Jeugdzorg; Brief minister bij het onderzoek Verweij Jonker Instituut: (Jeugdzorg) houdt niet op bij 18 jaar
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136622
 2009-2010
 
 31 839
 Jeugdzorg
 
 
 
 
 Nr. 
 20
 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 30 oktober 2009
 
 Elke jongere moet de kans krijgen om zich te ontwikkelen en om actief
deel te nemen aan onze maatschappij. Er zijn jongeren die daarbij extra hulp
en ondersteuning nodig hebben. Dit geldt ook voor jongvolwassenen die met
18 jaar meerderjarig zijn, maar daarmee niet automatisch zelfstandig kunnen
functioneren in onze maatschappij. Op grond van signalen dat zich knelpunten
voordoen in de hulpverlening aan jongeren van 18 jaar en ouder, heb ik onderzoek
laten verrichten. Bijgevoegd treft u de resultaten van het onderzoek aan dat
door het Verweij Jonker Instituut is uitgevoerd.
 
 De belangrijkste knelpunten die in het onderzoek naar voren komen zijn:
 1 onduidelijkheid over wie verantwoordelijk is voor de zorg voor deze
doelgroep;
 2 een tekort aan een passend hulpverleningsaanbod, het ontbreken van de
juiste expertise over deze groep en een slechte aansluiting tussen jeugd-
en volwassenenzorg;
 3 het vrijwillige karakter van de hulpverlening na het 18e levensjaar.
 
 In het onderzoek wordt ook ingegaan op de verschillende kwetsbare groepen
en de specifieke problemen en behoeften die zij afzonderlijk hebben. Mijn
inzet is allereerst gericht op het wegnemen van de algemene drempels binnen
de hulpverlening én het verbreden van het algemene zorgaanbod voor
jongeren van 18 jaar en ouder. Aanvullend kan een groepsspecifieke aanpak
nodig zijn zoals bij zwerfjongeren. Met deze brief geef ik invulling aan de
toezegging die ik in de kabinetsreacties op het WRR-rapport «Vertrouwen
in de school» en op de Metarapportage Integraal Toezicht Jeugdzaken
heb gedaan. In het onderstaande ga ik nader in op de gesignaleerde knelpunten
en de sporen waar langs ik deze wil aanpakken. 
 1. Verantwoordelijkheid en regie
 Vaak zijn verschillende lokale voorzieningen, ondersteuning op grond van
de Wmo, de jeugdzorg én de volwassenenzorg zoals GGZ tegelijkertijd
betrokken bij de behandeling of begeleiding van een jongere. Uit het onderzoek
komt naar voren dat de samenwerking tussen de jeugd- en volwassenenzorg tekort
schiet. Ook blijkt dat het voor betrokken partijen vaak onduidelijk is wie
de regie heeft.
 Regiefunctie gemeenten en bestuurlijk overleg
 Gemeenten zijn op grond van de Wmo verantwoordelijk voor het brede jeugdbeleid.
De voorgenomen Wijziging van de Wet op de jeugdzorg in
verband met het opnemen van een gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de
jeugdketen die in behandeling is bij de Tweede Kamer geeft gemeenten
de mogelijkheid om hun verantwoordelijkheid beter in te vullen (Tweede Kamer
2008–2009, 31 977). Gemeenten krijgen expliciet de regierol toebedeeld
om er zorg voor te dragen dat alle betrokken partijen op het terrein van zorg
voor jongeren efficiënt en effectief met elkaar samenwerken, dat geldt
ook voor jongeren tussen de 18 en 23 jaar. Bureau jeugdzorg heeft deze rol
voor zover het gaat om voor jeugdzorg geïndiceerde jongeren. Ik acht
het van belang dat deze verantwoordelijkheid ook wordt genomen en er vruchtbare
samenwerking tot stand komt tussen gemeenten, jeugdzorg en volwassenenzorg.
Ik zal daarom in het periodiek bestuurlijk overleg met de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG), het Inter Provinciaal Overleg (IPO) en Zorgverzekeraars Nederland
(ZN) de gesignaleerde knelpunten aan de orde stellen en bij mijn partners
aandringen op een gezamenlijke aanpak. Ook tijdens andere reguliere overleggen
met mijn bestuurlijke partners en uitvoeringspartners zal ik aandacht vragen
voor de door de onderzoekers gesignaleerde knelpunten rond een tekort aan
een passend hulpverleningsaanbod, het ontbreken van de juiste expertise over
deze groep en een slechte aansluiting tussen jeugd- en volwassenenzorg.
 Overige relevante trajecten
 Ter ondersteuning van de regierol van gemeenten zijn ook de volgende trajecten
relevant:
 • Wetsvoorstel Zorg in en om de School:
Om jongeren van 18 tot 23 jaar de juiste hulp te kunnen verlenen is samenwerking
rondom het onderwijs noodzakelijk in een combinatie van schoolgebonden zorg
en zorg- en hulpverlening van externe zorginstanties. In de zorg- en adviesteams
op het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs worden afspraken gemaakt
over hulpverlening aan jongeren tot 23 jaar die de verantwoordelijkheid van
de school te boven gaat. In het wetsvoorstel Zorg in en om de School waarover
uw Kamer in juni 2009 is geïnformeerd (Kamerstukken 2008–2009,
31 001, nr. 70) en dat in de eerste helft van 2010 aan de TK zal
worden aangeboden, wordt de plicht om samen te werken in de jeugdketen een
bekostigingsvoorwaarde voor het onderwijs.
 • Verplichte samenwerkingspartners rondom het
onderwijs: Het eerder genoemde wetsvoorstel inzake de gemeentelijke
regie voor de jeugdketen biedt de mogelijkheid om via een algemene maatregel
van bestuur aanvullende regels te stellen over de sluitende samenwerkingsafspraken
ten behoeve van jongeren tot 23 jaar. Via deze AMvB zullen de instellingen
worden benoemd die verplicht dienen samen te werken in en om het onderwijs.
Per onderwijssector worden de minimaal benodigde kernpartners benoemd,
 • Decentralisatie-uitkering Jeugd: Met
de Decentralisatie-uitkering Jeugd (DU-Jeugd) komt het kabinet tegemoet aan
de wens van de gemeenten om middelen zoveel mogelijk gebundeld
en ontschot in te zetten. De DU-jeugd start in 2010 met € 21 miljoen
voor gemeentelijke zorg aan overbelaste jongeren in het onderwijs die kampen
met een opeenstapeling van problemen waardoor ze voortijdig dreigen uit te
vallen.
 • Wet Investeren in Jongeren: Per 1 oktober
2009 kunnen alle jongeren van 18 tot 27 jaar terecht bij het jongerenloket
waar ze geholpen worden met hun vragen over werk en opleiding. De nieuwe Wet
Investeren in Jongeren verplicht gemeenten om aan deze doelgroep een aanbod
te doen met betrekking tot leren en/of werken wanneer zij zich melden voor
een uitkering.
 2. Passend zorgaanbod voor 18 tot 23 jarigen
 Uit het onderzoek komt naar voren dat het zorgaanbod voor jongeren van
18 tot 23 jaar niet voldoende aansluit bij hun behoefte. Zo heeft een deel
van de doelgroep behoefte aan «lichte» begeleiding en ondersteuning,
die de jeugdzorg en de volwassenenzorg niet of onvoldoende aanbieden. Wanneer
jongeren ouder worden verandert hun zorgvraag: naast bijvoorbeeld psychosociale
ondersteuning hebben jongeren hulp nodig bij het vinden van een woning, werk
en het regelen van de zorgverzekering. Vooral jongeren zonder sociaal netwerk,
hebben behoefte aan professionele begeleiding naar zelfstandigheid.
 De onderzoekers constateren dat zowel de jeugdzorg als de volwassenenzorg,
onvoldoende of geen adequaat zorgaanbod heeft voor deze groep jongeren. De
volwassenenzorg heeft ook moeite om deze doelgroep te bereiken en geen orthopedagogisch
klimaat kent.
 Verder blijkt uit het onderzoek dat de overdracht van jeugdzorg naar volwassenenzorg,
de zogenaamde warme overdracht, niet goed verloopt. Belangrijkste oorzaken
zijn het ontbreken van verantwoordelijkheid om in de overdracht ervoor te
zorgen dat de hulp die nodig is geboden wordt en een gebrek aan samenwerking
tussen partijen als de gemeente, jeugdzorg en volwassenenzorg.
 
 Onder paragraaf 1 is al aangegeven dat de door de onderzoekers gesignaleerde
knelpunten rond een tekort aan een passend hulpverleningsaanbod, het ontbreken
van de juiste expertise over deze groep en een slechte aansluiting tussen
jeugd- en volwassenenzorg geagendeerd worden in het bestuurlijk overleg met
VNG, IPO en Zorgverzekeraars Nederland. Daarnaast zijn de volgende acties
relevant om de samenwerking tussen partijen te verbeteren, het zorgaanbod
te verbreden en beter aan te laten sluiten op de doelgroep:
 • Overleg met zorgverzekeraars: Ik ga
in gesprek met betrokken partijen waaronder de zorgverzekeraars om aandacht
te vragen voor de doelgroep 18+ en het aanpassen en afstemmen van het zorgaanbod
aan deze doelgroep.
 • Best practices verspreiden: Binnen
het project Zorg op het MBO in Rotterdam zijn
afspraken gemaakt met diverse hulpverlenende instanties, de gemeente en de
ROC’s om te komen tot een optimale zorgstructuur op de ROC’s.
In het kader van dit project is met bureau jeugdzorg afgesproken dat zij zorg
zullen dragen voor een warme overdracht tussen jeugdzorg en volwassenenzorg.
De kennis en ervaring die met dit project zijn opgedaan zal ik actief uitdragen
naar andere gemeenten.
 • Pilot MBK-NL – MO-groep: Ik laat
momenteel MKB-NL en de MO-Groep via een pilot verkennen hoe jeugdzorg, onderwijs
en arbeidsmarkt met elkaar verbonden kunnen worden zodat het voor jongeren
uit de jeugdzorg makkelijker wordt om passend werk te vinden. Eind 2009 wordt
deze pilot uitgebreid van 1 naar 4 regio’s. Begin 2010 starten de eerste
pilotprojecten. Met MKB-NL en de MO-Groep verken ik de mogelijkheden
om de volwassenenzorg te betrekken als partij in de verkenning en projecten.
 • Databank effectieve interventies. Met
het NJI ben ik in overleg hoe meer effectieve interventies voor de doelgroep
18+ in de databank kunnen worden opgenomen.
 3. Vrijwillig karakter hulpverlening na 18e levensjaar
 De onderzoekers signaleren ook als knelpunt dat de jeugdzorg in beginsel
bij 18 jaar stopt en dat na het 18e levensjaar de hulpverlening aan jongvolwassen
alleen op vrijwillige basis kan plaatsvinden.
 Verlengde jeugdzorg beter benutten
 In de Wet op de jeugdzorg is geregeld dat het recht op jeugdzorg kan doorlopen
tot het 23e jaar indien de zorg voor het 18e jaar is aangevangen en er bij
de jeugdige nog sprake is van ernstige opvoed- en opgroeiproblemen. Ik heb
er nooit een misverstand over laten bestaan dat deze bepaling in de wet maximaal
gebruikt moet worden als dit in het belang van de jeugdige is. In het Landelijk
Beleidskader Jeugdzorg heb ik de provincies daar ook nadrukkelijk op gewezen.
Ik vind dat die bestaande mogelijkheid beter benut kan worden en zal dat nogmaals
onder de aandacht van de provincies brengen.
 Voorwaarde voor een indicatie voor pleegzorg die doorloopt na het 18e
jaar is dat er nog sprake is van ernstige opvoed- en opgroeiproblemen. In
dat geval kan er een (verlengings)indicatie pleegzorg worden afgegeven. Wanneer
pleegzorg wordt verleend, is er altijd recht op pleegvergoeding.
 De aanbeveling van de onderzoekers de jeugdzorg te verlengen tot 23 jaar
zal ik betrekken bij mijn standpunt over de toekomst van de zorg voor jeugd
dat ik de Tweede Kamer begin 2010 zal doen toekomen.
 Investeren in de motivatie van jongeren
 Een nadere wettelijke plicht tot het aanvaarden van hulp boven de 18 acht
ik geen oplossing onder meer omdat de internationale verdragen daar zeer strenge
eisen aan stellen. Mede om die reden strekt de kinderbeschermingswetgeving
zich tot 18 jaar uit. Dwangmogelijkheden voor 18+ zijn geregeld voor de gesloten
jeugdzorg en in de Wet BOPZ. Ik vind het belangrijk te investeren in de motivatie
van jongeren om jeugdzorg te blijven ontvangen dan wel in de volwassenenzorg
of bij gemeentelijke voorzieningen de hulp te aanvaarden die nodig is. De
volgende acties zijn in dit verband relevant:
 • Dranggesprekken: Ik wil bezien in hoeverre
dranggesprekken jongeren kunnen bewegen tot het aanvaarden van zorg. Het project «zorg
in de MBO in Rotterdam» biedt hiervoor aangrijpingspunten. Door middel
van «dranggesprekken» wordt getracht om jongeren het belang van
voortgezette jeugdzorg op vrijwillige basis in te laten zien. De afspraken
en ervaringen opgedaan met dit project zal ik actief uitdragen naar andere
gemeenten.
 • Onderzoek naar motivatiefactoren: Binnen
het project nazorg van het programma Aanpak jeugdcriminaliteit van de minister
van Justitie loopt momenteel een onderzoek naar de motivatiefactoren van jongeren.
De pilot «Vrijwillig nazorg», die zich richt op jongeren die na
een PIJ-maatregel uitstromen uit een justitiële jeugdinrichting en tijdens
de behandeling 18 jaar zijn geworden, laat bemoedigende resultaten zien in
termen van motivatie. 
 Tot slot
 Ik vind het van groot belang dat bestaande knelpunten worden weggenomen
in de hulpverlening van 18- tot en met 23-jarigen met het oog op deelname
van deze jongeren aan onderwijs, werk en onze maatschappij in algemene zin.
Om die reden zal ik de door de onderzoekers gesignaleerde knelpunten rond
een tekort aan een passend hulpverleningsaanbod, het ontbreken van de juiste
expertise over deze groep en een slechte aansluiting tussen jeugd- en volwassenenzorg
aan de orde stellen in het bestuurlijk overleg met VNG, IPO en Zorgverzekeraars
Nederland. Een goede samenwerking tussen hulpverlenende partijen onderling
maar ook met bijvoorbeeld het onderwijs en de werkgevers is daarbij van groot
belang. Alleen dan kan een laagdrempelig aanbod tot stand komen dat aansluit
bij de behoefte en leefwereld van deze jongeren.
 
 De minister voor Jeugd en Gezin,
 A. Rouvoet 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.