nog niet worden samengesteld.De Europese Rekenkamer geeft nauwelijks informatie op het niveau van individuele
lidstaten, maar hoeft dat op grond van haar taak ook niet te doen. Niet de
lidstaten, maar de Europese Commissie is haar controleobject.Doeltreffendheid per lidstaatEr is nauwelijks informatie beschikbaar over de doeltreffendheid van EU-beleid
op het niveau van EU-lidstaten. Het inzicht in de doeltreffendheid van het
EU-beleid in de lidstaten blijft derhalve gering.De Europese Commissie heeft mogelijkheden hier verandering in te brengen,
bijvoorbeeld door bij structuurfondsen de in 2004 en 2005 voor alle individuele
structuurfondsenprogramma’s afgeronde midterm-evaluaties (en eventuele
updates daarvan) te gebruiken om een overzicht te maken van het inzicht dat
bestaat in de doeltreffendheid van het beleid per lidstaat. Elke lidstaat
zou dit ook voor het eigen land kunnen doen, maar hiervan is geen sprake.TotaaloverzichtIn de inleiding van deel 2 is gesteld dat we idealiter een totaalbeeld
zouden willen weergeven van de rechtmatige en doeltreffende besteding van
EU-gelden per lidstaat, en per beleidsterrein. Op basis van de nu aanwezige
informatie is het niet mogelijk een dergelijk beeld te genereren. De aanwezige
informatie van Europese Commissie en nationale rekenkamers van de EU-lidstaten
is daarvoor te verschillend van aard en diepgang.Het samenvattend (geaggregeerd) beeld van de in deel 2 van dit EU-trendrapport
gebruikte indicatoren is weergegeven in figuur 9.In figuur 9 is algemene informatie opgenomen over de trendindicatoren
voor de onderwerpen «afdrachten EU-lidstaten», «feitelijke
ontvangsten EU-lidstaten», «ontwikkeling onderzoeksmandaat nationale
rekenkamers, «EU-onderzoek nationale rekenkamers»
en «samenwerking nationale rekenkamers».In onderstaand overzicht geven we daarnaast specifieke informatie over
de trendindicatoren voor de onderwerpen «rechtmatigheid» en «doeltreffendheid».Overzicht 33. Specifieke trendinformatie 2004–2005
EU-lidstaten: rechtmatigheid en doeltreffendheid HoofdstukOnderdeelIndicatoren (geaggregeerd
niveau)Mate van inzicht in 2003–2004Resultaten in 2003–2004RechtmatigheidInformatie
Europese CommissieInzicht
lidstaten op basis jaarlijkse activi- teitenverslagen DG’sBeperktTwee van de acht DG’s geven lidstaatvergelij- kende informatie. Eén
DG noemt één lidstaat in een voorbehoud.   Per lidstaat aantal en financieel belang gemelde onregelmatighedenDeelsEr is inzicht bij het landbouwbeleid, het structuurbeleid en
de traditionele eigen middelen. Aantal meldingen en financieel belang is in
2004 toege- nomen. Er is geen inzicht bij BTW- en BNI-afdrachten en intern
beleid. Twijfel aan kwaliteit en vergelijkbaarheid gegevens.  Per lidstaat aantal en financieel belang correctiesDeelsEr is
inzicht bij twee van de zeven begrotingshoofdstukken, en beperkt bij de ontvangsten.
Aantal correcties en financieel belang in 2004 toegenomen.  Per lidstaat aantal en financieel belang fraudemeldingenHoogAantal meldingen met 20% toegenomen. Financieel belang lopende fraudezaken
in 2004 is circa € 5,8 miljard.  Informatie Europese RekenkamerAlgemeen beeld lidstatenGeen, maar is geen taak Europese Reken-
kamerEr is geen informatie over lidstaten.  Beeld per lidstaat, per begrotingshoofdstukBeperkt, maar is geen taak Europese Reken- kamerEr is incidenteel lidstaatinformatie, met name
bij landbouwbeleid. Er is geen kwantitatief beeld per lidstaat, per begrotingshoofdstuk.   Aantal fouten per lidstaat, per
begro- tingshoofdstukBeperkt, maar
is geen taak Europese RekenkamerAlleen
voor onder het geïntegreerd beheer- en controlesysteem vallende uitgaven
van het landbouwbeleid is er kwantitatief inzicht (op basis informatie Europese
Commissie). Percentages fouten zijn sterk verschillend per onderdeel.DoeltreffendheidInformatie
Europese CommissieInzicht
lidstaten op basis jaarlijkse activi- teitenverslagen DG’sGeenEr is geen doeltreffendheidsinformatie op lid- staatniveau in de activiteitenverslagen
opgenomen.   Inzicht lidstaten op basis evaluatiesBeperktLandbouwbeleid heeft na toetreding nieuwe lidstaten in
2004 effect gehad in termen van inkomensgroei. Er is geen doeltreffendheidsinformatie
op lidstaatniveau voor andere onderdelen van het landbouwbeleid, het structuurbeleid
en het interne beleid.DEEL 3 NEDERLAND 13 INLEIDING DEEL 3In deel 3 van het EU-trendrapport 2006 staat
het financieel management van EU-gelden in Nederland centraal. Ook gaan we
in op de rechtmatigheid en doeltreffendheid van de besteding van EU-gelden
in Nederland, en op de rechtmatigheid van de afdrachten van Nederland aan
de EU. Onderstaand schema geeft aan welke onderwerpen in dit verband aan de
orde komen.Zoals het schema laat zien gaat deel 3 van het EU-trendrapport
2006 over Nederland. Voor de aspecten rechtmatigheid en doeltreffendheid
formuleren we enkele indicatoren. Op basis van eigen onderzoek en openbaar
beschikbare informatie kennen we daaraan vervolgens waarden toe.De recente ontwikkelingen op het terrein van financieel management in
de EU – uitgebreid behandeld in deel 1 van dit EU-trendrapport –
hebben implicaties voor Nederland, en voor de eisen die in Nederland gesteld
kunnen (gaan) worden aan de beschikbaarheid en kwaliteit van informatie over
het financieel management. We plaatsen onze beoordeling van de Nederlandse
situatie waar mogelijk binnen de context van deze recente ontwikkelingen.De indeling van deel 3 is als volgt:• Hoofdstuk 14: kerncijfers over de afdrachten van Nederland aan
de EU-begroting en de ontvangsten in Nederland vanuit de EU.• Hoofdstuk 15: beleidsontwikkelingen die implicaties hebben voor
het financieel management van EU-geldstromen in Nederland.• Hoofdstuk 16: beschrijving van de financieel-managementsystemen
in Nederland voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het
structuurbeleid en intern beleid.• Hoofdstuk 17: beoordeling van het inzicht in en de mate van de
rechtmatigheid van de bestedingen van EU-gelden in Nederland, per hoofdstuk
van de EU-begroting.• Hoofdstuk 18: beoordeling van de (meetbaarheid van de) doelen en
de resultaten van het EU-beleid in Nederland, aan de hand van evaluaties van
het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het structuurbeleid en het intern beleid.• Hoofdstuk 19: conclusies en trends bij deel 3. 14 NEDERLAND: KERNCIJFERSDit hoofdstuk geeft om te beginnen een overzicht van de ontvangsten in
Nederland uit de EU (§ 14.1) en van de Nederlandse afdrachten aan
de EU (§ 14.2), inclusief de betalingen aan het Europees Ontwikkelingsfonds
(§ 14.3). Vervolgens beschrijven we het verschil tussen ontvangsten
en afdrachten, oftewel de nettopositie van Nederland (§ 14.4).14.1 Ontvangsten Nederland van de EUFiguur 10 (zie volgende pagina) geeft een overzicht van de bedragen die
betrokken instanties in Nederland in de begrotingsperiode 2001–2004
vanuit de EU hebben ontvangen in de vorm van EU-subsidies. In 2004 ontvingen
Nederlandse instanties ruim € 2 miljard. Dat is € 100
miljoen meer dan in 2003. Vooral de ontvangsten uit de structuurfondsen en
het intern beleid zijn toegenomen. 14.2 Afdrachten Nederland aan de EUOverzicht 34 geeft de gerealiseerde afdrachten van Nederland aan de EU
in 2003 en 2004, en de geraamde afdrachten voor 2005–2008.Overzicht 34. Ontwikkeling afdrachten Nederland aan
de EU 2003–2008 (in miljoenen euro’s)  gerealiseerdBegroot 200320042005200620072008Landbouwrechten328440245240240240Douanerechten1 3821 4311 5911 6821 7811 885Af: perceptiekostenvergoedingen– 426– 466– 459– 480– 505– 530BTW-afdracht1 196713715734758784BNI-afdracht2 6812 9143 8134 1844 1894 235Totaal EU-afdrachten lidstaat Nederland5 1605 0325 9056 3606 4646 614Realisatiecijfers: Rijksjaarverslag 2004 Buitenlandse Zaken. Begrotingscijfers:
Rijksbegroting 2005. Eventuele afrondingsverschillen zijn overgenomen uit
de bronnen.Het totaal van de Nederlandse afdrachten aan de EU zal in de loop van
de jaren toenemen, omdat de uitgaven van de EU conform de zogenoemde financiële
perspectieven tot en met 2006 stijgen. De ramingen van de afdrachten voor
2007 en 2008 betreffen een extrapolatie. De toename van de afdrachten is hoofdzakelijk
toe te schrijven aan de toetreding van tien nieuwe lidstaten in 2004 en aan
het feit dat er bij de structuurfondsen EU-breed steeds minder sprake is van
onderbesteding.Na correcties voor onder meer begrotingsoverschotten uit voorgaande jaren
en overlopende posten bedroeg de Nederlandse afdracht over het jaar 2004 volgens
de definitieve cijfers in het jaarverslag van de Europese Rekenkamer € 5 268,8
miljoen.14.3 Overige betalingen: Europees OntwikkelingsfondsNederland draagt ook bij aan het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). Dit
fonds geeft financiële ondersteuning aan projecten en programma’s
die bijdragen aan de sociale en economische ontwikkeling van landen in Afrika,
het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan (ACS-staten). Het doel is om in deze
landen de armoede te verminderen, een duurzame aansluiting op de wereldeconomie
te bewerkstelligen en de beginselen van democratie en rechtsstaat te bevorderen.Het negende Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) is op 1 april 2003
in werking getreden. Daaraan draagt Nederland ruim € 720 miljoen
bij. De zesde, zevende en achtste EOF’s zijn nog niet afgesloten.Voor de Nederlandse contributie aan het negende EOF wordt voor de jaren
2005–2008 een extra bedrag van circa € 25 miljoen gereserveerd.
De Europese Commissie heeft aangegeven dat zij zich inspant om binnen vijf
jaar het negende EOF volledig toe te wijzen, wat een stijging van de contributies
tot gevolg zal hebben.1In de jaarrekening bij het Rijksjaarverslag Buitenlandse Zaken 2004 is
per 31 december 2004 voor het EOF een openstaande verplichting van € 1 049
miljoen opgenomen.214.4 Nettopositie NederlandTussen de afdrachten aan en de ontvangsten uit de begroting van de EU
bestaat elk jaar een verschil, dat wordt aangeduid als denetto(betalings)positie.1 Tussen Nederland
en de Europese Commissie bestaat al geruime tijd een verschil van inzicht
over de te hanteren berekeningswijze van de nettopositie. Het onderstaande
kader geeft beide berekeningswijzen kort weer.Berekeningswijzen nettopositieNederland
neemt bij het bepalen van de nettopositie alle afdrachten aan de EU mee, dus
ook de douanerechten die namens de Unie worden geïnd. Dit staat bekend
als de boekhoudkundige definitie.De Europese Commissie hanteert een benadering waarbij de douanerechten die in Nederland –
in het bijzonder in de Rotterdamse haven – worden geïnd, niet als
afdrachten van Nederland worden gezien, maar als geld dat aan de Gemeenschap
toekomt. Vanuit dit uitgangspunt worden douanerechten niet meegenomen bij
het bepalen van de nettopositie. In een recent advies sloot de Europese Rekenkamer
zich bij deze berekeningswijze aan. Nederland is volgens beide definities
een nettobetaler.De nettopositie is voor Nederland de laatste jaren negatief. Dat wil zeggen
dat Nederland meer aan de EU afdraagt dan het ontvangt. In 2003 bedroeg de
Nederlandse negatieve nettopositie in absolute zin (boekhoudkundige definitie) € 3
miljard. In 2004 groeide de negatieve nettopositie naar € 3,2 miljard.
In § 9.3 (zie deel 2 van dit rapport) is een overzicht opgenomen
waarin de nettopositie van Nederland wordt afgezet tegen die van de overige
EU-lidstaten. 15 ONTWIKKELINGEN IN BELEID EU-FINANCIEEL MANAGEMENTIn dit hoofdstuk behandelen we de gevolgen van het gewijzigde EU-beleid
voor het financieel management in Nederland. Het gaat daarbij vooral om wijzigingen
in het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het structuurbeleid (§ 15.1).
Ook bespreken we wat het Nederlandse standpunt is over de nieuwe ontwikkelingen
in het financieel management (§ 15.2). Tot slot staan we stil bij
de laatste ontwikkelingen rond de wet Toezicht Europese Subsidies, die in
2002 werd ingesteld om de aansprakelijkheid de lidstaat Nederland voor het
beheer van decentraal ontvangen EU-subsidies in goede banen te leiden (§ 15.3).
Dit hoofdstuk sluit af met conclusies (§ 15.4).15.1 BeleidsontwikkelingenHet gemeenschappelijk landbouwbeleid en het structuurbeleid worden op
dit moment op belangrijke punten gewijzigd. Hieronder bespreken we de implicaties
voor Nederland.15.1.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleidZoals beschreven in § 3.5.1 (zie deel 1 van dit rapport) worden
per 1 januari 2006 subsidies in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
losgekoppeld van de productie, met als doel de landbouw duurzamer te maken.Voor de agrariërs komt er in plaats van de huidige inkomenstoeslagen
en productsubsidies een bedrijfstoeslag. Verder moeten zij al vanaf 1 januari
2005 – vooruitlopend op de invoering van het nieuwe juridisch kader
voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid in 2007 (zie deel 1, § 3.5.1) –
aan een aantal specifieke randvoorwaarden voldoen om in aanmerking te komen
voor subsidies.Deze randvoorwaarden, die van toepassing zijn op de hele bedrijfsoppervlakte
van elke agrariër in de EU, behelzen voor het merendeel beheerseisen.
Daarnaast is er één randvoorwaarde die betrekking heeft op het
instandhouden van blijvend grasland.In Nederland wordt het instandhouden van blijvend grasland in 2005 bijgehouden
via de verzamelaanvraag die aanvragers van EU-subsidie aan de Dienst Regelingen
van het Ministerie van LNV moeten opsturen. Iedereen die steun aanvraagt,
geeft dan zijn percelen landbouwgrond op.De randvoorwaarden zijn zoals gezegd verplicht opgelegd door de Europese
Commissie en gelden voor de gehele EU. Daarnaast moet worden voldaan aan minimumeisen
voor het in een goede landbouwen milieuconditie houden van landbouwgrond.
De invulling van deze eisen is overgelaten aan de lidstaten, die daarmee de
vrijheid hebben om met de nationale randvoorwaarden aan te sluiten bij de
eigen, nationale situatie.Specifiek voor Nederlandse agrariërs zijn er twee nationale randvoorwaarden.
De eerste voorwaarde behelst een verbod op «zwarte braak». Dit
is het braakleggen van een akker zonder gras in te zaaien.1 De tweede nationale voorwaarde gaat over de naleving van de voorschriften
ter voorkoming van bodemerosie.2De Europese Commissie geeft de lidstaten de ruimte om de organisaties
die nu ook al actief zijn op het gebied van controle en handhaving, de controles
op de randvoorwaarden te laten opnemen in hun jaarlijkse controleprogramma’s.
Ook mogen de controles bij één organisatie worden ondergebracht.In Nederland worden de controles op de naleving van de randvoorwaarden
verricht door de Algemene Inspectiedienst (AID) en de controlediensten van
de medeoverheden (provincies, waterschappen en gemeenten).Beschikbaar budgetOp dit ogenblik krijgt Nederland jaarlijks ongeveer € 1,4 miljard
aan landbouwgelden uit de EU-kas. Dit is bestemd voor marktuitgaven en inkomenssteun.
In 2006 zal Nederland daarnaast ruim € 60 miljoen ontvangen voor
plattelandsbeleid plus ongeveer € 14 miljoen aan gelden die worden
onttrokken aan het budget voor markt- en inkomenssteun, de zogenoemde «modulatiegelden»
(zie § 3.5.1). Dit laatste bedrag zal naar verwachting in de jaren
2007 en daarna oplopen tot ongeveer € 25 miljoen per jaar.Over het landbouwbudget in de toekomst is in de Nederlandse ministerraad
van 8 juli 2005 het volgende standpunt ingenomen:• Nederland wil het Europese landbouwbudget, zoals dat afgesproken
is voor de jaren 2007–2013, niet aanpassen. Het uitgavenplafond zou
niet langer een streefwaarde moeten zijn, maar een maximum.• Landbouwsubsidies aan de toekomstige lidstaten Roemenië en
Bulgarije moeten ook uit dit afgesproken landbouwbudget betaald worden. Het
plan van de Europese Commissie om voor die extra kosten het landbouwbudget
uit te breiden met € 8 miljard per jaar wijst Nederland af.Controlevraagstukken nieuw gemeenschappelijk landbouwbeleidDe uitvoering van het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid in 2005
wordt in hoge mate geautomatiseerd ondersteund. Systemen moeten voldoen aan
de voorwaarden van het vernieuwde geïntegreerd beheer- en controlesysteem
(GBCS). Dit vraagt mogelijk ook een andere controleaanpak in vergelijking
met het oude gemeenschappelijk landbouwbeleid.De Dienst Regelingen van het Ministerie van LNV, het Hoofdproductschap
Akkerbouw, het Productschap Zuivel en de Productschappen Vee, Vlees en Eieren
zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het nieuwe gemeenschappelijk
landbouwbeleid. De AID is verantwoordelijk voor handhaving en toezicht.De controle op de rechtmatigheid van de uitgaven zal complexer worden
dan voorheen. Redenen hiervoor zijn dat gecontroleerd moet worden op de naleving
van de (deels nationale) randvoorwaarden. De minister van LNV heeft de Dienst
Regelingen aangewezen als coördinerend betaalorgaan en de AID als «competent
control authority».1Statements of assuranceOp 30 mei 2005 hebben de ministers van Landbouw uit de EU-lidstaten
een akkoord bereikt over de nieuwe financieringsverordening van het Europese
landbouwbeleid. Hierin is het financieel beheer geregeld.Een van de nieuwe elementen in deze verordening is het «statement
of assurance» dat met ingang van oktober 2006 jaarlijks per betaalorgaan
bij de jaarafrekening moet worden gevoegd (zie deel 1, § 3.4.4).De certificerende instantie in Nederland (de auditdienst van het Ministerie
van LNV) heeft aangegeven dat zij geen problemen heeft met de voorstellen
van het directoraat-generaal Landbouw. 15.1.2 StructuurbeleidIn deze paragraaf gaan we achtereenvolgens in op de beleidsontwikkelingen
in het Nederlandse ESF-programma, de mogelijke invoering van vertrouwenscontracten
en de toekomst van het structuurbeleid in de periode 2007–2013.ESF-subsidieregelingMet ingang van 1 januari 2006 wordt de subsidieregeling van het Nederlandse
ESF3-programma gewijzigd. Dit hangt samen met de risico’s die zijn ontstaan
door de «terugwerkende-kracht-regeling» die bij de (vertraagde)
openstelling van het ESF in 2001 werd ingesteld.Deze regeling hield in dat aanvragers de mogelijkheid kregen om projecten
die al in 2000 waren gestart maar toen nog niet konden worden aangemeld, alsnog
voor subsidie aan te melden.Van de terugwerkende-kracht-regeling is in de meeste Nederlandse structuurfondsprogramma’s
gebruikgemaakt. In het ESF3-programma is aanmelding met terugwerkende kracht
ook mogelijk gemaakt voor de jaren na 2001. Kosten die maximaal twaalf maanden
voorafgaand aan het indienen van de aanvraag zijn gemaakt, kunnen (alsnog)
worden gedeclareerd.De terugwerkende-kracht-regeling is indertijd ingevoerd om onderbesteding
zoveel mogelijk te voorkomen.1 Aan de regeling
kleefde echter een praktisch bezwaar: soms was op het moment dat de subsidieaanvraag
werd toegekend het betreffende project al beëindigd. Controle op de juiste
toepassing van de subsidieregels en eventuele bijsturing tijdens de uitvoering
waren daardoor onmogelijk.Om de hiermee samenhangende risico’s te beperken is besloten de
ESF-subsidieregeling per 1 januari 2006 aan te passen. Vanaf die datum
geldt het volgende:2• De projectactiviteiten moeten nog minimaal zes maanden doorlopen
na ontvangst van de projectaanvraag door de beheersautoriteit.• De periode waarover kosten met terugwerkende kracht subsidiabel
zijn wordt ingeperkt van twaalf maanden tot zes maanden.• Voorbereidende kosten zijn subsidiabel tot zes maanden voor de
aanvang van een project, met een maximum van twaalf maanden terugwerkende
kracht vanaf de ontvangstdatum van de projectaanvraag.• Omdat de projectactiviteiten tot 31 december 2007 kunnen lopen
en de projectactiviteiten minimaal nog zes maanden dienen door te lopen vanaf
de ontvangstdatum van de projectaanvraag, dienen projectaanvragen vóór
1 juli 2007 ingediend te zijn.VertrouwenscontractenZoals besproken in § 3.4.4 (zie deel 1 van dit rapport) heeft
de Europese Commissie voorgesteld om «contracts of confidence»
te introduceren voor het beheer van structuurfondsmiddelen. In deze bilaterale
overeenkomsten tussen de lidstaat en de Commissie zouden afspraken moeten
worden vastgelegd over de wijze van controleren (intensiteit, controlenormen),
de wijze van rapportage (vorm, frequentie, inhoud) en de erkenning van betaalorganen.Het Commissievoorstel is over het algemeen niet positief ontvangen. Op
27 mei hebben delegaties uit Oostenrijk, Portugal, Ierland, het Verenigd
Koninkrijk en Nederland er op ambtelijk niveau over gesproken met vertegenwoordigers
van de Commissie. Op dat moment bleek dat alleen het directoraat-generaal
Regionaal beleid van de Commissie de initiatieven ondersteunt. De overige
betrokken directoraten-generaal (Landbouw, Visserij en Werkgelegenheid) hadden
zich teruggetrokken.Binnen Nederland hebben alle decentrale bestuurorganen die doelstelling-1-
en doelstelling 2-programma’s1 onder hun
hoede hebben, interesse getoond om voor de door hen beheerde gelden uit het
Europese Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) een vertrouwenscontract
af te sluiten. Zij hebben toegezegd te zullen meewerken aan ondertekening
in het najaar van 2005, onder voorbehoud van toestemming van de comités
van toezicht.Het Agentschap SZW heeft eveneens interesse getoond voor het afsluiten
van een vertrouwenscontract voor ESF-3 en Equal.2
De auditdienst van het Ministerie van SZW rapporteerde al conform het ontwerp
dat hiervoor door de Commissie is opgesteld.3Structuurbeleid 2007–2013De Europese Commissie heeft medio 2004 voorstellen gepubliceerd voor het
structuurbeleid in de periode 2007–2013. De concept-verordeningen kennen
een aantal veranderingen ten opzichte van het huidige systeem die zijn besproken
in het EU-trendrapport 2005.4In reactie op de Commissievoorstellen heeft het Nederlandse kabinet gepleit
voor een sterkere concentratie van het budget in de armste lidstaten en minder
overgangssteun voor de relatief rijke lidstaten. Steun aan regio’s in
rijkere lidstaten dient volgens het kabinet primair door de lidstaat zelf
te worden gefinancierd. Daarnaast wil het Nederlandse kabinet de aanspraak
van een lidstaat op de structuurfondsen handhaven op maximaal 4% van
het bruto nationaal inkomen van de betreffende lidstaat.5Eind 2005 was nog geen (indicatieve) verdeling over de lidstaten bekend.
Deze hangt samen met de onderhandelingen over de financiële perspectieven,
die nog niet zijn afgerond.15.2 Ontwikkelingen in beleid financieel managementZoals beschreven in § 5.1.1 (zie deel 1 van dit rapport) heeft
de Raad van Ministers van Financiën en Economische Zaken van de 25 EU-lidstaten
(Ecofin) op 8 maart 2005 bij de kwijting over 2003 zijn teleurstelling
uitgesproken over het feit dat de Europese Rekenkamer voor het tiende jaar
op rij geen positieve betrouwbaarheidsverklaring (Déclaration d’Assurance,
DAS) had kunnen verstrekken bij de jaarrekening van de EU.Ook de Nederlandse minister van Financiën is tijdens de Ecofinraad
van 14 maart 2005 op dit punt kort ingegaan. Hij vroeg de Commissie om
aan het einde van haar termijn met een duidelijk resultaat te komen en sprak
de hoop uit dat het single-auditmodel6 daarbij
behulpzaam zou zijn.7Enkele maanden later, in juni 2005, heeft de Europese Commissie een mededeling
aangenomen over een «routekaart» naar een communautair interne-controlekader.
De routekaart zou uiteindelijk moeten leiden tot een positieve betrouwbaarheidsverklaring
door de Europese Rekenkamer (zie § 3.4.3, deel 1 van dit rapport).In het verslag over de bijeenkomst van de Eurogroep8 en de Ecofin van 11 en 12 juni 2005 komt het Nederlandse standpunt
over de routekaart aan de orde: «De lidstaten geven aan de voorstellen te steunen, maar het tijdpad
wordt ambitieus genoemd. Nederland merkt op dat de Europese Commissie eindverantwoordelijk
dient te blijven voor de uitgaven. Tevens spreekt Nederland steun uit voor
het idee van een betrouwbaarheidsverklaring die nationaal wordt afgegeven
op hoog politiek niveau en benadrukt Nederland de onafhankelijkheid van zowel
de nationale rekenkamer als de Europese Rekenkamer. Nederland spreekt expliciete
steun en waardering uit voor het principe van de single audit.»Duidelijk is dat Nederland het advies dat de Europese Rekenkamer in april
2004 uitbracht over de invoering van een single-auditmodel (zie deel 1, § 3.4.1)
in zijn algemeenheid ondersteunt.1Ook het idee om te komen tot het afgeven van nationale betrouwbaarheidsverklaringen,
dat in 2005 zowel door het Europese Parlement als door de Europese Commissie
is geopperd (zie deel 1, § 3.4.2 en 3.4.3), wordt ondersteund door
Nederland. De Ecofinraad van 8 november 2005 heeft de voorstellen voor
lidstaatverklaringen niet overgenomen. De Raad gaf aan dat verder gewerkt
dient te worden met de bestaande verklaringen op operationeel niveau, zoals
die bestaan voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het structuurbeleid.15.3 Wet Toezicht Europese SubsidiesOp 1 juni 2005 is het wetsvoorstel tot wijziging van de wet Toezicht
Europese Subsidies (TES) aangeboden aan de Tweede Kamer.2AchtergrondDe wet Toezicht Europese Subsidies (TES), sinds mei 2002 in werking, is
in Nederland ingevoerd om het probleem op te lossen dat verbonden bleek met
de wettelijke aansprakelijkheid van de lidstaat Nederland voor gevolgen van
eventuele tekortkomingen in het beheer of de controle van verstrekte EU-gelden,
ook als deze zich voordoen op decentraal niveau. Omdat in Nederland verreweg
de meeste Europese subsidies rechtstreeks naar decentrale bestuursorganen
gaan (provincies, gemeenten, waterschappen, zelfstandige bestuursorganen en
publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties), ontstaat hier in de praktijk een
spanningsveld: de minister is aansprakelijk, maar directe invloed op de bestedingen
heeft hij nauwelijks.De wet TES geeft de voor een Europese subsidie verantwoordelijke minister
een aantal bevoegdheden jegens decentrale bestuursorganen die een Europese
subsidie ontvangen. Hij mag bij deze organisaties inlichtingen inwinnen, hij
mag ze aanwijzingen geven en een eventuele aansprakelijkheidstelling (wanneer
de subsidieregels niet goed zijn nageleefd) mag hij verhalen op het bestuursorgaan.Voorstel tot wijzigingHet in juni 2005 ingediende voorstel tot wijziging van de wet TES vloeit
voort uit de evaluatie van de wet in 2004 door het Ministerie van Financiën.
Hieruit kwam naar voren dat de wet een beperkte toegevoegde waarde had, terwijl
hij veel administratieve lasten opriep.3Het kabinet adviseerde de Tweede Kamer artikel 2 van de wet TES te «dereguleren».
Dit zou inhouden dat de inlichtingenplicht4
van de subsidieontvangers jegens de minister vervalt.Inmiddels is het wetsvoorstel tot wijziging van de wet TES aangenomen
door de Eerste en Tweede Kamer. Daarmee is artikel 2 van de wet buiten werking gesteld. Dit verandert overigens niets aan de financiële
aansprakelijkheid van de minister die het aangaat.Het advies van de Raad van State over het wetsvoorstel is niet openbaar
gemaakt. Dit duidt erop dat het instemmend luidt, of alleen opmerkingen van
redactionele aard bevat.115.4 ConclusieEr zijn op dit moment binnen de EU verschillende beleidsontwikkelingen
gaande die op verschillende momenten consequenties kunnen hebben voor de uitvoering
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het structuurbeleid in Nederland.Bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid gaat het vooral om de «statements
of assurance» die met ingang van oktober 2006 jaarlijks per betaalorgaan
bij de jaarafrekening moeten worden gevoegd, en om de (deels nationale) randvoorwaarden
die, vooruitlopend op het nieuwe juridische kader van het landbouwbeleid dat
1 januari 2007 van kracht wordt, met ingang van 2005 gelden voor de verstrekking
van landbouwsubsidies. De controle op de rechtmatigheid van de uitgaven zal
door deze randvoorwaarden complexer worden dan voorheen.Bij de structuurfondsen is de wijziging van de subsidieregeling van het
Nederlandse ESF-programma relevant. De inperking van de terugwerkende-krachtregeling
maakt het mogelijk om bij kortlopende projecten de juiste toepassing van de
subsidieregels nog tijdens de uitvoering te controleren en eventueel bij te
sturen.Ook het streven van de Europese Commissie om voor het beheer van structuurfondsmiddelen «vertrouwenscontracten»
te introduceren over de wijze van controleren en rapporteren en over de erkenning
van betaalorganen, kan consequenties hebben voor Nederland. Alle betrokken
decentrale overheden hebben interesse getoond. Door de overwegend afwijzende
opstelling van de betrokken directoraten-generaal van de Europese Commissie
is het echter nog niet zeker of er in de programmaperiode 2000–2006
wel vertrouwenscontracten zullen worden afgesloten.De Tweede Kamer heeft ingestemd met de voorgestelde deregulering van de
informatieplicht uit de wet TES. Dit houdt in dat ontvangers van EU-subsidies
niet langer jaarlijks aan de minister die voor het betreffende beleidsterrein
verantwoordelijk is hoeven op te geven wat de aard en de omvang van de gesubsidieerde
activiteiten is, hoe de EU-subsidie is aangewend en hoe invulling is gegeven
aan beheer, controle of toezicht.Het Nederlandse kabinet is op hoofdlijnen akkoord met de Europese voorstellen
voor hervorming van het Europese financieel management. Het kabinet is vooral
positief over de «routekaart naar een communautair interne controlekader»
van de Europese Commissie. Deze voorstellen kunnen – als ze worden goedgekeurd
door de Raad van Ministers en verder worden uitgewerkt voor de lidstaten –
consequenties hebben voor de systemen van het financieel management en controle
van EU-gelden in Nederland. 16 SYSTEMEN EU-FINANCIEEL MANAGEMENT NEDERLANDIn dit hoofdstuk staat de kwaliteit van de beheer-, controle- en toezichtsystemen
in Nederland centraal. Een adequaat werkend systeem van beheer, controle en
toezicht vormt een belangrijke voorwaarde voor de rechtmatige besteding van
gelden.Op basis van de informatie die de Algemene Rekenkamer van de betrokken
ministeries heeft ontvangen schetsen we een beeld van de kwaliteit van de
systemen, en van de mate waarin de ministeries zelf inzicht hebben in de kwaliteit
van de systemen. De nadruk ligt daarbij op de werking van de systemen. Voor
informatie over de opzet van de systemen verwijzen we naar het EU-trendrapport 2005.1We bespreken de werking van de financieel-managementsystemen voor elk
van de belangrijke geldstromen uit de EU-begroting: de eigen middelen (Nederlandse
afdrachten aan EU) (§ 16.2), de landbouwsubsidies (§ 16.3),
de structuurfondsgelden (§ 16.4), met aansluitend de gelden voor
het interne beleid van de Unie (§ 16.5). Deze geldstromen (waarvan § 16.1
een overzicht geeft) dekken alle Nederlandse afdrachten aan de EU af, en meer
dan 95% van de geldstromen die Nederlandse instanties ontvangen van
de EU. Het hoofdstuk sluit af met conclusies (§ 16.6).16.1 Overzicht onderzochte geldstromenWij hebben voor een groot aantal EU-geldstromen aan de relevante ministeries
gevraagd welke informatie zij tot hun beschikking hebben over de kwaliteit
van de systemen om deze gelden te beheren en te controleren. De geldstromen
staan weergegeven in overzicht 35.Overzicht 35. Onderzochte programma’s en geldstromen
per ministerie  Eigen middelenLandbouwStructuurbeleidIntern beleidBuitenlandse Zaken (via Financiën/LNV)BNI-afdracht BTW-afdracht Landbouwheffingen Douanerechten  LNV Gemeenschappelijk landbouwbeleidD.2 Oost-NLLIFE-natuur   FIOV    Leader+ EZ  D.1 FlevolandTEN – telecom    D.2 Noord-NLTEN – energie    D.2 Zuid-NL6e Kaderprogramma   Interreg
III A BZK  D.2 Steden    URBAN-2 OCW   Leonardo da Vinci     Socrates    Cultuur 2000VROM  Interreg IIIBLIFE – milieu   Interreg
IIIC VenW   TEN – transport16.2 Afdrachten Nederland aan de EUDe eigen middelen die Nederland afdraagt aan de EU worden via de begroting
en het jaarverslag van het Ministerie van Buitenlandse Zaken verantwoord.
Bij deze geldstroom zijn echter ook de Ministeries van Financiën en van
LNV betrokken.De accountantsdienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voert de
integrale controle op de eigen middelen uit. De resultaten van deze controle
en andere rechtmatigheidsinformatie staan beschreven in hoofdstuk 17 van dit
rapport.De Europese Rekenkamer heeft in het kader van de betrouwbaarheidsverklaring
(DAS) 2003 onderzoek gedaan op het terrein van de eigen middelen in Nederland.
In een brief aan de Algemene Rekenkamer van 30 juli 2004 concludeert
de Europese Rekenkamer dat de in Nederland verrichte controle «geen
aanleiding heeft gegeven tot belangrijke controlebevindingen.»16.3 Gemeenschappelijk landbouwbeleidCertificerende audits van de betaalorganenDe Algemene Rekenkamer heeft de certificerende audits op de jaardeclaraties
van de betaalorganen voor de subsidies uit het Europees Oriëntatie- en
Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL), uitgevoerd door de auditdienst van
het Ministerie van LNV, behandeld in haar jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek.
Kortheidshalve vermelden we hier de hoofdpunten, onder verwijzing naar het
reeds gepubliceerde rapport van de Algemene Rekenkamer.1 De certificerende audits hebben betrekking op het begrotingsjaar 2004,
dat loopt van 16 oktober 2003 tot en met 15 oktober 2004.Conform de communautaire verplichting heeft de departementale auditdienst
bij de betaalorganen certificerende audits uitgevoerd op de EOGFL-declaraties
tot een bedrag van € 1 264 miljoen. De betaalorganen zijn:• het Hoofdproductschap Akkerbouw;• het Productschap Tuinbouw;• de Productschappen Vee, Vlees en Eieren;• het Productschap Zuivel;• de Dienst Landelijk Gebied; en• het agentschap LASER.Alle certificeringsrapporten blijken te zijn voorzien van goedkeurende
verklaringen, afgegeven door de auditdienst van het Ministerie van LNV. De
auditdienst constateert in deze rapporten dat er sprake is van een positieve
ontwikkeling in het financieel beheer.De verklaringen geven een redelijke mate zekerheid over de boekhoudkundige
juistheid van de afrekening en van de kwaliteit van de interne controle en
administratieve organisatie. De verklaringen vormen daarmee belangrijke waarborgen voor de rechtmatigheid van bestedingen van
landbouwsubsidiegelden, maar ze geven geen oordeel over de rechtmatigheid
van de bestedingen als zodanig.De Europese Commissie heeft de rekeningen over het begrotingsjaar 2004
van de Nederlandse betaalorganen – op basis van de certificeringsrapporten
en regulier eigen onderzoek – inmiddels boekhoudkundig goedgekeurd.2Alle certificeringsrapporten zijn volgens een vast stramien ingedeeld.
Belangrijk onderdeel zijn de aanbevelingen van de certificerende instantie.
Deze zijn onderverdeeld in de categorieën «zeer belangrijk»; «belangrijk»
en «minder belangrijk». De auditdienst heeft over het begrotingsjaar
2004 geen «belangrijke» aanbevelingen gedaan, maar wel één «zeer
belangrijke». Deze aanbeveling is gericht aan de Dienst Landelijk Gebied
(DLG), het betaalorgaan voor subsidies in het kader van de plattelandsontwikkeling.De auditdienst beveelt de DLG aan om de onafhankelijke positie van het
betaalorgaan binnen de DLG-organisatie te versterken. Voor het plattelandsontwikkelingsbeleid
(POP) vinden projectuitvoering en subsidievaststelling namelijk voor een groot
deel binnen dezelfde organisatie – DLG – plaats.De Algemene Rekenkamer heeft in haar Rapport bij het
Jaarverslag 2004 van het Ministerie van LNV gewezen op de risico’s
verbonden aan de rol van de DLG als betaalorgaan en projectuitvoerder. In
het voornoemde rapport kwalificeert de Algemene Rekenkamer deze situatie als
een onvolkomenheid in het financieel beheer. In zijn reactie op deze kwalificatie
heeft de minister van LNV aangegeven dat het financieel beheer «voldoet
aan de eraan te stellen eisen» en dat er voldoende waarborgen zijn voor
functiescheiding binnen de DLG. Daarbij gaf hij tevens aan dat het systeem
is goedgekeurd door de Europese Commissie.Controles GBCSHet jaarlijks activiteitenverslag van de Europese Commissie over 2004
vermeldt dat er in dat jaar in de lidstaat Nederland sprake was van tekortkomingen
in de werking van het geïntegreerd beheeren controlesysteem (GBCS-systeem)
voor dierpremieregelingen en voor de regelingen voor oppervlaktesteun.1 Deze controles worden uitgevoerd door Nederlandse instanties,
die hierover rapporteren aan de Europese Commissie. Het GBCS-systeem beslaat
ongeveer 59% van de landbouwuitgaven.OppervlaktesteunBij controles ter plaatse van de regeling voor oppervlaktesteun zijn in
37,4% van de gecontroleerde steunaanvragen fouten ontdekt. Het percentage
hectares dat met deze fouten gemoeid is, is echter veel lager: 4,2%
van het gecontroleerde landbouwoppervlak in Nederland. Niettemin is dit hectarepercentage
aanmerkelijk hoger dan het EU-gemiddelde van 1,6%.2 Dit hectarepercentage geldt voor de «oude» vijftien lidstaten.DierpremieregelingBij controles voor steunaanvraag in het kader van de dierpremieregeling
werden 652 agrariërs gecontroleerd, 15% van het totaal in Nederland.
Het percentage gecontroleerde dieren was 29%. Bij 3,7% van de
gecontroleerde agrariërs werd de aanvraag deels of geheel afgewezen.
Het aantal dieren dat met deze afwijzingen gemoeid was, bedroeg 126, of 0,8%
van de gecontroleerde dieren. Dit laatstgenoemde foutpercentage ligt onder
het Europese gemiddelde van 1,4%.3Landbouwgelden buiten het GBCSBij de landbouwuitgaven die niet onder het controleregime van het GBCS-systeem
van lidstaten vallen4 – in 2004 ongeveer
37% van de landbouwuitgaven – constateerde de Europese Rekenkamer
in 2003 en 2004 tekortkomingen in de administratieve controles binnen de lidstaten.5 Op basis van deze controles, die de lidstaten na betaling
uitvoeren, blijkt de Commissie niet te kunnen beoordelen waar
de belangrijkste kansen op onregelmatigheden liggen.Over de omvang en ernst van de tekortkomingen op dit uitgaventerrein van
het landbouwhoofdstuk waren over 2003 en 2004 geen gegevens over Nederland
beschikbaar.116.4 StructuurbeleidDe meeste Nederlandse structuurfondsprogramma’s kennen een decentrale
uitvoering. Dit betekent dat (doorgaans) de provincies het beheer en de eerstelijnscontrole
ter hand nemen, terwijl de ministeries toezicht houden. In 2004 was de Algemene
Rekenkamer van oordeel dat onder andere het Ministerie van Economische Zaken
zijn toezichtstaak afstandelijk invult.2 Deze
situatie is in 2005 niet verbeterd. Door een reorganisatie kwam de coördinatie
en het (tweedelijns) toezicht door de verantwoordelijke beleidsdirectie onder
druk te staan. Ook de auditdienst van het Ministerie van EZ dringt er bij
de beleidsdirectie op aan om een actievere houding aan te nemen bij de controle
van informatie die afkomstig is van de structuurfondsprogramma’s.3Meer gecentraliseerd zijn de programma’s Stedelijke Gebieden Nederland
(vallend binnen doelstelling 2) en het ESF-3-programma (vallend binnen doelstelling
3). Hierbij opereren respectievelijk de Ministeries van BZK en van SZW als
centrale beheers- en betalingsautoriteit.De informatie die de Algemene Rekenkamer van de betrokken ministeries
heeft ontvangen over de financieel-managementsystemen rond het structuurbeleid
bespreken we hierna voor de doelstelling-1, -2- en -3-programma’s en
voor de communautaire initiatieven. De nadruk zal ook hier liggen op de werking van de systemen voor beheer en controle.416.4.1 Doelstelling 1-, 2- en 3-programma’sDoelstelling 1 van het Europese structuurbeleid beoogt de sociaal-economische
verschillen tussen de Europese regio’s te verminderen door regio’s
met een achterstand te ondersteunen. In Nederland krijgt de provincie Flevoland ondersteuning in het kader van deze doelstelling.Onder doelstelling 2 van het structuurbeleid worden programma’s
gefinancierd voor economische en sociale omschakeling van in structurele moeilijkheden
verkerende regio’s. Nederland kent vier programma’s binnen deze
doelstelling, te weten: Noord-Nederland (Groningen,
Friesland en Drenthe); Oost-Nederland (Gelderland,
Overijssel en Utrecht); Zuid-Nederland (Noord-Brabant,
Limburg en Zeeland); en Stedelijke Gebieden Nederland
(Amsterdam, Arnhem, Den Haag, Eindhoven, Enschede, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam
en Utrecht).In het kader van doelstelling 3 ten slotte, worden programma’s uitgevoerd
op het gebied van werkgelegenheid en onderwijs. Nederland voert in dit kader
het programma ESF-3 uit.Het programma FIOV buiten doelstelling 1 (niet
alle uit het FIOV5 gefinancierde acties in de
sector visserij vallen binnen doelstelling 1, vandaar deze benaming) wordt
uitgevoerd door het Ministerie van LNV en is gericht op herstructurering in
de visserijsector en modernisering van de vissersvloot. Overzicht 36 vat de systeeminformatie samen die wij hebben vergaard uit
de artikel-13-verslagen (de jaarlijkse rapporten over de opzet en werking
van de beheer- en controlesystemen) over de genoemde programma’s. Het «oordeel»
dat in de derde kolom van dit overzicht wordt gegeven is overigens niet de
waardering van de Algemene Rekenkamer maar van het management en de accountant
van het betreffende programma.Overzicht 36. Systeeminformatie structuurfondsprogramma’s DoelstellingProgrammaOordeel artikel-13-rapportInformatiewaarde artikel-13-rapport5%-controles uitgevoerd?
Zo ja: oor- deel?Systeemaudits
uitge- voerd? Zo ja: oordeel betrokkenen?Decommittering (in mil- joenen euro’s)Opmerkingen1Flevolandgoedkeuren- de
accoun- tantsverkla- ringonvoldoende inzicht in onderbouwing oor- deel*ja; positief oordeelonduidelijk0Artikel-13-rapport
summier. Afkeurende accountantsverklaring bij jaarverslag 2002 wegens te hoge
opgave committering en realisatie. 2Noordgoedkeurende accountantsverklaringinzicht in onderbouwing
oor- deel*ja; oordeel met negatieve
elementenja; bij con-
troles geen materiële tekortkomingen in syste- men ontdekt0Inzichtelijk rapport. Vier fouten ten bedrage van € 1 miljoen; onzekerheid
van maximaal € 3,2 mil- joen. Onvoldoende controle bij aanvraag
en tijdens looptijd projecten. 2Oostgoedkeuren- de accoun-
tantsverkla- ringinzicht
in onderbouwing oor- deel*ja; positief
oordeelja; bij con- troles
geen materiële tekortkomingen in syste- men ontdekt0 2Zuidgoedkeuren- de accoun-
tantsverkla- ringinzichtelijkheid verschilt
per deelgebieddeels (in Zeeland geen
controles); oordeel met negatieve elementenja; kritische opmerkingen0Verklaring met beperking bij jaarverslag
2004, wegens faillissement projectuitvoer- der en onzekere projectkosten.
Onvoldoende controle op voortgang; functiescheiding N-Brabant niet volledig.2Stedelijke Gebiedengoedkeuren-
de accoun- tantsverkla- ringinzicht
in onderbouwing oordeel*ja; positief
oordeelja; bij con- troles
geen materiële tekortkomingen in syste- men ontdekt0Informatief;
verbetering in vergelijking met voorgaan- de jaar. Informatie over 5%-controle
summier. 3ESF-3goedkeuren- de accoun-
tantsverkla- ringinzicht
in onderbouwing oor- deel*ja; positief
oordeelja; bij con- troles
geen materiële tekortkomingen in syste- men ontdekt79Inzichtelijk rapport.
Decommittering over 2000–2002 in totaal € 295 miljoen. FIOV buiten doelstelling
1geen verkla- ringgeen rapportonbekendgeen rapport0Artikel-13-rapport over 2004 nog niet gereed begin november 2005. Jaarverslag
2004 zonder accountantsverklaring.* «Inzicht in onderbouwing oordeel» heeft betrekking
op het aantal en de aard van de controles en controleresultaten.We lichten in het vervolg van deze paragraaf de informatie in overzicht
36 nader toe.Artikel-13-verslagenAlle programma’s uit het structuurbeleid zijn verplicht om jaarlijks
te rapporteren over de opzet en werking van de beheer- en controlesystemen.1 Deze rapporten vormen een belangrijke bron van informatie
voor de Europese Commissie en nationale toezichthoudende instanties. Bij deze
artikel-13-verslagen worden accountantsverklaringen afgegeven conform (aanvullende)
nationale regelgeving. Deze verklaringen geven geen oordeel over de rechtmatigheid
van de bestedingen.De Algemene Rekenkamer heeft de artikel-13-verslagen van alle doelstellingsprogramma’s
ontvangen, met uitzondering van het visserijprogramma FIOV (buiten doelstelling
1) dat valt onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van LNV.De mate waarin deze rapporten ook daadwerkelijk inzicht bieden in de werking
van de systemen en in de uitgevoerde controles is wisselend. De rapporten
van ESF-3 en van Noord-Nederland zijn inzichtelijk; ze bevatten overzichten
van uitgevoerde controles en de resultaten ervan. Het rapport van Flevoland
is daarentegen summier. Het artikel-13-rapport van Stedelijke Gebieden Nederland
is informatiever dan in voorgaande jaren. Het artikel-13-rapport van het EPD-Zuid
geeft gedeeltelijk inzicht in de uitkomsten van de uitgevoerde controles.
Op enkele punten is het rapport echter onduidelijk en is nadere achtergrondinformatie
nodig. Bovendien is de informatiewaarde van het rapport sterk wisselend voor
de vier deelgebieden van EPD Zuid.Systeemaudits en reviewsIn de meeste artikel-13-rapporten wordt geconcludeerd dat de systemen
voor beheer en controle voldoen aan de eisen. Uit het rapport van het programma
Flevoland wordt echter niet duidelijk of systeemaudits hebben plaatsgevonden
en wat daarvan de resultaten zijn.2 De Algemene
Rekenkamer merkt op dat de programma-accountants van diverse programma’s
constateren dat vaak pas bij de eindafrekening van een project fouten worden
ontdekt. Deze accountants bevelen aan om de voortgangsinformatie beter te
controleren en om de subsidievoorwaarden vooraf én tijdens de looptijd
te toetsen.3 Dit ter voorkoming van een toevloed aan onregelmatigheden bij afsluiting van de programma’s.
Voor programma’s waar tot nu vrijwel geen meldingen zijn gedaan, dreigt
volgens de Algemene Rekenkamer een herhaling van het beeld in de periode 1994–1999:
toen werden veruit de meeste onregelmatigheden pas bij afsluiting van de programma’s
in 2002–2003 ontdekt en gemeld aan OLAF.De auditdienst van het Ministerie van EZ heeft in 2005 verslag gedaan
van reviews op de programma-accountants van Flevoland en Zuid-Nederland.De review in Flevoland gaat over de activiteiten die de accountant heeft
uitgevoerd in de periode 2000–2002. Deze review kon niet eerder plaatsvinden
doordat een aantal accountantsverklaringen met grote vertraging is afgegeven:
op 10 januari 2005 zijn de accountantsverklaringen bij de financiële
tabellen over de jaren 2000, 2001 en 2002 afgegeven, mede als gevolg van te
laat contracteren van de accountant door de provincie Flevoland en de problemen
rond de afkeurende accountantsverklaring bij de financiële tabellen van
het jaarverslag over 2002. De uitkomst van de review is dat de controles uitgevoerd
door de programmaaccountant toereikend zijn. Wel beveelt de auditdienst de
provincie Flevoland aan om de controlebevindingen te vermelden in het jaarlijkse
artikel-13-verslag.De review in EPD Zuid had betrekking op de accountantscontrole over 2003.1 De auditdienst concludeert dat de controles door de
programma-accountant toereikend zijn geweest qua aanpak en uitvoering. Ook
vormt de controle een voldoende basis om de rechtmatigheid van de einddeclaratie
te waarborgen. De auditdienst wijst wel op het belang om de controlewerkzaamheden
te plannen over de gehele programmaperiode.De reviews bij de projectaccountants die zijn uitgevoerd door de auditdienst
van het Ministerie van SZW zijn positief: de controles door de projectaccountants
zijn toereikend uitgevoerd. Vanwege de summiere informatie in de reviewverslagen
heeft de Algemene Rekenkamer aanvullend dossieronderzoek gedaan bij de auditdienst
van het Ministerie van SZW. Onze conclusie is dat de dossiers van voldoende
kwaliteit zijn en een voldoende basis bieden voor de gegeven oordelen.Ook de afdeling interne controle voert reviews op projectaccountants uit.
Bij twee van de negen reviews bleek de onderbouwing van de accountantsverklaring
ontoereikend. Het artikel-13-verslag biedt echter geen inzicht in de «belangrijkste
tekortkomingen die bij de reviews zijn geconstateerd.»2De systeemaudits uitgevoerd door de auditdienst van het Ministerie van
SWZ en door het Agentschap SZW leveren een positief beeld op.3 De auditdienst heeft een review uitgevoerd op het functioneren van
de interne controle door het Agentschap SZW.4
De auditdienst constateert verbeteringen ten opzichte van 2003, vooral op
het gebied van de dossiervorming, maar heeft ook enkele kritische opmerkingen.
Zo ontbreekt volgens de auditdienst een standaardmethode om de marktconformiteit
van subsidiabele kosten te controleren. Ook voor de controle op deelnemers-
en urenadministratie ontbreken controlestandaarden, in het bijzonder over
de vraag hoe groot de deelwaarneming moet zijn en wat de basis is voor de
risico-inschatting. Volgens het Ministerie van SZW hebben de controlebevindingen
van de auditdienst in het bijzonder betrekking op de niet-zichtbare vastlegging
van de standaardmethoden (opzet). De uitgevoerde controles zijn echter wel
zichtbaar vastgelegd (werking). Inmiddels heeft het Agentschap SZW de opzet van de standaardmethoden vastgelegd
in een handboek. De auditdienst beveelt verder aan de uniforme uitleg door
het Agentschap van de Europese regelgeving te verbeteren.5%-controlesDe accountants van de meeste structuurfondsprogramma’s hebben in
2004 de verplichte 5%-controles uitgevoerd. Dit is een verbetering
ten opzichte van voorgaande jaren, toen deze controles in de meeste programma’s
nog vrijwel niet waren begonnen. Van de voorgeschreven spreiding van de controles
over de gehele programmaperiode 2000–2006 kan in veel gevallen dan ook
geen sprake meer zijn.In het programma Noord-Nederland heeft de accountant bij de 5%-controles
vier fouten geconstateerd (totaalbedrag ruim € 1 miljoen) en één
onzekerheid van maximaal € 3,2 miljoen. In het bijzonder bij aanbesteding
zijn enkele tekortkomingen geconstateerd die door het programmamanagement
worden «opgevolgd». Deze fouten hebben nog niet geleid tot meldingen
van onregelmatigheden aan OLAF.Bij de controles in het programma Zuid-Nederland bleek dat bij enkele
projectuitvoerders de functiescheiding niet voldoende gewaarborgd was en dat
er geen onafhankelijke interne controle mogelijk was.1 De programma-accountant constateert dat het hier om problemen met
een systematisch karakter gaat en dat de daarmee verbonden risico’s «de
juistheid, volledigheid en rechtmatigheid van de subsidiabiliteit van de uitgaven»
betreffen. Uit het verslag blijkt niet of deze constateringen tot onregelmatigheidsmeldingen
en/of financiële correcties hebben geleid.De accountant van het deelprogramma Zeeland
heeft tot en met 2004 geen 5%-controles uitgevoerd.Financiële voortgang: decommitteringDe n+2-regel vereist dat jaarbudgetten worden besteed binnen twee jaar
ná het jaar waarin het budget is toegekend. Het deel van het jaarbudget
dat dan niet besteed is, wordt geannuleerd («decommittering»)
en vloeit terug naar de EU-begroting. De financiële voortgang (i.e. de
mate waarin de toegekende middelen worden besteed) is in de structuurfondsprogramma’s
doorgaans voldoende. Een uitzondering vormt het ESF-3-programma.Overzicht 37. Decommittering ESF-3 (afgerond, in
miljoenen euro’s)* Jaartranche200020012002Totaal 2000–2002 Jaarbudget245250255750Declaratie– 197– 83– 176– 456Decommittering4816779294* Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 26 642, nr. 71;
Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 26 642, nr. 68. De declaratie
over jaartranche 2000 is inclusief een voorschot van € 122 miljoen.Eind 2004 was voor de tranche 2002 ruim € 79 miljoen aan ESF-subsidies
geannuleerd. Daarmee blijft in totaal voor de tranches 2000–2002 € 294
miljoen «op de plank» bij de Europese Commissie liggen, wat neerkomt
op bijna 40% van het beschikbare budget voor deze jaren. Het Nederlandse
ESF-programma is daarmee verantwoordelijk voor meer dan de helft
van de decommittering bij de structuurfondsen EU-breed.1 In 2005 lijkt de financiële voortgang te zijn verbeterd.2De meeste overige programma’s hebben tot en met 2004 voldoende voortgang
geboekt zodat annulering van subsidies is voorkomen. De auditdienst van het
Ministerie van EZ merkt echter op dat de programma’s Flevoland en Oost-Nederland
in de komende jaren mogelijk wél met decommittering te maken krijgen.
Dit houdt verband met de structurele achterstand in de werkelijke bestedingen
bij deze programma’s.3 Het programma Oost-Nederland
heeft inmiddels volgens eigen opgave wel een inhaalslag gemaakt.JaarverslagenIn de jaarlijkse uitvoeringsverslagen doen de programma’s verslag
van de mate waarin de uitvoering van de diverse onderdelen is gevorderd. Tevens
komt de financiële voortgang aan de orde. Deze verslagen bevatten weinig
informatie over het beheer- en controlesysteem omdat daarvoor het artikel-13-verslag
het geëigende rapport is. Volgens nationale regelgeving moet bij de financiële
tabellen van het jaarverslag een accountantsverklaring worden afgegeven die
een oordeel geeft over de correcte weergave van de cijfers. Deze accountantsverklaringen
geven echter geen oordeel over de rechtmatige besteding.Bij de programma’s Flevoland en Zuid-Nederland is geen goedkeurende
accountantsverklaring bij de financiële tabellen afgegeven. Dit wordt
nader toegelicht in het volgende hoofdstuk over rechtmatigheid. In oktober
2005 is het jaarverslag van FIOV over 2004 uitgekomen zonder een accountantsverklaring.Controleonderzoeken van de Europese CommissieIn 2004 heeft de Europese Commissie een controlemissie uitgevoerd naar
het EPD Zuid. In datzelfde jaar heeft zij een (vertrouwelijk) verslag uitgebracht
van een controle bij het Nederlandse FIOV-programma.Voorts heeft de Commissie begin 2005 een rapport uitgebracht over een
controle van het beheer- en controlesysteem van het ESF-3-programma.We bespreken hieronder de uitkomsten van de genoemde Commissieonderzoeken.• EPD Zuid-NederlandOver haar in 2004 uitgevoerde controlemissie naar het EPD Zuid heeft de
Europese Commissie medio 2005 een concept-rapport opgesteld.4 De Commissie stelt daarin vast dat bepaalde controles die door de
provincie Brabant (betalingsautoriteit en beheersautoriteit) zouden moeten
worden uitgevoerd, in feite worden uitgevoerd door zogenoemde «bemiddelende
instanties».5 Formeel is dit niet in overeenstemming
met de Europese regelgeving. Ook is deze praktijk niet conform de AO/IC-procedures.6 De Commissie beveelt dan ook aan dat de betalingsautoriteit
deze controles uitvoert.De Commissie maakt in het rapport ook een kritische opmerking over BTW
die gemeenten en provincies vergoed krijgen uit het BTW-compensatiefonds.
Deze BTW kan volgens de Europese controleurs niet voor EU-subsidie in aanmerking
komen omdat er nationaal al een fonds is waaruit betaalde BTW wordt teruggewonnen.
Het is daarbij niet van belang dat het BTW-fonds budgetneutraal is.7 De Algemene Rekenkamer heeft reeds in het vorige EU-trendrapport
gewezen op het risico dat BTW in een dergelijke constructie niet subsidiabel
is.8 Mogelijk heeft de uitspraak van de Commissie
in deze zaak ook gevolgen voor de overige Nederlandse structuurfondsprogramma’s
die alle als beleidslijn hanteren dat BTW die in aanmerking komt voor compensatie
uit het BTW-compensatiefonds ook kan worden gedeclareerd in Brussel. Eventuele
financiële correcties door de Commissie komen voor rekening van de Ministeries
van Financiën en EZ, die zich voor dit specifieke onderwerp garant hebben
gesteld. Vooralsnog houdt Nederland vast aan het standpunt dat deze BTW subsidiabel
is. Over deze BTW-kwestie vindt nog overleg plaats tussen de Commissie en
de betrokken departementen.• FIOV buiten doelstelling 1De hoofdconclusie uit het (vertrouwelijk) verslag dat de Europese Commissie
in april 2004 heeft uitgebracht over een controle bij het Nederlandse FIOV-programma,
is ten aanzien van de werking van de systemen positief. De Commissie dringt
er wel op aan om de verplichte 5%-controles uit te voeren; tot medio
2004 was hier nog niet mee begonnen. Ook is de taakverdeling tussen beheersautoriteit
en betalingsautoriteit niet geheel volgens de EU-verordeningen.• ESF-3In haar rapport van begin 2005 over het beheer- en controlesysteem van
het Nederlandse ESF-3-programma1 is de Europese
Commissie positief over zowel de controle van de einddeclaraties (met accountantsverklaring)
van afgeronde projecten, als over het controlespoor zoals dit zichtbaar is
in het computersysteem «ESF-beheer». Wel plaatst de Commissie
een kritische kanttekening bij de subsidieverlening met (deels) terugwerkende
kracht. In het jaarlijkse activiteitenverslag van het DG Werkgelegenheid wordt
het ESF-3-programma ingedeeld in de groep van programma’s waarvan de
systemen in grote lijnen toereikend zijn.2ESF: subsidie met terugwerkende krachtZoals in § 15.1.2 is vermeld kunnen ESF-projecten die al zijn
begonnen nog worden ingediend ter subsidiëring. Kosten tot twaalf maanden
voorafgaande aan de subsidieaanvraag kunnen worden gedeclareerd. Voor kortlopende
projecten kan het dus voorkomen dat ze al zijn afgesloten nog voordat de aanvraag
wordt ingediend. Hier bestaat een verhoogd risico dat voortkomt uit een zekere
spanning tussen enerzijds de druk om onderbesteding te beperken en anderzijds
de eisen van goed financieel beheer. Het probleem is dat bij projecten die
met terugwerkende kracht worden aangevraagd een deel van de controles niet
kan worden uitgevoerd. Ook bestaat het risico dat de aanvrager niet vanaf
het feitelijke begin van het project aan alle voorwaarden heeft voldaan.Zo bleek bij dossieronderzoek door de Algemene Rekenkamer dat in een project
de projectadministratie met terugwerkende kracht moest worden ingericht. De
projectaccountant heeft een voorbehoud gemaakt in de accountantsverklaring
bij de einddeclaratie omdat de inkoopprocedure en de deelnemersadministratie
niet conform de ESF-regels waren. Dit voorbehoud heeft geleid tot een financiële
correctie door het agentschap. Dit is een indicatie van de risico’s
die verbonden zijn aan subsidiëring met terugwerkende kracht.Ook de Europese Commissie en de auditdienst van het Ministerie van SZW
hebben op deze risico’s gewezen. Voor de interne beheersing van deze
risico’s zijn inmiddels maatregelen genomen, zoals een intensivering
van de controles. Tevens zal regelgeving per 1 januari 2006 worden aangepast
zodat afgeronde projecten niet meer voor subsidie in aanmerking komen. Ook
wordt de subsidiabele termijn voorafgaande aan de aanvraag verkort van twaalf
naar zes maanden.3Controle door de Europese RekenkamerIn het jaarverslag van de Europese Rekenkamer over 2003 wordt verslag
gedaan van controle bij het ESF-3-programma.1
Volgens de Europese Rekenkamer is de audit trail (het controlespoor) ontoereikend
bij de projecten die worden uitgevoerd door ROC’s en andere onderwijsinstellingen.
Deze projecten vallen onder het Ministerie van OCW, dat de ESF-subsidies aanvraagt
bij het Ministerie van SZW en voor nationale cofinanciering zorgt. De nationale
cofinanciering is onderdeel van een «lump sum» van het Ministerie
van OCW aan de onderwijsinstellingen waarbij niet is geregistreerd welk deel
exact is geoormerkt als cofinanciering voor de specifieke ESF-projecten. Daardoor
is volgens de Europese Rekenkamer in de boekhouding niet te achterhalen hoeveel
exact aan een individueel project is besteed aangezien het niet mogelijk is
de nationale cofinanciering te isoleren van de totale aan de onderwijsinstelling
toegekende nationale middelen.De Europese Commissie is het niet eens met de Europese Rekenkamer.2 Volgens de Commissie is de audit trail wél voldoende
gewaarborgd en is de cofinanciering van het Ministerie van OCW voldoende separaat
zichtbaar in de projectadministraties. Het Ministerie van SZW heeft samen
met de auditdienst van het Ministerie van OCW nader onderzoek gedaan naar
de constateringen op projectniveau van de Europese Rekenkamer. Dit nader onderzoek
heeft geleid tot herziene eindbeschikkingen van het Agentschap SZW bij bepaalde
OCW-projecten. De resultaten van het onderzoek zijn voorgelegd aan de Europese
Commissie, die geen reden zag om systematische aanpassingen door te voeren
naar aanleiding van de constateringen van de Europese Rekenkamer.16.4.2 Communautaire initiatievenDe Europese structuurfondsen financieren niet alleen de «doelstelling»-programma’s,
maar ook communautaire initiatieven. Deze initiatieven beslaan ongeveer 5%
van de structuurfondsgelden EU-breed. In Nederland worden de volgende vier
initiatieven uitgevoerd: Equal (bestrijding discriminatie
en ongelijkheid op de arbeidsmarkt), Urban II (duurzame
stedelijke ontwikkeling), Leader+ (plattelandsontwikkeling)
en – samen met ander lidstaten en regio’s – Interreg III (regionale grensoverschrijdende samenwerking). Overzicht 38. Systeeminformatie communautaire initiatieven ProgrammaOordeel art. 13-rapport5% Controles
uitgevoerd? Zo ja: oordeel betrokkenen?Systeemaudits uitgevoerd? Zo ja: oordeel betrokkenen?Decommittering (in mil- joenen euro’s)Opmerkingen Equalgoedkeurende accountantsverklaringja; positief oordeelja; bij controles
geen materiële tekortkomingen in systemen ontdekt12,8Decommittering
2001– 2002 circa 25% van budget; één rapport samen
met ESF-3-programma Urban IIgoedkeurende accountantsverklaringja; positief oordeelja; bij controles
geen materiële tekortkomingen in systemen ontdekt0Deelrapporten per stadLeader+goedkeurende accountantsverklaringja; positief oordeelja; bij controles
geen materiële tekortkomingen in systemen ontdekt0,5 Interreg IIIA Euregio Maas-Rijngoedkeurende accountantsverklaringja: positief oordeelja; bij controles geen materiële tekortkomingen in systemen
ontdekt0 Interreg IIIBgeen verklaring (geen communautaire vereiste)ja: positief oordeelja;
bij controles geen materiële tekortkomingen in systemen ontdekt0Transnationaal pro- gramma, derhalve Nederlandse eis van goedkeurende verkla-
ring niet van toepassing Interreg IIIC Westgeen
verklaring (geen communautaire vereiste)geen 5%
controlesnee16,6Transnationaal pro- gramma, derhalve Nederlandse
eis van goedkeurende verkla- ring niet van toepassingOverzicht 38 hierboven vat de systeeminformatie samen die wij hebben vergaard
uit de artikel-13-verslagen over de genoemde programma’s. We lichten
in het vervolg van deze paragraaf de informatie in het overzicht nader toe.Artikel-13-verslagenDe algehele conclusie uit de artikel-13-verslagen is dat de auditwerkzaamheden
geen materiële tekortkomingen aan het licht hebben gebracht in het beheer-
en controlesysteem van de communautaire initiatieven. In de jaarlijkse uitvoeringsverslagen
van Interreg IIIB en IIIC zijn de artikel 13-verslagen als aparte paragraaf
opgenomen. Er zijn voor deze programma’s dus geen aparte artikel-13-verslagen
zoals gebruikelijk bij de overige structuurfondsprogramma’s.In Euregio Maas-Rijn zijn afspraken gemaakt om te komen tot een integrale
controleaanpak waarbij de Nederlandse programma-accountant kan steunen op
de accountantsverklaringen van de Duitse en Belgische projectaccountants.
Het gevolg zal zijn dat bij de einddeclaratie één verklaring
van de Nederlandse programma-accountant wordt afgegeven voor het gehele programma,
dat zich uitstrekt over Nederlands, Belgisch en Duits grondgebied. Al jaren
speelt het probleem dat deze buitenlandse accountantsverklaringen niet zouden
voldoen aan de eisen van het Nederlands Instituut van Registeraccountants
(NIVRA).1De Algemene Rekenkamer is in beginsel positief over de voorgenomen verandering in de controleaanpak. Deze is echter nog niet formeel
vastgelegd of vastgesteld.Systeemaudits en 5%-controlesDe auditdienst van het Ministerie van SZW heeft bij Equal onderzoek gedaan
naar de subsidietoekenning, bevoorschotting en eindbeschikking van projecten
en geconcludeerd dat deze aan de eisen voldoen. Bij de dossiervorming van
Equal-projecten is «duidelijke verbetering» zichtbaar, hoewel
de elektronische archivering nog onvolledig is en onjuistheden bevat.In de Urban II-programma’s Amsterdam
en Rotterdam leiden de systeemaudits en de 5%-controles
volgens opgave van de gemeentelijke accountants tot een positieve conclusie
over de effectiviteit van de beheers- en controlestructuur. In Heerlen is geconstateerd dat het monitoringsysteem onvoldoende geactualiseerd
werd, waardoor over de inhoudelijke voortgang geen goede informatie kon worden
verstrekt aan het Ministerie van BZK en aan de Europese Commissie.1 Over de financiële voortgang is wel actuele informatie
voorhanden in een apart systeem.Bij de programma’s Euregio Maas-Rijn en Leader+ zijn geen materiële
tekortkomingen geconstateerd in de systemen. Van de 5%-controles van
Leader+ Oost waren medio 2005 nog geen bevindingen beschikbaar.In Interreg IIIB Noordwest Europa zijn in 2004 twee projecten gecontroleerd
in het kader van de 5%-controle. De verslagen daarvan waren nog niet
gereed toen het jaarverslag medio 2005 verscheen. Het jaarverslag meldt dat
de controles veel meer tijd in beslag hebben genomen dan aanvankelijk was
ingeschat. Tevens is de «technical assistance» (beheerskosten)
onderzocht, waarbij geen tekortkomingen zijn geconstateerd. De conclusie in
het jaarverslag van Interreg IIIB Noordwest Europa is dat de uitgevoerde controles
geen materiële tekortkomingen aan het licht hebben gebracht in het systeem
voor beheer en controle.In het Interreg IIIC Westzone-programma waren nog geen 5%-controles
uitgevoerd. De beoogde uitvoerder van deze controles zou in het najaar van
2005 worden gecontracteerd.Reviews door ministeriesDe auditdienst van het Ministerie van EZ heeft de programma-accountant
van Euregio Maas-Rijn gereviewd. De auditdienst komt tot de conclusie dat
de aanpak en uitvoering van de controles over het jaar 2003 toereikend zijn
geweest, met vermelding van enkele aandachtspunten over de planning van controles
over de gehele programmaperiode en de goedkeurings- en controletoleranties.
Verder vraagt de auditdienst aandacht voor een «tijdige controle»
van de beheerskosten («technische bijstand»).Controle door de Europese Commissie en de Europese RekenkamerVoorzover bekend hebben de Europese Commissie en de Europese Rekenkamer
geen onderzoek verricht bij de communautaire initiatieven in Nederland. In
het jaarlijks activiteitenverslag van het DG Werkgelegenheid van de Europese
Commissie wordt het Nederlandse Equal-programma ingedeeld in de groep van
programma’s waarvan de systemen in grote lijnen toereikend zijn.2Financiële voortgang: decommitteringDe programma’s Equal en Interreg IIIC West kenden onvoldoende financiële
progressie, waardoor een deel van het budget is geannuleerd («gedecommitteerd»).
Ook bij Leader+ Oost werd een (relatief gering) deel van het budget geannuleerd.
Dit geld vloeit terug naar de Europese begroting.Bij Interreg IIIC Westzone bedroeg de decommittering over 2004 € 16,6
miljoen. Door de transnationale opzet van Interreg is deze annulering niet
geheel aan Nederland toe te schrijven. Het indicatieve aandeel van Nederland
is ongeveer 20%.1 In het Interreg-programma
Euregio Maas-Rijn is volgens de auditdienst van het Ministerie van EZ geen
sprake van onderbesteding maar wel van een structurele achterstand in de werkelijke
committeringen («ondercommittering»). Volgens de auditdienst kan
deze achterstand leiden tot onderbesteding in de komende jaren.2Bij Equal bedroeg de decommittering € 12,8 miljoen op een jaarbudget
(2002) van € 35,2 miljoen. Over de jaartranche 2001 van € 29
miljoen bedroeg de annulering € 2,9 miljoen. Van de jaarbudgetten
2001–2002 is derhalve ongeveer 25% geannuleerd.Urban II kende voldoende financiële voortgang om annulering van budgetten
te voorkomen. Wel kende het programma Heerlen eind 2004 een lagere committering
van EFRO-middelen dan het jaar ervoor als gevolg van de annulering van een
groot project met een EU-bijdrage van € 3 miljoen.3De decommittering bij Leader+ Oost bedroeg in 2003 over de jaartranche
2001 € 500 000. In 2004 was er sprake van een decommitering
van circa € 210 000 over de jaartranche 2002. Bij Leader+ Noord
was geen decommittering maar er ligt volgens het management wel een flinke
opgave voor het jaar 2005 om aan de n+2-regel te blijven voldoen.416.5 Intern beleidHet interne beleid van de Europese Commissie wordt gekenmerkt door een
directe – contractuele en financiële – relatie tussen de
Europese Commissie en de eindbegunstigde (projectaanvrager). De Nederlandse
ministeries zijn hierbij niet direct betrokken, tenzij ze zelf contractpartij
zijn. Los van deze contracten zijn de ministeries echter wel verantwoordelijk
voor de grote lijnen van de beleidsterreinen zoals vastgesteld in de Europese
vakraden waarin zij participeren. Bovendien is op alle terreinen van het interne
beleid ook nationaal beleid ontwikkeld zoals bij natuur en milieu of onderzoek
en innovatie.Hieronder bespreken we voor de meeste programma’s binnen het interne
beleid de beschikbare informatie over de beheer- en controlesystemen.16.5.1 Onderzoek en technologische ontwikkeling:
Zesde KaderprogrammaHet Zesde Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling
(KP6) is het belangrijkste EU-instrument voor financiering van onderzoek in
Europa. Het kaderprogramma moet wetenschappelijke kwaliteit, concurrentievermogen
en innovatie bevorderen, zodat de EU zich voor 2010 kan ontwikkelen tot de
meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld (Lissabonstrategie).
Gedurende de looptijd van KP6 (2002–2006) is EU-breed
in totaal € 17,5 miljard beschikbaar voor onderzoek en technologische
ontwikkeling.Bedrijven, universiteiten, onderzoeksinstellingen en (lokale) overheden
die zich bezighouden met wetenschappelijk onderzoek, technologische ontwikkeling
en innovatie, kunnen een beroep doen op KP6. De subsidies kunnen hen zowel
financieel als op het vlak van internationale samenwerking ondersteunen.Uit cijfers van EG-Liaison1 blijkt dat de
Nederlandse deelnemers aan KP6 in de eerste twee jaar voor totaal € 540
miljoen aan subsidies uit het programma hebben ontvangen. Daarmee ontvangt
Nederland ongeveer 1% (€ 85 miljoen) meer dan dat het bijdraagt
aan het Kaderprogramma.Volgens opgave van de Europese Commissie neemt Nederland deel aan 1380
projecten, inclusief de «networks of excellence» van de in totaal
26 173 projecten. De financiële bijdrage van de EU aan Nederlandse
projecten exclusief de networks of excellence bedraagt € 335,3 miljoen.2Overzicht 39. Deelname Nederland aan het Zesde Kaderprogramma Lidstaat Aantal projecten (inclusief networks of excellence)Aantal projecten
(exclusief networks of excellence)Financiële bijdrage Commissie (exclusief networks
of excellence) Aantal%Aantal%(in mln. €)%Nederland1 3805,3%1 2005,2%335,35,9%Overige lidstaten24 79394,7%21 77694,8%5 307,694,1%Totaal26 173100,0%22 976100,0%5 642,9100,0%Bron: Europese Commissie.Beheer en controleVerantwoording op projectniveau wordt afgelegd door middel van (periodieke)
activiteitenverslagen, beheersverslagen en verslagen over de verdeling van
de financiële bijdragen van de Gemeenschap. Met ingang van KP6 zijn bij
de beëindiging van het project accountantsverklaringen vereist van de
afzonderlijke contractanten. Bij grote projecten (boven € 750 000)
is voor iedere periode een accountantsverklaring vereist. De bevoorschotting
en afrekening van projecten wordt gebaseerd op deze informatie.In het EU-trendrapport 2005 hebben we gemeld
dat op projectniveau de weerstand groeit tegen deze administratieve en financiële
belasting. De Europese Commissie heeft inmiddels maatregelen genomen ter vereenvoudiging
en versnelling van de procedures voor contractsluiting van KP6.16.5.2 Trans-Europese netwerkenIn het EG-verdrag hebben de lidstaten zich verplicht om bij te dragen
aan de ontwikkeling van trans-Europese netwerken (TEN’s) op het gebied
van vervoer-, telecommunicatie- en energie-infrastructuur.3In 1993 is besloten om de aanleg van TEN’s in Europa waar mogelijk
versneld uit te voeren.TEN-telecom (eTEN)Met het beleid op het gebied van TEN-telecom (eTEN) beoogt de Europese
Commissie de invoering van op telecommunicatienetwerken gebaseerde
diensten (e-diensten) met een trans-Europese dimensie te ondersteunen.Het Nederlandse Ministerie van EZ heeft weinig informatie over de daadwerkelijke
uitbetalingen van de Europese Commissie aan Nederlandse partijen op het gebied
van eTEN. Consortia – waarin Nederlandse partijen zijn betrokken –
dienen projectvoorstellen in en bij honorering verlopen de financieringstromen
rechtstreeks via de consortiumpartners. Lidstaten hebben derhalve geen bemoeienis
met de betalingen van subsidies.De enige bemoeienis van lidstaten met directe contractonderhandelingen
kan zich voordoen wanneer een project vast dreigt te lopen. Lidstaten kunnen
dan interveniëren.Naast het standaardcontract van eTEN tussen de Europese Commissie en de
indieners van projectvoorstellen, is het Financieel Reglement van toepassing
en de daarbij behorende uitvoeringsvoorschriften.1
De Europese Commissie oefent financiële controle en controle op de projectrealisatie
uit.Bij onregelmatigheden of (vermoedelijke) fraude kan de Europese Commissie
correcties aanbrengen op declaraties. De betrokkene kan hiertegen beroep aantekenen.
Daarnaast laat de Commissie (contractueel vastgelegde) accountantsonderzoeken
uitvoeren door externe accountantsbureaus waarmee de Commissie raamcontracten
heeft.2 Dit gebeurt steekproefsgewijs en bij
vermoeden van onregelmatigheden. Bij aanwijzingen van fraude wordt het antifraudebureau
OLAF ingeschakeld. De interne accountants van de Commissie controleren de
interne uitvoering van de programma’s.TEN-energie (TEN-E)Met het beleid op het gebied van TEN-energie (TEN-E) beoogt de Europese
Commissie de interne markt voor elektriciteit en aardgas tot stand te brengen
en de continuïteit van de energievoorziening te waarborgen.Van het Nederlandse Ministerie van EZ hebben wij geen informatie verkregen
over beheer en controle van het TEN-E in Nederland. Het ministerie heeft ook
geen informatie over TEN-E-bestedingen in Nederland.Ter aanvulling hebben we de Europese Commissie, in casu het directoraat-generaal
Energie en Vervoer, benaderd met de vraag of men een lijst van Nederlandse
ontvangers van TEN-gelden kon verschaffen met daarbij de financiële gegevens.
Het DG Energie en Vervoer heeft voor de jaren 2003–2005 een gedetailleerd
overzicht gegeven van in Nederland (te) ontvangen gelden. Overzicht 40. TEN-E-ontvangsten in Nederland (in
miljoenen euro’s)* TEN-E**20032004 2005Financiële steun aan projecten van gemeenschappelijk
belang van het trans-Europese energienetwerk0,21700,353Totaal0,21700,353* Bedragen voor 2005 zijn geen betalingen maar het nog openstaand
saldo (RAL).** Het gaat hier om projecten waarvan een Nederlands ministerie of
een Nederlandse onderneming de rechtstreekse begunstigde is. Het omvat niet
de onderzoeksprojecten waaraan een Nederlandse onderneming deelneemt als partner.Bron: Europese Commissie, Directoraat-generaal Energie en Vervoer.TEN-transport (TEN-T)Met het beleid op het gebied van het TEN-transport (TEN-T) wil de Europese
Commissie EU-breed grote projecten realiseren die werk maken van het wegvervoer
en het gecombineerd vervoer, het vervoer over de binnenwateren en de zeehavens
en het Europees netwerk van hogesnelheidstreinen.Het Nederlandse Ministerie van VenW heeft slechts beperkt inzicht in het
beheer en de controle van het TEN-T-programma in Nederland. Uitzonderingen
vormen de grote projecten HSL-Zuid en Betuweroute, die mede worden gefinancierd
met TEN-gelden. Voor deze grote projecten zijn projectorganisaties opgericht
die deel uitmaken van de reguliere planning- en controlcyclus van het Ministerie
van VenW. Over de voortgang van deze twee grote projecten wordt halfjaarlijks
aan de Tweede Kamer gerapporteerd.Van de betalingen aan Nederland in het kader van TEN-T houdt het Ministerie
van VenW geen overzicht bij. Naar aanleiding van de vragen van de Algemene
Rekenkamer heeft het ministerie echter wel een poging gedaan een overzicht
samen te stellen. Deze informatie is in onderstaand overzicht vervat. Het
gaat hier grotendeels om subsidies die door het ministerie zelf (of Rijkswaterstaat)
zijn ontvangen.Overzicht 41. TEN-T-ontvangsten in Nederland in 2004
(in duizenden euro’s) TEN-T-project 2004HSL-Zuid: aanleg kruising van de HSL en de A44 398 HSL Zuid: boring tunnel10 800 HSL-Zuid: Civiele werken tussen Heerjansdam en Lage Zwaluwe2 400 Betuweroute: Botlek spoortunnel*751 Betuweroute: Onderbouw A159 600Utrechtboog (spoorverbinding Amsterdam-Utrecht)1 200 TEAMS – Port Infolink723 Modernisering IVS 90**341Hanzelijn1 000TOTAAL31 194* Het oorspronkelijk toegekende subsidiebedrag werd met € 1 648 868
verlaagd wegens te lage subsidiabele uitgaven. De subsidie zou met de gedane
uitgaven boven het maximale subsidiepercentage uitkomen.** Het oorspronkelijk toegekende subsidiebedrag werd met € 158 699
verlaagd wegens te lage subsidiabele uitgaven. De subsidie zou met de gedane
uitgaven boven het maximale subsidiepercentage uitkomen.Bron: Ministerie van VenW. Tevens heeft de Algemene Rekenkamer de Europese Commissie (in casu het
directoraat-generaal Energie en Vervoer) benaderd met de vraag of zij een
lijst van Nederlandse ontvangers van TEN-gelden kan verschaffen met daarbij
de financiële gegevens. Het DG heeft voor de jaren 2003–2005 een
overzicht gegeven van in Nederland te ontvangen gelden.Overzicht 42. Toegekende TEN-T-subsidies aan Nederlandse
projecten (in miljoenen euro’s)* TEN-T-project**200320042005 Uitgaven voor administratief beheer1,0860,7390,295HSL25,80010,50017,600Betuweroute–15,00019,050Overig13,8452,0008,903Totaal40,73128,23945,847* Het overzicht is een bewerking door de Algemene Rekenkamer van
de ontvangen informatie van de Europese Commissie. De bedragen voor 2005 vormen
geen betalingen maar het nog openstaand saldo (RAL: «reste à
liquider»).** Het betreft hier de projecten waarvan een Nederlandse ministerie
of een Nederlandse onderneming de rechtstreekse begunstigde is, en omvat niet
de projecten waaraan een Nederlandse onderneming deelneemt als partner.Bron: Europese Commissie, Directoraat-generaal Energie en Vervoer.16.5.3 Natuur en milieuLIFE is het financieel instrument waarmee
een veelheid aan Europese natuur- en milieuprojecten wordt ondersteund. Het
LIFE-programma bestaat uit drie delen: LIFE-Natuur, LIFE-Milieu en LIFE-Derde
landen.LIFE-Natuur is voornamelijk gericht op het behoud en herstel van het Natura2000-netwerk,
terwijl LIFE-Milieu gericht is op de ontwikkeling van innoverende en geïntegreerde
methoden om het milieubeleid van de Gemeenschap verder te ontwikkelen. LIFE-Derde
landen ondersteunt milieuactiviteiten in niet-lidstaten in het Middellandse-Zeegebied
en aan de Oostzee. LIFE-Derde landen kent (uiteraard) geen projecten in Nederland
en blijft hier verder buiten beschouwing.EU-breed heeft het LIFE-programma in de periode 2000–2005 meer dan
1000 projecten financieel ondersteund.1Beheer en controleLIFE-Natuur valt in Nederland onder het Ministerie
van LNV. De rol van dit ministerie beperkt zich echter tot het «voortraject»,
in de vorm van voorlichting aan potentiële subsidieontvangers en de inontvangstneming
van de formele subsidieaanvraag aan de Europese Commissie.De Europese Commissie, DG Milieu, is verantwoordelijk voor selectie, financiering
en de controle van LIFE-Natuurprojecten.Aangezien het Ministerie van LNV niet verantwoordelijk is voor de financiering
en uitvoering van LIFE-Natuur, heeft het geen informatie over (de kwaliteit
van) de beheer- en controlestructuur. Evenmin heeft het ministerie een overzicht
van de LIFE-natuurprojecten in Nederland met de financiële gegevens daarbij.LIFE-Milieu valt in Nederland onder het Ministerie
van VROM. Ook hier beperkt de rol van het ministerie zich tot het «voortraject».Het Ministerie van VROM heeft geen overzicht van LIFE-Milieuprojecten
in Nederland. Het ministerie kon ook geen informatie verstrekken over beheer
en controle van het LIFE-programma. Overigens staat op de LIFE-website
een database waarin gezocht kan worden op projecten in lidstaten.Aangezien er in Nederland geen centraal punt is met informatie over betalingen
aan LIFE-projecten, heeft de Algemene Rekenkamer deze informatie bij de Europese
Commissie (in casu het directoraat-generaal Milieu) opgevraagd. Het DG Milieu
heeft daarop een gedetailleerd overzicht verstrekt van eindontvangers van
LIFE-gelden. Hieronder is een geaggregeerd overzicht weergegeven van projecten
in Nederland.Overzicht 43. LIFE-projecten in Nederland: aantal
en ontvangsten (in miljoenen euro’s)* LIFE20022003 2004Aantal LIFE-Milieu projecten10127 Subtotaal ontvangsten6,5916,8594,376     Aantal LIFE-Natuur projecten1**14 Subtotaal ontvangsten1,3060,0984,916 Totaal ontvangsten7,8976,9579,292* Volgens opgave van de Europese Commissie, DG Milieu; gegevens zijn
bewerkt door de Algemene Rekenkamer.** Dit is een LIFE-Natuur Co-op-project, gericht op het uitwisselen van
ervaring tussen LIFE-Natuur-projecten.Bron: Europese Commissie, DG Milieu.16.5.4 OnderwijsSocratesSocrates is het Europese programma op onderwijsgebied. Socrates is gericht
op:– het versterken van de Europese dimensie op alle niveaus van het
onderwijs;– het verbeteren van de kennis van Europese talen;– het bevorderen van de samenwerking en mobiliteit op alle onderwijsgebieden;– het bevorderen van vernieuwing in het onderwijs;– het bevorderen van gelijke kansen in alle onderwijssectoren.Het Socrates-programma omvat acht actieterreinen: 1. Comenius (schoolonderwijs);
2. Erasmus (hoger onderwijs); 3. Grundtvig (volwassenenonderwijs en andere
leertrajecten); 4. Lingua (het leren van Europese talen); 5. Minerva (informatie-
en communicatietechnologie in het onderwijs); 6. Observatie en vernieuwing
van onderwijsstelsels en onderwijsbeleid; 7. Gezamenlijke acties met andere
Europese programma’s; 8. Begeleidende maatregelen.Leonardo da VinciLeonardo da Vinci is het Europese actieprogramma voor de ontwikkeling
van een gemeenschapsbeleid voor beroepsopleidingen. De voornaamste doelstellingen
van het programma zijn:– vergroting van de vaardigheden van jongeren tijdens de initiële
beroepsopleidingen door middel van het alternerend leren en het leerlingwezen,
om zo hun inzetbaarheid te bevorderen en hun beroepsintegratie te vergemakkelijken;– verbetering van de kwaliteit en de toegankelijkheid van permanente
beroepsopleidingen waarmee gedurende het hele leven vaardigheden en
bekwaamheden zijn te verwerven, om zo het aanpassingsvermogen te vergroten;– versterking van de bijdrage van de beroepsopleidingen aan het
vernieuwingsproces dat het concurrentievermogen en het ondernemerschap moet
bevorderen.De doelstellingen van het programma worden onder meer verwezenlijkt door:
steun voor transnationale mobiliteit van personen die een beroepsopleiding
volgen of daar lesgeven, steun voor op transnationale proefprojecten gericht
op innovatie en kwaliteitsverhoging in de beroepsopleidingen, en bevordering
van talenkennis, ook van minder algemeen gebruikelijke en onderwezen talen,
en van inzicht in andere culturen in het kader van de beroepsopleidingen.Beheer en controleDe Europese Commissie doet in alle lidstaten een beroep op nationale agentschappen
(hierna «intermediairs» te noemen) voor de implementatie van het
Socrates- en Leonardo da Vinci-programma. Deze intermediairs zijn verantwoordelijk
voor de uitvoering van de programma’s, voor de begeleiding van kandidaten
en de promotie van de programma’s. De nationale intermediairs vormen
daarom een belangrijke schakel tussen de Europese Commissie en de doelgroepen
van de programma’s.Om te achterhalen welke gelden in het kader van Socrates en Leonardo da
Vinci naar Nederlandse begunstigden zijn gegaan hebben wij gebruikgemaakt
van twee bronnen: de Europese Commissie (in casu het directoraat-generaal
Onderwijs en Cultuur) en het Nederlandse Ministerie van OCW. Hieronder worden
de gegevens van de twee bronnen vergeleken.In onderstaande overzichten staan de toegekende directe subsidiebedragen vermeld. Het gaat dus om gelden die rechtstreeks
door de Europese Commissie aan Nederlandse projectuitvoerders worden verstrekt.1De gegevens zijn uitsluitend afkomstig van de Commissie; het Ministerie
van OCW heeft over de directe subsidies geen informatie.Overzicht 44. Socrates: direct door de Europese Commissie
toegekende subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) Socrates200320042005 Comenius0,5941,6340,391Erasmus1,8111,1761,266Grundtvig0,5030,1760,460Lingua0,2600,6420,000Minerva0,0000,5300,558 Observatie en innovatie0,2620,0000,305Totaal3,4304,1582,980Bron: Europese Commissie, DG Onderwijs en Cultuur. Overzicht 45. Leonardo da Vinci: direct door de Europese
Commissie toegekende subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen
euro’s) Leonardo da Vinci200320042005Projecten in het kader van procedure C*0,4070,1780,285Totaal0,4070,1780,285* Projecten ter ontwikkeling en actualisering van communautair referentiemateriaal,
thematische en gezamenlijke acties en projecten van Europese organisaties.Bron: Europese Commissie, DG Onderwijs en Cultuur.In de nu volgende overzichten zijn de indirectesubsidiebedragen
vermeld voor Socrates en Leonardo da Vinci. Het gaat dus om gelden die via
Nederlandse intermediairs verstrekt worden aan Nederlandse projectuitvoerders.De gegevens zijn hier afkomstig van de Europese Commissie. Het ministerie
had alleen cijfers over 2004, die overigens vrijwel overeenkomen met de cijfers
van de Commissie.Overzicht 46. Socrates: via intermediairs toegekende
subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) Socrates200320042005 Comenius2,4822,5002,800Erasmus4,7625,2005,700Grundtvig0,3690,4200,460 Observatie van onderwijsstelsels, -beleid en -innovatieonbekend0,0820,084Totaal7,6138,2029,044Bron: Europese Commissie, DG Onderwijs en Cultuur.Het Ministerie van OCW noemt daarnaast nog subsidies die in 2004 zijn
uitgekeerd aan Nederlandse begunstigden voor voorbereidende bezoeken en voor
administratieve kosten die de intermediair maakt («National Agency Operating
Agreement»).Overzicht 47. Leonardo da Vinci: via intermediairs
toegekende subsidiebedragen aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) Leonardo da Vinci200320042005 Projecten in het kader van procedure A2,9523,3003,900Projecten in het kader van procedure B3,7082,3002,400*Totaal6,6605,6006,300* Het vermelde bedrag betreft een verwachting; het selectieproces
is nog niet beëindigd.Bron: Europese Commissie, DG Onderwijs en Cultuur.Betreffende de indirecte Leonardo-gelden heeft
het Ministerie van OCW alleen cijfers over 2004: totaal € 5,7 miljoen.
De bedragen komen redelijk overeen met de informatie van de Europese Commissie;
afwijkingen worden wellicht veroorzaakt door het onderscheid tussen toekenningen
(Europese Commissie) en feitelijke betalingen (ministerie).16.5.5 CultuurCultuur 2000 is een communautair programma
met als doel een voor alle Europeanen gemeenschappelijke culturele ruimte
te verwezenlijken. In dit verband ondersteunt het programma
de samenwerking tussen kunstenaars, culturele actoren, promotors in de particuliere
en publieke sector, activiteiten van cultuurnetwerken en andere partners,
alsmede die van de culturele instellingen van de lidstaten en andere deelnemende
landen.Beheer en controleFinanciële ondersteuning in het kader van het EU-programma Cultuur
2000 wordt rechtstreeks door de Europese Commissie aan projectuitvoerders
verstrekt. Dit gebeurt zonder tussenkomst van een nationale intermediair.
De Stichting Internationale Culturele Activiteiten (SICA) vervult hierbij
een ondersteunende en adviserende rol voor (potentiële) Nederlandse subsidieaanvragers.Het Ministerie van OCW heeft geen informatie over welke gelden in het
kader van Cultuur 2000 in Nederland zijn betaald. Het Ministerie van OCW geeft
aan dat de Commissie op haar website wel een overzicht geeft van Europese
culturele organisaties die voor het desbetreffende jaar zijn geselecteerd
voor een financiële bijdrage uit het programma. Hieraan zijn echter geen
financiële gegevens gekoppeld.1Onderstaand overzicht hebben wij samengesteld op basis van gegevens die
de Europese Commissie aan de Algemene Rekenkamer heeft verstrekt.Overzicht 48. Cultuur 2000: toegekende subsidiebedragen
aan Nederlandse projecten (in miljoenen euro’s) Cultuur 200020032004Aantal eenjarige projecten35Subtotaal0,3070,389    Aantal driejarige projecten12 Subtotaal0,6371,343Totaal0,9441,732Bron: Europese Commissie, Directoraat-generaal Onderwijs en Cultuur.16.6 ConclusieGemeenschappelijk landbouwbeleidDe auditdienst van het Ministerie van LNV heeft goedkeurende accountantsverklaringen
afgegeven bij de verantwoordingen van de zes Nederlandse betaalorganen voor
de subsidies uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw
(EOGFL) over het begrotingsjaar 2004. Deze verklaringen geven een redelijke
mate van zekerheid dat de afrekening boekhoudkundig juist is en dat de interne
controle en administratieve organisatie op orde zijn. Ze geven echter géén
oordeel over de rechtmatigheid van de landbouwbestedingen.Bij de aanvragen voor landbouwsubsidies worden doorgaans veel fouten ontdekt
die materieel gezien gering zijn. De Nederlandse foutpercentages liggen onder
het EU-gemiddelde bij de dierpremieregelingen, maar (ruim) boven het EU-gemiddelde
bij oppervlaktesteun.De auditdienst beveelt het betaalorgaan voor plattelandsontwikkeling,
de Dienst Landelijk Gebied (DLG), aan om de onafhankelijke positie van het
betaalorgaan binnen de DLG-organisatie te versterken. Voor het plattelandsontwikkelingsbeleid
vinden projectuitvoering en subsidievaststelling namelijk voor een groot deel
binnen dezelfde organisatie – DLG – plaats. De Algemene
Rekenkamer heeft deze «dubbelrol» van de DLG gekwalificeerd als
een onvolkomenheid in het financieel beheer.StructuurfondsenDe beheersautoriteiten van de meeste structuurfondsprogramma’s hebben
in 2004 de verplichte 5%-controles en systeemaudits uitgevoerd. Dit
is een verbetering ten opzichte van voorgaande jaren. In de meeste artikel-13-rapporten
(waarin jaarlijks aan de Commissie wordt verantwoord over de opzet en werking
van de beheer- en controlesystemen) wordt geconcludeerd dat de systemen voor
beheer en controle voldoen aan de eisen.De mate waarin deze rapporten ook daadwerkelijk inzicht bieden in de werking
van de systemen en in de uitgevoerde controles is echter wisselend. Het rapport
over het programma ESF-3 is inzichtelijk; het rapport van het doelstelling-1-programma
Flevoland is summier. Het artikel-13-rapport van Stedelijke Gebieden Nederland
is informatiever dan in voorgaande jaren.Programma-accountants van diverse programma’s bevelen aan om de
voortgangsinformatie beter te controleren en beter de subsidievoorwaarden
tijdens de looptijd te toetsen. Dit om een toevloed aan onregelmatigheden
bij afsluiting van de programma’s te voorkomen. Voor sommige programma’s –
die tot nu vrijwel geen meldingen hebben gedaan – dreigt volgens de
Algemene Rekenkamer een herhaling van het beeld in de periode 1994–1999.
Toen werden veruit de meeste onregelmatigheden pas bij afsluiting van de programma’s
in 2002–2003 ontdekt en gemeld aan de Europese Commissie, in casu OLAF.De financiële voortgang in de structuurfondsprogramma’s is
doorgaans voldoende. De uitzondering vormt het ESF-3-programma, waar ook in
2004 sprake was van decommittering; over de jaarbudgetten 2000–2002
is in dit programma bijna € 300 miljoen aan niet-bestede bedragen
geannuleerd door de Europese Commissie. Ook het Equal-programma kent relatief
veel decommitteringen. Beide programma’s worden gefinancierd uit het
ESF en vallen onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van SZW.Intern beleidEr is weinig informatie voorhanden over beheer en controle in de programma’s
voor het interne beleid. In deze programma’s gaat de Commissie doorgaans
een directe relatie met partijen aan, zonder betrokkenheid van de nationale
overheid. De Nederlandse ministeries zijn hierbij alleen betrokken als ze
zelf contractpartij zijn. Op onderdelen van het intern beleid zijn soms wel
overheidsinstellingen betrokken als intermediair of informatieverstrekker.Los van deze contracten zijn de ministeries echter wel mede verantwoordelijk
voor de grote lijnen van het beleid, aangezien dit is vastgesteld in Europese
vakraden waarin zij zelf participeren. Bovendien is op alle terreinen van
het interne beleid ook nationaal beleid ontwikkeld. Voor een onderlinge afstemming
tussen Europees en nationaal beleid zouden de ministeries dan ook inzicht
moeten hebben in de EU-programma’s, zowel wat bestedingen als wat de
aard en effecten van deze programma’s betreft. Dit inzicht blijkt echter
nauwelijks aanwezig, met uitzondering van het Ministerie van VenW, dat zelf
vaak als contractpartij betrokken is. Informatie over hoeveel geld voor intern EU-beleid naar Nederlandse projecten
gaat blijkt op rijksniveau voor de meeste beleidsonderdelen afwezig, met uitzondering
van (deels) onderwijs en TEN-transport.Bij de meeste directoraten-generaal van de Europese Commissie was deze
informatie wél beschikbaar.Het bevreemdt de Algemene Rekenkamer dat de Nederlandse departementen
niet over deze gegevens beschikken. Door het gebrek aan inhoudelijke en financiële
informatie over de uitvoering van projecten zijn de departementen beperkt
in hun mogelijkheden om nationaal en Europees beleid af te stemmen. Dit inzicht
is wel noodzakelijk om overlap, tegenstrijdigheden en «blinde vlekken»
te voorkomen, ten behoeve van een doelmatige en doeltreffende inzet van nationale
en Europese publieke middelen. 17 RECHTMATIGHEID BESTEDING EU-GELDEN IN NEDERLANDDit hoofdstuk gaat over de rechtmatigheid van de besteding van Europese
subsidies in Nederland en van de Nederlandse afdrachten aan de EU.Bij onze beoordeling hiervan hebben we de volgende drie indicatoren gehanteerd:
onregelmatigheden gemeld aan de Europese Commissie, financiële correcties
door de Europese Commissie en fouten geconstateerd door de Europese Rekenkamer.1 Hoewel geen van deze indicatoren het «definitieve»
beeld over de rechtmatigheid verschaft, kunnen de drie indicatoren in onderlinge
samenhang wel enig inzicht verschaffen. Over fraude wordt hier niet apart
bericht omdat fraudegevallen een deelverzameling van de onregelmatigheden
vormen.We presenteren de rechtmatigheidsinformatie per hoofdstuk van de EU-begroting:
de afdrachten aan de EU (eigen middelen) (§ 17.1); het landbouwbeleid
(§ 17.2); het structuurbeleid (§ 17.3) en het interne
beleid (§ 17.4). Het hoofdstuk sluit af met conclusies in § 17.5.17.1 Afdrachten aan de EUOverzicht 49. Onregelmatigheden en financiële correcties
Nederlandse afdrachten aan EU Afdrachten eigen middelen20032004 Aantal onregelmatigheden507514 Financieel belang onregelmatigheden60 663 77344 170 117 Waarde financiële correctiesonbekendonbekendInformatie van de Europese CommissieEU-breed is het aantal gemelde gevallen van fraude en onregelmatigheden
bij de traditionele eigen middelen geleidelijk toegenomen. Ook bij de traditionele
eigen middelen in Nederland is het totaal aantal
gemelde gevallen van onregelmatigheden geleidelijk toegenomen: in 2004 ten
opzichte van 2003 met 1,38% (EU-gemiddeld: 2,86%). De hoeveelheid
geld die gemoeid is met de gemelde onregelmatigheden in Nederland is echter
in 2004 afgenomen met 27,19% ten opzichte van 2003 (EU-gemiddeld: 25,6%
afname).Nederland was in 2004 verantwoordelijk voor 21,47% van het totaalbedrag
van de onregelmatigheden voor eigen middelen in de EU. Na België is Nederland
ook het land met de meeste meldingen van onregelmatigheden. Het aantal onregelmatigheden
in Nederland in 2003 beslaat 1,18% van de Nederlandse afdrachten. In
2004 is dat percentage gedaald tot 0,88%.Nederland heeft vergeleken met de andere lidstaten relatief veel meldingen
van onregelmatigheden bij douane-entrepots (customs warehousing arrangements), «vrij
vervoer» (free circulation) en het in het vrije verkeer brengen van
goederen en doorvoer («community transit»).2Informatie van NederlandDe accountantsdienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft bij
de integrale controle van de eigen middelen geen onrechtmatigheden, onvolledigheden
of onzekerheden vastgesteld. Het slotmemorandum geeft de volgende bedragen
voor de bevindingen van de integrale controle eigen middelen over 2004.3Overzicht 50. Bevindingen integrale controle eigen
middelen EU 2004, accountantsdienst Ministerie van Buitenlandse Zaken Eigen middelenGecontroleerde uitgavenrechtmatigonrechtmatigonvolledigonzekerLandbouwheffingen440 327 580440 327 580000Invoerrechten1 431 373 9731 431 373 973000BTW-afdracht713 215 128713 215 128000BNI-afdracht2 913 981 7222 913 981 722000Totaal5 498 898 4035 498 898 403000Informatie van de Europese RekenkamerDe Europese Rekenkamer heeft in het kader van de DAS 2003 onderzoek gedaan
op het terrein van de eigen middelen in Nederland. In een brief aan de Algemene
Rekenkamer van 30 juli 2004 concludeert de Europese Rekenkamer dat de
controle verricht in Nederland in het kader van de DAS 2003 «geen aanleiding
heeft gegeven tot belangrijke controlebevindingen.» Uit het jaarverslag
van de Europese Rekenkamer over 2004 is geen naar Nederland herleidbare informatie
weergegeven over de rechtmatigheid van de afdrachten eigen middelen.Overzicht 51. Door Europese Rekenkamer geconstateerde
fouten bij afdrachten aan EU Afdrachten eigen middelen2003 Aantal fouten0Financieel belang fouten0 Foutenpercentage (financieel belang)017.2 Gemeenschappelijk landbouwbeleidAccountantsverklaringen bij certificerende auditsIn het vorige hoofdstuk zijn de certificerende audits over het begrotingsjaar
2004 besproken. De accountantsverklaringen die daarbij worden afgegeven geven
echter geen oordeel over de rechtmatigheid van bestedingen (zie verder § 16.3).OnregelmatighedenNederland meldde in 2004 voor de landbouwuitgaven in totaal 308 onregelmatigheden
aan de Commissie met een financieel volume van € 3,7 miljoen. Het
Ministerie van LNV gaf aan dat met deze 308 onregelmatigheden € 2,9
miljoen gemoeid was. Dit verschil van € 0,8 miljoen betreft onregelmatigheden
die voorafgaand aan betaling werden ontdekt.Overzicht 52. Onregelmatigheden en financiële
correcties gemeenschappelijk landbouwbeleid in Nederland Gemeenschappelijk landbouwbeleid20032004 Aantal onregelmatigheden106308 Financieel belang onregelmatigheden*2 200 0003 700 000 Waarde financiële correctiesOnbekend23 443 525* Bedragen zijn afrondingen.Zowel gemeten naar aantal als naar financieel volume was in 2004 sprake
van een toename ten opzichte van 2003. In 2003 werden 106 onregelmatigheden
gemeld met een financieel belang van € 2,2 miljoen. In 2002 werden slechts 58 meldingen gedaan door Nederland. Deze toename is –
althans deels – verklaarbaar door de meldingsachterstand van de Dienst
Landelijk Gebied (DLG) en de Dienst Regelingen van het Ministerie van LNV.
In het certificerende auditrapport over 2003 rapporteerde de auditdienst van
het Ministerie van LNV dat de DLG een achterstand had opgelopen in het doen
van onregelmatigheidsmeldingen in verband met subsidies voor plattelandsontwikkeling.
In 2004 heeft de DLG een inhaalslag gerealiseerd, aldus de auditdienst.Samen met Portugal meldde Nederland een relatief hoog aantal onregelmatigheden
in verhouding tot de toegekende landbouwsteun. In verhouding tot de totale
landbouwontvangsten in 2004 is het financieel meldingsvolume toegenomen van
0,17% in 2003 tot 0,3% in 2004. Daarmee bevindt Nederland zich
in 2004 boven het gemiddelde (0,19%) van de EU-15.Nederland maakt deel uit van een groep van vijf lidstaten die zich niet
of nauwelijks houden aan de verplichting (neergelegd in Verordening (EG) 595/91)
om bij geconstateerde onregelmatigheden ook de identiteit van betrokken rechts-
en natuurlijke personen te melden aan de Commissie. Bij één
van de (308) in 2004 gemelde onregelmatigheidsmeldingen voldeed Nederland
wel aan deze verplichting.1Vorderingen wegens onregelmatighedenUltimo 2004 bedroeg het door Nederland nog in te vorderen bedrag € 24,3
miljoen.2 Dit komt overeen met 0,7% van
het totaal uitstaande bedrag aan landbouwvorderingen in alle landen van de
EU-15.Financiële correctiesDe financiële correcties door de Europese Commissie bedroegen totaal € 23,4
miljoen. Het gaat daarbij om de volgende correcties.Overzicht 53. Financiële correcties (2004) gemeenschappelijk
landbouwbeleid opgesplitst naar onderdelen* RedenBedrag
(€)Runderpremies1 037 614 Varkenspest20 291 540Exportrestituties runderen1 064 627 Overhead programmakosten147 126 Overschrijding betalingstermijn763 843 Totaal23 443 525* Financiële correcties die werden opgelegd in 2004 en begin
2005 door de Europese Commissie en welke zijn opgenomen in de vier syntheseverslagen
van achtereenvolgens: 31-1-2004 DG-AGRI 60619–2004-NL-rev-1; 2-4-2004
DG AGRI 61701–2004-NL-rev1; 31-10-2004 DG AGRI 64241–2004-NL-rev1;
en 15-2-2005 DG AGR-61234–2005-NL-rev1.17.3 StructuurbeleidHieronder wordt per programma de informatie over de rechtmatigheid van
de bestedingen weergegeven. Bij de jaarlijkse verantwoordingen (artikel-13-verslagen
en jaarverslagen) worden accountantsverklaringen afgegeven, welke doorgaans
goedkeurend zijn. Deze accountantsverklaringen geven echter geen oordeel over
de rechtmatigheid van de bestedingen en blijven hier dan ook verder buiten
beschouwing, met uitzondering van de niet-goedkeurende verklaringen. 17.3.1 Doelstelling 1 – FlevolandOnregelmatighedenVolgens opgave van het Ministerie van EZ zijn er in de jaren 2003–2004
geen onregelmatigheden gemeld voor het doelstelling-1-programma Flevoland.
In de tweede helft van 2002 hebben zich wel enkele onregelmatigheden voorgedaan;
deze zijn gemeld aan «Brussel».Begin 2005 is bij de financiële tabellen van het jaarverslag van
Flevoland over 2002 een afkeurende accountantsverklaring afgegeven omdat de
financiële verplichtingen over 2002 € 16,9 miljoen te hoog
zijn opgevoerd. Bovendien is bij de financiële realisatie over 2002 een
bedrag van € 42,6 miljoen ten onrechte opgenomen. In beide gevallen
zijn projecten opgevoerd waarover nog geen besluitvorming had plaatsgevonden.
Volgens de programma-accountant heeft de provincie Flevoland met deze handelswijze
getracht om annulering van subsidies door de Europese Commissie te voorkomen
(n+2-regel). Dit is in strijd met het controleprotocol en de beschrijving
van de administratieve organisatie. De afkeurende verklaring heeft niet tot
melding onregelmatigheden, financiële correcties of decommittering geleid.Flevoland heeft de Europese Commissie overigens formeel niet op de hoogte
gesteld van de afkeurende accountantsverklaring, ondanks een verzoek hiertoe
vanuit het Ministerie van EZ. De reden die Flevoland hiervoor geeft is dat
de accountantsverklaring een nationale eis betreft en niet een Europese eis.
De Algemene Rekenkamer vindt dit opmerkelijk. Het zou beter zijn eventuele
problemen in een vroeg stadium aan te kaarten en op te lossen in overleg met
de toezichthoudende instanties. Een meer transparante houding richting de
Europese Commissie kan bovendien problemen in de eindafrekening van het programma
voorkomen.Financiële correctiesOp de EFRO-declaraties in 2004 van in totaal € 25 680 573
heeft de Europese Commissie een correctie toegepast van € 5,9 miljoen.
Volgens Flevoland is deze correctie het gevolg van een rekenkundige procedure
bij de behandeling van de betaalaanvraag en is dan ook geen sprake van een
correctie in de negatieve zin van het woord.Overzicht 54. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, doelstelling 1 Flevoland Structurele acties: Doelstelling 1 – Flevoland20032004 Aantal (gemelde) onregelmatigheden00 Financieel belang onregelmatigheden00 Waarde financiële correctiesonbekend5 932 04417.3.2 Doelstelling-2-programma’sDe informatie wordt hieronder per doelstelling-2-programma toegelicht.
Over de financiële correcties ontbreekt nog informatie van het Ministerie
van EZ. Overzicht 55. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, doelstelling 2 Structurele acties: doelstelling 220032004Aantal (gemelde) onregelmatigheden23 Financieel belang onregelmatigheden90 378860 282 Waarde Financiële CorrectiesOnbekend (deels)Onbekend (deels)Noord-NederlandDe programma-accountant constateerde in 2004 vier fouten en een onzekerheid.
Het totaalbedrag van deze fouten is ruim € 1 miljoen; de onzekerheid
bedraagt maximaal € 3,2 miljoen. Eind 2005 hadden nog geen onregelmatigheidsmeldingen
aan OLAF plaatsgevonden naar aanleiding van deze fouten.Oost-NederlandVolgens opgave van het Ministerie van LNV is voor het EPD Oost-Nederland
in 2004 één onregelmatigheid gemeld aan de Europese Commissie
met een financieel (EU-)belang van € 12 104. Volgens dezelfde
opgave zijn er geen financiële correcties geweest in het programma.Zuid-NederlandIn 2003–2004 kende het doelstelling-2-programma Zuid-Nederland drie
meldingen van onregelmatigheden als gevolg van faillissementen. De terugvordering
lijkt daardoor problematisch te worden. Het totaalbedrag van € 169 541
bestaat voor € 84 769 uit EU-financiering (EFRO), en voor € 84 772
uit nationale gelden.Bij de financiële tabellen over 2004 is een accountantsverklaring
met beperking afgegeven. In de tabellen zijn de (waarschijnlijk) niet-terugvorderbare
kosten van een failliete projectuitvoerder meegerekend; daarnaast zijn bij
drie projecten de projectkosten onzeker. De accountant merkt daarbij op dat
in de financiële tabellen meer projecten zijn opgenomen «waarbij
het risico aanwezig is dat (...) door accountantscontrole van de eindafrekening
van het project niet de vereiste zekerheid kan
worden verkregen.»1Stedelijke Gebieden NederlandIn de jaren 2000–2003 zijn geen onregelmatigheden aan het licht
gekomen in het programma Stedelijke Gebieden Nederland. In 2004 is wel een
onregelmatigheid geconstateerd en gemeld aan OLAF. Het betreft een project
dat niet Europees is aanbesteed. De omvang van de onregelmatigheid is vooralsnog
gesteld op de totale EFRO-subsidie. Het uiteindelijke bedrag kan lager uitvallen.
De afhandeling is nog onderwerp van discussie tussen Nederland en de Europese
Commissie.Van financiële correcties is in de periode 2000–2004 geen sprake
geweest, volgens opgave van het Ministerie van BZK.17.3.3 Doelstelling 3 – ESF-3De Europese Commissie heeft in 2005 verslag uitgebracht van een controle
bij het ESF-3-programma. De Europese Commissie heeft daarbij geen onregelmatigheden
geconstateerd. Over deze controle is in § 16.4.3 bericht. Overzicht 56. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, doelstelling 3 Structurele acties: ESF-320032004 Aantal (gemelde) onregelmatigheden542 Financieel belang onregelmatigheden€ 2 620 828€ 3 997 100 Waarde financiële correctiesonbekend€ 924 097OnregelmatighedenIn de jaren 2000–2002 zijn geen onregelmatigheden gemeld in het
ESF-3-programma. In 2003 waren er vijf meldingen en in 2004 groeide dit relatief
snel naar 42 gemelde onregelmatigheden.1 De
belangrijkste verklaring voor deze stijging is dat in de eerste jaren nog
weinig projecten zijn gestart; waar geen geld wordt uitgegeven kan er ook
niets fout gaan. De trage start en voortgang van het ESF-programma heeft overigens
tot korting (decommittering) op het ESF-budget geleid.Over de aard van de problemen die (kunnen) leiden tot een onregelmatigheid
biedt het artikel-13-verslag enig inzicht.2
De problemen die zich voordoen zijn het declareren van niet-subsidiabele kosten,
geen onderbouwing van de kosten, geen urenverantwoording en «harde financiering»
zodat geen ESF-subsidie nodig zou zijn. Dit laatste punt kan overigens juist
bij projecten die met terugwerkende kracht gesubsidieerd worden problematisch
zijn: de kosten zijn immers grotendeels al gemaakt, waarna pas de subsidie
wordt aangevraagd.Daarnaast kende ESF-3 in 2004 dertig kleine onregelmatigheden (acht in
2003), onder de drempelwaarde van € 4 000. Deze hoeven niet
aan OLAF gemeld te worden. Het is positief dat ook deze worden geregistreerd.
Eerder onderzoek van de Algemene Rekenkamer wees uit dat dit bij andere Nederlandse
structuurfondsprogramma’s niet altijd gebeurde.3Het artikel-13-verslag stelt overigens op pagina 16 dat er in 2004 geen «financiële
onregelmatigheden» zijn geweest, en concludeert dat in 2004 «geen
concrete gevallen van onregelmatigheid» zijn geconstateerd. Deze formulering
is in strijd met bovenstaande cijfers: de onregelmatigheden beliepen in 2004
immers ongeveer € 4 miljoen. Navraag leert dat het ministerie bedoelt
dat geconstateerde onregelmatigheden niet hebben geleid tot een onjuiste declaratie
aan de EU. De auditdienst van het Ministerie van SZW heeft daarbij vastgesteld
dat alle financiële correcties naar aanleiding van geconstateerde onregelmatigheden
hebben plaatsgevonden. De auditdienst zal de betreffende passage in het verslag
over 2005 beter formuleren.Financiële correctiesMede naar aanleiding van de controle door de Europese Rekenkamer heeft
het Ministerie van SZW financiële correcties doorgevoerd. De aanvankelijke
correctie van € 1 275 363 is later aangepast tot een bedrag
van € 924 097 omdat een deel (€ 143 814) toch
subsidiabel bleek en vanwege een administratieve fout (€ 207 452).
Over de hoogte van deze fout is overigens nog overleg tussen de Europese Commissie
en het Agentschap SZW.Van financiële correcties door de Europese Commissie is geen sprake
geweest volgens opgave van het Ministerie van SZW, los van de automatische
decommitteringen als gevolg van onderbesteding.4Informatie van de Europese Rekenkamer1De Europese Rekenkamer heeft in het kader van het DAS-onderzoek over 2003
een selectie van elf programma’s onderzocht in zeven verschillende lidstaten.
In Nederland werd het ESF-3-programma onderzocht.Overzicht 57. Door Europese Rekenkamer geconstateerde
fouten bij structuurbeleid, doelstelling 3 Structurele acties: ESF-32003 Aantal fouten (Europese Rekenkamer)41 Financieel belang fouten35 108 041 Foutenpercentage (financieel belang)OnbekendDe Europese Rekenkamer vond 41 fouten waarvan in 23 gevallen een schatting
van het financieel belang kon worden gemaakt. Deze fouten hadden voornamelijk
betrekking op «absence of payments»: de betaling van de kosten
aan de uitvoerders was op het moment van declaratie van deze kosten aan de
Europese Commissie slechts gedeeltelijk verricht. Met name het Ministerie
van OCW had hier een aandeel in met een bedrag van € 15 926 437
dat door de Europese Rekenkamer als «materiële fout» is aangemerkt.
Daarnaast waren er nog een aantal formele en materiële fouten waarvan
geen schatting van het financieel belang kon worden gemaakt (bijvoorbeeld
niet-voldoen aan publiciteitseisen en onvoldoende functiescheiding). De Europese
Rekenkamer geeft geen foutenpercentage.In het jaarverslag van de Europese Rekenkamer over 2004 is geen nadere
informatie opgenomen over de rechtmatigheid van de bestedingen in het Nederlandse
ESF-3-programma.17.3.4 FIOVIn 2004 heeft Nederland twee onregelmatigheden gemeld aan de Europese
Commissie met een financieel volume van € 53 978.2 Beide meldingen hadden betrekking op de «Regeling herstelmaatregelen
kabeljauwbestand». Deze regeling wordt door het Ministerie van LNV uitgevoerd.Overzicht 58. Onregelmatigheden en financiële
correcties structuurbeleid, FIOV Structurele acties: FIOV20032004 Aantal (gemelde) onregelmatigheden02 Financieel belang onregelmatigheden053 978 Waarde financiële correctiesonbekendonbekendDe Europese Commissie heeft een onderzoek verricht, waarvan een verslag
is opgesteld. Dit is besproken in § 16.4.1.17.3.5 Communautaire initiatievenBij de communautaire initiatieven Urban II en Euregio Maas-Rijn heeft
Europese Commissie in de periode 2003–2004 geen financiële correcties
toegepast en zijn er geen onregelmatigheden gemeld aan de Europese Commissie.
Van de andere twee communautaire initiatieven kende Equal enkele onregelmatigheden.
De informatie in deze paragraaf is afkomstig van instanties in Nederland. EqualIn de jaren 2000–2002 deden zich geen onregelmatigheden voor in
het Equal-programma, mede doordat toen nog weinig projecten werden uitgevoerd.Overzicht 59. Onregelmatigheden en financiële
correcties communautair initiatief EQUAL Structurele acties: Equal20032004 Aantal (gemelde) onregelmatigheden14 Financieel belang onregelmatigheden€ 13 711€ 42 567 Waarde financiële correcties00In 2003 was er één onregelmatigheid gemeld en in 2004 groeide
dit aantal naar vier. Daarnaast kende Equal in 2003 acht onregelmatigheden
onder de drempelwaarde van € 4 000 (drie in 2004). Deze hoeven
niet aan OLAF gemeld te worden. Het is positief dat ook deze worden geregistreerd.
Eerder onderzoek van de Algemene Rekenkamer wees uit dat dit bij andere Nederlandse
structuurfondsprogramma’s niet altijd gebeurde.1Van financiële correcties door de Europese Commissie is volgens opgave
van het Ministerie van SZW geen sprake geweest, los van de decommitteringen
als gevolg van onderbesteding (reeds vermeld in het vorige hoofdstuk).Leader+De provincie Overijssel heeft in 2004 één onregelmatigheid
gemeld betreffende het deelprogramma Leader+ Oost, voor een bedrag van € 12 104.2 Volgens opgave van het Ministerie van LNV is het bedrag
gecorrigeerd.Overzicht 60. Onregelmatigheden en financiële
correcties communautair initiatief LEADER+ Structurele acties: Leader+20032004 Aantal (gemelde) onregelmatigheden01 Financieel belang onregelmatighedenniet van toepassing12 104 Waarde financiële correctiesniet van toepassing12 10417.4 Intern beleidDe informatie over de rechtmatigheid van de bestedingen voor de Europese
programma’s binnen het interne beleid is in Nederland veelal onduidelijk
en incompleet. Bij de Europese Commissie en bij de Nederlandse ministeries
is geen of weinig (openbare) informatie voorhanden over de rechtmatigheid
van deze bestedingen.Hieronder vermelden we alleen de informatie die wél aanwezig is
bij de Nederlandse ministeries. Uit de Europese documenten die wij hebben
bestudeerd is geen informatie over onregelmatigheden voor Nederland aangetroffen.17.4.1 TEN-transportVolgens opgave van het Ministerie van VenW zijn in 2004 drie correcties
uitgevoerd. Een voorschot van € 800 000 voor HSL-Oost is terugbetaald
aan de Europese Commissie, omdat de Europese Commissie de subsidiebeschikking
(van € 2 000 000) heeft ingetrokken wegens het te laat
starten van het project. Een andere correctie had betrekking op gedeclareerde
kosten (€ 644 273) die niet binnen de subsidievoorwaarden pasten
bij een project van de Luchtverkeersleiding. In 2004 heeft de Europese Commissie
ook geld teruggevorderd dat achteraf gezien onterecht in 1999–2001 bleek
te zijn gedeclareerd door het ministerie van VenW in het kader van HSL-Zuid.
Het gaat om een financiële correctie van € 3,7 miljoen.1 De laatste twee correcties waren eind 2005 nog niet
definitief en waren nog niet terugbetaald.Overzicht 61. Onregelmatigheden en financiële
correcties intern beleid, TEN-transport TEN-transport 20032004Aantal onregelmatighedenonbekendonbekend Financieel belang onregelmatighedenonbekendonbekend Waarde financiële correctiesonbekend5 179 530Bron: Ministerie van VenW.17.4.2 Leonardo da Vinci-programma2In juni 2003 heeft de intermediair aan het Ministerie van OCW en aan de
Europese Commissie een onregelmatigheid gemeld bij een onderwijsinstelling
uit de aanvraagronde 2001 «mobiliteit». Het ging om een dubbele
declaratie van € 10 411. Volgens opgave van het ministerie
zijn in 2004 geen onregelmatigheden gemeld. Onbekend is of de Europese Commissie
financiële correcties heeft doorgevoerd.Overzicht 62. Onregelmatigheden en financiële
correcties intern beleid, Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci20032004 Aantal onregelmatigheden10 Financieel belang onregelmatigheden10 4110 Waarde financiële correctiesonbekendonbekend17.5 ConclusieOver de rechtmatigheid van de besteding van Europese gelden in Nederland
bestaat geen compleet beeld. De accountantsverklaringen die worden afgegeven
in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (bij de certificeringsrapporten)
en het structuurbeleid (bij de artikel 13-verslagen en jaarverslagen) geven
geen oordeel over de rechtmatigheid van de bestedingen.Bij de afdrachten van Nederland aan de EU valt op dat het aantal meldingen
van onregelmatigheden in 2004 licht gestegen is in vergelijking met 2003.
Het financieel belang is echter afgenomen. De integrale controle van de Nederlandse
afdrachten door de auditdienst van het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft
geen onrechtmatigheden of onzekerheden aan het licht gebracht.Het aantal meldingen van onregelmatigheden binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid is bijna verdrievoudigd in 2004 ten opzichte
van 2003. Het financieel belang is minder toegenomen.Binnen het structuurbeleid zijn veruit de
meeste onregelmatigheden gemeld bij het ESF-3-programma. Vanuit de overige
programma’s zijn opvallend weinig meldingen gedaan. Volgens de Algemene
Rekenkamer bestaat het risico dat de situatie uit de periode 1994–1999 –
toen de meeste meldingen pas bij de afsluiting van de programma’s werden
gedaan – zich opnieuw gaat voordoen.Over de rechtmatigheid van de bestedingen in het kader van het interne beleid is vrijwel geen informatie voorhanden.
Bij de Nederlandse ministeries ontbreekt het inzicht hierin geheel, met uitzondering
van het Ministerie van VenW, dat enige gegevens kon verstrekken over TEN-transport.
Overigens is ook de informatieverstrekking door de Europese Commissie over
rechtmatigheid van de bestedingen in het kader van het interne beleid spaarzaam. 18 DOELTREFFENDHEID EU-BELEID IN NEDERLANDIn dit hoofdstuk belichten we de (meetbaarheid van de) doelen en de resultaten
van het EU-beleid in Nederland. We doen dit aan de hand van tussentijdse evaluaties
(in het EU-jargon: «midterm-evaluaties») van programma’s
die zijn uitgevoerd in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid,
het structuurbeleid en het interne beleid van de Unie.We hebben gekeken naar de midterm-evaluaties van de EU-programma’s
die in Nederland zijn uitgevoerd in de periode 2000–2003.1 Daarnaast hebben we ook enkele departementale begrotingen en jaarverslagen
over 2004 in ons onderzoek betrokken. Beoordeeld is steeds de aanwezigheid
en kwaliteit van doeltreffendheidsinformatie.2De stukken zijn beoordeeld aan de hand van de volgende drie vragen:1. In hoeverre is duidelijk wat de programma’s beogen en hoe ze
dat willen bereiken (beoogde effecten, beoogde prestaties, operationaliseringen
en streefwaarden)?2. In hoeverre zag het er volgens de midterm-evaluatie naar uit dat de
doelstellingen van de programma’s inderdaad bereikt zouden worden en
welke belemmeringen staan dit in de weg?3. In hoeverre is er sprake van aandacht voor de verhouding tussen de
Europese programma’s en het Nederlandse beleid?Na een korte beschrijving van de aanpak van het onderzoek (§ 18.1)
beantwoorden we de vragen 1 en 2 in § 18.2. Vraag 3 komt in § 18.3
aan de orde. Tot slot volgen de conclusies in § 18.4.18.1 AanpakWe zijn om te beginnen nagegaan van welke programma’s evaluaties
beschikbaar zijn die in elk geval íets zeggen over de meetbaarheid
en realisatie van de doelen. Opmerkelijk genoeg viel hierdoor een groot deel
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid af. Ondanks uitvoerige zoekacties
op de diverse websites bleek informatie hierover niet te vinden te zijn. Er
is wel algemene informatie over de inkomensontwikkeling van boeren, maar die
is niet gerelateerd aan programma’s. De Europese Rekenkamer heeft hiertoe
een poging ondernomen, maar moest vaststellen dat de statistische informatie
in de diverse lidstaten op te verschillende manieren werd berekend om uitspraken
te kunnen doen over de invloed van het beleid op de inkomensontwikkeling van
de landbouwbevolking.3De andere doelen van het landbouwbeleid (de productiviteit doen toenemen;
de markten stabiliseren; de voedselvoorziening veilig stellen; redelijke prijzen
voor de consumenten verzekeren) worden nergens operationeel gemaakt en gerelateerd
aan afzonderlijke programma’s, voorzover we konden vinden. Ook het Nederlandse
Ministerie van LNV kende dergelijke informatie niet. Over de effectiviteit
van omvangrijke programma’s zoals oppervlaktesteun, premieregeling dieren,
productiesteun en uitvoerrestituties is dus niets bekend.De enige uitzondering is plattelandsontwikkeling (POP). Daarover bestaat
wel een evaluatie. Hierin wordt echter (zoals in § 18.2.3 nog aan
de orde komt) weinig vermeld over de realisatie van de beleidsdoelen.We hebben een selectie gemaakt uit de overige programma’s. Daarbij
hebben we gelet op een goede spreiding over het structuurbeleid en het interne
beleid. Van 22 nog lopende programma’s zijn de midterm-evaluaties over
de periode 2000–2003 onderzocht (zie overzicht 63). Overzicht 63. Onderzochte programma’s Gemeenschappelijk landbouwbeleidPOP StructuurbeleidDoelstelling
1: EPD Flevoland  Doelstelling 2: EPD Zuid;
EPD Oost; EPD Noord; EPD Stedelijke gebieden; EPD FIOV  Doelstelling 3: ESF Communautaire initiatieven: Interreg III Rijn-Waal en Rijn-Maas noord; Equal;
Leader+ Intern beleidAltener;
Save; Leonardo da Vinci; Sustainable Mobility Policy; Transport Safety Policy;
het 6e Kaderprogramma; Tempo; Life-Milieu; Life-Natuur; TEN-E en TEN-T.Aanvullend hebben we de begrotingen en jaarverslagen over 2004 van de
Ministeries van EZ, SZW, BZK, VROM, VenW en LNV bestudeerd, aangezien deze
ministeries verantwoordelijk zijn voor het betreffende beleid in Nederland.18.2 Analyse van de doelen18.2.1 Doelen van de onderzochte programma’sVeel programma’s zijn op verscheidene doelen gericht. Tegelijkertijd
heeft één en hetzelfde doel in het ene programma soms een iets
andere formulering dan in het andere. Om enige ordening aan te brengen hebben
we de programmadoelen gegroepeerd in elf globale inhoudelijke categorieën.
Figuur 11 (zie volgende pagina) geeft een samenvattend beeld. Voor de overzichtelijkheid
staat «doelstelling 2» hier als één enkel programma
vermeld. 18.2.2 Meetbaarheid van de doelenOm erachter te komen of een programma doeltreffend is, zul je dat wat
het programma beoogt moeten «vertalen» naar meetbare grootheden. Daarbij hoeft «meetbaar» niet per
se te betekenen dat je kunt zeggen hoeveel procent iets groter of kleiner
is geworden. Maar minimaal moet wel vast te stellen zijn of iets is toe- dan
wel afgenomen.Idealiter (a) zijn de beoogde effecten doorvertaald naar meetbare grootheden,
(b) zijn de beoogde prestaties voorzien van meetbare indicatoren en (c) zijn
er streefwaarden geformuleerd.De door ons onderzochte programma’s verschillen sterk in de mate
waarin dit alles het geval is. Om de programma’s te kunnen vergelijken
hebben we scores berekend waarin diverse aspecten van meetbaarheid zijn meegewogen
(zie bijlage 7 «berekening van scores» voor details). Het resultaat
is te zien in onderstaand overzicht.Overzicht 64. Meetbaarheid van doelen Meetbaarheid laag (0 t/m 5)Meetbaarheid hoog (6 t/m 10) POP (sociaal)Doelstelling
1 Flevoland (sociaal) Equal (sociaal)Doelstelling
2 Regio Noord (sociaal) Altener (sociaal)Doelstelling
2 Regio Oost (sociaal) ITS Deployment programme, TEMPO (technisch)Doelstelling 2 Regio Zuid (sociaal)Life-Milieu (technisch)Doelstelling 2 Stedelijke Gebieden (sociaal) Life-Natuur (technisch)Doelstelling 3 (sociaal)Onderzoek en technologie 6e kaderprogrammaFIOV (sociaal)Save (sociaal)Interreg
Rijn-Waal en Rijn-Maas noord (sociaal)Sustainable Mobility Policy (technisch)LEADER+ (sociaal)Ten E (technisch)Leonardo
da Vinci (sociaal) Ten T Multi-annual Initiative Programme (technisch) Transport Safety Policy (technisch) Iets meer dan de helft (twaalf van de 22) van de onderzochte programma’s
scoort 5 of minder op de meetbaarheid van doelen, de overige tien komen op
6 of meer.Verschillen in meetbaarheidUit de evaluaties van de programma’s die zich op relatief «tastbare»,
technische zaken richten spreekt zonder uitzondering weinig aandacht voor
de meetbaarheid van beoogde effecten en prestaties. In de programma’s
die meer sociaal gericht zijn (dit zijn met name de structuurfondsprogramma’s)
besteedt men juist vaak wél veel aandacht aan concrete en meetbare
indicatoren (tien van de veertien scoren een 6 of meer).Wellicht is dit te verklaren doordat het bij de sociaal gerichte programma’s
meer in het oog springt dat veel inspanning nodig is om doelen meetbaar te
maken. Begrippen als «sociaal-economisch potentieel» of «culturele
identiteit» hebben duidelijk een uitwerking in indicatoren nodig, terwijl
een begrip als «veiligheid van vervoer» eenduidig lijkt. Toch
is het ook in dit laatste geval nodig, aan te geven wanneer die veiligheid
dan is toegenomen (men kan bijvoorbeeld letten op het aantal ongelukken, het
aantal ongelukken per afgelegde kilometer, het aantal slachtoffers en de materiële
schade).Problemen bij het meetbaar maken van doelstellingenWe bespreken hieronder drie voorbeelden van problemen die zich in de praktijk
kunnen voordoen bij het meetbaar maken van doelstellingen.• Voorbeeld 1: resultaatgerichtheid ontneemt zicht op effectiviteitAan beide kanten van de grens tussen Nederland en Duitsland stimuleren
de Euregio’s Rijn-Waal en Rijn-Maas-Noord de samenwerking op allerlei
gebieden. Voor dit programma, dat onder Interreg III valt, is een omvangrijke
set indicatoren opgesteld. Uit het door ons geanalyseerde evaluatieonderzoek
blijkt dat deze set redelijk bruikbaar is om te meten welke «producten»
men voortbrengt (in de vorm van allerlei aantallen, bijvoorbeeld grensoverschrijdende
overleggen en samenwerkingsverbanden), maar dat je er nauwelijks mee kunt
nagaan in hoeverre men de gewenste effecten bereikt. Het verband tussen de
resultaatindicatoren en het beoogde doel lijkt soms verloren te gaan.Zo vormt het aantal OV-reizigers een resultaatindicator voor het verbeteren
van het aanbod in het grensoverschrijdende openbaar vervoer. Maar welk doel men met dit verbeterde aanbod beoogt is niet gespecificeerd.
Stel dat het beoogde doel is: een minder tijdrovend grensoverschrijdend openbaar
vervoer. Dan had men de gemiddelde reistijd op een aantal verbindingen als
effectindicator kunnen nemen. Indien echter het doel is: een openbaar vervoer
dat aantrekkelijker is dan de auto, zouden tevredenheidsindicatoren voor de
hand hebben gelegen.Over Interreg III heeft de Europese Rekenkamer in 2004 een speciaal verslag
gepubliceerd (zie ook deel I, § 5.3.4). De Europese Rekenkamer stelt
daarin vast dat de Europese Commissie de richtsnoeren voor Interreg te laat
heeft aangereikt, en dat deze geen gerichte, meetbare en kwantificeerbare
doelen en indicatoren bevatten.• Voorbeeld 2: zonder eenduidig doel geen meetbare effectiviteitEén van de doelstellingen van het programma Leader+ is een doelmatiger
gebruik van de «endogene hulpbronnen» in de plattelandsgebieden
(hulpbronnen die er toch al zijn, zoals landschappelijke schoonheid). De indicator,
voorgesteld in de indicatorenset, betreft het aantal gesubsidieerde projecten
dat gericht is op de realisatie van dat doel. Echter, alvorens te kunnen bepalen
in hoeverre er sprake is van een doelmatiger gebruik van endogene bronnen
zal eerst een lijst moeten worden opgesteld van gebiedsgebonden endogene bronnen.
Vervolgens zal moeten worden bepaald wat een «doelmatiger gebruik»
inhoudt: betere aanwending van de endogene hulpbronnen voor de ontwikkeling
van het gebied (sociaal doel) of de instandhouding ervan (milieudoel).1• Voorbeeld 3: centraal vastgestelde doelen vereisen lokale invullingProgramma’s als Equal en Leader+ zijn erop gericht vernieuwing op
lokaal niveau mogelijk te maken. Dat betekent onder andere een behoorlijke
vrijheid om op lokaal niveau projecten te ontwikkelen en doelen te omschrijven.
Om later te kunnen vaststellen in hoeverre het programma als geheel zijn doelen
heeft gehaald is het wel nodig ook op (lokaal) projectniveau
en op programmaniveau alle schakels tussen doelen en streefwaarden
expliciet te benoemen. Bij Equal, Leader+ en ook Interreg Rijn-Waal en Rijn-Maas-Noord
was dit niet het geval.18.2.3 Realisatie van de doelenDoelrealisatie per programmaBij twee van de 22 onderzochte programma’s waren de doelen zo vaag geformuleerd dat de evaluatiestudie niets kon zeggen over de realisatie:
TEMPO en POP. De evaluatie van Sustainable Mobility Policy beweegt zich op
projectniveau en kijkt alleen naar de doelen van de afzonderlijke projecten,
waardoor ook hier geen eenduidige conclusies over de doelen van het gehele
programma mogelijk zijn. Deze drie programma’s blijven hieronder dus
buiten beschouwing.In overzicht 65 delen we de overige negentien programma’s weer in
twee categorieën in: een doelrealisatie van 0 t/m 5 en een doelrealisatie
van 6 t/m 10. Voor de precieze scores per programma verwijzen we naar het
samenvattende overzicht 67 in § 18.2.4.Overzicht 65. Realisatie van de doelen: scores van
de programma’s Doelrealisatie laag (0 tot en met 5)Doelrealisatie hoog (6 tot en met 10) Doelstelling 2 Regio Noord (sociaal)Doelstelling 1 Flevoland (sociaal)Doelstelling 2 Regio Oost (sociaal)Doelstelling 2 Stedelijke Gebieden (sociaal) Doelstelling 2 Regio Zuid (sociaal)Altener (sociaal) Doelstelling 3 (sociaal)Life-Natuur (technisch)FIOV (sociaal)Save (sociaal) Equal (sociaal)Ten E
(technisch) Interreg Rijn-Waal en Rijn-Maas noord (sociaal) Leader+ (sociaal) Leonardo da Vinci (sociaal) Life-Milieu (technisch) Onderzoek en technologie zesde Kaderprogramma (technisch) TEN-T Multi-annual indicative Programme (technisch) Transport Safety Policy (technisch) Van de negentien programma’s scoren er zes voldoende (een 6 of meer),
de overige dertien halen dat niet. De sociaal gerichte programma’s behalen
vrijwel even vaak hun doelen (vier van de dertien) als de technisch gerichte
(twee van de zes).Altener, TEN-E en Life-Natuur zijn uitschieters die de maximale score
halen. Enige relativering is hier echter wel nodig. Voor Life-Natuur geldt
dat het één doel heeft dat goed gehaald wordt. Voor Altener
geldt hetzelfde. Ten-E haalt twee van de drie doelen goed, terwijl over het
derde doel geen bruikbare gegevens voorhanden zijn. Aan de andere kant van
het spectrum heeft Interreg Rijn-Waal en Rijn-Maas-Noord volgens de evaluatie
wel erg weinig doelen gerealiseerd.Doelrealisatie per type doelVeel programma’s hebben verscheidene doelen. Die doelen hebben we
afzonderlijk gecategoriseerd, om te kijken of bepaalde typen doelen vaker
gerealiseerd worden dan andere. In overzicht 66 staat het overzicht. Overzicht 66. Doelrealisatie per algemene doelcategorie  Percentage
volledigPercentage gedeeltelijkPercentage nietAantal doelenRealisatie-index Algemeen doel     De bevolking van marginale regio’s op het platteland
stimuleren om met zelfbepaalde initiatieven haar mogelijkheden te vergroten13%75%13%3250%Bevorderen van een duurzame en dynamische, economische
en een evenwichtige sociale ontwikkeling in combinatie met behoud en versterking
van natuurlijke, landschappelijke milieuwaarden38%8%54%1342%Voortgaande groei, zodanig dat het inwonertal, verbindingen,
voorzieningenniveau, werkgelegenheid en inkomensvorming goed op elkaar zijn
afgestemd en in evenwicht geraken36%55%9%1164% Moderniseren en versterken van sociale en economische
infrastructuur11%61%28%1842% Een harmonische en evenwichtige ontwikkeling van de
Europese ruimte0%0%100%20% Verminderen van discriminatie0%50%50%825%Bevorderen en verbeteren van alternatieve energiebronnen
en energie-efficiëntie in alle sectoren67%33%0%383% Bevordering van een Europa van de kennis via de ontwikkeling
van een Europese samenwerkingsruimte op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding
en van onderzoek0%77%23%1338%Ontwikkeling bevorderen van trans-Europese netwerken
op het gebied van transport, telecommunicatie en energie infrastructuur50%50%0%275%Verbeteren van veiligheid van transport over land,
zee en in de lucht, zonder aantasting van de economische efficiency van de
transportmiddelen33%17%50%642%Behoud of verbetering van het milieu10%60%30%1040%Totaal18%55%27%11845%Bron: analyse van de midterm-evaluaties.Dwars door de programma’s heen valt op dat doelen die te maken hebben
met bestrijding van discriminatie maar zelden gerealiseerd worden. Voor geen
van deze doelen zag het ernaar uit dat die aan het einde van de looptijd volledig
gerealiseerd zouden zijn (totaalscore 25%). Ook doelen die te maken
hebben met het bevorderen van kennis via de ontwikkeling van een Europese
samenwerkingsruimte scoren laag (totaalscore 38%).Doelen die betrekking hebben op energie-efficiënte en alternatieve
energiebronnen worden juist relatief vaak gerealiseerd (totaalscore 83%),
net als doelen die te maken hebben met de ontwikkeling van trans-Europese
netwerken op het gebied van vervoer, telecommunicatie en energie-infrastructuur
(totaalscore 75%). Dit laatste heeft overigens sterk te maken met de
omschrijving van het doel. Het verbeteren van infrastructuur, bijvoorbeeld,
is per definitie haalbaar, als de technische en financiële problemen
van de aanleg maar op te lossen zijn. In dit geval zou het van belang zijn
om de doelen expliciet te maken waarvoor de infrastructuur verbeterd moet
worden (bijvoorbeeld de transporttijden verkorten, aantrekkelijker
worden als vestigingsregio, doorgaand verkeer buiten woongebieden om leiden).18.2.4 Samenvattend overzicht meetbaarheid en realisatieUit het voorgaande blijkt dat de programma’s flink uiteenlopen qua
meetbaarheid en realisatie van de doelen. Er lijkt enige samenhang te bestaan
met de inhoudelijke gerichtheid, in zoverre dat programma’s die in de
eerste plaats op sociale verbeteringen gericht zijn beter scoren dan programma’s
die meer technisch gericht zijn. Hieronder volgt een overzicht van de scores
van alle programma’s.Overzicht 67. Meetbaarheid en realisatie van doelen BeleidsterreinProgrammaGerichtheidmeetbaarheid doelenrealisatie doelen Gemeenschappelijk landbouwbeleidPlattelandsontwikkeling
(POP)Sociaal0OnbekendStructuurbeleidDoelstelling 1 FlevolandSociaal96StructuurbeleidDoelstelling 2 Regio
Noord (Groningen, Friesland, Drenthe)Sociaal84StructuurbeleidDoelstelling 2 Regio
Oost (Overijssel, Gelderland, Utrecht)Sociaal95StructuurbeleidDoelstelling 2 Regio
Zuid (Noord-Brabant, Zeeland en Limburg)Sociaal94StructuurbeleidDoelstelling 2 Stedelijke
gebieden (A’dam, R’dam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Arnhem,
Enschede, Nijmegen en Maastricht)Sociaal108 StructuurbeleidDoelstelling 3Sociaal85 StructuurbeleidFIOVSociaal65StructuurbeleidEqualSociaal35StructuurbeleidInterreg Rijn-WaalSociaal63StructuurbeleidLeader+Sociaal84 Intern beleidAltenerSociaal410 Intern beleidITS Deployment programme
(TEMPO)Technisch0Onbekend Intern beleidLeonardo da VinciSociaal85 Intern beleidLife-MilieuTechnisch35 Intern beleidLife-NatuurTechnisch410 Intern beleidOnderzoek en technologie
6e kaderprogrammaTechnisch44 Intern beleidSaveSociaal38 Intern beleidSustainable Mobility
PolicyTechnisch4Onbekend Intern beleidTEN E (Energy)Technisch310 Intern beleidTEN-T Multi-annual Indicative
Programme (MIP)Technisch05Intern beleidTransport Safety PolicyTechnisch34Bron: analyse van de midterm-evaluaties.18.2.5 Factoren die doelrealisatie belemmerenWanneer sprake is van onvolledige of onvoldoende doelrealisatie worden
in de evaluaties vaak belemmerende oorzaken aangedragen. In totaal hebben
we er, aan de hand van de midterm-evaluaties, 138 gevonden. Die zijn in zeven
categorieën onder te verdelen:1. Manco’s in de opzet van het programma (29 keer genoemd, onder
andere: het programma is complex; de onderwerpen zijn abstract; de koppeling
tussen doel en programma is niet juist; het is onduidelijk wat met een bepaald
begrip bedoeld wordt).2. Manco’s in de selectie van te subsidiëren projecten (21
keer genoemd, onder andere: duurt te lang, is te onduidelijk, is niet selectief
genoeg).3. Manco’s in de uitvoering (22 keer genoemd, onder andere: late
start van het programma; hoge administratieve lasten; gebrek aan ervaren of
anderszins competente dragers van de projecten). 4. Manco’s in de «evalueerbaarheid», waardoor het moeilijk
is vast te stellen of doelen zijn behaald (27 keer genoemd, onder andere:
streefcijfers bieden geen houvast, evaluatie komt te vroeg, realisatiegegevens
beperkt beschikbaar).5. Problemen in de coördinatie ten opzichte van andere overheidsprogramma’s
(15 keer genoemd, onder andere: afstemming met andere programma’s complex;
realisatie afhankelijk van ander EU-beleid; lange doorlooptijd door ruimtelijke
ordeningsprocedures; reorganisaties van andere overheden).6. Problemen in de coördinatie met private partijen (14 keer genoemd,
onder andere: plattelandsactoren zijn niet sterk internationaal georiënteerd;
doelrealisatie is afhankelijk van derde partijen; beperkte bereidheid of mogelijkheden
om in de betreffende sector te investeren; ontbreken van grote concentratie
van bedrijven).7. Onvoorziene, van buiten de overheden komende omstandigheden (tien keer
genoemd: epidemieën, economische stagnatie).Manco’s in de «evalueerbaarheid» worden vaak genoemd
(27 keer). Strikt genomen zijn dit echter geen belemmeringen om het doel te
verwezenlijken, maar om vast te stellen of het doel bereikt is.De opzet van het programma blijkt opvallend vaak voor problemen te zorgen
(29 keer), terwijl de overige categorieën alle ongeveer even vaak voorkomen.
Het overgrote deel van de belemmeringen betreft zaken die de betrokken partijen
in principe zelf kunnen beïnvloeden.18.3 Relatie EU-programma’s met Nederlands
beleidZoals vermeld in de introductie van dit hoofdstuk hebben we de midterm-evaluaties
van de door ons onderzochte EU-programma’s (waarvan er overigens sommige1 niet op nationaal maar op Europees niveau zijn opgesteld)
ook beoordeeld op de mate waarin ze aandacht besteden aan de verhouding tussen
de Europese programma’s en het Nederlandse beleid.Die vraag is relevant omdat voor de algemene, op Europees niveau geformuleerde
doelen waarop de onderzochte programma’s zich richten (of doelen die
hiermee nauw verwant zijn), er ook nationaal en/of regionaal Nederlands beleid
bestaat. De Nederlandse regering en volksvertegenwoordiging zouden dus, om
goed zicht te hebben op de effectiviteit van de diverse beleidsinspanningen,
over informatie moeten beschikken over de verhouding tussen de voortgang van
de Europese programma’s in Nederland en het corresponderende nationale
beleid. Versterken beide beleidsniveaus elkaar, zitten ze elkaar in de weg
zitten of ontwikkelen ze zich los van elkaar?We hebben bekeken in hoeverre de midterm-evaluaties van de programma’s
en de begrotingen en jaarverslagen over 2004 van de beleidsverantwoordelijke
ministeries aandacht besteden aan deze vragen. Onze bevindingen hebben we
in de onderstaand overzicht geplaatst. We lichten deze toe in § 18.3.1
en § 18.3.2. Overzicht 68. Aandacht voor de verhouding tussen
Europese programma en corresponderend Nederlands beleid in midterm-evaluatie,
begroting en jaarverslag Beleidsterrein Midterm-
evalutieMiniste- rieBegro- tingJaarverslagGemeenschappelijk landbouwbeleidPOP+LNV++StructuurbeleidDoelstelling 1      EPD Flevoland+EZ+/––  Doelstelling 2      EPD Noord+EZ++/–  EPD Zuid+EZ–– EPD Oost+LNV++  EPD Stedelijk+/–BZK++/–  Doelstelling 3+SZW++  FIOV+LNV++ Equal+SZW++ Leader++LNV++  Interreg III+VROM++ Intern beleid6e Kaderprogramma–EZ++/– Altener–EZ–– Save–EZ–– TEN-E–EZ––  Life Natuur–LNV––  Life Milieu–VROM–– Tempo–VenW––  Sustainable Mobility Policy–VenW––  Transport Safety Policy–VenW–– TEN-T–VenW––  Leonardo da Vinci+ *OCW+–+ aanwezig+/– deels aanwezig (het ene niveau verwijst naar het andere
zonder dat men op de verhouding ingaat)– ontbreekt* Alleen in het verslag van het nationale agentschap inzake de activiteiten
uitgevoerd in Nederland wordt duidelijk dat de doelstellingen van het EU programma
goed aansluiten op de nationale beleidsdoelen. In de Europese midterm-evaluatie
komt dit niet ter sprake.18.3.1 Gemeenschappelijk landbouwbeleid en structuurbeleidZoals uit overzicht 68 blijkt besteden de midterm-evaluaties van de plattelandsontwikkelingsprogramma’s
(POP) en structuurfondsprogramma’s steeds aandacht aan de verhouding
tussen Europees en nationaal beleid.Voor deze laatste programma’s ligt dit voor de hand, omdat ze «in
gedeeld beheer» worden uitgevoerd door Nederland en de Europese Commissie
gezamenlijk. Dat brengt met zich mee dat er consistentie-eisen aan de programma’s
worden gesteld, die in de evaluaties moeten worden getoetst.De midterm-evaluatie van het ESF-programma bijvoorbeeld, vermeldt dat
de programmamaatregelen consistent zijn met het nationale werkgelegenheids-
en arbeidsmarktbeleid.Verder is uit het overzicht af te lezen dat de departementale jaarverslagen
over het algemeen iets minder vaak aandacht schenken aan de verhouding tussen
de Europese programma’s en het Nederlands beleid dan de begrotingen
en midterm-evaluaties.Dat geldt echter niet voor het Ministerie van LNV, dat zowel in de begroting
als het jaarverslag over 2004 een bijlage «Europese geldstromen»
heeft toegevoegd. In deze bijlage wordt een heldere toelichting gegeven op
de samenhang tussen het Europese landbouwen structuurbeleid enerzijds en het
POP, de doelstelling-2-programma’s voor Zuid- en Oost-Nederland en Leader+
anderzijds.18.3.2 Intern beleidDe Europese subsidieprogramma’s in het kader van het interne beleid
van de Unie worden beheerd en uitgevoerd door de Europese Commissie. Lidstaten
hebben hier geen controlefunctie als het gaat om de EU-gelden. Wel hebben
lidstaten op deze beleidsgebieden veelal eigen aanvullende en/of overlappende
subsidieprogramma’s. Een voorbeeld vormt in Nederland het subsidieprogramma
EOS Demo van het Ministerie van EZ, waarmee demonstratieprojecten op het terrein
van duurzame energie worden bevorderd.Aangezien de lidstaat Nederland niet rechtstreeks aansprakelijk is voor
dit soort Europese subsidieprogramma’s, is het betrokken ministerie
niet verplicht om in begroting en jaarverslag
in te gaan op de verhouding tussen de EU-programma’s en het nationale
beleid.Zoals in het overzicht is te zien, doen de departementen dit ook vrijwel
nooit. Het Ministerie van OCW vormt een uitzondering: dit ministerie bespreekt
in zijn begroting de relatie van het programma Leonardo met het nationale
onderwijsbeleid (in het jaarverslag komt men er echter niet op terug).Wat het Zesde Kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling betreft vermeldt
SenterNovem, dat namens het Ministerie van EZ het programma vanuit Nederland
begeleidt, in zijn «tussenbalans» wel de mate waarin het Nederlandse
bedrijfsleven participeert in de betreffende internationale samenwerkingsverbanden,1 maar niet wat de verhouding is tussen het Europese
programma en het nationale beleid voor kennisintensivering. Ditzelfde gebeurt
evenmin in de midterm-evaluatie, de departementale begroting en de jaarverantwoording
van EZ.De Algemene Rekenkamer is van mening dat de begroting en het jaarverslag
van ministeries goede instrumenten zijn voor de verantwoordelijke bewindspersoon
om de realisatie van Nederlandse doelstellingen in Europees verband aan de
orde te stellen. Ook kan daar de overlap en/of aanvulling van het Nederlandse
ten opzichte van het Europese beleid worden toegelicht.18.4 ConclusieOver de effectiviteit van het gemeenschappelijk landbouwbeleid is weinig
bekend. Dat is opmerkelijk, omdat dit de grootste geldstroom is die Nederland
vanuit de EU ontvangt.Meetbaarheid van doelenVooral in de sociaal gerichte EU-programma’s die in Nederland worden
uitgevoerd in het kader van het structuurbeleid, wordt hard gewerkt aan de
meetbaarheid van de doelen. Daarbij blijkt nogal eens dat het lastig is om
een duidelijke relatie te leggen tussen de meetbare indicatoren en de relevantie
die deze hebben voor het achterliggende doel. In de meer technisch gerichte
programma’s worden de kernbegrippen uit de doelstellingen zelf vaak
weinig uitgewerkt en geoperationaliseerd, hoewel dit vaak wel nodig is om
ze eenduidig meetbaar te kunnen maken. Realisatie van doelenDe sociaal gerichte programma’s scoren vrijwel even hoog in de realisatie
van hun doelen als de meer technisch gerichte programma’s.Verder blijkt dat programma’s die gericht zijn op het terugdringen
van discriminatie of Europese samenwerking op het gebied van onderwijs en
onderzoek, slechts in geringe mate slagen in het realiseren van deze doelen.
Programma’s daarentegen die zich richten op de totstandbrenging van
trans-Europese netwerken op het gebied van transport, telecommunicatie en
energie-infrastructuur en op het bevorderen van alternatieve energiebronnen
en energie-efficiëntie, scoren juist goed.Aandacht voor relatie Europees beleid en nationaal beleidAan de verhouding tussen de voortgang van de Europese programma’s
in Nederland en het nationale beleid wordt in de midterm-evaluaties en de
departementale jaarverslagen over het algemeen aandacht besteed voorzover
het programma’s in het kader van het structuurbeleid betreft. Wel bestaat
hier wat vaker aandacht voor op het niveau van de doelstellingen (in de begrotingen)
dan op het niveau van de realisering (in de verantwoording). Ook zijn er verschillen
per ministerie.Voor programma’s die in een directe relatie tussen de EU en eindbegunstigden
worden uitgevoerd (het interne beleid) bestaat er voor de lidstaten geen verplichting
om aandacht te besteden aan de verhouding tussen de voortgang van de Europese
programma’s in Nederland en het corresponderende nationale beleid. Evaluatoren
of departementen doen dit ook vrijwel nooit vrijwillig. Het zicht op de effectiviteit
van de diverse beleidsinspanningen wordt hierdoor naar onze mening beperkt.
Bovendien bestaat het risico dat door onvoldoende afstemming tussen het Europese
en het Nederlandse beleid de effectiviteit ook daadwerkelijk vermindert. 19 CONCLUSIES EN TRENDSBeleidsontwikkelingen NederlandDe voorstellen voor de verbetering van het financieel management van de
EU kunnen – indien goedgekeurd door de Raad van Ministers – consequenties
hebben voor de systemen van het financieel management en controle van EU-gelden
in Nederland. Met een dergelijk systeem kan tevens een oplossing worden gevonden
voor het ontbreken van een nationale EU-verantwoording in Nederland.De voorstellen voor het invoeren van «statements of assurance»
(gemeenschappelijk landbouwbeleid) en het streven naar «vertrouwenscontracten»
(structuurfondsen) kunnen bijdragen tot een verbetering van de verantwoording
over deze geldstromen van de lidstaten naar de Europese Commissie.Systemen NederlandDe verantwoordingen van de Nederlandse zes betaalorganen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid over het begrotingsjaar
2004 en de daarbij gevoegde goedkeurende accountantsverklaringen geven een
redelijke mate van zekerheid dat de afrekening boekhoudkundig juist is en
dat de interne controle en administratieve organisatie op orde zijn. Ze geven
geen oordeel over de rechtmatigheid van de landbouwbestedingen.De beheersautoriteiten van de meeste structuurfondsprogramma’s hebben in 2004 systeemaudits en 5%-controles
uitgevoerd. In de meeste artikel-13-rapporten wordt geconcludeerd dat de systemen
voor beheer en controle voldoen aan de eisen. Het inzicht dat deze rapporten
bieden in de werking van de systemen en in de uitgevoerde controles is wisselend.
De financiële voortgang in de structuurfondsprogramma’s is doorgaans
voldoende, met uitzondering van ESF-3.Programma-accountants van diverse programma’s bevelen aan om de
voortgangsinformatie beter te controleren en beter de subsidievoorwaarden
tijdens de looptijd te toetsen. Deze aanbeveling dient serieus te worden genomen
om te voorkomen dat net als bij de periode 1994–1999 de meeste onregelmatigheden
pas bij afsluiting van de programma’s worden ontdekt en gemeld aan OLAF.Er is in Nederland weinig informatie voorhanden over beheer en controle
in de intern-beleid-programma’s die ook
in Nederland worden uitgevoerd. Dit verdient wel aandacht aangezien de ministeries
medeverantwoordelijk zijn voor de hoofdlijnen van het beleid, en op alle terreinen
van het Intern Beleid ook nationaal beleid ontwikkeld is.Het bevreemdt de Algemene Rekenkamer dat de ministeries – een enkele
uitzondering daar gelaten – geen inzicht hebben in de gelden die Nederlandse
projecten vanuit de EU ontvangen. Navraag van de Algemene Rekenkamer bij de
Commissie leidde wel tot het gewenste inzicht. Het gebrek aan inhoudelijke
en financiële informatie over de uitvoering van projecten beperkt de
ministeries in hun mogelijkheden om nationaal en Europees beleid af te stemmen.
Overlap, tegenstrijdigheden en «blinde vlekken» kunnen voorkomen,
en is er onvoldoende zicht op een doelmatige en doeltreffende inzet van nationale
en Europese publieke middelen.Rechtmatigheid NederlandOver de rechtmatigheid van de besteding van Europese gelden in Nederland
bestaat geen compleet beeld. De accountantsverklaringen die worden afgegeven
in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (bij de
certificeringsrapporten) en het structuurbeleid (bij artikel- 13-verslagen
en jaarverslagen) geven geen oordeel over de rechtmatigheid van de bestedingen.Ten aanzien van de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden in Nederland
is er alleen informatie beschikbaar over aantal en financiële omvang
van de gemelde onregelmatigheden. Bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid
is het aantal onregelmatigheden tussen 2003 en 2004 bijna verdrievoudigd.
Het financieel belang is minder toegenomen. Bij structuurfondsen zijn veruit
de meeste onregelmatigheden gemeld door het ESF-3-programma. Over de rechtmatigheid
van het intern beleid is vrijwel geen informatie voorhanden.Bij de afdrachten van Nederland aan de EU is het aantal meldingen van
onregelmatigheden in 2004 licht gestegen in vergelijking met 2003. Het financieel
belang is echter gedaald.Doeltreffendheid NederlandHet is niet duidelijk welke tastbare doelen de EU op het niveau van de
beleidsterreinen nastreeft, en wanneer die bereikt moeten zijn. Er is geen
inzicht in de mate waarin de EU haar doelen realiseert, niet in het algemeen
en niet voor Nederland in het bijzonder.Op het niveau van afzonderlijke programma’s is er meer zicht op
de doelen, maar ook hier vaak onvoldoende: van meer dan de helft van de onderzochte
programma’s die in Nederland worden uitgevoerd zijn de doelen onvoldoende
meetbaar. De doelen van de sociaal gerichte programma’s, veelal binnen
het structuurbeleid, zijn beter meetbaar en hebben aandacht voor indicatorenontwikkeling.
Daarin is echter wel sprake van spanning tussen meetbaarheid en relevantie
voor het achterliggende doel.Over doelrealisatie op het niveau van beleidsterreinen als geheel is niets
bekend, voor afzonderlijke programma’s in Nederland soms wel. De doelen
die binnen evaluatiestudies worden beoordeeld, worden lang niet altijd gehaald:
van de negentien onderzochte programma’s is de doelrealisatie bij minder
dan eenderde deel voldoende.Bij het structuurbeleid besteden Nederlandse ministeries doorgaans aandacht
aan de verhouding tussen nationaal beleid en Europese programma’s. Voor
programma’s binnen het interne beleid bestaat een dergelijke verplichting
niet, en evaluatoren of ministeries doen dit vrijwel nooit vrijwillig. Het
zicht op de effectiviteit van deze programma’s en het verwante nationale
of regionale beleid is daarmee beperkt. Bovendien bestaat het risico dat door
onvoldoende afstemming tussen Europees en Nederlands beleid de effectiviteit
van het beleid vermindert.Het samenvattend (geaggregeerd) beeld van de in deel 3 van dit EU-trendrapport
gebruikte indicatoren is weergegeven in figuur 12. In figuur 12 hierboven is algemene informatie opgenomen over de trendindicatoren
voor de onderwerpen «inkomsten Nederland», «afdrachten Nederland», «nettopositie
Nederland», «beleidsontwikkelingen gemeenschappelijk landbouwbeleid
en structuurbeleid» en «beleidsontwikkelingen financieel management».In onderstaand overzicht geven we daarnaast specifieke informatie over
de trendindicatoren voor de onderwerpen «rechtmatigheid» en «doeltreffendheid».Overzicht 69. Specifieke trendinformatie 2004–2005
Nederland: rechtmatigheid en doeltreffendheid HoofdstukOnderdeelIndicatoren (geaggregeerd
niveau)Mate van inzicht in 2003–2004Resultaten in 2003–2004RechtmatigheidInformatie Europese CommissieInzicht op basis jaarlijkse activitei- tenverslagen DG’sNiet in 2003, beperkt in 2004In 2004 wijst DG Landbouw op fouten in werking van GBCS-systeem
in Nederland.  Informatie
Neder- land en Europese CommissieAantal
en financieel belang gemelde onregelmatighedenDeelsAlleen inzicht ter zake van afdrachten,
landbouw- en structuurbeleid. Bij afdrachten meer onregelmatigheden in 2004
met lager financieel belang. Bij landbouwbeleid meer onregelmatigheden in
2004 met hoger financieel belang. Bij structuurbeleid in 2004 meer onregelmatigheden
met hoger financieel belang, met name bij ESF.   Aantal en financieel belang financiële correctiesDeelsInzicht ter zake van afdrachten, landbouwbeleid, structuurbeleid
en TEN-T van het intern beleid. In 2004 moet Nederland 21,5% van totale
financiële correcties van de afdrachten van de lidstaten terug- storten.
Bij landbouwbeleid bedroegen correcties in 2004 ruim € 25 miljoen,
bij structuurbeleid circa € 7 miljoen. Bij TEN-T bedroeg de waarde
van de finan- ciële correcties in 2004 circa € 5 miljoen. Informatie Europese RekenkamerAlgemeen oordeel over NederlandGeen, maar is geen taak Europese RekenkamerGeen algemeen rechtmatigheidsoordeel
over beste- dingen EU-gelden in Nederland.   Oordeel per begro- tingshoofdstuk voor NederlandGeen, maar is geen taak Europese RekenkamerGeen algemene informatie over Nederland per begrotingshoofdstuk.  Fouten per begro- tingshoofdstukBeperkt, maar is geen taak Europese
RekenkamerAlleen informatie over Nederland
in «sectorbrieven», in 2003 op gebied van ESF. Europese Rekenkamer
constateerde 41 fouten met financieel belang van circa € 35 miljoen. DoeltreffendheidInformatie van Nederland en Euro- pese CommissieInzicht op basis jaarlijkse activitei- tenverslagen
DG’sGeenGeen doeltreffendheidsinformatie over Nederland in activiteitenverslagen
DG’s.   Inzicht op basis evaluatiesDeelsVoor landbouwbeleid in Nederland is geen inzicht
in de doeltreffendheid, uitgezonderd een evaluatie van POP-programma. Voor
structuurbeleid veel inzicht in midterm-evaluaties specifiek voor Nederland.
Voor intern beleid wel evaluaties maar niet specifiek voor Nederland. Bij
met name sociaal gerichte programma’s blijkt relevantie van meetbare
indicatoren voor het achter- liggende doel vaak een probleem. Doelrealisatie
hoog bij zes van de 21 onderzochte programma’s. Van twee programma’s
waren doelen zo vaag dat niets gezegd kon worden over realisatie.DEEL 4 CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN REACTIES 20 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN20.1 HoofdconclusiesWederom geen zekerheid in «Brussel» over rechtmatigheid
besteding EU-geldenOnze eerste hoofdconclusie is dat het inzicht in en de rechtmatigheid
van de besteding van EU-gelden tussen 2003 en 2004 niet is verbeterd. De Europese
Rekenkamer heeft ook over begrotingsjaar 2004 geen (positieve) betrouwbaarheidsverklaring
af kunnen geven. Dit betekent dat voor de gelden die Nederland jaarlijks aan
de EU afdraagt – circa € 5 miljard – wederom niet zeker
is of ze juist zijn besteed.De indicatoren die wij hebben benoemd om de rechtmatigheid te beoordelen
van de totale EU-begroting en van de afzonderlijke EU-begrotingshoofdstukken,
kunnen met beschikbare openbare informatie maar beperkt worden ingevuld. De
rechtmatigheidsinformatie is deels niet representatief, deels onbetrouwbaar
en deels niet vergelijkbaar met de informatie uit andere bronnen.De jaarlijkse activiteitenverslagen van de directoraten-generaal en diensten
van de Europese Commissie geven meer inzicht in de «Brusselse»
werkzaamheden dan in voorgaande jaren, maar verbetering is nog nodig. Verder
is de Europese verantwoordingsketen niet compleet zolang het sluitstuk –
het Syntheseverslag van de Europese Commissie – niet ondertekend wordt.Ook als het gaat om het inzicht in de doeltreffendheid van het EU-beleid
is nog verbetering nodig. De algemene doelen van het EU-beleid zijn vaak zo
geformuleerd dat niet duidelijk is wat er precies bereikt moet worden. Bovendien
bestaat er op Commissieniveau geen handzaam overzicht van de effecten van
het EU-beleid.Ook in lidstaten weinig informatie over rechtmatigheid
en doeltreffendheid besteding van EU-geldenOnze tweede hoofdconclusie is dat weinig onderling vergelijkbare rechtmatigheidsinformatie
beschikbaar is over besteding van EU-gelden in de lidstaten. Daardoor kan
geen gespecificeerd beeld van de rechtmatigheid binnen de Unie worden opgesteld.Ook op het gebied van doeltreffendheid zijn weinig openbare publicaties
beschikbaar. De informatie die hiervoor gebruikt zou kunnen worden –
bijvoorbeeld over de besteding van de structuurfondsgelden – wordt niet
benut door de Europese Commissie, noch door de lidstaten.In Nederland informatie over rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden beperkt voorhandenOnze derde hoofdconclusie is dat de Nederlandse systemen voor beheer,
controle en toezicht van de landbouw- en structuurfondsgelden die ons land
vanuit de EU ontvangt in het algemeen redelijk functioneren, maar dat een
volledig beeld van de rechtmatigheid van de bestedingen van EU-gelden ontbreekt.Door het gebrek aan informatie over de doeltreffendheid van het EU-beleid
dat in Nederland wordt uitgevoerd, zijn sommige ministeries beperkt in hun
mogelijkheden om nationaal en Europees beleid goed op elkaar af te stemmen.
Het risico bestaat dat op bepaalde terreinen sprake is van overlappend beleid,
van tegenstrijdig beleid of van ontbrekend beleid («blinde vlekken»).
Er is in die situaties sprake van onvoldoende zicht op een doelmatige en doeltreffende
inzet van Europese én nationale publieke middelen. Versterking EU-brede financiële controle en verantwoording
stagneertOnze vierde hoofdconclusie is dat de voortgang bij de voorstellen die
door de Europese Commissie zijn gedaan om de financiële controle en verantwoording
in de EU te verbeteren, zeer beperkt is. Van de zijde van veel lidstaten is
er veel weerstand, met name tegen de invoering van een lidstaatverklaring
over de juiste besteding van de EU-gelden. Nederland heeft zich als een van
de weinige lidstaten positief opgesteld bij de onderhandelingen over deze
voorstellen. De Algemene Rekenkamer vindt dat Nederland dit moet blijven doen,
aangezien het aan Nederlandse burgers moeilijk uit te leggen is dat de EU-lidstaten
niet bereid zijn te streven naar een beter financieel systeem waardoor burgers
te weten kunnen komen of hun geld goed besteed wordt. Daar komt bij dat een
negatieve houding in dezen moeilijk te rijmen is met de zware eisen die de
EU op het gebied van financieel management heeft gesteld aan de nieuwe lidstaten,
voorafgaand aan hun toetreding in 2004.20.2 Scores op hoofdindicatorenBehalve de vier hoofdconclusies zoals hiervoor besproken hebben we op
basis van de bevindingen uit ons onderzoek ook een geactualiseerde analyse
opgesteld van de vijf vaste hoofdindicatoren van het EU-trendrapport. De «scores»
op deze vijf indicatoren luiden dit jaar als volgt.Indicator 1: kwaliteit EU-systemen voor financieel managementDe informatie in de jaarlijkse activiteitenverslagen van de directoraten-generaal
en diensten van de Europese Commissie geeft langzaam meer inzicht in de werkzaamheden
die «in Brussel» worden verricht en de resultaten ervan. De informatie
is echter nog beperkt als het gaat om interne audit en verantwoording. De
Europese verantwoordingsketen is niet compleet zolang het overkoepelende Syntheseverslag
van de Europese Commissie niet ondertekend wordt.Indicator 2: inzicht in rechtmatige besteding EU-gelden
in de EUHet inzicht in de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden in de
EU als geheel is in 2004 niet verbeterd ten opzichte van 2003. Het jaarverslag
van de Europese Rekenkamer geeft een totaalbeeld voor de EU (zij het niet
kwantitatief), en een beperkt beeld per begrotingshoofdstuk.De op dit moment beschikbare gegevens vanuit openbare bronnen zijn evenmin
voldoende om tot een beeld van de rechtmatigheid per lidstaat te komen.De indicatoren die de Algemene Rekenkamer hanteert om de rechtmatigheid
op het niveau van de EU en de EU-lidstaten te beoordelen kunnen met de kwantitatieve
informatie die op dit moment beschikbaar is maar beperkt worden ingevuld.
De benodigde informatie is namelijk slechts gedeeltelijk betrouwbaar, soms
niet vergelijkbaar en soms ook niet representatief.Indicator 3: mate van rechtmatigheid besteding EU-gelden
in de EUDe Europese Rekenkamer heeft voor het begrotingsjaar 2004 wederom geen
positieve betrouwbaarheidsverklaring kunnen afgeven. Op elk van de begrotingshoofdstukken
van de Europese Commissie zijn er in meer of mindere mate problemen met de
wettigheid en regelmatigheid van de bestedingen van EU-gelden vastgesteld.
De gegevens van de Europese Commissie over onregelmatigheden en fraude, alsmede
de informatie uit de betrouwbaarheidsverklaringen van de directoraten-generaal
en diensten van de Commissie, bieden op dit moment nog onvoldoende basis tot
het doen van kwantitatieve uitspraken over rechtmatigheid. Indicator 4: inzicht in rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in NederlandIn Nederland bestaat op het terrein van het landbouw- en structuurbeleid
inzicht in de kwaliteit van de systemen voor het financieel management (beheer,
controle en toezicht). In hoeverre in de praktijk de bestedingen van de EU-gelden
in Nederland rechtmatig zijn, is echter niet volledig inzichtelijk. Er bestaat
bovendien ook weinig inzicht in de al dan niet rechtmatige besteding van de
gelden die in Nederland terechtkomen in het kader van het interne beleid van
de Unie.Verder is er nauwelijks informatie over de doeltreffendheid van het EU-beleid
dat in Nederland wordt uitgevoerd. Hierdoor zijn de ministeries niet in staat
hun eigen beleid en het Europees beleid goed op elkaar af te stemmen, en is
er sprake van onvoldoende zicht op een doelmatige en doeltreffende inzet van
Europese én nationale publieke middelen op eenzelfde terrein.Indicator 5: mate van rechtmatigheid en doeltreffendheid
besteding EU-gelden in NederlandEen volledig beeld van de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden
in Nederland ontbreekt. De accountantsverklaringen bij de jaarlijkse verantwoordingsdocumenten
aan de Europese Commissie omvat niet de rechtmatigheid. De enige rechtmatigheidsinformatie
op nationaal niveau die gerapporteerd wordt aan de Commissie betreft meldingen
van onregelmatigheden. De meldingen vanuit Nederland zijn toegenomen, maar
met name bij de structuurfondsen bestaat het risico dat veel onregelmatigheden
pas bij de eindafsluiting van de programma’s worden ontdekt.Wat de doeltreffendheid van het in Nederland uitgevoerde EU-beleid betreft:
welke doelen op de verschillende beleidsterreinen binnen Nederland precies
worden nagestreefd met het EU-beleid, en op welke termijn, is niet duidelijk
vastgelegd. Op het niveau van afzonderlijke EU-programma’s is er meer
zicht op de doelen, maar ook hier is de transparantie onvoldoende. Over de
realisatie van de beleidsdoelen op het niveau van beleidsterreinen als geheel
is niets bekend; op het niveau van afzonderlijke programma’s in Nederland
soms wel. Deze doelen worden lang niet altijd gehaald.20.3 AanbevelingenDe ministers van Financiën en Buitenlandse Zaken leggen wij de volgende
aanbevelingen voor:• Nederland dient er bij de Europese Commissie op aan te dringen
dat zij zorgdraagt voor een verdere verbetering van de jaarlijkse activiteitenverslagen
van de directoraten-generaal en diensten van de Commissie, dat zij het Syntheseverslag
als een volwaardig verantwoordingsdocument gaat hanteren, en dat zij meer
inzicht gaat bieden in de doeltreffendheid van het EU-beleid op het hoogste
niveau.• Nederland dient zich te blijven inzetten voor een beter systeem
van financieel management in de EU, aangezien aan Nederlandse burgers moeilijk
uit te leggen is dat de EU-lidstaten niet bereid zijn te streven naar een
beter systeem waardoor burgers te weten kunnen komen of hun geld goed besteed
wordt. Nederland dient in de Raad van Ministers door te gaan met het overtuigen
van de overige EU-lidstaten van het belang van de voorstellen van de Commissie
tot hervorming van de financiële controle en verantwoording.• Nederland zou het voortouw kunnen nemen door zelf een ex-post-betrouwbaarheidsverklaring
te gaan opstellen. Hierbij kan onderandere gebruikgemaakt worden
van de reeds aanwezige informatie van betaalorganen (landbouwbeleid) en beheersautoriteiten
(structuurbeleid).De ministers van EZ, VenW, VROM en OCW doen wij de volgende aanbeveling:• De ministers zouden – om zeker te weten dat er sprake is
van een doelmatige inzet van nationale en Europese middelen – met name
op de terreinen van het intern beleid van de Unie inzichtelijk moeten maken
welke nationale en EU-beleidsterreinen (en geldstromen) elkaar precies waar
raken.Aan de ministers van EZ, LNV, SZW, BZK, VenW, VROM en OCW doen wij de
volgende aanbevelingen:• De ministers zouden op basis van bestaande nationale en Europese
gegevens van het structuurbeleid en intern beleid gedetailleerd moeten gaan
aangeven welke eindbegunstigde hoeveel gelden uit welke Europese fondsen ontvangt
(zoals dit nu al gebeurt met de gegevens over ontvangsten van landbouwsubsidies).• De betrokken ministers zouden op basis van de bestaande nationale
en Europese evaluaties van het landbouwbeleid, structuurbeleid en intern beleid
inzicht kunnen gaan bieden in de resultaten van dit beleid voor Nederland.De ministers van EZ, LNV, SZW en BZK leggen wij tot slot de volgende aanbevelingen
voor:• De ministers dienen te voorkomen dat – net als bij de periode
1994–1999 – de meeste onregelmatigheden pas bij afsluiting van
de structuurfondsprogramma’s worden ontdekt en gemeld aan het antifraudebureau
OLAF. De beheersautoriteiten en ministeries dienen tijdens de looptijd de
voortgangsinformatie beter te gaan controleren en de subsidievoorwaarden beter
te toetsen.• De ministers dienen ervoor zorg te dragen dat de artikel-13-rapportages
van structuurfondsprogramma’s en communautaire initiatieven beter en
uniformer inzicht gaan geven in de werking van systemen en resultaten van
controles. 21 REACTIE KABINET EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMEROp 19 januari 2006 heeft de minister van Financiën zijn reactie
op het EU-trendrapport 2006 gegeven, mede namens
de overige leden van het kabinet en de staatssecretaris voor Europese Zaken.
Het kabinet geeft een reactie per aanbeveling van de Algemene Rekenkamer (zoals
samengevat in bijlage 1).Hieronder is een samengevatte weergave van de kabinetsreactie opgenomen,
per onderwerp aangevuld met ons nawoord.1Aansluitend staan we kort stil bij de aanvullende reactie van de minister
van SZW d.d. 13 januari 2006.21.1 KabinetsreactieMeer inzicht nodig in rechtmatigheid en doeltreffendheidHet kabinet onderschrijft de aanbeveling om zich ervoor in te zetten dat
de Europese Commissie meer inzicht biedt in de rechtmatigheid per begrotingshoofdstuk
en in de doeltreffendheid van het EU-beleid op het hoogste niveau. Het kabinet
zal er bij de Commissie op aandringen dat de jaarlijkse activiteitenverslagen
en het Syntheseverslag worden uitgebouwd tot volwaardige verantwoordingsinstrumenten.Het kabinet merkt op dat de Europese Rekenkamer heeft geconstateerd dat
de wijze waarop de Commissie zich organiseert en de EU-begroting beheert sinds
de start van het hervormingsproces in 2000, is verbeterd. Hoewel de Europese
Rekenkamer wederom geen positieve betrouwbaarheidsverklaring (déclaration
d’assurance, DAS) kon verstrekken bij de EUbegroting, kan hieruit niet
de feitelijke conclusie worden getrokken dat de rechtmatigheid van de besteding
van EU-gelden tussen 2003 en 2004 niet is verbeterd. Zo constateert de Europese
Rekenkamer verbeteringen in de landbouwsector voorzover de uitgaven onder
het geïntegreerde beheer- en controlesysteem plaatsvinden.Het kabinet deelt wel de visie die wij elders in ons rapport verwoorden,
dat het gebrek aan een positieve betrouwbaarheidsverklaring geen verbetering
betekent in het uiteindelijke inzicht in de rechtmatigheid van de besteding;
het kabinet betreurt dit ook.Nawoord Algemene RekenkamerWij nemen met instemming kennis van de toezegging van het kabinet dat
zij er bij de Commissie op zal aandringen dat de jaarlijkse activiteitenverslagen
en het Syntheseverslag worden uitgebouwd tot volwaardige verantwoordingsinstrumenten.Een beter systeem van financieel management in de EUHet kabinet is tevreden over het feit dat het de Algemene Rekenkamer niet
is ontgaan dat het kabinet, en in het bijzonder de minister van Financiën,
zich ook het afgelopen jaar tot het uiterste heeft ingezet het financieel
beheer van de Unie te verbeteren en het verkrijgen van een positieve betrouwbaarheidsverklaring
bij de EU begroting te bevorderen. In dit kader heeft Nederland de recente
voorstellen van de Commissie ter verbetering van het financieel beheer in
de EU in de vorm van de «routekaart naar een geïntegreerd controlekader»
gesteund. Het kabinet betreurt het dat er geen meerderheid in de Raad is die
de voorstellen uit de routekaart in zijn volledigheid steunt. Niettemin zal
Nederland bij de Commissie en de overige lidstaten blijven aandringen op een
meetbare verbetering van het financieel beheer, door te streven naar een positieve
betrouwbaarheidsverklaring. De Raadsconclusies over de routekaart bieden
volgens het kabinet voldoende mogelijkheid om zowel de lidstaten als de Commissie
betrokken te houden.Nawoord Algemene RekenkamerWij stellen met instemming vast dat Nederland bij de Commissie en de overige
lidstaten blijft aandringen op een meetbare verbetering van het financieel
beheer. Wij zullen de ontwikkelingen met belangstelling blijven volgen.Ex-post-betrouwbaarheidsverklaringIn reactie op onze aanbeveling om voor Nederland een ex-post-betrouwbaarheidsverklaring
op te stellen aan de hand van de aanwezige informatie van onder andere betaalorganen
(landbouwbeleid) en beheersautoriteiten (structuurbeleid), geeft het kabinet
aan dat het bereid is de mogelijkheden daartoe te verkennen. Er zal een haalbaarheidsstudie
worden uitgevoerd, die moet leiden tot kabinetsbesluitvorming vóór
de zomer 2006 over de mogelijke invoering van een nationale verklaring zoals
voorzien in het Commissievoorstel «routekaart naar een geïntegreerd
controlekader».De haalbaarheidsstudie moet inzicht geven in de criteria die de Europese
Commissie en de Europese Rekenkamer stellen aan de nationale verklaring. Ook
moet de studie antwoord geven op de vraag welke toezeggingen van de Europese
Commissie en de Europese Rekenkamer kunnen worden verwacht in reactie op deze
mogelijke Nederlandse inspanning. Voorts moet volgens het kabinet de vraag
beantwoord worden welke mogelijkheden er bestaan bij de betrokken departementen
om de voor de nationale verklaring beoogde deelverklaringen op korte termijn
te leveren en welk jaar reëel haalbaar is voor de invoering van de nationale
verklaring wanneer hiertoe wordt besloten.Uitgangspunt van het haalbaarheidsonderzoek is dat de nationale verklaring
zich baseert op bestaande EU-wetgeving en praktijken op het gebied van controle
en beheer. Een aldus vorm te geven nationale verklaring zou daarmee een aggregatie
inhouden van hetgeen al op operationeel niveau (betaalorganen en beheersorganen)
wordt gedaan vanuit bestaande communautaire verplichtingen.Nawoord Algemene RekenkamerWij ondersteunen het streven van het kabinet om als eerste stap een haalbaarheidsanalyse
uit te voeren naar de mogelijke invoering van een nationale verklaring. Ook
wij vinden dat nagegaan moet worden hoe in zo’n verklaring voortgebouwd
kan worden op hetgeen op operationeel niveau al wordt gedaan. De invoering
van de verklaring kan volgens ons het beste stap voor stap verlopen, te beginnen
bij die geldstromen waarover al de meest betrouwbare informatie aanwezig is.Wij wijzen er overigens op dat de routekaart van de Commissie niet alleen
de geldstromen in gedeeld beheer betreft, maar ook de geldstromen in indirect
centraal beheer, gedecentraliseerd beheer of gezamenlijk beheer.1 De Commissie geeft daarbij aan dat zij daarvoor dezelfde beginselen
wil invoeren, zij het aangepast aan de omstandigheden. Wij vinden dan ook
dat ook deze geldstromen bij de haalbaarheidsstudie betrokken dienen te worden.Wij bevelen het kabinet aan in de haalbaarheidsstudie expliciet mee te
nemen dat een nationale verklaring niet alleen naar de Europese Commissie
en Europese Rekenkamer, maar ook naar de Staten-Generaal moet worden gestuurd.
Daarbij kan tevens het voorstel van de Commissie worden betrokken dat de nationale
rekenkamer (of een andere externe controleur) de verklaring
controleert en dat het resultaat daarvan wordt medegedeeld aan het parlement.Wij zijn bereid om in overleg met de minister van Financiën na te
gaan welke bijdrage wij kunnen leveren aan de haalbaarheidstudie voor het
opstellen van de nationale verklaring over de besteding van EU-gelden in Nederland.Verbetering inzichtelijkheid nationale en EU-beleidsterreinenIn reactie op onze aanbeveling aan de ministers van EZ, VenW, VROM en
OCW om met het oog op een doelmatige inzet van Nederlandse en Europese middelen
aan te geven waar de nationale en EU-beleidsterreinen elkaar raken, geeft
het kabinet aan het volgende aan. Als het gaat om het interne beleid van de
Unie, waar bedoelde middelen onder vallen, is het kabinet slechts op hoofdlijnen
betrokken bij de vormgeving en heeft het geen uitvoeringsverantwoordelijkheid;
deze ligt bij de Commissie. Het kabinet wil om die reden de verantwoording
voor het interne beleid daar blijven leggen waar de uitvoeringsverantwoordelijkheid
ligt, namelijk bij de Europese Commissie.Een en ander neemt niet weg dat het kabinet van mening is dat verschillende
instrumenten aan kracht kunnen winnen wanneer deze elkaar aanvullen en overlap
wordt voorkomen. Dit is dan ook een nadrukkelijk aandachtspunt in de vormgeving
van het toekomstige Zevende Kaderprogramma voor onderzoek en technologische
ontwikkeling (2007–2013) en het Kaderprogramma voor concurrentievermogen
en innovatie (eveneens 2007–2013) in relatie tot elkaar en in relatie
tot nationaal beleid en het structuurbeleid. De huidige EU-onderwijsprogramma’s
Leonardo da Vinci II en Socrates II worden met dat doel zelfs samengevoegd
tot één programma: «Leven lang leren» (2007–2013).
Datzelfde geldt voor het nationaal ruimtelijk beleid.Het kabinet wijst er voorts op dat er een belangrijk verschil bestaat
tussen het (toekomstige) interne beleid van de EU en het structuurbeleid.
Bij het interne beleid heeft de lidstaat de meeste invloed op de vormgeving
in de fase tot aan de uitvoering, terwijl bij
het structuurbeleid ook in de uitvoeringsfase
de sturingsmogelijkheden voor de lidstaat nog groot zijn. Ter verbetering
van de samenhang wordt daarom in de vormgeving van het toekomstige structuurbeleid
in Nederland de verplichting opgenomen om in de programma’s zorg te
dragen voor samenhang met het oog op projectkeuze en -beoordeling.Nawoord Algemene RekenkamerWij ondersteunen het voornemen van het kabinet om ter verbetering van
de samenhang in het structuurbeleid bepaalde garanties in te bouwen.Wat het interne beleid van de EU betreft zijn wij van oordeel dat in de
meeste gevallen geen sprake is van Nederlandse uitvoeringsverantwoordelijkheid.
Dat betekent echter niet dat het kabinet op deze terreinen niet dient te weten
waar en hoe er bijvoorbeeld sprake is van overlap. De genoemde activiteiten
rond het Zevende Kaderprogramma en het programma «Leven lang leren»
zijn daarbij positieve ontwikkelingen. Wij denken dat bekendheid met de terreinen
van overlap, tegenstrijdigheden en blinde vlekken kan leiden tot meer weloverwogen
keuzes in het eigen beleid, en in het verlengde daarvan tot een efficiënte
en effectieve inzet van EU- en rijksmiddelen. Wij zullen hieraan in de toekomst
dan ook nader aandacht besteden. Aanduiden eindbegunstigden Europese fondsenWij hebben aan de ministers van EZ, LNV, SZW, BZK, VenW, VROM en OCW de
aanbeveling gedaan om aan te gaan geven welke eindbegunstigden hoeveel gelden
uit welke Europese fondsen ontvangen.In reactie hierop meldt het kabinet dat de ministeries de Tweede Kamer
uitgebreid informeren over de aanwending van de structuur- en landbouwgelden
in Nederland. De toegevoegde waarde (met het oog op betere afstemming van
nationaal en Europees beleid) van het gedetailleerd vermelden van begunstigden
en de bijdrage die zij uit welke Europese fondsen ontvangen is volgens het
kabinet onvoldoende, zeker wanneer hierbij de administratieve last in ogenschouw
genomen wordt.Mede gezien de omvang van het aantal projecten en begunstigden en de beperkte
mogelijkheden om na te gaan welke Nederlandse partijen middelen ontvangen
(zeker wanneer het om door buitenlandse partijen geleide consortia gaat) meent
het kabinet dat onze aanbeveling niet past in de verantwoordelijkheid van
de respectievelijke ministers. Het kabinet wijst in dit verband ook op de
deregulering van de informatieplicht van de ontvangers. Dit laatste punt is
met het schrappen van artikel 2 van de wet Toezicht Europese Subsidies door
de Tweede Kamer gesteund.Nawoord Algemene RekenkamerWij constateren dat de reactie van het kabinet in tegenspraak is met de
door de Europese Commissie nagestreefde transparantie, zoals het «Europees
transparantie-initiatief» van eurocommissaris Kallas.1 Dit initiatief is er juist op gericht de toegang van burgers tot informatie
over Europese projecten en de eindbegunstigden daarvan te vergroten. Volgens
Kallas hebben de Europese burgers recht op deze informatie, aangezien het
geld uit de Europese fondsen uiteindelijk hun geld is.Daarnaast merken wij op dat in 2005 de eindbegunstigden van de landbouwsubsidies
openbaar zijn geworden. Wij vinden het niet meer dan logisch dat een vergelijkbare
handelwijze ook wordt toegepast bij andere ontvangers van Europese gelden
in Nederland.Inzicht bieden in resultaten EU-beleid voor NederlandWij hebben de ministers van EZ, LNV, SZW, BZK, VenW, VROM en OCW aanbevolen
om op basis van de bestaande nationale en Europese evaluaties van het landbouwbeleid,
structuurbeleid en intern beleid inzicht te gaan geven in de resultaten van
dit beleid voor Nederland.In antwoord hierop schrijft het kabinet dat de ministers van LNV en EZ
(samen met de andere bij structuurfondsen betrokken bewindspersonen) jaarlijks
verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer over het (financiële) resultaat
van het landbouwbeleid en de resultaten van het structuurbeleid. Deze verantwoordingsinformatie
is gebaseerd op bestaande nationale en Europese evaluaties.Over het bieden van inzicht in de resultaten voor Nederland van het Zevende
Kaderprogramma en het programma «Leven lang leren» en «Cultuur
2007» zal het kabinet communiceren bij de tussen- en eindbalans van
dit programma.Nawoord Algemene RekenkamerWij zijn van oordeel dat de verantwoording die op dit moment wordt afgelegd
aan de Tweede Kamer over de resultaten van het EU-beleid in Nederland meer
gaat over de financiële resultaten dan over de inhoudelijke resultaten
van beleid, gekoppeld aan de doelen van dat beleid. Wij vinden het jammer
dat het kabinet niet bereid is verder te gaan, temeer omdat dit op basis van
onderliggende evaluaties op een aantal terreinen wel mogelijk
is. Het gebruik hiervan zou ook passen bij de wijze waarop bij de verantwoording
moet worden voldaan aan VBTB-eisen.Vermijden toename onregelmatighedenWij hebben de ministers van EZ, LNV, SZW en BZK gesuggereerd dat –
aangezien in de periode 1994–1999 de meeste onregelmatigheden pas bij
de afsluiting van de structuurfondsprogramma’s werden ontdekt –
het goed zou zijn dat de beheersautoriteiten en ministeries tijdens de looptijd
de voortgangsinformatie beter controleren en de subsidievoorwaarden beter
toetsen.Het kabinet geeft aan dat de onregelmatigheidscoördinatoren van de
betrokken ministeries alle onregelmatigheden direct doorgeven aan OLAF via
het antifraude-informatiesysteem AFIS. Daarnaast geldt dat het risico van
financiële correcties tijdens de eindafrekeningprocedure ontmoedigt om
beleid te voeren waarbij onregelmatigheden pas aan het einde van de programmaperiode
(2000–2006) aan het licht komen. Daarentegen is het – met name
bij het ESF3-programma – onvermijdelijk dat het aantal OLAF-meldingen
naar het einde van de periode oploopt. Dit wordt veroorzaakt door de ongelijke
opbouw van projectaanvragen: weinig projecten in de eerste jaren, veel in
de laatste jaren. Ook de minister van SZW wijst hierop in zijn separate reactie
(zie § 21.2).Nawoord Algemene RekenkamerWij delen de observatie van het kabinet dat naarmate het einde van de
programma’s in zicht komt, het aantal onregelmatigheden logischerwijs
zal toenemen. Op basis van ons onderzoek delen wij echter niet de opvatting
van het kabinet dat de huidige werkwijze met financiële correcties voldoende
is om het aantal onregelmatigheden bij eindafrekening beperkt te houden. Ons
is duidelijk geworden dat verschillende programma-accountants vinden dat de
voortgangsinformatie beter moet worden gecontroleerd en dat de subsidievoorwaarden
beter moeten worden getoetst.Wij zullen de ontwikkeling van het aantal onregelmatigheden blijven volgen
en daar in latere rapportages op terugkomen.Uniformering artikel-13-rapportagesWij hebben aangegeven dat de ministers van EZ, LNV, SZW en BZK ervoor
zorg zouden moeten dragen dat de artikel-13-rapportages van structuurfondsprogramma’s
en communautaire initiatieven een beter en uniformer inzicht geven in de werking
van systemen en resultaten van controles.Het kabinet laat weten dat er gedurende de looptijd van de programma’s
jaarlijks consultatie plaatsvindt met de Europese Commissie over de artikel-13-rapportages
(dit zijn de zogeheten «coördinatiebijeenkomsten»). De coördinatie
tussen de Commissie en de departementen maakt dat de artikel-13-rapportages
kwalitatieve verbeteringen laten zien over de programmaperiode en dat verbeteringen
in de AO/IC kunnen worden doorgevoerd. Aangezien in de artikel-13-rapportages
wordt gerapporteerd aan de Commissie en de Commissie vervolgens de coördinatiebijeenkomsten
organiseert, meent het kabinet dat het het meest efficiënt zou zijn wanneer
de Commissie zou streven naar meer uniformiteit in de rapportages.Nawoord Algemene RekenkamerWij stemmen in met de suggestie van het kabinet dat de Europese Commissie
het streven naar uniformiteit in de artikel-13-rapportages ter hand zou moeten
nemen. Het is echter niet zeker dat dit zal gebeuren. Binnen het kader van
de Nederlandse haalbaarheidstudie naar een nationale verantwoording
over besteding van EU-gelden in Nederland, waarbij het kabinet wil voortbouwen
op de gegevens die al bestaan op operationeel niveau, is het echter van groot
belang dat de artikel-13-rapportages in Nederland – die juist op operationeel
niveau worden samengesteld – inhoudelijk vergelijkbaar zijn. Is dat
niet zo, dan zal het nut ervan voor een dergelijke verantwoording beperkt
zijn. Wij herhalen derhalve hierbij onze oproep aan het kabinet om ook zelf
activiteiten op dit punt te gaan ondernemen.Rechtmatigheid en accountantsverklaringenWij hebben in het EU-trendrapport aangegeven dat geen compleet beeld bestaat
van de rechtmatigheid van de besteding van Europese gelden in Nederland. Zo
geven de accountantsverklaringen die jaarlijks worden afgegeven in het kader
van het structuurbeleid (bij artikel-13-verslagen en jaarverslagen) volgens
ons geen oordeel over de rechtmatigheid van de bestedingen. Wij concluderen
dat derhalve jaarlijks alleen informatie beschikbaar is over aantal en financiële
omvang van de gemelde onregelmatigheden.Het kabinet geeft in reactie hierop aan dat het door de ministeries van
EZ en LNV verstrekte controleprotocol bewerkstelligt dat controle op rechtmatigheid
onderdeel is van de diverse jaarlijks uit te voeren controles door de programma-accountants.
Over de gehele programmaperiode wordt het eindoordeel over de rechtmatigheid
in het kader van het structuurbeleid verstrekt bij de einddeclaratie.De opvolging van de in het controleprotocol genoemde aandachtspunten voor
het controleprogramma van de programma-accountants, waaronder het punt van
de rechtmatigheid, wordt jaarlijks bewaakt door de auditdiensten van beide
departementen door middel van reviews.Wat het structuurbeleid betreft is het kabinet daarom van mening dat,
afgezien van de gemelde onregelmatigheden, ook de rechtmatigheidsaspecten
in jaarlijkse controles worden betrokken.Nawoord Algemene RekenkamerWij stellen vast dat volgens het kabinet de rechtmatigheid onderdeel is
van de jaarlijkse controles door de programma-accountants. Wij wijzen erop
dat de tekst van de jaarlijkse accountantsverklaringen (bij het jaarverslag
en bij het artikel-13-verslag) geen expliciete en eenduidige uitspraak over
rechtmatigheid bevat.De verklaring bij het jaarlijkse artikel-13-verslag heeft volgens het
controleprotocol betrekking op de opzet, het feitelijk bestaan en de werking
van de systeem van beheer en controle; niet op de rechtmatigheid van de bestede
subsidies. De verklaring bij de financiële tabellen van het jaarverslag
geeft een oordeel over de juiste weergave van de financiële gegevens
in dat jaarverslag. Daarmee geeft deze verklaring een oordeel over de getrouwheid
van de financiële verantwoording, maar niet over de rechtmatigheid van
de onderliggende verrichtingen.Overigens stelt het Controleprotocol EFRO/EOGFL van oktober 2001 dat deze
financiële verantwoording voor de gebruikers betrouwbaar dient te zijn,
maar dat deze nog geen basis vormt voor een definitieve afrekening. Zoals
het kabinet ook aangeeft wordt over de gehele programmaperiode het eindoordeel
over de rechtmatigheid in het kader van het structuurbeleid verstrekt bij
de einddeclaratie. 21.2 Reactie minister van SZWAanvullend op de gecöordineerde reactie van het kabinet hebben wij
nog een bestuurlijke reactie ontvangen van de minister van SZW. Deze reactie,
gedateerd 13 januari 2006, gaat specifiek in op het voorkomen van onregelmatigheden.De minister geeft aan dat zijn beleid erop gericht is onregelmatigheden
zo snel mogelijk op te sporen. Voor het overige geeft hij dezelfde verklaring
als die welke in de kabinetsreactie wordt gegeven voor het oplopen van de
aantallen meldingen van onregelmatigheden aan het einde van de structuurfondsprogrammaperiodes
(zie hiervoor). BIJLAGEN EU-TRENDRAPPORT 2006 BIJLAGE 1Overzicht van belangrijkste conclusies, aanbevelingen
en toezeggingenConclusieAanbevelingToezegging kabinetNawoord Algemene RekenkamerDe rechtmatigheid van de
beste- ding van EU-gelden is tussen 2003 en 2004 niet verbeterd. De jaarlijkse
activiteitenverslagen van de directoraten-generaal en diensten van de Europese
Com- missie geven meer inzicht in hun werkzaamheden dan in voorgaande jaren,
maar verbetering is nog nodig. De Europese verant- woordingsketen is niet
compleet, en op het gebied van de doeltref- fendheid van het EU-beleid is
verbetering nodig.Nederland
dient er bij de Euro- pese Commissie op aan te dringen de jaarlijkse activiteitenverslagen
van de directoraten-generaal en diensten van de Commissie verder te verbeteren,
het Syntheseverslag als een volwaardig verantwoordingsdocument te gaan hanteren,
en meer inzicht te bieden in de rechtmatigheid per begrotingshoofdstuk en
doeltreffendheid van het EU-beleid op het hoogste niveau. Het kabinet onderschrijft onze aanbeveling. Het zal
er bij de Commissie op aandringen dat de jaarlijkse activiteitenversla- gen
en het Syntheseverslag worden uitgebouwd tot vol- waardige verantwoordingsinstrumenten. Wij nemen met instemming kennis van
deze toezegging. De voortgang bij de voorstellen die door
de Europese Commissie zijn gedaan om de financiële controle en verantwoording
in de EU te verbeteren is zeer beperkt. Nederland dient zich te blijven inzetten voor een beter systeem
van financieel management in de EU, aangezien aan Nederlandse burgers moeilijk
uit te leggen is dat de EU-lidstaten niet bereid zijn te streven naar een
beter systeem waardoor burgers te weten kunnen komen of hun geld goed besteed
wordt. Nederland dient in de Raad van Ministers door te gaan met het overtuigen
van de overige EU- lidstaten van het belang van de voorstellen van de Commissie
tot hervorming van de financiële controle en verantwoording. Het kabinet betreurt het dat er
geen meerderheid in de Raad is die de voorstellen uit de route- kaart in zijn
volledigheid steunt. Niettemin zal Nederland bij de Commissie en de overige
lid- staten blijven aandringen op een meetbare verbetering van het financieel
beheer, door te streven naar een positieve betrouwbaarheidsverklaring. Wij nemen met instemming kennis van deze toezegging
en zullen de ontwikkelingen met belangstelling blijven volgen.  Nederland kan zelf een ex- post-betrouwbaarheidsverkla- ring
gaan opstellen. Hierbij kan onder andere gebruikgemaakt worden van de reeds
aanwezige informatie van betaalorganen (landbouwbeleid) en beheersautoriteiten
(structuurbeleid). Het
kabinet is bereid de moge- lijkheden te verkennen voor de opstelling van een
Nederlandse ex-post-betrouwbaarheidsverkla- ring aan de hand van de aanwe-
zige informatie van betaalorga- nen (landbouwbeleid) en beheersautoriteiten
(structuurbeleid). Er zal een haalbaarheidsstudie worden uitgevoerd, waarna
vóór de zomer 2006 kabinetsbesluitvorming volgt over de mogelijke
invoering ervan. Wij ondersteunen
het streven van het kabinet om een haalbaarheidsanalyse uit te voeren. Omdat
de routekaart van de Commissie ook geldstromen in indirect centraal beheer,
gedecentraliseerd beheer of gezamenlijk beheer betreft, vinden wij dat ook
deze geldstromen bij de studie betrokken moeten worden. Een nationale verklaring
zou volgens ons ook naar de Staten-Generaal moeten worden gestuurd. Overeenkomstig
het voorstel van de Commissie zou bijvoorbeeld de nationale reken- kamer de
verklaring kunnen controleren, waarna het resultaat daarvan wordt meegedeeld
aan het parlement. Wij zijn bereid om desgewenst een bijdrage te leveren aan
de haal- baarheidstudie. Vanuit de lidstaten komt
weinig onderling vergelijkbare recht- matigheidsinformatie over beste- ding
van EU-gelden de lidstaten beschikbaar. Ook op het gebied van doeltreffendheid
is weinig lidstaatinformatie beschikbaar. ––– De Nederlandse systemen voor financieel
management voor het landbouwbeleid en de structuurfondsen functioneren redelijk,
maar een volledig beeld van de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden
ontbreekt. Door het gebrek aan informatie over de doeltreffendheid van EU-beleid
in Nederland zijn sommige ministeries beperkt in hun mogelijkheden om nationaal
en Europees beleid goed op elkaar af te stemmen. Er is sprake van onvoldoende
zicht op een doelmatige en doeltreffende inzet van Europese én nationale
publieke middelen. De
ministers van EZ, VenW, VROM en OCW zouden – om zeker te weten dat er
sprake is van een doelmatige inzet van nationale en EU-middelen (met name
op de terreinen van het Europese intern beleid) inzichte- lijk moeten maken
welke natio- nale en EU-beleidsterreinen (en geldstromen) elkaar precies waar
raken. Omdat het kabinet
slechts op hoofdlijnen betrokken is bij de vormgeving van het interne EU-beleid
en geen uitvoeringsverantwoordelijkheid heeft, wil het de verantwoording voor
het interne beleid blijven leggen bij de Europese Commissie. Wel is het kabinet
het met ons eens dat verschillende beleidsinstrumenten aan kracht kunnen winnen
wanneer ze elkaar aan- vullen in plaats van overlappen. Dit is dan ook een
aandachtspunt in de vormgeving van de toekomstige Europese program- ma’s
in relatie tot nationaal beleid en het structuurbeleid. Wij zijn van oordeel dat het kabinet dient te weten
waar en hoe er precies sprake is van overlap, tegenstrijdigheden en blinde
vlek- ken. Dit kan leiden tot meer wel- overwogen keuzes in het eigen beleid,
en een efficiënte en effec- tieve inzet van EU- en rijksmiddelen. Wij
zullen in de toekomst nader onderzoeken of de overlap, tegenstrijdigheden
en blinde vlekken voldoende in beeld zijn gebracht.  De ministers van EZ, LNV, SZW, BZK, VenW, VROM en OCW zouden op basis van
bestaande nationale en Europese gegevens van het structuurbeleid en intern
beleid gedetailleerd moeten gaan aangeven welke eindbegunstigde hoeveel gelden
uit welke Europese fondsen ontvangt (zoals dit nu al gebeurt met de gegevens
over ontvangsten van landbouwsubsidies). De toegevoegde waarde van gedetailleerde vermelding is volgens het kabinet
onvoldoende, zeker wanneer hierbij de administratieve last in ogenschouw genomen
wordt. Het kabinet vindt dat onze aanbeveling niet past in de verantwoordelijkheid
van de ministers, en wijst in dit verband ook op de deregulering van de informatieplicht
van de ontvangers. De reactie van het
kabinet is naar ons oordeel in tegenspraak met het «Europese transparantie-initiatief»
van eurocommissaris Kallas. Daarnaast merken wij op dat in 2005 de eindbegunstigden
van de landbouwsubsidies openbaar zijn geworden. Wij vinden het niet meer
dan logisch dat deze handelwijze ook wordt toegepast bij andere ontvangers
van Europese gelden in Nederland. De ministers van EZ, LNV, SZW, BZK, VenW, VROM en OCW dienen
op basis van de bestaan- de nationale en Europese evaluaties van het landbouwbeleid,
structuurbeleid en intern beleid inzicht te gaan geven in de resultaten van
dit beleid voor Nederland. Het kabinet geeft aan dat de betrokken bewindspersonen reeds jaarlijks verantwoording
afleggen aan de Tweede Kamer over het (financiële) resultaat van het
landbouwbeleid en de resultaten van het structuurbeleid. Deze verantwoordingsinformatie
is gebaseerd op bestaande nationale en Euro- pese evaluaties. Wij vinden het jammer het dat het kabinet
niet bereid is verder te gaan dan de huidige wijze van verantwoording over
met name financiële resultaten van EU- beleid, temeer omdat dit op basis
van onderliggende evaluaties op een aantal terreinen wel mogelijk is. Het
gebruik hiervan zou ook passen bij de wijze waarop bij de verantwoording moet
worden voldaan aan VBTB-eisen.  De ministers van EZ, LNV, SZW en BZK dienen te voorkomen dat
net als bij de periode 1994–1999 – de meeste onregelmatigheden
pas bij afsluiting van de struc- tuurfondsprogramma’s worden ontdekt
en gemeld aan OLAF. De beheersautoriteiten en ministeries dienen tijdens de
looptijd de voortgangsinformatie beter te gaan controleren en de subsidie-
voorwaarden beter te toetsen. De betrokken ministeries geven alle onregelmatigheden direct door aan het
Europese antifraudebureau OLAF. Daarnaast heeft het risico van financiële
correcties tijdens de eindafreke- ningprocedure een preventieve werking. Het
is echter onvermijdelijk dat het aantal meldingen tegen het einde van een
pro- grammaperiode oploopt, omdat er weinig projecten zijn in de eerste jaren
en veel in de laatste jaren. Wij zijn
niet van oordeel dat de huidige werkwijze voldoende is om het aantal onregelmatigheden
bij eindafrekening beperkt te houden, aangezien verschillende programma-accountants
aangeven dat de voortgangsinformatie beter moet worden gecontroleerd en dat
de subsidievoorwaarden beter moeten worden getoetst. Wij zullen in latere
rapportages terugkomen op de ontwikkeling van het aantal onregelmatigheden.  De ministers van EZ, LNV, SZW en BZK dienen ervoor zorg te dragen
dat de artikel-13-rappor- tages van structuurfondspro- gramma’s en communautaire
initiatieven beter en uniformer inzicht gaan geven in de werking van systemen
en resultaten van controles. Het kabinet
vindt dat het op een uniformere manier van inzicht bieden uit een oogpunt
van efficiëntie vooral een taak is van de Europese Commissie, aan wie
immers wordt gerapporteerd, en minder van de betrokken ministers. Wij vinden dat het binnen het kader van de
haalbaarheidsstudie naar een nationale verantwoording, van groot belang is
dat de artikel-13-rapportages in Nederland – die juist op operationeel
niveau worden samengesteld – inhoudelijk vergelijkbaar zijn. Wij herhalen
derhalve hierbij onze oproep aan het kabinet.BIJLAGE 2 Gebruikte afkortingen en verklarende woordenlijstGEBRUIKTE AFKORTINGEN AfkortingBetekenisACSAfrika, Caribisch
gebied en Stille OceaanAD(Departementale) auditdienst AIDAlgemene Inspectiedienst AO/IC(Beschrijving van
de) administratieve organisatie/interne controle APCAudit Progress Committee
(Europese Commissie) B&WCollege van burgemeester
en wethoudersBBPBruto binnenlands
product BCABeheer- en controleapplicatie BNIBruto nationaal inkomen BNPBruto nationaal product BTWBelasting toegevoegde
waarde (omzetbelasting) BuiZa(Ministerie van)
Buitenlandse ZakenBZK(Ministerie van) Binnenlandse
Zaken en KoninkrijksrelatiesCoCoCoördinatiecommissie
voor Europese integratie- en associatieproblemen CoreperComité
van Permanente Vertegenwoordigers CosacConference of Community
and European Affairs Committees of Parliaments of the European UnionCvtComité van
Toezicht DASDéclaration
d’assurance (betrouwbaarheidsverklaring Europese Rekenkamer)DGDirectoraat-generaal DLGDienst Landelijk GebiedECBEuropese Centrale
Bank EcofinRaad voor Economische
Zaken en Financiën EFROEuropees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling EEGEuropese Economische
GemeenschapEFROEuropees Fonds voor
Regionale OntwikkelingEGEuropese Gemeenschap
(EEG en Euratom samen)EIBEuropese Investeringsbank ELFPOEuropees Landbouwfonds
voor plattelandsontwikkeling (vanaf 2007)ELGEuropees Landbouw
Garantiefonds (vanaf 2007)EMREuregio Maas-Rijn EMUEconomische en Monetaire
UnieEOFEuropees Ontwikkelingsfonds EOGFL-GEuropees Oriëntatie
en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling GarantieEOGFL-OEuropees Oriëntatie
en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Oriëntatie EPDEnkelvoudig programmeringsdocumentERKEuropese Rekenkamer ESFEuropees Sociaal FondsEUEuropese Unie EUSFEU SolidariteitsfondsEUROSAIEuropean Organisation
of Supreme Audit InstitutionsEuratomEuropese Gemeenschap
voor AtoomenergieEZ(Ministerie van) Economische
ZakenFIOVFinancieringsinstrument
voor de Oriëntatie van de Visserij GBCSGeïntegreerd
beheers- en controlesysteemGLBGemeenschappelijk
landbouwbeleidGVBGemeenschappelijk
visserijbeleid IACInternal Audit Capabilities
(directoraten-generaal en diensten Europese Commissie)IASInternal Audit Service
(Europese Commissie)IPOInterprovinciaal Overleg JAVJaarlijks activiteitenverslag
(directoraten-generaal en diensten Europese Commissie) JMPJaarlijks managementplan
(directoraten-generaal en diensten Europese Commissie) JBZJustitie en Binnenlandse
Zaken KP5/KP6Vijfde en Zesde
Kaderprogramma (Intern Beleid Europese Commissie) Laser(Agentschap) Landelijke
service bij regelingen LNV(Ministerie van) Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit M&O-beleidBeleid
tegen misbruik en oneigenlijk gebruik NIVRAKoninklijk Nederlands
Instituut van Registeraccountants OCW(Ministerie van) Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen OLAFOffice européen
de lutte antifraude (Europees bureau voor fraudebestrijding) OPOperationeel programmaPBSProgrammabeheersysteem PMEProgrammamanagement
Europa (Flevoland) POPPlattelandsontwikkelingsplanPSProvinciale Staten PVEProductschappen Vee,
Vlees en Eieren REBDirectie Ruimtelijk
Economisch Beleid (ministerie van EZ) ROCRegionaal onderwijscentrum RWTRechtspersoon met
een wettelijke taak SAPARDSpecial Accession
Programme for Rural and Agricultural Development SGSecretariaat Generaal
(Europese Commissie) SNNSamenwerkingsverband
Noord NederlandSZW(Ministerie van) Sociale
Zaken en WerkgelegenheidTENTrans-Europese Netwerken TESWet Toezicht Europese
Subsidies UCLAFUnité de
coordination de la lutte anti-fraude (voorloper van OLAF als anti-fraudebureau
van de Europese Commissie)VBTBVan beleidsbegroting
tot beleidsverantwoordingVenW(Ministerie van)
Verkeer een WaterstaatVNGVereniging van Nederlandse
Gemeenten VROM(Ministerie van)
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerVWS(Ministerie van) Volksgezondheid,
Welzijn en SportWTOWorld Trade OrganisationVERKLARENDE WOORDENLIJST Activiteitengestuurd managementVorm van bestuur waarbij de activiteiten van de organisatie, ook voor het
budget, bepalend zijn. De administratieve uitgaven van de Commissie worden
daarbij gekoppeld aan beleidsuitgaven.ActiviteitenverslagEen
verslag dat alle Directeuren-Generaal van de Europese Commissie op jaarlijks
moeten opstellen over de uitvoering van hun (deel) managementplan. Elk DG
voorziet een dergelijk verslag van een verklaring. Artikel-13-rapportageEen jaarlijkse rapportage over de opzet, bestaan en werking van het beheers-
en controlesysteem in het kader van de structuurfondsen. Dit is een verplichting
op grond van artikel 13 van Verordening (EG) nr. 438/01 uiterlijk 30 juni
door de beheersautoriteit moet worden opgesteld en moet zijn ingediend bij
de Europese Commisie.AuditautoriteitEen auditautoriteit
is een instantie die functioneel onafhankelijk is van de beheersautoriteit
en van de betalingsautoriteit, die door de lidstaat is aangewezen voor elk
structuurfondsprogramma en verantwoordelijk is voor het verifiëren van
de goede werking van het beheer- en controlesysteem. Deze autoriteit is voorgesteld
voor de structuurfonds-periode 2007–2013. Baten-lastenstelselBoekhoud-
en verantwoordingssysteem waarbij opbrengsten en kosten worden toegerekend
aan het jaar waarop zij betrekking hebben.BeheersautoriteitOverheidsorgaan
verantwoordelijk voor de uitvoering van een structuurfondsenprogramma. Hierbij
onder meer verantwoordelijk voor de verzameling van financiële en statistische
informatie en de verslaglegging over de uitvoering van het programma (30-juni-rapportage),
de interne controle op de doeltreffendheid en transparantie van de programma-uitgaven,
de organisatie van de evaluatie halverwege de looptijd en bijsturing van de
uitvoering op eigen initiatief of op verzoek van het Comité van Toezicht.BetalingsautoriteitOverheidsorgaan
dat in een structuurfondsprogramma zorg draagt voor het opstellen en toezenden
van de betalingsaanvraag aan de Commissie, certificering van de tussentijdse
uitgavendeclaraties en de einddeclaratie, het ontvangen van de betalingen
van de Commissie en de daaropvolgende betaling aan de eindbegunstigden. BetaalorgaanOrgaan dat
namens de Europese Commissie betalingen verricht in het kader van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Hiertoe moet dit orgaan erkend worden. De criteria voor erkenning
zijn door de Commissie vastgesteld. BetalingskredietBudgettaire
term die de maximale hoogte aangeeft van het bedrag dat in de begroting is
opgenomen voor betalingsverplichtingen die in het begrotingsjaar en/of vorige
begrotingsjaren zijn aangegaan.Betrouwbaarheids-verklaringOp grond van artikel 248 van het EG-Verdrag moet de Europese Rekenkamer jaarlijks
aan het Europees Parlement en de Raad een verklaring voorleggen waarin de
betrouwbaarheid van de rekeningen van de EU en de wettigheid en regelmatigheid
van de onderliggende verrichtingen wordt bevestigd. Deze verklaring wordt
wel aangeduid als «verklaring van betrouwbaarheid» of «déclaration
d’assurance», kortweg DAS. Certificerende instantie of certificerings-autoriteitEen instantie die door de lidstaat is aangewezen
om de betaalorganen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid te certificeren
en de uitgavendeclaraties en betalingsaanvragen te certificeren voordat zij
aan de Commissie worden toegezonden. In Nederland is dit de auditdienst van
het Ministerie van LNV (Generiek) correctiemechanismeEen mechanisme waarbij een lidstaat die relatief (te) veel bijdraagt aan de
begroting van de EU hiervoor gecompenseerd wordt. Comité van ToezichtVoor elk structuurfondsprogramma wordt een toezichtcomité opgericht.
Het toezichtcomité vergewist zich van de doeltreffendheid en de kwaliteit
van de uitvoering van het operationeel programma. Het toezichtcomité
wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van de lidstaat of van de beheersautoriteit.
Een vertegenwoordiger van de Commissie met raadgevende stem kan aan de werkzaamheden
van het toezichtcomité deelnemen. De lidstaat beslist over de samenstelling
van het toezichtcomité. Communautair initiatiefUit de structuurfondsen worden behalve het beleid gericht op de hoofddoelstellingen
van het structuurbeleid, ook de zogenoemde Communautaire Initiatieven (mede)
gefinancierd. Dit zijn kleinere programma’s waartoe de Commissie het
initiatief neemt. Er zijn vier initiatieven: Interreg III, Leader+, Equal
en Urban II.COREPERComité
van Permanente Vertegenwoordigers. Het is samengesteld uit de ambassadeurs
van de lidstaten van de Europese Unie («Permanente Vertegenwoordigers»).
Het heeft tot taak de Raad van de Europese Unie terzijde te staan door de
dossiers voor te bereiden die op de Raadsagenda staan (door de Commissie ingediende
voorstellen en ontwerpbesluiten). DecommiteringVoor de
structuurfondsen geldt als regel dat de door de Europese Commissie in het
jaar n gecommitteerde (toegekende) middelen, aan het einde van jaar n+2 moeten
zijn besteed binnen de kaders van de programma’s. Als dit niet het geval
is, zal de Commissie overgaan tot automatische annulering (decommitering)
van de niet-aangewende middelen. Dat betekent dat de gelden terugvloeien naar
de EU-begroting.Directoraat-generaalBenaming voor de grootste zelfstandige eenheid binnen het ondersteunend apparaat
van de Commissie. De directoraten-generaal zijn onderverdeeld in directoraten,
die weer zijn onderverdeeld in administratieve eenheden. De secretaris-generaal
is het hoofd van de administratie van de Commissie. Naast het secretariaat-generaal
en de directoraten-generaal telt de Commissie nog een aantal diensten, zoals
de juridische dienst en de Interne Audit Dienst. Eigen middelenBenaming
voor de inkomsten van de EG. De Europese Gemeenschap beschikt sinds 1970 over
eigen middelen (daarvoor gold een stelsel van financiële bijdragen van
de lidstaten). De term «eigen middelen» geeft weer dat het niet
gaat om geregelde bijdragen van de EU-landen, maar om door de lidstaten expliciet
voor de EU-begroting bestemde gelden. Als eigen middelen worden beschouwd: – de douanerechten
die in de lidstaten worden geheven op invoer uit derde landen;  – de landbouwheffingen
op producten uit derde landen en producentenbijdragen voor bepaalde landbouwproducten;  – een percentage
van de BTW-opbrengsten; deze afdracht wordt verminderd wanneer de BTW-opbrengsten
meer bedragen dan 50 procent van het BNP; – de zogenoemde «vierde
bron», in de vorm van een jaarlijks vast te stellen percentage van het
bnp van de lidstaten. Erkennende instantieInstantie die – op basis van de door de Commissie vastgestelde criteria –
betaalorganen die betalingen verrichten in het kader van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid erkent. Financiële correctieTerugboeking, annulering of aanpassing van een eerder toegekend subsidiebedrag. Financiële perspectieven/vooruitzichtenDe financiële vooruitzichten vormen het raamwerk
van de communautaire uitgaven over een periode van verschillende jaren. Zij
zijn het resultaat van een interinstitutioneel akkoord tussen het Europees
Parlement, de Raad en de Commissie, en geven de maximumomvang en de samenstelling
van de te verwachten Europese uitgaven aan. Zij worden ook wel aangeduid als «meerjarenbegroting». FraudeOnder «fraude»
wordt in de communautaire regelgeving verstaan: – wat de uitgaven
betreft: elke opzettelijke handeling of elk opzettelijk nalaten waarbij valse,
onjuiste of onvolledige verkla- ringen of documenten worden gebruikt of overgelegd,
met als gevolg dat middelen afkomstig van de algemene begroting van de Europese
Gemeenschappen of van de door of voor de Europese Gemeenschappen beheerde
begrotingen wederrechtelijk worden verminderd of in strijd met een specifieke
verplichting informatie wordt achtergehouden of wanneer deze midde- len worden
misbruikt door ze voor andere doelen aan te wenden dan die waarvoor zij oorspronkelijk
zijn toegekend; – wat de ontvangsten betreft: elke opzettelijke
handeling of elk opzettelijk nalaten waarbij valse, onjuiste of onvolledige
verkla- ringen of documenten worden gebruikt of overgelegd, met als gevolg
dat de middelen van de algemene begroting van de EG of van de door of voor
de EG beheerde begrotingen wederrechtelijk worden verminderd of wanneer in
strijd met een specifieke verplichting informatie wordt achtergehouden of
van een recht- matig verkregen voordeel misbruik wordt gemaakt.KredietDe Europese term
voor begrotingsbedrag.KwijtingOp grond van artkel 276 van het EG-verdrag verleent het Euro- pees Parlement,
op aanbeveling van de Raad aan de Commissie goedkeuring voor de in het voorgaande
jaar uitgevoerde begro- ting.NettopositieHet verschil tussen afdrachten van een lidstaat aan de begroting van de EU
en de ontvangsten van die lidstaat uit de EU-begro- ting. Voor de berekening
van deze nettopositie zijn verschillende berekeningsmethoden. OnregelmatigheidElke
inbreuk op het Gemeenschapsrecht die bestaat in een handeling of een nalaten
van een marktdeelnemer waardoor de algemene begroting van de Gemeenschappen
of de door de Gemeenschappen beheerde begrotingen worden of zouden kunnen
worden benadeeld, hetzij door de vermindering of het achterwege blijven van
ontvangsten uit de eigen middelen, die rechtstreeks voor rekening van de Gemeenschappen
worden geïnd, hetzij door een onverschuldigde uitgave.Openbaarmakings-verklaringNederlandse vertaling voor «closure statement» (routekaart van
commissaris Kallas). ReviewHet
primaire doel van een review is vast te stellen of de uitkom- sten (de rapportage
over) een bepaalde controle bruikbaar zijn als basis voor de eigen bevindingen
en voor de oordeelsvorming. Het secundaire doel van de review is het doen
van aanbevelingen ter verbetering van de bedrijfsvoering, het jaarverslag,
de saldibalans, en/of de (wettelijke) controle. De review heeft het karakter
van een beoordeling. RoutekaartMededeling
van de Commissie (in casu Commisaris Kallas) aan de Raad, het Europees Parlement
en de Europese Rekenkamer inzake een routekaart naar een geïntegreerd
interne controle raamwerk. Ook wel aangeduid als «roadmap». COM(2005)
252 final van 15 juni 2005. Single audit-modelDe
basisgedachte is dat één controle toereikend is om te voorzien
in de behoefte van alle belanghebbenden. Uitgangspunt is dus het vermijden
van dubbele controles. StructuurfondsStructuurfondsen
zijn het Europees Sociaal Fonds (ESF), het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
(EFRO), het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL)
en het Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV).
Voor de periode 2000–2006 is in totaal € 195 miljard beschikbaar
voor de structuurfondsen en € 18 miljard voor het Cohesiefonds.  Voor de tien nieuwe lidstaten
die in 2004 toetraden, wordt voor de periode 2004–2006 € 24
miljard ter beschikking gesteld uit de structuurfondsen en het Cohesiefonds.
Het overgrote deel van het geld zal verdeeld worden via doelstelling-1-programma’s
en ongeveer eenderde deel zal via het Cohesiefonds lopen. SysteemauditEen audit
waarbij niet zozeer de individuele transacties, als wel (de werking van) het
controle- en beheersysteem onderwerp van onderzoek zijn. SyntheseverslagDe Commissie brengt jaarlijks op grond van artikel 60 van het Financieel Reglement
een «Syntheseverslag» uit waarin de activiteitenverslagen van
de Directeuren-Generaal worden besproken. Dit Syntheseverslag wordt aan het
Europees Parle- ment en aan de Raad van Ministers aangeboden.VastleggingskredietDe begrotingsterm die de limiet aangeeft van het bedrag waar- voor de Commissie
voor een bepaald project over verschillende jaren financiële verplichtingen
mag aangaan. Wet TESWet Toezicht Europese
Subsidies, Staatsblad 2002, nr. 40.BIJLAGE 3Scores indicatoren per onderzochte DG en dienst van de
Europese CommissieIn all overviews we used the following definition of «staff capacity»:Staff capacity (permanent as well as temporary staff ) for «policy
strategy and coordination» and «Administrative support»
was excluded in the staff-numbers mentioned in this table. Staff-capacity
for all other DG-activities are considered «budget-execution related
activities». Budget execution rates are generally calculated in terms
of payment-appropriationsDG Agriculture Indicator EU-financial management20032004 Commitments (in mln. euros)*€ 47,904€ 50,460 Budget plan and -execution– AMP: mentions strategic and specific objectives. – AAR:
publicly available and attention for ABB. – utilized staff capacity
for budget drafting is unknown. – staff capacity utilized for budget
execution is 51,8%. – budget implementation-rate (in payment-credits
and payments executed) was 98%. – budget implementation-rate
vs. planned implementation-level is unknown. – AMP: mentions strategic and specific objectives. – AAR:
publicly available and attention for ABB. – utilized staff capacity
for budget drafting is unknown. – staff capacity utilized for budget
execution is 49,8%. – budget implementation-rate (in payment-credits
and payments executed) is 99,1%. – budget implementation-rate
vs. planned implementation-level is 99,1%.    Audit and control by the Commission– utilized DG-capacity for audit and control in member
states is unknown. – audit performance rate in 2003 is unknown. – utilized average DG-capacity for
all audits and control audits in member states is 11,3%. – audit
performance rate in 2004 was 109% (281 vs. 257 planned).    Internal Audit DG– In
compliance with baseline requirements of IC- standards for 95% (Febr.
2004). – planned audit-capacity was 13,4% (utilized audit-capacity
unknown). – 4 IAC-reports were publicly available.– In full compliance with baseline requirements of
IC- standards. – utilized audit-capacity is 11,3% of total
DG-capacity.1   Accountability information– Utilized capacity for drawing the AAR as part of total DG-capacity
in 2003 is unknown. – Number of reservations made: 5. – Number
of reservations with any quantification of monetary materiality/impact in
2003: 3.2– Utilized capacity
for drawing the AAR as part of total DG-capacity in 2004 is unknown. – Number
of reservations made: 3. – Number of reservations with any quantification
of monetary materiality/impact: 3.* Source: EC-Report on budgetary and financial management 2003 and
2004.1 This includes DG-audits and -control.2 Materiality for all 5 reservations is known. DG Regional Policy Indicator EU-financial management20032004 Commitments 2003 (in mln. euros)*€ 22,009€ 26,785    Budget-plan and -execution– AMP mentions strategic and specific objectives. – AAR:
publicly available and attention for ABB. – utilized average staff
capacity for budget drafting is unknown. – average staff capacity
utilized for budget execution 2003 is 48,7%. – budget implementation-rate
is 94,8%. – rate of budget implementation vs. planned implementation
level unknown. – AMP mentions strategic
and specific objectives. - AAR: publicly available and attention for
ABB – utilized average staff capacity for budget drafting is unknown. – average
staff capacity utilized for budget execution is 62,2%. – budget
implementation-rate is 97,5%. – rate of budget implementation
vs. planned implementation level for 2004 was: 99%.    Audit and control by the Commission– utilized DG-capacity for audit and control in MS
is unclear (number of staff capacity of ABB «controls» in 2003
was 63). – number of audits performed in 2003 was 24.– utilized DG-capacity for audit and control in MS
is unclear; (number of staff capacity of ABB «controls» in 2003
was 63). – number of audits performed in 2004 is unknown.1   Internal Audit DG– In
compliance with baseline requirements of IC-standards. – utilized
audit-capacity unknown. – number of audits planned unknown (audits
performed by IAC in 2003: 5). – In
compliance with baseline requirements of IC-standards. – utilized
audit-capacity and number of audits planned/performed were unknown.2   Accountability information– Utilized capacity as part of total DG-capacity for drawing the
AAR is unknown. – Number of reservations made in 2003: 4. – Number
of reservations with any quantification of monetary materiality/impact in
2003: 0. – Utilized capacity for drawing
the AAR as part of total DG-capacity is unknown. – Number of reservations
made in 2004 is 3 (all with quantification of monetary materiality/impact).* Source: EC-Report on budgetary and financial management 2003 and
2004.1 DG reported that «audit strategy was implemented
as foreseen».2 In 2004 the IAC-activities come under the ABB-activity:
Administrative support and management. The total capacity for this ABB was
23,5% (148 posts) of total DG-capacity (630 posts).DG Employment Indicator EU-financial management20032004 Commitments (in mln. euros)19,79410,839 Budget plan and -execution– AMP: mentions strategic and specific objectives – AAR:
publicly available and attention for ABB. – utilized average staff
capacity for budget drafting is unknown. - average staff capacity utilized
for budget execution 2003 is 68,1%. – average budget-implementation-rate
is 86,7% (for ESF: 77,3% and for DM average BI-rate is 96,2%). – average
budget implementation rate vs. planned average implementation-level is unknown. – AMP: mentions strategic and specific
objectives – AAR: publicly available and attention for ABB. – utilized
average staff capacity for budget drafting is unknown. – average
staff capacity utilized for budget execution is 71,2%. – average
budget-implementation-rate (direct management + ESF-management) is 88,3%
(2004).2 Total BI-rate: 98.8%. – average budget
implementation rate for direct expenditure plus ESF vs. planned average budget
execution-level was approximately 93%.3   Audit and control by the Commission– Utilized staff capacity for MS audits is unknown. – Number
of audits in 2003 unknown.4 - number of publicly available
audit reports unknown. – Utilized capacity
for MS audits is unknown. – Number of audits: 68 «missions
on 34 programs».5   Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of IC-standards in 2003. – utilized
audit-capacity for and number of audits planned/performed unknown. – Compliance with baseline requirements of
IC- standards unclear. – utilized audit-capacity for and number
of audits planned/performed: unknown.6   Accountability information– Utilized capacity for drawing the AAR as part of total DG-capacity
is unknown; – Number of reservations made: 1 (monetary materiality
is 98% of total DG-budget).Utilized capacity
for drawing the AAR as part of total DG-capacity is unknown; – Number
of reservations made: 1 (no quantification of monetary impact).71 EC-Report on budgetary and financial management 2003
and 2004.2 BI-rates 2004 for ESF was 99,3% and for Internal
Policies 77,4%. (DG EMPLOY/AAR 2004, 3).3 AAR 2004 page 21.4 Audits performed in 2003 cover 27% of all programs.5 Planned audit level for 2004 was defined as «covering
70% of all expenditure». Performance rate was 100%.6 Over 70% of the 2004 ESF-budget was part of DG
audits.7 The DG finds quantification impossible due to the fact
that the identified risk was not based on the audit of financial transactions.
(materiality of the reservation concerns 98% of the 2004 commitment
appropriations).DG Fisheries Indicator EU-financial management20032004 Commitments 2003 (in mln. euros)*€ 907€ 931    Budget-plan and -execution– AMP: mentions strategic and specific objectives. – AAR:
publicly available and attention for ABB. – utilized average staff
capacity for budget drafting is unknown. – average staff capacity
utilized for budget-execution was 70%. – budget implementation-rate
was 80,6%. – budget implementation-rate vs. planned implementation-level
is unknown. – AMP: mentions strategic
and specific objectives. – AAR: publicly available and attention
for ABB. – utilized average staff capacity for budget drafting
is unknown. – staff capacity utilized for budget-execution was
70%. – budget implementation-rate was 78,5%. – budget
implementation rate vs. planned implementation-level is unknown.    Audit and control by the Commission– Utilized staff capacity for member state audits
in 2003 is unknown. – number of audits: 27. – Utilized capacity for member state audits is unknown. – number
of audits: 17.    Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of IC-standards in 2003 was 75%. – utilized
capacity for and number of audits performed in 2003 unknown.– Most of the baseline requirements of IC-standards
were implemented.1 – utilized staff capacity for audits
performed was 19,6% (60 posts)    Accountability information– Utilized capacity for drawing the AAR as part of total DG-capacity
is unknown. – Number of reservations made: 2 (without quantification
of monetary impact). Utilized capacity for drawing
the AAR as part of total DG-capacity is unknown. – Number of reservations
made: 1 (no quantification of monetary impact).2* Source: EC-Report on budgetary and financial management 2003 and
2004.1 Most of the baseline requirements were implemented.
Three internal control standards would be met early 2005 (AAR 2004).2 The materiality of appropriations concerned was quantified
up to 5,7% of the FIFG-appropriations. DG Budget1Indicator EU-financial management20032004 Commitments (in mln. euros)*46,059,6    Budget-plan and -execution– AAR 2003 :publicly available and attention for ABB. – utilized
average staff capacity for budget-drafting unknown – utilized average
staff capacity for budget-execution is 82,4%. – budget implementation-rate
in 2003 was 97%.2 – budget implementation rate
vs. planned implementation-level is unknown.3– AAR: publicly available and attention for ABB. – utilized
average staff capacity for budget-drafting unknown – utilized average
staff capacity for budget-execution is 83% – budget implementation-rate
is 83,2%.4 – budget implementation rate vs. planned
implementation-level is unknown.    Internal Audit DG– Compliance
with applicable baseline requirements of IC-standards is unknown. – In full compliance with applicable baseline
requirements of IC-standards.   Accountability information– Utilized capacity for drawing the AAR as part of total DG-capacity
in 2003 is unknown. – Number of reservations made: 3 (without any
quantification of monetary impact). Utilized capacity
for drawing the AAR as part of total DG-capacity in 2004 is unknown. – Number
of reservations made: 2 (no quantification of monetary impact).* Source: Annual management plan 2003 and 2004.1 DG Budget updated figures on the draft of this fact
sheet. Their figures showed lower capacity as well as budget-implementation
rate figures then originally published in the AAR’s, and were therefore
not used.2 In terms of payment appropriations.3 The objective is always to reach 100%. The policy
area «Budget» includes non specific appropriatons to DG Budget.4 In terms of commitment appropriations: 83,9%.DG Education & Culture1Indicator EU-financial management20032004 Commitments 2003 (in mln. euros)*€ 827€ 951    Budget-plan and -execution– AMP: not publicly available.2 – AAR: publicly
available and attention for ABB. – utilized average staff capacity
for budget drafting is unknown. – average staff capacity utilized
for budget-execution is 78,4%. – budget implementation-rate
was 83,3%. – budget implementation rate vs. planned implementation-level
is unknown. – AMP: not publicly available3 – AAR: publicly available and attention for ABB. – utilized
average staff capacity for budget drafting is unknown. – utilized
staff capacity for budget-execution is 80%. – budget implementation-rate
was 83,3%. – budget implementation rate vs. planned implementation-level
is unknown.   Audit and control by the Commission– Utilized capacity for MS audits in 2003 is unknown. – number
of planned and performed audits is unknown. – Utilized
capacity for MS audits is unknown. – number of planned and performed
audits in 2004 was 33.4   Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of ICstandards in 2003 was 60%. – Utilized
staff capacity for and number of planned/performed audits unknown.– Compliance with baseline requirements of
ICstandards was 100%. – Utilized capacity for and number
of planned/performed audits are unknown.    Accountability informationUtilized capacity for drawing the AAR as part of total DG-capacity in 2003
is unknown. – Number of reservations made in 2003: 3 (1 with quantification
of monetary impact).5Utilized capacity
for drawing the AAR as part of total DG-capacity is unknown. – No
reservations.* Source: EC-Report on budgetary and financial management 2003 and
2004.1 DG EAC updated figures on the draft of this fact sheet.
These figures showed other staff-capacity figures than presented in the AAR’s,
and were therefore not used.2 The AMP of seven DG’s were not publicly available.
Most relevant information about policy objectives can be found in the Preliminary
Draft General Budget 2005 of the EC (Source: EC/working document
1 «Activity Statements», May 2005.3 The AMP of seven DG’s were not publicly available.
Most relevant information about policy objectives can be found in the Preliminary
Draft General Budget 2005 of the EC (Source: EC/working document 1 «Activity
Statements», May 2005.4 33 audits were performed on the level of national agencies
in 21 Member States; another 140 audits performed at the final beneficiary-level
(validated reports: approximately 70).5 In terms of «more than 1000 orders of recovery»
to an amount of € 34 mln.DG Environment1Indicator EU-financial management20032004 Commitments 2003 (in mln. euros)*€ 260€ 320    Budget-plan and -execution– AMP 2003 publicly available. – AAR: publicly available
and attention for ABB. – utilized average staff capacity for budget
drafting is unknown (budget is drafted centrally). – average staff
capacity utilized for budget execution is 64,1%. – budget
implementation rate 2003 in terms of payment credits) is almost 100%. – budget
implementation rate vs. planned implementation-level is 75%.– AMP: mentions strategic and specific objectives. – AAR:
publicly available and attention for ABB. – utilized average staff
capacity for budget drafting is unknown. – average staff capacity
utilized for budget execution is 62%.2 – budget
implementation rate (in terms of payment credits) is 71,1% (2004). – budget
implementation rate vs. planned implementation-level is unknown.   Audit and control by the Commission– utilized capacity for and number of planned/performed
audits in MS is unknown.– utilized
capacity for and number of planned and performed MS audits are unknown.    Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of ICstandards is 99%. – utilized
audit capacity unknown number of audits performed is 6.– Compliance with baseline requirements of IC-standards is 100%. – utilized
audit capacity for and number of audits performed are unknown.3   Accountability information– Utilized staff capacity as part of total DG-capacity for drawing
the AAR 2003 is unknown. – 2 reservations were made in 2003, without
quantification of monetary impact. Utilized capacity
for drawing the AAR as part of total DG-capacity in 2004 is unknown. – no
reservations.* Source: EC-Report on budgetary and financial management 2003 and
2004.1 Updated figures by the Directorate general on the draft
of this fact sheet showed partially different staff capacity, budget-execution
figures as well as a different ICS-compliance level for 2004 (95%)
than presented in the AAR’s. These figures were not used in our overviews.2 Excluding staff (15%) for the ABB «development
of new activities».3 Number of audits planned in 2004 is unclear; IAC carried
out 6 audits in 2004, including two exercices that contributed towards the
preparation of the 2003 AAR.DG Transport & Energy Indicator EU-financial management20032004 Commitments 2003 (in mln. euros)*€ 985€ 1,346    Budget-plan and -execution– AMP mentions strategic and specific objectives. – AAR:
publicly available and attention for ABB. – Staff capacity for
budget execution is 69,6%. – utilized average staff capacity
for budget-drafting unknown. – budget implementation-rate is 83%. – budget
implementation rate vs. planned implementation-level is unknown. – AMP: mentions strategic and specific objectives. – AAR:
publicly available; attention for ABB. – utilized average staff
capacitiy for budget-drafting and -execution is unknown. – budget
implementation-rate is 78,5% (incl. additional credits). – budget
implementation rate vs. planned implementation-level is unknown.    Audit and control by the Commission– utilized capacity for MS audits is unknown; – number
of audits performed was 24.1– utilized
capacity for MS audits is unknown; - number of audits performed is 89.    Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of IC-standards in 2003 was 96%. – utilized
staff capacity for and number of planned/performed audits unknown. – Compliance with baseline requirements of
ICstandards is 100%. – utilized capacity for and number
of planned/performed audits is unknown.   Accountability information– Utilized staff capacity for drawing the AAR as part of total
DG-capacity is unknown. – Number of reservations made: 6. – Number
of reservations with quantification of monetary materiality/impact: 2. Utilized capacity for drawing the AAR as part of total
DG-capacity is unknown. – Number of reservations made: 4. – Number
of reservations with quantification of monetary materiality/impact: 2.3* Source: EC-Report on budgetary and financial management 2003 and
2004.1 For contracted projects to an amount of _ 52,9 mln.2The other 2 reservations had no monetary impact worth mentioning.DG Research Indicator EU-financial management20032004 Commitments 2003 (in mln. euros)*€ 2,732€ 3,215    Budget-plan and -executionAAR: publicly available and attention for ABB. – utilized average
staff capacities for budget drafting unknown. – utilized average
staff capacities for budget-execution 2003 is 76,1% (planned: 76,3%). – budget
implementation rate is 96,4%. – budget implementation vs.
planned implementation-level is unknown. AAR 2004:publicly
available and attention for ABB. – utilized average staff capacities
for budget- drafting unknown. – utilized average staff capacities
for budget-execution is 70,9%. – budget implementation rate
(in terms of payment credits) is 61,8%. – budget implementation
rate vs. planned implementation-level unknown.    Audit and control by the Commission– utilized capacity for and number of MS audits are
unknown. – utilized capacity for and
number of MS audits are unknown. 118 audits concerning the 5th Framework Programme
were performed in 2004.1   Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of ICstandards was 90%. – utilized
audit capacity is unknown. – audit performance rate was 100%.2– Compliance with baseline requirements
of IC-standards is unknown. – utilized audit capacity is unknown. – audit
performance rate was 100%.3   Accountability information– Utilized capacity for drawing the AAR as part of total DG-capacity
unknown. – Number of reservations made in 2003: 1. (with quantification
of monetary materiality/impact)– Utilized
capacity for drawing the AAR as part of total DG-capacity unknown. – Number
of reservations (with quantification of monetary materiality and impact) made
in 2004:1.4* Source: EC-Report on budgetary and financial management 2003 and
2004.1 Le nombre d’audits externes clos en 2004 concernant
les 5èmes programmes-cadres est de 118.2 Number of planned/performed audits was 5.3 For 2004 number of planned/performed audits was 4.4 L’assurance peut cependant être donnée
par le fait que la fréquence d’erreurs n’a pas d’impact
financier significatif sur le budget communautaire et tout spécialement
en 2004 où le taux d’ajustement est de 0.21% (AAR 2004,
pages 58 and 60). OLAF Indicator EU-financial management20032004 Commitments (in mln. euros)UnclearUnclear    Budget-plan and -execution– AAR: publicly available and attention for ABB. – utilized
average staff capacity for budget-drafting and -execution unknown.1 – budget
implementation-rate 2003 is unknown.AAR: publicly
available and attention for ABB. – utilized average staff capacity
for budget-drafting and -execution unknown.2 budget implementation-rate
is: 75,6%.3   Audit and control by the CommissionUtilized staff capacity for investigations and operations is
41,6%. – % performed vs. planned investigations is
unknown. – % of publicly available reports is unknownUtilized staff capacity for investigations and operations
is 41,6%. – % performed vs planned investigations
is unknown. – % of publicly available reports is unknown.    Internal Audit DG– Compliance
with 15 of all 24 IC-standards: 8 IC-standards were partially completed. 1
standard was not completed yet. – capacity for and number of planned/performed
audits are unknown.– Compliance with
baseline requirements of IC- standards in 2004: unknown – capacity
for and number of planned/performed audits are unknown.1 Calculated total staff at the end of 2003: 385
posts. According to AAR 2003: 358 per 01-01-2004.2 Calculated total staff at the end of 2004: 447
posts of which 57 for supporting activities.3 Annex 3 of the AAR.Internal Audit Service Indicator EU-financial management20032004 Commitments (in mln. euros)Unclear0,511   Budget-plan and -execution– AAR not publicly available; – utilized average staff
capacity for budget-drafting unknown. – utilized staff capacity
for budget-execution is 72,2%. – budget implementation-rate
is unknown. – AAR publicly available; – utilized
average staff capacity for budget-drafting unknown. – utilized
staff for budget-execution is 72%. – budget implementation-rate
is 30,1%.    Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of IC-standards is unknown. – planned
audit-capacity is 64,7%. – audit performance rate in 2003
is 45%.2– Compliance
with baseline requirements of IC-standards in 2004 unknown. – planned
audit-capacity is 71,8%. – Audit performance rate is 90%.3   Accountability information– Utilized capacity as part of total DG-capacity for drawing the
AAR unknown.– Utilized capacity as
part of total DG-capacity for drawing the AAR unknown.1 Does not include all IAS budget-lines.2 Including audits for 8 out of 11 «high risk»
cases. IAS was not able to audit agencies as well in 2003.3 28 out of 31 planned audits. Secretariat General Indicator EU-financial management20032004 Commitments (in mln. euros)134,914,4    Budget-plan and -execution– AAR publicly available and attention for ABB – utilized
average staff capacity for budget-drafting unknown. – utilized
average staff capacity for budget-execution is 82,1%. – budget
implementation-rate was 66,64%. – budget implementation
rate vs. planned implementation-level is unknown.– AAR :publicly available and attention for ABB. – utilized
average staff capacity for budget-drafting unknown. – utilized
average staff capacity for budget-execution is 84,8%. – budget
implementation-rate was 55,6%.2 - budget implementation
rate vs. planned implementation-level is unknown.    Internal Audit DG– Compliance
with baseline requirements of IC-standards in 2003 was 95%. – Compliance with baseline requirements of
IC-standards in 2004 is 96%.    Accountability information– utilized capacity for drawing EC-AAR’s synthesis 2003 is
unknown. – No Directorate- General nor Member States were separately
addressed in the Synthesis Report 2003. – Utilized
capacity for drawing EC-AAR’s synthesis 2004 unknown. – Neither
Directorates-General nor Member States were separately addressed in the Synthesis
Report 2004.1 In terms of committment appropriations.2 In terms of payment appropriations. BIJLAGE 4Kwijting begroting 2003 voor overige instellingen en agentschappenDe Europese instellingen en de twee raadgevende comités zijn gegrondvest
in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.1 Het functioneren van de instellingen en de comités wordt bekostigd
vanuit de administratieve uitgaven van de EU (rubriek V van de begroting van
de EU). De administratieve uitgaven vormden in 2003 5,9% van het totale
budget.Administratieve uitgaven Europese instellingen en raadgevende
comités (in miljoenen euro’s). Instelling/ComitéUitgaven 2002Uitgaven 2003Uitgaven 2004 Europees Parlement1 0839861 166 Raad van Ministers394410507 Europese Commissie3 4383 5463 721 Hof van Justitie145148216 Europese Rekenkamer768484Europese Ombudsman445     Economisch en Sociaal Comité768192 Comité van de regio’s444663Totaal5 2125 3055 856,4* Bron: Jaarverslagen 2002–2004 Europese RekenkamerDe status van de uitvoerende agentschappen is geregeld in het Financieel
Reglement van de EU. De agentschappen zijn rechtspersonen, waaraan de bevoegdheid
kan worden gedelegeerd om het geheel of een deel van een communautair programma
uit te voeren namens de Commissie. Op grond van artikel 185 van het Financieel
Reglement heeft de Commissie een Financiële Kaderregeling opgesteld die
onder meer de kwijting van de begrotingsuitvoering van de agentschappen door
het Europees Parlement nader regelt.2De agentschappen worden voornamelijk bekostigd uit de begroting voor de
Europese Commissie (rubriek III van de begroting van de EU). De hoogte van
de bijdrage van de Commissie per agentschap is gelijk aan het saldo van de
uitgaven en de eigen ontvangsten van dat agentschap.Exploitatie-uitgaven agentschappen van de EU in de begrotingsjaren
2002–2004 (in miljoenen euro’s). AgentschapUitgaven 2002Uitgaven 2003Uitgaven 2004 Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding13,915,416,6Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden17,316,818,1 Europees Milieu Agentschap25,127,333,6 Europese Stichting voor Opleiding16,617,518,4 Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving9,710,112,2 Europees Geneesmiddelenbureau58,475,899,1 Harmonisatiebureau voor de Interne Markt96,996,2190 Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het
werk12,214,110,7Communautair Bureau voor plantenrassen8,210,211,3 Vertaalbureau voor de organen van de EU18,418,329,8Europees Waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat6,07,17,9 Europees Bureau voor wederopbouw457,8358,7374,6Eurojust0,75,69,3 Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid–10,229,1 Europees Agentschap voor maritieme veiligheid–1,413,3 Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart–4,011,3Totaal741,2688,7855,3* Bron: Jaarverslagen 2002–2004 Europese RekenkamerTwee van de zestien agentschappen doorlopen een afwijkende kwijtingsprocedure.1 Het Europees Parlement heeft voor deze agentschappen
geen bevoegdheid tot het verlenen van kwijting omdat ze geen communautaire
middelen ontvangen en omdat ze bij hun oprichting in hun eigen financieel
reglement hebben opgenomen dat kwijting wordt verleend door de Raad van Bestuur
van het agentschap.2Naast de instellingen, comités en agentschappen zijn er nog andere
Europese instanties. Voor deze instanties is kwijting door het Europees Parlement
niet aan de orde. Zo maken de Europese Investeringsbank en de Europese Centrale
Bank juridisch gezien geen deel uit van de Gemeenschap, omdat deze instellingen
rechtstreeks door de lidstaten worden gefinancierd. De bijdragen van de EU
aan Euratom en de Europese Scholen maken deel uit van de algemene kwijting
door het Europees Parlement aan de Commissie.De kwijtingsprocedureVertrekpunt in de kwijtingsprocedure zijn de financiële stukken van
de instellingen, de comités en agentschappen. Daarbij hoort het verslag
van de hoogste leidinggevende waarin de bevindingen van de interne controle
worden samengevat.Sinds 2003 stelt de Europese Rekenkamer aparte jaarrapporten op over de
instellingen, comités en agentschappen. In deze rapporten is, net als
in het jaarverslag, ook het commentaar van de gecontroleerden opgenomen.Vervolgens doet de Europese Raad, bestaande uit de regeringsleiders van
de 25 EU-lidstaten en de voorzitter van de Commissie, bij gekwalificeerde
meerderheid van stemmen een aanbeveling aan het Parlement over het al dan
niet verlenen van kwijting.Het Europees Parlement beslist of kwijting wordt verleend, eventueel onder
amendering van ontwerpbesluiten en -resoluties van de begrotingscontrolecommissie.
De kwijting dient op grond van het Financieel Reglement uiterlijk plaats te
vinden op 30 april van het tweede jaar volgend op het begrotingsjaar.Bevindingen over instellingen en comitésDe Europese Rekenkamer heeft voor alle instellingen en comités
een positieve betrouwbaarheidsverklaring afgegeven.Wel concludeert de Europese Rekenkamer dat de instellingen en comités,
ondanks grote inspanningen, nog niet alle wijzigingen hebben doorgevoerd die
het nieuwe Financieel Reglement vereist. Dit vernieuwde Financieel Reglement
is met ingang van het begrotingsjaar 2003 in werking getreden en stelt eisen
aan de opzet en werking van de interne toezichtsystemen en -controles,
de financiële verrichtingen en de jaarlijkse activiteitenverslagen van
de ordonnateurs. De Europese Rekenkamer stelt dat het nog niet voldoen aan
het Financieel Reglement een risico vormt voor de wetmatigheid en regelmatigheid
van de onderliggende verrichtingen.Behalve de nog onvoldoende uitvoering van het Financieel Reglement signaleert
de Europese Rekenkamer in een aantal gevallen dat de voorgeschreven aanbestedingsprocedures
niet (volledig) zijn gevolgd.Overigens merkt de Europese Rekenkamer op dat het algemene risico bij
administratieve uitgaven gering is. In de eerste plaats omdat het beheer rechtstreeks
plaatsvindt door de communautaire instellingen en organen zelf en niet door
uitbesteding aan derden. In de tweede plaats omdat vrijwel alle administratieve
uitgaven betrekking hebben op personeel en materieel en niet zozeer op subsidies
of projectfinanciering.Het Europees Parlement heeft aan alle instellingen en comités op
12 april 2005 kwijting verleend.Bevindingen over agentschappenDe belangrijkste tekortkomingen die in de rapporten van de Europese Rekenkamer
over de agentschappen naar voren komen zijn:• conformiteit met de begrotingsregels, in het bijzonder het doorschuiven
van verplichtingen naar een volgend jaar;• het middelenbeheer;• het niet volgen van de juiste procedures bij personeelwerving en
aanbesteding.De Europese Rekenkamer heeft voor op één na alle agentschappen
een positieve betrouwbaarheidsverklaring afgegeven. Alleen voor het Europees
Bureau voor Wederopbouw heeft de Europese Rekenkamer geoordeeld dat de jaarrekening
geen getrouw beeld geeft van de economische en vermogenssituatie van het Bureau.
Door het ontbreken van de nodige gegevens over de besteding van de middelen
die het Bureau heeft toevertrouwd aan derde nationale en internationale instanties
kan de Europese Rekenkamer geen oordeel geven over de wettigheid en regelmatigheid
van de verrichtingen die ten grondslag liggen aan betalingen ten bedrage van € 21,4
miljoen die in 2003 zijn gedaan. Voor het overige is de Europese Rekenkamer
van oordeel dat de verrichtingen die aan de jaarrekening van het Bureau ten
grondslag liggen, wettig en regelmatig zijn.Het Europees Parlement is van oordeel dat de structuur van bestaande en
toekomstige agentschappen diepgaande bezinning verdient. Het Parlement heeft
de Commissie verzocht een analyse te maken van de evaluaties die tot nu toe
van de afzonderlijke agentschappen zijn gemaakt. Het Parlement vindt onder
andere dat de communicatie tussen de Commissie en de agentschappen moet verbeteren,
dat er normen voor toezicht en evaluatie moeten komen, en dat de toewijzing
van middelen beter georganiseerd moet worden.Van de agentschappen wil het Parlement een verslag ontvangen waarin de
audits zijn vermeld die zijn uitgevoerd door de interne controleur, de daarbij
gevoegde aanbevelingen en het gevolg dat aan deze aanbevelingen is gegeven.
Ook verwacht het Parlement dat de agentschappen de begrotingsbeginselen zoals
vastgelegd in het Financieel Reglement volledig zullen naleven, in het bijzonder
de beginselen van eenheid en juistheid.1 Verder
moeten de agentschappen, voorzover dat nog niet het geval is,
volledig voldoen aan de boekhoudkundige vereisten van het Financieel Reglement
en hun procedures voor intern beheer en interne controle te versterken.Het Europees Parlement heeft op 12 april 2005 aan de veertien agentschappen
kwijting verleend. BIJLAGE 5Aansluiting Syntheseverslag als verantwoordingsdocument
op beleidsstrategie Europese CommissieSyntheseverslag 2003In het Syntheseverslag 2003 worden de beleidsmatige prestaties geëvalueerd
met het oog op de beleidsstrategie. De volgende punten komen erin aan de orde:• Interne controleDe Commissie stelt dat dringende actie vereist is rond de interne controle
van onderdelen van de Commissie buiten de hoofdzetel (delegaties, vertegenwoordigingen
en externe organisaties).• Activiteitengestuurd management en strategische
planning en programmeringDit onderdeel blikt niet terug op het afgelopen jaar, maar geeft aan wat
er nog moet gebeuren. In dit verband wordt de aanbeveling van de Europese
Rekenkamer genoemd over het ontwikkelen van prestatie-indicatoren.• PersoneelBinnen een aantal directoraten-generaal heerst een personeelstekort. Het
is moeilijk gekwalificeerd personeel te vinden.• Financieel beheer en rapportageIn 2003 is het nieuwe financiële reglement ingevoerd. Dit hoofdstuk
gaat in op:– Gedeeld beheer: directoraten-generaal betrokken bij structuurfondsen
kunnen geen betrouwbaarheidsverklaring afgeven. De Commissie wil betrouwbaarheid
bereiken door eigen controles en door verklaringen van verantwoordelijke organen
in de lidstaten. Het «single-auditmodel» zoals de Europese Rekenkamer
adviseert wordt hierin meegenomen.– Direct en indirect gecentraliseerd beheer: er zijn teveel fouten
in verklaringen van directoraten-generaal met betrekking tot de vergoeding
van kosten van begunstigden. De Commissie wil haar beheer vereenvoudigen.– Controles vooraf en achteraf: controles worden versterkt door
uitwisseling van optimale procedures. Er is een netwerk voor controles achteraf
in oprichting.– Tenuitvoerlegging financieel reglement: er zijn problemen bij
bepaalde directoraten-generaal. Toepassingsbepalingen zullen worden herzien.– Boekhouding/financiële rapportage: het project om in 2005
over te schakelen op een boekhoudsysteem op transactiebasis is volgens het
meerjarenplan uitgevoerd.In het Syntheseverslag stelt de Commissie dat de reikwijdte van betrouwbaarheidsverklaringen
ondubbelzinnig moet zijn. Het is essentieel dat de betrouwbaarheidsverklaringen
de exacte stand van zaken over interne controle weergeven, zonder de betrouwbaarheid
van de inhoud uit te hollen. Er zullen richtsnoeren worden opgesteld en optimale
procedures worden uitgewisseld tussen de directoraten-generaal. Zij moeten
risico’s, audit en interne controle als prioriteit beschouwen.De Commissie concludeert dat veel punten die bij de directoraten-generaal
spelen, niet nieuw zijn; er zal daarom geen nieuw actieplan worden gemaakt.
Wel behoeven sommige afgeronde activiteiten uit het vorige Syntheseverslag
een follow-up, terwijl andere activiteiten nog in uitvoering zijn. De hervorming van de Commissie is grotendeels doorgevoerd. De Commissie
vindt wel dat ze een betere balans dient te vinden tussen enerzijds haar rol
van initiator van beleid en strategie en anderzijds haar rol van uitvoerder
van dit beleid, ook wat het beheer betreft. Daarbij is verbetering van audit
en controle nodig. Er dient een synergie tot stand te komen tussen auditorganen
op lidstaat- en op EU-niveau. Ook de samenwerking tussen controleurs en gecontroleerden
moet toenemen.Aansluiting bij de beleidsstrategie 2003De jaarlijkse beleidsstrategie van de EU wordt door de Europese Commissie
vastgesteld en vormt haar strategisch kader: het document bevat de politieke
prioriteiten van de Commissie. Deze prioriteiten sluiten aan bij de vijfjaarlijkse
strategische doelstellingen die de Commissie aan het begin van haar ambtstermijn
vaststelt. De hoofdpunten uit de beleidsstrategie 2003 zijn:• drie beleidsprioriteiten voor de Europese Commissie: (1) de uitbreiding
van de EU, (2) stabiliteit en veiligheid, (3) een duurzame en inclusieve economie;• concrete doelen en bijbehorende activiteiten voor elk van de drie
beleidsprioriteiten;• personele middelen voor de drie beleidsprioriteiten.;• financiële middelen voor de drie beleidsprioriteiten, en richtlijnen
voor de begroting;• uitvoering van strategische evaluaties in 2003.De Algemene Rekenkamer constateert dat de hoofdpunten van het Syntheseverslag
2003 inhoudelijk niet aansluiten bij de hoofdpunten van de beleidsstrategie
2003. De drie beleidsprioriteiten – die de dragers zijn van de beleidsstrategie –
worden in het Syntheseverslag 2003 niet genoemd.Ook de doelen uit de beleidsstrategie spelen geen rol in het Syntheseverslag.
Verder sluit het Syntheseverslag niet aan bij de in de beleidsstrategie gekozen
benadering op het gebied van personeel en financiën (gerelateerd aan
de drie beleidsprioriteiten). De resultaten van de directoraten-generaal worden
in het Syntheseverslag 2003 niet behandeld.Het Syntheseverslag 2003 gaat niet in op het gevoerde beleid in termen
van de genoemde beleidsprioriteiten, maar alleen in termen van controle, beheer
en instrumenten. Daarbij is niet duidelijk of het beeld dat geschetst wordt
van de stand van zaken rond controle, beheer en instrumenten volledig is.Syntheseverslag 2004 en aansluiting met beleidsstrategieHet Syntheseverslag 2004 besteedt aandacht aan de volgende onderwerpen:• Algemene puntenVeel diensten hebben voorbehouden ten aanzien controles achteraf kunnen
opheffen. Ze waren beter in staat tekortkomingen in de uitvoering van de begroting
door nationale autoriteiten te identificeren bij de aanwending van EU-middelen
onder gedeeld beheer met de lidstaten. Het gedecentraliseerd beheer met derde
landen brengt grote risico’s mee: er moet veel aandacht aan het controlekader
worden besteed. De conclusie is dat voorbehouden doorgaans op terugkerende
zwakheden wijzen en dat maatregelen moeten worden ontwikkeld die de redelijke
zekerheid van de diensten voor de wettigheid en rechtmatigheid van activiteiten
beter ondersteunen. De «routekaart» van de Europese
Commissie kan de Europese Rekenkamer een stevige basis voor haar advies bieden.• Versterking procedure opstellen jaarlijkse activiteitenverslagMeer gerichte en duidelijker jaarlijkse activiteitenverslagen zijn nodig,
met evenwichtige rapportage en gemeenschappelijke methodiek per «beleidsfamilie»
(gedeeld beheer, onderzoek en interne beleidsterreinen).• Syntheseverslag en betrouwbaarheidsverklaringDe Commissie ziet de synthese als een handeling waarmee zij «haar
politieke verantwoordelijkheid neemt door de jaarlijkse activiteitenverslagen
en betrouwbaarheidsverklaringen te analyseren en door een standpunt in te
nemen over de belangrijkste horizontale kwesties, onder meer in de vorm van
passende actie in kwesties die actie op het niveau van de Commissie vereisen.»1 De Commissie vindt dat haar verantwoordingsplicht kan
worden versterkt door de kwaliteit van de activiteitenverslagen van sommige
diensten te verbeteren en punten van voorbehoud en hun effect preciezer te
formuleren.• Governance-kwestiesDe Commissie staat voor de uitdaging haar toezichtsystemen en interne
controles efficiënter te maken, het risicomanagement bij afdelingen te
versterken en bij de Commissie als geheel te ontwikkelen en de regeling voor
toezicht op agentschappen te verbeteren.• Financieel beheer en rapportageHet financieel beheer is grondig herzien door de inwerkingtreding van
het herschikte financieel reglement in 2003, de invoering van de activiteitengestuurde
begroting in 2004 en de overgang op een boekhouding op transactiebasis in
2005. De Commissie stelt de andere instellingen een «routekaart»
naar een geïntegreerd controlekader voor. Deze moet grotere garanties
bieden voor wettigheid en rechtmatigheid van het gebruik van EU-middelen.
Meer coherentie op het niveau van de «beleidsfamilies» maakt controles
achteraf gerichter en sterker geharmoniseerd.• PersoneelDe vereenvoudiging van sommige instrumenten moet leiden tot een efficiënt
personeelsbeleid. Er is gebrek aan gespecialiseerd personeel. De verwezenlijking
van de doelstellingen voor werving van ambtenaren uit de nieuwe lidstaten
is uitgesteld.De conclusie van de Commissie in het Syntheseverslag 2004 is dat het een
referentiekader vormt dat moet zorgen voor coherentie, dat uitleg moet geven
over de redenen achter voorgestelde initiatieven, en dat onder meer bijdraagt
aan de verwezenlijking van de middellange termijndoelstelling een positieve
betrouwbaarheidsverklaring van de Europese Rekenkamer te verkrijgen.2Als het gaat om de aansluiting tussen de beleidsstrategie 2004 en de synthese
2004 trekt de Algemene Rekenkamer dezelfde conclusie als die over het Syntheseverslag
2003. In het Syntheseverslag spelen de politieke prioriteiten waarop de beleidsstrategie
gebaseerd isgeen enkele rol. Ze worden niet genoemd en er wordt niet naar
verwezen. Dit geldt ook voor de doelen uit de beleidsstrategie. De resultaten
van de directoraten-generaal worden in het Syntheseverslag 2004 nauwelijks
behandeld. BIJLAGE 6Gepubliceerde rapporten over besteding EU-gelden door
nationale rekenkamers EU-lidstatenDe Algemene Rekenkamer is nagegaan welke rapporten over de uitvoering
van EU-beleid in 2004–2005 zijn gepubliceerd door de nationale rekenkamers
van de lidstaten van de EU. AUSTRIA: Rechnungshof– Organisation and handling of agricultural and viticultural grants.
Förderung (published in 2004 in Special report, Reihe Burgenland 2004/1) – Organisation
and handling of agricultural and viticultural grants. Förderung (published
in 2003/2004 in Special report, Reihe Kärnten 2004/2; Reihe Niederösterreich
2004/10; Reihe Tirol 2003/4; Reihe Wien 2004/1) – Community Initiative
INTERREG III A Alpenheim – Bodensee Hochrhein. Joint audit with the
ECA (published in 2004 in Special report, Reihe Voralberg 2004/2) – Customs
Duties and Agricultural Duties – Joint audit with the ECA – (Annual
report 2003) – Measures regarding the production potential on the
market of wine- Joint audit with the ECA -Reihe Burgenland 2005/1, Reihe Niederösterreich
2005/1, Reihe Steiermark 2005/1, Reihe Wien 2005/1 and Annual Report 2003) – Payment
Agency Agrarmarkt Austria; Integrated administration and control system for
certain Community aid schemes – Joint audit with the ECA – (Annual
Report 2003) – EU-funding for transport telematics – Joint
audit with the ECA – (Annual Report 2003) – Effectiveness
of the integrated administration and control system for certain Community
aid schemes in the implementation of the agri-environmental programme ÖPUL
2000 – Joint audit with the ECA – (Reihe Bund 2005/2). European
Agricultural Guidance and Guarantee Fund (EAGGF Guarantee Section), Statement
of Assurance 2003 – Joint audit with the ECA -( Reihe Bund 2005/2) – European
Agricultural Guidance and Guarantee Fund (EAGGF Guarantee Section), Statement
of Assurance 2003 -(Special Report, Reihe Bund 2005/2) – Agrarmarkt
Austria Marketing GesmbH (Reihe Bund 2005/9) – Research relevant
information: Grants and subsidies database (Reihe Bund 2005/9)   BELGIUM: Belgian Court of Audit– Investment premiums in the Walloon Region. The concept of «employment»
and «firm creation/ expansion» (February 2004) – Funding
in the European context of the Flemish municipal water treatment network (January
2005)  – Explanatory
note on the ESR-methodology (May 2005)   CYPRUS: Audit Office of the Republic of CyprusNo reports published in 2004/2005   CZECH REPUBLIC: Supreme Audit Office– Auditing operation No. 03/09 – The Realisation
of the National Programme of the Preparation of the Czech Republic for the
Membership in the European Union under the competence of the Department of
Agriculture (May 2004) – Auditing
operation No. 03/25 – The State Budget Funds provided from the chapter –
the Ministry of Health for preparation of the Czech Republic for Membership
in the European Union (July 2004)  – Auditing
operation No. 03/27 – Funds earmarked to Regional Operational Programmes
at NUTS II level (PHARE) (September 2004) – Auditing
operation No. 04/08 – The State Budget and the European Union funds
earmarked for the SAPARD programme (March 2005) – Auditing
operation No. 04/20 – Financial resources provided in the framework
of the EU supportive programmes ISPA and PHARE for improving the environment
measures (June 2005) – Auditing
operation No. 04/21 – Funds earmarked for the sector operational programme
Industry (January 2005)  DENMARK: National Audit Office of Denmark– Memorandum concerning the EU accounts for
2002 (February 2004)– Memorandum concerning the discharge of the
2002 EU accounts (September 2004) – Parallel
audit on Structural Funds (October 2004) – Special
report on border control (November 2004) – Special
report on the European Social Fund (December 2004) – NAOD memorandum
concerning EU accounts for 2003 (January 2005)  – NAOD memorandum
concerning the discharge of the 2003 EU accounts (June 2005)   ESTONIA: State Audit Office of Estonia– Results of PHARE projects aimed at economic development
(April 29, 2004, English version available)  – Procurement
process in road building and construction (June 18, 2004) – National
program «Integration in Estonian society» (June 30, 2004)  – Audit of
the economic activities of the foundations for Estonian Vocational Education
Reform (2005) – Efforts
of the public authorities of Estonia to avoid generation of surplus sugar
stock by the time of acceding to the European Union (June 1, 2005)   FINLAND: State Audit Office– Hansel Ltd’s structural arrangements and the company as
part of the state’s procurement strategy (2004)  – The Directorate
of Immigration’s activities – mainly from the viewpoint of operational
processes (2004)  – The Finnish
Geodetic Institute’s activities (2004)  – Regional
Innovative Actions Programmes (2004)  – Local action
groups as developers of rural areas (2004)  – Support
for organic farming (2004) – Parallel
audit on the audit trail including the 5% check (2005)  – The special
undertakings of agri-environment measures (2005)  – Evaluation
of national financial impacts concerning EU regulations (2005)   FRANCE: Cour des Comptes– Financial management of the European Social Fund (in the 2003
Annual Report) (2004)  – Audit of
professional bodies (issuing European grants): national professional body
for cereals and oil yielding plants and national professional body for fruits,
vegetables and horticulture (in the 2003 Annual Report) (2004)  GERMANY: Bundesrechnungshof– Inadequate application of public procurement legislation –
Taking regard to EU public procurement law (Annual Report on Federal Financial
Management 2004 – abridged English version available on www.bundesrechnungshof.de)  – Audit of
invitations to tender for building contracts to verify compliance with EU
public procurement law (Annual Report on Federal Financial Mangement 2004 –
abridged English version availiabe on www.bundesrechnungshof.de)  – Audit of
invitations to tender for contracts for professional services in connection
with building to verify compliance with EU public procurement law (Annual
Report on Federal Financial Mangement 2004 – abridged English version
availiabe on www.bundesrechnungshof.de)  – VAT Assessment
of public entities – Proposals for making the taxation of bodies incorporated
under public law compatible with EU-legislation (Report from November 2004
under section 99 of the German Federal Budget Code) – Allocation
of grants from the European Social Fund (2004 Annual report on federal financial
management/ Abridged Version).  GREECE: Hellenic Court of Audit– Organisation, operation and financial management of the Community
Programme SOCRATES in Greece during the financial years 2000–2002 (February
2004) – Operational
Programme HEALTH AND PREVENTION (3rd C.S.F.) (April 2004)  – Operational
Programme ROAD AXES, PORTS AND URBAN DEVELOPMENT (3rd C.S.F.) (June 2004)   HUNGARY: Hungarian State Audit Office– Audit of the PHARE Programme realised in the field
of healthcare (2004)– Audit of the environmental programmes realised
from the ISPA support. – Audit on
improving transportation infrastructure implemented in the frame of ISPA Programmes
(2005)  – 2004 certifying
audit of the Hungarian institutional framework set up in order to implement
the SAPARD programme and to effect payments of financial assistance  – 2004 certifying
audit of the organization serving as the Paying Agency administering the measures
financed under the European Agricultural Guidance and Guarantee Fund – Audit of
the utilization of the funds spent on the «Statistics» national
program (20% EU PHARE Funds)  – Audit of
environmental protection and nature conservation in the Hungarian-Austrian-Slovenian
border region (partly EU PHARE and EU CBC Funds)   IRELAND: Office of the Comptroller and Auditor GeneralThe Irish Office does not produce any specific
or composite report on EU financial management. Within the bodies audited,
EU funds are audited in like manner to national funds and reported on where
issues arise regardless of the source of the funding. Furthermore separate
Financial Statements are prepared and audited annually for EAGGF-Irish Operations.   ITALY: Corte dei Conti– Annual Report 2003: The financial relationships with the EU and
the use of EU funds (March 2004)  – Annual Report
2004: The financial relationships with the EU and the use of EU funds (March
2005)  – Environmental
sustainability and tourism – The reports
above listed are the ones produced by the Specialized Chamber and sent to
the Parliament. Other reports are produced by the Regional Audit Chambers
and sent to the relevant Regional Assembly.   LATVIA: State Audit Office– Report on the assessment of management effectiveness, compliance
of the results with the set goals and long-term effect of PHARE project CA
98 LE9812.02 Corruption prevention training, legislation
and information program (2004) – Report on
the legality audit on the utilisation of funding of PHARE P2000 project LE
00.10.02 Development of Latvian strategy of drug control
and drug addiction prevention and its implementation in accordance with EU
recommendations (2004) – Report on
the legality audit on the utilisation of funding of ISPA 2000/LV/16/P/PA/001
project Technical assistance to environmental projects
in Latvia and of preparatory works carried out for the establishment
of hazardous waste bury site (2004) – Audit on
the preparedness of the involved institutions to take up the funding of European
Social Fund and European Regional Development Fund (2004)   LITHUANIA: National Audit Office of the Republic
of LithuaniaCertification audit of SAPARD for
the financial year 2003 (2004 English version available) – Winding-up
audit of ISPA funded TA project 2001/LT/16/P/PA/003 (2004) – Interim
winding-up audit of ISPA funded TA project 2000/LT/16/P/PA/001(2004)  – Certification
audit of EAGGF GS for the financial year 2004 (2005)  – Winding-up
audit of Cohesion (ISPA) funded transport project 2000/LT/16/P/PT/002 (2005) – Certification
audit of SAPARD for the financial year 2004 (2005)  – Audit on
assessment of Structural Funds SPD programme management and control system
built-up in Lithuania (2005) – Final winding-up
audit of Cohesion (ISPA) funded TA project 2000/LT/16/P/PA/001 (2005)  – Interim
winding-up audit of Cohesion (ISPA) funded TA project 2001/LT/16/P/PA/002
(2005).  LUXEMBURG: Cour des comptesNo reports published in 2004/2005   MALTA: National Audit Office of Malta– Ministry for Rural Affairs and the Environment –
Agriculture Support Scheme Account (Mid-Year Audit Report on Public Accounts
2004 – July 2005)  – Social Security
Department – Old Age Pensions within the EU Scenario (Mid-Year Audit
Report on Public Accounts 2004 – July 2005)   THE NETHERLANDS: The Netherlands Court of Audit– EU Trend Report 2004 (February 2004, TK 2003–2004,
English version available)  – Administrative
Controls Butter Subsidies (September 2004, TK 2003–2004) – Financial
consequences of new EU policy (September 2004, TK 2003–2004, English
version available)  – EU Trend
Report 2005 (February 2005, TK 2004–2005, English version available) – Use of border
checks in the fight against terrorism (September 2005, TK 2005–2006   POLAND: The Supreme Chamber of Control– Using Phare Crossborder funds in the field of cross-border
co-operation of Slovakia and Poland in the period 2000–2003 (January
2004)  – Realization
of the Government’s obligations which were negotiated with the European
Commission in the area of environment protection (February 2004)  – Preparation
of public administration for acquisition and implementation of structural
funds (March 2004)  – Preparation
of Polish fisheries to the integration with the European Union (December 2004)  – Using of
the EU pre-accession funds as regards to PHARE’s Economical and Social
Cohesion Programme 2000 (April 2005)  – Using of
the public funds for the programmes concerning reduction of unemployment,
including EU pre-accession funds (May 2005)  – Implementation
of the Framework Programme for European Research & Technological Development
(May 2005)  – Audit on
the state budget execution in the 2004 year – part 84 «EU own
resources» (May 2005) – Preparation
of public administration for implementation of the Cohesion Fund (June 2005)   PORTUGAL: Tribunal de Contas– Audit to the Internal Control System of the Communitary Funds
(January 2004)  – Audit to
the Management Systems of the Priority Area 3 of the Operational Programme
of the Centre Region – CSF III (May 2004)  – Management
and evaluation system of the PEDRAA II (Special Programme of the Azores Autonomous
Region Development) – EAGGF-O (May 2004)  – Audit to
the managing expenses on the controls of the EAGGF Guarantee, within the scope
of the Integrated Administration and Control System (IACS) (July 2004) – Audit to
the Management Systems of the Priority Area 3 of the Operational Programme
of the North Region – CSF III (July 2004) – Financial
Management Audit to the Component 1 – Integrated Operations of Urban
Revitalisation and Environmental Valorisation – of the POLIS Programme
(July 2004)  – Analyse
of the accounting and support systems of the community financial flows, within
the sphere of Operational Programme for the Employment, Training and Social
Development, of the CSF III (FSE) (August 2004)  – Integrated
Project within the framing of the PRODESA (Operational Programme for the Economic
and Social Development of Azores)/FEOGA-O – Construction and betterment
of agricultural pathways of the Ponta Delgada milk basin – Azores (December
2004)  – Integrated
Project within the scope of the PRODESA/FEDER Variant Ponta Delgada –
Lagoa (December 2004).   SLOVAK REPUBLIC: Supreme Audit Office of the Slovak
Republic– Audit Report of Pre-Accession
CBC Phare Funds, disposable for the projects within the Financing Memorandum
2000–200? in the field of cross-border co-operation of Slovakia and
Poland (2004) – Audit of
the management of Phare Funds disposable for selected projects for the support
of the Roma minority in Slovakia (2004)  – Report on
certification audit of the SAPARD Programme in Slovakia for the financial
year 2003 (2004) – The Supreme
Audit Offices publishes regularly during the year two periodicals: «Reporter»
(for state bodies) and «Audit» (for the general public) with information
on audit reports.   SLOVENIA: Court of Audit of the Republic of Slovenia– Audit Report on Regularity of implementation
of the projects from ISPA pre-accession programme in 2002 (July 14, 2004)  SPAIN: Tribunal de Cuentas– Reporting on EU matters is incorporated in different general
reports of the Tribunal de Cuentas (2004, 2005)  – Audit on
the Management of Structural Funds (2005)   SWEDEN: The Swedish National Audit Office– Speedy scrutiny for asylum – Management
and Control of the Structural Funds  – Environmental
toxins from waste incineration – are supervisory systems effective   THE UNITED KINGDOM: The National Audit Office– HM Customs and Excise: Tackling VAT fraud
(HC 357, 2003–2004) – Financial management of the European
Union: A progress report (HC 529, 2003–2004) – Department
for Environment, Food and Rural Affairs: Helping farm businesses in England
(HC 1028, 2003–2004)  – Helping
Farm Businesses in England Overall Report (HC 1028, 2003–2004, Sept.
2004).  – Financial
Management of the European Union (HC 289 2004–2005, March 2005
).  – Lost in
Translation, Responding to the challenges of European Law (HC 26 2005–2006,
May 2005BIJLAGE 7Methodologie en literatuur (bij hoofdstuk 18)Methodologie berekening scoresDe evaluaties zijn aan de hand van een standaard vragenlijst geanalyseerd.1 De antwoorden zijn in tekst en deels ook gecodeerd
opgeslagen in een databestand. Op de kernthema’s meetbaarheid van doelen
en realisering van doelen hebben we scores berekend, die lopen van nul (niets)
tot tien (volledig).Voor de meetbaarheid van de doelen hebben we de evaluaties op vier punten
geanalyseerd:• logisch verband tussen beoogde maatschappelijke effecten en beoogde
prestaties;• doorvertaling van de beoogde maatschappelijke effecten naar meetbare
grootheden;• formulering van meetbare streefwaarden voor deze meetbare grootheden;• doorvertaling van beoogde prestaties naar meetbare grootheden.De antwoorden zijn gecodeerd in niet, deels en volledig. Voor elke «niet»
krijgt het programma nul punten, voor elke «deels» 1,25 punt en
voor elke «volledig» 2,5 punten. Zo ontstaat een globale index
van nul tot tien.Om enige conclusies te kunnen trekken over de mate van doelrealisatie
van de onderzochte programma’s halverwege de programmaperiode is een
scoremodel gemaakt met cijfers van nul tot tien door het antwoord op de betreffende
vraag voor elk doel een vijf te geven als het «gedeeltelijk» was
en een tien als het «volledig» was, en deze score vervolgens te
middelen over de genoemde doelen.Veel programma’s dienen uiteenlopende doelen. Om na te gaan of bepaalde
typen doelen vaker worden gerealiseerd dan andere, zijn de doelen ingedeeld
in globale categorieën. Vervolgens hebben we binnen elke categorie het
percentage volledig gerealiseerde doelen berekend, evenals het percentage
gedeeltelijk gerealiseerde doelen. Om een globale score te verkrijgen hebben
we vervolgens «gedeeltelijk» voor de helft laten meetellen (en
volledig uiteraard helemaal, en «niet» helemaal niet). Zo ontstaat
een index van nul (geen doelen gerealiseerd) via vijftig (alle doelen gedeeltelijk
behaald) tot honderd (alle doelen volledig gerealiseerd), met allerlei tussenscores.Doelen waarvan niet viel te zeggen in hoeverre ze zijn behaald (bijvoorbeeld
omdat ze te vaag zijn, of omdat er geen gegevens over zijn verzameld) zijn
uiteraard buiten beschouwing gelaten. Dat kan wel betekenen dat een programma
hoog scoort, terwijl dit maar op een klein deel van de doelen slaat en over
de rest niets bekend is.Geraadpleegde literatuurBoot, L. (2003). Evaluatie-indicatoren LEADER+ Nederland. Rotterdam: Ecorys-NEI.Boot, L. (2003). Mid term evaluatie Doelstelling 2-programma
Stedelijke Gebieden 2000–2006. Rotterdam: ECORYS.Boot, L.; A.Postma; M.Wienhoven; F. van der Zee (2003). Mid term evaluatie LEADER+ programma Oost-Nederland. Rotterdam: ECORYS-NEI. Boot, L.; A. Postma, M. Wienhoven, F. van der Zee (2003). Mid term evaluatie LEADER+ programma Noord Nederland 2000–2006.
Rotterdam: ECORYS-NEI.Boot, L.; A. Postma; M. Wienhoven; F. van der Zee (2003). Mid term evaluatie LEADER+ programma Zuid-Nederland 2000–2006.
Rotterdam: ECORSYS-NEI.Boot, L.; Allard Postma, Manfred Wienhoven, Frans van der Zee (2003). Mid term evaluatie LEADER+ programma Randstad 2000–2006. Rotterdam: ECORYS-NEI.Broeders, W. en Perrett, K. (2004). Mid-term review
of the ITS Deployment Programme (TEMPO) within the multi-annual indicative
programme (MIP). Brussel: Europese Commissie, DG TREN.Bureau Bartels (2003). Mid-Term Evaluatie EPD Zuid-Nederland. Amersfoort: Bureau Bartels.Bureau Bartels (2003). Mid-Term Evaluatie EPD Oost-Nederland. Amersfoort: Bureau Bartels.Bureau van Dijk Management Consultants (2004). Mid-term
Evaluation of the TEN-E Programme 2000–2006. Brussels: European
Commission, DG Energy and Transport.DG TREN, European Commission (2005). Evaluation of
SAVE Programme. Brussels: European Commission.E&Y, Barbier, Frinault & Associés (2003). Evaluation externe à mi-parcours du programme Leonardo da Vinci II. Bruxelles: Commission européenne, DG Education et Culture.ECORYS-NEI, Grontmij (2003). Mid term evaluatie van
het Plattelandsontwikkelingsprogramma Nederland 2000–2006.
Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid.EIM (2003). National Report of the Netherlands Leonardo
da Vinci Programme Phase 2, interim evaluation 2000 – 2002.
Zoetermeer: EIM.El-Araby, Kh., Morello S. (2003). MIP Revision, workpackage
4, final report, volume 1. Brussel: EC, DG TREN.Europese Rekenkamer (2004). Speciaal verslag nr. 14/2003
over de beoordeling van het landbouwinkomen door de Commissie. Luxemburg:
Publicatieblad van de Europese Unie C45/1.ERAC/ZENIT (2003). Tussentijdse Evaluatie Programma
Communautair Initiatief INTERREG III A 2000–2006 Euregio Rijn-Waal en
Euregio Rijn-Maas-noord. Boxtel: ERAC/ ZENIT.Gravesteijn, J., e.a. in opdracht van het Ministerie van SZW (2004). Tweede Mid-Term Evaluatie van het EQUAL-Programma. Rotterdam:
SEOR Erasmusuniversiteit. Jones, H.; H.Haydock.;N.Pratten (2003). Mid-term evaluation
on the implementation of the LIFE financial instrument. Report nr
AEAT/ENV/R/1503/ Final. : AEA Technology on behalf of the EC D-G Environment.Joost Hagens (2003). Mid Term Review EPD Flevoland
2000 2006. Utrecht/Den Haag/Amersfoort: Terp-LEI-Buiten.Luc Boot, Manfred Wienhoven, Atze Verkennis (2003). Mid Term Review Kompas voor het Noorden. Rotterdam: ECORYS-NEI.Marimon, R.e.a. (2004). Evaluation of the effectiveness
of the New Instruments of Framework Programme VI. Brussel: Europese
Commissie.New-Energy-Works BV (2004). Market Impact Assessment
of Altener Projects. Utrecht: .Pavel Salz (2003). Tussentijdse evaluatie van het FIOV
programma Nederland 2001–2006 (Buiten doelstelling 1). Vlaardingen:
Framian.Regioplan Beleidsonderzoek (2004). Midterm-evaluatie
ESF3. Amsterdam: Regioplan i.o.v. het Ministerie van SZW.Senter/Novem (2005). Nederland en het zesde kaderprogramma. Tussenbalans 2003–2004. Den Haag: Senter/Novem.The European Evaluation Consortium (2004). Ex-post
evaluation of specific interventions funded under the Sustainable Mobility
Policy. Brussels: European Commission, DG TREN.The European Evaluation Consortium (2004). Ex-post
evaluation of specific interventions funded under the Transport Safety Policy.: EC, DG TREN. XNoot1Het «Europees transparantie-initiatief» is gebaseerd op de
strategische hoofddoelen van de Europese Commissie 2005–2009. Zie hiervoor
de Mededeling van de Commissie COM (2005) 12 def. Zie voor het initiatief
zelf onder andere de speech van commissaris Kallas voor het European Policy
Institutes Network, Brussel, 20 oktober 2005.XNoot1Zie Commissiedocument COM (2005) 108 def. van 6 april 2005.XNoot2Zie Commissiedocument SEC (2005) 447 def van 6 april 2005.XNoot1Zie persbericht van de Europese Commissie IP/04/313.XNoot2Europese Commissie, Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Solidariteitsfonds
van de EU (...). COM (2005) 247 def.XNoot3Zie persbericht van de Europese Commissie IP/05/1060.XNoot1Zie hiervoor Commissiedocument COM (2000) 200 def (Witboek en actieplan).XNoot2In de stukken van de Commissie wordt gesproken over «activiteitengestuurd
management». In dit EU-trendrapport gebruiken wij verder de in Nederland
gangbare term «activiteitengestuurd management».XNoot1Zie voor de standaardtekst voor de DG-verklaring onder meer: SEC (2001)875/6
en SEC (2001)1197/6&7.XNoot1Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 Publicatieblad van de Europese
Gemeenschappen L 248/19 van 16.09.2002, artikel 60.XNoot2Zie Commissiedocument COM (2004) 101 def. De financiële perspectieven
zijn het raamwerk van de communautaire uitgaven over een periode van verschillende
jaren. Zij zijn het resultaat van een interinstitutioneel akkoord tussen het
Europees Parlement, de Raad en de Commissie, en geven de maximumomvang en
de samenstelling van de te verwachten Europese uitgaven aan. Zij worden ook
wel aangeduid als «meerjarenbegroting». Deze en overige termen
worden uitgelegd in de verklarende woordenlijst in bijlage 2.XNoot3Het BNI van de 25 lidstaten en van Roemenië en Bulgarije.XNoot4Naar aanleiding van de bijstelling van de ramingen van het BNI-27 is dit
percentage in april 2005 bijgesteld tot 1,24% (prijzen 2004).XNoot5Zie Commissiedocument COM (2004) 498 def.XNoot1Hoewel de relatieve welvaart van het Verenigd Koninkrijk sterk is gegroeid,
krijgt deze lidstaat nog steeds een deel van zijn afdracht aan de EU gecompenseerd.
Andere nettobetalers met een vergelijkbaar of lager welvaartsniveau hadden
hier tot nu toe geen aanspraak op. Door de uitbreiding van de EU met tien
nieuwe, veelal minder welvarende lidstaten moeten de kosten van de compensatie
bij ongewijzigd beleid mede gedragen worden door deze nieuwe lidstaten. Om
die reden moet het bestaande mechanisme volgens de Commissie worden aangepast.XNoot2Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Nederland en Zweden.XNoot3Op 15 september 2004 besloot het Europees Parlement tot de instelling
van een tijdelijke commissie Beleidsuitdagingen en Begrotingsmiddelen in de
uitgebreide Unie 2007–2013, met als doel de politieke prioriteiten van
het Europees Parlement te definiëren in het licht van toekomstige financiële
perspectieven. De tijdelijke commissie heeft op 10 mei 2005 haar eindverslag
vastgesteld.XNoot4Zie document P5_TA (2004)0367, Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen
in de uitgebreide Unie 2007–2013 Resolutie van het Europees Parlement
over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement –
Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst: Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen
in de uitgebreide Unie 2007–2013 (COM (2004) 101 – C5–0089/2004 –
2004/2006 (INI)).XNoot5De aanpassing zou er uit bestaan de EU-bestedingen in de nieuwe lidstaten,
uitgezonderd de kosten voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid waaronder
de infasering van de inkomenssteun in deze lidstaten, niet mee te rekenen
in het uitgangsbedrag (de totale vastleggingen) voor de Britse kortingsregeling.XNoot6Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 21 501–20, nr.
286.XNoot1Uiteindelijk hielden vijf landen (Verenigd Koninkrijk, Zweden, Nederland,
Finland en Spanje) bezwaren tegen het voorstel van het voorzitterschap.XNoot2Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002.XNoot3Zie voortgangsrapportage tot en met 31 januari 2005 inzake de modernisering
van het boekhoudsysteem van de Europese Commissie, COM (2005) 90 def.XNoot4Zie Commissiedocument COM (2002) 755 def.XNoot5Dit verzoek deed het Parlement bij het verlenen van kwijting voor de uitvoering
van de algemene begroting van de EU voor het begrotingsjaar 2000.XNoot1ADVIES Nr. 2/2004 van de Rekenkamer van de Europese Gemeenschappen over
het model «single audit» (en een voorstel voor een communautair
interne-controlekader).XNoot1Zie de resolutie A6–0070/2005 (definitieve versie) van het Europees
Parlement, 12 april 2005.XNoot2Deze verklaring wordt ook wel aangeduid met de term «ex-ante-verklaring».XNoot3Deze verklaring, die gezien kan worden als een jaarlijkse verantwoording,
wordt ook wel aangeduid met de term «ex-post-verklaring».XNoot4Artikel 274 van het EG-verdrag geeft aan dat lidstaten en Commissie zich
verplichten samen te werken om te verzekeren dat de EU-gelden die in gedeeld
beheer worden uitgegeven, worden gebruikt volgens het beginsel van goed financieel
management.XNoot5Sprekers waren: Szabolcs Fazakas (voorzitter van de begrotingscontrolecommissie
van het Europees Parlement), Siim Kallas (vice-voorzitter van de Commissie),
Terence Wynn (rapporteur voor de begroting 2003), John Grant (permanent vertegenwoordiger
van het Verenigd Koninkrijk bij de EU), Vítor Caldeira (lid van de
Europese Rekenkamer), Saskia Stuiveling (president van de Algemene Rekenkamer),
Ian Ball (International Federation of Accountants) en Jules Muis (voormalig
directeur-generaal Internal Audit Service van de Commissie).XNoot6Zie Commissiedocument COM (2005) 252 def.XNoot7Commissaris Kallas is vice-president van de Commissie en verantwoordelijk
voor administratieve zaken, audit en anti-fraudebeleid.XNoot1Over de precieze inhoud en reikwijdte van de openbaarmakingsverklaringen
en betrouwbaarheidsverklaringen bestaat in EU-verband geen overeenstemming.XNoot2Voor de landbouwuitgaven is dit al enkele jaren verplicht, maar op de
overige beleidsterreinen van de EU is dit een additionele eis.XNoot3«The need for a European transparency initiative», speech
voor de Friedrich Neumann Foundation in Berlijn. Eerder, op 3 maart 2005,
had Siim Kallas al een speech over dit onderwerp gehouden voor de Nottingham
Business School.XNoot1Zie http://europa.eu.int/comm/commission_barroso/kallas/transparency_en.htm.XNoot2In de verklaring moet het hoofd van het betaalorgaan verklaren dat hij
redelijke zekerheid heeft dat de jaardeclaratie klopt en dat er adequate controle
en beheersystemen zijn, die naar behoren hebben gewerkt.XNoot1Advies Nr. 1/2005.XNoot2In Nederland wordt de steun per 1 januari 2006 ontkoppeld.XNoot1Verordening (EG) nr. 1698/2005 van de Raad van 20 september 2005
inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Landbouwfonds voor
Plattelandsontwikkeling (ELFPO).XNoot2Infobulletin Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, december 2004, nr. 1.XNoot1Zie het Commissiedocument COM (2004) 492 def van 14 juli 2004.XNoot2Advies Nr. 2/2005.XNoot1Resolutie van het Europees Parlement van 6 juli 2005, A6/2005/177.XNoot2We refereren hier aan de «operatie comptabel bestel» die in
1987 binnen de Nederlandse overheid is ingezet. Deze operatie was gericht
op het verwezenlijken van een heldere en tijdige budgettaire verslaglegging,
het verbeteren van de financiële administratie, het realiseren van een
goede administratieve organisatie, interne controle en een goede accountantscontrole.XNoot1Het betreft de activiteitenverslagen van de directoraten-generaal Landbouw,
Regionaal beleid, Werkgelegenheid, Visserij, Onderwijs en Cultuur, Milieu,
Transport en Energie, Onderzoek en Budget, alsmede die van het Secretariaat-Generaal,
de Interne Auditdienst en het Europees Bureau voor Fraudebestrijding OLAF.XNoot1De overige directoraten-generaal en diensten hebben hun jaarlijks managementplan
niet openbaar gemaakt. «Openbaar» betekent in dit verband dat
de stukken voor iedereen beschikbaar zijn, bijvoorbeeld via een algemeen toegankelijke
website. Relevante informatie over de doelen van het beleid van alle directoraten-generaal
is opgenomen in «Preliminary Draft General Budget of the European Commission
of the Financial Year 2005», Working Document Part 1 Activity Statements,
mei 2005.XNoot1Zie het witboek Hervorming van de Commissie COM (2000) 200 def van 5 april
2000.XNoot1Kwijtingsadvies van de Ecofinraad aan het Europees Parlement betreffende
begrotingsuitvoering 2003, afdeling III/Commissie d.d. 8 maart 2005 (C6–0077/2005).XNoot1Besluit Europees Parlement d.d. 12 april 2005 ten aanzien van kwijting
afdeling III Algemene begroting van de EU, P6_TA-PROV (2005)0092.XNoot2Twee van de zestien agentschappen doorlopen een afwijkende kwijtingsprocedure.
Het Europees Parlement heeft voor deze agentschappen geen bevoegdheid tot
het verlenen van kwijting omdat ze geen communautaire middelen ontvangen en
omdat ze bij hun oprichting in hun eigen financieel reglement hebben opgenomen
dat kwijting wordt verleend door de Raad van Bestuur van het agentschap.XNoot1Zie Jaarverslag 2003 Europese Rekenkamer, p. 23–24.XNoot2Deze verplichting geldt voor alle onregelmatigheden waarmee meer dan € 4 000
is gemoeid (€ 10 000 als het om traditionele eigen middelen
gaat). De drempelwaarde bij de structuurfondsen is per 1 januari 2006 verhoogd
naar € 10 000.XNoot3Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen
van de Europese Gemeenschappen, in werking getreden 17 oktober 2002.
De overeenkomst geeft aan welke soorten fraude er zijn. Fraude ten nadele
van de financiële belangen van de Gemeenschap kan zowel plaatsvinden
bij uitgaven als ontvangsten. Fraude kan bestaan in elke opzettelijke handeling
of opzettelijk nalaten waarbij: (a) valse, onjuiste of onvolledige verklaringen
of documenten worden gebruikt of overgelegd, (b) in strijd met een specifieke
verplichting informatie wordt achtergehouden, of (c) van een rechtmatig verkregen
voordeel of van middelen misbruik wordt gemaakt door deze aan te wenden voor
andere doelen dan waarvoor zij waren toegekend.XNoot4Inbreuken op de communautaire wetgeving kunnen vormen omvatten die ruimer
zijn dan fraude c.q. een onregelmatigheid. Voorbeelden: onderlinge prijsafspraken
tussen nationale bedrijven waardoor de eerlijke mededinging wordt omzeild;
toekenning van subsidies door nationale overheid in strijd met het gemeenschapsrecht
aan een nationale industriële sector.XNoot1Zie Report from the Commission Protection of the European
Communities’ financial interests and the fight against fraud. Statistical
Evaluation of Irregularities – Agricultural, Structural and Cohesion
Funds and Own Resources – Year 2004, SEC (2005) 974, p. 49.XNoot2Het onderscheid tussen «fraude» en andere onregelmatigheden
wordt door de lidstaten verschillend gedefinieerd. Bijgevolg wordt in veel
meldingen niet aangegeven of het om fraude of om een gewone onregelmatigheid
gaat. Het Jaarverslag 2004 van OLAF meldt dat de Europese Commissie en de
lidstaten werken aan de verbetering van het meldingssysteem voor onregelmatigheden,
in het bijzonder om duidelijkheid te verschaffen over de termen «fraude»
en «onregelmatigheden».XNoot3Het percentage «vermoedelijke fraude» als percentage van het
totaal aantal gemelde onregelmatigheden in de periode 2000–2004 varieert
tussen 10% en 13%.XNoot4Report of the European Anti-Fraud Office,
Supplementary Activity Report for the Year 2004.XNoot5OLAF nam in 1999, bij de omvorming van UCLAF tot OLAF, veel zaken van
haar voorgangster over.XNoot1In 2003 bleek dat medewerkers van Eurostat, het Europees Bureau voor de
Statistiek, geld hadden geboekt op andere bankrekeningen.XNoot2COM (2004) 103 van 10 februari 2004: Voorstel voor een verordening
van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordeningen (EG)
nr. 1073/1999 en (Euratom) nr. 1074/1999 betreffende de door het Europees
Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) verrichte onderzoeken. Indiening door
de Commissie bij het Europees Parlement op 12 februari 2004.XNoot3De hoorzitting werd bijgewoond door leden van het Europees Parlement,
de Europese Commissie, en van andere EU-instellingen (onder andere de Europese
Rekenkamer), deskundigen van verscheidene lidstaten en de Verenigde Staten.XNoot1Advies nr. 1/2005 over het voorstel van de Raad over de financiering van
het gemeenschappelijk landbouwbeleid (COM (2004) 89 def); Advies nr. 2/2005
over het voorstel voor een verordening van de Raad inzake het EFRO, het ESF
en het Cohesiefonds (Com (2004) 492 def).XNoot1Voor dit hoofdstuk is gekeken naar aanwezigheid van informatie over doelen
in de algemene stukken van de Europese Commissie zoals de EU-begroting, jaarlijkse
managementplannen en jaarlijkse activiteitenverslagen. Ex-ante-, midterm-
en ex-post-evaluaties van individuele programma’s en activiteiten zijn
hierbij niet betrokken.XNoot2De website van de Europese Commissie (onderdeel «The commission
at work») vermeldt: «In this synthesis report the Commission takes
note of how well the annual policy strategy was implemented, as well as of
the DGs’ achievements and management performance and decides on the
measures necessary to address any major management weaknesses identified.»XNoot3Bijlage 5 bevat een uitgebreide beschrijving van de resultaten van deze
analyse.XNoot1Hierbij is ook gekeken naar de «Activity Statements» van de
directoraten-generaal die zijn opgenomen in «Preliminary Draft General
Budget of the European Commission of the Financial Year 2005», Working
Document Part 1 Activity Statements, mei 2005. De informatie die daarin is
opgenomen bevat echter geen duidelijk verband tussen doelen, indicatoren,
uitkomsten van beleid en resultaten die worden gepresenteerd in evaluaties.XNoot1Zie hiervoor Art. 274 van het EG-verdrag. Artikel 280 van het verdrag
gaat in op bestrijding en vervolging van fraude in de lidstaten.XNoot1Zie voor een toelichting op het systeem van eigen middelen het EU-trendrapport
2003, § 4.2.1.XNoot1Zie de Commissiedocumenten COM (2003) 590 en COM (2004) 487.XNoot2Mededeling Commissie, Europees Ontwikkelingsfonds, Raming van vastleggingen,
betalingen en door de lidstaten te storten bijdragen voor de begrotingsjaren
2004 en 2005. Commissiedocument COM (2004) 763 def.XNoot1Zie website Europese Commissie, DG Budget, over het EOF.XNoot2Het EOF maakt in 2005 (nog) geen deel uit van de EU-begroting. De financiering
van projecten die nog lopen onder het zesde, zevende en achtste EOF, wordt
overgeheveld naar het negende EOF.XNoot1Er zijn verschillende methoden voor de berekening van de nettopositie
van lidstaten. Voor de toepassing daarvan op Nederland, zie het EU-trendrapport 2005 (deel 3, § 14.3). De Algemene Rekenkamer
hanteert in de EU-trendrapporten steeds een zuiver boekhoudkundige definitie:
alle afgedragen eigen middelen van de lidstaten worden afgezet tegen alle
ontvangsten uit de EU-begroting. Daarbij baseren wij ons alleen op extern
gecontroleerde informatie, dus informatie uit de Jaarverslagen van de Europese
Rekenkamer.XNoot1Transnationale programma’s zoals Interreg III zijn niet in dit overzicht
opgenomen omdat deze programma’s in verscheidene landen worden uitgevoerd.XNoot1De activiteitenverslagen van 2003 en 2004 van de volgende beleids-DG’s
zijn bekeken: Landbouw, Regionaal beleid, Werkgelegenheid, Visserij, Onderwijs
en Cultuur, Milieu, Transport en Energie, Onderzoek. Hoewel er bij het interne
beleid geen sprake is van gedeeld beheer, wordt soms gewerkt met nationale
programma’s.XNoot2Ieder DG moet bij het jaarlijks activiteitenverslag een verklaring afgeven.
Hierin verklaart de directeur-generaal dat het verslag een waarheidsgetrouw
beeld geeft en dat er een redelijke mate van zekerheid bestaat over de juiste
besteding van het budget. Zie hierover verder deel 1, § 3.1.1.XNoot1Programma’s in de lidstaten België, Duitsland, Denemarken,
Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Nederland, Oostenrijk en het
Verenigd Koninkrijk.XNoot2Programma’s in Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk,
Spanje, Verenigd Koninkrijk en Zweden.XNoot3Voor de eigen middelen geschiedt dit op basis van het meldingssysteem
OWNRES. Krachtens artikel 6, lid 5 van Verordening (EG) nr. 1150/2000 melden
de lidstaten aan de Europese Commissie via een webgerelateerde OWNRES-applicatie
fraudegevallen en onregelmatigheden die de € 10 000 te boven
gaan. Zie: Commission staff working document, Annex to the Report from the
Commission Protection of the European Communities’ financial interests
and the fight against fraud Statistical Evaluation of Irregularities –
Agricultural, Structural and Cohesion Funds and Own Resources – Year
2004, SEC (2005) 974, p. 4 e.v.XNoot4Dit minimumbedrag ligt voor de uitgaven op € 4 000 en voor
de eigen middelen op € 10 000.XNoot5Zie OLAF Jaarverslag 2004, Annex 2.XNoot1Bron: SEC (2005) 974 Annex 2.XNoot2Rekening houdend met (206) te laat ontvangen meldingen over 2003 bedroeg
de toename circa 3%.XNoot3In totaal bevat voor de periode 1989–2005 (per 13 april 2005)
de OWNRES-database voor traditionele eigen middelen ongeveer 24 500 zaken
en ongeveer 40 500 meldingen van lidstaten, inclusief de actualiseringen.XNoot4Deze meldingen hebben betrekking op de twee afgesloten voorgaande programmaperioden
(37,4%) en de huidige structuurfondsperiode 2000–2006 (62,6%).XNoot5OLAF werkdocument 19 juli 2005, SEC (2005) 974, p. 21.XNoot1Europese Commissie, werkdocument Statistische evaluatie
van onregelmatigheden in sector landbouw, structuurmaatregelen en eigen middelen
2004, SEC (2005) 974, annex 10, p. 61 en 62.XNoot1Hierbij zijn inbegrepen de bedragen die door de Commissie worden aangeduid
als «niet invorderbaar vóór/in 2004».XNoot2Het is niet zeker dat de in overzicht 29 vermelde bedragen volledig terugvloeien
naar de EU-begroting. Dit is mede afhankelijk van kwaliteit en tijdigheid
van rapportages van lidstaten, en van de definitieve uitkomst van (nationale)
gerechtelijke procedures tussen eindbegunstigden en autoriteiten in de lidstaat.
Verordening (EG) nr. 438/2001 verplicht lidstaten om voor structuurmaatregelen
jaarlijks een actuele stand van zaken aan de Europese Commissie te rapporteren.XNoot1Europese Commissie, SEC (2004) 1059/ Werkdocument statistische evaluatie
van onregelmatigheden/bijlage 2 van het Jaarverslag 2003 inzake bescherming
financiële belangen en bestrijding van fraude.XNoot2Het is niet duidelijk of de 2004-cijfers in het aanvullend activiteitenverslag
2004 van OLAF voor alle onderdelen zijn herleid op jaarbasis. De tabellen
in dit verslag bevatten ook onjuiste tellingen.XNoot1Persberichten Europese Commissie Recovery CAP expenditure: IP/04/166,
IP/04/582, IP/04/945, IP/05/514, IP/05/1003.XNoot1In een lidstaat was het percentage «niet-subsidiabel» nog
steeds zeer hoog: 10,2% van de voor de zoogkoeienpremie opgegeven dieren
en 22,3% van de voor de speciale rundvleespremie opgegeven dieren.XNoot2Deze cijfers wijken af van de gegevens uit het activiteitenverslag 2004
van DG AGRI.XNoot3Drie van de vier lidstaten maakten ook in 2003 deel uit van deze groep.XNoot4Deze cijfers wijken af van de overeenkomstige cijfers uit het activiteitenverslag
2004 van DG AGRI.XNoot5Twee van de vier lidstaten maakten ook in 2003 deel uit van deze groep.XNoot6In 2003 betrof het 4,2% (435) van de gecontroleerde producenten.XNoot1Bosnië, Cambodja, Kazachstan, de Filippijnen en Syrië.XNoot2Jaarverslag 2004 Europese Rekenkamer, § 7.25–§ 7.32.XNoot1Zie Nico Groenendijk, Member States’ performances
in managing EU finances, Public Administration Vol. 82 No. 3, 2004
(701–725). Centre for European Studies, University of Twente, The Netherlands.XNoot2Dit overzicht geeft geen inzicht in eventuele rapporten op EU-terrein
aan regeringen en/of parlementen die niet openbaar zijn. Zie bijlage 6 voor
titels van de gepubliceerde rapporten.XNoot1Zie Tweede Kamer, vergaderjaar 2003– 2004, 29 751, nrs. 1–2.XNoot1Deze rapportage is niet het jaarlijkse activiteitenverslag van het directoraat-generaal
Landbouw, maar een afzonderlijke jaarlijkse rapportage.XNoot1In het stuk Structuurbeleid 200–2006, Hervorming
van de structuurfondsen – vergelijkend overzicht (Europese
Commissie, p. 18) wordt gesteld dat de programma’s met «de beste
prestaties» in aanmerking komen voor de prestatiereserve. Ook de website
Inforegio van DG Regionaal beleid spreekt over «de beste programma’s».
In Verordening (EG) 1260/1999, artikel 44, lid 2, wordt gesproken van programma’s
met een «toereikend geacht prestatieniveau».XNoot2Zie A report on the performance reserve and mid term
evaluation in Objective 1 and 2 regions, European Commission, DG
Regional policy, 27 juli 2004, p. 8–9.XNoot3Idem, p. 15–18.XNoot4Idem, p. 9.XNoot1Rijksbegroting Ministerie van Buitenlandse Zaken, Tweede Kamer, vergaderjaar
2004– 2005, 29 800 hoofdstuk V, nr. 2, p. 116.XNoot2Rijksjaarverslag Ministerie van Buitenlandse Zaken 2004, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2004–2005, 30 100, nr. 1, p. 163.XNoot1Zie ook overzicht EU-trendrapport 2005, p.
110. De Algemene Rekenkamer hanteert een boekhoudkundige definitie: een vergelijking
van alle EU-gerelateerde afdrachten en alle inkomsten van de lidstaat uit
de EU. De Algemene Rekenkamer gebruikt daarbij extern gecontroleerde informatie,
dat wil zeggen definitieve cijfers van de Europese Rekenkamer.XNoot1Dit verbod geldt niet voor erkende biologische bedrijven en voor bedrijven
die door de Plantenziektenkundige Dienst verplicht zijn om op percelen zwarte
braak toe te passen voor de bestrijding van quarantaineorganismen. Het verbod
geldt ook niet voor landbouwers die een teeltverbod hebben op grond van «Verordening
HPA bestrijding knolcyperus 2004» of op grond van «Verordening
PT Bestrijding knolcyperus in tuinbouwgronden».XNoot2Het naleven van de «Verordening HPA landbouwgronden 2003»,
het «Besluit HPA voorschriften bedrijfserosieplan 2003» en «Verordening
PT Bestrijding erosie tuinbouwgronden 2004». Deze verordeningen en het
besluit dragen bij aan het voorkomen van bodemerosie. De combinatie van bodemeigenschappen
(löss), hellingen en lokaal bodemgebruik (akkerbouw) maakt gebieden in
Limburg gevoelig voor watererosie.XNoot1Verordening (EG) 1782/2003 en Verordening (EG) 796/2004, uitgewerkt in
de regeling GLB-inkomenssteun van december 2004.XNoot1De onderuitputting van ESF-gelden wordt in § 16.3.3 van het
volgende hoofdstuk behandeld.XNoot2Staatscourant 11 juli 2005, nr. 131, p. 34.XNoot1Doelstelling 1: ontwikkeling en structurele aanpassing van regio’s
met een ontwikkelingsachterstand; doelstelling 2: economische en sociale omschakeling
van in structurele moeilijkheden verkerende regio’s.XNoot2ESF-3 richt zich op de opleiding van langdurig werklozen en herintreders;
Equal op de bestrijding van discriminatie en ongelijkheid op de arbeidsmarkt.XNoot3Ontwerp van addendum bij bestuursrechtelijke regeling betreffende samenwerking
op het gebied van audits en controles tussen de Europese Commissie en protocollaire
partner.XNoot4European Commission, Proposal for a Council Regulation
laying down general provisions on the European Regional Development Fund, the European Social Fund and the Cohesion Fund. Brussel, 14 juli
2004, COM(2004) 492 final. Deze ontwerp-verordening moet per 1 januari
2007 in de plaats komen van Verordening (EG) 1260/1999 die van toepassing
is op de periode 2000–2006. Zie over het structuurbeleid na 2006 verder
5.4 van het EU-trendrapport 2005.XNoot5Het gaat hier om een eerste algemene standpuntbepaling van het kabinet
in: Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005 22 112, nr. 340, p. 19–20.XNoot6Singe-audit model’: auditmodel (voor de Europese begroting) waarbij
elk controleniveau voortbouwt op het voorgaande met als doel de last voor
de gecontroleerde te verminderen en de kwaliteit van de audit op te voeren.XNoot7Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 21 501–07, nr.
475.XNoot8Tot de Eurogroep behoren alle landen die de euro hebben ingevoerd. Rondom
elke Ecofin-raad heeft de Eurogroep een bijeenkomst waarbij ook de Europese
Commissaris van economische en monetaire zaken en de president van de Europese
Centrale Bank aanwezig zijn. De Eurogroepbijeenkomsten zijn bedoeld om de
coördinatie van economisch beleid binnen de muntunie te bevorderen en
zaken die de lidstaten van de muntunie aangaan te bespreken.XNoot1Europese Rekenkamer, Advies nr. 2/2004. Zie ook www.eca.eu.int.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 135, nrs. 1–3.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 135, nr. 3.XNoot4Deze plicht houdt in dat het bestuursorgaan moet aangeven wat de aard
en de omvang van de gesubsidieerde activiteiten is en wat de daarbij opgelegde
verplichtingen zijn. Bovendien moet het bestuursorgaan jaarlijks verslag doen
van hoe de EU-subsidie is aangewend en hoe invulling is gegeven aan beheer,
controle of toezicht.XNoot1Artikel 25a, vierde lid, onderdeel b, van de Wet op de Raad van State.XNoot1Zie voor de eigen middelen § 16.6 van het EU-trendrapport 2005; zie voor de opzet van het landbouwbeleid § 16.1
en de Nederlandse structuurfondsprogramma’s § 16.2 en 16.3.
Zie verder ook hoofdstuk 10 van het EU-trendrapport 2003. De rapporten zijn te raadplegen op www.rekenkamer.nl.XNoot1Algemene Rekenkamer, Rapport bij het jaarverslag 2004
van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 100 XIV, nr. 2. Den Haag,
9 mei 2005.XNoot2De Commissie had wel opmerkingen bij de afrekening. Sommige opmerkingen
werden ook al gemaakt bij de afrekening van het boekjaar 2003. Het betreft
onder meer de gehanteerde steekproefmethode, de beschrijving van de verrichte
auditwerkzaamheden en de kwantiteit en kwaliteit van de fysieke controles.
De Commissie stelt dat hiermee rekening moet worden gehouden bij toekomstige
certificeringswerkzaamheden: de bevindingen kunnen in de toekomst dus nog
tot financiële correcties leiden. (Bron: Besluit betreffende de goedkeuring
van de rekening 2004 – Communicatie overeenkomstig artikel 1663/95 van
30 maart 2005).XNoot1Europese Commissie, DG Landbouw, Annual Activity Report
2004, Brussel, 5 april 2005, p. 86 e.v.XNoot2De Commissie rapporteerde in april 2005 een Europees gemiddelde van 1,8%.
De Europese Rekenkamer heeft dit gemiddelde bijgesteld tot 1,6% vanwege
aangepaste informatie over het aantal fouten in Griekenland en het Verenigd
Koninkrijk (zie tabel 4.4 van het Jaarverslag 2004 van de Europese Rekenkamer).XNoot3De Commissie rapporteerde in april 2005 een gemiddelde van 1,2%.
De Europese Rekenkamer heeft dit gemiddelde verhoogd tot 1,4% vanwege
aangepaste informatie over het aantal fouten (doorgaans meer fouten) in zes
lidstaten (zie tabel 4.5 van het Jaarverslag 2004 van de Europese Rekenkamer).XNoot4Deze uitgaven omvatten uitvoerrestituties, interventiesteun, uitgaven
voor opslag van productieoverschotten, een aantal kleine steunregelingen en
veterinaire uitgaven.XNoot5Het gaat hier om de zogeheten administratieve nacontroles op grond van
Verordening (EG) 4045/89.XNoot1Jaarverslagen Europese Rekenkamer 2003 en 2004.XNoot2Zie hoofdstuk 15 van het EU-trendrapport 2005.XNoot3De auditdienst maakt deze opmerking in relatie tot de problematiek van
de onderuitputting in het rapport: Audit 2004 EFRO-beheerssysteem.
Een onderzoek naar de beheersing van de onderuitputtingsproblematiek bij de
(EFRO-)Structuurfondsen. AD/5014470. Den Haag, 24 maart 2005.XNoot4Voor informatie over de opzet van de structuurfondsen verwijzen we naar
het EU-trendrapport 2003, p. 80 e.v. en bijlagen
7 en 8. Zie www.rekenkamer.nl.XNoot5FIOV: financieringsinstrument voor de oriëntatie van de visserij.XNoot1Deze verplichting vloeit voort uit artikel 13 van Verordening (EC) nr.
438/2001 van de Europese Commissie van 2 maart 2001 tot vaststelling
van uitvoeringsbepalingen van Verordening (EG) nr. 1260/1999 van de Raad met
betrekking tot de beheer- en controlesystemen voor uit de structuurfondsen
toegekende bijstand.XNoot2Het verslag maakt wel melding van een managementletter van de programma-accountant
van Flevoland, maar gaat niet in op de inhoud. Deze managementletter is meermaals
door ons opgevraagd, maar wij hebben hem niet ontvangen.XNoot3Het gaat bijvoorbeeld om EPD Noord en EPD Zuid.XNoot1Auditdienst Ministerie van EZ, Rapport inzake de review
van de accountantscontrole van het D.2-programma EPD Zuid over 2003. AD/5037590. Den Haag, 15 juni 2005.XNoot2Zie p. 12 van het artikel-13-rapport ESF-3 over 2004.XNoot3Zie p. 11 en verder van de artikel-13-rapportage over 2004.XNoot4Auditdienst ministerie van SZW, Auditverslag naar aanleiding
van ons review op het functioneren van de afdeling IC/OA van het Agentschap
SZW in 2004. AD/AV/2005/29124. Den Haag, 21 april 2005.XNoot1De Algemene Rekenkamer heeft reeds in het EU-trendrapport
2005 in algemene zin gewezen op de risico’s die zijn verbonden
aan (zeer) kleine organisaties die als projectaanvrager en/of -uitvoerder
optreden. Zie EU-trendrapport 2005, hoofdstuk
15.XNoot1Zie deel 2 van dit EU-trendrapport voor een vergelijking tussen de lidstaten.XNoot2In november 2005 waren echter nog geen cijfers bekend over de mate van
uitputting.XNoot3Auditdienst Ministerie van EZ, Audit 2004 EFRO-beheerssysteem.
Een onderzoek naar de beheersing van de onderuitputtingsproblematiek bij de
(EFRO-)Structuurfondsen. AD/5014470. Den Haag, 24 maart 2005.XNoot4Europese Commissie, DG Regio, Auditverslag EPD Zuid-Nederland, Missie 2004/NL/Regio/G3/35/1 van 22 juni 2005. Dit verslag
is voor commentaar aan de Nederlandse autoriteiten voorgelegd.XNoot5Het betreft controles in het kader van de certificering van betalingen
zoals bedoeld in artikel 9 lid 2 van Verordening (EG) nr. 438/2001.XNoot6AO/IC: administratieve organisatie en interne controle.XNoot7Europese Commissie, DG Regio, Auditverslag EPD Zuid-Nederland, Missie 2004/NL/ Regio/G3/35/1 van 22 juni 2005, p. 33.XNoot8Zie voor meer informatie p. 122–123 van het EU-trendrapport 2005.XNoot1Europese Commissie, Controleverslag ESF. Nederland
Controle van de beheer- en controlesystemen voor het programma doelstelling
3: 1999NL053DO001. Brussel, 21 april 2005.XNoot2Europese Commissie, DG Werkgelegenheid, Rapport annuel
d’activité 2004. Brussel, 18 maart 2005. De Europese
Commissie spreekt op p. 30 van ’des systèmes globalement satisfaisants’.XNoot3Zie over deze beleidswijziging per 1 januari 2006 het voorgaande
hoofdstuk, § 15.1.2.XNoot1Europese Rekenkamer, Jaarverslag over het begrotingsjaar
2003, § 5.54 Luxemburg, november 2004. Voor de fouten die
de Europese Rekenkamer heeft geconstateerd zie § 17.3.3.XNoot2De reactie van de Commissie is opgenomen in het jaarverslag van de Europese
Rekenkamer over 2003, § 5.54, p. 237–238.XNoot1De Algemene Rekenkamer plaatste hier begin 2002 kritische kanttekeningen
bij in het rapport Euregio’s: grensoverschrijdend
financieel beheer. Den Haag, maart 2002.XNoot1Het gaat hier om het zogenoemde programmabeheersysteem (PBS).XNoot2Europese Commissie, DG Werkgelegenheid, Rapport annuel
d’activité 2004. Brussel, 18 maart 2005. De Commissie
spreekt op p. 30 van «des systèmes globalement satisfaisants».XNoot1Het werkelijke aandeel zal afhangen van het aantal succesvolle projectaanvragen
vanuit Nederland en Nederlandse deelname in buitenlandse aanvragen. Volgens
het Ministerie van VROM liggen de oorzaken van de trage voortgang in de late
goedkeuring van het programma door de Commissie (maart 2002) en de complexe
organisatiestructuur van het programma.XNoot2Auditdienst Ministerie van Economische Zaken, Audit
2004 EFRO Beheerssysteem AD/5014470. Den Haag, 24 maart 2005.XNoot3Jaarverslag 2004 Urban II-programma 2000–2006 Heerlen van juni 2005.XNoot4Jaarverslag Leader Noord 2004 van juni 2005.XNoot1EG-Liaison is een onderdeel van het EZ-agentschap SenterNovem, dat adviezen
verstrekt over Europese subsidies.XNoot2Europese Commissie, DG Onderzoek, FP6 mid term review:
implementation and participation, Brussel, 13 juli 2005. De
peildatum is 11 maart 2005; de cijfers betreffen contracten met CPM status «signed», «final»
of «validated». De «networks of excellence» zijn netwerken
waarin tientallen tot honderden vertegenwoordigers van kennisinstellingen
en ondernemingen tot een duurzame onderzoekssamenwerking komen.XNoot3EG-verdrag, hoofdstuk XII, artikelen 154–156.XNoot1Verordening (EG, Euratom) nr. 2342/20 022 van 23 december 2002,
respectievelijk Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van 25 juni 2002.XNoot2Indien de gevraagde bijdrage aan de Europese Commissie gelijk is aan of
meer bedraagt dan € 150 000, dient een auditcertificaat door
een externe accountant te worden ingediend.XNoot1Http://europa.eu.int/comm/environment/life/project/index.htm, geraadpleegd
op 12 september 2005.XNoot1Het gaat hier dus niet om reeds gedane betalingen.XNoot1Zie http://www.europa.eu.int/comm/culture/eac/.XNoot1Het is niet de taak van de Europese Rekenkamer om bevindingen over lidstaten
te publiceren. Het controleobject van de Europese Rekenkamer is de begroting
van de Europese Commissie (en andere Instellingen, organen en agentschappen).
De gegevens van de Europese Rekenkamer op basis van de DAS-onderzoeken lenen
zich in beginsel niet voor algemeen representatieve uitspraken per lidstaat,
gegeven de omvang van de gehanteerde steekproef en de benadering vanuit de
hoofdstukken van de EU-begroting. De resultaten van onderzoek zijn daardoor
soms meer «toevalstreffers». Met deze kanttekening wordt de beschikbare
informatie van de Europese Rekenkamer in dit hoofdstuk weergegeven.XNoot2Werkdocument Europese Commissie 2004, SEC(2005) 974, p. 26.XNoot3Slotmemorandum Afdracht Eigen Middelen Europese Unie 2004, Ministerie
van Buitenlandse Zaken, Accountantsdienst, Den Haag, 14 maart 2005, p.
9.XNoot1EC/OLAF Commission Staff Working Document SEC (2005) 974, p. 7–8.XNoot2Inclusief de vorderingen die ultimo 2004 nog onderwerp waren van een nationaal
justitieel onderzoek en de door Nederland als «niet inbaar» beschouwde
vorderingen die reeds vóór 2004 zijn ontstaan.XNoot1Accountantsverklaring bij de financiële tabellen van het Jaarverslag
2004 van het doelstelling-2-programma EPD Zuid-Nederland, 27 mei 2005.XNoot1In deze jaren waren er wel veel onregelmatigheden die verband hielden
met projecten uit de periode 1994–1999, waarover door de Algemene Rekenkamer
en andere instanties reeds is bericht.XNoot2Ministerie van SZW, Artikel 13-rapportage 2004, AD/2005/49230. Den Haag,
30 juni 2005.XNoot3Zie het EU-trendrapport 2005, hoofdstuk 15
op www.rekenkamer.nl.XNoot4Zie het voorgaande hoofdstuk, § 16.4.3.XNoot1Op basis van de sectorbrieven van de Europese Rekenkamer.XNoot2Bron: opgave van het Ministerie van LNV.XNoot1Zie het EU-trendrapport 2005, hoofdstuk 15.XNoot2Artikel-13-rapportage Leader+ Oost van 8 juli 2005.XNoot1European Commission, Directorate-General for Energy and Transport, Financial audit – TEN-t decisions – Final Report,
Brussel, 8 juni 2004. European Commission, Directorate-General for Energy
and Transport, Notification of pre-information of recovery
order for Decision NL/1999/108 PBKAL-Preparatory studies Dutch section,
Brussel, 8 april 2005XNoot2Deze paragraaf is gebaseerd op informatie van het Ministerie van OCW.XNoot1Zoals blijkt uit de lijst met geraadpleegde documenten in bijlage 6 zijn
de meeste evaluaties in 2003 verschenen. In een aantal gevallen bleek dat
te vroeg om te beoordelen of de beoogde effecten gerealiseerd worden. Eind
2005 zullen dan ook actualiseringen verschijnen van de evaluaties, waarin
extra nadruk ligt op doelrealisering. Dan kan uiteraard blijken dat het beeld
gunstiger of juist ongunstiger uitvalt dan wij concluderen op basis van de
evaluaties uit 2003.XNoot2Voor programma’s die direct tussen de Europese Commissie en eindbegunstigden
worden uitgevoerd, zonder tussenkomst van de Nederlandse rijksoverheid, worden
doorgaans geen evaluaties van de effectiviteit op nationaal niveau opgesteld.
In die gevallen hebben we ons gebaseerd op de midtermevaluaties op Europees
niveau.XNoot3Europese Rekenkamer (2004). Speciaal verslag nr. 14/2003
over de beoordeling van het landbouwinkomen door de Commissie. Luxemburg:
Publicatieblad van de Europese Unie C45/1.XNoot1L. Boot (2003). Evaluatie-indicatoren Leader+ Nederland;
Indicatorenset voor de tweede tussentijdse evaluatie in 2005, Ecorys-NEI,
Rotterdam, 15 december 2003.XNoot1De programma’s die tot het interne beleid van de Unie behoren zijn
alleen op Europees niveau geëvalueerd. Van een uitsplitsing naar lidstaten
is hier geen sprake. Een uitzondering is Leonardo da Vinci. Een aantal onderdelen
hiervan wordt specifiek per lidstaat uitgevoerd. Dit programma is zowel op
Europees als op Nederlands niveau geëvalueerd. Het programma voor grensoverschrijdende
samenwerking Interreg Rijn-Waal en Rijn-Maas-Noord rapporteert logischerwijs
voor het hele betreffende gebied, dat ten dele in Nederland ligt en ten dele
in Duitsland.XNoot1SenterNovem (2005). Nederland en het zesde Kaderprogramma; Tussenbalans
2003– 2004. Den Haag: SenterNovem.XNoot1De integrale tekst van de kabinetsreactie is te vinden op de website van
de Algemene Rekenkamer: www.rekenkamer.nl.XNoot1Zie hiervoor de Mededeling van de Commissie COM (2005) 252 def, p. 8.XNoot1Het «Europees transparantie-initiatief» is gebaseerd op de
strategische hoofddoelen van de Europese Commissie 2005–2009. Zie hiervoor
de Mededeling van de Commissie COM (2005) 12 def. Zie voor het initiatief
zelf onder andere de speech van commissaris Kallas voor het European Policiy
Institutes Network, Brussel, 20 oktober 2005.XNoot1Verdrag van 25 maart 1957, geconsolideerde versie.XNoot2Verordening (EG, Euratom) Nr. 2343/2002 van de Commissie houdende de financiële
kaderregeling van de organen, bedoeld in artikel 185 van Verordening (EG,
Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad houdende het Financieel Reglement van toepassing
op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.XNoot1Het Europees Bureau voor Harmonisatie binnen de interne markt en het Communautair
Bureau voor plantenrassen.XNoot2Deze financiële reglementen zijn niet gepubliceerd in het publicatieblad
van de Gemeenschap.XNoot1Financiële Kaderregeling artikel 72, lid 5.XNoot1Europese Commissie, Syntheseverslag 2004,
p. 8–9.XNoot2Europese Commissie, Syntheseverslag 2004,
p. 20.XNoot1Van het programma Leader+ bestaan vier evaluaties, één per
geografisch deelgebied. We hebben hier het gemiddelde genomen van de vier
afzonderlijke scores. Van Leonardo da Vinci is er een Europese en een Nederlandse
evaluatie. Hier hebben we de Nederlandse evaluatie buiten de berekeningen
gehouden, omdat ze weinig tot niets vermeldt over de meetbaarheid en realisatie
van de doelen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30455-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl