Vaststelling begroting Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200-XVI, nr. 127

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

28-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200-XVI nr. 127

26-03-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200 XVIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008nr. 127VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 26 maart 2008De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft op 14 februari 2008 in eerste termijn overleg gevoerd met
staatssecretaris Bussemaker van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– de brief van 7 september 2007 met de beleidsvoornemens
op het terrein van de medische ethiek (30 800-XVI, nr. 183).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Agema (PVV) zegt het over het algemeen
eens te zijn met het gestelde in de brief van 7 september 2007, maar
over één onderwerp nog opmerkingen te willen maken. Dat onderwerp
is abortus provocatus. Sinds 1984 is de Wet afbreking zwangerschap, de WAZ,
niet meer gewijzigd en regelmatig wordt gesteld dat de wet goed werkt, maar
waarborgt zij ook voldoende zorgvuldigheid? Abortus mag in Nederland worden
uitgevoerd tot het moment waarop de foetus buiten het lichaam van de vrouw
levensvatbaar is. Bij de huidige stand van de medische wetenschap is dat na
24 weken, maar die grens is arbitrair.Reeds in 2004 stelde professor Van Goudoever voor om de grens te verlagen
en om abortus niet meer uit te voeren na 20 weken zwangerschap. Hij wees erop
dat in andere Westerse landen de grens al veel lager lag dan in Nederland
en dat baby’s die eerder dan na zes maanden zwangerschap worden geboren
weliswaar vaak overlijden, maar dat dat komt doordat zij niet behandeld worden.
Dat dergelijke baby’s wel degelijk levensvatbaar zijn, bleek bij de
geboorte van de Amerikaanse baby Amelia Taylor. Zij kwam in de 22ste week
van de zwangerschap ter wereld en woog één pond. Haar voetjes
waren niet groter dan een paperclip, maar inmiddels is zij zestien maanden
oud en maakt het goed.De vraag is daarom of met het criterium levensvatbaarheid buiten het lichaam
de juiste grens wordt aangegeven. Is het juist om een foetus te aborteren
als die nog niet op eigen kracht kan leven, terwijl zonder afbreking enkele
weken later wel een gezonde baby ter wereld had kunnen komen? Moet hier niet
het aspect van beschermwaardigheid van het leven in aanmerking worden genomen?
Het belang daarvan wordt breed gedragen, maar vindt niet een grondslag in
de wet. Er is een medisch-technische grens tussen het eerste en het tweede
trimester van de zwangerschap. Het schedeltje van de foetus is
namelijk na dertien weken te sterk om nog door de afzuigapparatuur te kunnen.
De extra voorwaarden die in het tweede trimester gelden, zijn dat de ingreep
in een ziekenhuis plaatsvindt, dat twee artsen er bij betrokken zijn en dat
er nabehandeling is.Het zou echter beter zijn om de medisch-technische grens te vervangen
door een objectieve, bijvoorbeeld om die daar te leggen als niet meer kan
worden gesproken van een embryo, maar van een foetus. Dat is het geval na
acht weken. Alle menselijke kenmerken, zoals handen, voeten en hersenen zijn
dan aanwezig en in het geval van een gezonde moeder en een gezonde foetus
zou de grens dus teruggebracht moeten worden van 24 naar 8 weken. Hulp aan
de moeder in de vorm psychologische hulp is te verkiezen boven in alle gevallen
een beroep doen op het begrip noodsituatie.Mevrouw Agema zegt dat haar fractie het recht op zelfbeschikking erkent,
dat zij abortus wil toestaan, maar dat het haar gaat om het belang van de
beschermwaardigheid van het leven en om het voorkomen van negatieve psychische
reacties bij de vrouw, zoals depressiviteit en spijt. Met het oog daarop verdient
het de voorkeur om de keus voor het afbreken van de zwangerschap in een zo
vroeg mogelijk stadium te maken.Mevrouw Agema zegt het wel begrijpelijk te vinden abortus toe te staan
als de moeder in levensgevaar verkeert of als er een ernstige medische diagnose
voor de foetus geldt, bijvoorbeeld wanneer de levensverwachting van de baby
slechts enkele dagen is. Als de ouders dan besluiten om eerder afscheid te
nemen, is begrip daarvoor op zijn plaats.De Partij voor de Vrijheid vindt voorts dat abortus een privé-aangelegenheid
is en dat daarom de vrouw zelf de kosten voor het verrichten van de abortus
zou moeten dragen en niet de samenleving. Ook is het ongepast om de tegenstanders
van abortus indirect via de belasting mee te laten betalen. Het bijkomende
voordeel van het zelf bekostigen van de abortus zou kunnen zijn dat er per
saldo minder abortussen worden uitgevoerd en er daardoor minder vrouwen met
negatieve gevolgen zijn. Er zullen vaker voorbehoedsmiddelen gebruikt worden
en minder veelgebruikers zijn, vrouwen die meer dan zeven keer abortus laten
plegen. Er zal ook minder dwang zijn. De kosten voor een abortus hoeven voor
de vrouw geen onoverkomelijk bezwaar te zijn. De groep vrouwen die abortus
laat plegen, is relatief klein en drie kwart van de vrouwen van die groep
laat abortus maar één keer plegen. Die ene keer hoeft de betaling
van € 315 niet een groot bezwaar te zijn. Een uitzondering voor
de zelfbekostiging van de abortus zou er moeten zijn bij verkrachting of incest.Mevrouw Agema merkt voorts op dat veel buitenlandse vrouwen in Nederland
abortus laten plegen. 13% van de vrouwen die in Nederland abortus ondergaat,
is namelijk niet woonachtig in Nederland. Terwijl 95% van de Nederlandse
vrouwen die abortus laat plegen dat in het eerste trimester van de zwangerschap
doet, laat drie kwart van de vrouwen uit het buitenland die overgaan tot een
abortus dat in het tweede trimester van de zwangerschap doen. Het is niet
terecht dat Nederlandse artsen fysiek en mentaal belast worden met abortussen
die een veel grotere fysieke en emotionele lading hebben. Zij moeten meewerken
aan iets wat in andere landen strafbaar is en dat is niet juist. Het is beter
dat die landen hun eigen wetgeving herzien in plaats van de vrouwen door te
sturen naar Nederland.Het abortuscijfer betreft het aantal abortussen per duizend vrouwen in
de leeftijd van 15 tot 44 jaar. Het internationaal gezien relatief lage abortuscijfer
in Nederland groeide van zes in 1995 naar 8,6 in 2005. Dit is deels te wijten
aan de massa-immigratie. In 2005 was het abortuscijfer onder Nederlandse vrouwen
iets meer dan vier. In datzelfde jaar was die onder Turkse vrouwen zeven,
onder Marokkaanse vrouwen bijna 11 en onder Surinaamse vrouwen bijna 38. In
de periode van 2001 tot 2005 steeg het abortuscijfer voor Marokkaanse
vrouwen met een derde. Zij zijn vaker ongehuwd en het is bij hen vaker een
middel om de indruk van maagdelijkheid in stand te houden en om de tekenen
van voorhuwelijkse seks uit te wissen. De door Ayaan Hirsi Ali omschreven «maagdenkooi»
laat per jaar honderden meisjes onder druk «kiezen» voor abortus.
Het is daarom realistischer om ervan uit gaan dat moslimvrouwen seksueel actief
zijn in plaats van te denken dat zij dat niet zijn. De discussie over deze
onderdrukking van moslimvrouwen verdient gevoerd te worden. De staatssecretaris
zegt meer voorlichting te willen geven. Betekent dat dat zij middelen beschikbaar
stelt om allochtone vrouwen voor te lichten of gaat zij proberen de cultus
van hun omgeving te doorbreken?Mevrouw Agema wijst tot slot op het belang van goede voorlichting. De
wens van betere voorlichting over abortus en anticonceptie wordt breed gedragen.
Een derde van het aantal vrouwen dat abortus heeft laten plegen, geeft aan
dat zij voorafgaand aan de abortus geen anticonceptie gebruikte. Ruim een
derde geeft aan dat zij de anticonceptie niet goed gebruikte en nog eens een
derde geeft aan dat het middel faalde. Zou het een goed idee zijn om vrouwen
een folder mee te geven met informatie over anticonceptie als zij bijvoorbeeld
de pil komen ophalen bij de apotheek?Mevrouw Koşer Kaya (D66) zegt te hopen
dat de grote zorgen die D66 uitsprak bij de aanvang van het kabinet, niet
terecht waren. Als de staatssecretaris nog steeds achter haar uitspraken staat
die zij deed over abortus en euthanasie, zal dat het geval zijn. Zij zei namelijk
dat palliatieve zorg niet mag worden gepropageerd als alternatief voor euthanasie,
dat adoptie niet mag worden beschouwd als alternatief voor abortus en dat
het meisje of de vrouw zelf de beslissing neemt. Aan de mogelijkheid van abortus
en euthanasie zou niet mogen worden getornd. Noch de ChristenUnie noch de
minister-president noch zij zelf of welke politicus dan ook zou een plaats
in de behandelkamer mogen hebben. Die uitspraken van de staatssecretaris waren
D66 uit het hart gegrepen. Gelden zij voor de staatssecretaris nog steeds?
Houdt zij zich aan de belofte van het handhaven van de status quo van de medisch-ethische
dossiers? Die status quo is weliswaar niet ideaal, maar wel de beste van alle
opties.De staatssecretaris stelt voor om ook de overtijdbehandeling onder de
WAZ te laten vallen. Dat is echter niet het handhaven van de status quo en
zeker geen vooruitgang. Zoals de KNMG, de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
tot bevordering van de Geneeskunst, zegt in haar brief is het zowel uit medisch
als sociaal oogpunt wenselijk dat vrouwen die een abortus willen, dit kunnen
doen met een zo kort mogelijke vertraging. Waarom wil de staatssecretaris
overtijdbehandeling dan toch onder de WAZ brengen? Waarom zouden vrouwen die
zeventien dagen of korter over tijd zijn niet direct behandeld kunnen worden?
Wat vindt de staatssecretaris van het voorstel van de KNMG om de huisarts
de bevoegdheid te geven om een abortuspil voor te schrijven? Wanneer de overtijdbehandeling
onder de WAZ komt te vallen, is deze mogelijkheid voorgoed uitgesloten. Waarom
slaat de staatssecretaris de adviezen van zowel de KNMG als de NVA (Nederlandse
Vereniging voor Anesthesiologie) beide gezaghebbende organisaties met grote
expertise, in de wind?Mevrouw Koşer Kaya wijst er verder op dat het niet terecht is om
de indruk te wekken dat minder zorgvuldig wordt gehandeld als de beslissing
bij overtijdbehandeling aan de vrouw wordt gelaten. Alle deskundigen en medici
zijn het erover eens dat het aan de vrouw is om in overleg met degene die
haar helpen te bepalen hoeveel tijd nodig is om tot een besluit te komen.
Wanneer echter de overtijdbehandeling onder de WAZ komt te vallen, moeten
vijf dagen bedenktijd in acht worden genomen, hetgeen juist bij een overtijdbehandeling
niet erg voor de hand ligt. Om voor dat laatste probleem een oplossing te
vinden, flexibiliseert de staatssecretaris de bedenktijd bij overtijdbehandeling,
maar waarom doet zij dat niet voor alle gevallen van abortus?
Zij geeft er zelf de argumenten voor: de vrouw niet onnodig traumatiseren,
in meer dan de helft van de gevallen adviseert de arts nu ook al een bedenktijd
van meer dan vijf dagen en met flexibele bedenktijd is maatwerk mogelijk voor
de vrouw die al een besluit heeft genomen. De flexibilisering was zelfs een
aanbeveling van de evaluatiecommissie en de WHO (World Health Organization).
Waarom houdt de staatssecretaris dan toch vast aan die vijf dagen bedenktijd
bij al die andere situaties van abortus?Mevrouw Koşer Kaya zegt voorts bedenkingen te hebben bij het onderzoek
naar het begrip noodsituatie. De staatssecretaris was zelf van mening dat
de overwegingen van de vrouw doorslaggevend zouden moeten zijn. Gaat zij dat
standpunt sluipenderwijs veranderen met als gevolg de glijdende schaal? Het
is immers aan de vrouw om te bepalen wat een noodsituatie is en aan niemand
anders. Zij kan in haar moeilijke beslissing geadviseerd worden door haar
arts, maar de keus blijft aan de vrouw. De evaluatiecommissie heeft al laten
zien dat het begrip noodsituatie volgens de eisen van de wet wordt ingevuld.
Wil de staatssecretaris de opdracht tot het doen van een vervolgonderzoek
naar de aard van de noodsituatie, waarover het regeerakkoord spreekt, intrekken?
Of moet zij zich toch schikken naar de standpunten van de ChristenUnie en
het CDA? D66 zal afhankelijk van het antwoord van de staatssecretaris het
indienen van een motie op dit punt overwegen.Mevrouw Koşer Kaya is wel blij met de uitbreiding van het onderzoek
naar de psychosociale gevolgen van abortus. Daarbij zullen ook de gevolgen
van adoptie worden betrokken. Wel wijst zij op het commentaar van de Rutgers
Nisso Groep. Die stelt dat een dergelijk onderzoek alleen van betekenis is
als het zeer uitgebreid wordt uitgevoerd. Eigenlijk zou men de vrouw de rest
van haar leven moeten volgen om de volledige impact te kunnen vaststellen.
Dit is alleen al qua kosten onhaalbaar. Of denkt de staatssecretaris daar
anders over? Gaat zij als zij het onderzoek laat uitvoeren het inderdaad grootscheeps
opzetten?De opmerkingen van de staatssecretaris in de interviews die zij het afgelopen
jaar heeft gegeven, tonen aan dat zij het eens is met D66 dat palliatieve
sedatie en euthanasie niet onderling inwisselbaar zijn. D66 juicht het financieel
versterken van de mogelijkheid van palliatieve zorg toe, maar wijst erop dat
vooral bij het starten van hospices de financiën een groot probleem vormen.
De kosten voor de zorg worden vergoed, maar voor de bouw en inrichting van
een hospice moet men zelf geld inzamelen. Is de staatssecretaris voornemens
om hierin verandering te brengen?Mevrouw Koşer Kaya zegt zich te kunnen voorstellen dat een wettelijke
verankering van de mogelijkheden voor mensen die klaar zijn met het leven
thans niet haalbaar is, maar vindt tegelijk dat over dit reële probleem
de maatschappelijke discussie volop gevoerd zou moeten kunnen worden. Wat
vindt de staatssecretaris hiervan?Onderzoek naar embryonale stamcellen kan nieuwe behandelingen voor ziekten
als diabetes, Parkinson en kanker opleveren. D66 is altijd voorstander geweest
van een dergelijk onderzoek. Hiermee hopen wetenschappers in de toekomst stamcellen
te laten uitgroeien tot bijvoorbeeld insulineproducerende cellen die kunnen
worden getransplanteerd bij mensen met suikerziekte of bij mensen bij wie
de insulineproductie is verstoord. Het kabinet wil de beperking op embryonaal
stamcelonderzoek niet opheffen. Innovatie, kennisontwikkeling en nieuwe behandelingsmogelijkheden
gaan daarmee verloren en dat neemt bij veel patiënten de hoop op genezing
weg.Privacy is erg belangrijk en wat dat betreft steunt D66 de opstelling
van de staatssecretaris, maar wil zij concreter aangeven hoe zij denkt te
voorkomen dat medische gegevens zomaar voor allerlei doeleinden worden gebruikt?De heer Van der Vlies (SGP) zegt dat zijn
fractie de medische ethiek van principiële aard vindt, hetgeen in de
kern voor hem betekent dat men het (prille) leven dat men uit Gods hand ontvangt
niet zelf mag doden. Abortus en euthanasie zijn in dat licht op grond van
de diepste overtuiging van de SGP-fractie in het toch beschaafde land Nederland
niet te tolereren. Aanvankelijk leek het kabinet van ChristenUnie, CDA en
PvdA met het regeerakkoord aan dat uitgangspunt recht te willen doen en het
recht op abortus en euthanasie te willen inperken. De staatssecretaris liet
zich echter in een interview met Opzij fel uit en benadrukte dat aan het uitgangspunt
dat de vrouw beslist niet wordt getornd. Dat roept een heel ander beeld op,
het beeld van een geheel ander beleid.In de stukken staat dat het evenwicht tussen twee kernwaarden, de beschermwaardigheid
van het ongeboren leven en de autonomie van de vrouw, goed wordt gehandhaafd.
Bij de Wet afbreking zwangerschap ging het echter om de rechtsbescherming
van ongeboren menselijk leven en het recht van de vrouw op hulp bij ongewenste
zwangerschap. Dat is heel iets anders dan: de vrouw beslist. Dat duidt op
autonomie van de mens, alsof men in Nederland het recht zou hebben om een
ander, ongeborene, van het leven te beroven. Dat kan de oplossing niet zijn.
Gelukkig is abortus niet afdwingbaar. Er is wel recht op hulp, en dat is terecht.De staatssecretaris denkt met het begrip menselijke waardigheid autonomie,
beschermwaardigheid van het leven en goede zorg weer te geven. Autonomie en
beschermwaardigheid botsen echter vrij principieel. Autonomie botst met het
bij verdrag vastgelegde recht op leven. Het recht op leven mag niet volledig
worden opgeofferd aan het zelfbeschikkingsrecht. Daarom verdoezelt het begrip
evenwicht wat er werkelijk gebeurt. Uiteindelijk wordt met dit beleid een
eenzijdige en ongewenste keus gemaakt, alle mooie woorden over mensenrechten
ten spijt.De heer Van der Vlies zegt dat het regeerakkoord op het gebied van medische
ethiek wel verwachtingen wekt, maar dat het kabinet met de uitvoering van
de plannen zo traag is dat het blijkbaar niet veel urgentie aan de behandeling
van het onderwerp toekent. Hij herinnert aan het voornemen om een studie te
laten uitvoeren naar de mogelijkheid om een bepaling in de Grondwet op te
nemen over het recht op leven. Hoe staat het daarmee? Het rapport naar de
psychosociale gevolgen van abortus zou al klaar zijn begin 2008, terwijl er
nu alleen een eerste opzet is. Het plan van aanpak palliatieve zorg zou er
in het najaar van 2007 zijn. Ook over de mogelijkheden van stamcelonderzoek
is er geen nieuws. Er is dan ook het gevaar van het volgen van het D66-scenario:
alle goede voorstellen van het regeerakkoord worden doorgeschoven en lopen
uiteindelijk op niets uit. Waarom vertoont het kabinet dit uitstelgedrag?
Wanneer komt er meer duidelijkheid over de invulling van het pakket positieve
maatregelen voor ongewenst zwangeren? Het is pijnlijk te moeten constateren
dat de desbetreffende richtlijn een abortusrichtlijn heet. Het zou dit kabinet
sieren als gekozen werd voor richtlijn ongewenste zwangerschap.De heer Van der Vlies wijst voorts op het belang van het in acht nemen
van de beraadtermijn van vijf dagen. Die heeft alleen waarde als er serieus
aandacht is voor alternatieven. Gesprekken en onderzoeken zijn daarvoor nodig.
Te veel blijkt namelijk dat mensen achteraf heel veel spijt hebben en dat
er nauwelijks kritische vragen worden gesteld bij het verzoek om abortus.
Diezelfde zorgvuldigheid moet er zijn bij de overtijdbehandeling. Er is het
gevaar dat de zogenaamde flexibele bedenktijd een farce wordt door bijvoorbeeld
van die vijf dagen vijf minuten te maken.De SGP-fractie stuit het erg tegen de borst dat in Nederland pasgeboren,
gehandicapte kinderen kunnen worden gedood. Onlangs stelde zij schriftelijke
vragen over de behandeling van kinderen met een open ruggetje. Diverse deskundigen,
niet zijnde orthodoxe christenen, hebben een positieve opvatting over de mogelijkheden
van pijnbestrijding en het levensperspectief van deze kinderen. Waarom wordt
dan toch gekozen voor een oplossing die geen oplossing is? Wil de staatssecretaris
voor deze kwetsbare groep pijnbestrijding veel meer stimuleren?
De BOSK (Bond voor Ouders met Spastische Kinderen) meldt dat de patiënten
zelf niet eens hebben kunnen meedenken over de ideeën over levensbeëindiging.
Waarom niet? Onlangs bleek dat er nog geen meldingen zijn binnengekomen bij
de nieuw opgezette toetsingscommissie hiervoor, hetgeen toch als ernstig kan
worden aangemerkt. Ook prenatale screening roept in dit verband vragen op.
Het Wener verdrag spreekt uitdrukkelijk over inherent recht op leven voor
mensen met een handicap. Daarmee zijn de huidige praktijken van prenatale
genetische screening in tegenspraak. Wat is de opvatting van de staatssecretaris
op dat punt?De heer Van der Vlies wijst tot slot op het gevaar van het ontstaan van
een claimcultuur bij medische missers door bijvoorbeeld Bureau Jeugdzorg.
Dat onderwerp vergt volgens hem een ethische discussie, want de poging om
een tragisch ongeval, zoals in het geval van de zaak-Kelly, met een claim
af te doen, is zorgelijk.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie)
heeft waardering voor de uitgebreide medisch-ethische brief van de staatssecretaris,
waarin de menselijke waardigheid vooropstaat. Zij wijst erop dat het menselijk
leven vooral respect verdient, omdat het leven als zodanig zin heeft, zelfs
wanneer de mens daar zelf niet van overtuigd is. Menselijke waardigheid is
inherent aan het menszijn en is niet afhankelijk van allerlei geestelijke
en lichamelijke condities. Vanuit deze visie op de menselijke waardigheid
hecht de ChristenUnie sterk aan de beschermwaardigheid van het leven en goede
zorg. Ook vanuit de christelijke traditie kan de waarde die met autonomie
wordt aangeduid een positieve invulling krijgen en duiden op eigen verantwoordelijkheid,
integriteit en keuzevrijheid van de patiënt bij een medische behandeling.Mevrouw Wiegman meent evenwel dat naast de autonomie en keuzevrijheid
de sociale context in aanmerking moet worden genomen in het geval van ongewenste
zwangerschap of stervenswens van een zieke. Niet alleen mensen, maar ook omstandigheden
zijn van grote invloed en hier dient voldoende aandacht voor te zijn bij het
maken van afwegingen en het bieden van zorg. Om welke hulpvraag gaat het ten
diepste en welk hulpaanbod past daarbij?Zich inzetten voor het leven en iemands gezondheid is positief, maar negatief
is, ziekte alleen als een fysiologische stoornis te zien die alleen met medisch-technische
hulpmiddelen kan worden opgelost. Voor een andere wijze van omgaan met ziekte
en lijden dan de medisch-technische, is binnen de gezondheidszorg weinig ruimte.
Dit brengt met zich mee dat de positieve inzet voor leven en gezondheid al
vrij snel de medische middelen lijkt te rechtvaardigen. Terecht wordt in de
brief de vraag opgeworpen hoever je met behandelingen moet willen gaan. In
de huidige samenleving is het perspectief zo sterk gericht op het vermijden
van tegenslag dat de mens zijn vermogen om met pijn, ziekte en sterven om
te gaan, dreigt kwijt te raken. De moderne technologie schept de illusie van
onkwetsbaarheid, terwijl ze de mens juist heel kwetsbaar maakt. Dit aspect
zou een plek moeten krijgen in de opleiding en op de werkvloer. In zijn proefschrift
zegt René van Leeuwen zelfs dat er structureel aandacht zou moeten
zijn voor spiritualiteit en dat er tijd zou moeten zijn om aan de hand van
vragen tot bewustwording te komen en antwoorden te vinden.Mevrouw Wiegman zegt voorts dat voor de ChristenUnie zorgvuldigheid een
kernbegrip is voor het medisch-ethisch beleid. Zij wijst erop dat in een recent
artikel in het blad Medisch Contact onder de titel Euthanasie voor beginners,
tien suggesties werden gedaan voor een succesvolle stervenswens. Dat verontrust
en roept de vraag op in hoeverre met zorgvuldigheidscriteria in de praktijk
wordt omgegaan. Een scanarts verklaarde tijdens een symposium in juni 2007
openhartig te hebben geleerd hoe hij een meldingsrapport moet schrijven dat
van alle kanten is dichtgetimmerd. Als dat de praktijk zou zijn, wordt zorgvuldigheid
niet in acht genomen, maar is er kille berekening. Wat vindt de
staatssecretaris hiervan? In de brief wordt gesproken over verbetering van
de scholing en het leren van gesprekstechnieken bij de besluitvorming, maar
wie worden geschoold? Er worden verschillende onderzoeken aangekondigd. Wanneer
zijn de resultaten ervan beschikbaar?De ChristenUnie waardeert de aandacht voor de mensenrechten. Het recht
op leven zou echter ook moeten gelden voor het ongeboren leven. Het Burgerlijk
Wetboek gaat hiervan uit. Daar staat dat een ongeboren kind als geboren wordt
aangemerkt indien dat in zijn belang is. Er wordt gesteld dat met de WAZ een
balans is gevonden in de afweging van de verschillende waarden. De ChristenUnie
beleeft dit niet zo. De ChristenUnie heeft destijds tegen het aannemen van
de WAZ gestemd en zij blijft moeite met die wet houden. Met de WAZ is namelijk
een cruciale grens overschreden en krijgt het ongeboren leven niet die bescherming
die het verdient.Mevrouw Wiegman wijst voorts op een positief aspect van de brief. Komend
vanuit verschillende richtingen, de richtingen pro choice en pro life, weet
dit kabinet gemeenschappelijke doelstellingen te formuleren voor het terugdringen
van het aantal abortussen, het streven naar meer zorgvuldigheid, betere zorg
en meer keuzemogelijkheid bij de hulpverlening. De ideeën moeten wel
nader worden uitgewerkt in concrete voorstellen en protocollen. Wat is het
tijdpad voor het nemen van de verschillende concrete maatregelen die genoemd
staan in het coalitieakkoord en in de beleidsbrief?Mevrouw Wiegman noemt in antwoord op een vraag van mevrouw Halsema een
aantal verbeteringen van het kabinetsbeleid op. De evaluatie van de WAZ zal
worden besproken, de hulpverlening wordt verbeterd, naar de invulling van
het begrip noodsituatie wordt een studie verricht en er wordt meer geld beschikbaar
gesteld voor de opvang van tienermoeders.Zij merkt voorts op dat de ChristenUnie wil voorkomen dat het preventiebeleid
zich enkel en alleen richt op de keuzes van het individu. Het preventiebeleid
zou zich ook moeten richten op het gezin en de groepsverbanden. Het kabinet
concludeerde eerder hoopvol dat het goed gaat met de seksuele gezondheid van
jongeren van twaalf tot en met 25 jaar. Die conclusie vloeit onder andere
voort uit het feit dat 90% van de jongeren bij de eerste geslachtsgemeenschap
een vorm van anticonceptie gebruikt, maar dat zegt niets over de emotionele
kant. Bovendien zijn er kanttekeningen te plaatsen bij de conclusies van het
kabinet. Negatieve effecten zijn: het toenemend grensoverschrijdend seksueel
gedrag, gebrek aan seksuele weerbaarheid en gebrek aan vaardigheid om grenzen
te stellen. De aanpak van die problemen zou meer aandacht moeten krijgen.
Bij het geven van voorlichting moet ruimte zijn voor levensbeschouwelijke
organisaties om goed in te kunnen spelen op de diversiteit van de vraag uit
bijvoorbeeld onderwijsinstellingen.De recent opgelaaide discussie over palliatieve sedatie onderstreept het
belang van duidelijke richtlijnen. Ook het abstinatiebeleid van ziekenhuizen
is onduidelijk.De ChristenUnie vraagt met het oog op zorgvuldigheid om een verplichte
medische toetsing vooraf bij actieve levensbeëindiging bij pasgeborenen.
Het afgelopen jaar is er niet één melding geweest van actieve
levensbeëindiging. Zij betwijfelt of het zogenaamde Groninger protocol
werkt, gezien de recente wetenschappelijke publicaties over het veronderstelde
ondraaglijke lijden van pasgeborenen met een open ruggetje. Wanneer komen
de evaluatie van de toepassing van de 20-wekenecho en de kabinetsbrief hierover?In de recent verschenen trendanalyse biotechnologie wordt ook aandacht
besteed aan screening. Daarin wordt opgemerkt dat de mogelijkheden voor genetische,
diagnostische tests toenemen, terwijl de mogelijkheden voor behandeling of
preventie achterwege blijven, wat een enorm spanningsveld creëert. Dit
is een zorgelijke ontwikkeling. Daarnaast zijn er de dilemma’s
op het terrein van prenatale ingrepen en pre-implementatiediagnostiek. De
ernst van de aandoening bepaalt of wordt overgegaan tot diagnostiek. Waar
liggen de grenzen? Maakt alles weten gelukkig? En waarom bepaalt de man of
de vrouw zelf of een aandoening ernstig genoeg is om een zwangerschap af te
breken? Wat betekent dit voor de samenleving en de acceptatie van mensen met
een handicap of ziekte? Is er een follow-up van de resultaten van onderzoek,
bijvoorbeeld in het geval van de uitgebreide hielprik? Het coalitieakkoord
spreekt ook over een krachtige stimulans van het stamcelonderzoek. Wanneer
komt hierover uitsluitsel? Wanneer komt het voorstel om de overtijdbehandeling
onder de WAZ te brengen?Ten onrechte ontbreekt in de brief het onderwerp ontwikkelingssamenwerking.
Het OS-beleid kenmerkt zich door aandacht voor vrouwenrechten. Ook de mogelijkheid
van abortus wordt vaak genoemd als een belangrijk vrouwenrecht. In aanmerking
moet echter worden genomen dat vrouwenrechten meer omvatten dan het bieden
van deze mogelijkheid. Er is in veel OS-landen nog gebrek aan voorlichting
en zijn vrouwen onvoldoende weerbaar. Daar zou het Nederlandse beleid meer
op gericht moeten zijn.Mevrouw Van Miltenburg (VVD) zegt dat de brief
over de medische ethiek helaas niet die duidelijkheid verschaft die zij verlangt.
Die duidelijkheid was nodig, omdat niet alleen de VVD, maar ook anderen zich
afvroegen op welke manier het kabinet met de nieuwe samenstelling aan dit
onderwerp invulling zou geven. In het kabinet zijn namelijk partijen vertegenwoordigd
die op dit terrein in het verleden verschillende standpunten innamen. Niet
alleen ontbreekt nu die duidelijkheid, maar de brief roept ook vragen op.
In het stuk wordt bijvoorbeeld niet gezegd in hoeverre het publieke domein
het privé-domein mag beïnvloeden, dus in hoeverre een individu
nu werkelijk zelf mag beslissen over leven en dood. Voor een liberaal is het
vanzelfsprekend dat iedereen de ruimte moet krijgen om te bepalen hoe hij
wil leven en hoe hij wil sterven. Je hoeft niet te kiezen voor abortus wanneer
je ongewenst zwanger raakt, je kunt het wel. Je hoeft niet zelf het moment
te bepalen om je leven af te ronden als je ernstig ziek bent, maar je kunt
dat wel. De vraag aan de staatssecretaris is dan ook: wat weegt bij de beoordeling
zwaarder? Wanneer mag het algemeen belang prevaleren boven het individueel
belang? En: waaruit bestaat «het algemeen belang»?De beschermwaardigheid van het leven wordt redelijk centraal gesteld.
De vraag is of het eigenlijk niet vanzelfsprekend is dat burgers voor bescherming
kunnen rekenen op de overheid. Het feit dat beschermwaardigheid zeer expliciet
wordt genoemd, roept de vraag op of de beschermwaardigheid van het leven thans
bedreigd wordt. Wil de staatssecretaris het leven nog meer beschermen en,
zo ja, ten koste van wat? Betekent de nadruk op beschermwaardigheid dat de
termijn waarbinnen abortus wordt toegestaan, wordt verkort? Is de staatssecretaris
van plan om de mogelijkheden voor euthanasie verder in te perken? Weliswaar
is afgesproken om de wet op beide terreinen niet aan te scherpen, maar geldt
dat ook voor de uitvoeringspraktijk?Mevrouw Van Miltenburg wijst erop dat er spanning kan zijn tussen zelfbeschikking
en beschermwaardigheid van het leven, maar in de concrete situatie moet het
individuele belang het zwaarst wegen. Echter, doordat in de brief voortdurend
de nadruk wordt gelegd op beschermwaardigheid en niet wordt gesproken over
zelfbeschikking, ontstaat de indruk dat beschermwaardigheid prevaleert boven
zelfbeschikking. Daardoor wordt het voor betrokkenen moeilijker om in volledige
vrijheid een onafhankelijke afweging te maken en juist de praktijk is bepalend.
Het is zelfs mogelijk om zonder de wet te wijzigen bij de uitvoering euthanasie
de facto onmogelijk te maken. Immers, een uitspraak van de rechter gebaseerd
op het feit dat de beschermwaardigheid van het leven voorgaat op zelfbeschikking,
zou voldoende kunnen zijn om artsen kopschuw te maken, waardoor
zij de patiënt niet de gevraagde gunst verlenen die euthanasie helaas
nog steeds is. Hoeveel vrijheid wordt volgens de staatssecretaris bijvoorbeeld
de patiënt geboden om een behandeling te weigeren? Immers, door de weigering
van een behandeling kan de beschermwaardigheid van het leven in zijn algemeenheid
onder druk komen te staan. Er wordt gewerkt aan een nieuwe patiëntenwet
waarin ook de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst moet opgaan, maar
met die wet is geregeld dat de patiënten het recht hebben om een behandeling
te weigeren. Vindt de staatssecretaris dat het voor een patiënt mogelijk
moet blijven om een behandeling te weigeren?Mevrouw Van Miltenburg wijst er voorts op dat de handhaving van de abortuswet
mogelijk duidt op aanscherping van het beleid. Ter illustratie herinnert zij
aan de behandeling van een vrouw uit Boxtel die in Spanje een abortus onderging.
De vrouw werd van haar bed gelicht en vier weken in voorarrest gehouden, omdat
zij een late abortus had laten uitvoeren in het buitenland. Vooral de manier
waarop de vrouw is behandeld, is zorgelijk. Welk belang was daarmee gediend?
Het lijkt erop dat een afschrikwekkend voorbeeld moest worden gesteld. Is
het beleid omtrent vervolging van abortus veranderd met het aantreden van
dit kabinet? Zo ja, past dit bij de bepalingen van het regeerakkoord en waarom
is daar dan niet op ingegaan met de ethiekbrief?Ook de berichten over de positie van de scanarts, de arts die de second
opinion doet bij een euthanasieverzoek, zijn verontrustend. Op een bijeenkomst
van scanartsen zou de minister of een vertegenwoordiger van hem hebben gezegd
dat men er rekening mee moet houden dat de komende jaren een proefproces wordt
gevoerd. Klopt het dat er op dit moment wordt gezocht naar een voorbeeld?
Dat zou dan ook wijziging van beleid zijn, maar ook een voorbeeld van een
manier hoe je zonder de wet te wijzigen het beleid kunt aanscherpen. De VVD
zal scherp in de gaten houden dat de euthanasie- en de abortuspraktijk in
dit land niet wordt aangescherpt en zij rekent daarbij in ieder geval op de
steun van de Partij van de Arbeid.Recent stelde de staatssecretaris in de media de moedige vraag: moet alles
wat kan? Het is echter verbazingwekkend dat dat onderwerp wel werd besproken
in een interview, maar niet in de beleidsbrief. Het betreft hier immers een
van de meest belangwekkende ethische vragen van de komende jaren. De staatssecretaris
noemde in dit kader concreet het voorbeeld van vroeggeboorte. Terecht zei
zij dat de politici niet in de spreekkamer moeten gaan zitten. Echter, een
beslissing in de behandelkamer heeft publieke consequenties. Hoe worden de
verschillende belangen gewogen? Wil de staatssecretaris het dilemma ook betrekken
bij de beslissingen die de politiek wel neemt? In hoeverre is de overheid
verantwoordelijk als mensen ongelukkig of eenzaam worden? Hoe reëel is
het überhaupt om van de overheid beleid op dit punt te verwachten?Er wordt gesproken over aanpassing en zelfs opheffing van de AWBZ. Heeft
het kabinet naast budgettaire en technische overwegingen hierbij ook een ethisch
uitgangspunt? Speelt de vraag «Moet alles wat kan?» hierbij een
rol en, zo ja, op welke wijze? Gaat aandacht voor het ethische referentiekader
niet boven technische uitwerkingen en de beschikbaarheid van geld?De Wet BOPZ ( Wet Bijzondere Opneming Psychiatrische Ziekenhuizen) wordt
niet in de brief genoemd; het kabinet zou met een behandelwet komen. Wordt
die voorbereid? Wanneer kan deze Kamer een brief verwachten waarin de doelstellingen
en de denkrichting van het kabinet op dit punt staan beschreven? Is de staatssecretaris
bereid om deze wet ook van toepassing te verklaren op minderjarigen die behandeling
nodig hebben? De VVD is namelijk van mening dat ook het zelfbeschikkingsrecht
van jonge mensen ertoe doet. De ruimte voor zelfbeschikking wordt met de brief
overigens niet groter, want blijkbaar mag bij de voorlichting niet worden
gesproken over abortus en euthanasie, terwijl dat wel nodig is als men echt
meer de nadruk wil leggen op zelfbeschikking.De heer Ormel (CDA) zegt grote waardering
te hebben voor de uiterst zorgvuldige wijze waarop de staatssecretaris met
de beleidsbrief de hoofdlijnen van het beleid aangeeft. De regering baseert
zich op drie centrale waarden: autonomie, beschermwaardigheid van het leven
en goede zorg. Zij acht ze alle drie even waardevol. Het is echter de vraag
of zij dat in alle gevallen ook zijn.De heer Ormel wijst erop dat de mens functioneert in de context van een
gemeenschap. Een mens is altijd aangewezen op anderen. Niemand is volstrekt
autonoom en op grond van dit relationele mensbeeld heeft de christendemocratie
kritische kanttekeningen bij de gedachte dat het vermeende, autonome individu
alleen over zijn eigen leven gaat. De mensen in de omgeving van het individu,
maken namelijk deel van hem uit en het individu maakt deel uit van anderen.
De gedachte dat elk afzonderlijk mens over het eigen leven beslist, dat hij
bepaalt hoe hij dat vorm geeft en dat hij uiteindelijk ook beslist hoe dat
eventueel wordt beëindigd, is met het christendemocratische, relationele
mensbeeld onhoudbaar. Terecht geeft de regering aan dat autonomie en bescherming
van het leven waarden zijn die niet altijd zonder meer in de richting van
eenzelfde antwoord wijzen. Ze kunnen zelfs conflicterend zijn. Is het namelijk
niet een belangrijke taak van de overheid om voor de zwakken in de samenleving
op te komen? Nadruk op autonomie als aparte basiswaarde kan het menselijk
leven als dat niet autonoom kan zijn zelfs op achterstand zetten. Autonomie
geldt dus niet voor alle menselijk leven; zij moet gezien worden in de context
van de gemeenschap waarin de autonome mens zich bevindt. Het is in dit licht
opvallend dat in de beleidsbrief niets wordt gezegd over palliatieve sedatie.
Er staat ook niets in over actieve levensbeëindiging bij pasgeborenen.De CDA-fractie is van mening dat de overheid het leven dient te beschermen
en dat het ontstaan van een nieuwe, unieke, genetische code bij de conceptie
het begin is van het leven en de dood het einde ervan. Tussen dit begin en
einde zitten veel varianten van menselijk leven die niet gelijk, maar wel
gelijkwaardig zijn.De CDA-fractie is blij met de aankondiging van een onderzoek naar de inhoud
van het begrip noodsituatie, dat langzaam een containerbegrip is geworden.
Wanneer kan de Kamer de uitkomst van het onderzoek verwachten?De heer Ormel wijst voorts op een onduidelijkheid in de WAZ. Bij de totstandkoming
ervan lag de grens van de levensvatbaarheid van het ongeboren kind op 26 weken.
Om te voorkomen dat men de grens van levensvatbaarheid te dicht zou naderen,
is gekozen voor 24 weken. Het argument van de medisch-technische ontwikkelingen
dat de staatssecretaris hanteert als argument voor de overtijdbehandeling,
geldt ook voor de grens van levensvatbaarheid. Deze is sinds het tot stand
komen van de abortuswet in 1984 duidelijk opgeschoven. Wil de staatssecretaris
onderzoeken wat de gevolgen zijn van een aanpassing van deze grens aan de
wetenschappelijke ontwikkelingen en wil zij de Kamer de uitkomsten van dat
onderzoek doen toekomen voor behandeling van de evaluatie van de WAZ?Waarop zijn de begindatum van de zwangerschap in zowel de brief van de
staatssecretaris als de WAZ gebaseerd? Geldt de eerste dag van de laatste
menstruatie of de laatste menstruatie plus veertien dagen? Het verschil in
data kan het verschil zijn tussen een vroege en een late abortus. Als men
de uiterste datum in aanmerking neemt, kan ook een abortus na 26 weken mogelijk
zijn.De heer Ormel wijst er voorts op dat de beschermwaardigheid ook moet gelden
voor de moeder. De noodsituatie kan zodanig zijn dat haar positie in gevaar
is. Vooral in ontwikkelingslanden komt het voor dat vrouwen zodanig
in nood zijn dat ze hun toevlucht nemen tot een illegale abortus en daardoor
komen te overlijden. Het gaat daarom om het zoeken naar de balans.Het CDA steunt het kabinet in zijn voornemen om de nadruk te leggen op
preventie. De staatssecretaris wil daartoe de Rutgers Nisso Groep en Soa Aids
Nederland subsidiëren voor het aanbieden van lespakketten seksuele vorming.
Die voorlichting zal ongetwijfeld technisch correct zijn, maar wordt ook aandacht
besteed aan de seksuele moraal? Seks heeft namelijk een oorzakelijke relatie
met liefde. Zijn deze twee instellingen voor het belichten van dat aspect
wel het meest aangewezen? Het is overigens aan de scholen zelf om het aanbod
van een lespakket aan te nemen, maar als zo’n lespakket wordt aangenomen,
moet de voorlichting niet alleen over de technische kant van seks gaan, maar
ook over de moraal. Daarvoor ligt uiteindelijk de verantwoordelijkheid bij
de leraar. Hij presenteert het lespakket vanuit zijn eigen achtergrond.De heer Ormel vraagt voorts aandacht voor de kansen die gebruik van stamcellen
uit navelstrengbloed kan betekenen voor bijvoorbeeld patiënten die een
beenmergtransplantatie nodig hebben. Kan ZonMw onderzoeken of de stichting
van een navelstrengbloedbank wenselijk is? Ooit was Nederland pionier op dit
gebied, maar is dat niet meer. Zorgelijk is dat nu patiënten van allochtone
afkomst vanwege specifieke weefseltypering minder kansen hebben op transplantatie.
Iedereen is bekend met orgaandonatie, maar vrijwel niemand weet van de mogelijkheid
om levens te redden door het afstaan van stamcellen. Wil de staatssecretaris
zorgen voor een voorlichtingscampagne op dit punt?Mevrouw Gill’ard (PvdA) complimenteert
de staatssecretaris eveneens met de beleidsbrief. Daaruit spreekt een beeld
van een staatssecretaris die ethische aspecten in de zorg deskundig behandelt.
Dat komt de kwaliteit van de samenleving ten goede. Naast de onderwerpen die
traditioneel de aandacht krijgen, worden tal van andere thematieken die aandacht
verdienen vanuit ethisch perspectief aan de orde gesteld.De Partij van de Arbeid kan zich identificeren met het uitgangspunt dat
de menselijke waardigheid vooropstaat en zij vindt ook dat bij autonomie bescherming
van het leven en goede zorg hoort, zonder te stellen dat daarmee alle aspecten
zijn genoemd. Ook de kwaliteit van het leven is een belangrijke morele factor.
Daarom is de kwestie van de behandeling van te vroeg en pasgeboren baby’s
een moeilijk ethisch vraagstuk, maar gedurende het gehele leven zal beoordeling
van de kwaliteit van het leven een rol moeten spelen, ook bij het einde van
het leven. De Partij van de Arbeid is benieuwd hoe de weging van de verschillende
waarden in de concrete situatie zal plaatsvinden en zij zal actief aan de
discussie hierover blijven deelnemen.Om van het recht op autonomie gebruik te kunnen maken, moeten patiënten
ermee om kunnen gaan. Dat betekent dat angst zoveel mogelijk moet worden overwonnen
en dat vraagt naast informatieverstrekking om een actieve dialoog in de samenleving.
Abortus en euthanasie kunnen dus niet in de marge van een ander onderwerp
behandeld worden.Naast autonomie is er het morele uitgangspunt van beschermwaardigheid
van het leven dat met wetgeving verankerd is. Het derde uitgangspunt is het
recht op goede zorg voor de patiënt. Daarbij moet er echter ook oog zijn
voor de positie van de professional in de zorg. Hoe zorgen wij ervoor dat
medewerkers hun werk goed kunnen uitoefenen? Zij hebben dagelijks in hun werk
te maken met veel ethische dilemma’s. Daarbij moeten zij keuzen maken
die niet gemakkelijk zijn.Mevrouw Gill’ard wijst erop dat alle wetsevaluaties van de afgelopen
jaren op medisch-ethisch terrein een positieve uitkomst lieten zien. De evaluatie
van de euthanasiewet laat zien dat de meldingsbereidheid aanzienlijk omhoog
is gegaan en dat artsen de zorgvuldigheidseisen goed naleven. De evaluatie
geeft ook aan dat in de praktijk het aantal verzoeken om euthanasie
en om hulp bij zelfdoding is afgenomen. Kortom, de praktijk functioneert goed
onder de huidige wetgeving. Een evenwicht is bereikt en daarom zou het niet
terecht zijn om veel aan het beleid en de praktijk te veranderen. Al helemaal
is het ongewenst om bestaande wetgeving te veranderen.De opstellers van de evaluatierapporten doen voorstellen om snelle ontwikkelingen
bij te blijven en om de praktijk te verbeteren. Daaraan gehoor geven hoort
bij het dragen van verantwoordelijkheid. Wat bijvoorbeeld nodig is, is verbetering
van het informed consent bij wetenschappelijk onderzoek met mensen. De noodzaak
hiertoe blijkt uit de problemen bij het probiotica-onderzoek in Utrecht en
uit de evaluatie van de WMO (Wet Medisch-wetenschappelijk Onderzoek) in 2004.
Over de toepassing van het informed consent in de praktijk is weinig bekend.
Deelnemers aan onderzoeken wordt schriftelijk om toestemming gevraagd door
een persoon die zelf bij het onderzoek is betrokken. Dat is niet terecht.
De gesprekken zouden door een onafhankelijke arts moeten worden gevoerd, bijvoorbeeld
door iemand die is verbonden aan de KNMG. Is de staatssecretaris bereid om
de Kamer te laten weten hoe het informed consent voor de patiënt verbeterd
kan worden? Wil zij in de WMO een bepaling opnemen waarin staat dat voor het
voeren van de gesprekken een onafhankelijke arts nodig is?Ook tijdens de gesprekken bij de huisarts speelt informed consent een
rol, vooral omdat hij een belangrijke taak in de zorgketen heeft. Hij functioneert
onder andere als gatekeeper vanwege zijn mogelijkheid om door te verwijzen
naar specialistische zorg. De kwaliteit van de gesprekken tussen de huisarts
en de patiënt staat garant voor adequate hulpverlening en eventuele goede
doorverwijzing. Die zijn belangrijk, gelet op het feit dat de patiënt
steeds meer via internet wordt benaderd. Hoe is te voorkomen dat de patiënt
zich vastklampt aan een door hem zelf vastgestelde diagnose en doorverwijzing
afdwingt? Hoe zal de arts doorverwijzing op niet-medische gronden kunnen voorkomen?
Is de staatssecretaris ook van mening dat er aandacht moet zijn voor controle
op de kwaliteit van het gesprek tussen de huisarts en de patiënt? Is
zij bereid om de huisarts om een zelfevaluatie te vragen over de kwaliteit
van de communicatie met zijn patiënt en zijn invulling van de rol als
gatekeeper?Mevrouw Gill’ard wijst vervolgens op de grote vooruitgang op medisch-technisch
gebied. Zij vindt dat de moderne ontwikkelingen een ethisch denkkader nodig
hebben. De vraag is hoeveel men van zijn eigen fysieke toekomst zou moeten
weten. Hoe wil de samenleving omgaan met technologische mogelijkheden? Op
dit punt heeft de overheid een verantwoordelijkheid, want zij kan een rol
spelen bij het inkaderen van de informatie. Zij moet allereerst haar visie
geven en laten weten wat de nieuwe technologieën kunnen betekenen voor
de menselijke waardigheid en de samenleving. Zij moet vervolgens de morele
kaders aangeven en het maatschappelijk debat daarover faciliteren. Dat kan
niet aan de markt en het maatschappelijk middenveld worden overgelaten. Wil
de staatssecretaris met een brief laten weten op welke wijze de overheid het
beste de maatschappelijke discussie over nieuwe ontwikkelingen kan faciliteren,
zodat het vormen van denkkaders bevorderd wordt en het uitoefenen van de autonomie
toeneemt?Met de Wet zeggenschap lichaamsmateriaal zou een kwaliteitsimpuls gegeven
kunnen worden om de autonomie van de patiënt te vergroten en tegelijkertijd
belemmeringen voor de wetenschap weg te nemen. Het bevorderen van de wetenschap
is belangrijk, maar vooruitgang zonder meegroeiende rechtsbescherming is absoluut
onwenselijk. Het is van belang dat donoren meer zeggenschap krijgen over hun
gedoneerde materiaal, want die staat niet in verhouding tot de voordelen die
bedrijven halen uit genetische of andere informatie afkomstig van lichaamsmateriaal.
Het gaat ons dus ook om zeggenschap en niet alleen om privacy. Wil de staatssecretaris
haar visie geven op het gebruik van lichaamsmateriaal voor commercieel
gebruik en dus niet alleen voor wetenschappelijk onderzoek?De staatssecretaris is voornemens om het Verdrag inzake de rechten van
de mens en biogeneeskunde van de Raad van Europa te laten ratificeren. De
Raad van State heeft in 2000 daarover negatief geadviseerd. Wat is er inmiddels
veranderd dat de staatssecretaris toch wil overgaan tot ratificatie? Op welke
punten wil zij een voorbehoud maken?Mevrouw Gill’ard plaatst ten slotte nog een enkele kanttekening
bij het voornemen van het kabinet om een onderzoek te laten instellen naar
het gebruik van het begrip noodsituatie. Zij wijst erop dat dat onderzoek
niet mag leiden tot de opstelling van een lijstje van situaties waaruit de
vrouw moet kiezen om zodoende de mogelijkheid te krijgen om een abortusbehandeling
te ondergaan.Mevrouw Ouwehand (PvdD) zegt ook waardering
te hebben voor de zorgvuldigheid en de integriteit waarmee de staatssecretaris
het kader voor het medisch handelen probeert aan te geven, maar wijst erop
dat aan een aantal belangrijke, fundamentele kwesties voorbij wordt gegaan.
Het is bijvoorbeeld de vraag of alle medische technieken zonder meer moeten
worden ontwikkeld. Het kabinet lijkt het zoeken naar nieuwe medische technieken
als een gegeven te beschouwen, dus als een autonome ontwikkeling en het plaatst
pas vraagtekens bij die technieken als de gevolgen zichtbaar worden. De samenleving
ziet zich dus geconfronteerd met de beschikbaarheid van allerlei medische
mogelijkheden terwijl niet duidelijk is of het toepassen ervan ook gewenst
is. Als bepaalde nieuwe technieken gewenst of ontwikkeld zijn, komt de vraag
hoe ver men ermee mag gaan, maar is men dan niet te laat met het voeren van
een ethisch debat daarover? Zou men niet in een veel eerder stadium een brede
discussie moeten voeren over alle aspecten van medisch-wetenschappelijke ontwikkelingen,
dus niet alleen over de belofte ervan, maar ook over de minder prettige effecten
van het proces? De zoektocht naar een oplossing zorgt namelijk niet zelden
voor nieuwe problemen. Hoe wordt het maatschappelijk belang van medisch-wetenschappelijke
onderzoek bepaald en door wie? Wat is het einddoel van de voortdurende drang
naar vooruitgang? Wat zijn de kaders? Een kenmerk van alle medisch-technologische
ontwikkeling is in elk geval dat er geen weg terug is.De fractie van de Partij voor de Dieren hecht grote waarde aan het recht
op keuzevrijheid, maar zij vindt dat dit begrip lijkt te verworden tot een
plicht om uit steeds meer opties een keuze te maken. Het lijkt erop dat er
vooral veel te kiezen moet zijn, maar de vraag is of dat inderdaad moet. Vergroting
van het keuzeaanbod op het gebied van de mogelijkheden met het lichaam, met
het leven en de dood kan grote gevolgen hebben. De mens lijkt de vrijheid
te verliezen om niet te kiezen. Wil de staatssecretaris over deze aspecten
haar mening geven?Mevrouw Ouwehand noemt ter illustratie van vergroting van de keuzemogelijkheden
het feit dat vrouwen kunnen laten testen of hun kind een bepaalde aandoening
zal hebben. Het Centrum voor ethiek en gezondheid heeft aangegeven dat zwangere
vrouwen die voor die keus komen te staan, aangeven dat dit soort keuzes niet
zouden mogen bestaan. Hun primaire ethische gevoel zegt dat ze niet over leven
of dood van een ander levend wezen behoren te beslissen. Echter, de keuzemogelijkheid
is er en dus worden zij ermee geconfronteerd.Het Centrum voor ethiek en gezondheid constateert ook dat keuzevrijheid
een kiesplicht dreigt te worden, omdat het vaak niet meer mogelijk is om niet
te kiezen. Wat vindt de staatssecretaris van deze ontwikkeling in het licht
van de autonomie die zij terecht als een belangrijke waarde heeft geformuleerd?
De staatssecretaris schrijft dat om zelfstandig en autonoom een beslissing
te kunnen nemen, mensen over diverse alternatieven moeten kunnen beschikken.
Zij moeten niet alleen alle alternatieven kennen, maar ook de gevolgen ervan
kunnen overzien. Dat zou betekenen dat de mens moet kiezen, maar
beschikt iedereen daarvoor over de nodige competenties? Dat is belangrijk
wil men autonomie daadwerkelijk gestalte kunnen geven.Hoogleraar medische ethiek Henk ten Have vindt dat de vraag niet moet
zijn of alles kan, maar of alles de moeite waard is. De vraag moet dus zijn:
los ik met een handeling bepaalde problemen op? Welke problemen lossen wij
dus met ons medisch-technisch handelen op en welke creëren wij? Is het
niet tijd voor een groot fundamenteel debat over het maatschappelijk belang
van medisch onderzoek? Wil de staatssecretaris daartoe initiatieven ontplooien?
Ook ethische commissies weten vaak niet hoe zij het maatschappelijk belang
van een onderzoek moeten duiden.Mevrouw Kant (SP) zegt de menselijke waardigheid
te beschouwen als het fundament voor de rechten van de mens. De menselijke
waardigheid vormt dan ook terecht de rode draad van het kabinetsbeleid op
medisch-ethisch gebied. Echter, bij menselijke waardigheid hoort onlosmakelijk
gelijkwaardigheid en solidariteit. Ziek worden overkomt je en vraagt om vanzelfsprekende
solidariteit. Helaas wordt de georganiseerde solidariteit langzaam ontmanteld.
Burgers betalen een eigen risico en andere eigen bijdragen, het verzekerd
pakket is te mager, de zorg schiet te kort en er zijn wachtlijsten. Ethisch
handelen brengt met zich mee dat ook daaraan iets wordt gedaan. De berichten
uit de gehandicaptenzorg, de ouderenzorg, de thuiszorg en de jeugdzorg geven
aan dat de voorzieningen onvoldoende zijn. Verzorgers moeten voortdurend grenzen
verleggen. Ondertussen stelt het kabinet dat hulpverleners zich dagelijks
professioneel inzetten voor goede zorg en dat de burgers moeten kunnen vertrouwen
op hun verantwoordelijkheid. Deze opmerking is juist, maar daar hoort bij
de constatering dat de overheid de plicht heeft om de hulpverleners de mogelijkheid
te bieden om hun professionaliteit waar te maken. Wanneer neemt het kabinet
daarvoor de verantwoordelijkheid?Menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit zijn waarden
die men zeker in de toekomst moet blijven koesteren, want met de nieuwe technische
mogelijkheden komen er niet alleen meer kansen, maar ook nieuwe risico’s.
Dat wil niet zeggen dat de politiek de wetenschap moet hinderen, zoals gebeurt
bij het stamcelonderzoek, want men weet niet van te voren wat de waarde is
van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, maar de politiek moet wel waakzaam
zijn. Zij moet zich vooral afvragen door welke samenleving de nieuwe kennis
en kunde wordt gebruikt. Zoals het er nu naar uitziet, wordt die gebruikt
door een samenleving waarin steeds meer de zorg wordt overgelaten aan de markt,
waarin economische belangen steeds meer boven menselijke belangen gaan, waarin
geen fatsoenlijke zorg voor iedereen meer is en waarin de georganiseerde solidariteit
is afgenomen. Daarom is er het risico dat de nieuwe mogelijkheden niet voor
iedereen zijn weggelegd en ook dat zij een groep van de bevolking op achterstand
zetten. Wat vindt de staatssecretaris bijvoorbeeld van het RVZ-advies over
de grens van € 80 000 per gewonnen levensjaar?Waakzaamheid is bijvoorbeeld nodig bij de ontwikkeling van de genetische
techniek. Ook hier geldt dat de politiek de wetenschap niet moet hinderen,
maar zij moet wel vanwege de risico’s die er ook hier zijn een sturende
taak hebben. Er moet namelijk voor iedereen gelijke toegang tot werk en verzekeringen
blijven. De Wet medische keuringen kent op dit punt nog tekortkomingen. Onderzoekers
vrezen dat een doorbraak in de wetenschap ernstige gevolgen kan hebben voor
de verzekerbaarheid, bijvoorbeeld door gen shopping mogelijk te maken: iemand
die kan aantonen dat hij geen enkel risico loopt op een ziekte, zou een korting
bij de verzekeraar kunnen bedingen, waardoor indirect slechte risico’s
in de toekomst onverzekerbaar worden. Moet Nederland niet net als in België
een moratorium instellen op het gebruik van genetische gegevens voor niet-medische
toepassingen?Het Amerikaanse bedrijf Geneticom zegt ziekten te kunnen voorspellen en
doet daarvoor aanbiedingen. Klanten hoeven alleen maar een potje spuug in
te sturen en € 600 over te maken. Na enige tijd horen ze wat hun
risico is op borstkanker, prostaatkanker en de ziekte van Crohn. Wat gaat
het kabinet eraan doen om de toename van dit soort ontwikkelingen tegen te
gaan? Ongebreideld winst maken met nieuwe technieken zonder in te staan voor
de gevolgen en alle risico’s ervan, is een slechte ontwikkeling. Is
het inspectieonderzoek naar de handelwijze van Geneticom al afgerond?Het kabinet is terecht voornemens om het verdrag inzake de rechten van
de mens en de biogeneeskunde te laten ratificeren. Wanneer gebeurt dat? Gaat
Nederland hierbij nog een voorbehoud maken, bijvoorbeeld voor de toepassing
van de Embryowet?De Wet orgaandonatie kent het verbod op orgaanhandel, maar de desbetreffende
bepaling beperkt zich tot het opzettelijk bevorderen van het uitnemen van
organen tegen betaling. De wet is dus niet duidelijk genoeg. Een verbod op
het vergoeden van illegale orgaantransplantaties in het buitenland ligt voor
de hand. Wat vindt de staatssecretaris daarvan?De negatieve effecten van het toedienen van probiotica bij een Utrechts
onderzoek bij patiënten met alvleesklierontsteking roept vragen op over
de ethiek van medisch onderzoek. Waarom is gewacht met het bekend maken van
de resultaten en de feiten tot de acceptatie van een wetenschappelijke publicatie?
Is het belang van een onderzoeker om de resultaten van het onderzoek ergens
te kunnen publiceren groter dan het algemeen belang? Hoe wordt in het algemeen
de medische ethiek in aanmerking genomen bij het publiceren van onderzoeksresultaten?Het toezicht op medisch wetenschappelijk onderzoek roept vragen op. Er
wordt wel een onderzoeksprotocol gemaakt en getoetst door een medisch-ethische
toetsingscommissie, maar verder gebeurt er niets. Er is geen toezicht op het
verloop van het onderzoek. De medisch-ethische commissie zou de mogelijkheid
moeten hebben om een tussentijdse evaluatie te maken. Het creëren van
die mogelijkheid is toegezegd, maar is dat gebeurd? Hoe is het overigens mogelijk
dat belang wordt gehecht aan informatie over genetische toepassingen, maar
de subsidie aan het erfocentrum van de VSOP (Vereniging Samenwerkende Ouder-
en Patiëntenorganisaties) door het kabinet wordt stopgezet?Mevrouw Kant zegt voorts dat onderzoek niet verplaatst mag worden naar
ontwikkelingslanden waar men het minder nauw neemt met de regels voor onderzoek.
In Unesco-verband zouden maatregelen worden genomen om de ethische toetsing
van wetenschappelijk onderzoek in ontwikkelingslanden beter te waarborgen.
Hoe staat het daarmee?Mevrouw Kant wijst er tot slot op dat ook kinderen onder de twaalf jaar
een euthanasiewens kunnen hebben, maar die wens kan niet gehonoreerd worden,
omdat ze volgens de wet worden aangemerkt als wilsonbekwaam. Er zijn echter
ongeneeslijk zieke kinderen die heel goed weten wat ze willen en die heel
goed een afgewogen beslissing kunnen nemen. Moet daarom de leeftijdsgrens
toch niet uit de wet?Mevrouw Halsema (GroenLinks) sluit zich aan
bij de opmerkingen van mevrouw Gill’ard en mevrouw Kant over de ethische
aspecten van medisch onderzoek en de toegenomen noodzaak van het informed
consent. Zij kan zich in grote lijnen vinden in de opvattingen van de staatssecretaris
waarmee vakkundig de tegengestelde belangen van het CDA en de ChristenUnie
worden omzeild.Terecht stelt de staatssecretaris drie waarden centraal bij het behandelen
van het onderwerp medische ethiek: autonomie, beschermwaardigheid van het
leven en goede zorg. Met het laatste zegt zij dat het oplossen van de structurele
tekorten in het zorgaanbod ook een ethische kwestie is. Wel moet in aanmerking
worden genomen dat er tussen deze drie elementen spanning is. Het zelfbeschikkingsrecht
van de vrouw kent bijvoorbeeld wettelijke grenzen, omdat er het
recht op leven van het ongeboren kind is en een goed aanbod aan palliatieve
zorg zou men kunnen betrekken bij het beoordelen van een verzoek om euthanasie.In de brief van de staatssecretaris wordt het autonomiebeginsel, het recht
van zelfbeschikking, vooral behandeld als een verworvenheid van de laatste
twintig, dertig jaar en veel minder actief benaderd. Eigenlijk richten alle
voorstellen van het kabinet zich op versterking van de andere twee waarden:
het recht op leven en op goede zorg. In het regeerakkoord is zelfs opgenomen
dat er een preambule moet komen op onze Grondwet, waarin het recht van leven
eigenlijk als een soort superieur recht boven alle andere gesteld zou moeten
zijn. Dat zou de wetgeving echter onevenwichtig maken, want met die preambule
zou wel de beschermwaardigheid van leven worden opgenomen en niet autonomie
of zelfbeschikking. Wil de staatssecretaris zich inspannen voor het bereiken
van een evenwicht en de overigens overbodige preambule vergezeld laten gaan
van een andere bepaling in de Grondwet, een bepaling die het recht op zelfbeschikking
regelt? Dat zou passen bij het EVRM, waarin dat ook is verwoord. Wel vindt
de fractie van GroenLinks het zorgwekkend dat artsen niet meer bereid zouden
zijn om levensbeëindiging bij pasgeborenen te melden.Mevrouw Halsema wijst er voorts op dat volgens internationale vergelijkingen
het abortuscijfer in Nederland heel laag is. Ook in andere landen waar abortus
is gelegaliseerd, is het abortuscijfer heel erg laag. Daarom kunnen er alleen
maar ideologische redenen zijn om abortus weer te agenderen. Juist als men
op principiële gronden tegen abortus is, zou men dus voor legalisering
ervan moeten zijn. Door de overtijdbehandeling niet onder de WAZ te brengen
maar laagdrempelig te houden kan voorkomen worden dat het aantal abortussen
weer stijgt of dat het niet verder daalt. De premier zei bij de algemeen politieke
beschouwingen dat adoptie een gelijkwaardig alternatief is voor abortus. Wil
de staatssecretaris dat idee verwerpen?De voorzitter stelt na consultatie van de
leden en de staatssecretaris vast dat, gelet op de tijd, de beantwoording
van de regering op een nader te bepalen tijdstip zal plaatsvinden en dat de
regering met name de vragen die procedurele kwesties betreffen, voorafgaande
aan het vervolg AO schriftelijk zal beantwoorden.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,SmeetsAdjunct-griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,SjerpXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen
(PvdA), Schermers (CDA), Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA), Zijlstra
(VVD), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA) en Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Vendrik (GroenLinks), Van Velzen (SP),
Neppérus (VVD), Vietsch (CDA), Sterk (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken
(PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Atsma (CDA),
Van der Ham (D66), Çörüz (CDA), Gill’ard (PvdA), Smilde
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), Arib (PvdA), Kamp (VVD), Thieme (PvdD),
Bosma (PVV), Luijben (SP), Hamer (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie) en
De Wit (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-XVI-127.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl