Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2022-12-15 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2022-2023
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 271
 
 Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (XIII) voor het jaar 2023 (Incidentele suppletoire begroting inzake gasopslag Bergermeer en garantieregeling Porthos)
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 
 
 A
 Artikelgewijze toelichting bij het wetsvoorstel
 
 Wetsartikelen 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2023 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
 Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de Staten- Generaal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van de spoedeisende maatregel gasopslag Bergermeer die in deze incidentele suppletoire begroting is opgenomen in het belang van het Rijk is, niet kan wachten tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het kabinet de uitvoering van de maatregel starten. Hiermee wordt gehandeld conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016. Voor de indiening van deze incidentele suppletoire begroting is uw Kamer vooraf geïnformeerd via de Kamerbrief Gasleveringszekerheid en gasopslagen en de Kamerbrief Garantieregeling Porthos, beide van 9 december 2022.
 De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
 
 
 
 
 Mede namens de Minister voor Klimaat en Energie,
 
 
 De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
 
 M.A.M.
 Adriaansens
 
 
 
 
 
 
 
 
 B
 Artikelgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen
 
 
 
 1.
 Leeswijzer
 
 Ondergrenzen toelichtingen
 Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 < 1.000
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 => 1.000
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.
 
 
 
 2.
 Beleidsartikelen
 
 
 
 2.1
 Beleidsartikel 4 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering
 
 
 Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023 incl. NvW
 
 
 Mutaties ISB
 
 
 Stand ISB
 
 
 Mutatie 2024
 
 
 Mutatie 2025
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 13.989.888
 
 
 
 
 520.500
 
 
 
 
 14.510.388
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 15.969.367
 
 
 
 
 542.400
 
 
 
 
 16.511.767
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 15.202.106
 
 
 
 
 366.800
 
 
 
 
 15.568.906
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Missiegedraven Onderzoek Ontwikkeling en Innovatie (MOOI)
 
 
 64.334
 
 
 
 64.334
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hernieuwbare Energietransitie (HER+)
 
 
 45.540
 
 
 
 45.540
 
 
 
 
 
 
 
 
 Energie-efficiency
 
 
 2.368
 
 
 
 2.368
 
 
 
 
 
 
 
 
 Green Deals
 
 
 500
 
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 Demonstratieregeling Klimaat- en Energie-innovatie (DEI+)
 
 
 93.188
 
 
 
 93.188
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS)
 
 
 5.296
 
 
 
 5.296
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Klimaat en Energieakkoord
 
 
 10.345
 
 
 
 10.345
 
 
 
 
 
 
 
 
 SDE
 
 
 591.000
 
 
 
 591.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 2.851.461
 
 
 – 153.700
 
 
 2.697.761
 
 
 
 
 
 
 
 
 SDE++
 
 
 52.600
 
 
 
 52.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aardwarmte
 
 
 17.500
 
 
 
 17.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISDE-regeling
 
 
 387.200
 
 
 
 387.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Carbon Capture Storage (CCS)
 
 
 4.580
 
 
 
 4.580
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoge Flux Reactor
 
 
 6.401
 
 
 
 6.401
 
 
 
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 22.644
 
 
 
 22.644
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige subsidies
 
 
 26.507
 
 
 
 26.507
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opschalingsinstrument waterstof
 
 
 21.100
 
 
 
 21.100
 
 
 
 
 
 
 
 
 Investeringen waterstofbackbone
 
 
 233.320
 
 
 
 233.320
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE)
 
 
 4.000
 
 
 
 4.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidieondersteuning verduurzaming MKB
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 IPCEI waterstof
 
 
 160.000
 
 
 
 160.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vulmaatregelen gasopslag
 
 
 633.250
 
 
 520.500
 
 
 1.153.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI)
 
 
 12.140
 
 
 
 12.140
 
 
 
 
 
 
 
 
 Schadeafhandeling mijnbouw Limburg
 
 
 3.337
 
 
 
 3.337
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke Investeringssubsidie Warmtenetten (MIW)
 
 
 130.000
 
 
 
 130.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF-project NieuweWarmteNu!
 
 
 75.000
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tijdelijk prijsplafond energie kleinverbruikers 2023
 
 
 9.748.495
 
 
 
 9.748.495
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 9.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 9.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Lening EBN
 
 
 9.000
 
 
 
 9.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lening EBN voor vullen Bergermeer
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 175.600
 
 
 
 
 175.600
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Verliesdeclaratie aardwarmte
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie CCS/Porthos
 
 
 0
 
 
 175.600
 
 
 175.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 81.500
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 81.500
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Onderzoek mijnbouwbodembeweging
 
 
 3.410
 
 
 
 3.410
 
 
 
 
 
 
 
 
 SodM onderzoek
 
 
 2.500
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitvoeringsagenda klimaat
 
 
 473
 
 
 
 473
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klimaat mondiaal
 
 
 347
 
 
 
 347
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 41.490
 
 
 
 41.490
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER)
 
 
 15.280
 
 
 
 15.280
 
 
 
 
 
 
 
 
 Energiehulp Oekraïne
 
 
 18.000
 
 
 
 18.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 117.894
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 117.894
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage RVO.nl
 
 
 92.134
 
 
 
 92.134
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage Agentschap Telecom
 
 
 7.492
 
 
 
 7.492
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage NEa
 
 
 13.030
 
 
 
 13.030
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage KNMI
 
 
 1.430
 
 
 
 1.430
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage NVWA
 
 
 914
 
 
 
 914
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage RIVM
 
 
 1.061
 
 
 
 1.061
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage RWS
 
 
 1.833
 
 
 
 1.833
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 146.393
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 146.393
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Doorsluis COVA-heffing
 
 
 111.000
 
 
 
 111.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 TNO kerndepartement
 
 
 33.602
 
 
 
 33.602
 
 
 
 
 
 
 
 
 TNO SodM
 
 
 1.791
 
 
 
 1.791
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 399.700
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 399.700
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Uitkoopregeling
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regeling toezicht energiebesparingsplicht
 
 
 13.200
 
 
 
 13.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten klimaat medeoverheden
 
 
 386.500
 
 
 
 386.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 12.774
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 12.774
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nuclear Research Group (NRG)
 
 
 7.930
 
 
 
 7.930
 
 
 
 
 
 
 
 
 Internationale contributies
 
 
 1.681
 
 
 
 1.681
 
 
 
 
 
 
 
 
 PBL Rekenmeesterfunctie
 
 
 2.156
 
 
 
 2.156
 
 
 
 
 
 
 
 
 ILT handhaving F-gassen
 
 
 1.007
 
 
 
 1.007
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting/onttrekking begrotingsreserve
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Storting in begrotingsreserve duurzame energie en klimaattransitie
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting in begrotingsreserve aardwarmte
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 4.505.077
 
 
 
 
 21.900
 
 
 
 
 4.526.977
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Ontvangsten COVA
 
 
 111.000
 
 
 
 111.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst heffing ODE (SDE++)
 
 
 225.000
 
 
 
 225.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten zoutwinning
 
 
 2.511
 
 
 
 2.511
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onttrekking reserve duurzame energie en klimaattransitie
 
 
 454.186
 
 
 
 454.186
 
 
 
 
 
 
 
 
 ETS-ontvangsten
 
 
 1.400.000
 
 
 
 1.400.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 12.380
 
 
 21.900
 
 
 34.280
 
 
 
 
 
 
 
 
 Heffing gasleveringszekerheid
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten lening EBN Bergermeer
 
 
 2.300.000
 
 
 
 2.300.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023 incl. NvW
 
 
 Mutaties ISB
 
 
 Stand ISB
 
 
 Mutatie 2024
 
 
 Mutatie 2025
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 13.989.888
 
 
 
 
 520.500
 
 
 
 
 14.510.388
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 44.200
 
 
 175.600
 
 
 219.800
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 13.945.688
 
 
 344.900
 
 
 14.290.588
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 De budgetflexibiliteit bij de ontwerpbegroting 2023 was ongeveer 24%, ofwel 76% van het beschikbare kasbudget 2023 was al juridisch verplicht. Er vanuit gaande dat de regeling voor het tijdelijke prijsplafond voor de energiekosten medio december wordt gepubliceerd en de hiervoor in 2023 benodigde kasmiddelen (€ 9,75 mld) die per nota van wijziging aan de EZK begroting zijn toegevoegd daarmee ook juridisch verplicht zijn, stijgt het percentage juridisch verplicht naar 88%. Dit hoge percentage wordt vooral veroorzaakt door de langjarige verplichtingen die onder de SDE en SDE+ zijn aangegaan. Ook voor de subsidieregelingen DEI+, HER+, MOOI en ISDE zijn verplichtingen aangegaan die in 2023 uitbetaald dienen te worden.
 Toelichting
 In deze incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om autorisatie verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van uitgaven voor de vulmaatregel gasopslag, zoals voorgesteld in de Kamerbrief Gasleveringszekerheid en gasopslag van 9 december 2022 en de garantieregeling voor Porthos, zoals voorgesteld in de Kamerbrief Garantieregeling Porthos van 9 december 2022.
 Verplichtingen en uitgaven
 Subsidies
 Dekking Porthos uit de SDE+
 Dekking voor de garantieregeling aan Porthos komt uit de SDE-middelen. Het Porthos project levert namelijk een aanzienlijke bijdrage aan de CO2-reductie doelen van de industrie.
 Vulmaatregelen gasopslag
 In verlengde van de subsidie die afgelopen vulseizoen aan EBN is verleend ten behoeve van het vullen van de gasopslag Bergermeer, verleent het kabinet een subsidie aan EBN om gas op te slaan in de gasopslag Bergermeer. Deze opdracht bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste krijgt EBN de opdracht om tot 6,7 TWh aan gas (het volume wat volgens het productieplan van EBN op 1 januari nog in de opslag zit) waar mogelijk «door te rollen». Dit betekent dat EBN gas wat in de opslag zit, laat zitten tot het eerste kwartaal van 2024 en ander gas aankoopt om aan de voor het eerste kwartaal van 2023 aangegane verkoopverplichtingen te voldoen. Dit «doorrollen» draagt bij aan de ambitie van het kabinet om met zo goed mogelijk gevulde gasopslagen de winter uit te komen. Ten tweede krijgt EBN de opdracht om zo snel mogelijk (bij voorkeur per januari) te beginnen met het vullen van gasopslag Bergermeer. Het kabinet geeft EBN opdracht om Bergermeer tot 15–20 TWh te vullen, voor zover de markt dit niet doet. Ook aan deze opdracht worden, evenals afgelopen jaar het geval is geweest, voorwaarden verbonden om te voorkomen dat gas tegen een te hoge aankoopprijs en te negatieve zomer/winterspread wordt ingekocht. In totaal subsidieert het kabinet EBN om tot 15–20 TWh in te kopen. Dit is inclusief het deel wat EBN kan doorrollen. Hiervoor is maximaal € 520,5 mln aan subsidie nodig. Uitgangspunt is dat deze kosten worden gedragen door de gebruikers, hiervoor wordt als bekend gewerkt aan een heffing op geboekte capaciteit voor transport via het landelijk gastransportnet van GTS (bovenop – maar niet in – de tarieven voor gastransport). Deze ontvangsten worden pas in 2024 verwacht.
 Garanties
 Garantieregeling Porthos
 In de Kamerbrief Garantieregeling Porthos van 9 december stelt het kabinet voor om aan de initiatiefnemers (EBN, Gasunie, Havenbedrijf Rotterdam) van het CCS-project Porthos een garantie te verstrekken om vertraging van het project, en in het uiterste geval zelfs mogelijk afstel, te voorkomen. De garantie ziet toe op het scenario dat de benodigde natuurwetvergunning niet verkregen wordt. De garantie zal onder voorbehoud van parlementaire goedkeuring en met terugwerkende kracht lopen van 12 december 2022 t/m 31 december 2023. De verplichtingen en eventuele kasuitgaven door het Rijk en premie ontvangsten vanuit de Porthos partijen zullen echter pas in 2023 plaatsvinden. De garantie dekt een aanzienlijk deel van de door Porthos aan te gane financiële verplichtingen met externe partijen benodigd voor de bouw van het project in voornoemde periode, met een maximum van € 175,6 mln. De garantie is eenmalig en schept geen precedent voor toekomstige projecten.
 Ontvangsten
 Diverse ontvangsten
 Voor het verkrijgen van de garantie dient Porthos een marktconforme premie te betalen. Deze is becijferd op € 21,9 mln en wordt via de begroting in een risicovoorziening gestort.