Themacommissie Ouderenbeleid; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29549, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-04-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29549 nr. 6

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInleidingVragen CDA-fractie1234567Tabel 14 (TCOB-rapport, blz. 184)Huishoudens met meer
dan 10 jaar onvolledige opbouw AOW (in procenten) (prognose) 8910111213141516171819202122232425262728TCOB-rapport blz. 184 Tabel 11 (prognose) Ontwikkeling
uitgaven AOW, gezondheidszorg en belasting uit pensioenen, 2001–2040
(als percentage van het bbp (bruto binnenlands product)) 293031323334353637383940414243444546Vragen PvdA-fractie47TCOB-rapport blz. 184 Tabel 11 (prognose) Ontwikkeling
uitgaven AOW, gezondheidszorg en belasting uit pensioenen, 2001–2040
(als percentage van het bbp (bruto binnenlands product) 48Tabel 11 (prognose) Ontwikkeling uitgaven AOW, gezondheidszorg
en belasting uit pensioenen, 2001–2040 (als percentage van het bbp (bruto
binnenlands product) 4950515253545556575859Vragen VVD-fractie606162636465666768697071727374757677Figuur 1: Sterfterisico van Turken Marokkanen, Surinamers
en Antillianen t.o.v. autochtonen, gecorrigeerd voor leeftijd (Bos et al.,
2004).  78Vragen ChristenUnie-fractie79808182838485868788
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29549Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 123 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 549Themacommissie Ouderenbeleidnr. 6LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 13 april 2006De vaste commissies voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1, voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid2,
voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer3, voor Financiën4 en voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap5 hebben op 10 maart
2006 een aantal vragen ter beantwoording voorgelegd aan de Themacommissie
Ouderenbeleid over haar rapport «Lang zullen we leven!» (29 549,
nrs. 4–5). Deze vragen zijn vergezeld van de door de themacommissie
op 13 april 2006 verstrekte antwoorden,voorzien van een inleiding, hieronder
afgedrukt.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,BlokDe voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,SmitsDe voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,BuijsDe voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,TichelaarDe voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,AptrootDe griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,Teunissen InleidingDe themacommissie Ouderenbeleid – TCOB – (hierna: commissie/themacommissie)
hecht eraan vooraf, wellicht ten overvloede, op te merken dat de Kameropdracht
van de commissie was het formuleren van een integrale visie op het toekomstige
ouderenbeleid voor de middellange (10 jaar) en lange termijn (met een doorkijk
naar 30 jaar). De themacommissie diende, op basis van analyse, debat en gedachtewisselingen
met relevante organisaties en personen, bij te dragen aan de politieke oordeelsvorming
over haalbare en wenselijke ontwikkelingen op het terrein van het ouderenbeleid
en daarmee aanzetten te geven voor vernieuwende beleidsinitiatieven in de
politiek en samenleving. De activiteiten van de themacommissie moesten kaderstellend,
anticiperend, initiërend en agendabepalend zijn. Al deze aspecten zijn
neergelegd in de opdrachtformulering (TK 28 923, nr. 1). Deze opdracht
is uitgevoerd aan de hand van een viertal thema’s: Wonen en woonomgeving,
Welzijn, Zorg en Werk en inkomen. Het door de commissie gepresenteerde rapport
in de vorm van een integrale visie en een lijst met aanbevelingen is de weerslag
hiervan. De commissie wijst in het rapport specifiek op ontwikkelingen en
keuzemogelijkheden die aan de orde zijn. Het is niet aan de themacommissie
maar primair aan de individuele fracties om aan de bevindingen en aanbevelingen
van de commissie bepaalde conclusies te verbinden. Hoe de aanbevelingen worden
geconcretiseerd ligt voor de verschillende politieke vertegenwoordigers mogelijk
verschillend. Dat is een grote uitdaging. Het rapport is nu gepresenteerd
zodat de aanbevelingen die in deze kabinetsperiode niet te verwezenlijken
zijn, in zowel de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen als
in het regeerakkoord door een volgend kabinet kunnen worden meegenomen.Tot slot, in het licht van de afgebakende Kameropdracht, lange termijn
visie, past het de commissie niet om in haar reactie op politieke vragen waardeoordelen
uit te spreken over onder meer de nieuwe Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Daarnaast ligt het niet in de taakopdracht
van de commissie omschreven om de financiële en economische implicaties
van het advies en de aanbevelingen nader te duiden.Vragen CDA-fractie1De themacommissie stelt dat niet iedereen geld genoeg
heeft om in een zorgcomplex te wonen. Kan de commissie aangeven wat hiermee
wordt bedoeld, en kan dit financieel worden onderbouwd? Wat moet volgens de
commissie daaraan gedaan worden?Werkbezoeken die de commissie heeft gebracht aan o.a. De westelijke mijnstreek
(Limburg) en aan Trynwalden (Friesland) wijzen uit dat het voor ouderen met
lagere inkomens moeilijker is om te kiezen voor een woonzorgcomplex. Uit onderzoek
van het Sociaal en Cultureel Planbureau1 blijkt
dat ouderen met een laag inkomen vaker in verzorgingstehuizen wonen en hogere
inkomensgroepen vaker zelfstandig. Vooral mensen die in een woonzorgcomplex
(WoZoCo) wonen houden een minder te besteden budget over, met als gevolg dat
ouderen met een laag inkomen worden beperkt in hun keuze van een woonvorm.De commissie is voorstander van het laten vervallen van het onderscheid
tussen extra- en intramuraal en daarbij ook van het bestaan van diverse financieringsregelingen.
Hierdoor zou een betere afstemming tussen de bijdrage van de bewoner en kosten
kunnen ontstaan. 2De Themacommissie Ouderenbeleid zal in een apart evaluatierapport
de totale werkwijze van de themacommissie onder de loep nemen. De commissie
zal dan antwoord geven op de vraag of themacommissies kunnen bijdragen aan
een nieuwe werkwijze van de Kamer. Waarom heeft de commissie ervoor gekozen
zelf de door haar gekozen werkwijze te evalueren? Zou het niet wenselijk zijn
deze evaluatie te laten plaatsvinden door een (aparte) commissie werkwijze
Kamer?De onderzoeksvorm themacommissie zal worden afgesloten met een (ambtelijke)
evaluatie in het licht van het draaiboek parlementair onderzoek. Daarmee wordt
een bundeling van ervaringen van de themacommissie beoogd. Daarbij valt te
denken aan ervaringen met contractuele relaties, externe deskundigen, de opzet
en begeleiding van het onderzoek en zo meer. Alsook beoogt de themacommissie
naast haar eigen bevindingen ook de ervaring van externe betrokken op te tekenen.Deze evaluatie c.q. reflectie kan voorts onderdeel uitmaken van een Kamerbrede
(politieke) evaluatie over de werkwijze en het instrument themacommissies.
Deze evaluatie kan eventueel worden uitgevoerd door de commissie werkwijze
van de Kamer.3Volgens de wet op de leeftijdsdiscriminatie mag ontslag
bij de AOWgerechtigde leeftijd, ofwel 65 jaar. Indien zoals de commissie voorstelt
dit ontslag niet automatisch meer is, wat zijn dan de financiële en emotionele
consequenties voor mensen die wel door willen werken maar waarvan de werkgever
het contract wil beëindigen? Wat zijn de financiële en juridische
consequenties voor de werkgever? Waarom wordt door de commissie niet, net
zoals bij de Wet leeftijdsdiscriminatie, gesteld dat doorwerken na 65 jaar
slechts kan met instemming van zowel de werkgever als de werknemer?De grens van de AOW-gerechtigde leeftijd van 65 jaar dient onaangetast
te blijven. Dit uitgangspunt staat niet ter discussie. Echter de commissie
is van oordeel dat het automatische ontslag c.q. automatisme van ontslag bij
het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd moet worden verboden. Het
enkel en alleen bereiken van een bepaalde leeftijdsgrens, 65 jaar, mag geen
reden zijn voor ontslag. De einddatum van het dienstverband dient tot stand
te komen in overleg tussen werknemer en werkgever. Dit standpunt staat los
van het feit dat met het bereiken van de leeftijdgrens van 65 jaar de AOW
wordt uitgekeerd.De commissie is met de Sociaal Economische Raad (SER-adviesrapport «Van
alle leeftijden, blz. 57 e.v.) van oordeel dat het mogelijk moet zijn
om door te werken na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Er
bestaan op zichzelf geen wettelijke regelingen die het doorwerken vanaf 65
jaar verhinderen. Wel speelt de leeftijdsgrens van 65 jaar een belangrijke
rol in wet- en regelgeving op het gebied van de arbeid, zoals bij de ontslagbescherming,
de (verzekeringsplicht voor de) werknemersverzekeringen en het wettelijke
minimumloon. Het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd hoeft echter
niet het einde van het werkzame leven te betekenen. De raad beveelt aan te
bezien of in de praktijk minder terughoudend kan worden omgegaan met het doorwerken
na het eindigen van de arbeidsovereenkomst bij het ingaan van het (flexibel)
pensioen.De themacommissie is daarnaast net als de Kamer in afwachting van het
door de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan gevraagde
SER-advies (mei 2005) over het wegnemen van belemmeringen voor deelname aan
het arbeidsproces na het bereiken van de 65-jarige leeftijd. Dit advies zal
ingaan op enkele specifieke vragen die voor een deel ook betrekking hebben
op ouderen tot 65 jaar. Tevens heeft de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid op 3 oktober 2005 de SER verzocht een onderzoek te
verrichten naar de mogelijke voor- en nadelen van flexibilisering van de pensioenleeftijd
binnen het stelsel van arbeidsparticipatie, sociale zekerheid en pensioenen.
De raad zal dit verzoek betrekken bij de beantwoording van de adviesaanvraag
over het wegnemen van belemmeringen voor deelname aan het arbeidsproces na
het bereiken van de 65-jarige leeftijd (zie werkprogramma SER–2006).Hoewel een interessante vraag heeft de commissie niet onderzocht wat de
financiële en juridische consequenties voor de werkgever zijn. Zie tevens
inleiding.4Ondersteunt de commissie de stelling dat de kosten
van een oudere werknemer voor de werkgever niet hoger mogen zijn dan van een
jonge werknemer? Wat vindt de commissie van de huidige pensioenregeling waarbij
wettelijk is vastgelegd dat de pensioenkosten voor de werkgever bij jongere
leeftijden lager is dan bij ouderen?Deze vraag is in de themacommissie niet aan de orde geweest. De commissie
streeft naar een solidaire samenleving. De commissie legt er de nadruk op
dat het bij het creëren van een solidaire samenleving om alle leeftijden
gaat. Goed ouderenbeleid begint juist ook bij jongeren. Daarbij gaat het om
een evenwichtige verdeling van de lasten tussen en binnen generaties, en om
solidariteit tussen arm en rijk, en tussen ziek en gezond (interen intragenerationele
solidariteit). In het TCOB-rapport zijn diverse aanbevelingen opgenomen met
het oogmerk om een solidaire samenleving te creëren.5Uit onderzoek blijkt dat er anno 2005 nog steeds een
grote mate van solidariteit in de samenleving is. Deze solidariteit moet beter
georganiseerd en toekomstbestendig worden gemaakt, aldus de commissie. Welk
onderzoek wordt bedoeld, graag meer inzicht. Als er een grote mate van solidariteit
is, aldus de commissie, waarom moet deze dan beter worden georganiseerd? Op
welke wijze wil de commissie deze solidariteit toekomstbestendig maken?Solidariteit tussen generaties speelt zich af op micro- en macroniveau.
In de microsfeer gaat het vooral om generaties in de zin van afstammings-
en verwantschapsrelaties, in de macrosfeer gaat het om leeftijdsgroepen ten
opzichte van elkaar.Uit het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR) «Generatie bewust beleid» blijkt dat de familiale solidariteit
in Nederland redelijk tot goed is, maar dat deze toch niet als substituut
kan voorzien in de in de toekomst toenemende vraag naar formele zorgverlening.1De verhouding tussen generaties in de micro- en in de macrosfeer, die
zich kenmerkt door vele impliciete of niet-uitgesproken verwachtingen, is
aan een herijking toe door de veranderende demografische verhoudingen en de
veranderingen in levensloop. De overheid dient een extra verantwoordelijkheid
te nemen om de balans in de verhoudingen tussen de generaties in evenwicht
te houden door ondersteuning van het proces en door voorwaarden te scheppen
voor de discussie.6De commissie stelt dat mantelzorg en vrijwilligerswerk
door ouderen een belangrijk onderdeel is van de solidariteit. Indien er te
weinig mantelzorgers en vrijwilligers zijn, wil de commissie dan mantelzorg
en vrijwilligerswerk verplichten? Zo ja voor wie en op welke wijze? De commissie is geen voorstander van een verplichtstelling ten aanzien
van het verrichten van mantelzorg en vrijwilligerswerk (onbetaalde arbeid).
De commissie is van mening dat andere prikkels mogelijk zijn om het aantal
mensen dat mantelzorg en vrijwilligerswerk verricht te vergroten. De overheid
dient te investeren in een sterke sociale infrastructuur. Het is noodzakelijk
dat vrijwilligerswerk en mantelzorg sterker worden ondersteund met financiële
regelingen en voorzieningen zoals respijtzorg en steunpunten. Maatregelen
om maatschappelijke participatie te bevorderen zullen gericht moeten zijn
op meer mogelijkheden om betaald en onbetaald werk te combineren, op ondersteuning
van particuliere initiatieven, op preventie en op het scheppen van een omgeving
met adequate voorzieningen. Mantelzorg is immers maatschappelijk onmisbaar.
De geschatte economische waarde van de mantelzorg ligt nu tussen de 4 en 8
miljard euro. Het is dan ook belangrijk dat mantelzorgers en vrijwilligers
worden ondersteund, gestimuleerd, gefaciliteerd en gewaardeerd.7Een aanzienlijke groep zal in de toekomst moeten rondkomen
van een AOW uitkering, in een aantal gevallen zelfs van een onvolledige AOW
uitkering, al dan niet met een laag aanvullend pensioen aldus de commissie.
Kan meer inzicht worden gegeven in de gegevens waarop de commissie zich baseert,
dit temeer daar de commissie in aanbeveling 29 juist een onderzoek bepleit?De commissie baseert haar aanbeveling op het SER-advies «Van alle
leeftijden» (blz. 28 e.v.). In de toekomst zal een aanzienlijke
groep ouderen (naar schatting 20 procent) alleen op een AOW-uitkering en een
laag aanvullend pensioen beroep kunnen doen. Het betreft in het bijzonder
alleenstaande vrouwen en allochtone huishoudens. Daarnaast is er een relatieve
toename te verwachten van het aantal ouderen met een onvolledige AOW-opbouw
ofuitkering. Het betreft met name (niet-westerse) allochtonen. In 2009 zal
18 procent van de ouderen een onvolledige uitkering hebben waarbij het gemiddelde
kortingspercentage 51 procent is. Het aanvullende pensioen van deze groep
zal ook laag zijn omdat het gemiddelde inkomen van niet-westerse allochtonen
lager is dan van autochtonen en een groter deel op een uitkering blijkt aangewezen.
Als huishoudens met een onvolledige AOW-opbouw niet of nauwelijks andere inkomsten
hebben, zal in de toekomst een toenemende groep 65-plussers een beroep doen
op (aanvullende) bijstand. Al met al verdient de toekomstige inkomenspositie
van oudere allochtonen en van oudere alleenstaande vrouwen naar het oordeel
van de commissie de aandacht.In 2002 heeft het ministerie van SZW een onderzoek gepubliceerd waarin
de inkomensontwikkeling van ouderen in de periode 2000–2020 centraal
staat ( V. Thio, De inkomenspositie van ouderen. Toekomstige ontwikkelingen
en fiscalisering van de AOW-premie, werkdocument van het ministerie van SZW,
Den Haag 2002). In deze studie worden de verwachte inkomensontwikkeling en
de ontwikkeling in de relatieve inkomenspositie gekwantificeerd. Daarmee zijn
de uitkomsten zeer gevoelig voor de veronderstellingen en de veranderingen
ten opzichte van die veronderstellingen. De uitgangssituatie en de verwachtingen
zijn de laatste jaren aanzienlijk veranderd (dit geldt onder andere voor de
vooruitzichten voor indexering en het aandeel van middelloonregelingen in
de pensioenregelingen). Daardoor geeft de accuraatheid van de uitkomsten van
de gemaakte berekeningen een verkeerd beeld maar wordt ook de toekomstige
inkomenspositie van ouderen te optimistisch ingeschat. Desalniettemin geeft
het onderzoek een aantal belangrijke inzichten. Het onderzoek bevat ook gegevens
over de ontwikkeling van het aantal huishoudens met een onvolledige AOW-opbouw.
Het blijkt dat het percentage huishoudens dat meer dan 10 jaar AOW-opbouw
mist stijgt naar 6,6 procent in 2020, wat in absolute aantallen
meer dan een verdubbeling is, van 61 000 in 2000 naar 133 000 in
2020. Voor deze huishoudens geldt een korting van minstens 20 procent op de
AOW-uitkering. Een groot deel van deze groep zal bestaan uit immigranten.Tabel 14 (TCOB-rapport, blz. 184)Huishoudens met meer
dan 10 jaar onvolledige opbouw AOW (in procenten) (prognose)  alleenstaandpaartotaal20004,44,04,2 20056,64,85,720107,15,36,2 20157,45,26,320207,95,26,6Bron: V. Thio, De inkomenspositie van ouderen. SZW werkdocument, Den Haag
2002. Overgenomen uit: SER-rapport: Van alle leeftijdenZie tevens de antwoorden op vraag 12 en 71.8De commissie stelt dat er meer geriaters nodig zijn.
Waarop is deze veronderstelling gebaseerd en komt deze overeen met de cijfers
van het capaciteitsorgaan? Hoe ziet de commissie de onderlinge afstemming
tussen geriatrie, verpleeghuisartsen- en huisartsengeneeskunde?In 2004 zijn circa 122 klinisch geriaters werkzaam in Nederland. In het «capaciteitsplan
2005 voor de medische en tandheelkundige vervolgopleidingen en Advies 2005
over de initiële opleiding geneeskunde» van het Capaciteitsorgaan
is de instroom in de opleiding vastgesteld op 19. Hiermee zal dit specialisme
met 43 procent toenemen. Het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg
(NIVEL) heeft een behoefteraming klinisch geriaters uitgevoerd voor de periode
2004–2015/2020.1 Hieruit blijkt dat er grote
regionale verschillen bestaan en dat de geriatrische behandelmethode in 60
procent van de ziekenhuizen beschikbaar is. Op basis van verschillende scenario’s
die zijn gebaseerd op het doorrekenen van de consequenties van bepaalde aannames
rond de huidige onvervulde vraag. Bij de huidige vraag en op basis van de
demografische ontwikkeling zou sprake zijn van een groei van 22 procent in
2015. Uitgaande van een scenario waarbij meer huisartsen patiënten naar
een geriater verwijzen, wordt verwacht dat de vraag met 50 procent zal stijgen.Overigens wil de commissie er op wijzen dat het niet per se noodzakelijk
is dat élk ziekenhuis een geriater heeft, maar dat de deskundigheid
wordt bevorderd en dat in opleidingen van andere beroepsgroepen meer aandacht
aan geriatrie wordt besteed.Door middel van verticale substitutie, waarbij een overheveling van taken
plaatsvindt naar andere beroepsgroepen zoals verpleegkundigen, kan deskundigheid
op dit terrein worden verbreed.9De lokale overheid zou de keuze van ouderen kunnen
beïnvloeden door het aantrekkelijk maken van woningen door middel van
het aanbrengen van voorzieningen in en rondom de woning. De centrale overheid
dient dit beleid te bewaken en er op toe te zien dat alle vraaggroepen evenwichtig
op de markt aan bod komen. Wil de commissie duidelijk maken welk instrumentarium
van de centrale overheid volgens haar nodig is om deze doelstelling te realiseren? Doel is het mogelijk maken dat ouderen zo lang mogelijk kunnen deelnemen
aan de samenleving en dat zij zo lang mogelijk zelfstandig in de eigen omgeving
kunnen verblijven. Diverse voorzieningen kunnen helpen de zelfstandigheid
van ouderen te bevorderen en te behouden. Daarbij gaat het om een diversiteit
aan voorzieningen zoals zorg-, welzijns- en woonvoorzieningen. Deze arrangementen
voor hun ondersteuning zouden in samenspraak en onderhandeling met onder meer
woningcorporaties, zorgverzekeraars en gemeentebestuurders worden gerealiseerd.
Maar ook moet er ruimte zijn voor particulier initiatief waarbij mensen zelf
hun zorg-, welzijn- en woonvoorzieningen arrangeren.Zoals tijdens het werkbezoek aan Trynwalden (Friesland) naar voren kwam
is het belangrijk dat mensen zelfstandig kunnen blijven wonen. Anonimiteit
en vereenzaming dienen te worden voorkomen. In Trynwalden is het centrum Skewiel
opgericht waarin allerlei faciliteiten bij elkaar zijn gebracht, zoals een
huisarts, een tandarts en een ergotherapeut tot en met een kindercrèche
en een restaurant. Trynwalden meldt positieve ervaringen hiermee.10Het huidige voorlichtingsbeleid van de overheid schiet
tekort op het punt van voorlichting over allerlei regelgeving die van belang
is voor ouderen. Men zou meer voorgelicht dienen te worden over de AOW, over
de AOW-partnertoeslag die per 2015 afgeschaft zal worden en over de Algemene
Nabestaanden Wet (ANW). Waaruit blijkt dat de voorlichting op dit moment tekort
schiet? Waaraan denkt de commissie als ze stelt dat er «meer voorlichting»
moet komen?De commissie constateert dat het momenteel ontbreekt aan op het individu
(migranten, vrouwen e.d.) toegespitste informatie over onder meer de AOW-opbouw,
de partnertoeslag.De themacommissie heeft willen duiden dat zij het van wezenlijk belang
acht dat het pensioenstelsel en de AOW toekomstbestendig zijn. De themacommissie
betwijfelt in algemene zin of burgers zich voldoende bewust zijn van de maatregelen
die reeds genomen of aanstaande zijn en daarmee de implicaties voor de individuele
inkomenspositie van ouderen op het moment dat de leeftijd van 65 jaar wordt
bereikt. De commissie pleit via overheidsvoorlichting hieraan meer aandacht
te besteden opdat tijdig kan worden geanticipeerd. Het tijdig nemen van maatregelen
en het geven van goede voorlichting zijn daarbij cruciaal. Ook op dit punt
is het helder dat ouderenbeleid niet uitsluitend ouderen betreft. De jongere
generatie zal immers op basis van de bestaande regelingen keuzes moeten maken
die van invloed zijn op de toekomstige inkomenspositie.11Is de commissie van mening dat in de huidige verstedelijkingscontracten
en in de MOP’s (meerjarige ontwikkelingsprogramma’s van de steden)
over de periode 2005–2010 voldoende aandacht wordt geschonken aan de
huisvesting van ouderen en de voorzieningen voor ouderen in de verschillende
wijken? Is de toekomstige vraag naar zowel huisvesting als voorzieningen voor
ouderen in de diverse wijken voldoende in de stedelijke ontwikkelingsprogramma’s
verdisconteerd, en leidt dit dan ook overal tot concrete prestatieafspraken
tussen gemeenten en woningcorporaties en andere (markt-)partijen?Neen, de commissie heeft geen onderzoek gedaan naar lopend beleid, dit
behoort ook niet tot haar onderzoeksopdracht. De commissie heeft zich vooral
toegelegd op het formuleren van een integrale visie op het op middellange
(10 jaar) en lange termijn (met een doorkijk naar 30 jaar) te voeren ouderenbeleid. 12Als oplossing voor de problemen met pensioenopbouw
zouden volgens de commissie vrouwen die kinderen krijgen de mogelijkheid kunnen
worden geboden om een eventueel pensioengat versneld op te vullen. De overheid
beschikt over onvoldoende gegevens op dit punt. De minister van SZW wordt
verzocht meer informatie te verschaffen. Wanneer is deze informatie beschikbaar
en hoe verhoudt dit voorstel zich met de levensloopregeling?De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft per brief d.d.
2 maart 2005 (SZW0 500 163) en brief d.d. 28 april 2005
(29 549, nr. 2) geantwoord dat het Centraal Planbureau (CPB) voornemens
is de studie «Ageing in the Netherlands» uit 2000 te actualiseren.
Op basis van de uitgangspunten die in deze studie worden gehanteerd kan een
nieuw beeld worden geschetst van de toekomstige inkomenspositie van ouderen,
en meer specifiek daarbinnen de groep (alleenstaande) vrouwen. De studie van
het CPB «Ageing and the Sustainability of Dutch Public Finances»
(maart 2006) is inmiddels gepubliceerd. De commissie is nog in afwachting
van een nieuwe verkenning van de inkomenspositie van ouderen op lange termijn
zoals door de minister van SZW aangekondigd in de brief d.d. 2 maart
2005 (SZW0 500 163).Zie tevens antwoord op vraag 71.13De rol van de overheid is het organiseren van randvoorwaarden
door een verbreding van het aanbod van flexibele woningen (bijv. levensloopbestendige
woningen) aldus de commissie. Welke randvoorwaarden heeft de commissie hierbij
in gedachten?Te denken valt aan:– ontschotting en tegengaan van bureaucratisering;– een ander grondaankoopbeleid om te voorkomen dat de diverse overheden
elkaar tegenwerken;– het creëren van mogelijkheden voor het soepeler omgaan met
de eigendomsverhoudingen (van koop naar huur of omgekeerd tussenvormen tussen
huur en koop);– meer flexibiliteit in bouw en bouwbeleid. Vergroting van de mogelijkheden
waarbij meer generaties in één woning kunnen wonen. Het bouwbeleid
moet sneller kunnen reageren op (veranderingen in) de vraag;– bewaking door de overheid dat alle vraaggroepen evenwichtig aan
bod komen op de markt.14Een ander belangrijk punt is een leven lang leven;
daarvoor moet de overheid meer mogelijkheden en ondersteuning bieden, aldus
de commissie. Welke (meer) mogelijkheden en ondersteuning worden hier bedoeld?De commissie is van mening dat Nederland achterloopt bij het buitenland,
als het gaat om scholing vanaf 40 jaar; dit is ook tijdens het generatieforum
genoemd. Hoewel in de eerder genoemde design for all-gedachte past dat een
leven lang leren niet leeftijdsgebonden is, is de commissie van mening dat
scholing vooral vanaf 40 jaar gestimuleerd dient te worden. De commissie
vindt dat omscholing voor een andere functie gestimuleerd moet worden. Dit
met het oog op een verdere verhoging van de arbeidsparticipatie en van de
arbeidsproductiviteit. Een hoge algemene arbeidsparticipatie is essentieel
voor het economische draagvlak voor collectieve voorzieningen die voor ouderen
van belang zijn en eveneens (via de opbouw van aanvullend pensioen) voor de
toekomstige inkomenspositie van ouderen na het bereiken van de
pensioengerechtigde leeftijd. Een hoge arbeidsdeelname is ook nodig om de
gevolgen van vergrijzing voor de groei van het arbeidsaanbod en daarmee ook
voor de potentiële groei op te vangen. Door de demografische ontwikkeling
zal de groei van de potentiële beroepsbevolking (alle werknemers in de
beroepsgeschikte leeftijd) vanaf 2010 omslaan in een lichte daling. Als
gevolg van deze ontwikkeling zou bij ongewijzigd beleid de groei van het beschikbare
arbeidsaanbod op de middellange termijn afnemen. Het op peil houden van het
arbeidsaanbod moet dus vooral komen van een verdere stijging van de arbeidsparticipatie.Zoals omschreven in het SER-adviesrapport «Van alle leeftijden»
(blz. 131) vormt scholing een belangrijk instrument om de kennis en inzetbaarheid
van werknemers op peil te houden. Dit is van belang voor de arbeidsproductiviteit
van oudere werknemers en daarmee voor hun positie op de interne en externe
arbeidsmarkt. Hoewel het volgen van om-, her- en bijscholing in toenemende
mate een normaal onderdeel van de arbeidsloopbaan vormt, is de deelname van
oudere werknemers daaraan vooralsnog niet vanzelfsprekend. Zo nemen zij minder
vaak deel aan bedrijfsgerelateerde scholing dan jongeren (37 procent onder
50-plussers versus 49 procent onder de jongere leeftijdscategorieën).In het kader van het bevorderen van een leven lang leren is bijvoorbeeld
het instrument van het persoonlijk ontwikkelings- of leerplan van belang.
Zo heeft de Stichting van de Arbeid in 2001 aanbevolen om aan elke werknemer
en werkzoekende in beginsel een recht toe te kennen op een persoonlijk ontwikkelingsplan
met een daarbij behorend budget.Verder zou zoals omschreven in het SER-advies «Het nieuwe leren»
de invoering van een fiscale faciliteit voor een persoonlijke ontwikkelingsrekening
uitkomst kunnen bieden, dit wil zeggen: een spaarrekening waarop de werknemer
vrijwillig kan sparen voor scholingskosten die niet door de werkgever worden
vergoed.115Volgens de commissie zijn incentives nodig om maatschappelijke
participatie te bevorderen. Als voorbeeld wordt genoemd om werknemers verlof
te geven als zij hun vader of moeder naar het ziekenhuis moeten begeleiden.
Op welke wijze moeten deze incentives volgens de commissie worden gerealiseerd?Deze prikkels kunnen onder meer worden gerealiseerd in de CAO-afspraken
tussen werkgever en werknemer.De aankomende vergrijzing stelt de samenleving niet alleen voor problemen.
De hogere levensverwachting en de daarmee samenhangende verlenging van de
fase van gezonde, actieve ouderdom bieden ook kansen en mogelijkheden. De
ondersteuning en verdere bevordering van de maatschappelijke inzet en participatie
van gepensioneerde ouderen moet (hoger) op de politieke agenda worden geplaatst.
Die inzet en participatie zijn immers nodig zodat ouderen een productieve
bijdrage (kunnen) leveren aan de samenleving en omdat dit tevens kan bijdragen
tot het voorkomen van sociaal isolement. Ouderen willen deel uitmaken van
de maatschappij en willen geen uitzonderingspositie hebben. Uiteraard kunnen
sommigen zich uitleven in het beoefenen van hobby’s, terwijl anderen
zich wellicht willen inzetten voor maatschappelijke participatie, bijvoorbeeld
door informele hulp te verlenen (mantelzorg), vrijwilligerswerk, politieke
participatie, te zorgen voor de kleinkinderen en via betaald werk.Voor veel mensen is de sociale infrastructuur van belang. Betrokkenheid
bij de buurt kan worden gestimuleerd door bijvoorbeeld een organisatie in
de wijk te financieren die zich met vrijwilligerswerk bezighoudt, door het
creëren van ontmoetingsplaatsen of door het in stand houden van buurtwinkels. Burgerinitiatieven moeten worden gestimuleerd. De centrale
overheid zou kunnen beginnen met een landelijk fonds en de lokale overheid
kan dit later overnemen.16De commissie stelt dat het verzorgingshuis een armenhuis
wordt omdat er mensen komen te wonen die duurdere wijze van wonen niet kunnen
betalen. Kan de commissie dit (financieel) onderbouwen en aangeven op welke
andere wijze van wonen gedoeld wordt?Zie antwoord op vraag 1.17Ook werk en inkomen wordt een taak van de minister
voor ouderenbeleid, aldus de commissie. Kan meer inzicht worden geboden in
de door de commissie voorgestelde taak- en budgetverdeling tussen de minister
van SZW en de minister voor ouderenbeleid (blz. 21)Indien wordt overgegaan tot de instelling van een minister voor Ouderenbeleid
dient een zorgvuldige afstemming plaats te vinden tussen de taken van deze
en de overige ministers.Een minister voor Ouderenbeleid dient vooral een minister voor generatiebeleid
te zijn die de samenhang in het beleid (o.m. welzijn, zorg, wonen en woonomgeving
en werk en inkomen) voor de verschillende generaties moet bewaken. Het volgende
te vormen kabinet moet, in de visie van de commissie, prioriteit te geven
in de samenhang van het beleid en de consequenties voor de groeiende groep
ouderen.Een exacte budgetverdeling is nog niet vast te stellen. Dit kan plaatsvinden
bij het definitieve vaststellen van de taken.18Eenmaal in de vier jaar dient er een integrale ouderenvisie
door de overheid te worden opgesteld. Op welke wijze vindt afstemming plaats
met gemeenten die eveneens geacht worden een visie op ouderen en zorg te geven?Om een efficiënt en effectief op de toekomst gericht en integraal
ouderenbeleid neer te zetten is het noodzakelijk dat eenmaal in de vier jaar
door het kabinet een Ouderenvisie wordt opgesteld. Een jaarlijkse voortgangsrapportage
lijkt de commissie daarbij onontbeerlijk. De commissie is van oordeel dat
afstemming met gemeenten een meerwaarde kan zijn aangezien diverse uitvoerde
taken op het gebied van onder andere zorg, welzijn en wonen zijn overgedragen
aan gemeenten. Op welke wijze de afstemming met gemeenten plaatsvindt is een
verantwoordelijkheid van het (toekomstige) kabinet.19Aanbeveling 4 stelt dat gemeenten meer bevoegdheden
moeten krijgen over de planning en inrichting van wijken ten behoeve van wonen
en zorg voor ouderen (inclusief AWBZ instellingen). Gemeenten moeten een rol
krijgen bij de uitvoering van de wet toelating zorginstellingen (WTZi). Kan
worden toegelicht wat wordt bedoeld met «meer bevoegdheden», met
name ten aanzien van AWBZ-instellingen? Welke rol moeten gemeenten krijgen
bij uitvoering WTZi?Uit het werkbezoek aan Middelburg is gebleken dat gemeenten bij de planning
en realisatie van sociale woningbouw negatieve effecten ervoeren van de beperkingen
die gemeenten hebben bij de aankoop van grond en de bouw en sloop van zorginstellingen. De gemeenten hebben momenteel te weinig mogelijkheden om flexibel om te
gaan met combinaties van diverse vormen van wonen en zorg, en te weinig invloed
op de bouw en sloop van zorginstellingen. De gemeenten zouden, op basis van
een besluit van een zorginstelling haar capaciteit af te bouwen, gemeentebreed
kunnen kijken welke nieuwbouw op welke locatie voldoet aan de vraag van de
burgers. Door het besluit over afbouw van intramurale capaciteit voor te leggen
aan de desbetreffende gemeente krijgt deze het instrument om haar regierol
te vervullen.20Heeft de commissie berekend of wil ze laten berekenen
(bijv. door de ARK) welke financiële consequenties de aanbevelingen van
de commissie op het gebied van wonen en woonomgeving met zich meebrengen?Neen, de commissie heeft haar visie (rapport) met aanbevelingen juist
nu gepresenteerd met het oog op een implementatie daarvan in zowel de verkiezingsprogramma’s
van de politieke partijen als in het regeerakkoord. Een volgend kabinet kan
een doorberekening (financiële paragraaf) laten maken met het oog op
de financiële consequenties van de (overgenomen) aanbevelingen. Het is
aan de politieke partijen c.q. het kabinet om daarin keuzes te maken.Zie tevens de inleiding.21De commissie stelt een leerstoel «Welzijn voor
ouderen» voor. Welke andere leerstoelen zijn er op de diverse universiteiten
die te maken hebben met het beleid voor ouderen en wat is de toegevoegde waarde
van deze leerstoel?De universiteiten van Groningen, Amsterdam, Nijmegen en Tilburg hebben
allen een bijzondere leerstoel Ouderenbeleid. Een bijzondere leerstoel Interpretatieve
Gerontologie is gevestigd aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht.
Verder bestaat er een bijzondere leerstoel Verpleging van Ouderen aan de universiteit
Maastricht De toegevoegde waarde van een leerstoel «Welzijn voor ouderen»
is, dat welzijn daarbij een groter gewicht krijgt. Momenteel is er te weinig
wetenschappelijke onderbouwing op het gebied van welzijn en ouderen, hetgeen
gevolgen heeft voor de aandacht in het beleid. In het veld wordt de behoefte
aan een dergelijk leerstoel gevoeld, getuige de (hernieuwde) instelling van
een initiatiefgroep «Leerstoel welzijn ouderen».1 De groep voelt zich gesterkt door de uitspraken van de themacommissie.22Het beleid van VROM is minder regels en minder bureaucratie.
Hoe verhoudt zich dit tot een woonomgevingskeurmerk? Wie moet dit keurmerk
afgeven en waarom wordt dit op nationaal niveau geregeld in het Bouwbesluit
in plaats van in bestemmingsplannen?Evenals het al bestaande woonkeurmerk (WoonKeur) kan een woonomgevingskeurmerk
worden afgegeven. Dit geeft de (toekomstige) bewoner inzicht in wat de bewoner
in zijn/haar eigen omgeving kan aantreffen. In het Bouwbesluit kunnen de elementen
die voor bewoners van belang zijn worden beschreven. Te denken valt aan zorgvoorzieningen,
winkels, sportfaciliteiten etc. De gemeente kan het keurmerk afgeven. Daarom
is het van belang dat dit wordt vastgelegd in een centraal vastgesteld instrument.
De commissie is van mening dat dit keurmerk een belangrijke rol kan spelen
in de voorlichting aan (toekomstige) bewoners en voorziet geen toename van
de bureaucratie. 23Kan de commissie de aanbeveling om woningtoewijzing
te versoepelen concretiseren met behulp van enkele voorbeelden?Regels voor bouwen en voor woningtoewijzing kunnen worden versoepeld door
niet stringent vast te houden aan de koppeling van een bepaald type woning
aan de bepaald type gebruiker. Zo kan bijvoorbeeld een woning die «niet
geschikt is voor ouderen» alsnog geschikt worden indien mantelzorg in
de directe omgeving beschikbaar is.24Hoe verhoudt zich de wens van kleinschaligheid tot
de aanbeveling om zo te bouwen oudere echtparen niet gescheiden behoeven te
worden?De aanbeveling om kleinschalig voor ouderen te bouwen en het niet scheiden
van echtparen sluiten elkaar niet uit. Meer mensen zullen lang(er) zelfstandig
kunnen blijven wonen, onder andere in woonzorgvoorzieningen, met behulp van
zowel gemeentelijke diensten als AWBZ-zorg. Zo zullen de mogelijkheden om
als echtpaar (langer) samen te blijven wonen in een eigen huis, zelfs met
verpleeghuiszorg, moeten worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Dit is een
kwestie van organisatie van mogelijkheden op regionaal en lokaal niveau, op
basis van de aanwezige vraag. Het uitgangspunt moet zijn dat mensen/echtparen
recht hebben op een eigen woning (kamer) en dat zijzelf moeten kunnen kiezen
waar die zich bevindt.25Volgens de commissie moeten de regels voor het bouwen
en voor woningtoewijzing zodanig worden versoepeld dat mantelzorg in de directe
omgeving mogelijk wordt (aanbeveling 8). Wil de commissie duidelijk maken
op welke wijze dit bijvoorbeeld zou kunnen worden gerealiseerd?Zie antwoord op vraag 23.26Aanbeveling 14 van de commissie behelst het opstarten
van consultatiebureaus voor ouderen voor preventie, monitoring, signalering,
informatie, advies en het leveren van diensten voor wonen, welzijn en zorg.
De overheid dient voor de startfase een specifieke regeling te treffen aldus
de commissie (blz. 23) Wil de commissie duidelijk maken welke toegevoegde
waarde deze consultatiebureaus hebben t.o.v. éénloketfunctie
van gemeenten in het kader van de Wmo? Wat is de meerwaarde van deze consultatiebureaus
op het gebied van preventie en zorg voor ouderen t.o.v. de functie van huisartsenzorg
en de daarbij behorende praktijkverpleegkundige c.q. diabetesverpleegkundige
e.a. specifieke functies? Waarom heeft de commissie niet gekozen voor het
opnemen van de uit te voeren taken op het gebied van preventie en zorg in
de reguliere zorg? Wat wordt bedoeld met «specifieke regeling»?
Welke extra kosten brengt dit voorstel met zich mee?De doelen van de consultatiebureaus zijn vooral gericht op vroegtijdige
opsporing van gezondheidsproblemen – niet alleen op fysiek, maar ook
op geestelijk en sociaal niveau – en op preventie en gezondheidsbevordering.
Het gaat daarbij met name om de problemen waar ouderen mee worden geconfronteerd.
Het betreft bijvoorbeeld vallen, medicijngebruik, bloeddruk, eenzaamheid,
enz. Verder worden ouderen geïnformeerd over de mogelijkheden op het
gebied van zorg- en welzijnsvoorzieningen met het doel zolang mogelijk zelfstandig
te blijven. Immers eigen regie en zeggenschap zijn belangrijke elementen.
De meerwaarde van deze consultatiebureaus t.o.v. de huidige situatie
is dat meerdere aspecten worden samengebracht. Het is dan ook breder dan de éénloketfunctie.In het antwoord op vraag 27 is een eerste indicatie van de kosten opgenomen.
Tevens moet worden aangetekend dat de instelling van dergelijke consultatiebureaus
mogelijk kan leiden tot verschuiving van (duurdere) tijd en zorg bij de thuiszorg
en huisartsen. Een «specifieke regeling» kan zijn een subsidie
voor het starten van consultatiebureaus.27Het kabinet moet meer geld investeren in preventie.
Eerder genoemde consultatiebureaus kunnen met preventieprogramma’s sociaal-economische
gezondheidsverschillen bestrijden, aldus de commissie. Kan meer inzicht worden
verschaft in de bedragen die hiermee zijn gemoeid, en op welke wijze de consultatiebureaus
de sociaal-economische gezondheidsverschillen kunnen bestrijden? Kunnen voorbeelden
worden gegeven? (blz. 23/24)Bij de bestrijding van sociaal-economische gezondheidsverschillen valt
te denken aan het stimuleren van gezonder en minder eten, niet roken en meer
bewegen. Roken en overgewicht zijn factoren die sterk samenhangen met het
opleidingsniveau. De consultatiebureaus dienen zich hierbij te richten op
de specifieke problemen en vraagstukken die samenhangen met het ouder worden.
Zo kan het eetpatroon afhankelijk zijn van het verlies aan mobiliteit. Verder
kan het consultatiebureau bemiddelen bij woningtoewijzing en ondersteuning
bieden op het terrein van zorg. De kosten van de opzet en het functioneren
van consultatiebureaus zullen bij de uitwerking in kaart moeten worden gebracht.
Onlangs is wel een inventarisatie van vijftien consultatiebureaus voor ouderen
opgesteld door het NIZW.1 Hierin is een indicatie
gegeven van de kosten. Deze variëren van ongeveer 9500 euro tot 360 000
euro per project. Bij het laatstgenoemde bedrag is ook een uitgebreid onderzoek
naar de effecten van het preventieve gezondheidsonderzoek inbegrepen.28Bij volksverzekeringen zoals de AOW en AWBZ dient bij
uitkeringen geen onderscheid gemaakt te worden. Is de commissie het hiermee
eens, en wat bedoelt de commissie met het verder fiscaliseren van de AOW?
Betekent dit dat de commissie ook de uitkering van de AWBZ wil belasten? Zo
ja, op welke wijze?De belangrijkste (toekomstige) knelpunten in dit verband hebben in de
eerste plaats te maken met de gevolgen van de vergrijzing en het instandhouden
van het financieel-economische draagvlak van deze voorzieningen (in relatie
tot de houdbaarheid van de overheidsfinanciën). De absolute en relatieve
toename van het aantal ouderen (65-plussers) leidt tot een groeiend beroep
op collectieve voorzieningen (zie tabel 11 hieronder)2.TCOB-rapport blz. 184 Tabel 11 (prognose) Ontwikkeling
uitgaven AOW, gezondheidszorg en belasting uit pensioenen, 2001–2040
(als percentage van het bbp (bruto binnenlands product)) % bbp2001201020202040AOW4,75,46,89,0Gezondheidszorg7,07,78,610,6 Belasting uit pensioen3,33,85,28,4Bron: CPB, Ageing in the Netherlands, 2000De themacommissie acht het van wezenlijk belang dat het pensioenstelsel
en de AOW toekomstbestendig zijn. Bij de bewerkstelliging daarvan zullen toekomstige kabinetten ook oog moeten hebben voor solidariteit, niet
alleen tussen generaties, maar ook tussen zieke en gezonde ouderen en arm(e
ouderen) en rijk(e ouderen). In het licht hiervan is de commissie van oordeel
dat als de premielast van de AOW de draagkracht van jongere generaties te
boven gaat, de AOW verder gefiscaliseerd zal moeten worden. Met andere woorden
de commissie doelt op de mogelijkheid van een geleidelijke uitbreiding van
de AOW-financiering uit de algemene middelen.Vooralsnog zijn naar het oordeel van de commissie allereerst andere maatregelen
aan de orde om de stijgende AOW-uitgaven te financieren alvorens het instrument
van fiscalisering wordt aangewend. Zoals betere benutting van menselijk kapitaal
door een verhoging van de arbeidsparticipatie. De themacommissie heeft haar
verantwoordelijkheid willen nemen door het bespreekbaar maken van dit punt,
zij wordt daarin bijgestaan door het SER-advies «Van alle leeftijden»
en de toekomstige kosten/uitgavenontwikkelingen.Het oordeel van de commissie reikt niet verder dan (alleen) de genoemde
fiscalisering van de AOW. De AOW en de AWBZ zijn naar aard en strekking twee
totaal verschillende eenheden, en mogen daarom niet op één lijn
worden geplaatst. De commissie wenst geen verband te leggen tussen maatregelen
in het kader van de AOW en de positie van de AWBZ. Dit zou een onjuist beeld
oproepen van hetgeen de themacommissie voor ogen heeft bij de fiscalisering
van de AOW.29Wat is volgens de commissie voldoende capaciteit in
verpleeghuiszorg nu en over 5, 10 en 20 jaar?De commissie is uitgegaan van cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau
(SCP), de indexcijfers voor opname verpleging zijn:12000: 100 (het absolute aantal was in dit jaar: 56 500)2005: 1092010: 1192015: 1272020: 140De trend in het gebruik ligt vrij dicht bij die van de potentiële
vraag (40 procent en 48 procent toename) in de periode 2000 tot 2020. Het
SCP-rapport vermeldt dat dit mede komt door dat de intensieve zorg van het
verpleeghuis weinig pendanten in de particuliere sfeer heeft en de kans dat
informele helpers zorg kunnen bieden bij deze zware gevallen van hulpbehoefte
het kleinst is.30Kan de commissie aangeven welke verantwoordelijkheden
wettelijk vastgelegd zouden moeten worden en op welke wijze dat zou moeten
gebeuren?Ketens komen vaak niet tot stand of functioneren onvoldoende doordat een
duidelijke «eigenaar» die een keten tot stand wil, mag en kan
brengen, ontbreekt. Problemen in de ketenzorg concentreren zich op slechte
afstemming en onvoldoende afbakening van taken en verantwoordelijkheden.De overheid kan een eigenaar aanwijzen en helpen verbindingen in ketens
aan te brengen door de onderlinge afhankelijkheid van partijen te vergroten.
Meer financiële zekerheid kan worden verschaft door opnemen van integrale
zorg in het basispakket. Via de Wet Tarieven Gezondheidszorg (WTG) zou eerder
kunnen worden toegestaan om nieuwe zorgvormen uit te proberen. Tevens is het
van belang patiëntenorganisaties te betrekken bij het borgen van de kwaliteit
van ketenzorg. 31De commissie stelt in aanbeveling 19 dat poliklinische
zorg dichter bij de mensen dient te worden geleverd. Wat verstaat de commissie
onder poliklinische zorg, en welke criteria heeft de commissie voor ogen?
Op welke punten constateert de commissie knelpunten in de nu geldende bereikbaarheidsnormen
voor zorg?Onder poliklinische zorg verstaat de commissie de zorg die specialisten
kunnen bieden in de vorm van spreekuren in bijvoorbeeld een gezondheidscentrum.
De commissie pleit niet voor de stichting van poliklinieken of kleine ziekenhuizen
in de wijk, maar voor het dichterbij brengen van de functie. De gemeente kan
bepalen waar deze zorg wordt uitgeoefend.32In aanbeveling 20 stelt de commissie dat de verantwoordelijkheden
in de zorg wettelijk vastgelegd dienen te worden. Wil de commissie aangeven
welke tekortkomingen zij nu constateert in de regelgeving die op dit moment
van kracht is voor wat betreft ketenzorg?Zie antwoord op vraag 30.33De commissie stelt voor in aanbeveling 21 om voor dementiepatiënten
nieuwe kleinschalige woonvormen te ontwikkelen en een jaarlijkse toename te
realiseren van 1300 verpleeghuisplaatsen voor dementiepatiënten. Wil
de commissie aangeven of laten berekenen welke investering hiermee is gemoeid?Het aantal patiënten met dementie zal naar schatting oplopen van
circa 200 000 nu tot 281 000 in 2020, tot 317 000 in 2030 en
tot 412 000 in 2050. Op dit moment wordt het overgrote deel van de patiënten
thuis verzorgd via mantelzorg en thuiszorg. Circa 35 procent is opgenomen
in een zorginstelling1. Bij gelijkblijvende preventiecijfers
zijn er in 2010 bijna 13 000 plaatsen meer nodig dan in 2000, aldus de
Gezondheidsraad. Jaarlijks zouden er 1 300 plaatsen bij moeten komen.De themacommissie verwacht, evenals het kabinet in zijn nota, positieve
gevolgen van kleinschalige woonvormen voor dementerenden. Het kabinet laat
de effecten van kleinschalig wonen voor dementerende ouderen, hun familie
en hun verzorgenden onderzoeken. De commissie is in afwachting van dit onderzoek,
en is niet voornemens zelf een onderzoek te initiëren.34De commissie stelt voor samen met industrie, zorgveld
en verzekeraars een structurele financiering van thuiszorgtechnologie mogelijk
te maken. Wordt dit naar de mening van de commissie een financiering krachtens
de AWBZ of Zvw? Aan welke bedragen denkt de commissie?Het probleem bij de thuiszorgtechnologie is vooral dat financiering via
diverse financiers loopt (Wet voorzieningen gehandicapten, zorgverzekeraar
of AWBZ). Dit bemoeilijkt een doorbraak in het gebruik van thuiszorgtechnologie.
Door ontschotting van de financieringsstromen zal een effectieve implementatie
worden bevorderd. Waar de financiering exact moet worden ondergebracht en
om hoeveel het gaat is afhankelijk van de uitkomsten van het overleg tussen
industrie, zorgveld en verzekeraars.35Mantelzorg moet zowel financieel als organisatorisch
meer aantrekkelijk worden gemaakt. Vooral de zwaar belaste mantelzorgers moeten
worden ontlast. Kan een raming worden gegeven wat dit financieel gezien betekent. Welke criteria hanteert de commissie voor «zwaar belast»?
Wie beoordeelt dit en wat zijn de consequenties?In de gesprekken die de commissie heeft gevoerd tijdens de werkbezoeken,
het generatieforum en het internetforum is meerdere malen door mensen aangevoerd
dat de druk op mantelzorgers toeneemt.Daarnaast wordtin het adviesrapport van de Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling (RMO)1 gesteld dat onderzoek bij
herhaling uitwijst dat mantelzorgers veel en zwaar werk verrichten en dat
eerder het gevaar bestaat dat zij overbelast raken dan dat zij te weinig zouden
doen. Ook de Gezondheidsraad2 onderschrijft het
belang van mantelzorg en dat zij door de toenemende zorgvraag zwaar belast
zijn. Er is nogal eens sprake van dwingende omstandigheden, bijvoorbeeld het
voorkomen van een tehuisopname of omdat een alternatief niet voorhanden is.Het is aan de overheid om maatregelen te nemen om deze druk te verminderen.
De overheid dient te investeren in een sterke sociale infrastructuur. Het
is noodzakelijk dat vrijwilligerswerk en mantelzorg sterker worden ondersteund
met financiële regelingen en voorzieningen zoals respijtzorg en steunpunten.
Maatregelen om maatschappelijke participatie te bevorderen zullen gericht
moeten zijn op meer mogelijkheden om betaald en onbetaald werk te combineren,
op ondersteuning van particuliere initiatieven, op preventie en op het scheppen
van een omgeving met adequate voorzieningen. Mantelzorg is immers maatschappelijk
onmisbaar. De geschatte economische waarde van de mantelzorg ligt nu tussen
de 4 en 8 miljard euro. Het is dan ook belangrijk dat mantelzorgers en vrijwilligers
worden ondersteund, gestimuleerd, gefaciliteerd en gewaardeerd.De commissie heeft geen doorberekening (financiële paragraaf) laten
maken met het oog op de financiële consequenties van de (overgenomen)
aanbevelingen. Het is aan de politieke partijen c.q. het kabinet om daarin
keuzes te maken.36Scholing vanaf 40 jaar moet met behulp van fiscale
maatregelen en overheidsfacilitering worden verbeterd. Welke fiscale maatregelen
heeft de commissie voor ogen? Wat zijn de financiële consequenties?De commissie is na onder meer raadpleging van het SER-adviesrapport3, en na het afleggen van werkbezoeken van oordeel dat
scholing een belangrijk instrument is om de kennis en inzetbaarheid van werknemers
op peil te houden. Dit is van belang voor de arbeidsproductiviteit van oudere
werknemers en daarmee voor hun positie op de interne en externe arbeidsmarkt.Sociale partners zouden de scholing van ouderen verder kunnen bevorderen
door in de beschikbare sectorale opleidings- en ontwikkelingsfondsen (O&O-fondsen)
meer ruimte te creëren voor de scholing van oudere werknemers en oudere
werkzoekenden.4Zie tevens antwoorden op vraag 14 en 20.37Bevordering van arbeidsdeelname, met name voor ouderen,
zou inmiddels een belastingvoordeel bij het in dienst hebben of nemen van
oudere werknemers moeten worden gefaciliteerd, volgens de commissie. Welke
bedragen zijn voor de commissie hiermee gemoeid en ten laste van wie?De commissie heeft een aantal oplossingsrichtingen voor de toekomst willen
duiden, zie verder antwoord op vraag 20. 38De AOW zal verder gefiscaliseerd moeten worden als
de premielast van de AOW de draagkracht van jongere generaties te boven gaat,
aldus de commissie in aanbeveling 27. Kan worden toegelicht welke criteria
hierbij een rol spelen?Neen, zie antwoord op vraag 28.39Er dient volgens de commissie één coördinerend
bewindspersoon te zijn, namelijk een minister voor ouderenbeleid die bevoegdheden
en een budget heeft, aldus aanbeveling 33. Deze moet bewerkstelligen dat het
ministerie van VWS en het ministerie van VROM macro-economische afspraken
maken over het op elkaar afstemmen van zorg en (woning-) bouw. Op welke wijze
worden de zorgverzekeraars en de woningbouwcorporaties daarbij betrokken?
Aan welk budget denkt de commissie en wordt hiermee bedoeld dat VWS en VROM
budget beschikbaar stellen voor dit Ministerie?Zie antwoord op vraag 17.40Volgens de commissie mogen beperkende maatregelen van
de bijstand niet van toepassing zijn voor mensen met een onvolledige AOW.
Welke beperkende maatregelen heeft de commissie hier voor ogen en wat is een
onvolledige AOW en welke criteria worden hierbij vastgesteld?De verwachting is dat in de toekomst meer mensen een onvolledige AOW-opbouw
zullen hebben (en veelal geen of weinig aanvullend pensioen). Deze mensen
kunnen in aanmerking komen voor een uitkering op grond van de Wet Werk en
Bijstand (WWB), bijzondere bijstand.De beperkende voorwaarde(n), waar de commissie op doelt, betreft onder
meer het feit dat in beginsel aanvragers/ontvangers voor maximaal 4 weken
in het buitenland mogen verblijven. Met beperkende maatregelen wordt alleen
gedoeld op beperkingen gerelateerd aan verblijf in het buitenland. Zo kan
het langdurig pendelen naar/verblijf in het buitenland gevolgen hebben voor
de aanspraak op sociale zekerheden/voorzieningen en de inkomenspositie. Er
kan evenwel onder omstandigheden een langere periode worden aangevraagd.Daarom stelt de commissie dat deze beperkende(n) voorwaarde van de bijstand
niet moeten gelden voor de aanvulling van een onvolledige AOW-uitkering. Een
onvolledige AOW-uitkering kan worden aangevuld met een beroep op bijzondere
bijstand waarschijnlijk beter door de Sociale Verzekeringsbank (SVB) of de
Belastingdienst worden aangevuld dan door de bijstand, want het is niet zuiver
om de burger hiervoor bij het loket van de bijstand te laten aankloppen.Van belang voor de inkomenspositie van ouderen is de arbeidsdeelname,
de AOW en de pensioenvoorziening. Uit de analyse van de SER-rapport «Van
alle leeftijden» komt naar voren dat een onvolledige AOW opbouw, een
onvolledige of ontbrekende pensioenopbouw en het wegvallen van de AOW-partnertoeslag
in 2015 inkomensgevolgen zal hebben. Daarnaast is er extra aandacht nodig
voor ouderen met een zwakke inkomenspositie. Bezien dient te worden hoe groot
het beroep op de bijzondere bijstand zal worden. Dit heeft zo mogelijk gevolgen
voor de budgetten van gemeenten die de aanvragen voor en de betaling van bijzondere
bijstand uitvoert.Onvolledige AOW kan worden ondervangen door een kortere AOW opbouwtijd
te introduceren. Voor een deel van de mensen met onvolledige AOW zal een andere
systematiek soelaas kunnen bieden, bijvoorbeeld indien in 40
jaar 2,5 procent per jaar AOW-opbouw plaatsvindt, in plaats van de huidige
2 procent in 50 jaar tijd.Voor wat betreft de criteria van onvolledige AOW kan worden verwezen naar
het SER-adviesrapport «Onvolledige AOW opbouw» (2000) waarin AOW-gerechtigden
met onvolledige AOW wordt omschreven als:– zij hebben een onvolledige AOW-opbouw omdat zij niet over de volledige
opbouwperiode tussen het 15e en 65e levensjaar verzekerd zijn geweest;– zij hebben geen of onvoldoende andere inkomsten (uit aanvullend
pensioen of op grond van een buitenlandse uitkeringsregeling) ter compensatie
van de onvolledige AOW-uitkering;– zij zijn als gevolg van beide voorgaande elementen aangewezen
op bijstandsverlening en de daaraan verbonden consequenties (toets op inkomen
en vermogen, partnertoets, verblijf in Nederland en administratieve verplichtingen).41De commissie is van mening dat financiële vergoedingen
voor de vrijwilliger dienen te worden verruimd, zoals onkosten- en reiskostenvergoedingen
en belastingvoordelen. Kan een indicatie worden gegeven waar de commissie
aan denkt, en kunnen de macrofinanciële consequenties worden gegeven?
Heeft de commissie onderzoek gedaan naar deze vergoedingen voor vrijwilligers
in andere westerse landen? Zo ja, wat was de uitkomst van dit onderzoek? Zo
neen, waarom niet?Neen, er is geen onderzoek gedaan naar de geldende vergoedingsregelingen
in andere Westerse c.q. Europese landen. Een dergelijk onderzoek valt niet
binnen de afgebakende Kameropdracht, aldus heeft de commissie zich beperkt
tot een integrale visie op het toekomstige Nederlandse Ouderenbeleid.Zie voorts antwoord op vraag 20.42Inzake de levensverwachting in ons land wordt geconstateerd
dat deze sinds ruim 20 jaar stagneert in ons land. Diverse factoren worden
door de commissie genoemd waaronder «de verschraling van de medische
en sociale voorzieningen voor ouderen». Kan in formatie worden verschaft
op welke onderdelen de commissie deze verschraling constateert? Ook milieufactoren
zouden hierbij van belang zijn. Welke milieufactoren zijn van invloed in ons
land als verklaring voor de stagnerende levensverwachting? In hoeverre heeft
de commissie voor wat betreft deze stagnerende levensverwachting onderzoek
gedaan naar de invloed van welvaartsziekten in ons land?De commissie heeft zich o.a. laten adviseren door de Gezondheidsraad.
De raad is nagegaan welke factoren mogelijk een rol kunnen spelen bij de stagnatie
van een stagnerende levensverwachting. De raad formuleert dit als volgt:1 «... sinds ruim twintig jaar stagneert de daling
van de sterftecijfers onder ouderen en is er zelfs sprake van een lichte toename
van de sterfte in de leeftijdscategorie boven de 85 jaar. Welke factoren daarvoor
verantwoordelijk zijn, is ook hier niet zonder meer duidelijk. Rookgedrag
kan zeker een deel ervan verklaren. Daarnaast spelen mogelijk toegenomen kwetsbaarheid
van ouderen en verschraling in medische en sociale voorzieningen voor ouderen
een rol. Ook milieufactoren zouden van belang kunnen zijn.» In het door
de Gezondheidsraad uitgebracht Europees Actieplan Milieu en Gezondheid 2004–2010
beveelt de Raad ook aan om onderzoek te laten verrichten naar de gevoeligheid
van ouderen voor milieufactoren. Evenals de Gezondheidsraad wijst de commissie
op mogelijke factoren die kunnen bijdragen aan de daling van de levensverwachting. De commissie heeft zelf geen onderzoek verricht, maar vraagt
daar wel om in aanbeveling 13.143Kennismakingscursussen en vouchers kunnen sportbeoefening
onder ouderen stimuleren aldus de commissie. Op welke gegevens is deze aanname
gebaseerd en indien dit zou worden gerealiseerd welke kostenraming is door
de commissie gemaakt?Lichamelijke activiteit en fitheid hebben een zeer gunstige invloed op
het (cognitief) functioneren van ouderen in het algemeen en van ouderen met
aan leeftijd gerelateerde ziekten. Meer (intensief) bewegen (vijf maal in
de week een half uur of langer of drie maal in de week sporten) is belangrijk,
ook voor ouderen. Daarom is er een belangrijke rol weggelegd voor het stimuleren
van een goed dagelijks bewegingspatroon en sportactiviteiten. Er is al een
aantal sportbonden dat een specifiek aanbod heeft ontwikkeld om 55-plussers
ertoe te brengen lid te worden of lid te blijven van een sportvereniging.
In de opleiding van sportinstructeurs zou meer aandacht moeten zijn voor sportbeoefening
voor en door ouderen. Een gericht aanbod voor ouderen met kennismakingscursussen
en vouchers kan sportbeoefening door ouderen stimuleren. Het betreft een algemene
veronderstelling dat kennismakingscursussen en vouchers sportbeoefening onder
ouderen kan stimuleren. De commissie heeft geen berekening gemaakt van de
gemoeide kosten.Ook uit het rapport van de Gezondheidsraad «Vergrijzen met ambitie»
blijkt dat regelmatige beweging belangrijk is en gestimuleerd dient te worden.
Het is aangetoond dat ook bij ouderen gezondheidswinst is te behalen door
gedragsverandering in de vorm van minder en gezonder eten, niet roken en meer
bewegen. Dit blijkt in de praktijk ook mogelijk te zijn2. Verspreid over het land zijn verschillende programma’s opgezet
om te bevorderen dat ouderen gaan en blijven bewegen. De factoren die het
succes van deze programma’s bepalen zijn in kaart gebracht3.44In het kader van verminderde bereikbaarheid van ziekenhuiszorg
zou het goed zijn om bepaalde vormen van zorg dichterbij te hebben. Controles
van specialisten zouden meer in de wijk kunnen plaatsvinden. In de wijken
geplaatste poli’s kunnen deze vorm van zorg dichterbij de patiënt
brengen, aldus de commissie. Welke «bepaalde vorm van zorg» wordt
hiermee bedoeld, en welke ondersteunende functies (lab/röntgen etc.)
zijn volgens de commissie hierbij gewenst? Welke kostenraming heeft de commissie
gemaakt?Zie antwoord op vraag 31.45Volgens de commissie wordt er in 2020 een tekort aan
huisartsen van 23% verwacht. Heeft de commissie dit cijfermateriaal
vergeleken met de ramingen van het capaciteitsorgaan medische beroepen?De bron voor het in het rapport gehanteerde percentage is NIVEL en Prismant.De gegevens van het Capaciteitsplan worden ontleend aan achtergrond- en
ramingstudies die door NIVEL en Prismant in opdracht van het Capaciteitsorgaan
zijn uitgevoerd.In januari 2006 heeft de minister van VWS een reactie gegeven op het capaciteitsplan
van 2005.4 Het capaciteitsorgaan adviseert over
de gewenste instroom in de medische en tandheelkundige vervolgopleidingen.
In het capaciteitsplan wordt aangegeven dat er minder extra capaciteit
nodig is dan voorheen werd aangenomen. De minister wil vasthouden aan stabilisering
van de opgebouwde instroom.46Veel Nederlanders kiezen ervoor de oude dag door te
brengen in het buitenland zoals bijv. Spanje en Frankrijk (de zgn. pensionados).
Op welke wijze is dit volgens de commissie van invloed op het te plannen ouderenbeleid
in ons land voor wat betreft de capaciteit op het gebied van wonen en zorg
en de benodigde financiering (algemeen)?De commissie heeft zich niet gebogen over dit aan de Zorgverzekeringswet
(Zvw) gerelateerde vraagstuk. De ervaring wijst uit dat menig pensionado na
verblijf in het buitenland zich alsnog (her)vestigt in Nederland.Vragen PvdA-fractie47Kan de commissie een financiële onderbouwing geven
van de stijgende kosten van de gezondheidszorg als gevolg van demografische
ontwikkelingen naast de stijgende kosten van bijvoorbeeld technische ontwikkelingen?
Wat is de impact op de gezondheidszorg van deze stijgende kosten? Voorziet
de commissie hierbij een verschil in de cure en care sector?De zorgkosten stijgen sterk met de leeftijd. Uit onderzoek blijkt dat
45 procent van de totale kosten wordt besteed aan zorg voor 65-plussers en
30 procent aan die voor 75-plussers. Dit komt door de chronische zorgbehoefte
van ouderen. Uit trendanalyses blijkt dat de vergrijzing de zorgkosten met
0,6 tot 0,7 procent per jaar doet stijgen. Het toenemend zorggebruik per hoofd
van de bevolking – alle leeftijden inbegrepen dus – voegt daar
echter een drie maal zo sterke stijging aan toe: ongeveer 2 procent per jaar.
Bij dit toenemende gebruik gaat het om de resultante van een complex van factoren.
Daartoe behoren epidemiologische trends (veranderende ziektecijfers), medisch-technologische
innovatie (nieuwe diagnostische technieken, medicijnen en behandelmethoden),
sociaal-culturele ontwikkelingen (veranderende voorkeuren van mensen) en wijzigingen
in het overheidsbeleid. Vergrijzing op zich is dus niet de doorslaggevende
determinant van kostenontwikkeling1.TCOB-rapport blz. 184 Tabel 11 (prognose) Ontwikkeling
uitgaven AOW, gezondheidszorg en belasting uit pensioenen, 2001–2040
(als percentage van het bbp (bruto binnenlands product) % bbp2001201020202040AOW4,75,46,89,0Gezondheidszorg7,07,78,610,6 Belasting uit pensioen3,33,85,28,4Bron: CPB, Ageing in the Netherlands, 2000Zoals in het SER-adviesrapport «Van alle leeftijden» beschreven
zijn de afgelopen jaren enkele ramingen gepubliceerd van de ontwikkeling van
de zorgbehoefte, het zorggebruik en de zorguitgaven op de langere termijn2. Deze ramingen bieden veelal een diffuus beeld als gevolg
van verschillen in ramingstechnieken, gehanteerde variabelen en bestudeerde
periodes. Daarbij is van belang dat de effecten van de – elkaar deels
beïnvloedende – cruciale determinanten op het langetermijngebruik
van zorgvoorzieningen moeilijk zijn te voorspellen en te kwantificeren als
gevolg van allerlei onzekerheden. Niettemin kunnen aan de gepresenteerde ramingen
enkele indicatieve gegevens worden ontleend. Zo blijkt uit prognoses over
de toekomstige gezondheidstoestand tot 2020 in relatie tot ontwikkelingen
in de factoren die de gezondheid beïnvloeden1
onder meer een sterke toename (met 25 tot 55 procent) van het aantal chronisch
zieken en van ziekten die bij ouderen optreden. De groei van de bevolking
en de veroudering ervan (in het bijzonder de groei van het aantal zeer ouderen;
de zogeheten dubbele vergrijzing) leiden tot een forse toename van de zorgbehoefte.
Verwacht wordt een toename van de levensverwachting zonder lichamelijke beperkingen
en van het aantal jaren zonder lichamelijke beperkingen door een betere compensatie
van de gevolgen van ziekten en aandoeningen via medische zorg en hulpmiddelen.
Daarnaast is het de verwachting dat diabetes, hart- en vaatziekten en luchtwegaandoeningen
in de komende jaren steeds vaker onder ouderen zullen voorkomen en een toename
van de medische consumptie tot gevolg zal hebben. Daarbij geldt dat het vaak
niet deze ziekten zelf zijn maar de bijkomende beperkingen die leiden tot
intensief en langdurig gebruik van voorzieningen in de sfeer van verzorging
en verpleging2. Volgens recente berekeningen
zal bij ongewijzigd beleid in 2020 twee keer zoveel zorg moeten worden verleend
dan in de huidige situatie. De effecten van de vergrijzing op de gezondheidstoestand
worden nog enigszins versterkt door de veranderende samenstelling van de bevolking
naar burgerlijke staat (afname van het aandeel gehuwden)3. Het stijgende opleidingsniveau en gezonder leven kunnen de effecten
van de vergrijzing gedeeltelijk teniet doen. Verder wordt ook een toename
verwacht van de behoefte aan kwaliteit van zorg. Dit geldt vooral voor de
curatieve zorg (toename van de behoefte aan ingrepen die de kwaliteit van
de oude dag zullen verhogen). Daarnaast wordt een verdere verschuiving van
genezing naar verzorging verwacht. Al met al mag worden verwacht dat vanaf 2020
de problemen met betrekking tot de beschikbaarheid van de zorg grote proporties
zullen aannemen als de babyboomers de leeftijd van 75 jaar hebben bereikt.
Ook de betaalbaarheid en de beheersbaarheid kunnen problematisch zijn. Daarbij
is ook van belang dat de verwachte forse toename van zorggebruik en -kosten
niet alleen wordt bepaald door demografische factoren (lees SER-adviesrapport «Van
alle leeftijden», blz. 31, 73, bijlage 3 paragraaf 6).48Kan de commissie een financiële onderbouwing geven
van de gevolgen van de vergrijzing voor het pensioenstelsel? Kan de commissie
daarbij specifieke aandacht geven aan de gevolgen van het flexibiliseren van
de pensioenleeftijd voor zowel de AOW als de aanvullende pensioenen?De te verwachten forse toename van de uitgaven op grond van deze volksverzekering
vormt de grote uitdaging. Mede afhankelijk van de gehanteerde veronderstellingen
wordt geraamd dat op de lange termijn sprake zal zijn van een bijna-verdubbeling
van de AOW-uitgaven als percentage van het bbp (bruto binnenlands product).
Zo voorspelt het CPB in zijn studie «Ageing in the Netherlands»
dat de AOW-quote zal stijgen van 4,7 procent in 2001 naar 9 procent in 2040
en dat deze toename bijna geheel wordt bepaald door de ontwikkeling van het
aantal AOW-uitkeringsgerechtigden.4 (zie tabel
11).Tabel 11 (prognose) Ontwikkeling uitgaven AOW, gezondheidszorg
en belasting uit pensioenen, 2001–2040 (als percentage van het bbp (bruto
binnenlands product) % bbp2001201020202040AOW4,75,46,89,0Gezondheidszorg7,07,78,610,6 Belasting uit pensioen3,33,85,28,4Bron: CPB, Ageing in the Netherlands, 2000 De themacommissie is net als de SER geïnteresseerd en in afwachting
van de uitkomsten van onderzoek in verband met de gevolgen van flexibilisering
van de AOW-leeftijd, zoals door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
op verzoek van de Tweede Kamer is aangekondigd (zie tevens antwoord op vraag
3).Uit het zeer recentelijk verschenen CPB-rapport «Ageing and the
Sustainability of Dutch Public Finances» (2006) blijkt onder meer dat
zonder specifiek beleid om de toekomstige vergrijzingslasten te verminderen,
het structurele financieringssaldo van de overheid (EMU-saldo) aan het eind
van de komende regeringsperiode omstreeks 3 procent van het bbp zou moeten
bedragen om een houdbare uitgangspositie te verkrijgen. Als maatregelen worden
genomen om de toekomstige vergrijzingslasten te beperken, kan dit streefcijfer
lager zijn. Zo wordt de streefwaarde van het houdbare saldo ¾ procent
bbp lager als de pensioenleeftijd in 2015 én in 2025 met één
jaar wordt opgetrokken van 65 naar 67 jaar. De streefwaarde kan daarenboven
nog eens ¾ procent bbp kleiner zijn als de vrijstelling van de AOW-premie
voor ouderen met onmiddellijke ingang wordt afgeschaft (de zogenaamde fiscalisering
van de AOW). Ook maatregelen die de toekomstige ontwikkeling van de zorguitgaven
inperken, verlagen het niveau van het houdbare budgetsaldo. Afhankelijk van
de gekozen oplossingsrichting moet tot 2011 een verbetering in het saldo optreden
in de orde van enkele procenten bbp, waarbij ieder procent bbp overeenkomt
met circa 5 miljard euro. Aldus het CPB-rapport «Ageing and the Sustainability
of Dutch Public Finances» (2006).49Op welke manier kunnen werkgevers geactiveerd worden
om meer te investeren in personeel ouder dan 40?Werkgevers dienen een leeftijdsbewust personeelsbeleid te voeren en daarin
te investeren. Dit biedt voor beide partijen voordelen; voor de werknemer
is het onder meer een voordeel langer betaald werk te kunnen verrichten en
maatschappelijk te participeren en de werkgever profiteert langer van diens
ervaring en deskundigheid. Door het nadrukkelijk duiden en inzichtelijk maken
van de aanwezige voordelen (win-win situatie) kunnen werkgevers worden geactiveerd
om meer te investeren in personeel ouder dan 40 jaar.Zoals de SER1 in zijn rapport omschrijft
is een verhoging en versterking van de arbeidsdeelname voor werkgevers van
belang ter voorbereiding op een afname van de arbeidsaanbodgroei en op een
groter aandeel van oudere werknemers in het personeelsbestand van arbeidsorganisaties
en in het arbeidsaanbod. Nu reeds investeren in menselijk kapitaal kan bijdragen
aan het oplossen van eventuele toekomstige knelpunten in de personeelsvoorziening,
in het bijzonder de vraag naar kwalitatief hoogwaardige arbeid. Dit maakt
de onderneming op termijn minder gevoelig voor genoemde ontwikkelingen en
beter in staat in te spelen op omgevingsveranderingen (veranderde concurrentiepositie,
nieuwe technologieën). Goed opgeleid, breed inzetbaar en gemotiveerd
personeel zal de flexibiliteit van de onderneming vergroten.Zie tevens antwoord op vraag 40.50Is het inmiddels bekend of er daadwerkelijk een onderzoek
zal plaatsvinden over de toekomstige inkomenspositie en de mate van arbeidsdeelname
van vrouwen en ander kwetsbare groepen? Zo ja, wie zal dat onderzoek gaan
uitvoeren, wat zullen de onderzoeksvragen zijn en op welke termijn zal dit
worden uitgevoerd? Zo neen, wanneer wordt hier meer over bekend? De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft per brief d.d.
2 maart 2005 (SZW0 500 163) en brief d.d. 28 april 2005
(29 549, nr. 2) geantwoord dat het Centraal Planbureau voornemens is
de studie «Ageing in the Netherlands» uit 2000 te actualiseren.
Op basis van de uitgangspunten die in deze studie gehanteerd worden kan een
nieuw beeld worden geschetst van de toekomstige inkomenspositie van ouderen,
en meer specifiek daarbinnen de groep (alleenstaande) vrouwen. Deze actualisatie,
de studie van het CPB «Ageing and the Sustainability of Dutch Public
Finances» (2006) is inmiddels gepubliceerd. De commissie is nog in afwachting
van een nieuwe verkenning van de inkomenspositie van ouderen op lange termijn
zoals door de minister van SZW aangekondigd in de brief d.d. 2 maart
2005 en de brief d.d. 28 april 2005.51Wordt in het onderzoek naar de toekomstige inkomenspositie
van ouderen ook aandacht besteed aan de gevolgen van wijzigingen in de aanvullende
pensioenregelingen (zoals de invoering van het partnerpensioen op risicobasis)
voor vrouwen, de consequenties van het vervallen van de inkomensafhankelijke
toeslag in 2015 en de positie van met name allochtone ouderen met een onvolledig
AOW-pensioen?De commissie heeft geconstateerd dat het op dit moment ontbreekt aan op
het individu (migranten, vrouwen e.d.) toegespitste informatie over onder
meer de AOW-opbouw en de partnertoeslag. De themacommissie heeft willen duiden
dat zij het van wezenlijk belang acht dat het pensioenstelsel en de AOW toekomstbestendig
zijn. De themacommissie betwijfelt in algemene zin of burgers zich voldoende
bewust zijn van de maatregelen die reeds genomen of aanstaande zijn en daarmee
de implicaties voor de individuele inkomenspositie van ouderen op het moment
dat de leeftijd van 65 jaar wordt bereikt. De commissie pleit via overheidsvoorlichting
hieraan meer aandacht te besteden opdat tijdig kan worden geanticipeerd. Het
tijdig nemen van maatregelen en het geven van goede voorlichting zijn daarbij
cruciaal. Ook op dit punt is het helder dat ouderenbeleid niet uitsluitend
ouderen betreft. De jongere generatie zal immers op basis van de bestaande
regelingen keuzes moeten maken die van invloed zijn op de toekomstige inkomenspositieDe precieze aard en omvang van het onderzoek van het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid is de commissie niet bekend.Zie tevens antwoord op vraag 50.52Hoe ziet de commissie de vormgeving van dit zelfstandige
beleid waar het gaat om gezondheidsverschillen van verschillende groepen?Zelfstandig beleid heeft betrekking op het gegeven dat het vóórkomen
van ziekten of de hoogte van de levensverwachting niet te wijten is aan één
specifieke oorzaak, zoals sekse, sociaal-economische positie en etniciteit.
Zo blijken er geen verschillen voor de levenverwachting van mannen met een
Marokkaanse afkomst met een verschillende sociaal-economische positie, terwijl
ze onder Antillianen zeer groot zijn.1 Dit betekent
dat per specifieke groep moet worden gekeken welk beleid geschikt is en zou
er sprake moeten zijn van «maatwerk».53Wat bedoelt de commissie met hoogwaardig gekwalificeerd
onderwijs?De commissie heeft willen duiden dat hoog gekwalificeerd onderwijs voor
de sector noodzakelijk is om een wezenlijke kwaliteitsslag te maken. Dat geldt voor alle aan het zorgsysteem gerelateerde onderwijsvormen en
niveau’s. De bewaking van kerndoelen en kwalificaties zijn daarbij essentieel.54Op welke wijze kan hoogwaardig gekwalificeerd onderwijs
in de sector verpleging en verzorging het beste gestimuleerd worden? Welke
taak ziet de commissie hierin voor de overheid?De overheid kan stimulans bieden en een taak vervullen in:– het beschikbaar hebben en aanbieden van voldoende stageplaatsen
voor leerlingen;– het bieden van voldoende middelen;– het opstellen van een eenduidige lijst met erkende instanties
en opleidingen in het kader van de wet BIG;– het introduceren, ontwikkelen en positionering van nieuwe beroepen
zoals de nurse practitioner en de physician assistant.55Wat is de oorzaak van het feit dat de bestaande richtlijnen
voor incontinentie, decubitus en ondervoeding slecht worden toegepast? Brengt
de toenemende extramuralisering extra risico’s mee op dit gebied? Hoe
kan dit worden ondervangen?De Gezondheidsraad heeft in 1999 en 2001 de richtlijnen voor preventie
en behandeling onderschreven en heeft een aantal aanbevelingen gedaan om implementatie
van die richtlijnen te bevorderen. Sindsdien is in de praktijk nog weinig
verbeterd. In de praktijk, zo meldde een eerder advies «[wordt]
door personeelstekorten in de thuiszorg, verzorgingshuizen en verpleeghuizen [...]
doorgaans voornamelijk verzorging geboden en te weinig adequate behandeling...;»1Of toenemende extramuralisering extra risico’s meebrengt is niet
eenduidig te zeggen. Wel is bekend dat de in de thuiszorg geregistreerde prevalentie
van decubitus de laatste jaren een lichte daling van 14 procent is te zien,
terwijl in de verzorgingshuizen in 2004 de prevalentie van decubitus met 16
procent is gestegen.56Hoe kunnen volgens de commissie de arbeidsomstandigheden
verbeterd worden en ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid worden verminderd?Recent TNO-onderzoek wijst uit dat oudere werknemers (vanaf 55 jaar)
minder vaak, maar wel langduriger verzuimen. Ouderen blijken meer bij te dragen
aan het ziekteverzuimpercentage dan jongeren: weliswaar melden zij zich minder
vaak ziek, maar als zij zich ziek melden, duurt het verzuim meestal langer2. Ouderen zijn opmerkelijk vaak nulverzuimers (dat wil
zeggen dat zij zich nooit ziek melden). Dit suggereert volgens TNO dat ouderen
minder «grijs» en «zwart» verzuimen dan jongeren.
Als zij zich echter ziek melden, dan is er echt iets aan de hand, waardoor
het verzuim langduriger is3. Het hoge verzuimpercentage
houdt verder sterker verband met het aantal dienstjaren dan met de leeftijd:
hoe langer in dienst, hoe meer verzuim4. Verder
stromen ouderen vaker dan jongeren de WAO in. Het aantal lopende WAO-uitkeringen
en het arbeidsongeschiktheidspercentage nemen toe met de leeftijd5.Uit het bovenstaande blijkt dat een goed arbeidsomstandighedenbeleid,
personeelsbeleid, verzuimbegeleiding en reïntegratiebeleid ook of juist
voor oudere werknemers van groot belang zijn. 57Welke instrumenten om ouderen langer te laten doorwerken
worden bedoeld?De SER stelt dat langer doorwerken een logisch gevolg kan zijn van investeringen
in de werknemer inzake kennis, inzetbaarheid en mobiliteit. De overheid dient
tweede en derde carrières te stimuleren door de negatieve prikkels
uit WW, WAO, VUT en prepensioenregelingen te halen. Deeltijdpensioen kan een
flexibele overgang van werk naar pensioen mogelijk maken en eraan bijdragen
dat ouderen langer (in deeltijd) blijven werken. In veel pensioenregelingen
bestaat al de mogelijkheid van deeltijdpensioen, maar de bekendheid hiermee
is nog niet zo groot en er wordt dan ook nog niet veel gebruik van gemaakt.De raad bepleit om deeltijdpensioen mogelijk te maken in alle pensioenregelingen
en dit op een actuarieel faire manier te doen zodat deeltijdpensioen niet
ontmoedigd wordt.Naar verwachting zal het in de toekomst vaker voorkomen dat ouderdomspensioen,
na actuariële verrekening, vóór de pensioengerechtigde
leeftijd van 65 jaar wordt opgenomen.De raad meent dat deeltijdpensioen ook ná het bereiken van de 65-jarige
leeftijd mogelijk moet zijn. De SER adviseert dan ook, beide vormen van deeltijdpensioen
mogelijk te maken. Er zijn al maatregelen genomen om werknemers te stimuleren
om langer door te werken1, maar de arbeidsdeelname
van ouderen (55- tot 64-jarigen) blijft achter bij de Europese doelstelling
(van 50 procent) volgens de Lissabonstrategie. De SER verwacht dat werknemers
er door de veranderingen in (aanvullende) pensioenregelingen uiteindelijk
ook zelf voor zullen kiezen om langer door te werken.Uitgangspunt voor een leeftijdsbewust loopbaanbeleid is dat de interne
en externe arbeidsmobiliteit in principe tot het einde van iemands arbeidzaam
leven in stand blijft.De SER2 acht in dat verband van belang dat
de loopbaanbegeleiding van oudere werknemers evenveel aandacht krijgt als
die van jongeren. Essentieel onderdeel van een leeftijdsbewust loopbaanbeleid
is dat periodiek in functioneringsgesprekken wordt bezien of er nog sprake
is van een goede aansluiting tussen ambities en mogelijkheden van de (oudere)
werknemer en de actuele functie-inhoud. Functioneringsgesprekken kunnen worden
vertaald in een persoonlijk ontwikkelingsplan waarin ook afspraken worden
gemaakt over opleiding en training. Uit onderzoek blijkt dat de opstelling
van de leidinggevende een grote rol speelt bij de keuzes en mogelijkheden
van oudere werknemers om langer door te werken. De raad acht in dat verband
ook de training en coaching van managers op het gebied van het begeleiden
van (oudere) werknemers een essentieel onderdeel van het personeelsbeleid
in de onderneming.Zie tevens antwoord op vraag 3.58Welke maatregelen zouden er volgens de commissie genomen
kunnen worden om meer mensen te stimuleren om een opleiding in de zorg te
volgen?De commissie denkt daarbij aan het garanderen van stageplaatsen in de
zorg- en welzijnssector voor (aankomende) studenten. Alsook aan een overheidscampagne
gericht op positieve beeldvorming van werken in de zorg en goede opleidingsfaciliteiten. 59Wat houdt de uitzondering van de Flexwet voor 65 plussers
die de commissie voorstelt precies in?De commissie heeft Oudstanding bezocht, een bureau dat bemiddelt in (uitzend)banen
voor ouderen (50plussers). De ervaring van Oudstanding is dat vutters en gepensioneerden
graag willen werken en dat zij goed gemotiveerd zijn. Zo blijkt ook uit recente
CBS-cijfers dat een kwart van de uitstromers in 2004 in de leeftijd 50–64
jarigen weer aan de slag wilde. Naast de voordelen van oudere werknemers worden
ook knelpunten ervaren. Zo zijn er problemen met de ziektekostenverzekering
en bestaat er de kans dat ouderen van 65 jaar en ouder de ouderen van 50 tot
65 jaar verdringen, omdat ouderen van 65 jaar en ouder goedkoper zijn (voor
hen behoeven geen sociale premies en AOW meer te worden afgedragen).De commissie heeft in haar rapport gesteld dat in de Flexwet voor 65-plussers
een uitzondering moeten worden gemaakt, want ouderen werken meestal ter aanvulling
van hun inkomen of als een nuttige tijdsbesteding. Op grond van de Flexwet
mag een werkgever niet meer dan drie keer een tijdelijk dienstverband aanbieden.
Daarna moet de arbeidsrelatie tijdelijk (drie maanden) worden onderbroken,
anders komt de werknemer in vaste dienst. De flexwet werkt zo averechts op
het in dienst nemen of houden van 65-plussers. Dat bemoeilijkt de bemiddeling
voor ouderen 65-plussers.Belemmeringen die het nu nog onmogelijk maken dat mensen na hun vijfenzestigste
jaar doorwerken, moeten worden weggenomen. Daarbij wordt uitgegaan van de
huidige AOW-leeftijd van 65 jaar. Zo houden mensen die niet na hun vijfenzestigste
willen werken de noodzakelijke sociale bescherming. Zoals bekend heeft de
staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid inmiddels ingestemd
met een adviesaanvraag hierover aan onder meer de Sociaal-Economische Raad
en ouderenorganisaties (zie tevens antwoord op vraag 3).Vragen VVD-fractie60De commissie schrijft dat ook veel van ouderen wordt
verwacht, bijvoorbeeld door voldoende te bewegen, gezonder te eten of door
te anticiperen door juiste woningkeuze? Welke consequenties verbindt de commissie
aan deze «eigen bijdrage»? Anders gezegd, kunnen mensen die niet
geanticipeerd hebben eenzelfde beroep op voorzieningen doen als mensen die
dit wel hebben?Deze vraag is niet eenduidig te beantwoorden, het verschilt per onderwerp.
Natuurlijk hebben mensen een eigen verantwoordelijkheid in het zich voorbereiden
op het ouder worden; zij kunnen anticiperen op de toekomst, bijvoorbeeld door
verhuizing of hun woning aan te passen om een ook voor ouderen geschikte woning
te verkrijgen.Indien iemand op hoge leeftijd verhuist naar een woning zonder voorzieningen,
dan is het aan de betrokkene om de consequenties daarvan te aanvaarden.De rol van de overheid is het organiseren van de randvoorwaarden door
een verbreding van het aanbod van flexibele woningen (bijvoorbeeld levensloopbestendige
woningen) en mensen voorlichting te geven over de mogelijkheden. De commissie
is van mening dat de rol van de overheid vooral ligt op het terrein van voorlichting
en aanmoediging en niet op het terrein van «straffen». Zeker op
het gebied van gezondheidszorg dienen de voorzieningen voor iedereen toegankelijk
te zijn. 61Als de premielast van de AOW de draagkracht van de
jongere generaties te boven gaat zal de AOW verder gefiscaliseerd moeten worden,
zo zegt de commissie. Waarom acht de commissie het rechtvaardig dat mensen
die gedurende hun gehele werkzame leven premie betaald hebben nogmaals aangeslagen
worden na pensionering? Heeft de commissie nagedacht over het effect op de
koopkracht van ouderen met een aanvullende pensioen, juist nu het eindloonstelsel
steeds meer verdwijnt en wordt vervangen door een middelloonstelsel? Heeft
de commissie nagedacht over het effect op de huidige generatie werkenden die,
wetend dat hun besteedbaar inkomen na 65 door deze fiscalisering verder onder
druk zal komen, hogere loon- en/of pensioeneisen zal stellen aan hun werkgevers?
Heeft de commissie andere opties beoordeeld, zoals een krachtige reductie
van de staatsschuld? Zo ja, waarom is hier niet voor gekozen? Zo neen, waarom
zijn geen alternatieven onderzocht?De commissie hecht veel waarde aan een solidaire samenleving, bij het
creëren van een solidaire samenleving gaat het om alle leeftijden. Goed
ouderenbeleid c.q. generatiebeleid begint bij jongeren. Daarbij gaat het om
een evenwichtige verdeling van de lasten tussen en binnen generaties, en tevens
om solidariteit tussen arm en rijk, en tussen ziek en gezond (inter- en intragenerationele
solidariteit). Dat is de basis van een toekomstige gerichte samenleving.Zie tevens antwoord op vraag 28.62De overheid dient mensen voor te lichten over de oude
dag. Op welke concrete punten schiet het voorlichtingsbeleid van de overheid
naar de mening van de commissie tekort?Zie antwoorden op vraag 10 en 27.63De overheid moet meer mogelijkheden en ondersteuning
bieden voor een leven lang leren, zo schrijft de commissie. Aan welke concrete
maatregelen denkt de commissie?Het is niet aan de themacommissie maar primair aan de individuele fracties
om aan de bevindingen en aanbevelingen van de commissie bepaalde conclusies
te verbinden. Hoe de aanbevelingen geconcretiseerd moeten worden, ligt voor
de verschillende politieke vertegenwoordigers mogelijk verschillend.Zie tevens antwoord op vraag 14.64Bij ouderen van Turkse, Marokkaanse en Surinaamse afkomst
worden meer chronische aandoeningen en ernstige fysieke beperkingen geconstateerd
dan bij autochtone ouderen. Toch ligt de levensverwachting van mannen van
Marokkaanse afkomst ruim 3,5 jaar hoger dan die van Nederlandse afkomst en
is de levensverwachting voor vrouwen van Nederlandse en Turkse afkomst ongeveer
gelijk. Hoe beoordeelt de commissie het feit dat bij twee groepen met dezelfde
of een hogere levensverwachting als/dan autochtonen toch sprake is van meer
chronische aandoeningen?In het rapport «Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde
leefstijl, gezondheid en zorggebruik van het NIVEL en het RIVM»1 wordt voor de gunstige sterftecijfers onder oudere allochtonen
de verklaring gezocht in de selectieve remigratie en het feit
dat immigranten een gezonde, selecte groepen vormen uit het land van herkomst
(Van Oers, 2002). Dat er meer chronische ziekten voorkomen bij allochtonen
wil op zich niet zeggen dat de levensverwachting daardoor daalt. Er spelen
vele andere factoren een rol, zoals rookgedrag, alcoholgebruik, bewegen en
het vóórkomen van hart- en vaatziekten, bloeddruk, psychische
aandoeningen en gebitsonderhoud.65De commissie bepleit een minister voor ouderenbeleid
om vorm te kunnen geven aan een geïntegreerd beleid. Genoemd worden ondermeer
welzijn en de afstemming van zorg en woningbouw. Nu zijn juist op deze terreinen
met de Wmo en de Nota Ruimte bevoegdheden overgedragen van het rijk op de
gemeenten. Welke concrete taken ziet de commissie dan nog voor een minister
voor ouderenbeleid?Zie antwoord op vraag 17.66Aanbeveling 4 stelt voor om gemeenten een rol te geven
bij de WTZi. Aan welke concrete rol denkt de commissie?Zie antwoord op vraag 19.67Aanbeveling 20 stelt voor de bevoegdheden in de zorgketen
wettelijk vast te leggen. Aan welke bevoegdheden denkt de commissie (blz. 24).Ketenzorg – het samenhangende geheel van zorginspanningen door verschillende
zorgaanbieders – voor patiënten met veel voorkomende chronische
ziekten komt nog onvoldoende uit de verf. Het is onduidelijk wie hierbij de
eindverantwoordelijkheid heeft. Momenteel is het voor verzekeraars nog onmogelijk
om een keten te contracteren. De overheid zou het initiatief kunnen nemen
om professionals bij elkaar te brengen om meer afstemming binnen de ketenzorg
te bewerkstelligen. De verantwoordelijkheid in de ketenzorg moet wettelijk
worden vastgelegd met als doel een betere afstemming tussen de professionele
aanbieders. De overheid vervult daarbij de rol van aanjager.Zo kan bijvoorbeeld ten aanzien van dementie de specifieke zorg voor de
mensen die aan deze ziekte lijden, beter worden toegepast om de kwaliteit
van de zorg te kunnen verbeteren en onnodig lijden van dementerenden en hun
omgeving te kunnen voorkomen. Een vroege diagnose van de ziekte is hierbij
van groot belang.68Aanbeveling 22 vraagt om een structurele financiering
van thuiszorgtechnologie. Wat is momenteel het probleem bij deze financiering?Zoals de Gezondheidsraad1 in haar adviesrapport
constateert zijn de mogelijkheden van thuiszorgtechnologie sterk in opkomst.
Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid heeft ethische en juridische vraagstukken
op dit gebied gesignaleerd, met betrekking tot onder meer de afhankelijkheid
van apparatuur, de kwaliteits- en veiligheidseisen, de belasting voor en wensen
en mogelijkheden van de mantelzorg, de invloed op de relatie tussen patiënt
en mantelzorg, de privacy, de verantwoordelijkheidstoedeling en de financiering.2,3«De belangrijkste ethische knelpunten die voortvloeien uit de huidige
financieringswijze zijn dat de toegankelijkheid van thuiszorgtechnologie soms
beperkt wordt door financiële schotten en ingewikkelde regelingen. Dit kan tot gevolg hebben dat niet de meest passende vorm van zorg
verstrekt wordt. Het kan voorkomen dat een patiënt naar huis kan, mits
hij daar over een infuuspomp beschikt, maar dat noch de verzekeraar, noch
het ziekenhuis deze pomp vergoedt. Dit kan zelfs gebeuren als de totale kosten
uiteindelijk lager zouden zijn, en de patiënt zelf graag naar huis wil.
De keuzevrijheid van de patiënt om al dan niet van thuiszorgtechnologie
gebruik te maken, komt dus ook in het gedrang. Tenslotte kan er sprake zijn
van ongelijkheid tussen patiënten in verschillende gemeenten of van verschillende
verzekeraars.Thuiszorgtechnologie biedt kansen voor gezondheidszorg van kwalitatief
hoog niveau die aansluit bij de wens van patiënten. Thuiszorgtechnologie
kan de onafhankelijkheid en zelfstandigheid van patiënten bevorderen
en de kwaliteit van leven verbeteren. Zowel financiële als organisatorische
factoren beïnvloeden de beschikbaarheid van thuiszorgtechnologie, vaak
op negatieve wijze. Het schaalprobleem is een belangrijke belemmerende factor,
evenals de schotten in de financiering. Daarnaast bestaat er ook veel ongelijkheid
in de toegang tot thuiszorgtechnologie. Afhankelijk van de regio, de zorgverzekeraar
of de gemeente worden vormen van thuiszorgtechnologie wel of niet aangeboden
en vergoed. Een mogelijkheid om dergelijke problemen aan te pakken zou zijn
om een «thuiszorgtechnologieregio» te realiseren, waar het schaalprobleem
plaatselijk wordt omzeild en ervaring kan worden opgedaan met thuiszorgtechnologie
op grotere schaal.»69Aanbeveling 25 vraagt om fiscale maatregelen voor scholing
vanaf 40 jaar. Aan wat voor maatregelen denkt de commissie?De commissie heeft de specifieke opdracht gekregen om ontwikkelingen en
keuzemogelijkheden die aan de orde zijn te duiden. Het is niet aan de themacommissie
maar primair aan de individuele fracties om aan de bevindingen en aanbevelingen
van de commissie bepaalde conclusies te verbinden. Hoe de aanbevelingen worden
geconcretiseerd, ligt voor de verschillende politieke vertegenwoordigers mogelijk
verschillend.Zie tevens antwoord op vraag 36.70Aanbeveling 28 zegt dat ontslag bij 65 geen automatisme
meer mag zijn. Bedoelt de commissie hiermee dat voor beëindiging van
het dienstverband op 65-jarige leeftijd in de toekomst ontbinding bij de kantonrechter
of het CWI gevraagd moet worden? Zo ja, moet de werkgever dan de reguliere
ontslagvergoeding betalen? Zo neen, wat bedoelt de commissie dan?De vraag in hoeverre een ontslagvergoeding moet worden betaald is niet
aan de orde geweest in de commissie.Zie tevens antwoord op vraag 3.71Aanbeveling 31 stelt voor te onderzoeken of een kortere
AOW-opbouwtijd moet worden geïntroduceerd. Heeft de commissie ook overwogen
om immigranten de mogelijkheid te bieden gedurende een aantal jaren extra
premie te betalen om zo de gemiste jaren in te halen? Zo neen, waarom niet,
zo ja, waarom is deze oplossing niet genoemd?Wat de inkomenspositie van allochtonen betreft wijst de Sociaal-Economische
Raad (SER) op de gevolgen van een onvolledige AOW-opbouw en een veelal beperkte
opbouw van aanvullend pensioen. Vooral ouderen uit de groep niet-westerse
allochtonen zullen in de toekomst met een laag inkomen te maken hebben en
zij zullen veelal aangewezen zijn op de bijstand.Alsook blijkt dat in de praktijk de veronderstelde economische zelfstandigheid
van vrouwen erg tegen valt; veel vrouwen zijn door allerlei oorzaken niet
economisch zelfstandig. Dit geldt bijvoorbeeld voor de groep van vrouwen die
hun carrière buitenshuis (tijdelijk) hebben onderbroken om de zorg
voor hun kinderen fulltime op zich te nemen. Daarnaast zou, als oplossing
voor de problemen met pensioenopbouw, vrouwen die kinderen krijgen bijvoorbeeld
de mogelijkheid kunnen worden geboden om een eventueel pensioengat versneld
op te vullen. De overheid beschikt over onvoldoende gegevens op dit punt.
De commissie heeft daarom de minister van SZW om meer informatie verzocht.
Die informatie is nog niet beschikbaar (29 549, nr. 2). Zie tevens antwoord
op vraag 12.Al met al verdient de toekomstige inkomenspositie van oudere allochtonen
en van oudere alleenstaande vrouwen de aandacht. Geen enkele oplossingsrichting
om de gevolgen van een onvolledige AOW-opbouw te repareren wordt door de themacommissie
uitgesloten. De mogelijkheid om gedurende een aantal jaren extra premie te
betalen om zo de gemiste jaren in te halen kan een mogelijke oplossing zijn.72Aanbeveling 32 stelt dat beperkende maatregelen m.b.t.
de bijstand niet van toepassing mogen zijn voor mensen met onvolledige AOW.
Geldt dit ook voor de vermogenstoets? Zo ja, waarom acht de commissie dit
rechtvaardig?Met beperkende maatregelen wordt alleen gedoeld op beperkingen gerelateerd
aan verblijf in het buitenland.Zie tevens antwoord op vraag 40.73Een delegatie van de commissie heft het congres van
de AARP bezocht. Hoe beoordeelt de commissie het rapport van de AARP, waarin
Nederland wordt genoemd als het land met de beste voorzieningen voor ouderen?Het doet de commissie deugd dat Nederland in het AARP-rapport als het
land met de beste voorzieningen voor ouderen wordt genoemd. Een dergelijke
kwalificatie geeft echter geen enkele garantie voor de houdbaarheid van deze
voorziening voor de toekomst. De commissie richt zich daarom juist niet op
het verleden maar kijkt liever naar het toekomstig te voeren ouderenbeleid
in Nederland. Met het oog op de komende vergrijzing van de bevolking is het
des te belangrijker dat in ieder geval het huidige voorzieningenniveau (budgettaire
en sociale zekerheidsarrangementen) blijft gehandhaafd en zo mogelijk wordt
verbeterd. In het rapport van de commissie worden hiervoor mogelijke oplossingsrichtingen
gegeven.74Driekwart van de ouderen in een «minder geschikte
woning» wil beslist niet verhuizen. Wat zegt dit naar de mening van
de commissie over de criteria die gehanteerd worden bij de boordeling van
de geschiktheid van woningen voor ouderen? Heeft de commissie bij de beoordeling
van de problematiek rond ouderenhuisvesting ook gekeken naar regio’s
waar de vergrijzing al vroeg is ingetreden, zoals Zuid Limburg en Den Haag?
Zo ja, welke lessen trekt zij uit de ervaringen in deze regio’s (blz. 37). De criteria sluiten niet altijd aan bij de wensen van ouderen. Daarom
stelt de commissie ook voor om meer te doen met de huidige woningvoorraad
in de zin van aanpassing. De commissie heeft de regio Zuid-Limburg en Zeeland
(provincie met het hoogste percentage 65-plussers) en Den Haag bezocht. De
ervaringen van deze regio’s zijn verwerkt in het rapport van de commissie.
Een sterke behoefte aan flexibel bouwen in combinatie met een zorgpakket op
maat is één van de wensen.75De vraag naar woningen voor ouderen is dynamisch en
lastig voorspelbaar. Leent woningbouw voor ouderen zich daarom wel voor landelijke
regie? Zo ja, hoe moet dit dan plaatsvinden, zonder voorbij te gaan aan bovengenoemde
dynamiek en onvoorspelbaarheid?Ja, maar het gaat wel om voorwaardenscheppend en faciliterend beleid.76Becker noemt vijf twintigste-eeuwse generaties. Kan
de commissie de periodes aangeven die horen bij respectievelijk de stille
generatie, de protestgeneratie, de verloren generatie en de pragmatische generatie?De generaties die onderscheiden kunnen worden zijn:– de Vooroorlogse Generatie 1910–1930.– de Stille Generatie 1931–1940.– de Protest Generatie 1941–1955.– de Verloren Generatie 1956–1970.– de Pragmatische Generatie 1971–1985 (prinsen/prinsessengeneratie).77Als verklaring van de toegenomen kwetsbaarheid van
ouderen worden ondermeer genoemd de verschraling van medische en sociale voorzieningen.
Kan de commissie hiervan voorbeelden geven? Kan de commissie ook aangeven
welke invloed immigratie heeft gehad op de ontwikkeling van de levensverwachting?Het TCOB-rapport meldt niet dat verschraling van medische en sociale voorzieningen
een oorzaak is voor toegenomen kwetsbaarheid van ouderen. Wel wordt vermeld
dat de daling van de sterftecijfers stagneert, mogelijk door een verschraling
van medische en sociale voorzieningen.Immigratie heeft invloed op het sterftecijfer. De levensverwachting van
immigranten uit verschillende landen is niet altijd gelijk aan autochtone
Nederlanders. (zie voor de onderlinge verschillen bladzijde 53 van het rapport
en onderstaande figuur). Figuur 1: Sterfterisico van Turken Marokkanen, Surinamers
en Antillianen t.o.v. autochtonen, gecorrigeerd voor leeftijd (Bos et al.,
2004).1  78Onder preventie wordt niet ingegaan op ondervoeding
bij ouderen. Hoe beoordeelt de commissie het voorstel van de initiatiefgroep «Wie
beter eet wordt sneller beter» om een apart kwaliteitsprogramma te starten
in de thuiszorg en transmurale zorg?In het rapport van de commissie is op bladzijde 24 een aanbeveling (nummer
23) opgenomen om meer aandacht te schenken aan voldoende en gevarieerd eten
en drinken. De commissie juicht dergelijke initiatieven, zoals van de initiatiefgroep,
dan ook zeer toe.Vragen ChristenUnie-fractie79De commissie is voorstander van het organiseren van
consultatiebureaus voor ouderen. Wat voegen de consultatiebureaus precies
toe aan het bestaande aanbod van eerstelijnszorg? Wat vindt de commissie van
de kritiek van de ouderenorganisaties dat consultatiebureaus minder geschikt
zijn om het vind-probleem te beantwoorden?De commissie deelt de mening van het Coördinatieorgaan Samenwerkende
Ouderenorganisaties (CSO) dat consultatiebureaus minder geschikt zijn om de
vind-problematiek te beantwoorden, niet. De commissie wil niet pleiten voor
het weghalen van de functie bij de huisartsen, maar consultatiebureaus kunnen
een functie vervullen op dit gebied omdat zij mogelijkheden zullen hebben
voor uitgebreide preventieprogramma’s.Zie tevens antwoord op vraag 26.80De commissie oppert de mogelijkheid van een «persoonlijk
dienstverleningssysteem» waarbij geen sociale lasten behoeven te worden
afgedragen als instrument om de maatschappelijke participatie van ouderen
te bevorderen. Kan worden toegelicht wat precies moet worden verstaan onder
dit persoonlijke dienstverleningssysteem?De commissie doelt onder andere op een model voor onderling dienstbetoon
tussen senioren, zoals dit ongeveer dertien jaar geleden in Duitsland is gestart. Het is gebaseerd op het principe dat ouderen tegen (lage)
betaling diensten aan andere ouderen aanbieden, met het doel om ouderen zo
lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen. De uitvoerder van de dienst
ontvangt een laag bedrag, dat hij contant ontvangt of op de zorgbank van de
organisatie laat zetten om het te gebruiken als tegoed voor de eigen toekomstige
ondersteuningsvraag. Bij deze initiatieven mag echter geen sprake zijn van
verdringing op de arbeidsmarkt.81De commissie wil de contacten tussen ouderen en jongeren
versterken door middel van onder meer de maatschappelijke stage. Wordt hier
gedoeld op een vrijwillige of een verplichte maatschappelijke stage?Tijdens het internetforum is regelmatig het onderwerp van een verplichte
maatschappelijke stage aan de orde gesteld en als oplossing genoemd om het
contact tussen ouderen en jongeren te versterken.Als onderdeel van een onderwijsprogramma/opleiding is de themacommissie
voorstander van een verplichte maatschappelijke stage, ter bevordering van
onder meer de solidariteit. Dit in aanvulling op het kabinetsbeleid van de
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Nederlanders vinden het een goed idee als leerlingen in
het voortgezet onderwijs verplicht een maatschappelijke stage moeten lopen.
Dit blijkt uit de Onderwijsmeter 2005. Met de introductie van maatschappelijke
stages wordt aandacht besteed aan burgerschap in het onderwijs. De bewindslieden
zijn een project maatschappelijke stages gestart waaraan vanaf het schooljaar
2005–2006 131 scholen van het voortgezet onderwijs kunnen meedoen.
Vanaf schooljaar 2006–2007 wordt dit project uitgebreid naar 262 scholen.
En het schooljaar daarna kunnen alle scholen meedoen. Voorbeelden van stages
zijn het geven van hockeytraining, het organiseren van een dagje uit voor
verstandelijk gehandicapten, het geven van internetles aan ouderen of het
voorlezen in het verzorgingstehuis. Scholen kunnen er voor kiezen de stages
vrijwillig of verplicht te laten zijn.82De commissie doet melding van een lichte toename van
sterfte onder ouderen en wijst daarvoor factoren aan als toegenomen kwetsbaarheid
en verschraling van medische en sociale voorzieningen. Op welke voorzieningen
doelt de commissie precies, en welke invloed heeft de verschraling van deze
voorzieningen op het hogere sterftecijfer onder ouderen?Zie het antwoord op vraag 42.83In het rapport van de commissie staat dat vergrijzing
niet de enige factor is die verantwoordelijk kan worden gesteld voor de toename
van de zorgkosten. De kostenontwikkeling in de zorg wordt beïnvloed door
een complex van factoren. Welke factoren zijn nog meer van invloed? Hoe beoordeelt
de commissie het gegeven dat ook andere factoren van invloed zijn op de toename
van de zorgkosten in het licht van de discussie over de toekomst van de AWBZ
en het vergroten van de eigen financiële verantwoordelijkheid voor gemaakte
zorgkosten?Zoals op bladzijde 71 van het Gezondheidsraadvies staat beschreven stijgen
de zorgkosten sterk met de leeftijd. Uit onderzoek blijkt dat 45 procent van
de totale kosten wordt besteed aan zorg voor 65-plussers en 30 procent aan
die voor 75plussers. Dit komt door de chronische zorgbehoefte van ouderen.
Uit trendanalyses blijkt dat de vergrijzing de zorgkosten met 0,6 tot 0,7
procent per jaar doet stijgen. Het toenemende zorggebruik per hoofd van de
bevolking – alle leeftijden inbegrepen dus – voegt
daar echter een drie maal zo sterke stijging aan toe: ongeveer 2 procent per
jaar. Bij dit toenemende gebruik gaat het om de resultante van een complex
van factoren. Daartoe behoren epidemiologische trends (veranderende ziektecijfers),
medisch-technologische innovatie (nieuwe diagnostische technieken, medicijnen
en behandelmethoden), sociaal-culturele ontwikkelingen (veranderende voorkeuren
van mensen) en wijzigingen in het overheidsbeleid. Vergrijzing op zich is
dus niet de doorslaggevende determinant van kostenontwikkeling. Zoals gezegd
is het toenemende zorggebruik de sterkst stuwende kracht achter de stijging
van de zorgkosten. Anders dan de zich relatief autonoom ontwikkelende vergrijzing
valt dat zorggebruik onder de invloedssfeer van politiek en beleid.Zie tevens antwoord op vraag 47.84De commissie wil de deelname van ouderen aan het arbeidsproces
bevorderen door verbetering van de incentivestructuur van arbeidsvoorwaarden
en uitttredingsregelingen. Wat verstaat de commissie onder «de juiste
prikkels» langer deel te nemen aan het arbeidsproces? In hoeverre vindt
de commissie het acceptabel en wenselijk dat deze prikkels een negatief karakter
hebben?Werkgevers dienen een leeftijdsbewust personeelsbeleid te voeren en daarin
te investeren. Dit biedt voor beide partijen voordelen; voor de werknemer
is het onder meer een voordeel langer betaald werk te kunnen verrichten en
maatschappelijk te participeren en de werkgever profiteert langer van diens
ervaring en deskundigheid. Door het nadrukkelijk duiden en inzichtelijk maken
van de aanwezige voordelen (win-win situatie) kunnen werkgevers geactiveerd
worden om meer te investeren in personeel ouder dan 40 jaar.Zie tevens antwoorden op vraag 49 en 57.85Welke opvatting heeft de commissie over het wegvallen
van de AOW-partnertoeslag in 2015? Komt die maatregel in het licht van de
huidige arbeidsparticipatie van vrouwen van 45 jaar en ouder niet te vroeg?De overheid dient mensen (alle generaties, ouderen en jongeren) voor te
lichten over hun oude dagvoorzieningen en allerhande regelgeving. De burger
dient te weten waar hij of zij aan toe is, opdat zij tijdig kunnen anticiperen
en maatregelen treffen. Burgers moeten meer en tijdig worden voorgelicht over
de AOW-opbouw, de AOW-partnertoeslag die per 2015 wordt afgeschaft en over
de Algemene nabestaandenwet (ANW). De implicaties van deze maatregelen voor
het inkomen bij pensionering zijn onvoldoende bekend bij de burgers.86Zal een AOW-opbouw van 2½% per jaar alleen
moeten gelden voor de nieuwe generaties of dat dit deels met terugwerkende
kracht moet worden verwezenlijkt?De vergrijzing van de bevolking confronteert toekomstige generaties met
oplopende kosten. De commissie wijst, met het oog op de houdbaarheid van het
huidige voorzieningenniveau, daarbij op ontwikkelingen en keuzemogelijkheden
die aan de orde zijn. Het is niet aan de TCOB maar primair aan de individuele
fracties te bepalen om aan de bevindingen en aanbevelingen van de commissie
bepaalde conclusies te verbinden. Hoe de aanbevelingen geconcretiseerd
moeten worden, ligt voor de verschillende politieke vertegenwoordigers mogelijk
verschillend. Dat is een grote uitdaging. Het rapport is nu gepresenteerd
zodat de aanbevelingen die in deze kabinetsperiode niet te verwezenlijken
zijn, ook in zowel de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen
als in het regeerakkoord door een volgend kabinet kunnen worden meegenomen.87Welke gevolgen heeft het standpunt in de laatste alinea
van paragraaf 5.3 precies? Betekent dit materieel dat een onvolledige
AOW-uitkering moet worden aangevuld, zonder vermogens- en inkomenstoets? Welke
nadelen zouden nog aan een onvolledige AOW-opbouw kleven als dit standpunt
wordt omgezet in wetgeving?De commissie is voorts niet bekend met de gevolgen. Dit rapport met een
integrale visie en aanbevelingen is juist nu gepresenteerd met het oog op
een implementatie daarvan in zowel de verkiezingsprogramma’s van de
politieke partijen als in het regeerakkoord. Een volgend kabinet kan een doorberekening
(financiële paragraaf) laten maken van wat financiële en juridische
consequenties danwel implicaties zijn van de (overgenomen) aanbevelingen.
Het is aan de politieke partijen c.q. het kabinet om daarin keuzes te maken.Zie tevens inleiding en antwoord op vraag 40.88De commissie stelt zich op het standpunt dat AOW-gerechtigden –
met bepaalde randvoorwaarden – een bijdrage moeten leveren aan de financiering
van de toename van de AOW-lasten. Wat betekent dit concreet, en aan welke
randvoorwaarden wordt gedacht. (blz. 65).Zie antwoord op vraag 28.XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Kalsbeek (PvdA), Buijs (CDA),
Atsma (CDA), Arib (PvdA), Vendrik (GL), Kant (SP), Blok (VVD), voorzitter,
Smits (PvdA), Örgü (VVD), Verbeet (PvdA), Van Oerle-van der Horst
(CDA), ondervoorzitter, Vergeer (SP), Vietsch (CDA), Joldersma (CDA), Varela
(LPF), Van Heteren (PvdA), Smilde (CDA), Nawijn (Groep Nawijn), Van Dijken
(PvdA), Timmer (PvdA), Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Schippers (VVD),
Omtzigt (CDA), Azough (GL), Koşer Kaya (D66) en Van der Sande (VVD).Plv. leden: Rouvoet (CU), Verdaas (PvdA), Ferrier (CDA), Çörüz
(CDA), Blom (PvdA), Halsema (GL), Gerkens (SP), Veenendaal (VVD), Hamer (PvdA),
Weekers (VVD), Tjon-A-Ten (PvdA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Vacature
(algemeen), Ormel (CDA), Koomen (CDA), Van As (LPF), Waalkens (PvdA), Mosterd
(CDA), Bussemaker (PvdA), Heemskerk (PvdA), Oplaat (VVD), Hermans (LPF), Hirsi
Ali (VVD), Eski (CDA), Van Gent (GL), Bakker (D66) en Nijs (VVD).XNoot2Samenstelling: Leden: Noorman-den Uyl (PvdA), Bakker (D66), De Vries (VVD),
De Wit (SP), Van Gent (GL), Verburg (CDA), Hamer (PvdA), Bussemaker (PvdA),
Vendrik (GL), Mosterd (CDA), Smits (PvdA), voorzitter, Örgü (VVD),
Weekers (VVD), Rambocus (CDA), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Huizinga-Heringa
(CU), Varela (LPF), Eski (CDA), Koomen (CDA), Smeets (PvdA), Douma (PvdA),
Stuurman (PvdA), Kraneveldt (LPF), Hirsi Ali (VVD), Van Hijum (CDA), Van der
Sande (VVD) en Vacature (algemeen). Plv. leden: Depla (PvdA), Koşer
Kaya (D66), Blok (VVD), Kant (SP), Halsema (GL), Smilde (CDA), Verbeet (PvdA),
Timmer (PvdA), Azough (GL), Omtzigt (CDA), Meijer (PvdA), Nijs (VVD), Visser
(VVD), Algra (CDA), Vietsch (CDA), Van der Vlies (SGP), Hermans (LPF), Van
Oerle-van der Horst (CDA), Van Dijk (CDA), Van Dijken (PvdA), Blom (PvdA),
Kalsbeek (PvdA), Van As (LPF), Aptroot (VVD), Hessels (CDA), Van Egerschot
(VVD) en Vacature (algemeen).XNoot3Samenstelling: Leden: Duivesteijn (PvdA), Hofstra (VVD), Buijs (CDA),
voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), Van Gent (GL), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Depla (PvdA), Van Oerle-van der Horst (CDA), Van As (LPF), Van Bochove (CDA),
Duyvendak (GL), Huizinga-Heringa (CU), Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Spies
(CDA), Van Lith (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Fierens (PvdA),
ondervoorzitter, Timmer (PvdA), De Krom (VVD), Verdaas (PvdA), Kruijsen (PvdA),
Samsom (PvdA), Hermans (LPF), Veenendaal (VVD) en Lenards (VVD).Plv. leden: Crone (PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), Mastwijk (CDA),
Ormel (CDA), Halsema (GL), Örgü (VVD), Dubbelboer (PvdA), Hessels
(CDA), Van den Brink (LPF), Knops (CDA), Vos (GL), Van der Staaij (SGP), Vietsch
(CDA), Vergeer (SP), Sterk (CDA), Haverkamp (CDA), Koşer Kaya (D66),
Vacature (SP), Boelhouwer (PvdA), Verbeet (PvdA), Balemans (VVD), Waalkens
(PvdA), Van Heteren (PvdA), Roefs (PvdA), Varela (LPF), Oplaat (VVD) en Van
der Sande (VVD).XNoot4Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Crone (PvdA), Bakker (D66),
Hofstra (VVD), de Haan (CDA), Bussemaker (PvdA), Vendrik (GL), Halsema (GL),
Kant (SP), Blok (VVD), ten Hoopen (CDA), ondervoorzitter, Smits (PvdA), de
Pater-van der Meer (CDA), Van As (LPF), Tichelaar (PvdA), voorzitter, Koopmans
(CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Varela (LPF), de Nerée tot Babberich
(CDA), Koomen (CDA), Fierens (PvdA), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Heemskerk
(PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), Van Egerschot (VVD) en Irrgang (SP).Plv. leden: Rouvoet (CU), Koenders (PvdA), Dittrich (D66), Balemans (VVD),
Kortenhorst (CDA), Vacature (PvdA), Duyvendak (GL), Van Gent (GL), Vacature
(algemeen), De Krom (VVD), Atsma (CDA), Dijsselbloem (PvdA), Omtzigt (CDA),
Eerdmans (LPF), Noorman-den Uyl (PvdA), Mosterd (CDA), De Vries (CDA), Hermans
(LPF), Mastwijk (CDA), Rambocus (CDA), Stuurman (PvdA), Luchtenveld (VVD),
Blom (PvdA), Douma (PvdA), De Vries (VVD), Van Beek (VVD) en Gerkens (SP).XNoot5Samenstelling: Leden: Van de Camp (CDA), Lambrechts (D66), Hamer (PvdA),
van Bommel (SP), Mosterd (CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD), Slob (CU), Vergeer
(SP), Tichelaar (PvdA), Joldersma (CDA), de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Eski (CDA), Aptroot (VVD), voorzitter,
Smeets (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA), Leerdam (PvdA), Van Miltenburg
(VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA), Visser (VVD), Azough
(GL), Roefs (PvdA) en Jungbluth (GL).Plv. leden: Ferrier (CDA), Bakker (D66), Bussemaker (PvdA), Vacature (SP),
Brinkel (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü (VVD), Van der Vlies (SGP),
Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk (CDA), Atsma (CDA), Van Bochove
(CDA), Van Hijum (CDA), Van Aartsen (VVD), Verbeet (PvdA), Arib (PvdA), Stuurman
(PvdA), De Krom (VVD), Varela (LPF), Herben (LPF), Meijer (PvdA), Nijs (VVD),
Halsema (GL), Kalsbeek (PvdA) en Vendrik (GL).XNoot1Zorg en wonen van kwetsbare ouderen, rapportage ouderen 2004, SCP, M.M.Y.
de Klerk (red), blz. 184–185.XNoot1Blz. 72–73.XNoot1Behoefteraming klinisch geriaters 2004–2015/2020, NIVEL, J. Hansen,
L.F.J. van der Velden, L. Hingstman, Utrecht, 2005.XNoot1SER «Van alle leeftijden», – Den Haag, 2005, blz. 49.XNoot1De initiatiefgroep bestaat uit de functionarissen: branchemanager Welzijn
en Maatschappelijke Dienstverlening, senior-beleidsmedewerker van de MO-groep,
onderzoeker van het NIZW en bestuurslid Beroepsvereniging Sociaal Gerontologen,
hoofdredacteur Geron.XNoot1Het consultatiebureau voor ouderen, NIZW, G. Visser en A. Schippers,
Utrecht, december 2005.XNoot2SER «Van alle leeftijden», – Den Haag, 2005, blz. 30.XNoot1Verpleging en verzorging verklaard, SCP, J. Timmermans, I. Woittiez,
Den Haag, 2004.XNoot1Gezondheidsraad, «Vergrijzen met ambitie». Den Haag, 2005,
blz. 63.XNoot1Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, «Ouderen tellen mee, advies
34». – Den Haag, blz. 31.XNoot2Gezondheidsraad, «Vergrijzen met ambitie». – Den Haag,
2005, blz. 54–55.XNoot3SER «Van alle leeftijden». – Den Haag, 2005, blz. 54
en 131.XNoot4SER «Van alle leeftijden». – Den Haag, 2005, blz. 54.XNoot1Gezondheidsraad «Vergrijzen met ambitie». – Den Haag,
2005, blz. 23.XNoot1Kamerstuk 29 549, nr. 5, blz. 23.XNoot2Stevens M, Bult P, de Greef MH, Lemmink KA, Rispens P. Groningen
Active Living Model (GALM): stimulating physical activity in sedentary older
adults. Prev Med 1999; 29(4): 267–276. Stevens M, Lemmink KA,
van Heuvelen MJ, de Jong J, Rispens P. Groningen Active Living
Model (GALM): stimulating physical activity in sedentary older adults; validation
of the behavioral change model. Prev Med 2003; 37(6 Pt 1): 561–570.XNoot3Laurant M, Harmsen M, Wensing M. Implementatie van beweegprogramma’s
voor ouderen. Belemmerende en bevorderende factoren voor succesvolle implementatie.
Nijmegen: WOK, UMC St Radboud; 2002.XNoot4Kamerstuk 30 300XVI, nr. 116.XNoot1Gezondheidsraad, «Vergrijzen met ambitie». – Den Haag,
2005, blz. 71.XNoot2SER-Commissie Sociaal-Economische Deskundigen (CSED), Gezondheidszorg
in het licht van de toekomstige vergrijzing, Den Haag 1999, blz. 83–102.XNoot1Op basis van: RIVM, Gezondheid op koers? Volksgezondheid Toekomst Verkenning
2002, op.cit., blz. 139–169.XNoot2C. van Campen, S. Kooiker en J. Timmerman, Zorg, in: SCP, In
het zicht van de toekomst. Sociaal en Cultureel Rapport 2004, op.cit., blz.
419–420.XNoot3Op basis van: RIVM, Gezondheid op koers? Volksgezondheid Toekomst Verkenning
2002, op.cit., blz. 143.XNoot4SER, «Van alle leeftijden». – Den Haag, 2005, blz. 31.XNoot1SER, «Van alle leeftijden». – Den Haag, 2005, blz. 45.XNoot1Gezondheidsraad, «Vergrijzen met ambitie». – Den Haag,
2005, blz. 40.XNoot1Gezondheidsraad, «Vergrijzen met ambitie». – Den Haag
2005, blz. 48–49.XNoot2SER, «Van alle leeftijden». – Den Haag, 2005, blz. 132.XNoot3A. Nauta, M.R. de Bruin en R. Cremer, De mythe doorbroken. Gezondheid
en inzetbaarheid oudere werknemers. TNO-rapport, Hoofddorp 2004, blz. 23.XNoot4Quispel (2002) in A. Nauta, M.R. de Bruin en R. Cremer, op.cit.,
blz. 23. Verder stromen ouderen vaker dan jongeren de WAO in. Het aantal lopende
WAO-uitkeringen en het arbeidsongeschiktheidspercentage nemen toe met de leeftijd.
Ook het WAO-instroompercentage neemt toe met de leeftijd.XNoot5Uit deze gegevens blijkt dat jaarlijks 3,2 procent van de werkende mannen
ouder dan 55 de WAO instroomt, tegenover jaarlijks 1,1 procent van de werkende
mannen van 35–45 jaar. Voor werkende vrouwen zijn de instroompercentages
respectievelijk 4,3 tegenover 2,1 procent. A. Nauta, M.R. de Bruin
en R. Cremer, op.cit., blz. 25.XNoot1zoals afschaffing van de WW-vervolguitkering (per 1 januari 2004),
afschaffing van de fiscale facilitering van vut en prepensioenregelingen,
invoering van de levensloopregeling, invoering van de sollicitatieplicht voor
oudere werkloze werkzoekenden in de WW en in de WWB (sinds 1 januari
2004), invoering van het wettelijk recht op knipbepaling in de nieuwe Pensioenwet
(die volgens planning in 2005 zal worden behandeld), de extra arbeidskorting
voor ouderen (sinds 2002), de verlaging van de leeftijdsgrens voor de dagloongarantieregeling
WW (vanaf 2005) en de invoering van de nieuwe arbeidsongeschiktheidsverzekering.
Zie hiervoor TK, 29 549, nr. 2.XNoot2SER, «Van alle leeftijden». – Den Haag, 2005, blz. 53.XNoot1Tweede nationale studie naar ziekten en verrichtingen in de huisartsenpraktijk.
Een kwestie van verschil: Verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid
en zorggebruik, H. van Lindert (NIVEL), M. Droomers (RIVM) en G.P. Westert
(RIVM).XNoot1Gezondheidsraad, «Vergrijzen met ambitie». – Den Haag,
2005, blz. 60.XNoot2Gezondheidsraad. Signalering ethiek en gezondheid 2004_Gezondheidsraad.
Den Haag: Gezondheidsraad; 2004: 2004/12. Internet: www.ceg.nl.XNoot3Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Signalering ethiek en gezondheid
2004_RVZ. Zoetermeer: Raad voor de Volkgezondheid en Zorg; 2004.XNoot1Overgenomen van: Nationaal Kompas Volksgezondheid. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29549-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl