Rijksbegroting van het ministerie van Defensie voor het jaar 1996; Brief staatssecretaris over het project 'Verbetering luchtverdedigingssysteem Pantserrups tegen luchtdoelen (PRTL)'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24400-X, nr. 16

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

18-10-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24400-X nr. 16

11-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamProjectinhoudOperationeel kaderNoodzaak verbeteringsprogramma PRTLVerloop van het projectRelatie met het project TICCSRisico'sInternationale samenwerking en interoperabiliteitFinanciënInschakeling Nederlandse industrieVoortzetting van het projectOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24400-XToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 28 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 400 XVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1996nr. 16BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 11 oktober 1995Met de brief van 27 april 1989 (kamerstuk 20 850 X nr. 49) bent u
geïnformeerd over de voorstudiefase van het project «Verbetering
luchtverdedigingssysteem Pantserrups tegen luchtdoelen (PRTL)».
In de afgelopen jaren is in de memories van toelichting bij begrotingen en
in de projectoverzichten summier melding gemaakt van een aantal ontwikkelingen
in dit project. Het project heeft aanzienlijk meer tijd in beslag genomen
dan voorzien en er zijn in het kader van internationale ontwikkelingen en
bilaterale samenwerking in dit project veel wijzigingen doorgevoerd. In mijn
brief van 20 februari 1995 (kamerstuk 23 900, X, nr. 45) over risico's
bij grote materieelprojecten ben ik al ingegaan op enkele van deze ontwikkelingen.
Thans ben ik in staat u nader te informeren over de stand van zaken bij dit
project. ProjectinhoudHet project betreft een technisch verbeteringsprogramma voor de PRTL,
teneinde de levensduur – welke was voorzien tot 1995 – te verlengen
tot 2015.De PRTL is een gepantserd luchtverdedigingssysteem op een Leopard I onderstel,
dat door de Koninklijke landmacht wordt ingezet bij de luchtdoelartillerie
ter bescherming tegen luchtaanvallen.De hoofdcomponenten van het systeem zijn een dubbel snelvuurkanon, een
zoekradar, een volgradar en een vuurleidingsrekenaar. De PRTL is ingevoerd
aan het eind van de jaren zeventig, waarbij een technische levensduur werd
voorzien van minimaal 15 jaar. Om ook daarna nog over dit wapensysteem te
kunnen beschikken is vanaf 1989, na een voorstudie, in samenwerking met Duitsland
het verbeteringsprogramma voor de PRTL ontwikkeld.Het programma omvat nu:a. de vervanging van de analoge vuurleidingsrekenaar door een digitale
vuurleidingscomputer; b. het geschikt maken van het systeem voor het gebruik van geavanceerde
munitie alsmede de aanschaf daarvan;c. het inbrengen van een koelsysteem;d. het geschikt maken van de PRTL voor het gebruik van doelinformatie
van externe radarsystemen;e. het inbrengen van geïntegreerde testapparatuur ter verhoging van
de operationele beschikbaarheid;f. een algemeen toestandsafhankelijk basisonderhoud;g. de aanschaf van een opleidingssimulator.Met deze maatregelen worden de hoofdfuncties van de PRTL op de huidige
stand van de techniek gebracht. Door de combinatie van geavanceerde munitie
en de nieuwe vuurleidingscomputer, wordt het schootsbereik vergroot van 3500
meter tot 4500 meter en wordt de trefkans aanzienlijk vergroot. De gemiddelde
trefkans zal bij de bestrijding van manoeuvrerende doelen (vijandelijke vliegtuigen
die geen rechtlijnige koers volgen) toenemen van 18% naar 67%. De gemiddelde
trefkans bij de bestrijding van rechtlijnig vliegende doelen zal toenemen
van 66% naar 85%. Daarbij neemt, door de fragmenterende eigenschappen van
de nieuwe munitie, de kans toe, dat het doel niet alleen wordt geraakt maar
ook wordt uitgeschakeld. De nieuwe hard- en software-configuratie van het
systeem maakt het eenvoudiger om storingen te lokaliseren en te verhelpen,
waardoor de inzetbaarheid van het systeem zal toenemen. Ook kunnen gedurende
de verdere levensduur van het systeem de systeemfuncties zonodig worden aangepast
door het inbrengen van andere programmatuur. Operationeel kaderZoals aangegeven in de laatste Defensienota is het concept van de luchtverdediging
gebaseerd op een gelaagd model, waarbij een collectieve gebiedsverdediging
in Navo-verband wordt aangevuld met locale verdediging voor eenheden en vitale
objecten. Hierdoor ontstaat een effectieve luchtverdediging, waarbij de verschillende
luchtverdedigingssystemen elkaar aanvullen en ondersteunen.Voor de collectieve gebiedsverdediging beschikt de Navo over het «NATO
Integrated Air Defence System» (Natinads). Dit systeem, waarin de Koninklijke
luchtmacht voor Nederland bijdraagt, voorziet in een gebiedsdekkende luchtverdediging
met vliegtuigen, «Surface-to-Air-Missiles» en een overkoepelend
«Command & Control» systeem. Hiermee wordt een goede bescherming
van het Navo-verdragsgebied bereikt. Delen van het Natinads kunnen ook buiten
het verdragsgebied worden ingezet.Het Natinads kent echter ook beperkingen in capaciteit en detectievermogen.
Hierdoor bestaat het risico dat deze verdediging plaatselijk doorbroken wordt
of dat laagvliegende vliegtuigen ongezien het luchtruim binnendringen. Daarom
moeten zee- of landgebonden strijdkrachten, ook de Nederlandse, beschikken
over middelen voor een adequate locale verdediging.Voor de locale luchtverdediging zijn verschillende systemen nodig: enerzijds
wapensystemen met een bereik van ongeveer 10 km tegen vliegtuigen die hun
wapens op 6 tot 10 km van hun doel lanceren en anderzijds wapensystemen ter
bestrijding van vliegtuigen en helikopters die in staat zijn gebleken tot
dichterbij te naderen en nog op het laatste moment hun wapens kunnen inzetten.
Er bestaan geen wapensystemen die beide dreigingen aankunnen. Voor een bereik
van ongeveer 10 km is een raketsysteem nodig. Voor het bestrijden van laagvliegende
en plotseling opduikende vliegtuigen is de reactietijd van een
raketsysteem echter te groot en zijn kanonsystemen vereist. Deze brief richt
zich op deze behoefte aan kanonsystemen.De Koninklijke landmacht beschikt thans over twee typen kanonsystemen
voor de luchtverdediging: de gepantserde PRTL en de ongepantserde, getrokken
combinatie van het radarsysteem Flycatcher en het kanon 40L70. Dit laatste
systeem is ook in gebruik bij de luchtmacht. Van deze twee systemen heeft
alleen de PRTL de noodzakelijke mobiliteit en bepantsering om samen met de
manoeuvrebataljons te kunnen optreden. De Flycatcher/40L70 is weliswaar een
zeer effectief en relatief goedkoop wapensysteem, maar is vanwege zijn beperkte
mobiliteit en bepantsering alleen geschikt voor de bescherming van statische
en minder beweeglijke objecten zoals bruggen, vliegvelden, commandoposten
en dergelijke. Daarom is een wapensysteem als de PRTL onmisbaar voor het optreden
van de landstrijdkrachten. Noodzaak verbeteringsprogramma PRTLDe PRTL is ontwikkeld aan het begin van de jaren zeventig en ingevoerd
vanaf 1978. Door de technische veroudering van het wapensysteem en door de
steeds modernere technologie in gevechtsvliegtuigen, helikopters, gevechtsdrones,
etc., is de bescherming die de PRTL kan bieden belangrijk afgenomen. Voor
de vervanging van de PRTL door een moderner systeem zou echter een veelvoud
nodig zijn van de nu voor de verbetering beschikbare gelden. Daarom is in
samenwerking met Duitsland, dat beschikt over een vergelijkbaar wapensysteem
(de Gepard), het verbeteringsprogramma gestart.Voor Nederland gaat het om de modernisering van 60 systemen met een optie
op tien. Deze behoefte is gebaseerd op de indeling van een batterij met twaalf
systemen in vier brigades. De luchtmobiele brigade beschikt niet over gemechaniseerde
luchtdoelartillerie, maar gebruikt het van de schouder te lanceren raketsysteem
Stinger aangevuld met zware mitrailleurs. Voorts wordt één batterij
met negen systemen op divisieniveau ingedeeld en dienen drie systemen als
algemene reserve. De optie van 10 stuks houdt verband met het voorgenomen
project Short Range Air Defence (Shorad), waarbij een gedeelte van de Flycatcher/40L70-systemen
zullen uitstromen. Aangezien met deze uitstroom slechts 10 Flycatchers in
de bewapening zouden blijven, en hiervoor toch de volledige logistieke keten
en opleidingsomgeving in stand moet worden gehouden, wordt om redenen van
doelmatigheid overwogen deze laatste 10 Flycatchers te vervangen door de verbeterde
PRTL. De optie wordt slechts opgenomen om hiertoe de mogelijkheid te creëren.
Over het project Shorad en de genoemde eventuele consequenties zal ik u afzonderlijk
informeren.Voor Duitsland gaat het om een eerste serie van 147 systemen met een optie
voor een tweede serie van 191. Over het verbeteren van deze tweede serie is
nog geen besluit genomen. Verloop van het projectIn het situatierapport van 1989 over de voorstudiefase is aangegeven dat
een overeenkomst met Duitsland zou worden gesloten voor de gezamenlijke ontwikkeling
van prototypes van de verbeterde PRTL en Gepard. Op basis hiervan heeft Duitsland
als «pilot nation» een contract afgesloten met hoofdleverancier
Krauss Maffei voor de ombouw van in totaal acht wapensystemen (6 voor Duitsland
en 2 voor Nederland) tot prototype, waarbij een optie werd genomen
op de seriemodificatie van 95 Nederlandse en 420 Duitse wapensystemen.Na technische complicaties in het begin van de ontwikkeling werd duidelijk
dat de kosten van de serie hoger zouden uitvallen dan voorzien. Door budgettaire
problemen gaf Duitsland in 1992 aan zich uit het project terug te zullen trekken.
Voor Nederland zou het daardoor onmogelijk worden het project voort te zetten,
aangezien Nederland de projectkosten niet alleen zou kunnen dragen. Vanwege
het ontbreken van een reëel alternatief is, na langdurig bilateraal overleg,
in 1993 besloten het project toch voort te zetten, zij het met aangepaste
inhoud en omvang. De toen nog voorziene optronische sensor werd uit het programma
geschrapt en Duitsland bracht de omvang terug van 420 naar de genoemde 147
systemen met een optie op 191. Ook Nederland verlaagde, mede als gevolg van
de Prioriteitennota het aantal systemen van 95 naar uiteindelijk 60 met een
optie op 10. In de Prioriteitennota is het aantal van 51 systemen genoemd.
Hierbij was evenwel geen rekening gehouden met de negen systemen die volgens
de huidige visie op de luchtverdediging worden ingezet op divisieniveau.Een andere aanpassing betrof het samenvoegen van een eveneens voorzien
basis-onderhoudsprogramma met het verbeteringsprogramma. De naam van het project
werd gewijzigd in «Gevechtswaarde-instandhouding PRTL». Deze wijziging
is aangegeven in het Materieelprojectenoverzicht 1994.Na een studie naar de haalbaarheid van de aanpassingen besloten de beide
landen in 1994 ter beperking van de risico's tot de ombouw van een Nederlands
en een Duits prototype van het oorspronkelijk programma naar de nieuwe configuratie.
Vervolgens werd een aanvullend beproevingsprogramma met deze prototypes doorlopen.
Inmiddels is het systeemconcept zodanig ontwikkeld dat het commerciële
proces voor de serie-overeenkomst door Duitsland kon worden begonnen. Er wordt
nu van uitgegaan dat de seriemodificaties zullen plaatsvinden tussen midden
1998 en 2001.Volgens de oorspronkelijke schattingen zou voor de ontwikkelingsfase ongeveer
3,5 jaar benodigd zijn. Dat uiteindelijk een veel langere periode benodigd
was, is voor een belangrijk deel terug te voeren op de technische complexiteit
van het wapensysteem, op de tussentijdse projectonderbreking door Duitsland
in 1992 en 1993, en op de herziening van de projectinhoud die daarvan het
gevolg was. Relatie met het project TICCSMet de brief van 13 juni 1995 (kamerstuk 23 900 X, nr. 82) heb ik
u geïnformeerd over het project Target Information Command & Control
System (TICCS), waarbij de relatie werd aangegeven tussen dat systeem en onder
andere de PRTL. Door een koppeling via een data-link met TICCS kan de PRTL
optreden tegen door TICCS gedetecteerde en geïdentificeerde doelen. In
het verbeteringsprogramma van de PRTL is deze koppeling vanaf 1992 als een
optie meegenomen en volgend op de recentelijke start van de voorstudiefase
van TICCS nu definitief in het programma opgenomen. De koppeling met TICCS
vergroot de beschikbare reactietijd bij luchtaanvallen en biedt de mogelijkheid
voor de PRTL om voor een groot deel zonder gebruik van de eigen actieve radarsystemen
te opereren. Hierdoor neemt de detectiekans van de PRTL belangrijk af en wordt
het weglaten van de optronische sensor grotendeels gecompenseerd. De kosten
van de koppeling in het huidige verbeteringsprogramma zijn begroot op f 20
miljoen. Bij het later afzonderlijk uitvoeren van deze wijziging
zouden de kosten ongeveer f 44 miljoen bedragen. Er kan derhalve een
forse besparing worden bereikt als deze wijziging nu in het programma wordt
opgenomen. In overleg met de leverancier worden hiertoe thans de noodzakelijke
voorbereidingen getroffen. Risico'sHet project heeft in de ontwikkelingsfase veel technische problemen gekend.
De oorzaken hiervan liggen onder andere bij de complexiteit van het wapensysteem
in het algemeen en de problemen van de samenvoeging van de subsystemen in
het bijzonder. Bij het project is een groot aantal firma's betrokken, wat
hoge eisen stelt aan het configuratiebeheer en de technische afstemming tussen
de diverse systeemfuncties. Daarom zijn in verschillende stadia uitgebreide
testprogramma's uitgevoerd door zowel de industrie als door de Duitse en Nederlandse
militaire beproevingsinstanties. Hierbij is naast schietproeven op vliegende
doelen ook gebruik gemaakt van omgevingssimulatoren, teneinde de technische
grenzen van het systeem vast te stellen. Ook zijn met de integratie van geautomatiseerde
testapparatuur de technische processen in het wapensysteem beter beheersbaar
gemaakt. Op grond hiervan kan worden gesteld dat het systeem zowel qua prestaties
als qua stabiliteit nu voldoet aan de gestelde eisen en dat het risico voor
de seriemodificatie gering is.De functies gerelateerd aan TICCS, die op dit moment nog niet zijn beproefd,
worden hoofdzakelijk ingebracht door de modulaire vervanging van twee bedieningspanelen
in de PRTL. Dit heeft geen consequenties voor het centrale vuurleidingssysteem.
Duitsland heeft reeds in een eerdere fase een dergelijke koppeling in zijn
prototype geïntegreerd. Op grond hiervan worden ook de technische risico's
van de koppeling met TICCS gering geacht. Internationale samenwerking en interoperabiliteitIn het begin van het project is ook België als waarnemer bij het
project betrokken geweest. Door het ontbreken van de noodzakelijke financiële
middelen heeft België zich in 1992 uit het project teruggetrokken.De in 1989 gesloten overeenkomst met Duitsland omvat de samenwerking tot
en met de ontwikkeling en bouw van de prototypes. Voor de uitvoering van de
seriemodificatie wordt een nieuwe overeenkomst voorbereid.In het Duits-Nederlandse legerkorps is op logistiek gebied, gezien de
technische overeenkomst tussen de wapensystemen, nauwe samenwerking mogelijk.
Hierbij gaat het voornamelijk om de aanschaf en het beheer van onderdelen
en munitie.In het operationeel concept worden Nederlandse en Duitse luchtverdedigingseenheden
in beginsel in de eigen brigades ingezet. Wel zal er informatie-uitwisseling
plaatsvinden op brigadeniveau. Met de verwezenlijking van TICCS zal het bijvoorbeeld
mogelijk worden doel- en commandovoeringsinformatie geautomatiseerd uit te
wisselen. FinanciënDe oorspronkelijk voorziene projectomvang bedroeg f 402 miljoen (prijspeil
1989). Dit bedrag bestond uit f 4,2 voor de voorstudie, f 82,9 miljoen
voor de ontwikkelingsfase en f 315 miljoen voor een serie van 95 systemen.
In deze serieprijs zijn begrepen de kosten voor opleidingsmiddelen,
munitie, documentatie en reservedelen. Naast dit verbeteringsproject was een
basisonderhoudsprogramma voorzien, onder verantwoordelijkheid van de leverancier,
waarvoor een exploitatiebudget van f 55 miljoen was gereserveerd. Voor
dit onderhoud was bij de eigen defensiebedrijven aanvullend een capaciteit
van 200 000 mensuren gealloceerd.Met de projectaanpassing in 1993 als gevolg van de Prioriteitennota werd
de omvang van de serie gereduceerd naar 51 systemen, waarbij het budget werd
teruggebracht van f 315 miljoen naar f 180 miljoen. Na 1993 is,
zoals hiervoor aangegeven, een aantal projectwijzigingen doorgevoerd, waaronder
het schrappen van de optronische sensor met de hierdoor noodzakelijke ombouw
van het prototype, de verhoging van de behoefte tot 60 systemen en de aanpassing
voor TICCS. Tevens is het basisonderhoudsprogramma aan het project toegevoegd.
Rekening houdend met deze wijzigingen is thans voor de seriemodificatie, inclusief
het basisonderhoud, f 235 miljoen gereserveerd. Hiervan is f 20
miljoen vrijgemaakt uit het budget van TICCS. De werkzaamheden bij de defensiebedrijven
zullen nu 150 000 mensuren vergen.Inmiddels heeft Duitsland als «pilot nation» de onderhandelingen
met de leverancier geopend over de definitieve voorwaarden voor de seriemodificatie.
Financieel liggen daarbij de standpunten nog ver uit elkaar. De komende maanden
zullen worden gebruikt om het commerciële proces af te ronden. Over de
resultaten hiervan zal ik u informeren in het situatierapport over de verwervingsvoorbereidingsfase.Inclusief voorstudie, ontwikkeling en de ombouw van het prototype is thans
in totaal f 105 miljoen uitgegeven, hetgeen nagenoeg overeenkomt met
wat was gereserveerd voor deze fase, vermeerderd met f 7,8 miljoen voor
de ombouw van het prototype en gecorrigeerd naar de prijsontwikkeling. Voor
de voorbereiding van de aanpassing voor TICCS zal op korte termijn f 10
miljoen van het budget voor de seriemodificatie worden verplicht.De Duitse bijdrage aan de ontwikkeling bedroeg ongeveer f 140 miljoen.
De verdeelsleutel voor deze kosten is in 1989 in de overeenkomst met Duitsland
vastgelegd en heeft zowel gezamenlijke als nationale componenten. De kosten
per systeem voor de seriemodificatie zullen voor de Duitse Gepard vergelijkbaar
zijn met die voor de PRTL. Inschakeling Nederlandse industrieBij de uitvoering van de seriemodificatie zal ongeveer 40% van de financiële
omvang direct worden gecompenseerd door het plaatsen van opdrachten bij de
Nederlandse industrie. De aanpassing van de PRTL voor TICCS wordt door Hollandse
Signaalapparaten B.V. uitgevoerd. Diverse andere Nederlandse firma's zijn
voor toeleveringen bij het project betrokken. Aanvullend wordt indirecte compensatie
overeengekomen tot 100% van het orderbedrag.Van de financiële omvang van het ontwikkelingstraject is inmiddels
voor 95% aan compensatieorders geplaatst. Voor de resterende 5% zullen binnenkort
de overeenkomsten worden gesloten. Voortzetting van het projectDe verwervingsvoorbereidingsfase van dit project zal naar verwachting
eind dit jaar worden afgerond. Over de resultaten hiervan zal ik u zoals gebruikelijk
nader informeren.De Staatssecretaris van Defensie,J. C. Gmelich Meijling 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24400-X-16.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl