Goedkeuring Verdrag van Lissabon tot wijziging Verdrag EU en Verdrag EG (Trb. 2008, 11); Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20072008-31384, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

02-07-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31384-(R1850) nr. C

30-06-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHet referendum in IerlandPvdACDAVVDSPOver de procedureOver het niet-ratificeren door één of meer
lidstatenOver de constitutionele elementen in het VerdragOver de inhoudChristenUnie en SGPGroenLinksVerdrag van LissabonAsiel en immigratieStrafrechtExtern optredenD66Partij voor de DierenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31384Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 112 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 384 (R1850)Goedkeuring van het op 13 december 2007 te Lissabon totstandgekomen
Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese
Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, met Protocollen
en Bijlage (Trb. 2008, 11)CMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 30 juni 2008Op 24 juni heeft de vaste commissie voor Europese Samenwerkingsorganisaties
belast met het voorbereidend onderzoek naar het wetsvoorstel voorlopig verslag
uitgebracht.De regering heeft kennis genomen van de vragen en opmerkingen van de leden
van de desbetreffende fracties en wil met deze beantwoording bijdragen aan
een goede openbare behandeling van dit wetsvoorstel.Bij de beantwoording is zoveel mogelijk de volgorde aangehouden waarin
de vragen zijn gesteld. Over de situatie na het referendum in Ierland zijn
diverse vragen gesteld die als eerste beantwoord worden. Op verzoek van de
leden van de SP-fractie is de door hun gehanteerde nummering aangehouden.Het referendum in IerlandDiverse vragen zijn gesteld over de situatie na het referendum in Ierland
waar de bevolking op 12 juni jl. het Verdrag van Lissabon verworpen heeft
met 53,6% van de stemmen. De regering geeft hieronder, mede op verzoek
van de leden van de fracties van het CDA, de VVD, de SP, GroenLinks, D66 en
de Partij voor de Dieren haar appreciatie van de ontstane situatie.De uitslag van het Ierse referendum is helder. De Ierse regering moet
nu eerst, net als destijds Frankrijk en Nederland, de tijd gegund worden om
de beweegredenen van de kiezers goed te analyseren. Daarom heeft de Europese
Raad eerder deze maand geconcludeerd dat meer tijd nodig is. De Europese Raad
zal zich op 15 oktober wederom over de situatie buigen. In de komende
maanden zal de Ierse regering actief overleg plegen, zowel in eigen land als
met de andere lidstaten, met als doel een gezamenlijke uitweg uit de situatie
te vinden.Tijdens de jongstleden Europese Raad is voorts gebleken dat het ratificatieproces
elders zal worden voortgezet. Immers, net als Ierland hebben ook de andere
lidstaten het recht, volgens hun eigen grondwettelijke gebruiken, een oordeel
te geven over het Verdrag. De regering hecht er daarom aan dat ook Nederland
het ratificatieproces voortzet en dat de Nederlandse volksvertegenwoordiging
zich kan uitspreken over het Verdrag. In 2005 werd, onder meer in Nederland,
na het «nee» in Frankrijk, het ratificatieproces ook voortgezet.
De regering deelt dan ook niet de mening van de SP (nr. 19, 20) en van
de Partij voor de Dieren dat het van meer respect voor de Ierse bevolking
zou getuigen als Nederland een pas op de plaats maakt. De regering wijst op
de grote waarde van de verbeteringen die het Verdrag van Lissabon aanbrengt
in het democratisch functioneren van de Unie en blijft van oordeel dat die
beter eerder dan later van kracht zouden moeten worden. Daarbij geldt bovendien
dat als een regering een verdrag ondertekent, zoals is geschied in Lissabon,
die regering een inspanningsverplichting heeft om alles in het werk te stellen
dat dat verdrag wordt geratificeerd.In antwoord op vragen van de leden van de fracties van de SP (nr. 10
t/m 13, 15 en 29) en van de Partij voor de Dieren waarom het Verdrag na het
Iers referendum niet «dood» verklaard is of waarom de regering
niet heeft overwogen het voorliggende voorstel van Rijkswet in te trekken,
merkt de regering op dat de situatie in 2005 anders is dan nu. Anno 2008 is
slechts in één lidstaat een negatief oordeel over het Verdrag
van Lissabon tot uitdrukking gebracht. Een grote meerderheid van lidstaten
heeft thans het Verdrag parlementair reeds goedgekeurd. Dat was in 2005 anders.
Voordat een nadere duiding van de achtergronden van het Iers «nee»
bestaat, kan niet worden gesteld dat de gevolgen nu dezelfde moeten zijn als
die van het eerdere Nederlandse «nee» (nr. 16, 21). Feit
blijft dat de Unie een gezamenlijke oplossing moet vinden. Pas als alle 27
lidstaten het Verdrag van Lissabon geratificeerd hebben, kan het in werking
treden.De leden van de fracties van CDA, VVD, SP (nr. 34 t/m 37) en GroenLinks
stellen voorts vragen over de gevolgen voor de Unie en voor Nederland indien
het Verdrag van Lissabon niet in werking treedt voor de verkiezingen van het
Europees Parlement in juli 2009 of voor het aantreden van een nieuwe Commissie
in november 2009.De regering merkt ten eerste op dat indien het Verdrag van Lissabon niet
op 1 januari 2009 in werking treedt, Nederland en de Unie langer moeten
wachten op de verbeteringen die met het Verdrag ingevoerd worden: meer slagvaardigheid,
meer democratie, meer transparantie en een meer coherent extern optreden van
de Unie. Zo kan onder andere gewezen worden op het feit dat het nationale
parlement de subsidiariteit van Europese wetgevingsvoorstellen niet kan toetsen
volgens de versterkte subsidiariteitstoets en dat burgers in Nederland nog
niet kunnen deelnemen aan het burgerinitiatief.Wat betreft de samenstelling van het Europees Parlement geldt de volgende
situatie. Indien het Verdrag van Lissabon niet tijdig vóór de
Europese verkiezingen in werking treedt, zal de zetelverdeling in het Europees
Parlement worden zoals bepaald in het toetredingsverdrag van Roemenië
en Bulgarije. Dat betekent een totaal aantal zetels van 736, waarvan 25 zetels
voor Nederland. Het Verdrag van Lissabon (artikel 14, lid 2, VEU) voorziet
in 750 zetels, plus de voorzitter, waarvan 26 zetels voor Nederland. Indien
het Verdrag na de verkiezingen van het Europees Parlement in werking treedt
en de Europese Raad overeenkomstig artikel 14, lid 2, tweede alinea VEU, een
besluit neemt inzake de samenstelling van het Europees Parlement, dan zal
het aantal zetels voor Nederland dus 26 bedragen. Deze wijziging zal pas bij
de dan volgende Europese verkiezingen effectief worden. Hetzelfde geldt, in
antwoord op een vraag van de leden van de fractie van GroenLinks, voor de
wijze waarop het Europees Parlement betrokken wordt bij de benoeming van de
voorzitter van de Commissie. Wat betreft de samenstelling van de Commissie geldt dat zij – na
de toetreding van de 27e lidstaat – kleiner moet zijn dan het aantal
lidstaten. Dit is bepaald in het Protocol betreffende de uitbreiding van de
EU bij het Verdrag van Nice. Dit betekent dat de Commissie voor de periode
2009–2014 kleiner zal worden indien het Verdrag van Lissabon niet tijdig
in werking treedt vóór aanvang van het nieuwe mandaat van de
Commissie. Hoeveel kleiner zij wordt en wat de modaliteiten van het toerbeurtsysteem
zijn, moet nog worden bepaald in een unaniem besluit van de Raad. Het Verdrag
van Lissabon (artikel 17, lid 4, VEU) voorziet pas in een kleinere Commissie
per 2014, die bestaat uit tweederde van het totaal aantal lidstaten. Het toerbeurtsysteem
dat van toepassing zal zijn, dient in een unaniem Raadsbesluit te worden vastgesteld.Het later in werking treden van het Verdrag van Lissabon heeft uiteraard
tot gevolg dat andere wijzigingen ook langer op zich zullen laten wachten.
Zo blijft het voorzitterschap van de Europese Raad rouleren, blijft de RAZEB
in zijn huidige gedaante bestaan – met wisselend voorzitterschap, wordt
het Handvest voor de Grondrechten niet juridisch verbindend, kan de Unie niet
tot het EVRM toetreden, zal de rechtsmacht van het Hof van Justitie niet uitgebreid
worden en blijft de stemmenweging gelden van het Verdrag van Nice.Hoewel de regering alle begrip heeft voor de diverse vragen van de leden
van de fracties van de VVD, de SP (nr. 17, 18, 26, 27, 28 en 39) en van
GroenLinks, wil zij in dit stadium van reflectie aan de zijde van de Ierse
regering geen uitspraken doen over de mogelijke of meeste gewenste oplossingen.
Het is eerst aan de Ierse regering om te bezien hoe aan de uitslag van het
referendum gehoor gegeven kan worden en waar de ruimte voor een gezamenlijke
oplossing gevonden kan worden. De Ierse regering heeft er bij de lidstaten
dan ook op aangedrongen geen overhaaste conclusies te trekken.Wel kan de regering op een vraag van de leden van de GroenLinks-fractie
of de kans er is dat de Unie zonder Ierland verder zou moeten, antwoorden
dat die situatie onwaarschijnlijk is. De Ierse regering heeft laten weten
dat het Ierse «nee» geen stem tegen Europa is. De Ieren willen
bij de EU betrokken blijven. In antwoord op vragen van de leden van de SP-fractie
(nr. 14, 38) merkt de regering op dat Ierland bij de Unie betrokken moet
blijven.Tot slot stellen de leden van de fracties van de VVD en GroenLinks vragen
over de gevolgen voor een eventueel niet in werking treden van het Verdrag
van Lissabon voor de uitbreiding van de Unie. De regering acht het te vroeg
om over de situatie definitieve conclusies te trekken. Zij is er wel van overtuigd
dat de Unie met het huidige ledental van 27 al dringend behoefte heeft aan
het Verdrag van Lissabon en dat dit met een nog grotere Unie a fortiori het
geval is. Ook zal het bij het uitblijven van het Verdrag van Lissabon moeilijker
worden uit te breiden omdat dan bij iedere nieuwe uitbreiding opnieuw onderhandeld
moet worden over de spelregels, zoals de stemmenweging en de omvang van de
Commissie. In de visie van de regering is er echter geen dringende reden de
toetredingsonderhandelingen met de huidige kandidaat-lidstaten te onderbreken
als het Verdrag van Lissabon onverhoopt niet in werking treedt.PvdADe leden van de PvdA-fractie constateren dat mogelijk grote verschillen
in status ontstaan wanneer sommige gebieden (eilanden) een zelfstandig land
worden binnen het Koninkrijk en andere gebieden gemeente worden met een bijzondere
status. Deze leden vragen of de regering kan aangeven wat dat
betekent in bestuurlijke verhoudingen en ook voor burgers (rechten en plichten)
van onze overzeese gebieden. De regering kan daarop het volgende antwoorden.
De staatkundige veranderingen hebben geen gevolg voor de Europeesrechtelijke
status van de overzeese gebiedsdelen. Bij opheffing van het Land Nederlandse
Antillen wordt op de eilanden feitelijk de huidige Europeesrechtelijke status
die van Landen en Gebieden Overzee (LGO). De toepassing van Europees recht
blijft er dus beperkt tot het deel dat van toepassing is op LGO. Dit is voor
de eilanden die een openbaar lichaam worden niet anders dan voor de eilanden
van de Nederlandse Antillen die de status van land zullen verkrijgen.Wijziging van de LGO-status van de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen
is momenteel op grond van artikel 48 EU-Verdrag alleen via verdragswijziging
mogelijk. In het Verdrag van Lissabon is bepaald dat de Europese Raad met
unanimiteit kan besluiten over een eventuele wijziging van de Europeesrechtelijke
status van de Nederlandse overzeese gebiedsdelen. De staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft onderzoek laten uitvoeren
naar de implicaties van de Europeesrechtelijke status van ultraperifeer gebied
(UPG). Op 19 juni 2008 heeft de staatssecretaris dit onderzoek u met
een begeleidende brief aangeboden. In het najaar van 2008 zal het kabinet
u informeren over de conclusies die naar aanleiding van het onderzoek getrokken
worden. Bij die gelegenheid zal ook gedetailleerder ingegaan worden op uw
vraag.De leden van de PvdA-fractie stellen vragen over de Kopenhagencriteria
in het Verdrag van Lissabon. De regering wijst erop dat in het Verdrag wordt
vastgelegd dat bij verdere uitbreiding van de Unie rekening zal worden gehouden
met de Kopenhagencriteria. De regering hecht zeer aan deze verwijzing in het
Verdrag omdat de uitbreiding bij uitstek een proces moet zijn waarvoor duidelijke
criteria gelden. Vervolgens blijft de toelating van nieuwe leden een politieke
beslissing van de lidstaten, vertegenwoordigd in de Raad. Het absorptievermogen
zal voor de Raad een belangrijke overweging zijn. Volgens de spelregels van
dit proces is het tempo van toenadering van de kandidaat-lidstaten afhankelijk
van de voortgang die wordt geboekt bij de hervormingen in de individuele landen.
Van toetreding kan pas sprake zijn als aan alle gestelde voorwaarden is voldaan.
Versnelling van het proces op politieke gronden is wat Nederland betreft niet
aanvaardbaar. Dit is – en blijft – eveneens het uitgangspunt voor
de onderhandelingen met Turkije en Kroatië. De Nederlandse positie bij
het beoordelen van de voortgang ten aanzien van het voldoen aan de criteria
is «strict but fair». Absorptiecapaciteit is een factor van belang
in het uitbreidingsproces. De Unie moet haar eigen ontwikkeling kunnen handhaven
en verdiepen. Om de financiële, institutionele en beleidsmatige consequenties
van toetredingen in kaart te brengen, stelt de Commissie zogeheten effectbeoordelingen
op ten aanzien van cruciale beleidsgebieden. Deze beoordelingen zijn niet «onbeperkt
houdbaar». Terecht merken de leden van de PvdA-fractie dan ook op dat
het criterium van absorptievermogen van de Unie aan verandering onderhevig
is. Voor de regering speelt tevens het verkrijgen en behouden van voldoende
draagvlak voor uitbreiding van de Unie een rol van betekenis. In dit kader
onderschrijft de regering het belang van zorgvuldige en tijdige communicatie
naar de burger.Tot slot verzoeken de leden van de PvdA-fractie om nadere informatie over
hoe de regering samenwerking in Benelux-verband gestalte zal geven. Deze leden
geven aan het aansprekend te vinden als telkens een lid vanuit het samenwerkingsverband
van de Benelux deel uitmaakt van de (verkleinde) Europese Commissie. Het nieuwe
Benelux-verdrag schept een kader dat het mogelijk maakt om als Benelux binnen
de Europese Unie intensiever samen te werken op onder meer institutioneel
gebied en op het terrein van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid.
Actuele voorbeelden daarvan zijn de intensieve besprekingen over de implementatie
van het Verdrag van Lissabon en de standpuntbepaling van de EU ten opzichte
van de Westelijke Balkanlanden. Om de samenwerking nog meer kracht bij te
zetten, is besloten naast de traditionele ontmoetingen voorafgaand aan de
Europese Raden en de Raden Algemene Zaken en Externe Betrekkingen, ook aan
het begin van elk EU-voorzitterschap op het niveau van de ministers van Buitenlandse
Zaken bijeen te komen. Dan kunnen de standpunten voor langere termijn op elkaar
afgestemd worden en waar wenselijk een zwaarder stempel gedrukt worden op
de EU-besluitvorming.De regering acht de kans groot dat in een zittingstermijn van de verkleinde
Commissie telkens tenminste één van de Benelux-landen een commissaris
kan leveren. Het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de deelname aan de Commissie
vanaf 2014 op basis van een toerbeurtsysteem zal geschieden. Het Verdrag
stelt daarbij dat rekening gehouden moet worden met een strikt gelijkwaardige
roulatie tussen de lidstaten waarmee de demografische en geografische verscheidenheid
van de lidstaten als geheel tot uitdrukking gebracht wordt. Tegelijkertijd
wil de regering voorkomen dat een commissaris, die volgens het Verdrag een
onafhankelijke positie bekleedt, namens een groep van lidstaten in de Commissie
wordt geplaatst. Dit wekt op zijn minst de indruk dat deze commissaris de
belangen van die groep lidstaten moet behartigen in de Commissie.CDADe leden van de CDA-fractie vragen welke rol de nationale parlementen
hebben in een toekomstige Intergouvernementele Conferentie die volgt op een
Conventie over verdragswijziging. De regering kan hierop als volgt antwoorden.
De Conventies ter voorbereiding van een verdragsherziening zullen zijn samengesteld
uit onder meer vertegenwoordigers van de nationale parlementen. De nationale
parlementen nemen niet deel aan de IGC, dat is immers de conferentie van vertegenwoordigers
van de regeringen van de lidstaten. Wel zullen de nationale parlementen gedurende
deze fase al naargelang hun nationale constitutionele regels hun invloed kunnen
uitoefenen via de gebruikelijke parlementaire controle op de regeringen. De
regering hecht eraan, zoals ook bij het Verdrag van Lissabon is geschied,
het parlement nauw te betrekken bij de totstandkoming van een nieuw verdrag.De leden van de CDA-fractie stellen vragen over de vereenvoudigde herzieningsprocedure
met betrekking tot de wijze van besluitvorming in de Unie. Kan enig nationaal
parlement de toepassing daarvan blokkeren? De regering antwoordt dit bevestigend.
De vereenvoudigde procedure betreft algemene passerelles voor de overgang
van besluitvorming met unanimiteit naar besluitvorming met gekwalificeerde
meerderheid en voor de overgang van de bijzondere naar de gewone wetgevingsprocedure
(de huidige medebeslissingsprocedure). De overgang naar besluitvorming met
gekwalificeerde meerderheid is beperkt tot het Werkingsverdrag en Titel V
van het EU-Verdrag. Voor beide passerelles geldt dat een nationaal parlement
zich binnen een termijn van zes maanden inderdaad kan verzetten tegen een
voornemen van de Europese Raad om over te gaan tot een andere besluitvormingsmodaliteit.
De vraag of het Europees Parlement eventueel al zijn goedkeuring heeft verleend
aan een dergelijke wijziging van besluitvorming, speelt daarbij geen rol. Deze leden vragen de regering voorts aan te geven wat meer precies de
uitbreiding van de mogelijkheid van versterkte samenwerking in het Verdrag
van Lissabon ten opzichte van het Verdrag van Nice inhoudt. De regering wijst
er in dit verband op dat het Verdrag van Nice nauwere samenwerking op het
terrein van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid slechts
toestond voor de uitvoering van een gemeenschappelijk optreden of een gemeenschappelijk
standpunt. Deze beperking is in het Verdrag van Lissabon vervallen. Voorts
wordt op het terrein van politiële en justitiële samenwerking in
strafzaken de machtiging voor het aangaan van een nauwere samenwerking automatisch
geacht te zijn verleend wanneer over een richtlijnvoorstel van de Commissie
na behandeling in de Raad en de Europese Raad, verschil van mening blijft
bestaan en tenminste negen lidstaten een nauwere samenwerking op grond van
het richtlijnvoorstel wensen aan te gaan. Het gaat dan om Commissievoorstellen
voor richtlijnen betreffende minimumvoorschriften inzake wederzijdse erkenning
van vonnissen en rechterlijke beslissingen, en inzake politiële en justitiële
samenwerking in strafzaken met een grensoverschrijdende dimensie, of minimumvoorschriften
betreffende de bepaling van strafbare feiten en sancties in verband met vormen
van bijzonder zware criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie. De
automatische machtiging is ook van toepassing bij de instelling van een Europees
openbaar ministerie wanneer daarvoor geen eenparigheid in de Raad kan worden
bereikt.De leden van de CDA-fractie vragen welke praktische betekenis de door
de Tweede Kamer aanvaarde amendementen voor het werk in de Eerste Kamer heeft
ten opzichte van de bestaande praktijk, c.q. de existerende mogelijkheden.
De regering verwelkomt het bepaalde in het voorstel van Rijkswet ten aanzien
van de betrokkenheid van het nationale parlement. Zij zal zich ervoor inspannen
ook de Eerste Kamer zo goed mogelijk in staat te stellen haar rol te spelen
bij de totstandkoming van Europese wetgeving. Meer precies kan de regering
de volgende indicaties geven over wijzigingen in haar eigen werkwijze. Artikel
3 van het gewijzigd voorstel van Rijkswet bevat het instemmingsrecht. Dit
geldt voortaan alleen voor voorstellen over de in dat artikel genoemde verdragsbepalingen.
Bij de voorbereiding van JBZ-Raden zal de tot nu toe ter zake gevolgde procedure
van toezending van stukken met het oog op de instemming worden voortgezet,
voor zover het gaat om besluiten die de genoemde verdragsbepalingen als rechtsbasis
hebben. Voor het overige zal de voorbereiding van die Raad zich niet langer
onderscheiden van die welke voor andere Raadsformaties gebruikelijk is. Wat
betreft de in artikel 4 bedoeld procedure volgt uit het eerste lid dat de
toepassing ervan afhankelijk is van handelen van een of beide Kamers der Staten-Generaal.
Zoals bekend, heeft de Tweede Kamer de gewijzigde motie Wiegman-Van Meppelen
Scheppink en Ten Broeke aangenomen (Kamerstukken II, 2007–2008, 31 384
(R 1850), nr. 25). De regering heeft daarover tijdens het debat in de
Tweede Kamer aangegeven dat zij begrijpt dat deze motie slaat op de procedure
als bedoeld in artikel 4. Ook de Eerste Kamer zal zich mogelijk nader over
de inrichting van de procedure willen buigen. Bij de uitwerking van de werkwijze
van de regering zal uiteraard rekening gehouden worden met de nadere uitwerking
die het presidium van de Tweede Kamer aan de procedure zal geven en met mogelijke
wensen van de Eerste Kamer ter zake.Het antwoord op de vraag van deze leden over het GBVB/EVDB kan gevonden
worden bij de antwoorden op de vragen van de leden van de SP-fractie (nr.
82 t/m 84). VVDDe leden van de VVD-fractie vragen naar de toekomstige verhouding tussen
de permanente voorzitter van de Europese Raad en de voorzitter van de Commissie.
De leden vragen hoe wordt voorkomen dat via het reglement van orde van de
Europese Raad de vaste voorzitter verregaande bevoegdheden worden toegekend
en dat de positie van de Commissievoorzitter wordt ondermijnd. De regering
is van mening dat het Verdrag van Lissabon een zorgvuldig institutioneel evenwicht
belichaamt. De Europese Raad zal zich concentreren op het geven van strategische
impulsen aan de samenwerking in de Unie, maar hij krijgt geen wetgevende bevoegdheid.
Die blijft voorbehouden aan de Raad in het communautaire samenspel met de
Commissie en met het Europees Parlement. De Commissie behoudt haar initiatiefrecht,
evenals haar uitvoerende bevoegdheden. Het Verdrag bepaalt de kaders waarbinnen
de vaste voorzitter van de Europese Raad moet functioneren. Er is sprake van
een coördinerend en integrerend voorzitterschap, dat daarnaast duidelijk
wordt ingekaderd binnen de bestaande Raadsstructuur. Immers, het Verdrag bepaalt
dat de Europese Raad inhoudelijk voorbereid wordt door de Raad Algemene Zaken,
die op zijn beurt voorbereid wordt door het Coreper. Daardoor zal de voorzitter
van de Europese Raad zijn werkzaamheden doorlopend moeten afstemmen met het
roulerende voorzitterschap, de voorzitter van de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger
voor Buitenlandse Zaken. De nadere invulling van zijn mandaat middels het
reglement van orde van de Europese Raad zal binnen deze verdragsbepalingen
plaatsvinden. Daar zal de regering uiteraard op toezien.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of Verklaring 18, tweede alinea,
aldus gelezen moet worden dat inperking en uitbreiding van bevoegdheden van
de Unie plaats dient te vinden via een Intergouvernementele Conferentie. De
regering deelt deze lezing van Verklaring 18. Uitbreiding of beperking van
bevoegdheden kan alleen geschieden via herziening van de Verdragen. Conform
artikel 48, lid 4, VEU dient een Conferentie van vertegenwoordigers van de
regeringen der lidstaten in onderlinge overeenstemming de in de Verdragen
aan te brengen wijzigingen, zoals uitbreiding of beperking van bevoegdheden,
vast te stellen.Ook vragen deze leden of er een rol is voor het Europees Parlement bij
het intrekken van een wetsvoorstel. De regering gaat er bij de beantwoording
van deze vraag vanuit dat de leden refereren aan de intrekking van een wetgevingshandeling,
aangezien Verklaring 18 spreekt over het intrekken van een wetgevingshandeling
en niet over het intrekken van een wetgevingsvoorstel. De procedure bij de
intrekking van wetgevingshandelingen is als volgt. De Raad kan op grond van
artikel 241 VWEU met gewone meerderheid de Commissie verzoeken een voorstel
in te dienen met het oog op de intrekking van een wetgevingsprocedure. Indien
een wetgevingshandeling is vastgesteld op grond van de gewone wetgevingsprocedure,
dient ook de intrekking op grond van deze procedure tot stand te komen. Het
Europees Parlement heeft dan medebeslissingsrecht. Indien de wetgevingshandeling
tot stand is gekomen op grond van een bijzondere wetgevingsprocedure, geschiedt
intrekking ook via deze bijzondere wetgevingsprocedure. De rol van het Europees
Parlement kan hierbij variëren.De leden van de VVD-fractie vragen een nadere toelichting op het onderscheid
tussen «niet-economische diensten van algemeen belang» en «diensten
van algemeen economisch belang». Is dit onderscheid helder te maken?
Welke criteria zijn van toepassing? De regering antwoord als volgt. Het onderscheid
dat in het Protocol betreffende de diensten van algemeen belang wordt gemaakt
tussen «niet-economische diensten van algemeen belang (DAB)»
en «diensten van algemeen economisch belang (DAEB)» is, zoals
de leden van de VVD-fractie terecht opmerken, relevant voor het al dan niet
van toepassing zijn van de interne marktregels. Het onderscheid tussen beide
typen diensten is gebaseerd op jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie
(zie bijvoorbeeld arrest HvJEG van 16 maart 2004, AOK Bundesverband,
gevoegde zaken C-264/01, C-306/01, C-354/01 en C-355/01, overwegingen 46–57,
arrest HvJEG van 16 juni 1987, Europese Commissie/Italiaanse Republiek,
zaak 118/85, overweging 8). Het Hof van Justitie legt de scheidslijn tussen
DAB en DAEB bij het begrip «economische activiteit». Een economische
activiteit is het aanbieden van goederen of diensten in concurrentie op de
markt. Het onderscheid tussen DAB en DAEB wordt derhalve bepaald door het
antwoord op de vraag of de desbetreffende dienst kwalificeert als een economische
activiteit die op de markt wordt aangeboden.Voorbeelden van DAB zijn bijvoorbeeld activiteiten waarbij sprake is van
de uitoefening van openbaar gezag, zoals justitie en politie. Deze activiteiten
kwalificeren niet als een economische activiteit en worden niet op de markt
aangeboden. Andere Nederlandse voorbeelden van DAB zijn het basisonderwijs,
het voortgezet onderwijs, het door de overheid bekostigde hoger onderwijs
(het initiële traject gericht op bachelor/master) en de openbare drinkwatervoorziening.Voor het onderscheid tussen DAB en DAEB bieden de volgende factoren volgens
de jurisprudentie van het Hof van Justitie relevante indicaties: de mate van
vrijheid van de dienstverlener in het vaststellen van de te verrichten prestaties,
de tarieven en de manier waarop deze prestaties worden geleverd evenals de
vraag of de dienst in concurrentie met marktpartijen wordt aangeboden. Geringe
vrijheid bij de uitvoering van de taak wijst meer op de uitvoering van een
dienst of taak als niet-economische diensten van algemeen belang, terwijl
een grotere mate van vrijheid bij de uitoefening van een taak eerder wijst
op een dienst van algemeen economisch belang of zelfs een economische activiteit
(zie in dit verband arrest HvJEG van 16 november 1995, zaak Fédération
Française des Sociétés Française d’Assurance,
overwegingen 17–18; arrest van 21 september 1999, Albany, zaak
C-67/96, overwegingen 80–84; arrest HvJEG van 16 maart 2004, AOK
Bundesverband, gevoegde zaken C-264/01, C-306/01, C-354/01 en C-355/01, overweging
47). Aan de hand hiervan kan worden beoordeeld of sprake is van een niet-economische
of economische activiteit, van een DAB of DAEB.Voorts vragen deze leden hoe de regering de positie van de woningbouwcorporaties
ziet, met name gelet op het beleid van de regering om de woningbouwcorporaties
aan te slaan voor vennootschapsbelasting? Hierop antwoordt de regering als
volgt. De woningbouwcorporaties verrichten verschillende soorten diensten.
De sociale huisvesting in Nederland is een DAEB die door de woningbouwcorporaties
wordt verricht. Daarnaast verrichten woningcorporaties andere economische
activiteiten. Op de gewone economische activiteiten is het Europese Interne
markt regime onverkort van toepassing. Op de diensten die woningbouwcorporaties
verrichten voor de sociale huisvesting zijn de Europese marktregels in beginsel
ook van toepassing omdat zij kwalificeren als economische activiteiten, echter
slechts voor zover daardoor de vervulling van de publieke taak niet wordt
verhinderd. De overheid mag ten behoeve van de financiering van een DAEB voorzien
in compensatie van de kosten van een DAEB, mits deze niet meer bedraagt dan
een vergoeding van de werkelijke kosten voor het verrichten plus een redelijke
winstopslag. Het besluit van de regering woningbouwcorporaties aan te slaan voor vennootschapsbelasting
(VPB) met betrekking tot de economische activiteiten die zij als DAEB verrichten,
is een nationale keuze. Het gaat om economische activiteiten waarvoor ondernemingen
belastingplichtig zijn, tenzij een vrijstelling geldt. Het verlenen van een
vrijstelling van de verplichting tot het betalen van vennootschapsbelasting
is één van de instrumenten die de overheid kan inzetten om een
DAEB te financieren. Het intrekken van die VPB-vrijstelling voor de woningbouwcorporaties
betreft een herziening van de keuze om de kosten van de DAEB ten dele via
een fiscaal instrument te compenseren.De leden van de VVD-fractie vragen of de flexibiliteitsclausule (artikel
352 VWEU) ook gebruikt kan worden ten behoeve van mededinging, nu de verzekering
dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt vervalst niet langer
een doelstelling is. De regering wijst er in de eerste plaats op dat maximale
marktliberalisatie geen hoofddoelstelling van de Unie was en dat de woorden «vrije
en onvervalste mededinging» niet in de huidige Verdragen bij de doelstellingen
zijn opgenomen. De regering kan de vraag van de leden van de VVD-fractie bevestigend
beantwoorden. In Protocol 27 betreffende de interne markt en de mededinging
staat dat de interne markt een regime omvat dat verzekert dat de mededinging
niet wordt verstoord. Met het oog hierop neemt de Unie, indien nodig, maatregelen
overeenkomstig de bepalingen van de Verdragen, waaronder ook de flexibiliteitsclausule.Ook vragen de leden van de VVD-fractie zich af of de toepassing van de
flexibiliteitsclausule te allen tijde gezien zal worden als een onderwerp
van «bijzonder politiek belang», zoals genoemd in het amendement
Wiegman-van Meppelen Scheppink/Ten Broeke. De praktijk laat zien dat ook besluiten
van minder politiek belang op grond van de flexibiliteitsclausule tot stand
zijn gekomen. Een voorbeeld geeft Besluit 1904/2006/EG van het Europees Parlement
en de Raad van 12 december 2006 tot vaststelling voor de periode 2007–2013
van het programma Europa voor de burger ter bevordering van een actief burgerschap.
De regering wil er overigens op wijzen dat de flexibiliteitsclausule gedurende
de afgelopen jaren in minder dan 0,5% van de gevallen is gebruikt als
rechtsgrondslag.De leden van de VVD-fractie vragen naar het enquêterecht van het
Europees Parlement. Het enquêterecht van het EP is thans geregeld in
artikel 193 EG-Verdrag. Artikel 193, derde alinea, stelt dat nadere bepalingen
betreffende de uitoefening van het enquêterecht vastgesteld worden door
het Europees Parlement, de Raad en de Commissie in onderlinge afstemming.
Deze bepalingen zijn vastgelegd in een inter-institutioneel akkoord op 19 april
1995. De betrokkenheid van de drie instellingen is vanzelfsprekend gezien
het feit dat het enquêterecht van het EP niet op zichzelf staat maar
ook in relatie met de andere instellingen moet worden gezien. Bovendien functioneert
het enquêterecht van het EP onverminderd de aan andere instellingen
of organen verleende bevoegdheden en moet hiermee bij de vaststelling van
de modaliteiten van het enquêterecht rekening worden gehouden. Het Verdrag
van Lissabon wijzigt de procedure voor de vaststelling van de modaliteiten
van het enquêterecht. Volgens artikel 226 VWEU worden de nadere bepalingen
betreffende de uitoefening van het enquêterecht volgens een bijzondere
wetgevingsprocedure bij verordeningen vastgesteld door het Europees Parlement,
na goedkeuring door de Raad en de Commissie. Dit betekent een versterking
van de positie van het Europees Parlement omdat nu verdragsrechtelijk wordt
vastgelegd dat het Europees Parlement op eigen initiatief kan voorstellen
de modaliteiten van het enquêterecht te wijzigen. Bovendien zal een
wijziging zijn beslag krijgen in de vorm van een juridisch bindende verordening
in plaats van het niet-juridisch bindende instrument van een
inter-institutioneel akkoord.De leden van de VVD-fractie vragen of de positie van de voorzitter van
de Europese Raad de bevoegdheden van de Hoge Vertegenwoordiger in de externe
vertegenwoordiging in de praktijk werkelijk onverlet zal laten. De leden van
de GroenLinks-fractie informeren eveneens naar de taak- en rolverdeling tussen
de voorzitter van de Commissie, de Hoge Vertegenwoordiger en de vaste voorzitter
van de Europese Raad met betrekking tot het externe optreden. Hierop kan de
regering als volgt antwoorden. Het primaat bij de vertegenwoordiging van de
EU ligt daar waar het Verdrag van Lissabon die neerlegt. Zo bepaalt het Verdrag
dat de voorzitter van de Europese Raad op «zijn niveau» zorgt
voor de externe vertegenwoordiging van de Unie in «aangelegenheden die
onder het GBVB vallen» en «onverminderd» de aan de Hoge
Vertegenwoordiger toegedeelde bevoegdheden. Op deze manier wordt de externe
vertegenwoordigende taak van de voorzitter aanzienlijk ingeperkt. De aan de
Hoge Vertegenwoordiger toegedeelde bevoegdheden reiken verder dan het GBVB.
Als vicevoorzitter van de Commissie is hij, zo regelt het Verdrag, onder andere
belast met «de coördinatie van de overige aspecten van het externe
optreden van de Unie», dus ook met communautaire beleidsaspecten. Dat
onderscheidt de Hoge Vertegenwoordiger van de voorzitter van de Europese Raad
dan ook in hun externe vertegenwoordigende taken. De Hoge Vertegenwoordiger
voert namens de EU de politieke dialoog met derden en verwoordt in internationale
organisaties en op internationale conferenties het standpunt van de Unie.
De voorzitter van de Europese Raad zal m.n. deelnemen aan bilaterale of multilaterale
bijeenkomsten met derde landen op het niveau van staatshoofden en regeringsleiders.
Het ligt dan ook in de rede dat hij zal deelnemen aan bijeenkomsten van de
G8. Het is te verwachten dat de Hoge Vertegenwoordiger en de voorzitter van
de Commissie, zoals ook nu reeds het geval, zullen deelnemen aan dergelijke
bijeenkomsten met derde landen als deze betrekking hebben op de communautaire
bevoegdheden. De uitwerking in het Verdrag voorkomt problemen ten aanzien
van de taak- en rolverdeling.De leden van de VVD-fractie vragen hoe moet worden omgegaan met een situatie
waarbij de voorzitter van de Europese Commissie de vicevoorzitter van de Commissie
ontslaat, in de persoon van de Hoge Vertegenwoordiger, terwijl deze zijn positie
behoudt in de Raad. De regering kan daarop als volgt antwoorden. Indien de
Commissievoorzitter hem daarom verzoekt, neemt de Hoge Vertegenwoordiger ontslag
als vicevoorzitter van de Commissie overeenkomstig de procedure zoals vastgelegd
in artikel 18, eerste lid, VEU. Hierin is bepaald dat de Europese Raad zijn
mandaat kan beëindigen met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen.
Deze functionaris zal indien men daartoe besluit dus tegelijkertijd ontheven
worden van zijn taken als vicevoorzitter van de Commissie en van zijn taken
als Hoge Vertegenwoordiger.De VVD-fractieleden vragen of de regering van mening is dat de politieke
kleur van de kandidaat-Commissievoorzitter, die de Europese Raad voordraagt,
altijd dezelfde moet zijn als de politieke groepering die de meeste zetels
heeft verworven bij de verkiezingen van het Europees Parlement. De regering
wijst erop dat het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de uitslag van de EP-verkiezingen
moet weerklinken in de voordracht van de Europese Raad voor de functie van
voorzitter van de Commissie. Voorts bepaalt een verklaring bij het Verdrag
van Lissabon dat voordat de Europese Raad beslist over een voordracht eerst
consultaties zullen plaatsvinden tussen de Europese Raad en het Europees Parlement
over het profiel van mogelijke kandidaten. In dit proces zijn naast politieke
kleur diverse factoren van belang. Zo mag verwacht worden dat bijvoorbeeld de kwaliteiten van mogelijke kandidaten, de geografische spreiding
van functies en de invulling van andere functies ook een rol spelen. Uiteindelijk
moet de Europese Raad bij de voordracht van een kandidaat rekening houden
met de uitslag van de EP-verkiezingen. Dat kan inhouden dat de kandidaat-Commissievoorzitter
dezelfde politieke kleur heeft als de fractie met de meeste EP-zetels. Er
zijn echter ook alternatieven denkbaar, zoals een voordracht van een kandidaat
die de goedkeuring kan dragen van fracties die bij de verkiezingen van het
Europees Parlement gewonnen hebben.De leden van de fractie van de VVD informeren naar de tijdwinst die behaald
kan worden met de nieuwe spoedprocedure van het Europese Hof van Justitie
en de gevolgen van het verlies van mankracht voor tijdige afhandeling van
de reguliere zaken. De regering constateert dat de instelling van de spoedprocedure
door alle betrokken instellingen noodzakelijk werd geacht. Prejudiciële
zaken over personen, die daardoor bijvoorbeeld langer in detentie moeten verblijven,
hebben onmiskenbaar een grotere urgentie dan veel andere zaken. De regering
acht het van belang dat de ontwikkelingen rond het gebruik van de spoedprocedure
regelmatig zullen worden geëvalueerd. Dat is ook afgesproken bij de instelling
van de spoedprocedure. Dat biedt immers gelegenheid bijtijds aan de bel te
trekken, mocht dat noodzakelijk blijken. In dit verband acht de regering het
overigens prematuur om te spreken van een mogelijke aanzuigende werking van
de spoedprocedure, met als mogelijk gevolg een overbelasting van het Hof.De leden van de VVD-fractie vragen of er een procedure van toepassing
is volgens welke de Raad invulling kan geven aan de bevoegdheid de samenstelling
van het Comité van de Regio’s en het Economisch en Sociaal Comité
te toetsen aan de economische, sociale en demografische ontwikkeling van de
Unie. De regering constateert dat op grond van de artikelen 301 en 305 van
het Werkingsverdrag de Raad een besluit vaststelt waarbij de samenstelling
van de beide Comités wordt bepaald. De Raad besluit met eenparigheid
van stemmen, op voorstel van de Commissie.De leden van de VVD-fractie vragen zich af wanneer er bij uitvoeringshandelingen
en gedelegeerde handelingen sprake is van comitologie. Alleen bij uitvoeringshandelingen
kan een comitologieprocedure worden ingesteld. Afhankelijk van de ingestelde
comitéprocedure hebben de Raad en het Europees Parlement een rol.Tot slot vragen de VVD-fractieleden of lidstaten de mogelijkheid hebben
de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) zonder het Verdrag van Lissabon
op te richten. In beginsel is dat mogelijk, naar analogie van het Europees
Defensieagentschap. Daarvoor is uiteraard wel eenstemmigheid vereist.SPOver de procedureDe leden van de fractie van de SP vragen (nr. 1, 2) waarom de regering
streeft naar een zo spoedig mogelijke goedkeuring van het Verdrag van Lissabon.
Is het niet meer verantwoord de Eerste Kamer een redelijke termijn van behandeling
te gunnen? De regering wijst erop dat zij reeds in een vroeg stadium te kennen
heeft gegeven het wetsvoorstel ter goedkeuring van het Verdrag van Lissabon
tijdig te willen behandelen. Beide Kamers hebben met dit verzoek ingestemd.
Daarbij heeft de Eerste Kamer op hetzelfde moment als de Tweede Kamer kennis
kunnen nemen van alle goedkeuringsstukken betreffende het Verdrag,
zoals de memorie van toelichting en het nader rapport naar aanleiding van
het advies van de Raad van State. Voorts heeft de regering alles in het werk
gesteld om de nu voorliggende memorie van antwoord op tijd bij uw Kamer in
te dienen. De argumenten waarom de regering de ratificatie voortzet (nr. 3),
worden gegeven in de inleidende paragraaf over de situatie na het Iers referendum.Over het niet-ratificeren door één of meer
lidstatenHet antwoord op de vragen van de leden van de SP-fractie of het Verdrag
van Lissabon een substantiële verbetering is ten opzichte van het vroegere
Grondwettelijke Verdrag (nr. 4, 5, 25) is genoegzaam bekend. Daarvoor
verwijst de regering naar de memorie van toelichting bij het Verdrag van Lissabon
en het nader rapport naar aanleiding van het advies van de Raad van State.
Het is juist dat de referenda in Frankrijk en Nederland (nr. 6) het startsignaal
vormden voor nieuwe verbeteringen in het Verdrag. Echter, die waren na het
referendum in Nederland niet vanzelf gegarandeerd. De aanpassingen in het
Verdrag waren alleen mogelijk omdat Nederland kon voorkomen in een geïsoleerde
positie te raken. De uitslag van het Franse referendum en de daarna in een
aantal lidstaten uitgestelde ratificatie hebben daaraan bijgedragen.Voorts is niet gegarandeerd (nr. 7, 8 en 9) dat elk referendum, waarin
een Verdrag verworpen wordt, automatisch tot een verbeterd Verdrag leidt.
Indien een lidstaat zich na een referendum bijvoorbeeld gedwongen ziet een
opt-out op bepaalde beleidsterreinen te bedingen, dan is dat in de visie van
de regering bepaald geen verbetering.De vragen nr. 10 t/m 21, 26 t/m 29, 34 t/m 39 van de leden van de SP-fractie
over de situatie na het referendum in Ierland worden hierboven beantwoord
in de eerste paragraaf van de memorie van antwoord.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 22) of het Ierse debat rond het
Verdrag van Lissabon niet ook in andere lidstaten en in Nederland gehouden
moet worden. De regering is een groot voorstander van het publieke debat over
Europa. Zij is er echter niet van overtuigd dat dit het beste via een referendum
wordt gestimuleerd. Het referendum in Nederland heeft in 2005 tot debat geleid,
maar niet aantoonbaar tot een beter begrip of een breder draagvlak voor Europa.De leden van de SP-fractie zijn van oordeel (nr. 23, 24) dat een
ratificatie in Nederland van het Verdrag de Nederlandse speelruimte bij een
heronderhandeling van het Verdrag beperkt. De regering deelt die opvatting
niet. Immers, iedere lidstaat heeft, ongeacht of die nu wel of niet geratificeerd
heeft, in de hypothetische situatie waarin sprake is van een heronderhandeling,
opnieuw alle ruimte om te onderhandelen.In de vragen nr. 30 t/m 33 gaan de leden van de SP-fractie ten onrechte
uit van de premisse dat het Verdrag van Lissabon aangepast zal worden. De
regering wijst erop dat deze veronderstelling prematuur is. Hetzelfde geldt
voor de vraag (nr. 40, 41) of de regering overwogen heeft een nieuw advies
aan de Raad van State te vragen nu het voorliggende Verdrag nooit een bindend
Verdrag zal worden. De veronderstelling dat het Verdrag van Lissabon nooit
in werking zal treden, is voorbarig.Over de constitutionele elementen in het VerdragMet de vragen (nr. 42 t/m 48) over de eventuele constitutionele elementen
in het Verdrag van Lissabon informeren de leden van de SP-fractie naar de mogelijke toepasselijkheid van de bijzondere bepalingen in de Grondwet
over de goedkeuring van verdragen die een afwijking bevatten van de Grondwet.
Zij vragen daarbij naar de beoordeling die de regering ter zake heeft gemaakt.De regering antwoordt hierop als volgt. Artikel 91, derde lid, van de
Grondwet bepaalt dat indien een verdrag bepalingen bevat die afwijken van
de Grondwet dan wel tot zodanig afwijken noodzaken, de beide Kamers van het
parlement de goedkeuring aan dit verdrag alleen kunnen verlenen met ten minste
tweederde van het aantal uitgebrachte stemmen. Met het oog op de eventuele
toepassing van de in artikel 91, derde lid, van de Grondwet vervatte procedure,
mede in relatie tot artikel 92 van de Grondwet op grond waarvan bij of krachtens
verdrag aan volkenrechtelijke organisaties bevoegdheden tot wetgeving, bestuur
en rechtspraak kunnen worden opgedragen, heeft de regering onderzocht of het
voor goedkeuring voorliggende Verdrag van Lissabon bepalingen bevat die mogelijk
afwijken van de Grondwet.De regering is tot de conclusie gekomen dat noch sprake is van een nieuwe
stap op het punt van de bevoegdhedenoverdracht in de zin van artikel 92 Grondwet,
noch van bepalingen die afwijken van de Grondwet dan wel daartoe noodzaken
in de zin van artikel 91, derde lid, van de Grondwet. Dit gold trouwens ook
voor het in allerlei opzichten ingrijpender Verdrag van Maastricht en het
Grondwettelijk Verdrag. Ten aanzien van het verschil van het Verdrag van Lissabon
ten opzichte van het Grondwettelijk Verdrag wijst de regering nog op het oordeel
van de Raad van State in zijn advies over het mandaat van de Intergouvernementele
Conferentie (Kamerstukken II, 2007–2008, 31 091, nr. 4, p. 11)
en meer algemeen, op zijn conclusie dat het beoogde Verdrag van Lissabon zich
kenmerkend onderscheidt van het in het referendum afgewezen Grondwettelijk
Verdrag. Het Verdrag van Lissabon ontbeert het grondwettelijke karakter dat
aan het afgewezen Grondwettelijk Verdrag toegeschreven kon worden.Bepalingen die de regering heeft onderzocht in het kader van de artikelen
91, derde lid, en 92 van de Nederlandse Grondwet zijn de subsidiariteitstoets
van de nationale parlementen, de opsomming van exclusieve bevoegdheden van
de Unie, de exclusieve bevoegdheidsverlening aan de Unie om op bepaalde terreinen
internationale overeenkomsten te sluiten, de beschrijving van gedeelde bevoegdheden
en de mogelijkheid tot bevoegdheidsverlening aan het Hof van Justitie om uitspraak
te doen in geschillen die verband houden met de toepassing van krachtens het
Werkingsverdrag vastgestelde handelingen waarbij Europese intellectuele eigendomsrechten
worden ingesteld. Deze bepalingen nopen niet tot toepassing van de procedure
van artikel 91, derde lid, van de Nederlandse Grondwet. Daarnaast zijn er
geen bepalingen in het Verdrag van Lissabon die afwijken van concrete bepalingen
uit de Grondwet. In de visie van de regering bestaat dan ook geen noodzaak
tot toepassing van de procedure van artikel 91, derde lid, van de Grondwet
(zie ook Kamerstukken II, 2004–2005, 30 025 (R 1783) nr. 3,
p. 16–20).De leden van de SP-fractie stellen enkele vragen (nr. 49 t/m 53)
over de visie van de regering op beschouwingen van academici over het Verdrag
van Lissabon en vragen over de relatie tussen vermeende constitutionele elementen
in het Verdrag en de wijze van ratificatie van het Verdrag. Tevens vragen
deze leden waarom er tussen lidstaten tegengestelde meningen zijn over het
verschil tussen het Verdrag van Lissabon en het Grondwettelijk Verdrag. Zoals de regering heeft toegelicht in het nader rapport naar aanleiding
van het advies van de Raad van State over het mandaat ter herziening van het
Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de
Europese Gemeenschap (Kamerstuk 31 202, nr. 4) en in de memorie
van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag van de Tweede Kamer
in het kader van de goedkeuringsprocedure (Kamerstukken 31 384 (R1850),
nr. 3 en nr. 7) is het Verdrag van Lissabon een regulier wijzigingsverdrag
dat zich in inhoud, vorm en benadering, zoals ook de Raad van State in zijn
advies onderstreept, kenmerkend onderscheidt van het Grondwettelijk Verdrag.
De regering treedt niet in de mening van politici uit andere lidstaten, maar
kan bevestigen dat de verbeteringen van het Grondwettelijk Verdrag op het
gebied van het slagvaardig, democratisch en transparant functioneren van de
Unie – waarnaar ook de Nederlandse regering, gesteund door een brede
meerderheid van het parlement, streefde – behouden zijn. De terminologie
die in het Grondwettelijk Verdrag gehanteerd werd, wekte ten onrechte de indruk
dat de Unie zich zou ontwikkelen in een statelijke of federale richting. Om
dit te voorkomen, heeft de regering gepleit voor handhaving van de bestaande
terminologie die past bij de inhoud van de Verdragen. De regering is met de
Raad van State van mening dat het hier niet gaat om cosmetische aanpassingen,
maar om veranderingen die tezamen genomen het Verdrag duidelijk ontdoen van «grondwettelijke»
elementen. Tot slot verwijst de regering de leden van de SP-fractie naar de
argumenten die zij heeft aangevoerd in het nader rapport naar aanleiding van
het advies van de Raad van State over het mandaat ter herziening van de Verdragen
(Kamerstuk 31 202, nr. 4). Daarin geeft de regering een uitputtend
overzicht van de argumenten waarom de gewone goedkeuringsprocedure gevolgd
dient te worden voor de bekrachtiging van het Verdrag van Lissabon.De SP-fractieleden vragen (nr. 54) of de regering artikel 12 VEU over
de rol van de nationale parlementen een juiste invulling beschouwt van de
verantwoordelijkheden die de Nederlandse grondwet aan de Staten-Generaal toekent.
De regering is van mening dat de nationale parlementen op basis van het Verdrag
van Lissabon zeer zeker actief kunnen bijdragen aan een goede werking van
de Unie. Het betreffende artikel is een zogeheten «omnibusbepaling»,
waarin de belangrijkste rechten van de nationale parlementen beschreven worden.
Deze omnibusbepaling verwijst naar de artikelen en protocollen waarin die
rechten van de nationale parlementen verder zijn uitgewerkt en vastgelegd.
Zo krijgen de nationale parlementen een effectief instrument in handen om
hun visie op de subsidiariteit van nieuwe wetgevingsvoorstellen te geven.
De regering deelt de mening van de Raad van State dat het aangescherpte instrument
van de subsidiariteitstoets een bijdrage kan leveren aan een actieve rol van
de nationale parlementen in het Europese wetgevingsproces. In de genoemde
omnibusbepaling wordt voorts verwezen naar de instemming die de nationale
parlementen dienen te verlenen aan de goedkeuring van verdragen en de toetreding
van nieuwe lidstaten tot de Unie. De wijze waarop de versterkte rol van de
nationale parlementen in het Verdrag van Lissabon tot uitdrukking komt, wordt
verder uitgebreid toegelicht in de memorie van toelichting.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 55, 56, 57) naar de visie van de
regering op de praktijk van de in het Protocol vermelde wijze waarop nationale
parlementen controle uitoefenen en hoe de regering de bevoegdheidsverdeling
tussen de Eerste en de Tweede Kamer ziet met betrekking tot de beoordeling
van Europese wetsvoorstellen. Het is echter niet aan de regering zich uit
te spreken over de wijze waarop de Kamers der Staten-Generaal zich organiseren
of hoe de bevoegdheden tussen de beide Kamers bij het toetsen
van Europese wetsvoorstellen het beste verdeeld kunnen worden.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 58) welke lessen de regering heeft
getrokken uit het op 17 juni 2008 verschenen rapport Europese regelgeving van de Algemene Rekenkamer over de omzetting
van Europese richtlijnen en de handhaving van verordeningen. De regering kan
deze leden antwoorden dat tijdige implementatie van Europese richtlijnen en
adequaat toezicht een voortdurend punt van aandacht vormt. Dat blijkt ook
uit de kwartaaloverzichten die de Kamers worden toegezonden. In dit verband
herinnert de regering eraan dat eind vorig jaar een sterk verbeterd voortgangsbewakingssysteem
in gebruik is genomen. De beide Kamers van het parlement zijn hierover geïnformeerd.
Het kabinet zal binnenkort een uitvoerige reactie op het rapport van de Algemene
Rekenkamer aan de beide Kamers zenden.Over de inhoudDe leden van de SP-fractie vragen (nr. 59) of de regering van mening is
dat het doel van de Unie van vrije en onvervalste concurrentie, nu daar niet
naar verwezen wordt in het Verdrag van Lissabon, werkelijk geschrapt is. De
regering wijst erop dat maximale marktliberalisatie geen op zichzelf staande
doelstelling van de Unie is en dat de woorden «vrije en onvervalste
mededinging» niet in de huidige Verdragen bij de doelstellingen zijn
opgenomen. Wel waren deze woorden, zoals de leden van de SP-fractie terecht
opmerken, opgenomen in het ontwerp Grondwettelijk Verdrag. De Europese Raad
van juni 2007 bevestigde dat «vrije mededinging» niet zozeer een
doel van de EU is, maar eerder een middel om andere doelstellingen te bereiken.
De regering onderschrijft deze lijn omdat op geen enkele manier afbreuk wordt
gedaan aan het belang van de onvervalste mededinging en er materieel niets
verandert aan de regels die de onvervalste mededinging waarborgen, noch aan
de positie van de Commissie die hier mede verantwoordelijkheid voor draagt.In antwoord op de vragen (nr. 60, 61 en 62) van de leden van de SP-fractie
over het afstaan of afzien van vetorechten wenst de regering als eerste te
benadrukken dat samenwerking tussen lidstaten nodig is om grensoverschrijdende
vraagstukken effectief aan te kunnen pakken. De regering is ervan overtuigd
dat een effectieve aanpak van deze problemen onder meer wordt bevorderd door
de overgangen naar gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in het Verdrag
van Lissabon. Die meer effectieve besluitvorming is ook van belang voor het
draagvlak van Europese besluiten bij de burger. Unanimiteit leidt veelal tot
vertraging in het besluitvormingsproces en tot slechte wetgeving wanneer elke
lidstaat zich op elk gewenst moment op grond van elk inhoudelijk punt –
hoe klein ook – een besluit kan blokkeren. Meerderheidsbesluitvorming
voorkomt dit en draagt ertoe bij dat lidstaten actiever op zoek gaan naar
oplossingen die voor alle lidstaten aanvaardbaar zijn. De regering is voorts
van oordeel dat de overgangen naar meerderheidsbesluitvorming nog een ander
voordeel met zich meebrengen. Het gaat – met name in een Unie van 27
lidstaten of meer – steeds vaker om de keuze tussen participeren in
de Europese rechtsorde en daarop (evenredig) invloed uit te oefenen of om
de eigen autonomie te bewaken en daardoor overgeleverd te worden aan wat andere,
meer invloedrijke staten eenzijdig of gezamenlijk beslissen. De regering kiest
nadrukkelijk voor het eerste om via een slagvaardiger besluitvorming invloed
te kunnen uitoefenen op beleid dat gezamenlijk en voor heel Europa wordt gemaakt.
Het ten koste van alles willen vasthouden aan een veto leidt dus niet tot
een grotere invloed van Nederland op de EU-besluitvorming. Met het Verdrag van Lissabon is geprobeerd de besluitvaardigheid te verbeteren,
maar die dan wel te voorzien van de noodzakelijke «checks and balances»,
zoals de afbakening van de bevoegdheden, de introductie van noodremprocedures,
de versterking van de rol van het Europees Parlement en vooral ook de grotere
betrokkenheid van de nationale parlementen. Zo is in het Verdrag van Lissabon
een recht op informatie voor nationale parlementen vastgelegd en kunnen nationale
parlementen via de lidstaat beroep instellen tegen wetgevingshandelingen wanneer
zij meent dat het subsidiariteitsbeginsel is geschonden.Voor een overzicht van overgangen van besluitvorming met unanimiteit naar
gekwalificeerde meerderheid verwijst de regering naar bijlage 1 van de memorie
van toelichting. Bijlage 2 van de memorie van toelichting bevat een overzicht
van de nieuwe rechtsgrondslagen waarbij met gekwalificeerde meerderheid wordt
besloten.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 63) de regering waarom in het Verdrag
van Lissabon is bepaald dat het Verdrag boven nationaal recht gaat en wat
de reikwijdte van deze bepaling is. De regering benadrukt in dit verband dat
hier geen sprake is van een bepaling in het Verdrag van Lissabon, maar van
een verklaring. De Verklaring over het primaat van de Verdragen betekent juridisch
en feitelijk in de praktijk geen uitbreiding van de rechtsmacht van de Unie.
Er zal geen verandering zijn ten opzichte van de huidige praktijk. Verschillende
lidstaten hechtten er, veelal om redenen van symboliek, aan dit belangrijke
beginsel uit de jurisprudentie in het Verdragsrecht te verankeren. Nederland
heeft zich hiertegen verzet omdat het ten onrechte de indruk wekt van de ontwikkeling
van de Unie in een statelijke of federale richting. Nederland heeft ingestemd
dat het beginsel in een verklaring is opgenomen teneinde de indruk te vermijden
dat hier een breuk zou ontstaan met jarenlange jurisprudentie van het Hof
van Justitie.Deze leden stellen een aantal vragen (nr. 64 t/m 68) met betrekking tot
de invloed van de nationale parlementen in het Verdrag van Lissabon. De regering
merkt op dat de invloed (of zo men wil de macht) van de nationale parlementen
met het Verdrag van Lissabon inderdaad wordt vergroot ten opzichte van de
bestaande Verdragen, evenals ten opzichte van het verworpen Grondwettelijk
Verdrag. De positie van nationale parlementen is versterkt, in het bijzonder
bij het toetsen van nieuwe Europese wetgevingsvoorstellen. De leden van de
SP-fractie vragen of bij het blokkeren van besluitvorming er sprake van een
coproductie met andere instellingen dient te zijn. De regering wijst erop
dat in Protocol 2 een versterkte procedure is opgenomen voor de situatie waarin
een meerderheid van parlementen op grond van het subsidiariteitsbeginsel bezwaren
heeft tegen een Europees wetgevingsvoorstel. Indien de Commissie besluit het
voorstel te handhaven, moet zij in een met redenen omkleed advies verantwoorden
waarom het ontwerp haar inziens strookt met het subsidiariteitsbeginsel. Dit
advies moet, samen met de beoordelingen van de nationale parlementen, rechtstreeks
aan de beide wetgevers (Europees Parlement en Raad) worden voorgelegd. Steunt
de Raad of het Europees Parlement het standpunt van die meerderheid van de
nationale parlementen, dan wordt het voorstel niet in behandeling genomen.
De regering wijst er voorts op dat binnen de vereenvoudigde herzieningsprocedures –
ook wel de algemene passerellebepalingen genoemd – de nationale parlementen
eveneens van initiatieven op de hoogte gesteld worden. Daarbij krijgt ieder
nationaal parlement afzonderlijk de mogelijkheid initiatieven om over te gaan
tot andere besluitvormingsprocedures tegen te houden.Met betrekking tot de vragen nr. 67 en 68 van deze leden naar de werkbaarheid
van de gehanteerde termijn, merkt de regering op dat de termijn tussen
de datum van verzending van wetsvoorstellen en de agendering in de Raad is
verlengd van zes naar acht weken, juist om de nationale parlementen meer tijd
te geven te reageren op wetgevingsvoorstellen van de Unie. Het is in eerste
instantie aan de nationale parlementen om hieraan een actieve invulling te
geven. De regering is vastbesloten er zo goed mogelijk aan bij te dragen dat
de nationale parlementen deze actieve controlerende taak ten volle kunnen
uitvoeren.De leden van de fracties van SP (nr. 69) en van GroenLinks vragen waarom
de regering zich tegen een parlementair instemmingsrecht heeft verzet. Ook
de leden van de fractie van D66 vragen een reflectie over het amendement inzake
het instemmingsrecht. De leden van de SP-fractie vragen tevens om een oordeel
over de draagwijdte van dat amendement (nr. 70 en 71). De regering geeft
hier graag een nadere toelichting op. Het instemmingsrecht bestaat sinds de
goedkeuring van het Verdrag van Maastricht voor de onderdelen van het beleidsterrein
Justitie en Binnenlandse Zaken die in het Verdrag betreffende de Unie zijn
geregeld. De toenmalige Tweede Kamerleden De Hoop Scheffer en Van Traa waren
de opstellers van het amendement dat daaraan ten grondslag lag. Voor de bedoelde
beleidsterreinen gold – en geldt – een wetgevingsprocedure waarbij
het Europees Parlement geen medebeslissingsrecht heeft, maar alleen wordt
geraadpleegd. Het daaruit voortvloeiende advies van het Europees Parlement
is niet bindend voor de Raad. Teneinde de aldus op Europees niveau bestaande
democratische lacune te vullen, werd het instemmingsrecht in het leven geroepen.
Bij de latere wijzigingsverdragen werden onderdelen van het JBZ-beleidsterrein
overgeheveld naar het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen én
werd de bevoegdheid van het Europees Parlement om als volwaardig medewetgever
op te treden, uitgebreid. Met het oog daarop werd in de goedkeuringswetten
betreffende die verdragen het instemmingsrecht daaraan aangepast, dat wil
zeggen beperkt. Het instemmingsrecht van het Nederlandse parlement en het
medebeslissingsrecht van het Europees Parlement vullen elkaar zo aan. Tengevolge
van de wijzigingen die het Verdrag van Lissabon aanbrengt, is het gehele JBZ-terrein
uit het Verdrag betreffende de Europese Unie gelicht en – samengevoegd
in één hoofdstuk – in het Verdrag betreffende de werking
van de Europese Unie vastgelegd. Zodoende geldt daarvoor hetzelfde rechtsregime
als voor de andere beleidsterreinen die in dat Verdrag zijn opgenomen. Het
Europees Parlement heeft medebeslissingsrecht, op een enkele uitzondering
na. Tegen deze achtergrond was de regering, evenals de Raad van State, van
oordeel dat dientengevolge het instemmingsrecht kon worden afgeschaft. De
regering heeft dit nader gemotiveerd in de memorie van toelichting en in de
nota naar aanleiding van het verslag. Tijdens de mondelinge behandeling van
het wetsvoorstel in de Tweede Kamer bleek dat er behoefte was het instemmingsrecht
te handhaven. Daarbij was er sprake van uiteenlopende opvattingen. De amendementen
van het lid Ten Broeke strekten ertoe het instemmingsrecht uit te breiden
tot het gehele terrein van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht. Dat
stuitte op bezwaren van de regering. Voor een volledige uiteenzetting wordt
verwezen naar de Handelingen. De twee belangrijkste bezwaren van de regering
luiden als volgt. Het eerste was dat het instemmingsrecht voor het Nederlandse
parlement is gecreëerd om een democratisch deficit op te heffen. Daarvan
is geen sprake meer wanneer het Europees Parlement als volwaardig medewetgever
functioneert. Dat wordt onder het Verdrag van Lissabon grotendeels gerealiseerd.
Ten tweede oordeelde de regering dat een nationaal parlement dat desondanks
zijn invloed op het Europese wetgevingsproces wil uitoefenen door middel van
een wettelijk instemmingsrecht in feite een rol claimt in dat proces die hem
niet toekomt. Het amendement Ormel dat het instemmingsrecht gedeeltelijk beoogt
te behouden, maar beperkt tot die onderdelen waarbij het Europees
Parlement slechts wordt geraadpleegd, achtte de regering in overeenstemming
met de lijn die bij de voorgaande wijzigingsverdragen is ingezet, namelijk
beperking van het instemmingsrecht naar mate het medebeslissingsrecht van
het Europees Parlement toeneemt. Daarom heeft de regering dit amendement niet
ontraden.De leden van de SP-fractie vragen voorts (nr. 72) of het parlement de
regering kan tegenhouden om bepaalde besluiten te nemen of dat het parlement
slechts kan adviseren. Voor zover het instemmingsrecht geldt, heeft het parlement
het wettelijke recht de medewerking door de regering aan de totstandkoming
van een besluit te blokkeren. Voor alle andere besluiten en handelingen van
de regering als vertegenwoordiger van Nederland in Brussel geldt dat het parlement
zijn invloed daarop kan uitoefenen met alle middelen waarover hij in het verkeer
met de regering beschikt. Dit is wat in feite ook al sinds de oprichting van
de Europese Economische Gemeenschappen gebeurt. De ervaring daarmee leert
bovendien dat die beïnvloeding aanzienlijk verder gaat dan advisering.Gevraagd door deze leden (nr. 73) naar het oordeel van de regering over
de positie van de Eerste Kamer op dit punt, wordt opgemerkt dat zij het aan
de Eerste Kamer laat zelf haar positie in dit proces te bepalen.De uitbreidingsregels van de Unie, waarnaar de leden van de SP-fractie
vragen (nr. 74) zijn verankerd in artikel 49 VEU, waarin is vastgesteld dat
rekening gehouden moet worden met de door de Europese Raad overeengekomen
criteria voor toetreding. Een beschrijving van de betreffende criteria is
gegeven in het antwoord op gelijksoortige vragen van de leden van de fracties
van de PvdA en van GroenLinks.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 75) welk belang gediend is met
de uitbreiding van de jurisdictie van het Hof van Justitie. De regering kan
hierop antwoorden dat de eenvormige uitleg van het recht van de Unie een belangrijke
verworvenheid vormt van het communautaire stelsel tot nu toe. De uitbreiding
daarvan, inclusief het toepasselijk worden van de toezichtprocedures op het
terrein van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken
draagt daaraan bij. Er is overigens, anders dan deze leden menen, geen sprake
van inperking van de ruimte van de nationale wetgever. Die wordt beperkt door
de uitoefening van wetgevende activiteiten op Unie-niveau. Het Hof van Justitie
legt deze regels alleen maar uit.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 76) of de arresten van het Europese
Hof inzake Viking, Laval en Rüffert – los van de directe betekenis
in Nederland van deze arresten – laten zien dat reeds nu de vrijheid
van vestiging (voor ondernemingen) binnen het Europees recht zwaarder weegt
dan nationale collectieve afspraken ter bescherming van werknemers. De regering
deelt deze opvatting niet. Analyse van de rechtspraak van het Hof van Justitie
wijst uit dat het Hof de bescherming van de werknemers steeds als een dwingende
reden van algemeen belang beschouwt die afwijking van de vrijheid van vestiging
en de vrije dienstverrichting kan rechtvaardigen. De argumenten daarvoor moeten
wel steekhoudend zijn. In het eerstgenoemde arrest erkent het Hof dat collectieve
acties tegen de omvlagging van een schip naar een andere lidstaat gerechtvaardigd
kunnen zijn wanneer zij de bescherming van werknemers tot doel hebben. In
de concrete omstandigheden van de gevallen waarin de beide andere arresten
werden gewezen, wijst het Hof erop dat de nationale collectieve afspraken
in kwestie niet algemeen verbindend waren verklaard door de overheid, zoals
de detacheringrichtlijn eist. Die beschermingsregels golden dus niet voor
alle nationale werknemers. Het Hof kon wegens het ontbreken van een nationale
algemeen verbindend verklaring die beschermingsregels dan ook
niet van toepassing verklaren op de buitenlandse werknemers. In dergelijke
gevallen is de werkgever dus uitsluitend gebonden aan de cao in zijn land
van vestiging.De leden van de SP-fractie stellen vragen (nr. 77 t/m 81) over de reikwijdte
van de solidariteitsclausule. In artikel 222 VWEU is een solidariteitsclausule
opgenomen die de lidstaten oproept elkaar bijstand te verlenen in geval van
een terroristische aanval, een natuurramp of een door de mens veroorzaakte
ramp. In geval van een dreiging van terrorisme op het grondgebied van of een
terroristische aanval op een lidstaat kan de regering van de betreffende lidstaat
de overige lidstaten om bijstand vragen. De lidstaten besluiten gezamenlijk
in welke vorm deze bijstand wordt verleend. Zij kunnen uitdrukkelijk ook besluiten
van militaire middelen gebruik te maken. Daarnaast is als deel van het GBVB
in artikel 42, zevende lid, VEU een wederzijdse bijstandverplichting opgenomen.
De lidstaten zijn verplicht elkaar bijstand te verlenen in geval van een gewapende
aanval op één van hen, een verplichting die Nederland overigens
via de NAVO- en WEU-Verdragen al heeft jegens een merendeel van de lidstaten.
Op aandringen van onder andere Nederland is bepaald dat deze verplichting
het specifieke karakter van het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde
lidstaten onverlet laat. Hoewel formulering en reikwijdte van dit artikel
en artikel 5 van het NAVO verdrag verschillen, betreft het in beide gevallen
een verplichting elkaar in bepaalde gevallen bijstand te verlenen. In alle
gevallen heeft de verplichting tot bijstand betrekking op de plicht van de
lidstaten of bondgenoten onder bepaalde omstandigheden en op verzoek van de
getroffen lidstaat of bondgenoot bij elkaar te komen om te besluiten op welke
manier deze lidstaat of bondgenoot kan worden geholpen. Er wordt dus geen
voorschot genomen op de vorm waarin die hulp wordt gegoten. Het nationale
besluitvormingsproces inzake de uitzending van Nederlandse militairen blijft
van toepassing.Zowel de leden van de fractie van de SP (nr. 82) als van het CDA vragen
naar de versterking van het GBVB en het EVDB. De regering herinnert eraan
dat het EVDB nu al integrerend deel uitmaakt van het GBVB en dat het Verdrag
van Lissabon de aparte status daarvan niet wijzigt. De «uitbreiding»
van de zogenaamde Petersbergtaken uit artikel 43, eerste lid VEU betreft niets
meer dan een codificatie van wat al onder de huidige Verdragen tot het GBVB
en het EVDB wordt gerekend. Op andere gebieden van het externe optreden zijn
wel belangrijke wijzigingen doorgevoerd, waarmee de totale slagkracht van
de Unie wordt vergroot. Een van de belangrijkste wijzigingen betreft de instelling
van de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid,
die tevens vicevoorzitter van de Commissie zal zijn, belast met het externe
optreden van de Unie. De combinatie van deze functies zal de doelmatigheid
en slagvaardigheid van de Unie vergroten. Deze persoon zal moeten zorgen voor
een samenhangend extern optreden door een effectieve inzet van alle instrumenten
die de Unie ter beschikking staan. De regering is van mening dat de Unie daarmee
haar rol als mondiale speler beter waar zal kunnen maken. Deze rol heeft ook
een veiligheidsdimensie en de regering aanvaardt dat, waar de Unie slagvaardiger
naar buiten toe moet kunnen optreden, zij daartoe ook de nodige middelen tot
haar beschikking moet hebben. Waar de Unie zich beijvert voor handhaving van
de vrede, voorkoming van conflicten en versterking van de internationale veiligheid,
en zich ten doel stelt haar waarden, fundamentele belangen, veiligheid, onafhankelijkheid
en integriteit te beschermen, dient zij te kunnen beschikken over de civiele
en militaire middelen om – wanneer nodig – de daad bij het woord
te voegen.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 83, 84) of de EU militair kan optreden
buiten de VN-Veiligheidsraad om. Artikel 21, eerste en tweede lid,
VEU geeft een helder kader waarbinnen het GBVB wordt bepaald. De Unie beijvert
zich voor de naleving van de beginselen van het Handvest van de Verenigde
Naties en dienovereenkomstig de handhaving van de vrede, voorkoming van conflicten
en versterking van de internationale veiligheid. De beginselen van de Verenigde
Naties staan centraal in de doelstellingen van de Unie. De Unie zal daarom,
zoals eerder gesteld, niet licht besluiten tot militair optreden buiten de
VN-Veiligheidsraad om. Voor een uitgebreider behandeling van deze materie
wordt verwezen naar de notitie inzake rechtsgrondslag en mandaat van missies
met deelname van Nederlandse militaire eenheden, die de regering op 22 juni
2007 aan het parlement heeft gezonden.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 85 en 86) of het Verdrag volledig
is ontdaan van de omstreden grondwettelijke elementen, mede gelet op de handhaving
van een vaste voorzitter van de Europese Raad en een «minister»
van Buitenlandse Zaken, nu Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken
genoemd. De regering deelt het oordeel van de Raad van State dat aan het Verdrag
geen argumenten zijn te ontlenen voor een geleidelijke uitbouw van de Unie
in een statelijke of federale zin. Qua inhoud, terminologie en symboliek is
afstand genomen van een grondwettelijke benadering. Het Verdrag voorziet in
een vaste voorzitter van de Europese Raad met een duidelijk afgebakend mandaat.
Noch hieraan, noch aan de instelling van een Hoge Vertegenwoordiger, valt
af te leiden dat er sprake is van een Europese superstaat. Nederland heeft
zich in de onderhandelingen verzet tegen de titel Europese minister van Buitenlandse
Zaken. Dit deed volgens de regering onvoldoende recht aan het uitgangspunt
dat deze Europese functionaris het buitenlands beleid van de lidstaten niet
vervangt, maar aanvult en coördineert.In antwoord op de vragen nr. 87 en 88 van deze leden antwoordt de regering
dat een minister van Buitenlandse Zaken zijn land naar buiten vertegenwoordigt.
De Hoge Vertegenwoordiger is het aanspreekpunt van de Unie in de wereld, en
wel op basis van mandaten die hem door de Raad verleend worden. De Hoge Vertegenwoordiger
is derhalve verantwoording schuldig aan de (Europese) Raad, waarin de democratisch
gekozen regeringen van alle lidstaten vertegenwoordigd zijn. In de hoedanigheid
van vicevoorzitter van de Commissie is hij verantwoording schuldig aan de
Commissievoorzitter en aan het Europees Parlement.De leden van de SP-fractie vragen (nr. 89, 90) naar de reikwijdte van
artikel 32 VEU. In dit artikel spreken de lidstaten met elkaar af dat zij
onderling overleg voeren over elke aangelegenheid van algemeen belang op het
gebied van het buitenlands- en veiligheidsbeleid met het doel te bezien of
daarover een gemeenschappelijke aanpak kan worden overeengekomen. Naar de
mening van de regering kan een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid
alleen goed functioneren wanneer de lidstaten daarover nauw met elkaar contact
houden. De Unie staat sterker – en kan haar mondiale rol het meest effectief
invulling geven – als zij op dat gebied zoveel mogelijk met één
stem spreekt. De lidstaten zijn overeengekomen zich ertoe te verplichten onderwerpen
die aan het GBVB raken actief voor overleg met de overige lidstaten op de
agenda te plaatsen met het oog op een gecoördineerd en, zo mogelijk gemeenschappelijk,
standpunt daarover. Daarmee worden de bevoegdheden van de lidstaten niet beknot.De SP-fractieleden stellen een vraag (nr. 91) over de solidariteit tussen
de lidstaten en de werking van de energiemarkt. De regering antwoordt daarop
het volgende. Solidariteit begint ermee dat de EU ervoor zorgt dat de energiemarkt
naar behoren functioneert. Dat is nu niet het geval. De markt bestaat nu nog
teveel uit nationale eilanden. Alleen bij een goed functionerende markt is
een vrij verkeer van energie mogelijk en kunnen de lidstaten
bij energietekorten in de EU onderlinge solidariteit praktiseren. Er ligt
thans een belangrijk pakket voorstellen op tafel om die interne energiemarkt
in de EU te versterken. Daar moet de Unie snel een beslissing over nemen.
De door de Commissie voorgestelde splitsing van de commerciële activiteiten
(productie en levering) en netwerkactiviteiten van de Europese energiebedrijven
zal een wezenlijke bijdrage leveren aan een beter werkende interne energiemarkt.De regering deelt niet de mening van de leden van de SP-fractie (nr. 92)
dat de genoemde verdragsbepalingen intern strijdig zijn. Er dienen uiteraard
wel beleidsmatige en politieke afwegingen gemaakt te worden, zoals dat ook
in de nationale beleidsvorming geschied.De leden van de SP-fractie stellen vragen (nr. 93, 94) over de evenwaardigheid
van het rechtssysteem van de andere EU-lidstaten met het Nederlandse rechtssysteem.
De regering betreurt de zeer brede strekking van deze vragen omdat daaruit
moet worden afgeleid dat vragenstellers in algemene zin twijfelen aan de rechtssystemen
van andere lidstaten. Daarvoor bestaat, naar het oordeel van de regering,
geen aanleiding. Voorts wijst de regering erop dat alle lidstaten zich ervan
bewust zijn dat behalve wetgeving ook de rechtspraak op strafrechtelijk terrein,
het opsporingsapparaat en de rechtsbijstand aan burgers in procedures veel
aandacht behoeven. De lidstaten leveren, waar nodig, ook veel inspanningen
die gericht zijn op de versterking daarvan. Het Verdrag van Lissabon besteedt
eveneens aandacht aan de instellingen van de rechtsstaat. In dit verband wordt
gewezen op bij voorbeeld het bepaalde in artikel 81, tweede lid, en artikel
82, tweede lid, VWEU over de opleiding van magistraten en justitieel personeel.
Zoals ook in de Memorie van Toelichting is opgemerkt, hecht de regering daaraan
veel waarde. Gevraagd naar een garantie dat alle toekomstige lidstaten van
de EU een rechtssysteem hebben dat tenminste evenwaardig is aan het Nederlandse,
wordt opgemerkt dat de beoordeling van het rechtssysteem van nieuwe lidstaten
een belangrijk onderdeel vormt van een toetredingsproces. Hetzelfde geldt
voor de instemming met het resultaat van toetredingsonderhandelingen en de
goedkeuring van een toetredingsverdrag.In antwoord op de vragen nr. 95, 96 en 97 over het Europees aanhoudingsbevel
moge het volgende dienen. Het kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel
en de procedures van overlevering tussen de lidstaten van de EU ondergaan
geen wijziging ten gevolge van de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.
Het kaderbesluit kan – ook na die inwerkingtreding – alleen worden
gewijzigd door middel van de in het Verdrag voorgeschreven wetgevingsprocedure.
De regering begrijpt derhalve niet op welke implicaties van het Verdrag van
Lissabon voor het Europees aanhoudingsbevel de vragenstellers doelen. Voor
de goede orde wordt nog het volgende opgemerkt. Het kaderbesluit, zoals dat
sinds 12 mei 2004 voor Nederland werkt, is gebaseerd op het beginsel
van wederzijdse erkenning. Dat beginsel houdt in dat het in de ene lidstaat
gegeven rechterlijk bevel in een andere lidstaat ten uitvoer wordt gelegd.
Daarbij is, enerzijds, geen sprake van een blind automatisme. De gezochte
persoon heeft het recht in de uitvoerende lidstaat gehoord te worden over
het Europees aanhoudingsbevel en maakt daarvan – zo blijkt uit de praktijk –
ook veelvuldig gebruik. Anderzijds, is die procedure er niet op gericht een
oordeel te vellen over het rechtssysteem van de lidstaat waar het Europees
aanhoudingsbevel is uitgevaardigd. Echter, zou onverhoopt blijken dat er bij
de uitvaardiging van een bevel sprake is geweest van een concrete schending
van het EVRM dan is de uitvoerende rechter uiteraard niet gehouden mee te
werken aan de overlevering. Hetzelfde geldt als ersprake zou
zijn van een situatie als bedoeld in artikel 11 van de Overleveringswet.Het antwoord op de vragen nr. 98 en 99 of de regering het voor mogelijk
houdt dat er in enig EU-land in de toekomst een verslechtering van het rechtssysteem
tot stand kan komen, luidt dat niets onmogelijk is. Tegen deze achtergrond
is daarom artikel 7 van het geldende Verdrag betreffende de Europese Unie
in het Verdrag van Lissabon gehandhaafd als artikel 7 van het gewijzigde Verdrag
betreffende de Europese Unie. De regering hecht eraan hierbij op te merken
dat zij het niet waarschijnlijk acht dat er in een EU-lidstaat in de toekomst
een verslechtering van het rechtssysteem optreedt.In antwoord op de vragen (nr. 100 en 101) van de leden van de SP-fractie
over protocollen en verklaringen en de complexiteit van het Verdrag van Lissabon
wenst de regering aan te geven dat de tot op heden gevolgde methodiek van
de Europese verdragen is dat deze zich beperken tot de hoofdregels. Specifieke
onderwerpen of uitzonderingsposities, waaraan lidstaten niettemin een groot
politiek belang toekennen, worden niet uitgewerkt in de verdragen, maar worden
opgenomen in aparte protocollen om de verdragen niet onnodig te verzwaren.
Het is daarmee een – zij het bescheiden – bijdrage aan de transparantie.
De juridische verbindendheid verschilt niet. Protocollen hebben dezelfde status
als verdragen. Verklaringen kunnen niet in de verdragen worden opgenomen omdat
deze niet juridisch bindend zijn.De leden van de SP-fractie kunnen naar aanleiding van hun vragen nr. 102,
103 en 104 worden verzekerd dat de strekking van de protocollen en verklaringen
bij het Verdrag van Lissabon de regering volstrekt helder is.ChristenUnie en SGPDe leden van de fracties van de ChristenUnie en van de SGP wijzen op het
ontbreken van een verwijzing naar de christelijke waarden en normen in de
preambule bij het EU-Verdrag. Zij vragen hoeveel waarde de regering hechtte
aan een dergelijke verwijzing. De regering bevestigt dat aan deze preambule
een overweging is toegevoegd met betrekking tot de culturele, religieuze en
humanistische tradities van Europa. Deze tekst was overeengekomen in de Conventie
en is gehandhaafd in de laatste Intergouvernementele Conferentie. De regering
is van oordeel dat met de nevenschikkende opsomming van de diverse Europese
tradities sprake is van een sobere en evenwichtige aanvulling op de preambule.De fracties van de ChristenUnie en van de SGP vragen naar de reikwijdte
van de algemene bepalingen, in het bijzonder van enkele doelstellingen die
zijn opgenomen in artikel 3 VEU. Met name vragen deze leden of deze doelstellingen
een grondslag vormen voor Europese bemoeienis met wetenschapsbeleid, pensioenbeleid
en gezinsbeleid. De regering merkt hierover op dat de doelstellingen van de
Unie geen op zich staande grondslagen vormen voor Europese maatregelen op
deze terreinen. Deze doelstellingen moeten worden nagestreefd met inachtneming
van de bevoegdheden die aan de Unie zijn toebedeeld, terwijl de uitoefening
van die bevoegdheden wordt beheerst door de beginselen van subsidiariteit
en evenredigheid. Deze beperkingen van de bevoegdheden van de Unie om maatregelen
vast te stellen op het terrein van het onderwijs, sociale zekerheid of het
gezinsbeleid, dienen dus te allen tijde door de Unie te worden gerespecteerd.
Dat wil niet zeggen dat de Unie geen enkele bevoegdheid heeft op de genoemde
terreinen. De inrichting van het onderwijs of van het socialezekerheidsstelsel
is een zaak van de lidstaten. Wel kan de Unie in grensoverschrijdende
gevallen regelend optreden, bijvoorbeeld ten behoeve van de toegang van studenten
en onderzoekers tot instellingen in een andere lidstaat, of de socialezekerheidsaanspraken
van migrerende werknemers. De rechten van het kind moeten door de Unie bijvoorbeeld
in acht worden genomen bij de vaststelling van maatregelen op het gebied van
gezinshereniging van onderdanen van derdelanden.De fracties van de ChristenUnie en van de SGP vragen of de regering duidelijkheid
kan verschaffen over wat niet valt onder de exclusieve bevoegdheid van de
EU en derhalve tot de «Kompetenz Katalog» van de nationale regeringen
kan worden gerekend. De regering benadrukt hier dat de Unie alleen die bevoegdheden
kan uitoefenen die haar in de Verdragen zijn toegekend. Bevoegdheden die in
de Verdragen niet aan de Unie zijn toebedeeld, horen uiteraard toe aan de
lidstaten.Op grond van artikel 3, lid 1, VWEU heeft de Unie exclusieve bevoegdheid
op vijf gebieden: douane-unie; vaststelling van mededingingsregels die voor
de werking van de interne markt nodig zijn; het monetaire beleid voor de lidstaten
die de euro als munt hebben; de instandhouding van de biologische rijkdommen
van de zee in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid; en de gemeenschappelijke
handelspolitiek. De Unie is onder voorwaarden tevens exclusief bevoegd een
internationale overeenkomst te sluiten indien een wetgevingshandeling van
de Unie in die sluiting voorziet. De gedeelde bevoegdheden van de Unie en
de lidstaten worden met name genoemd in artikel 4 VWEU. Wanneer de Unie en
de lidstaten gedeelde bevoegdheden hebben op een bepaald beleidsterrein betekent
dit dat in principe beide op dit terrein maatregelen mogen vaststellen. De
regering stelt hierbij voorop dat de lidstaten medebeslissers zijn in de Unie.
De Unie beslist dus niet zelfstandig en autonoom. De lidstaten zijn daarbij
altijd betrokken. Bovendien bevestigt het Protocol betreffende de uitvoering
van gedeelde bevoegdheden dat het uitoefenen van de bevoegdheid door de Unie
niet betekent dat de Unie op het gehele beleidsterrein als enige kan optreden.
Dit geldt alleen voor de door de betrokken handeling bestreken materie. Voor
de overige onderdelen van het beleidsterrein blijven de lidstaten dus bevoegd
op te treden.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar Europese partijvorming.
Het belang van de Europese politieke partijen is reeds lange tijd verwoord
in artikel 191 van het EG-Verdrag. In artikel 10, lid 4 VEU is de formulering
van artikel 191 EG-Verdrag overgenomen. De Europese politieke partijen functioneren
op basis van een statuut. Dit statuut is in 2003 vastgesteld en in 2007 herzien.De leden van de fracties van de ChristenUnie en van de SGP vragen hoe
de regering de mogelijke spanningen onder het Verdrag van Lissabon tussen
de belangrijkste Europese instellingen beoordeelt. Moet de Commissie als «Europese
regering» worden aangemerkt of de Raad? De regering wijst erop dat er
ook met het Verdrag van Lissabon geen sprake is van een «Europese regering».
Er is sprake van een communautair besluitvormingsproces waarbinnen de instellingen
hun onderscheidende rol vervullen. De regering is van mening dat met het Verdrag
van Lissabon de democratische controlemechanismen en het institutionele evenwicht
in de Unie behouden blijven. Zij verwijst in dit licht tevens naar het antwoord
van de regering op een vergelijkbare vraag van de leden van de VVD-fractie.De vraag van de leden van deze fracties over de Europese Raad en transparantie
wordt door de regering beantwoord in het kader van een vergelijkbare vraag
van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren. De fracties van de ChristenUnie, de SGP en GroenLinks vragen zich af hoe
de regering tegen de bepalingen inzake nauwere samenwerking aankijkt en hoe
voorkomen kan worden dat groepen lidstaten op eenzelfde terrein op grond van
versterkte samenwerking verschillende richtingen uitgaan. De voorwaarden over
het aangaan van nauwere samenwerking, tezamen met de heldere afspraken inzake
de besluitvorming over en binnen de nauwere samenwerking, bieden volgens de
regering voldoende waarborgen dat de eenheid en richting van de Unie niet
in gevaar komt. Het aangaan van nauwere samenwerking is met een aantal belangrijke
waarborgen omkleed. Zo is vastgelegd dat nauwere samenwerking alleen kan worden
aangegaan als de Raad constateert dat de met de nauwere samenwerking nagestreefde
doelstellingen niet binnen een redelijke termijn door de Unie in haar geheel
kunnen worden verwezenlijkt. Met andere woorden, de nauwere samenwerking is
een laatste middel om de doelstellingen van de Unie – zij het tijdelijk
met een kleiner aantal lidstaten – te bereiken. Verder is in het Verdrag
vastgelegd dat bij nauwere samenwerking de Verdragen en het recht van de Unie
worden geëerbiedigd. Voorts is bepaald dat nauwere samenwerking geen
afbreuk mag doen aan de interne markt, noch aan de economische, sociale en
territoriale samenhang binnen de Unie. Het mag ook geen belemmering of discriminatie
in de handel tussen lidstaten vormen en het mag de mededinging tussen lidstaten
niet verstoren. Ook worden bij nauwere samenwerking de bevoegdheden, rechten
en verplichtingen van de niet-deelnemende lidstaten geëerbiedigd. De
Commissie moet er op toezien dat aan deze voorwaarden te allen tijde voldaan
wordt.De leden van de fracties van de ChristenUnie en van de SGP vragen voorts
naar de gevolgen van artikel 47 VEU dat de Europese Unie rechtspersoonlijkheid
verleent. De regering wijst erop dat de Unie al de facto beschikte over rechtspersoonlijkheid. De Unie heeft de afgelopen
jaren diverse verdragen gesloten met derde landen en internationale organisaties.
De explicitering daarvan in het nieuwe Verdrag schept dus op volkenrechtelijk
gebied in wezen geen nieuwe situatie. Ook staat thans buiten kijf dat de Unie
bevoegd is privaatrechtelijke handelingen te verrichten, in het kader van
haar eigen functioneren en in de uitvoering van beleid.Tot slot wijzen de leden van deze fracties erop dat in artikel 17 van
het Werkingsverdrag wordt gesproken over een «open, transparante en
regelmatige dialoog» met onder meer de kerken. Zij vragen of deze dialoog
thans ook al bestaat, op welke manier deze dialoog vorm krijgt en wat met
deze dialoog wordt beoogd. De regering is van mening dat het aan de instellingen
is deze dialoog verder vorm en inhoud te geven. Op dit moment overleggen het
Europees Parlement en de Commissie al regelmatig met vertegenwoordigers van
de diverse kerkelijke organisaties. Dit jaar (2008) is uitgeroepen tot het
Europese Jaar voor de Interculturele Dialoog. Hierbinnen wordt ook aandacht
besteed aan de dialoog tussen religies.GroenLinksDe vragen van de leden van de fractie van GroenLinks over het draagvlak
voor de EU bij de burger en het meer betrekken van de burger en van de nationale
parlementen bij de Europese besluitvorming worden beantwoord in het kader
van soortgelijke vragen van de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering het voor
de betrokkenheid van burgers en voor de democratische legitimering van de
besluitvorming in de Raad en in de hele Unie niet van belang acht dat ontwerpbesluiten onderwerp zijn van een publiek debat in het nationale
parlement. Vooropgesteld wordt dat er geen sprake is van verschil van inzicht
tussen de regering en deze leden over de wenselijkheid van publiek debat in
het nationale parlement over besluitvorming op Europees niveau. De inzichten
lopen uiteen over de wijze waarop dat debat vorm moet krijgen. De regering
acht de zienswijze dat dit alleen door middel van een instemmingsrecht kan
worden bereikt, onjuist. Dit doet, naar haar oordeel, ook geen recht aan het
feit dat al sinds jaar en dag over alle terreinen van de Europese Unie tussen
regering en parlement overleg in het openbaar plaatsvindt. Zeker nu de nationale
parlementen voortaan rechtstreeks toegang zullen krijgen tot voorstellen uit
Brussel, kan het parlement er zelf voor zorgen dat het politieke debat tijdig
gestart wordt. Ook de in artikel 4 van het gewijzigd voorstel van Rijkswet
vastgelegde procedure kan aan een tijdige, openbare behandeling van voorstellen
door parlement en regering bijdragen.De vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over het amendement Ten
Broeke en over het instemmingsrecht zijn betrokken bij de uitvoerige beantwoording
van deze en soortgelijke vragen van de fractieleden van de SP en van D66.De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de regelingen die de regeringen
van de lidstaten hebben met hun nationale parlementen met betrekking tot de
Europese besluitvorming. De regering wijst erop dat er verschillende vormen
bestaan. Sommige lidstaten kennen een strikt systeem van mandatering (zoals
Denemarken), andere lidstaten een vorm van behandelingsvoorbehoud (zoals Finland)
en anderen geen van beide (zoals België). De GroenLinks-fractie vraagt
eveneens of regeringen die rekening moeten houden met een parlementair voorbehoud
in de Raad succesvoller opereren in de onderhandelingen. De regering beschikt
niet over aanwijzingen dat deze regeringen succesvoller opereren dan andere
lidstaten. Vooral in gevallen waarbij sprake is van besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid heeft het inroepen van een parlementair voorbehoud met een verwijzing
naar een eventueel geldend instemmingsrecht in feite eerder negatieve effecten.
De regering deelt de visie van de Raad van State dat actieve betrokkenheid
van de Kamers daarom het best in een zo vroeg mogelijk stadium van de besluitvorming
kan plaatsvinden.Verdrag van LissabonDe vraag van de leden van de GroenLinks-fractie over versterkte samenwerking
is hierboven beantwoord bij de gelijkluidende vraag van de fractie van de
ChristenUnie en van de SGP.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of er enig juridisch verschil
is in de bindendheid van het Handvest voor de Grondrechten tussen de opname
ervan in het Verdrag zelf en de verwijzing in het Verdrag naar het Handvest.
De regering wijst op artikel 6, eerste lid, van het EU-Verdrag dat bepaalt
dat het Handvest dezelfde juridische waarde heeft als het EU-Verdrag en het
Werkingsverdrag. Het niet in de Verdragstekst opnemen van het Handvest is
in de visie van de regering een juiste beslissing omdat daarmee een duidelijk
onderscheid gemarkeerd wordt met het meer constitutionele karakter van het
Grondwettelijk Verdrag.Voorts vragen deze leden wat de consequentie is van het feit dat twee
lidstaten zich niet gebonden achten aan het Handvest en of het Handvest dan
toch gerekend kan worden tot de fundamentele rechten van de hele Europese
Unie. De regering beantwoordt deze vraag als volgt. Niet gesteld kan worden
dat het Handvest van de Grondrechten in het algemeen niet van toepassing is
op Polen en het Verenigd Koninkrijk. Het Protocol betreffende
de toepassing van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie op
Polen en het Verenigd Koninkrijk heeft blijkens de preambule tot doel de toepassing
van het Handvest op deze landen te«verduidelijken». Zo opgevat
vormt het Protocol slechts een uitleg van de bepalingen van het Handvest,
met name de horizontale bepalingen van artikel 51 en 52 van het Handvest.Belangrijk is ook dat artikel 1 van het Protocol alleen een verwijzing
bevat naar de toepassing van het Handvest door de rechters van deze lidstaten.
Los van de vraag of hier kan worden gesproken van een daadwerkelijke beperking
van de rechterlijke bevoegdheden, is het duidelijk dat de wetgevers, uitvoeringsinstanties
en wetshandhavers van deze beide landen volledig gebonden zijn aan het Handvest
bij de uitvoering van het Unierecht.Het Protocol constateert in artikel 1 dat het Handvest de rechters van
deze landen en het Hof van Justitie niet de bevoegdheid verleent een nationale
regeling of praktijk in strijd met het Handvest te verklaren. Inderdaad bevat
het Handvest niet een dergelijke bepaling. Bedacht moet immers worden dat
het Handvest niet geïsoleerd kan worden toegepast op nationale wetgeving,
maar altijd in combinatie met de toepassing van de verdragsbepalingen en de
overige bepalingen en regels van het EU-recht. Het Handvest is immers in de
lidstaten alleen van toepassing wanneer de lidstaten het EU-recht ten uitvoer
brengen, zo blijkt uit artikel 51 van het Handvest. En aan de bepalingen van
de Verdragen en aan het EU-recht in het algemeen moeten de beide landen altijd
blijven voldoen, zoals in de preambule van het genoemde Protocol – uitzonderlijk –
tot twee keer toe wordt onderstreept.In dit verband moet ook worden gewezen op artikel 19, eerste lid, van
het EU-Verdrag. Deze bepaling verplicht in algemene bewoordingen de lidstaten
te voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming
op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren. In het
licht van deze algemene bepaling dienen de bepalingen van het Protocol strikt
te worden uitgelegd.Voorts wijst de regering erop dat het Protocol zelf erkent dat de rechters
van Polen en het VK het Handvest mogen toepassen wanneer de wetgeving van
Polen en het VK in de sociale rechten van Titel IV van het Handvest voorziet,
zo blijkt uit artikel 1, tweede lid, van het Protocol. Dit is trouwens ook
de opvatting van de regering over de strekking van Titel IV. Titel IV van
het Handvest bevat sociale beginselen, die nader vorm moeten krijgen in EU-wetgeving.
Die EU-wetgeving zal door Polen en het VK normaal moeten worden toegepast,
en hun rechters en het Hof van Justitie zullen zich over deze toepassing kunnen
uitspreken.Wanneer een EU-richtlijn moet worden omgezet in nationale wetgeving, zullen
de nationale rechters de nationale wetgeving kunnen toetsen aan de richtlijn.
Die richtlijn zal door de nationale rechters zo nodig moeten worden uitgelegd
met inachtneming van de bepalingen van het Handvest. Deze kunnen echter slechts
als ondersteunend element van die uitleg worden gezien. Primair is een lidstaat,
ook Polen en het VK, verplicht aan de bepalingen van de richtlijn te voldoen.
In dit verband is tot slot van belang dat het Hof van Justitie te allen tijde
bevoegd zal zijn prejudiciële vragen van Poolse en Britse rechters over
de uitleg van een richtlijn te beantwoorden.De leden van de fractie van GroenLinks vragen in dit verband voorts of
een Britse burger anders zal worden behandeld wanneer het VK niet deelneemt
aan een vorm van versterkte samenwerking en welke waarborgen er gelden bijvoorbeeld
als Eurojust, samen met een groep lidstaten in het kader van versterkte samenwerking,
een grensoverschrijdend onderzoek doet waarbij een Britse burger
is betrokken die gearresteerd wordt in Duitsland (dat deelneemt aan de versterkte
samenwerking) terwijl hij daar op vakantie is. De regering wijst erop, dat
er verschil bestaat tussen versterkte samenwerking in de zin van het verdrag
en het verschijnsel dat een aantal lidstaten een gezamenlijk onderzoeksteam
vormen, waarin Eurojust participeert. Dat laatste kan niet worden aangeduid
als versterkte samenwerking in de zin van het verdrag. De door vragenstellers
geschetste casus kan zich ook onder de werking van de bestaande verdragen
voordoen. Verder geldt ten aanzien van personen, die in het kader van een
gezamenlijk strafrechtelijk onderzoek worden aangehouden dat dit geschiedt,
omdat zij verdacht worden van strafbare feiten en dat daarbij geen onderscheid
wordt gemaakt naar hun nationaliteit. Voor zover daarbij uitvoering van EU-recht
aan de orde is, zullen die betrokken autoriteiten het Handvest in acht moeten
nemen ongeacht de nationaliteit van de betreffende burger.De leden van de fractie van GroenLinks stellen, onder verwijzing naar
artikel 12 van het Verdrag, een aantal vragen over de deelname van nationale
parlementen aan evaluaties en toezicht op Europol en Eurojust. In artikel
12 VEU is vastgelegd dat de nationale parlementen bijdragen aan de goede werking
van de Europese Unie door onder meer betrokken te worden bij het politieke
toezicht op Europol en de evaluatie van de activiteiten van Eurojust. Deze
bepaling verwijst daarbij naar de artikelen 88 en 85 VWEU, waarin is bepaald
dat de nadere uitwerking van de betrokkenheid van de nationale parlementen
onderdeel vormt van de verordeningen die over respectievelijk Eurojust en
Europol zullen worden opgesteld. Hieruit blijkt dat de reikwijdte van de bevoegdheden
van de nationale parlementen nog niet vastligt en dat er – nu nog geen
overleg op Europees niveau heeft plaatsgevonden – daarover op dit moment
weinig valt te zeggen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke rechten nationale parlementen
precies hebben gekregen in het proces van Verdragsherziening. De rol van de
nationale parlementen in de vernieuwde gewone en in de vereenvoudigde herzieningsprocedure
is op grond van artikel 12, onder d, VEU versterkt. Binnen de gewone herzieningsprocedure,
zoals neergelegd in artikel 48, tweede lid, VEU worden de nationale parlementen
door de Raad geïnformeerd. Indien de Europese Raad (met gewone meerderheid)
besluit om de voorgestelde wijzigingen te willen bespreken, wordt daarvoor
in beginsel een Conventie bijeengeroepen (derde lid). Nationale parlementen
zijn in deze Conventie vertegenwoordigd, naast vertegenwoordigers van de staatshoofden
en regeringsleiders van de lidstaten, het Europees Parlement en de Commissie.
Daarmee krijgen de nationale parlementen de mogelijkheid in een vroeg stadium
wijzigingsvoorstellen te beoordelen. Indien consensus bestaat binnen de Conventie
kan deze een aanbeveling richten tot een daaropvolgende IGC. Uiteraard behouden
de nationale parlementen, nadat de IGC overeenstemming heeft bereikt over
de verdragswijzigingen, hun invloed overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke
bepalingen bij de ratificatie die in alle lidstaten dient te geschieden (vierde
lid, tweede alinea).Binnen de vereenvoudigde herzieningsprocedures – ook wel algemene
passerellebepalingen genoemd – worden nationale parlementen op grond
van artikel 48, zevende lid, VEU eveneens van initiatieven op de hoogte gesteld.
Daarbij krijgt ieder nationaal parlement afzonderlijk de mogelijkheid initiatieven
van de Europese Raad om over te gaan tot andere besluitvormingsprocedures
tegen te houden binnen een termijn van zes maanden. De leden van de GroenLinks-fractie vragen ook naar de rol van nationale
parlementen bij de overgang naar meerderheidsbesluitvorming. Nationale parlementen
krijgen een belangrijke rol in de passerellebepaling bij maatregelen over
grensoverschrijdend familierecht. Indien een nationaal parlement bezwaar maakt
tegen een voorgenomen besluit op dit terrein, kan een dergelijk op grond van
artikel 81, derde lid, derde alinea, VWEU besluit niet worden vastgesteld.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het Hof van Justitie wel
in voldoende mate is toegerust op de grotere rol die het Hof in het Verdrag
van Lissabon is toebedeeld. De regering is van mening dat de beheersbaarheid
van de doorlooptermijnen en de tijdige afhandeling van zaken voor het Hof
ook de komende jaren van groot belang is en derhalve constante aandacht vergt.
Het Verdrag van Lissabon stroomlijnt de procedures voor het Hof op een aantal
punten. Ook kan worden gewezen op enkele recente positieve ontwikkelingen.
De regering wijst er in dit verband op dat sinds 1 maart 2008 een nieuwe
spoedprocedure met aangepaste regels kan worden toegepast voor prejudiciële
vragen die aan het Hof worden voorgelegd in zaken op het terrein van de ruimte
van vrijheid, veiligheid en recht. Een bijzondere kamer van het Hof zal worden
ingesteld en belast met de afhandeling daarvan. Dat heeft tot gevolg dat de
afhandeling van de overige zaken bij het Hof ongehinderd voortgang zal kunnen
vinden. De regering acht dit een belangrijk winstpunt. Zij acht ook van belang
dat het Hof van Justitie uiterlijk over drie jaar verslag zal uitbrengen van
de toepassing van deze spoedprocedure, en de gegevens daarvan jaarlijks zal
bijwerken. Op deze manier kan nauwlettend de vinger aan de pols worden gehouden.
Voorts verwacht de regering, mede gelet op eerdere toetredingen, dat het aantal
zaken uit de nieuwe lidstaten, dat op dit moment beperkt is, in de toekomst
slechts geleidelijk zal toenemen. Tot slot is het goed erop te wijzen dat
een toename van het aantal zaken gedeeltelijk kan worden opgevangen omdat
het Hof ook is uitgebreid met twaalf rechters.De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de regering verwacht van
de invoering van een gedeeld recht van initiatief. Zoals uiteengezet in de
memorie van toelichting, zal op het gebied van de justitiële samenwerking
in strafzaken, de politiële samenwerking en de maatregelen over administratieve
samenwerking een gedeeld initiatiefrecht tussen de Commissie en de lidstaten
blijven bestaan, zij het dat de lidstaten niet langer individueel een voorstel
kunnen indienen, maar dat een initiatief afkomstig moet zijn van minimaal
een kwart van de lidstaten. De regering verwacht dat deze zwaardere eis een
toereikende waarborg zal bieden voor de bewaking van de consistentie van het
werkprogramma van de Commissie en dat de agendabepalende functie van de Commissie
niet zal worden aangetast.De leden van de fractie van GroenLinks vragen voorts wanneer precies de
persoonsgegevens worden beschermd op grond van artikel 16 Werkingsverdrag
en wanneer onder artikel 39 EU-Verdrag en waar precies de grens ligt. De regering
antwoordt hierop dat bescherming van artikel 39 VEU alleen betrekking heeft
op de verwerking van persoonsgegevens door lidstaten bij de uitoefening van
activiteiten die binnen het toepassingsgebied van hoofdstuk 2 van Titel V
van het EU-Verdrag vallen. Dat hoofdstuk bevat de specifieke bepalingen van
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Alle overige persoonsgegevens
worden beschermd door besluiten op grond van artikel 16 VWEU. De enkele overdracht
van deze gegevens naar derde landen is niet voldoende om artikel 39 VEU van
toepassing te doen zijn. Er moet immers in dat geval sprake zijn van uitoefening
van activiteiten die binnen het toepassingsgebied van het gemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleid vallen. Dat geldt ook voor de
persoonsgegevens in het kader van de politiële en strafrechtelijke samenwerking.
Ook voor de overdracht van deze gegevens naar derde landen gelden de regels
die op basis van artikel 16 VWEU worden vastgesteld.Op de vraag van deze leden of er verschillen bestaan in de inhoudelijke
criteria en het niveau van bescherming tussen beide Verdragsartikelen, antwoordt
de regering als volgt. De betreffende bepalingen bevatten geen inhoudelijke
criteria voor de op basis daarvan vast te stellen besluiten. In beginsel zal
het niveau van bescherming zoveel mogelijk gelijkwaardig zijn. Echter, de
aard van de belangen die gemoeid kunnen zijn met het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid kan meebrengen dat daarmee rekening wordt gehouden. Nu
al bevat de richtlijn inzake de bescherming van persoonsgegevens specifieke
afwijkingen met het oog op de nationale veiligheid. Ook op het gebied van
de justitiële samenwerking in strafzaken en de politiële samenwerking
kunnen specifieke voorschriften noodzakelijk zijn, zo volgt uit Verklaring
21.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Commissie of de Raad al
voornemens hebben om bepaalde besluiten op het terrein van de ruimte van vrijheid,
veiligheid en recht met voorrang aan te passen, waarmee deze een rechtsbasis
op grond van het Werkingsverdrag verkrijgen? Er zijn op dit moment geen voorstellen
om besluiten aan te passen.Asiel en immigratieDe leden van de fractie van GroenLinks constateren dat het asiel- en migratiebeleid
van de EU in toenemende mate een externe dimensie heeft. Is de regering van
mening dat deze externe dimensie geheel onder het gemeenschappelijke asiel-
en migratiebeleid kan worden gebracht of zijn er daarnaast nog aspecten die
de Unie op grond van het GBVB zal uitvoeren ten aanzien van dit beleidsterrein?
Zo ja, welke? De regering onderschrijft deze constatering. In het Werkingsverdrag
is de externe dimensie van het beleid inzake grenscontroles, asiel en immigratie
bijvoorbeeld expliciet verwerkt in artikel 78, tweede lid, onder g, en in
artikel 79, derde lid, waarin de samenwerking met derde landen wordt geregeld.Het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid (GBVB) is ingevolge
artikel 24 van het Verdrag betreffende de Europese Unie aan specifieke regels
en procedures onderworpen. Het wordt bepaald en uitgevoerd door de Europese
Raad en door de Raad, die besluiten met eenparigheid van stemmen, tenzij in
de Verdragen anders wordt bepaald. Wetgevingshandelingen kunnen in deze niet
worden vastgesteld. Op grond van artikel 40 van het Verdrag van Lissabon worden
bevoegdheden op het terrein van het GBVB niet uitgebreid omdat bijvoorbeeld
een asielvraagstuk ook een GBVB-element heeft. Zodra maatregelen moeten worden
vastgesteld inzake externe aspecten van asiel en migratie valt dit terrein
onder asiel en migratie en zal daarmee de gebruikelijke procedure met stemming
bij gekwalificeerde meerderheid en medewetgevingbevoegdheid voor het Europees
Parlement van toepassing zijn.Dit laat onverlet dat voor een voorgenomen Europees besluit, ook al bevat
het elementen van asiel en/of migratie, als toepasselijke rechtsgrondslag
een bepaling op het terrein van de ontwikkelingssamenwerking gekozen dient
te worden.Voorts vragen de leden van de GroenLinks-fractie welke de Unie stelt aan
de overnemende landen wat betreft rechtswaarborgen voor de over te nemen onderdaan,
derdelander of staatloze persoon? Op welke wijze controleert
de Unie of de overnemende landen deze rechtswaarborgen daadwerkelijk bieden
aan de betrokken personen? Het antwoord luidt dat in de T&O overeenkomsten
is opgenomen dat de uitvoering daarvan moet geschieden met inachtneming van
de internationale verplichtingen op het gebied van mensenrechten, waarbij
als basisprincipe het beginsel van non-refoulement geldt. In de nationale
asielprocedure wordt expliciet getoetst op mogelijke schending van het Vluchtelingenverdrag,
het EVRM en andere internationale verplichtingen. Als wordt geconstateerd
dat bij uitzetting het risico bestaat op onmenselijke behandeling (artikel
3 EVRM), dan zal niet worden overgegaan tot uitzetting.De leden van de fractie van GroenLinks stellen een aantal vragen over
de invoering van of versoepeling van visumafspraken met overnemende landen.
De regering antwoordt daarop als volgt. Indien de Unie een visumfacilitatie-overeenkomst
afsluit met een derde land zal dit in beginsel altijd tegelijk met een terug-
en overname-overeenkomst plaatsvinden. Het afsluiten van een T&O-overeenkomst
is dan voorwaarde voor het afsluiten en inwerkingtreden van de visumfacilitatie-overeenkomst.
Voor Nederland is dit uitgangspunt een harde voorwaarde voor het starten van
visumfacilitatiegesprekken met derde landen. Thans onderhandelt de Commissie
met Algerije, Marokko, Turkije en China. Vooralsnog is er in deze onderhandelingen
weinig voortgang geboekt. De Commissie heeft aangekondigd de onderhandelingen
met deze landen te evalueren. De evaluatie wordt in de tweede helft van 2008
verwacht. De redenen van het gebrek aan voortgang zijn divers. In het algemeen
kan worden gesteld dat deze uitstijgen boven de specifieke context van het
terug- en overnameverdrag. Aan de Commissie zijn vooralsnog geen mandaten
verstrekt om met andere landen onderhandelingen te voeren over een terug-
en overnameverdrag.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan aangeven
tot op welke hoogte het geïntegreerd beheer van de buitengrenzen gecommunautariseerd
zou moeten worden en welke consequenties dit naar haar oordeel zou hebben?
De regering is voorstander van een geïntegreerd beheer van de buitengrenzen
met het oog op het realiseren van een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
zonder binnengrenzen, waarin het vrije verkeer van personen is gewaarborgd.
Het streven naar een geïntegreerd beheer van de buitengrenzen komt in
het Verdrag van Lissabon terug in artikel 77, lid 1 onder c, VWEU. Dit uitgangspunt
betekent niet dat de lidstaten hun soevereiniteit verliezen over hun grenzen.
Lidstaten blijven verantwoordelijk voor het toezicht aan de eigen grens. Het
antwoord op de vraag hoever de regering wil gaan bij het ontwikkelen van het
beheer van de buitengrenzen en welke consequenties daaraan verbonden zijn,
is niet te geven. Technologische en andere ontwikkelingen geven een continu
veranderend beeld van de mogelijkheden om de samenwerking tussen lidstaten
op dit gebied te verbeteren. Desalniettemin zal de regering bij elk voorstel
tot verdere intensivering van de samenwerking tussen lidstaten, bezien of
de eerdergenoemde uitgangspunten gehandhaafd blijven en of er dientengevolge
een goede balans is tussen veiligheidsbelangen enerzijds en het faciliteren
van het personenverkeer anderzijds.Deze leden stellen verder een aantal vragen over het gemeenschappelijk
asielstelsel, mede in het kader van de kritiek op het Dublin-systeem. De regering
verwijst naar de kabinetsreactie op het Groenboek over de toekomst van een
gemeenschappelijk Europees asielsysteem van de Commissie (Kamerstukken II,
vergaderjaar 2006–2007, 22 112 en 23 490, nr. 562/19 637
en 23 490, nr. 1170). In deze brieven is uw Kamer geïnformeerd
over de inzet van de regering en over de vraag of het Dublin-systeem
moet worden aangevuld met maatregelen die de lasten eerlijker verdelen.Op 17 juni jl. heeft de Commissie het asielbeleidsplan «Policy
plan on Asylum, an integrated approach to protection across the EU»
gepresenteerd. In dit beleidsplan geeft de Commissie onder meer aan dat zij
op korte termijn met een wetgevend voorstel tot wijziging en/of verduidelijking
van een aantal bepalingen van de Dublin-verordening zal komen. Daarnaast noemt
de Commissie een aantal instrumenten die kunnen zorgen voor meer solidariteit
met de lidstaten waarvan het asielstelsel onder druk staan. Momenteel beraadt
de regering zich over de voorstellen van de Commissie. Bij deze standpuntbepaling
worden de aanbevelingen van verschillende mensenrechtenorganisaties betrokken.
Via de geëigende kanalen zal uw Kamer te zijner tijd nader worden bericht.De leden van de GroenLinks-fractie vragen tot slot naar de stand van zaken
met betrekking tot de gemeenschappelijke lijsten van veilige landen van herkomst
en veilige derde landen. De regering roept in herinnering dat over dit onderwerp,
naar aanleiding van vragen van de Vaste Kamercommissie voor Justitie, op 24 juni
2008 een brief is gezonden aan de Voorzitter van de Tweede Kamer. Op dit moment
is er geen procedure gaande om de betreffende bepalingen in de richtlijn aan
te passen. Wel wordt verwacht dat in het kader van de verdere harmonisatie
van het Europese asielbeleid volgend jaar een voorstel zal verschijnen voor
een wijziging van de Procedurerichtlijn. Het zal dus mogelijk zijn om in dat
kader de bepalingen te herzien. Tot op heden zijn op grond van de richtlijn
geen gemeenschappelijke lijsten met veilige landen opgesteld.StrafrechtDe leden van de fractie van GroenLinks stellen een aantal vragen over
de regeling in artikel 86 VWEU inzake de oprichting van het Europees openbaar
ministerie (EOM), waarop de regering graag antwoord geeft. In de eerste plaats
valt over de termijn waarbinnen de Raad zich over dit onderwerp zal buigen,
weinig te zeggen. Er zal eerst een voorstel moeten zijn uitgewerkt. Verder
behoeft de verordening tot oprichting en inrichting van het EOM de goedkeuring
van het Europees Parlement. De regering acht dit een sterke bevoegdheid omdat
deze inhoudt dat de verordening over het EOM niet tot stand kan komen zonder
dat een meerderheid van het Europees Parlement daarmee instemt. Het heeft
de voorkeur van de regering dat alle lidstaten deelnemen aan het EOM, maar
als dit niet mogelijk blijkt te zijn, acht zij het zeer wel mogelijk dat slechts
een deel van de lidstaten via de versterkte samenwerking het EOM oprichten.
Dat dit als consequentie heeft dat de reikwijdte van het werkterrein van het
EOM beperkt zal blijven tot de in het eerste lid bedoelde delicten, is de
prijs die daarvoor moet worden betaald. Zoals uit het derde lid blijkt, zullen
in het statuut van het Europees openbaar ministerie de procedurele regels
worden vastgesteld ten aanzien van de activiteiten van het EOM, herzieningsmogelijkheid,
bewijs en de bevoegdheid om als aanklager in de nationale gerechten te kunnen
optreden. Op welke wijze dit zal moeten gebeuren, uniform voor alle lidstaten
of flexibel per lidstaat, zal ongetwijfeld voorwerp zijn van uitvoerig overleg,
waarbij – zoals voor elke strafvorderlijke regel geldt – erop
toegezien zal worden dat de rechtszekerheid van de burger is gewaarborgd.Deze leden stellen verder een aantal vragen over de totstandkoming van
gemeenschappelijke regels inzake procedurele rechten in het kader van het
strafprocesrecht. Het desbetreffende artikel in het VWEU, 82, eerste lid,
voorziet in een noodremprocedure om de eenvoudige reden dat er anders geen
overeenstemming zou zijn bereikt over de vervanging van de unanimiteitsregel
door besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid. Niet uitgesloten kan
worden dat door een beroep op de noodremprocedure door een lidstaat vertraging
optreedt bij de totstandkoming van dergelijke regels. Echter, de drempel voor
het inroepen van de procedure is hoog. Indien een lidstaat een verzoek doet
tot behandeling door de Europese Raad, zal bezien moeten worden of het voorstel
met eventuele wijzigingen toch kan worden aangenomen door alle lidstaten.
Indien het voorstel afkomstig is van de Commissie zal deze verantwoordelijk
zijn voor het doorvoeren van de wijzigingen. Dit maakt een expliciete regeling
voor het indienen van een nieuw voorstel overbodig. Tot slot wordt nog opgemerkt
dat de keuze die de regering in voorkomend geval zal maken wat betreft deelname
aan versterkte samenwerking, zal afhangen van de inhoud van het voorliggende
voorstel. Extern optredenDe leden van de fractie van GroenLinks vragen of er een juridische consequentie
verbonden is aan de opname van de Kopenhagen criteria in het Verdrag? Wat
is precies het verschil met de huidige situatie? De regering geeft daarop
het volgende antwoord. Het Verdrag van Lissabon bepaalt dat bij verdere uitbreiding
van de Unie rekening gehouden zal worden met de criteria voor toetreding,
zoals overeengekomen door de Europese Raad. De opname van de criteria op deze
wijze in het primaire verdragsrecht vormt een zeer krachtig signaal dat de
criteria strikt gehanteerd moeten worden. De criteria zijn niet juridisch
voor het Hof afdwingbaar.De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de taak- en rolverdeling
tussen de voorzitter van de Commissie, de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse
Zaken en de vaste voorzitter van de Europese Raad. Daarop kan de regering
het volgende antwoorden. De Commissievoorzitter staat aan het hoofd van de
Commissie en is in die hoedanigheid verantwoordelijk voor het vaststellen
van de richtsnoeren met inachtneming waarvan de Commissie haar taak vervult.
Hij beslist over de interne organisatie en waakt over de samenhang, de doeltreffendheid
en het collegiale karakter van het optreden van de Commissie. De Hoge Vertegenwoordiger
is als mandataris van de Raad belast met de uitvoering van het Gemeenschappelijk
Buitenlands- en Veiligheidsbeleid. Als vicevoorzitter van de Commissie is
hij daarnaast verantwoordelijk voor de samenhang van het externe optreden
van de Unie. Hij zal in de Commissie belast zijn met de taken van de Commissie
op het gebied van de externe betrekkingen en met de coördinatie van de
overige aspecten van het externe optreden van de Unie. De vaste voorzitter
van de Europese Raad heeft als taak de werkzaamheden van de Europese Raad
te leiden en te stimuleren. Hij zorgt, in samenwerking met de voorzitter van
de Commissie en op basis van de werkzaamheden van de Raad Algemene Zaken,
voor de voorbereiding en de continuïteit van de werkzaamheden van de
Europese Raad.Het antwoord op de vraag van deze leden over de taakverdeling tussen de
diverse actoren op het gebied van het externe optreden kan gevonden worden
bij de antwoorden op een zelfde vraag van de leden van de VVD-fractie.De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts wat de taakverdeling
zal zijn tussen de vaste voorzitter en het team van roulerende voorzitters.
De regering antwoordt als volgt. De vaste voorzitter zit de bijeenkomsten
van de Europese Raad voor. Hij zal zijn werkzaamheden doorlopend moeten afstemmen
met het roulerende voorzitterschap. Immers, de Raad Algemene Zaken, die wordt
voorgezeten door het roulerende voorzitterschap, krijgt een centrale coördinerende
rol in de voorbereiding en in de opvolging van de werkzaamheden van de Europese
Raad. Dit verzekert een goede aansluiting tussen de diverse Raadsformaties –
voorgezeten door het roulerende voorzitterschap – en de Europese Raad
bij de uitvoering van de agenda en de programmering voor de Unie zoals die
door het roulerende voorzitterschap zijn opgesteld in samenspraak met de Commissie.
Er is gekozen voor een teamvoorzitterschap van drie lidstaten gedurende een
periode van achttien maanden. Elke lidstaat die deel uitmaakt van het teamvoorzitterschap
zal gedurende een periode van zes maanden alle Raadsformaties (met uitzondering
van de Raad Buitenlandse Zaken) voorzitten. De leden van het team kunnen in
onderling overleg besluiten van deze regels af te wijken. Zo zouden zij kunnen
kiezen voor een model waarbij ieder van de drie leden van het team het voorzitterschap
van een aantal Raadsformaties gedurende de gehele periode van achttien maanden
uitoefent.In antwoord op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie over de
instelling van de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) kan de regering
melden dat er nog geen definitieve stappen gezet zijn. Op ambtelijk niveau
vinden eerst verkennende besprekingen tussen de lidstaten plaats.Tot slot vragen de leden van de fractie van GroenLinks naar de misdrijven
die onder de werking van artikel 86 VWEU kunnen vallen. De regering wijst
erop dat in het eerste lid van dit artikel strafbare feiten die de financiële
belangen van de Unie schaden worden genoemd en in het vierde lid ernstige
criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie. Zoals ook op eerdere
vragen van deze leden betreffende het Europees openbaar ministerie is aangegeven,
zal dit voorwerp zijn van nader overleg. Aangenomen mag worden dat daarbij
de delicten waarvoor Eurojust en Europol bevoegd zijn ongetwijfeld een oriëntatiepunt
zullen vormen.D66De vraag van de leden van de fractie van D66 over een appreciatie van
de regering van het Ierse referendum wordt beantwoord in de inleidende paragraaf
van de memorie van antwoord.De leden van de fractie van D66 vragen een nadere reflectie van de regering
met betrekking tot de door de Tweede Kamer aangenomen amendementen. Wat betreft
artikel 3 van het gewijzigd voorstel van Rijkswet vormt deze reflectie onderdeel
van de uitvoerige beantwoording hierboven van de vragen van de fracties van
de SP en van GroenLinks. Over artikel 4 van het gewijzigd voorstel van Rijkswet
wordt het volgende opgemerkt. Deze bepaling bevat een regeling van procedurele
aard voor de behandeling in Nederland van Europese wetgevingsvoorstellen,
die door één of beide Kamers van bijzonder politiek belang worden
geacht. Deze procedure biedt zowel de regering als het parlement houvast en
kan het overleg tussen beiden bevorderen. Wel werd – en wordt –
daarbij aangetekend dat naar het oordeel van de regering ook zonder een wettelijke
regeling aan wetgevingsvoorstellen van de EU voldoende aandacht kan worden
gegeven. In de praktijk is door de regering over elk wetgevingsvoorstel een
zogeheten BNC-fiche opgesteld, waarin behalve een beschrijving van het voorstel
ook een oordeel over de noodzaak en het politiek belang ervan wordt gegeven.
Dit kan dienen als basis voor een behandeling in het parlement. Ook is het
voorgekomen dat een vakminister nog tijdens het Brusselse wetgevingsproces
door middel van brieven de aandacht heeft gevestigd op de politiek gevoelige
inhoud van een voorstel of op de ingrijpende gevolgen ervan met de bedoeling
daarover nog tijdens de lopende wetgevingsprocedure te overleggen. Dergelijk
openbaar overleg heeft ook plaats gevonden. Dit laatste zal ook na de invoering
van artikel 4 mogelijk blijven. Partij voor de DierenHet lid van de fractie van de Partij voor de Dieren vraagt waarom het
uitgangspunt van de productieverhoging nog steeds onderdeel uitmaakt van het
Verdrag van Lissabon. Hoe ziet de regering dit uitgangspunt in relatie tot
onder andere duurzaamheid en dierenwelzijn? Is de regering bereid zich ervoor
in te spannen integrale duurzaamheid uit te roepen tot een uitgangspunt van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid? De regering kan hierop als volgt antwoorden.
De herziening van de Verdragen, waaraan de afgelopen jaren is gewerkt en die
is bekrachtigd in het Verdrag van Lissabon, was gericht op een aantal specifieke
doelen, waartoe een herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
niet hoorde. Dit betekent evenwel geenszins dat het GLB sinds de oprichting
van de Europese Gemeenschap geen wijzigingen heeft ondergaan. Het GLB is de
afgelopen decennia meermalen hervormd, waarbij ook nieuwe doelen aan het instrumentarium
zijn toegevoegd. Wat Nederland betreft voldoet het huidige beleid nog niet
volledig aan de eisen van de tijd en moeten de betalingen die in het kader
van het GLB plaatsvinden sterker verbonden worden aan het realiseren van maatschappelijke
waarden op het gebied van duurzaamheid. Daar zal de regering zich de komende
jaren binnen de EU sterk voor maken.Het lid van de fractie van de Partij voor de Dieren vraagt de regering
waarom zij het artikel over dierenwelzijn heeft geaccepteerd. De regering
wil in de eerste plaats aangeven dat het Verdrag van Lissabon de positie van
dierenwelzijn versterkt. Artikel 13 VWEU herneemt de tekst van het Protocol
betreffende de bescherming en het welzijn van dieren zoals dat bij het Verdrag
van Amsterdam tot stand was gekomen. De tekst van het artikel is op een aantal
punten ruimer dan de tekst van het Protocol. Zo zijn naast landbouw ook visserij,
technologische ontwikkeling en ruimtebeleid opgenomen als beleidsterreinen
waarbij met dierenwelzijn rekening moet worden gehouden. Ook is aan het artikel
toegevoegd dat dieren wezens met gevoel zijn. Het Verdrag van Lissabon houdt
dus een duidelijke verbetering van de positie van de dieren in. Artikel 13
VWEU heeft implicaties voor het beleid van de EU en geeft een belangrijk handvat
om allerlei zaken op het gebied van dierenwelzijn aan te pakken.Voorts vraagt het lid van de fractie van de Partij voor de Dieren hoe
waarden als dierenwelzijn, landschapsbeheer, plattelandsontwikkeling en duurzaamheid
afdoende gewaarborgd en gerealiseerd kunnen worden? Naar het oordeel van de
regering kunnen deze waarden binnen de kaders van het bestaande GLB worden
gewaarborgd en gerealiseerd, zoals in de praktijk ook door boeren die steun
uit de eerste of tweede pijler ontvangen, aangetoond wordt. In het algemeen
geldt dat het aan boeren zelf is om – binnen de wettelijke eisen die
gelden – in hun bedrijfsvoering bepaalde keuzen te maken die duurzaamheid
bevorderen. De overheid kan dit stimuleren of ondersteunen. Voor het leveren
van specifieke prestaties op het gebied van dierenwelzijn, landschapsbeheer,
plattelandsontwikkeling en duurzaamheid worden vanuit het Europees Plattelandsfonds
bijvoorbeeld gericht betalingen gedaan. De regering is van mening dat de koppeling
van het GLB-instrumentarium aan maatschappelijke waarden nog wel verder versterkt
kan worden. Zie tevens het antwoord op de dienaangaande vraag hierboven.Het lid van de fractie van de Partij voor de Dieren vraagt naar een oordeel
van de regering over een analyse in het Nederlands Juristenblad met betrekking
tot de verschillen tussen het Grondwettelijk Verdrag en het Verdrag van Lissabon.
De regering heeft al zeer uitvoerig stilgestaan bij de verschillen tussen
deze twee Verdragen. De regering verwijst daarvoor volledigheidshalve naar
de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het
verslag van de Tweede Kamer in het kader van de goedkeuringsprocedure (Kamerstukken
31 384 (R1850), nr. 3 en nr. 7).Voorts vraagt het lid van de fractie van de Partij voor de Dieren naar
de democratisering en transparantie in het Verdrag van Lissabon en de controle
op andere overleggen dan die van de Raad van Ministers. De leden van de ChristenUnie-fractie,
mede namens de leden van de SGP-fractie, en de leden van de GroenLinks-fractie
stellen soortgelijke vragen. De regering heeft in de discussie over het Verdrag
van Lissabon ingezet op het verder versterken van de positie van de burger
in het primaire Europees recht. Inzet daarbij was de bevordering van de betrokkenheid
van de burger bij het functioneren van de Unie. Daarbij is de regering van
mening dat besluitvormingsprocessen binnen de Unie inzichtelijker en beter
navolgbaar moeten worden gemaakt. In het Verdrag van Lissabon wordt op verschillende
wijzen invulling gegeven aan een versterking van de democratische legitimiteit
van de Unie. Zo kent het Verdrag betreffende de Europese Unie een geheel nieuwe
titel II, waarin de bepalingen inzake de democratische beginselen van de Unie
neergelegd zijn. In het Werkingsverdrag wordt het tweede deel inzake non-discriminatie
en burgerschap op verschillende punten herzien en aangescherpt. Bovendien
zal het Europees Parlement meer invloed krijgen. De positie van burgers wordt
op tal van terreinen versterkt. Dat gebeurt zowel direct als indirect. Direct
door onder meer de invoering van een burgerinitiatief en de bepaling in het
Verdrag waarmee het Handvest van de grondrechten juridisch bindend wordt.
Indirect wordt de positie van de burger verder versterkt door onder meer de
mogelijkheid van toetreding van de Europese Unie tot het Europees Verdrag
tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden en
door de uitbreiding van de bevoegdheden van het Europees Parlement, maar ook
door de versterkte rol van de nationale parlementen in de Europese besluitvorming,
onder meer in het kader van de toetsing van de juiste toepassing van de beginselen
van subsidiariteit en proportionaliteit.Voorts is sprake van een grotere transparantie van besluitvorming in het
Europees Parlement en in de Raad. Het Europees Parlement vergadert reeds in
het openbaar over wetgeving en de Raad ook voor zover het codecisiewetgeving
betreft. Het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de Raad in het openbaar zal
vergaderen over alle wetgevingshandelingen. De Europese Raad wordt niet openbaar.
De bevoegdheden van de Europese Raad worden weliswaar uitgebreid, maar hij
krijgt geen wetgevende bevoegdheid. Overigens zal de Europese Raad, nu deze
een instelling van de Unie wordt, een reglement van orde krijgen waardoor
het handelen van deze instelling volgens gezamenlijk vastgestelde regels zal
verlopen. De regering acht van belang dat de nationale parlementen hun ministers
adequaat kunnen controleren. Wat betreft de vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
over hoe de rol van de nationale parlementen ingevuld moet worden, geldt dat
de regering dit in eerste instantie een zaak van de nationale parlementen
zelf acht. De regering beschikt niet over een overzicht van de informatie
die alle nationale parlementen ontvangen over besluitvorming in de Raad.Het lid van de fractie van de Partij voor de Dieren is, zo blijkt uit
zijn vragen, van mening dat de parlementaire controle op het terrein van de
ruimte van vrijheid, veiligheid en recht achterblijft bij de verruiming van
de bevoegdheden van de Europese Unie op dit terrein. De regering denkt dat
er sprake is van een misverstand. Er geldt een ruime democratische controle
voor het gehele terrein van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, soms
zelfs zowel door de nationale parlementen als door het Europees Parlement.
Dit blijkt, wat betreft de nationale parlementen, concreet uit het volgende.
Het Protocol 1 betreffende de rol van de nationale parlementen
geldt ook voor de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht. Hetzelfde geldt
voor Protocol 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit
en evenredigheid, waarin de versterkte subsidiariteitstoets voor de nationale
parlementen is geregeld. Dat wordt nog eens bevestigd door artikel 69 VWEU.
Verder worden de nationale parlementen betrokken bij de evaluatie van de werkzaamheden
op dit beleidsterrein (artikel 70 VWEU) en worden zij over de werkzaamheden
van het permanente comité van artikel 71 VWEU geïnformeerd. Tot
slot, elk nationaal parlement is bevoegd bezwaar te maken tegen verandering
van de besluitvormingsprocedure op het terrein van het familierecht, zoals
blijkt uit artikel 81 VWEU. Het Europees Parlement is als volledig bevoegde
medewetgever betrokken bij nagenoeg alle wetgevende maatregelen. Slechts op
een viertal deelterreinen is er alleen sprake van raadpleging, te weten artikel
77, derde lid, artikel 87, derde lid, artikel 89 en artikel 81, derde lid,
eerste alinea VWEU, maar op deze gebieden heeft het Nederlandse parlement
een instemmingsrecht. Voorts kan het Europees Parlement door middel van zijn
budgetrecht invloed uitoefenen op alle werkzaamheden van de ruimte van vrijheid,
veiligheid en recht.De minister-president, minister van Algemene Zaken,J. P. BalkenendeDe minister van Buitenlandse Zaken,M. J. M. VerhagenDe staatssecretaris voor Europese Zaken,F. C. G. M. Timmermans 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20072008-31384-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl