Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2017-09-18 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2016-2017
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 34 781
 
 Voorstel van wet van het lid Van Tongeren tot wijziging van de Gaswet in verband met het schrappen van de plicht tot nieuwe gasaansluitingen voor woningen
 
 
 Nr. 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 
 
 I.
 Algemeen deel
 
 
 
 1.
 Inleiding
 
 Met dit wetsvoorstel wordt de gasaansluitplicht voor nieuwbouwwoningen geschrapt en zijn nieuwe gasaansluitingen voor woningen niet meer verplicht. Dit heeft als doel de transitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie te ondersteunen.
 Het schrappen van de aansluitplicht voor woningen is nodig om aardgasloos bouwen als nieuwe heldere norm te introduceren, en dus om te voorkomen dat er onnodig gasleidingen of -netten worden aangelegd. Op dit moment is het nog zo dat een netbeheerder verplicht is om een woning aan te sluiten op het gasnet voor een ieder die dit verzoekt. Dit zorgt voor onduidelijkheid en onzekerheid voor burgers, bestuurders, bouwers en ontwikkelaars. De huidige situatie geeft qua transitiekosten suboptimale resultaten. Ook druist de aansluitplicht in tegen het beleid om het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen. De winning van het specifieke aardgas dat gebruikt wordt in Nederlandse woningen geeft in de regio Groningen zware problematiek. Elke vermindering van die gaswinning is een stap vooruit. Door het schrappen van de gasaansluitplicht wordt het makkelijker gemaakt om aardgasloos te bouwen en wordt de energietransitie beter mogelijk gemaakt.
 
 
 
 2.
 Gasaansluitplicht
 
 Een belangrijk obstakel bij het uitfaseren van aardgas is de verplichting nieuwe gasaansluitingen aan te leggen voor woningen. De gasaansluitplicht staat in artikel 10 van de Gaswet en verplicht de netbeheerder om een ieder die verzoekt om een gasaansluiting hiervan te voorzien. Door deze verplichting in de Gaswet zijn de netbeheerders gedwongen om gasnetten aan te leggen en nieuwe woningen aan te sluiten op het gasnetwerk. Dit heeft als gevolg dat er op dit moment nog steeds gasnetwerken worden aangelegd, terwijl dat gezien de kosten, het hinderen van de energietransitie en de gevolgen voor het milieu geen aantrekkelijke optie meer is. Al langere tijd vragen onder andere netbeheerders om het schrappen van de gasaansluitplicht. Ook de Tweede Kamer heeft zich uitgesproken voor het schrappen van de gasaansluitplicht.1Kamerstukken II 2016/2017, 34 550 XIII, nr. 46.
 
 
 
 3.
 Aanleiding en achtergrond
 
 De regering heeft als doel dat uiterlijk in 2050 alle woningen van het aardgas afgekoppeld zijn. Dit staat opgenomen in de Energieagenda.2Ministerie van Economische Zaken, Energieagenda: naar een CO2-arme energievoorziening. De huidige verplichting om nieuwe woningen en bestaande woningen die nu niet op het gas zijn aangesloten op verzoek aan te sluiten op het gasnet strookt niet met het toewerken naar een aardgasloze woningvoorraad.
 Het aanleggen van nieuwe gasleidingen of netten zorgt voor onnodige maatschappelijke kosten. Alle investeringen in de gasinfrastructuur moeten in een steeds kortere periode worden terugverdiend. Volgens onderzoek van CE Delft3Kamerstukken II 2016/2017, 2017Z08683. verdient geen enkel nieuw aardgasnet of -leiding, met een normale afschrijftermijn van 40 jaar, zich nog terug.
 Aangezien gasleidingen een lange levensduur hebben en dus over een lange periode afgeschreven worden zorgen nieuwe gasnetten voor een zogenaamd «lock-in» effect waarbij er het risico is dat wijken langer aardgas zullen gebruiken omdat de netten er nu eenmaal liggen. Dit maakt het halen van het doel om in 2050 alle woningen van het aardgas af te koppelen moeilijker. Dit wetsvoorstel schrapt de verplichte aansluiting voor woningen en voorkomt daarmee dat nieuwbouwwoningen worden aangesloten op het gasnet. Zo wordt dit lock-in effect vermeden.
 Ook is er een grote noodzaak de vraag naar het specifieke aardgas in Groningen te verminderen. De gaswinning in Groningen veroorzaakt mijnbouwschade, met veel materiele schade, maar ook gezondheidsschade als gevolg.4Gronings Perspectief, https://www.groningsperspectief.nl/. Het Nederlandse gasveld raakt leeg, terwijl alleen het (laagcalorische) Groningse gas op dit moment geschikt is voor de Nederlandse woningvoorraad.
 Het schrappen van de gasaansluitplicht draagt bij aan de Nederlandse energiedoelen met betrekking tot de gebouwde omgeving. Een van de doelen van het Energieakkoord is een energieneutraal gebouwde omgeving en een (bijna) energieneutrale nieuwbouw vanaf 2020.5SER, Energieakkoord voor duurzame groei, http://www.ser.nl/~/media/files/internet/publicaties/overige/2010_2019/2013/energieakkoord-duurzame-groei/energieakkoord-duurzame-groei.ashx. Verder schrijft de Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD) voor dat vanaf 2021 nieuwe gebouwen bijna energieneutraal moeten zijn.6Richtlijn 2010/31/EU van het Europees parlement en de Raad van 19 mei 2010 betreffende de energieprestatie van gebouwen. Om dit doel te halen kan er geen aardgas worden gebruikt in nieuw te bouwen woningen. Het gebruik van aardgas zorgt er immers voor dat nieuwbouw niet energieneutraal is.
 Er zijn genoeg alternatieven voor het gebruik van aardgas in woningen. Landen om ons heen laten zien dat wonen zonder aardgas veel voordelen heeft. Door een woning goed te isoleren is er minder warmteverlies in de winter waardoor energie wordt bespaard. In de zomer blijft het huis juist koeler. Dat maakt een woning comfortabeler. Gebouwen kunnen worden verwarmd door bijvoorbeeld aardwarmte, infraroodpanelen en warmtepompen en koken kan op inductie.
 De urgentie om klimaatverandering tegen te gaan door een snelle energietransitie van fossiele energie, waaronder aardgas, naar duurzame energie wordt in Nederland breed gedeeld. Ook heeft Nederland het klimaatakkoord van Parijs geratificeerd. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) betekent dat in 2030 al een halvering van de CO2-uitstoot noodzakelijk is en mogelijk een reductie van meer dan 100% in 2050.7PBL, Wat betekent het Parijsakkoord voor het Nederlandse langetermijn-klimaatbeleid?.http://www.pbl.nl/nieuws/nieuwsberichten/2016/parijs-akkoord-betekent-halvering-nederlandse-co2-uitstoot-in-2030. Ook het doel dat is afgedwongen door het Urgenda-vonnis,8Rechtbank Den Haag 24 juni 2015, ECLI:NL:RBDHA:2015:7145. 25% minder CO2-uitstoot in 2020 ten opzichte van 1990, zorgt ervoor dat haast is geboden om af te stappen van fossiele brandstoffen. Uit onderzoek van CE Delft blijkt dat het erg onzeker is of dit doel wordt gehaald.9CE Delft, Wordt de 25% emissiereductie van broeikasgassen in 2020 gehaald?, http://www.ce.nl/publicatie/wordt_de_25%25_emissiereductie_van_broeikasgassen_in_2020_gehaald/1983. Het is dan ook van belang om alle mogelijke obstakels richting dit doel weg te nemen.
 Hoewel de noodzaak en mogelijkheid van aardgasloos bouwen breed wordt gedeeld is met aardgas bouwen nog steeds de norm. Uit onderzoek van Natuur & Milieu blijkt dat tussen 2017 en 2021 van de 230.000 nieuwbouwwoningen, 150.000 toch nog een aansluiting krijgen op aardgas zullen krijgen.10Natuur & Milieu, Oproep Natuur & Milieu: Schrap de gasaansluitplicht, https://www.natuurenmilieu.nl/nieuwsberichten/onderzoek-64-nieuwbouwwoningen-krijgt-nog-steeds-gasaansluiting/.
 Bouwbedrijven,11Thomas van Belzen, Grote bouwers willen verbod op woning met gasketel, Cobouw 31 augustus 2017, https://www.cobouw.nl/woningbouw/nieuws/2017/8/grote-bouwers-willen-verbod-op-woning-met-gasketel-101251998. netbeheerders,12Stedin, Stedin en gemeente Utrecht willen af van wettelijke gasaansluitplicht nieuwbouw, https://www.stedin.net/over-stedin/pers-en-media/persberichten/stedin-en-gemeente-utrecht-willen-af-van-wettelijke-gasaansluitplicht-nieuwbouw. milieuorganisaties,13Natuur & Milieu, Oproep Natuur & Milieu: Schrap de gasaansluitplicht, https://www.natuurenmilieu.nl/nieuwsberichten/onderzoek-64-nieuwbouwwoningen-krijgt-nog-steeds-gasaansluiting/. decentrale overheden14Kamerstukken II 2016/2017, 2017D18263.15Kamerstukken II 2016/2017, 2017D18384. en andere betrokken partijen vragen daarom om het schrappen van de aansluitplicht. Dit bleek ook uit het rondetafelgesprek dat hierover op 27 juni 2017 in de Tweede Kamer is gehouden. De aanwezige partijen gaven tijdens dit rondetafelgesprek aan dat een regeling waarbij het de norm is om geen gasaansluiting aan te leggen de voorkeur heeft.
 
 
 
 4.
 Huidig beleid
 
 De noodzakelijkheid om de gasaansluitplicht te schrappen wordt breed gedeeld. Ook in de Energieagenda staat dat er door de regering wordt ingezet op vergaande reductie van de warmtevraag door energiebesparing en sterke vermindering van aardgasgebruik via stimuleren en inpassen van CO2-arm opgewekte elektriciteit en warmte. Daarom is in de Energieagenda aangekondigd dat de Gaswet wordt aangepast, zodat er geen nieuwe gasnetten meer worden aangelegd in nieuwbouwwijken.16Ministerie van Economische Zaken, Energieagenda: naar een CO2-arme energievoorziening, p. 33 Tot op heden is dit nog niet gebeurd. Deze initiatiefwet beoogt de gasaansluitplicht zo snel mogelijk te schrappen.
 De nota van wijziging op de Warmtewet17Kamerstukken II 2016/2017, 34 723, nr. 5. wil gemeentes de mogelijkheid geven bepaalde gebieden aan te wijzen waar de gasaansluitplicht niet meer geldt. Dit is een stap in de goede richting, maar hiermee blijft de gasaansluitplicht de standaard. Het zal onnodige inspanning van de betrokken partijen vragen om onder de gasaansluitplicht uit te komen. De betrokken partijen moeten immers elke keer wanneer men van plan is aardgasloos te bouwen het bevoegd gezag ervan overtuigen dat de aansluitingsplicht moet worden geschrapt. Door middel van deze initiatiefwet wordt dit omgedraaid en kan het bevoegd gezag slechts in een enkel uitzonderlijk geval bepalen dat er voor een bepaalde woning wél een aansluitingsplicht moet gelden. Op deze manier wordt aardgasloos bouwen de norm, wat ook veel administratieve rompslomp zal schelen.
 Op dit moment zijn er een aantal uitzonderingen op de aansluitplicht. Indien de bewoner zich in een gebied bevindt waarin zich een warmtenet bevindt of gaat bevinden en indien het gaat om een aansluiting buiten de bebouwde kom in een gebied waar het onrendabel is om een gasvoorziening te realiseren, kunnen er uitzonderingen worden gemaakt op de gasaansluitplicht. Deze uitzonderingen bieden echter geen oplossing voor volledige elektrificatie van woningen. Ook blijft met deze uitzonderingen het aansluiten van nieuwbouwwoningen de norm en bieden deze uitzonderingen onvoldoende stimulans om aardgasloos te bouwen.
 
 
 
 5.
 Financiële gevolgen
 
 Door het schrappen van de gasaansluitplicht worden de maatschappelijke investeringen voor het onnodig aanleggen van gasaansluitingen voorkomen. Dit is een grote besparing voor netbeheerders. Verder draagt het verminderen van de gasvraag bij aan het verminderen van de schade, en dus kosten en leed, veroorzaakt door de gaswinning in Groningen. Ook draagt deze initiatiefwet bij aan het tegengaan van klimaatverandering. Daardoor worden maatschappelijke kosten voor burgers vermeden. Ten slotte levert het verminderen van de gasvraag een stimulans op voor nieuwe technologieën en innovatie in de bouw.
 
 
 
 6.
 Werking van de wet
 
 De indiener beoogt met dit wetsvoorstel te regelen dat nieuwe gasaansluitingen voor woningen niet meer verplicht zijn door de verplichting voor de netbeheerder die nu in de Gaswet staat te schrappen. Nieuwe gasaansluitingen voor woningen worden niet meer verplicht. Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de bestaande gasaansluitingen. Voor woningen die al zijn aangesloten op een gasnet, vervalt voor de betreffende netbeheerder niet de verplichting tot aansluiting en transport. Als gevolg van dit wetsvoorstel kan een bouwer niet meer gehouden worden aan de verplichtingen in het Bouwbesluit 2012 inzake de aansluiting van een woning op het gasnet. Deze verplichtingen in het Bouwbesluit worden overigens volgens de huidige plannen in zijn geheel geschrapt bij invoering van de Omgevingswet.
 Omdat er in de toekomst een enkele uitzonderlijke situatie kan zijn waar het onredelijk is om gasaansluiting niet te verplichten is in dit wetsvoorstel geregeld dat er een uitzondering gemaakt door het college van burgemeester en wethouders. Hier moet echter een zwaarwegende reden voor zijn. Zo vallen argumenten over de financiële kosten hier niet onder, vanwege het gewicht van de andere, eerder in deze memorie van toelichting genoemde, argumenten.
 
 
 
 
 II.
 Artikelsgewijze toelichting
 
 Artikel I
 In artikel I wordt artikel 10 van de Gaswet gewijzigd. Na het zesde lid worden twee leden ingevoegd. In het zesde lid staat de verplichting voor de netbeheerder om een ieder van een gasaansluiting te voorzien. In het nieuw toe te voegen zevende lid wordt geregeld dat de plicht van de netbeheerder vervalt in het geval het gaat om nieuwe gasaansluitingen bij woningen. In het toegevoegde achtste lid wordt geregeld dat een college van burgemeester en wethouders in uitzonderlijke gevallen, wanneer er zwaarwegende redenen daartoe nopen, hiertoe wel een verzoek kan doen. Indien een belanghebbende het college van burgemeester en wethouders verzoekt om de netbeheerder om aansluiting te verzoeken, staat tegen het daarop volgende besluit bezwaar en beroep open. Indien het college van burgemeester en wethouders de netbeheerder verzoekt om aansluiting, dan is de netbeheerder verplicht om een woning van aansluiting te voorzien.
 Artikel II
 In artikel II is voorzien in een overgangsrechtelijke bepaling voor nog te bouwen woningen waarvoor de aanvragen voor bouwvergunningen zijn ingediend voordat deze wetswijziging in werking treedt. Hierop is artikel 10, zevende lid, van de Gaswet niet van toepassing. Dit omdat de aanvragers op het moment van het opstellen en het indienen van hun aanvraag onvoldoende in staat zijn geweest om rekening te houden met deze wettelijke bepaling.
 
 
 
 
 
 Van Tongeren