Wijziging van de Arbeidstijdenwet in verband met vereenvoudiging van die wet; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30532, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

23-06-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30532 nr. 6

13-06-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. INLEIDING2. INTERNATIONAAL KADER3. SER-ADVIES VEREENVOUDIGING ARBEIDSTIJDENWET4. INHOUD VAN HET WETSVOORSTEL4.1 Het stelsel van normen voor arbeids- en rusttijdenArbeidstijdenbesluitDubbele normering nachtarbeid4.2 Handhaving4.3 Normering arbeids- en rusttijden per onderwerpPauzeDagelijkse en wekelijkse onafgebroken rusttijdArbeid op zondagArbeidstijdNachtarbeidConsignatie4.4 Overige wijzigingenToepassingsbereik van de wet4.5 Invoering van de gewijzigde Arbeidstijdenwet5. GEVOLGEN VOOR HET BEDRIJFSLEVENBedrijfseffectenAdministratieve lastenARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30532Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 87 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 532Wijziging van de Arbeidstijdenwet in verband met vereenvoudiging van
die wetnr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 13 juni 20061. INLEIDINGDe regering heeft met belangstelling kennisgenomen van het verslag over
het wetsvoorstel tot wijziging van de Arbeidstijdenwet in verband met vereenvoudiging
van die wet. De regering constateert verheugd dat vrijwel alle fracties positief
staan tegenover de achterliggende doelstelling de Arbeidstijdenwet te vereenvoudigen.
De fractie van het CDA meent dat in het wetsvoorstel een evenwichtige balans
is gevonden tussen enerzijds de doelstelling van deregulering en anderzijds
het uitgangspunt van de bescherming van de werknemer. De leden van de PvdA-fractie
noemen vereenvoudiging altijd positief zeker wanneer dat lastenvermindering
tot gevolg heeft. De leden van de VVD fractie onderschrijven eveneens de doelstellingen
van het wetsvoorstel, maar hebben (zoals de meeste fracties) nog wel een aantal
vragen. De regering is het eens met de mening van de fractie van D66 dat grote
groepen werknemers in beginsel mondig en sterk genoeg zijn om individueel
of in georganiseerd verband of via de medezeggenschap zelf een goede regeling
te treffen met hun werkgever. Vele fracties hebben instemmend gereageerd op
de keuze van de regering om het unanieme SER-advies als uitgangspunt te nemen
voor het onderhavige wetsvoorstel.De verschillende fracties hebben nog een groot aantal vragen gesteld.
Een aantal van deze vragen heeft betrekking op meer fundamentele zaken zoals
het internationale kader, de hoofdlijnen van het wetsvoorstel en de keuze
van de regering om voor de wettelijke regeling inzake het maximum aantal nachtdiensten
een andere benadering te volgen dan in het SER-advies. Daarnaast zijn er diverse
vragen gesteld over het toepassingsbereik van de wet, onder andere wat betreft
vrijwilligers, over arbeid op zondag, het overgangsrecht en de gevolgen van
het wetsvoorstel voor het bedrijfsleven en de combinatie van werk en privé.In hoofdstuk 4 van deze nota naar aanleiding van het verslag zal worden
ingegaan op de vraag van de VVD-fractie naar de veranderingen die dit wetsvoorstel
bewerkstelligt. De leden van de VVD-fractie vragen of het mogelijk is de bijdrage van
dit wetsvoorstel aan de versterking van de economie en vermindering van de
administratieve lasten nader te kwantificeren. In hoofdstuk 5 zal hier op
nader worden ingegaan. Ook de vragen van de fractie van de SP die betrekking
hebben op de werkgelegenheidseffecten en de effecten op het vestigingsklimaat
zullen in dat hoofdstuk aan de orde komen.De leden van de VVD-fractie vragen naar een toelichting op de regels in
andere EU-landen. In opdracht van het kabinet heeft het Hugo Sinzheimer Instituut
in 2004 een onderzoek uitgevoerd naar de arbeids- en rusttijdenregelgeving
in negen naburige landen in Europa1. Dit rapport
is op 1 juni 2004 aangeboden aan de Tweede Kamer2.Uit het onderzoek blijkt dat de materiële regelgeving in deze landen
is ingebed in de nationale stelsels van arbeidsverhoudingen die onderling
overeenkomsten, maar ook veel verschillen vertonen. Hierdoor is het maar zeer
ten dele mogelijk de regelgeving in een land onafhankelijk van deze context
te beoordelen. Genoemde studie beperkt zich tot een vergelijking op hoofdlijnen
van de materiële, in wetten vastgelegde normen. Ook dan blijkt een vergelijking
nog steeds niet eenvoudig, doordat de stelsels in de verschillende landen
vaak verschillend zijn en de normen met elkaar samenhangen.De SER concludeert in zijn advies dat «andere Europese landen een
grote variëteit laten zien in de wijze waarop zij invulling hebben gegeven
aan de arbeidstijdenrichtlijn (richtlijn nr. 2003/88/EG) en voorts dat de
regelgeving op het gebied van arbeids- en rusttijden ook in andere landen
complex is»3.De leden van de VVD-fractie vragen naar de mogelijkheden voor verdere
deregulering, rekening houdend met de ruimte die internationale regelingen
nog bieden. Ook de leden van de fractie van D66 vragen naar een vergelijking
tussen de internationale regelingen en de wettelijke voorschriften. De regering
heeft de normeringen in internationale regelingen als vertrekpunt genomen
voor haar voorstellen tot vereenvoudigingen. De ruimte voor verdere vereenvoudiging
is dan ook beperkt. De normeringen in dit wetsvoorstel voor de rusttijd komen
overeen met de normen van de arbeidstijdenrichtlijn. Nu er niet langer onderscheid
wordt gemaakt tussen «arbeidstijd» en «arbeidstijd inclusief
overwerk» is er naar de mening van de regering ook wat betreft de maximumarbeidstijden
de grens van de mogelijkheden bereikt. In de internatonale regelingen zijn
relatief weinig normeringen voor nachtarbeid opgenomen, hoewel ook in de internationale
regelingen voortdurend erkend wordt dat hier de meeste gezondheidsrisico’s
liggen. De regels voor nachtdiensten zijn juist met het oog op deze gezondheidsrisico’s
en voor een belangrijk deel op advies van de SER in dit wetsvoorstel opgenomen.
Hoewel er, gegeven de internationale regelingen op het gebied van nachtarbeid
nog ruimte bestaat voor verdere deregulering, is de regering van mening dat
zij met de voorstellen een juiste balans heeft gevonden tussen deregulering
enerzijds en bescherming van nachtarbeid anderzijds.De leden van zowel de PvdA-fractie als de VVD-fractie vragen naar een
evaluatie van de Arbeidstijdenwet. In het kader van de VBTB benadering in
de begroting vindt regelmatig beoordeling en evaluatie van het gevoerde beleid
plaats. Daarnaast kan op basis van de jaarverslagen en rapportages van de
Arbeidsinspectie regelmatig worden bezien wat de stand is met betrekking tot
de handhaving en naleving van de wet. Er zijn dus voldoende toets- en evaluatiemomenten
zodat de regering het niet nodig acht nog een aparte evaluatiebepaling in
het wetsvoorstel op te nemen. De leden van de SP-fractie vragen nader te onderbouwen waarom beperking
van de regels voor arbeids- en rusttijden een strategische keuze is voor toekomstige
werkgelegenheid en het vestigingsklimaat.Deregulering van de Arbeidstijdenwet is onderdeel van het kabinetsbeleid
dat gericht is op vermindering van regelgeving. Dit moet leiden tot een versterking
van de economie en het verbeteren van bedrijfsprestaties. Het beperken van
regelgeving moet ruimte scheppen voor het proces van sociale innovatie. Ook
op het terrein van arbeids- en rusttijden zijn er naar de mening van de regering
mogelijkheden voor deregulering. Een van de uitgangspunten bij de regelgeving
voor arbeids- en rusttijden blijft evenwel de bescherming van de werknemer.Door een tweetal fracties (SP en ChristenUnie) zijn vragen gesteld over
de combinatie van arbeid en zorg. Door de fractie SP is gevraagd hoe verruimde
normen kunnen bijdragen aan een betere combinatie van werk en privé
en wat de rechtspositie van de individuele werknemer is om arbeidstijden met
de werkgever overeen te komen die passen bij zijn persoonlijke omstandigheden,
waarbij ook wordt gevraagd concreet in te gaan op twee vragen: of een «mededeling
over het arbeidstijdpatroon» voor de komende periode, als het niet overeenkomt
met zijn persoonlijke omstandigheden, kan worden aangepast en of een werknemer
kan bereiken dat hij in een week 60 uur kan werken en in de volgende week
20 uur en zijn partner het omgekeerde. Verder vraagt de fractie van de ChristenUnie
wat de gevolgen zijn voor de combinatie arbeid en zorg nu volgens het wetsvoorstel
nog uitsluitend grenzen gesteld worden aan de totale arbeidstijd en het onderscheid
tussen «arbeidstijd» en «arbeidstijd inclusief overwerk»
verdwijnt. Ook wordt gevraagd of een werkgever verplicht kan worden om af
te wijken van zijn arbeidsuren.Het vervallen van het onderscheid tussen normen voor «arbeidstijd»
en «arbeidstijd inclusief overwerk» heeft naar de mening van de
regering geen invloed op de combinatie van werk en privé. De mogelijkheden
daartoe worden in de eerste plaats bepaald door de vraag welke taken er gecombineerd
moeten worden. De taken rond arbeid, waaronder het verrichten van overwerk,
zijn daarbij een belangrijk element en zijn vastgelegd in CAO’s en individuele
arbeidscontracten. Als gevolg van dit wetsvoorstel ondergaan deze afspraken
geen verandering. De feitelijke arbeidsduur ligt thans al ruim beneden de
grenzen van de Arbeidstijdenwet zodat het niet voor de hand ligt om te veronderstellen
dat een verruiming van de grenzen nu zal leiden tot verhoging van de feitelijke
arbeidsduur.Het stellen van uitsluitend grenzen aan de totale arbeidstijd kan ook
de combinatie arbeid en zorg bevorderen. De ruimere normen geven de werknemer
meer flexibiliteit om persoonlijke omstandigheden zoals zorgtaken en andere
verantwoordelijkheden en studie, buiten de (betaalde) arbeid om te combineren.
Hierdoor is het mogelijk voor de werkgever en werknemer om maatwerk te leveren.
De wet (artikel 4:1, eerste lid) verplicht de werkgever een zo goed mogelijk
beleid op het terrein van de arbeids- en rusttijden van de werknemer te voeren
en daarbij, voorzover dat redelijkerwijs van hem gevergd kan worden, rekening
te houden met persoonlijke omstandigheden van zijn werknemers. Hierbij gaat
het niet om een individueel recht, het gaat om een inspanningsverplichting
van de werkgever om bij de organisatie van de arbeid rekening te houden met
de belangen van individuele werknemers. Het organiseren van arbeid vindt daarbij
plaats vanuit het collectief naar het individu. De werkgever zal redelijkerwijs
rekening houden met (de veelheid aan) wensen van de individuele werknemers,
maar dient daarbij uiteraard ook rekening te houden met collectieve (bedrijfs)belangen.
De wet biedt voldoende aanknopingspunten voor overleg tussen werkgever en
werknemers om samen tot afspraken te komen, die gelet op de specifieke
situatie het meest geëigend zijn. Per bedrijf zal de concrete invulling
op een andere wijze geschieden, omdat de omgeving en de werknemers nu eenmaal
verschillend zijn. Of een «mededeling over het arbeidstijdpatroon»
voor de komende periode, als het niet overeenkomt met zijn persoonlijke omstandigheden,
kan worden aangepast en of een werknemer kan bereiken dat hij in een week
60 uur kan werken en in de volgende week 20 uur en zijn partner het omgekeerde,
kan dus per bedrijf of omstandigheid verschillen.De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre rekening is gehouden met
de wetenschappelijke literatuur over de relatie tussen arbeidstijden, gezondheid
en (bedrijfs-)ongevallen. Een overzicht van de literatuur in het bijzonder
rond de effecten van nachtarbeid is opgenomen in hoofdstuk 4. Raadpleging
van de Gezondheidsraad ligt niet voor de hand. Het voorliggende wetsvoorstel
en de daarin opgenomen normen voor arbeids- en rusttijden, zijn niet volledig
nieuw. Het wetsvoorstel is een vereenvoudiging van de huidige Arbeidstijdenwet,
die op zijn beurt is gebaseerd op zowel de Arbeidswet 1919 en de toentertijd
bestaande sectorale regelingen, als op de arbeidstijdenrichtlijn. De basisnormering
is weliswaar verruimd ten opzichte van de huidige wet maar heeft tegelijkertijd
een lange traditie, waarbinnen relatief veilige en gezonde arbeid mogelijk
is. Ook de voorgestelde normen vallen geheel binnen de Europese kaderwetgeving.
Uit de literatuur komt het beeld naar voren dat ook de hier voorgestelde normen
niet alleen binnen de Europese normen vallen, maar ook ruim binnen grenzen
van wat door onderzoekers nog als veilig en gezond wordt geacht.De leden van de fractie van D66 vragen naar aanleiding van de conclusies
uit het rapport «Innovatiever omgaan met verlofdagen» van de Stichting
Maatschappij en Onderneming, of er wettelijke belemmeringen bestaan om flexibeler
en innovatiever om te gaan met verlof, bijvoorbeeld in de Arbeidstijdenwet.De Arbeidstijdenwet bepaalt slechts dat vakantiedagen – wettelijk
of bovenwettelijk – voor de berekening van het aantal gewerkte uren
meegeteld moeten worden als ware het arbeid. De wet kent geen bepalingen die
een belemmering zouden kunnen zijn voor het flexibeler omgaan met verlof.
Het op grond van artikel 7 van de arbeidstijdenrichtlijn gegarandeerde wettelijke
minimum aan vakantiedagen (met behoud van loon) is geïmplementeerd in
het Burgerlijk Wetboek. Het door de leden van D66 aangehaalde rapport heeft
evenwel betrekking op bovenwettelijke verlofregelingen en niet op het in de
wet (BW) verankerde minimum.2. INTERNATIONAAL KADERDan hebben de leden van de fractie van de PvdA aandacht gevraagd voor
mogelijke en eventuele strijdigheid van het wetsvoorstel met de Europese wet-
en regelgeving. Zij verwijzen hierbij naar het artikel «Kanttekeningen
bij het SER-advies Vereenvoudiging Arbeidstijdenwet» van Jellinghaus,
van Drongelen en Korver dat in december 2005 in het blad Sociaal Recht is
verschenen en vragen de regering daarop te reageren. Genoemd artikel gaat
in op de in het SER-advies voorgestelde normen en de door de SER gegeven onderbouwing
van die normen. Op de aspecten die in genoemd artikel betrekking hebben op
de Europese wet- en regelgeving wordt hieronder ingegaan.Het artikel besteedt allereerst, in paragraaf 3, aandacht aan de
normering van de maximale arbeidstijd per dienst en per week in het licht
van het Europees Sociaal Handvast (ESH). Schrijvers stellen dat de door de
SER gekozen normering alleen mogelijk zou zijn in collectief overleg.
Het ESH geeft in artikel 2 een recht op billijke arbeidsvoorwaarden. Met betrekking
tot arbeids- en rusttijden geeft artikel 2 van het ESH het volgende aan:«Ten einde de onbelemmerde uitoefening van het
recht op billijke arbeidsvoorwaarden te waarborgen verbinden de Overeenkomstsluitende
Partijen zich: 1. redelijke dagelijkse en wekelijkse arbeidstijden vast te
stellen, waarbij de werkweek geleidelijk dient te worden verkort voorzover
de vermeerdering der productiviteit en andere van invloed zijnde factoren
zulks toelaten;2. ...».Zoals hierboven vermeld geeft het ESH slechts aan dat er redelijke dagelijkse
en wekelijkse arbeidstijden moeten worden vastgesteld. Wat redelijk is bepalen
de bij het verdrag betrokken partijen in principe zelf. Binnen de marges die
de Arbeidstijdenwet geeft worden veelal in collectieve arbeidsovereenkomsten
de dagelijkse en wekelijkse arbeidstijden bepaald. Het ESH kent geen vereiste
dat de door de wetgever vastgestelde redelijke dagelijkse en wekelijkse arbeidstijden
in collectief overleg tot stand moeten komen. Wel bevat het ESH een mogelijkheid
in artikel 33, om geen wettelijke regeling te maken, doch een en ander over
te laten aan werkgevers en werknemers als de onderwerpen die onder andere
artikel 2 van het ESH noemt, in enig land gewoonlijk behoren tot het terrein
van overeenkomsten tussen werkgevers en werknemers. In Nederland is echter
op dit terrein gekozen voor wetgeving die voor de overgrote meerderheid van
de betrokken werknemers geldt.Het Comité van Onafhankelijke Deskundigen heeft bij de betekenis
van het begrip «redelijk» een flexibel standpunt ingekomen. Volgens
het Comité van Onafhankelijke Deskundigen houdt het begrip redelijke
dagelijkse en wekelijkse arbeidstijden verband met bepaalde factoren, zoals
de toename van de productiviteit en het werkloosheidsniveau. Het Comité
van Onafhankelijke Deskundigen heeft wel aangegeven, dat de dagelijkse werktijd
in ieder geval minder dan 16 uren per dag moet bedragen en niet meer dan 60
uren in de week1.Het Comité van Regeringsvertegenwoordigers is in dit opzicht minder
concreet en heeft in het verleden aangegeven, dat er geen precieze juridische
verplichtingen ten aanzien van redelijke dagelijkse en wekelijkse arbeidstijden
bestaan2.Het voornemen om in Nederland de maximale wettelijke grenzen, die veelal
collectief doch ook individueel tot stand kunnen komen, te stellen op 12 uur
per dag, 60 uur per week en 48 uur over toen nog een periode van 13 weken
(inmiddels 16 weken) is informeel voorgelegd aan het uitvoerend secretariaat
van het ESH. Die hebben daarop aangegeven in het licht van artikel 2, paragraaf 1,
geen bewaar tegen de voorgestelde normen te zien. Aangetekend moet hierbij
worden dat het secretariaat uiteraard geen definitief juridisch oordeel hierover
kan geven. In het wetsvoorstel is er uiteindelijk nog voor gekozen de maximale
Nederlandse normen voor de dagelijkse en wekelijkse arbeidstijden nader in
te kleuren met een norm voor een 4 wekelijkse arbeidstijd van 55 uur. Door
dit geheel van normen kan er in Nederland niet structureel 12 uur per dag
respectievelijk 60 uur per week worden gewerkt. Tenslotte kan nog worden opgemerkt
dat de normen voor de dagelijkse en wekelijkse arbeidstijd op grond van de
Europese arbeidstijdenrichtlijn mogelijk zijn.In paragraaf 4 van genoemd artikel komen beschouwingen betreffende
de afwijkingsmogelijkheden van de richtlijn aan de orde. Voor de duidelijkheid
wordt hier opgemerkt, dat in het wetsvoorstel Vereenvoudiging Arbeidstijdenwet
uitsluitend gebruik wordt gemaakt van de afwijkingsmogelijkheden die artikel
17 van de arbeidstijdenrichtlijn kent. In de bestaande Arbeidstijdenwet is
dit niet anders. Vervolgens gaat het artikel in op de compenserende
rusttijd die verband houdt met het Jaegerarrest. De gevolgen van het Jaegerarrest
zijn inmiddels verwerkt in een wijziging van het Arbeidstijdenbesluit (Besluit
van 22 november 2005 (Stb. 605). Aan het slot van paragraaf 4 wordt
geconstateerd dat van bijzondere afwijkingsmogelijkheden geen algemene norm
moet worden gemaakt. Dit is precies de reden waarom de inkorting van de dagelijkse
rust die volgens de huidige Arbeidstijdenwet eenmaal per week ongeclausuleerd
kan plaatsvinden (artikel 5:5, tweede lid) in het wetsvoorstel wordt gekoppeld
aan de clausule dat inkorting alleen maar mogelijk is indien de aard van de
arbeid of bedrijfsomstandigheden dat met zich brengen (artikel 5:3, tweede
lid, van het wetsvoorstel).In paragraaf 5 van genoemd artikel wordt ingegaan op de handhaving
van de Arbeidstijdenwet. Met name wordt ingegaan op de normen die naar het
oordeel van de SER, welk oordeel later door de regering is overgenomen, via
het civiele recht gehandhaafd worden. Schrijvers zijn van mening dat de verplichting
tot het hebben van een pauze in ieder geval via het bestuursrecht gehandhaafd
zal moeten worden. Met deze stelling van de auteurs is de regering het niet
eens. In de memorie van toelichting is hier juist uitgebreid op ingegaan.
Op pagina 36 van de memorie van toelichting komt expliciet de vraag aan de
orde of het Gemeenschapsrecht handhaving via het civiele recht toestaat. Met
een verwijzing naar het rapport «Handhaven eerst kiezen, dan doen»,
een uitgave van het Expertisecentrum Rechtshandhaving van het Ministerie van
Justitie, is aangegeven dat de wijze van handhaving van regels van het Gemeenschapsrecht
in beginsel een bevoegdheid van de Lidstaten zelf is. De schrijvers van het
artikel «Kanttekeningen bij het SER-advies Vereenvoudiging Arbeidstijdenwet»
gaan op genoemd rapport niet in. Opgemerkt wordt ten slotte nog dat de Raad
van State geen opmerkingen bij het regeringstandpunt terzake heeft geplaatst.
Ook op de twee ILO-Verdragen die in paragraaf 5 van genoemd artikel aan
de orde komen (ILO-Verdrag 14 en 106) is in de memorie van toelichting ruim
aandacht besteed, zie hiervoor met name de pagina’s 36 en 37. In het
artikel wordt opgemerkt dat artikel 10 van ILO-Verdrag 106, dat uitsluitend
geldt voor handelsondernemingen en kantoren, een verplichting bevat dat het
toezicht op de naleving moet worden gewaarborgd met de mogelijkheid van het
treffen van sancties. Artikel 10 van genoemd Verdrag is naar de mening van
de regering echter minder expliciet dan de schrijvers stellen. Artikel 10
van genoemd ILO-Verdrag geeft namelijk nog aan dat genoemde bepaling geldt
in gevallen waarin het strookt met de wijze waarop de bepalingen van het verdrag
worden uitgevoerd. In Nederland strookt het met de wijze van uitvoering van
het verdrag dat de naleving van ILO-Verdrag 106 behoort tot het civiele domein.
Dat is ook nu al zo geregeld in de Arbeidstijdenwet. Het wetsvoorstel wijzigt
hierin niets. Opgemerkt kan nog worden dat door de Europese Commissie in het
kader van de totstandkoming van de te wijzigen arbeidstijdenrichtlijn onlangs
nog is aangegeven dat het begrip «penalties» een neutrale betekenis
heeft en derhalve niet specifiek toeziet op strafrechtelijke handhaving. Ook
administratieve, financiële of andere typen van sancties zijn derhalve
mogelijk.In paragraaf 6 van genoemd artikel wordt verder op de ILO-Verdragen
14 en 106 ingegaan. Opgemerkt kan hierover worden dat de regels in het Arbeidstijdenbesluit
met betrekking tot de wekelijkse rusttijd voor personeel in handelsondernemingen
en kantoren (artikel 2.1:14) inhoudelijk ongewijzigd zullen blijven.In de slotbeschouwing van paragraaf 7 geven schrijvers aan het jammer
te vinden dat de SER aan de internationale normering en handhaving onvoldoende
aandacht heeft besteed. De leden van de fractie van de PvdA delen,
zo blijkt uit het verslag, deze mening. Vervolgens stellen de leden van genoemde
fractie dat het ingediende wetsvoorstel deze leemte niet heeft ingevuld. De
regering vindt het jammer dat de leden van de fractie van de PvdA deze stelling
innemen. In het artikelsgewijze gedeelte van de memorie van toelichting (vanaf
pagina 23, onderdeel J) worden alle normen die het wetsvoorstel Vereenvoudiging
Arbeidstijdenwet bevat steeds afgezet tegen de bestaande regels en ook telkens
tegen de achtergrond van de internationale verplichtingen dienaangaande. Juist
het ontbreken van een overzicht van de internationale normen in het SER-advies
heeft de regering ertoe gebracht nauwgezet iedere norm in het wetsvoorstel
te voorzien van de geldende internationale context. Dit geldt overigens ook
voor het onderwerp nachtarbeid dat in paragraaf 6 van genoemd artikel
nog aan de orde komt. Opgemerkt wordt ten slotte nog dat ook in het kabinetsstandpunt
Vereenvoudiging Arbeidstijdenwet (Kamerstukken II 2003/04, 29 376, nr.
1) al ruim aandacht is besteed aan de geldende internationale regelgeving.Verschillende fracties vragen naar de stand van zaken met betrekking tot
de wijziging van de arbeidstijdenrichtlijn. Op 30 mei 2006 heeft de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uw Kamer hierover geïnformeerd en
ook het Nederlandse standpunt toegelicht. Op 1 juni 2006 is in de Raad
voor Werkgelegenheid en Sociaal Beleid wederom geen akkoord bereikt over de
arbeidstijdenrichtlijn. De tegenstellingen tussen de Lidstaten rond de opt
out maakt dat het dossier geblokkeerd blijft. Daarmee blijft een in feite
door alle Lidstaten niet gewenste situatie, ontstaan na de arresten SIMAP
en Jaeger, voortbestaan. Op voorhand is niet precies te voorzien hoe de definitieve
versie van een aangepaste richtlijn er uit zal komen te zien. Aangezien over
de wijzigingen die betrekking hebben op aanwezigheidsdiensten binnen de Raad
al wel overeenstemming bestaat, is de verwachting dat de problemen die na
de arresten zijn ontstaan kunnen worden opgelost. De financiële en personele
gevolgen die eerder in verband met het Jaegerarrest zijn geïnventariseerd
(450 miljoen euro), kunnen inmiddels in Nederland goeddeels worden opgelost
door de wijziging van het Arbeidstijdenbesluit en de tijdelijke invoering
van de opt out (Stb. 2005, nr. 605).De leden van D66 willen zich graag laten informeren over de Europeesrechtelijke
houdbaarheid van consignatie. Onder consignatie wordt verstaan een periode
tussen twee diensten, waarin de werknemer gewoon thuis kan zijn en alleen
de verplichting heeft bereikbaar te zijn in geval er zich op zijn werk iets
onvoorziens voordoet. Hij is verder in die periode vrij in zijn doen en laten.
De periode dat een werknemer is geconsigneerd wordt niet beschouwd als arbeidstijd
(SIMAP-arrest, overweging 50).3. SER-ADVIES VEREENVOUDIGING ARBEIDSTIJDENWETDe SER heeft op 18 februari 2005 advies uitgebracht over vereenvoudiging
van de Arbeidstijdenwet1. De leden van de fractie
van de VVD vragen naar een overzicht van de punten waar het onderhavige wetsvoorstel
afwijkt van het SER-advies. De regering heeft in de memorie van toelichting
(pagina 16) aangegeven dat zij de normeringen integraal heeft overgenomen
in het wetsvoorstel. Dit betekent dat de normen voor minimale rusttijden,
maximale arbeidstijden, aantal nachtdiensten en de overige aspecten waarvoor
de SER een bepaalde normering heeft geadviseerd, in dit wetsvoorstel zijn
verwerkt. Op een onderdeel heeft de regering het advies niet over kunnen nemen.
Dit betreft de handhaving van de dubbele normeringen die de SER heeft geadviseerd
voor het maximum aantal nachtdiensten en het maximum aantal achtereenvolgende
diensten in een reeks met nachtdiensten. Ook andere fracties hebben de regering
verzocht om toe te lichten waarom op dit onderdeel het SER-advies
niet is gevolgd. In de volgende paragraaf zal hier uitgebreid op worden in
gegaan.De leden van de VVD-fractie vragen verder of de regering wil ingaan op
de opmerkingen in de brief van de Raad van de Centrale Ondernemingorganisaties
(RCO) over de voorschriften tot het inkorten van de dagelijkse rust en de
rust na een nachtdienst, het verlengen van de dienstreeksen met nachtdiensten,
en het opleggen van consignatie. Ook de leden van de fracties van het CDA
(bij de artikelsgewijze toelichting op artikel I, onderdeel J) en D66 hebben
de regering gevraagd in te gaan op de verschillende opmerkingen van de RCO.
In paragraaf 4.3 worden de verschillende aspecten van arbeids-en rusttijden
besproken en zal ook worden ingaan op de opmerkingen die de RCO heeft gemaakt.4. INHOUD VAN HET WETSVOORSTEL4.1 Het stelsel van normen voor arbeids- en rusttijdenArbeidstijdenbesluitDe fracties van het CDA, PvdA, VVD en D66 hebben gevraagd naar de gevolgen
van het wetsvoorstel voor de regels die in het Arbeidstijdenbesluit zijn getroffen.
Aan de uitwerking van het wetsvoorstel op de regelgeving in het Arbeidstijdenbesluit
wordt op dit moment gewerkt, waarbij ook sociale partners worden geraadpleegd.
Thans kan nog geen definitief uitsluitsel worden gegeven over de precieze
inhoud van het Arbeidstijdenbesluit. Niettemin is duidelijk dat een aantal
bepalingen kan vervallen omdat zij rechtstreeks samenhangen met bepaalde wijzigingen
van de regels. Als gevolg van de regels voor het maximum aantal nachtdiensten
kunnen de bepalingen in het Arbeidstijdenbesluit vervallen die gelden voor
de beveiliging (§ 5.2), de brood- en banketbakkerij (§ 5.4),
het dagbladbedrijf (§ 5.5), distributie en overslag (§ 5.7),
horecabedrijf (§ 5.8), schoonmaakbedrijf (§ 5.18), werkzaamheden
i.s.m. railvervoer (§ 5.22) en de maatschappelijk opvang (§ 5.25).
De paragrafen 5.2, 5.7, 5.8, 5.22, 5.25 vervallen daarmee in hun geheel.Voorts zijn van belang de verlenging van de maximum arbeidstijd per (dag)dienst
tot 12 uur, de bepalingen die incidenteel nachtdiensten met 12 uur arbeid
mogelijk maken en de wijziging van de bepalingen rond de wekelijkse onafgebroken
rusttijd. Deze en andere wijzigingen zullen er mogelijk toe leiden dat behalve
de eerder genoemde paragrafen, ook de paragrafen § 5.2 (beveiliging), § 5.15
(mobiele kranen), § 5.17 (uitvaartverzorging) en § 5.24
(kraamzorg) kunnen vervallen.Ook zullen verschillende, sterk op elkaar lijkende bepalingen m.b.t. arbeid
in het weekend uit hoofdstuk 4 van het Arbeidstijdenbesluit worden samengevoegd.
Omdat het hier om zeer bijzondere en complexe regelingen gaat worden sociale
partners bij de totstandkoming van de gewijzigde regels steeds geconsulteerd.Als gevolg van de aanpassing i.v.m. de regelgeving rond aanwezigheidsdiensten
(Stb. 2005, nr. 605) is per 1 juni reeds § 5.9 (inlichtingen-
en veiligheidsdiensten) vervallen.De uitwerking van het wetsvoorstel op de specifieke regelgeving rond de
mijnbouw (§ 5.14) wordt in nauw overleg met het Staatstoezicht op
de Mijnen en de sector bekeken. De aanpassing van de specifieke regelgeving
voor de vervoerssectoren, neergelegd in het Arbeidstijdenbesluit vervoer,
gebeurt in samenwerking met het Ministerie van Verkeer en Waterstaat.Het Arbeidstijdenbesluit is een algemene maatregel van bestuur die na
akkoord van de ministerraad en advies van de Raad van State door de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt vastgesteld en gepubliceerd in
het Staatsblad.Dubbele normering nachtarbeidIn het wetsvoorstel wordt de dubbele normstelling, in de vorm van een
standaard- en overlegnorm, vervangen door een enkelvoudige normstelling. De
dubbele normstelling blijft echter bestaan voor het maximum aantal nachtdiensten
en het maximum aantal achtereenvolgende diensten in een reeks met nachtdiensten.
De leden van de VVD-fractie en de fractie van D66 vragen de regering om meer
uitvoerig toe te lichten waarom zij hiervoor heeft gekozen. De D66-fractie
vraagt zich bovendien af of de regeling niet te complex wordt.De dubbele normstelling voor nachtdiensten is opgenomen in overeenstemming
met het advies van de SER. Zoals blijkt uit de memorie van toelichting hecht
de regering veel waarde aan het advies van de SER. Omdat nachtarbeid een van
de meer belastende werktijdfactoren is meent de SER, anders dan het kabinet
in zijn adviesaanvraag, dat het volume aan nachtarbeid beperkt moet blijven
door middel van wettelijke grenzen. Bovendien meent de SER dat de grens voor
het maximum aantal nachtdiensten van 140 per jaar uitsluitend mag worden toegepast
nadat daarover overeenstemming is bereikt in een collectieve regeling. De
SER beschouwt de collectieve regeling als het instrument bij uitstek om een
groter volume aan nachtarbeid af te spreken en daarbij een goede afweging
te maken van alle belangen die daarbij een rol spelen. De SER adviseert om
de grens tot waar individuele werkgevers en werknemers afspraken kunnen maken
te stellen op 36 nachtdiensten per 16 weken. De SER beschouwt deze laatste
norm als de hoofdnorm.De regering heeft zich door de argumenten van de SER laten overtuigen
en heeft daarom in het wetsvoorstel voor het aantal nachtdiensten een dubbele
normstelling opgenomen.De leden van de SP-fractie stellen de vraag waarom een afwijkingsnorm
van 140 nachtdiensten per 52 weken nodig is en welke problemen daarmee worden
opgelost. Een afwijkingsnorm is noodzakelijk omdat de hoofdnorm van 36 nachtdiensten
per 16 weken in bepaalde omstandigheden te beperkend kan zijn1. Dit blijkt ook uit het feit dat op dit moment op basis van een regeling
in het Arbeidstijdenbesluit in acht sectoren een afwijkende norm van 140 nachtdiensten
per 52 weken geldt.De regering deelt niet de mening van de leden van de fractie van D66 dat
de regeling daarmee te complex wordt. De complexiteit van de huidige standaard-
en overlegregeling is gelegen in de relatie tussen afspraken in CAO’s
en de mogelijkheid om op ondernemingsniveau met het medezeggenschapsorgaan
wel of geen afspraken te kunnen maken. Door het vervallen van artikel 1:4
tweede lid, komt aan deze complexe relatie een einde (memorie van toelichting
pag. 17/18).4.2 HandhavingIn het wetsvoorstel wordt weliswaar de dubbele normstelling uit het SER-advies
overgenomen maar de regering heeft niet het advies van de SER gevolgd om beide
normen bestuursrechtelijk te handhaven. Verschillende fracties hebben gevraagd
waarom de regering in afwijking van het advies van de SER alleen de afwijkingsnorm
bestuursrechtelijk wil handhaven. De leden van de CDA-fractie vragen om een
nadere onderbouwing voor de stelling dat handhaving door de overheid zich
kan beperken tot de afwijkingsnorm zonder dat de veiligheid en gezondheid
van de werknemer in gevaar komt. De leden van de PvdA-fractie zouden graag
zien dat de regering het advies van de SER overneemt om de hoofdnorm
bestuursrechtelijk te handhaven. De leden van de fractie van GroenLinks verwijzen
naar de brief van de vakcentrales waarin dit punt ook nadrukkelijk onder de
aandacht wordt gebracht.De SER stelt in zijn advies voor om de hoofdnorm van 36 nachtdiensten
per 16 weken bestuursrechtelijk te handhaven. Vervolgens stelt de SER voor
om het mogelijk te maken dat bij collectieve regeling van deze hoofdnorm kan
worden afgeweken als dat vanwege bedrijfsmatige, arbeidsorganisatorische of
sociale redenen noodzakelijk is. Hiermee stelt de SER dat overtreding van
de hoofdnorm als zodanig ernstig beschouwd moet worden dat de overheid door
middel van straf- of bestuursrechtelijke sanctionering toezicht houdt op de
naleving van die norm. Wanneer de wetgever heeft vastgelegd dat een bepaalde
norm «strafwaardig» is, kan vervolgens ook alleen de wetgever
zelf vastleggen in welke omstandigheden of situaties van deze norm mag worden
afgeweken. Het is daarbij niet aan partijen in collectief overleg om te bepalen
dat van een door de wetgever strafwaardig geachte norm kan worden afgeweken én
dat vervolgens de overheid de door partijen in collectief overleg afgesproken
nieuwe norm weer strafwaardig zou moeten handhaven. Een dergelijke afweging
kan niet worden overgelaten aan private partijen die betrokken zijn bij een
collectieve regeling. In Nederland bepaalt de wetgever welke normen als ultimum
remedium strafwaardig zijn en vervolgens gehandhaafd worden.Daarmee is het niet mogelijk om beide elementen uit het SER-advies, te
weten bestuursrechtelijke sanctionering van hoofdnorm en afwijkingsnorm en
tegelijkertijd het mogelijk maken dat bij collectieve regeling kan worden
afgeweken van de hoofdnorm, over te nemen. Dit principe geldt ook thans overal
in de Arbeidstijdenwet waar gewerkt wordt met een standaard- en overlegregeling.
Alleen de uiterste grenzen van de overlegregeling worden door de overheid
gehandhaafd.Alles afwegende heeft de regering er voor gekozen het mogelijk te maken
dat bij collectieve regeling van de hoofdnorm kan worden afgeweken. Daarmee
doet zij recht aan een van de eigen uitgangspunten om werkgevers en werknemers
meer ruimte te bieden voor het maken van afspraken. Voor de sanctionering
van hoofdnorm en afwijkingsnorm wordt dezelfde systematiek gevolgd als in
de huidige wet voor de standaard- en overlegregeling: de handhaving van de
hoofdnorm zal langs civielrechtelijke weg verlopen terwijl de overheid zal
toezien op de naleving van de ruimere norm van 140 nachtdiensten per 52 weken.De regering heeft uiteraard het aspect van veiligheid van werknemers in
beschouwing genomen. Uit de diverse studies naar de gezondheidseffecten van
nachtarbeid (zie paragraaf 4.3 Nachtarbeid) valt niet eenduidig af te
leiden welke beperkingen er aan het volume van nachtarbeid gesteld moeten
worden. Daarnaast is het verschil tussen de hoofdnorm en de afwijkingsnorm
weliswaar 30%, zoals de leden van de PvdA-fractie opmerken, maar omgerekend
komt dit neer op iets meer dan één extra nachtdienst per 2 weken.
Een dergelijk verschil maakt het naar het oordeel van de regering niet noodzakelijk
om een andere keuze te maken ten aanzien van de handhaving, ook al heeft de
regering de argumentatie van de SER overgenomen dat het volume aan nachtarbeid
beperkt moet worden. De regering merkt daarbij op dat op dit moment in acht
sectoren, via een regeling in het Arbeidstijdenbesluit, handhaving door de
overheid al beperkt is tot de norm van 140 nachtdiensten per 52 weken. De
regering ziet niet in waarom dit niet mogelijk zou zijn in andere sectoren.De regering heeft het punt van de handhaving langdurig overwogen en ook
besproken met werkgevers- en werknemersorganisaties. Zij heeft sociale partners
daarbij nadrukkelijk uitgenodigd om voor nachtarbeid alternatieven
uit te werken. Uiteindelijk moet de regering constateren dat werkgevers- en
werknemersorganisaties om hen moverende redenen geen alternatief hebben kunnen
aandragen en heeft de regering uiteindelijk zelf een keuze gemaakt voor de
wijze van handhaving van nachtdiensten. Aansluiting zoeken bij de bestaande
systematiek van standaard- en overlegregeling is een keus die uiteindelijk
ook het meeste recht doet aan haar eigen uitgangspunten van vereenvoudiging
en het bieden van ruimte aan werkgevers en werknemers.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de handhaving van de nieuwe regels
en de capaciteit die de Arbeidsinspectie daarvoor beschikbaar heeft. De VVD-fractie
vraagt naar ervaringen met de bestuurlijke boete in de Arbeidstijdenwet.De regering is van mening dat de vereenvoudiging van de wet geen aanleiding
is om de handhaving wezenlijk anders vorm te geven dan thans het geval is.
De Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving van de publiekrechtelijk
gesanctioneerde normen in de wet en past een systeem van risicoselectie toe
bij de keuze van sectoren waar zij op projectmatige basis de naleving van
de Arbeidstijdenwet controleert. Dit systeem van risicoselectie betekent dat
de inspectiecapaciteit wordt ingezet in die sectoren waar sprake is van evidente
misstanden en er een duidelijke relatie is met de veiligheid en gezondheid.
Voorbeelden daarvan zijn situaties met lange werktijden of nachtarbeid in
combinatie met fysiek of mentaal zware arbeid. De regering meent dat er met
dit systeem in voldoende mate toezicht op de naleving van de wet gehouden
kan worden.De regering deelt de mening van de PvdA fractie dat ruimere normen strenger
gehandhaafd moeten worden. In de geselecteerde sectoren zal de Arbeidsinspectie
gericht gaan inspecteren en gaan handhaven door het opleggen van bestuurlijke
boetes. De Wet bestuurlijke boete Arbeidstijdenwet zal in 2007 worden geëvalueerd.
Dan zal ook de hoogte van de boetes worden bezien.4.3 Normering arbeids- en rusttijden per onderwerpPauzeDe leden van de SP-fractie vragen waarom bij collectieve regeling van
het wettelijk pauzeregime kan worden afgeweken. De pauzeregeling leent zich
naar het oordeel van de regering voor positionering in het civielrechtelijk
domein, waarbij niet langer sprake is van publiekrechtelijke handhaving. De
SER heeft hierover eenzelfde opvatting. Er bestaat een grote diversiteit aan
pauzeregelingen die het best door betrokkenen zelf beoordeeld kunnen worden.
Plaatsing in het civiele domein betekent ook dat niet langer afwijkende pauzeregelingen
in het Arbeidstijdenbesluit getroffen hoeven te worden.Uiteraard kan bij collectieve regeling de pauzeduur ook worden uitgebreid.In het Arbeidstijdenbesluit is in artikel 4.6:1 de mogelijkheid opgenomen
om bij collectieve regeling af te zien van een pauze. Het gaat hierbij om
situaties van zogenaamde alleenarbeid, waarbij het regelen van een vervanger
voor alleen het waarnemen van een pauze in redelijkheid niet van de werkgever
gevraagd kan worden. Uiteraard dient het achterwege laten van een pauze in
de zin van de wet alleen te gebeuren wanneer er tijdens een dienst feitelijk
voldoende rustmomenten zijn. Ook de moderne brugwachter heeft momenten dat
er geen enkele brug hoeft te worden geopend en ook geen andere dringende werkzaamheden
hoeven te worden verricht. In het Arbeidstijdenbesluit zal deze bepaling voor
alleenarbeid dan ook in principe gehandhaafd blijven. Toepassing van dit artikel zal alleen mogelijk zijn bij collectieve regeling. Dit moet voorkomen
dat individuele werknemers afzien van een pauze terwijl hun arbeid niet wordt
gekenmerkt door voldoende rustmomenten.Dagelijkse en wekelijkse onafgebroken rusttijdDe leden van de CDA-fractie vragen, bij de artikelsgewijze toelichting
op artikel I, onderdeel J, waarom in het wetsvoorstel de inkorting van de
rust gekoppeld wordt aan het vereiste dat «de aard van de arbeid of
de bedrijfsomstandigheden dit met zich brengen» en of deze formulering
noodzakelijk is op grond van artikel 17 van de arbeidstijdenrichtlijn.Zoals uiteengezet in de memorie van toelichting (pag. 33) is de regering
van mening dat toevoeging van deze conditie noodzakelijk is op grond van de
arbeidstijdenrichtlijn. Tevens is zij echter van mening dat de extra conditie
geen inperking hoeft in te houden gelet op de uitleg die aan de termen «aard
van de arbeid» en «bedrijfsomstandigheden» gegeven kan worden.
Ook «sociale omstandigheden» kunnen desgewenst onder het begrip «bedrijfsomstandigheden»
geschaard worden. Tot de algemene verplichtingen die uit de Arbeidstijdenwet
voortvloeien, behoort immers ook het voeren van een zo goed mogelijk beleid
terzake van arbeids- en rusttijden, waarbij redelijkerwijs rekening wordt
gehouden met persoonlijke omstandigheden van de werknemers (artikelen 4:1
en 4:1a van de Arbeidstijdenwet). De regering geeft de voorkeur aan het uniform
gebruik van een enkel begrip («aard van de arbeid of bedrijfsomstandigheden»),
waaraan onder omstandigheden een zo breed mogelijke uitleg gegeven kan worden.Om, als het gaat om de inkorting van de dagelijkse rust, de genoemde voorwaarden
te vervangen door de eis van een compenserende rust, zoals voorgesteld door
de RCO, is niet gewenst, omdat daardoor in feite zonder voorwaarden afgeweken
kan worden van de belangrijke norm van 11 uur dagelijkse rust.Arbeid op zondagDoor de fracties van het CDA, SGP, ChristenUnie, VVD en D66 zijn diverse
vragen gesteld over arbeid op zondag. Onder andere wordt gevraagd waarom gekozen
is voor de mogelijkheid om het aantal van 13 vrije zondagen, te kunnen verminderen
door middel van een collectieve regeling en waarom de bepaling is geschrapt
welke vereist dat ten minste 4 weken in elke periode van 13 achtereenvolgende
weken geen arbeid mag worden verricht op zondag. Ook is gevraagd of de verruiming
t.a.v. 16- en 17-jarigen niet strijdig is met ILO-Verdrag nr. 106 betreffende
de wekelijkse rusttijd in handel en op kantoren. Daarnaast wordt gesteld dat
de voorgestelde bepaling strijdig is met artikel 10, tweede lid, van de richtlijn
94/33/EG van de Raad van 22 juni 1994 betreffende de bescherming van
jongeren op het werk. Verder is ook gevraagd wat onder vakantietijd wordt
verstaan.In het kabinetsstandpunt Vereenvoudiging Arbeidstijdenwet1 is reeds aangegeven dat bij de vereenvoudiging van de Arbeidstijdenwet
de bijzondere positie van de zondag niet ter discussie staat en dat daarom
de regeling voor de mogelijkheid om op arbeid op zondag te verrichten (arbeidsverbod)
ongewijzigd zal blijven. In het vereenvoudigde wetsvoorstel heeft de regering
overeenkomstig het SER-advies ervoor gekozen om de dubbele normstelling van
standaard- en overlegregeling van de huidige wet los te laten. Om die reden
is de standaardnorm voor de vrije zondag vervallen, welke regelt dat ten minste
4 weken in elke periode van 13 achtereenvolgende weken geen arbeid mag worden
verricht op zondagen. Ook is overeenkomstig het SER-advies ervoor gekozen
om de huidige bepaling te handhaven op grond waarvan er ten minste 13 vrije zondagen dienen te zijn in 52 weken, met de mogelijkheid om daar bij
collectieve regeling van af te kunnen wijken. Daarmee wordt tegemoet gekomen
aan de behoefte van werkgevers en werknemers in bepaalde sectoren waar de
arbeid zich sterk op de zondag concentreert (sportjournalisten, recreatie
en optredens op de bühne). Een andere wijziging die de regering heeft
doorgevoerd is de redactie van de zondagsverbodsbepaling. Met het veranderen
van de redactie wordt door de regering niet beoogd dit verbod in een inspanningverplichting
te veranderen. Er is sprake van een technische aanpassing. De formulering «De werkgever organiseert de arbeid zodanig, dat ...» wordt ook in de andere artikelen in paragraaf 5.2 van de Arbeidstijdenwet
gebruikt, zoals artikel 5:5 en 5:7.Het vervallen van de bepaling waarvan de strekking is dat een jeugdige
werknemer die op zondag arbeid verricht op zaterdag geen arbeid verricht,
laat de voorwaarden waarop een jeugdige werknemer op zondag arbeid mag verrichten
onveranderd. Ook de jeugdige werknemer mag alleen arbeid op zondag verrichten
onder de in de wet toegestane voorwaarden. Het voorstel is dan ook in overeenstemming
met artikel 10 van richtlijn 93/33/EG en met ILO-Verdrag nr 106 betreffende
de wekelijkse rusttijd in handel en op kantoren.De huidige bepaling leidt ertoe dat in sectoren als de horeca en de recreatie,
waar de piek van de werkzaamheden juist in het weekend valt, 16- en 17-jarige
vakantiewerkers beperkt inzetbaar zijn. Met het verruimen van de mogelijkheden
om tijdens de vakantieperioden voor 16- en 17-jarigen op zaterdag en zondag
te werken voldoet de regering aan de toezegging welke is gedaan bij de evaluatie
van de Arbeidstijdenwet in 2001 (Kamerstukken II 2000/01, 27 865, nr.
1). Het vervallen van deze bepaling leidt er toe dat 16- en 17-jarigen tijdens
de vakantieperiode eventueel op beide dagen in het weekend kunnen werken,
mits voldaan is aan de vereisten die in de wet zijn vastgelegd. De jeugdige
werknemer moet dan wel gedurende een andere periode in de week een wekelijkse
onafgebroken rusttijd krijgen. Buiten de vakantieperioden is het niet mogelijk
om in het weekeinde zowel op zaterdag als op zondag te werken. Schooltijd
wordt immers voor de toepassing van de arbeids- en rusttijdenbepalingen als
arbeidstijd aangemerkt In de huidige regelgeving is overigens een onderscheid
gemaakt tussen een schoolweek en vakantieweek. Een schoolweek is een week
waarbij op één of meer dagen onderwijs wordt gevolgd en een
vakantieweek is een week waarin géén onderwijs wordt gevolgd.ArbeidstijdDe leden van de VVD-fractie vragen naar een meer uitvoerige motivering
van de maximering van de arbeidstijd per dienst (12 uur), per week (60 uur),
per 4 weken (gemiddeld 55 uur) en per 16 weken (gemiddeld 48 uur).De regering heeft voor deze uitgangspunten gekozen omdat daarmee een verantwoord
evenwicht gecreëerd wordt tussen enerzijds het belang van bescherming
van de werknemer tegen te lange arbeidstijden en anderzijds voldoende mogelijkheden
voor de werkgever om binnen deze grenzen de arbeid te kunnen organiseren.
Deze benadering is ook in de huidige wet opgenomen met maximum arbeidstijden
per dienst, per week, per 4 weken en per 13 weken. De regering meent dat deze
benadering niet kan worden losgelaten. Uitsluitend een norm voor de lange
termijn van gemiddeld 48 uur per 16 weken biedt onvoldoende bescherming op
de korte termijn. Ook het Europees Sociaal Handvest verplicht verdragspartijen
om te komen tot redelijke arbeidstijden.De regering merkt op dat er hier sprake is van een aanzienlijke vermindering
van het aantal regels. De huidige wet bevat 16 verschillende regels voor de
maximum arbeidstijd. In het wetsvoorstel zijn dit er nog slechts vier. De leden van de SP-fractie merken terecht op dat de mogelijkheid om op
de korte termijn lang te kunnen werken ook in het belang van de werknemer
kan zijn, doordat dit mogelijkheden biedt om met de werkgever af te spreken
dat hij gedurende een of meer weken langer werkt en gedurende andere weken
korter.Naar aanleiding van de vraag van de SP-fractie waarom de arbeidstijd wordt
uitgebreid tot maximaal 48 uur per 16 weken merkt de regering op dat dit voortvloeit
uit het uitgangspunt dat de regering werkgevers en werknemers meer ruimte
wil bieden om zelf afspraken te maken over arbeidstijden. De regering meent
dat er niet langer aanleiding is om deze ruimte te beperken tot gemiddeld
45 uur per week, zoals in de huidige wet, maar dat de norm van gemiddeld 48
uur volstaat, die immers ook in internationale regelingen als grens wordt
gesteld. De regering is om deze reden ook geen voorstander van het opnemen
van een aanvullende norm van 40 uur per 52 weken. Een dergelijke norm beschouwt
de regering als het wettelijk vastleggen van wat er in arbeidsvoorwaardelijke
zin als voltijds arbeidsduur is vastgelegd. Naar de mening van de regering
is dit niet de doelstelling van de Arbeidstijdenwet. De Arbeidstijdenwet moet
zich naar de mening van de regering beperken tot het stellen van normen die
voor de bescherming van veiligheid, gezondheid en welzijn van wezenlijk belang
zijn. De regering beoogt niet dat hiermee de feitelijke arbeidstijd wordt
uitgebreid. De feitelijke arbeidstijd wordt overeengekomen tussen werkgever
en werknemer en bedraagt op dit moment is voor een voltijdswerknemer gemiddeld
38,8 uur (European Industrial Relations Observatory, Working time developments,
2004) en varieert tussen de 36 en 40 uur per week.De leden van de fractie van D66 vragen wat er onder een «collectieve
regeling» moet worden verstaan. Het begrip «collectieve regeling»
wordt met dit wetsvoorstel niet gewijzigd. Naast een CAO of rechtspositieregeling
voor overheidspersoneel (art. 1:3 Arbeidstijdenwet) wordt hieronder ook een
overeenkomst tussen werkgever en het medezeggenschapsorgaan verstaan.NachtarbeidEen substantieel deel van de beroepsbevolking werkt gedurende de nachtelijke
uren. Geschat wordt dat voor zo’n 18% van de werknemers in Europa
ten minste 25% van hun arbeidstijd in de nacht valt1. In Nederland werkt van alle werknemers zo’n 15% structureel
in de avond en 4% in de nacht2. Zo’n
16% werkt soms of regelmatig in de nacht, dat wil zeggen circa 1 miljoen
mensen. De leeftijdsopbouw van deze nachtwerkers is dezelfde als die van de
gewone beroepsbevolking. Wel gaat het vaker om mannen dan vrouwen die in nachtdienst
werken (70, resp. 30%). Nachtarbeid komt vooral voor in de (proces-)industrie,
de zorg, de transportsector en de horeca3.Als het gaat om trends in het werken in «afwijkende uren»,
dan blijkt dat er in de periode tussen 1955 en 1975 duidelijk sprake was van
een afname. Werd er in 1955 nog gemiddeld 3,8 uur gewerkt in afwijkenden uren,
dit was twintig jaar later teruggelopen tot 1,5 uur. Sinds dat moment is er
echter weer een stijging waarneembaar (tot 2,2 uur in 1995)4.Vanuit de literatuur wordt er met regelmaat een verband gelegd tussen
nachtarbeid en negatieve effecten op de gezondheid. Hierbij moet vooral gedacht
worden aan slaapstoornissen, verminderde concentratie, gezondheidsproblemen
en sociale problemen. Op hun beurt kunnen die klachten dan weer leiden tot
verminderde productiviteit en verminderde veiligheid op de werkvloer of in
het verkeer. Inderdaad zijn er verschillende onderzoeken die een verband zien
tussen nachtarbeid en ongelukken op de werkvloer of in het verkeer,
bijvoorbeeld op weg naar huis na een nachtdienst1.Er bestaat een aanzienlijke hoeveelheid literatuur over de relatie nachtarbeid
en gezondheid. In het algemeen moet worden gezegd dat uit deze literatuur
niet eenduidig naar voren komt wat «de» effecten zijn van nachtarbeid
op de gezondheid.Voor een deel ligt dit aan het feit dat «gezondheid» een ruim
en geen scherp omlijnd begrip is. Onderzoek kan daarom alleen gericht zijn
op één of meer deelaspecten van gezondheid. Sommige daarvan
zijn zeer concreet, zoals bloeddruk of veranderingen in lichaamsgewicht, andere
zijn veel subjectiever, zoals de mate van welbevinden van de werknemer of
de effecten op zijn sociale leven.Voor een ander deel is het probleem van het definitieve antwoord op de
vraag naar de relatie nachtarbeid en gezondheid van methodologische aard.
Onderzoek richt zich noodzakelijkerwijs op praktijksituaties. Werknemers die
in de nacht werken worden daarbij vergeleken met werknemers die niet in de
nacht werken. De eerste groep bestaat uit mensen die waarschijnlijk anders
in elkaar zitten dan de personen uit de tweede groep. Verder gaat het bij
dit soort onderzoek vaak om een beperkt aantal proefpersonen, waardoor de
natuurlijke spreiding in fysiologische en psychologische gesteldheid van mensen
maar zeer ten dele wordt uitgemiddeld.En als het al mogelijk is om voor al deze factoren te corrigeren, dan
blijft nog altijd de vraag, zo blijkt eveneens uit de literatuur, of eventuele
negatieve effecten rechtstreeks door de nachtarbeid worden veroorzaakt, of
door de leefstijl die de nachtwerker in samenhang daarmee ontwikkelt: te veel
roken, te weinig bewegen, slecht en onregelmatig eten en slecht slapen. Ook
psychische problemen kunnen ontstaan en van invloed zijn op de gezondheid,
als de rest van het gezin een «normaal» dag- en nachtritme kent
en de nachtwerker zich daaraan niet geheel kan of wil onttrekken2.De conclusie die uit diverse onderzoeken naar voren komt is dat nachtarbeid kan leiden tot gezondheidsklachten. Maar tegelijk blijkt
dat deze klachten in veel gevallen voorkomen kunnen worden door het in acht
nemen van voldoende voorzorgsmaatregelen. Zo is het van groot belang dat men
vrijwillig voor nachtarbeid kiest en dat men ook binnen een bepaalde dienst
een zekere zeggenschap heeft over zijn arbeidstijden3. Ook blijken korte rustperiodes veel van de vermoeidheidsklachten
weg te kunnen nemen4. Een lange nachtdienst met
regelmatig terugkerende rustmomenten is veelal veiliger en gezonder dan een
korte nachtdienst met een lagere frequentie aan mogelijke rustmomenten5. Ook blijkt het wisselen van dag- naar nachtdiensten
en andersom belastend. Dus ook daarbij gaat het niet zozeer om de nachtdienst
als zodanig, maar om het feit dat het lichaam zich steeds weer moet aanpassen
aan een ander bioritme en onvoldoende gelegenheid krijgt te wennen. Goed opgestelde
werkschema’s6, goede begin- en eindtijden
van de diensten, het voorwaarts of achterwaarts roteren van ploegenroosters,
de voorspelbaarheid ervan, het zijn dit soort factoren die in hoge mate bepalend
zijn voor het goed kunnen functioneren in een nacht- en /of wisseldienst.Alles bijeengenomen blijkt dat maatwerk een belangrijke voorwaarde is
en dat het maar in beperkte mate zinvol is vaste normen in de wet op te nemen.
Natuurlijk is een werknemer na een lange dienst, en zeker na een lange nachtdienst,
vermoeid en moet de lengte van de (nacht)dienst aan een grens gebonden zijn.
En ook is het niet voor niets dat een verlenging van een nachtdienst tot 12
uur slechts in beperkte mate en onder bepaalde voorwaarden mogelijk is. Ook
de rust na drie of meer nachtdiensten (46 uur) is zo gekozen dat dit beter
past in een voorwaarts roterend ploegenrooster. Maar andere zaken, zoals momenten
en duur van de onderbrekingen, zijn zo specifiek en zo afhankelijk
van de soort arbeid, dat dit beter overgelaten kan worden aan overleg tussen
werkgever en werknemer.De leden van de SP-fractie vragen waarom regels ontbreken om conform de
arbeidstijdenrichtlijn categorieën werknemers aan te wijzen waarvoor
de nachtdienst beperkt moet worden tot 8 uur op grond van grote lichamelijke
of geestelijke inspanning en vragen hoe in een risico-inventarisatie en -evaluatie
wordt bepaald of en hoe de nachtdienst beperkt moet worden tot 8 uur. Ook
vragen de leden van de SP-fractie welke criteria daarbij worden toegepast.
Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven bestaan er op dit moment
geen wettelijke regels die een nachtdienst tot 8 uur beperken. Dergelijke
regels zijn door de SER ook niet voorgesteld. De Arbeidstijdenwet kent overigens
wel de mogelijkheid, via artikel 5:12, eerste of tweede lid, om dergelijke
regels (eventueel later) in het Arbeidstijdenbesluit op te nemen. Zolang expliciete
regels hieromtrent ontbreken, geldt op grond van artikel 4:1 van de Arbeidstijdenwet,
de algemene regel dat iedere werkgever in het kader van de risico-inventarisatie
en -evaluatie, bedoeld in artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet 1998,
in een schriftelijk stuk aandacht moeten besteden aan de gevaren die samenhangen
met arbeids- en rusttijden. Hiertoe behoort uiteraard ook nachtarbeid. Naast
het inventariseren van gevaren behoort tot een risico-inventarisatie en -evaluatie
ook het evalueren van risico’s. Tot de risico-inventarisatie en -evaluatie
behoort een plan van aanpak. Over het plan van aanpak wordt jaarlijks schriftelijk
gerapporteerd, nadat vooraf met de ondernemingsraad, personeelsvertegenwoordiging
of, bij het ontbreken daarvan, de belanghebbende werknemers overleg heeft
plaatsgevonden. Tot stand gekomen arbeidspatronen moeten door de werkgever
regelmatig worden getoetst aan de ervaringen die daarmee zijn opgedaan. Ook
moet regelmatig gekeken worden naar nieuwe ontwikkelingen op het gebied van
de organisatie van arbeids- en rusttijden. Als daar aanleiding toe is moet
het arbeids- en rusttijdenbeleid van de werkgever worden bijgesteld en moeten
ook de daarop gebaseerde arbeidspatronen worden aangepast. De risico-inventarisatie
en -evaluatie wordt door een gecertificeerde deskundige (persoon of arbodienst)
beoordeeld. Die zal beoordelen of de door de werkgever gebruikte methode en
criteria volledig en betrouwbaar zijn, in overeenstemming zijn met de werkelijke
en actuele situatie bij de werkgever en of daarbij actuele inzichten zijn
verwerkt op het terrein van veiligheid, gezondheid en welzijn. Ook brengt
deze advies uit over de aanpak van geconstateerde tekortkomingen en prioritering
van te nemen maatregelen. De omvang en de inhoud van de risico-inventarisatie
en -evaluatie verschilt van bedrijf tot bedrijf. Wel zijn er veel standaardmethoden
voor verschillende branches ontwikkeld. De Arbeidsinspectie kan met betrekking
tot de naleving van artikel 4:1 van de Arbeidstijdenwet een eis tot naleving
stellen. Het niet naleven van een eis tot naleving is een beboetbaar feit.Zowel de leden van de D66 fractie als de leden van de fractie van de ChristenUnie
hebben vragen gesteld over de regels voor permanente nachtarbeid.Met het wetsvoorstel wordt een combinatie van flexibilisering van de regels
voor nachtarbeid beoogd met behoud van een substantieel beschermingsniveau.
Naast beperken van het volume aan nachtarbeid wordt dit bereikt door het spreiden
van nachtarbeid en het zorgen voor voldoende hersteltijd na nachtarbeid. In
bepaalde gevallen kan een werknemer een ontheffing van het verbod op permanente
nachtarbeid vragen. Dat kan voor (maximaal) 20 nachtdiensten per 4 weken.
De werknemer krijgt deze ontheffing alleen wanneer er zeer bijzondere «sociaal-maatschappelijke
privé-omstandigheden» zijn die de werknemer als het ware geen
andere keus laat dan ’s nachts werken. Voorbeelden van «zeer bijzondere sociaal-maatschappelijke privé omstandigheden»
die een ontheffing op het verbod op permanente nachtarbeid rechtvaardigen
zijn de noodzakelijke en bijzondere zorg voor derden of bepaalde medische
omstandigheden. Bij noodzakelijke en bijzondere zorg kan worden gedacht aan
de zorg voor een ziek familielid dat alleen te combineren is met permanente
nachtdienst. Voor de reguliere zorg voor kinderen wordt geen ontheffing van
het verbod op permanente nachtarbeid gegeven. Ook financiële redenen
zijn niet voldoende voor het krijgen van een ontheffing.De fractie van de ChristenUnie vraagt wat de gezondheidsgevolgen zijn
van het wijzigen van de definitie van nachtarbeid, waardoor werknemers eventueel
extra uren in de nacht moeten gaan werken. Deze definitie beoogt echter vooral
het vereenvoudigen van de regels rondom nachtarbeid. Het huidige Arbeidstijdenbesluit
biedt al diverse regelingen om arbeid in de «randen van de nacht»
(tot 01:00 uur en vanaf 05:00 uur ’s nachts) ruimer mogelijk
te maken.Voorts vraagt de fractie van de ChristenUnie naar het gevolg van het intrekken
van de overgangsmaatregel voor permanente nachtarbeid bij de inwerkingtreding
van de vereenvoudigde Arbeidstijdenwet. In artikel 8.1:1 van het Arbeidstijdenbesluit
is een overgangsbepaling opgenomen voor situaties waarbij vóór
het tijdstip van inwerkingtreding van de Arbeidstijdenwet en het Arbeidstijdenbesluit
geen beperking bestond ten aanzien van het aantal nachtdiensten gedurende
een bepaalde periode. In afwijking van de Arbeidstijdenwet mag een werknemer
van 18 jaar of ouder op grond van deze overgangsbepaling ten hoogste 20 maal
in 4 aaneengesloten weken in de nacht werken. Dit wordt ook wel permanente
nachtarbeid genoemd. Onder de overgangsbepaling vallen slechts werknemers
die al een aantal jaren voorafgaand aan de inwerkingtreding van de Arbeidstijdenwet
van 1995 in permanente nachtdienst werkten. Dat wil zeggen dat desbetreffende
werknemers al meer dan 10 jaar in permanente nachtdienst moeten werken om
onder de overgangsbepaling van artikel 8.1:1 van het Arbeidstijdenbesluit
te vallen. De groep werknemers die onder de overgangsbepaling in permanente
nachtdienst werken is daarom steeds kleiner geworden. Werknemers die door
het verdwijnen van de overgangsmaatregel in een moeilijke situatie komen te
verkeren kunnen eventueel een beroep doen op de ontheffingsmogelijkheid van
artikel 5:14 Arbeidstijdenwet.Daarnaast wil de fractie van de ChristenUnie weten of er een uitputtende
opsomming van werksituaties is waarin sprake is van structurele knelpunten
rond nachtarbeid. De hoofdnorm voor het aantal nachtdiensten is 36 nachtdiensten
per 16 weken. Bij een collectieve regeling kan daarvan worden afgeweken tot
maximaal 140 nachtdiensten per 52 weken. In plaats van een beperking van het
aantal nachtdiensten kan ook gekozen worden voor een beperking van het aantal
uren arbeid tussen 00:00 en 06:00 uur: in elke periode van 2 weken mag dan
niet meer dan 38 uur arbeid worden verricht tussen 00:00 en 06:00 uur. Daar
waar de dienstverlening uitsluitend in de nacht plaatsvindt, en dus uitsluitend
door middel van nachtarbeid kan worden geleverd, kunnen knelpunten ontstaan.
De SER noemt in zijn advies delen van de horeca, tankstations en bakkerijen.
Voor deze werksituaties zal nog in overleg met de sectoren een passende regeling
worden getroffen.ConsignatieDe leden van de CDA-fractie vragen waarom wat betreft de consignatieregeling
is afgeweken van het SER-advies. De leden van de fractie van D66 verwijzen
naar de opmerking in de brief van de RCO dat de consignatieregeling
tot een beperking van de mogelijkheden zou leiden ten opzichte van de bestaande
regeling in het Arbeidstijdenbesluit.De opvatting dat de voorgestelde regeling een afwijking is van het SER-advies
en leidt tot een beperking van de bestaande mogelijkheden berust op een verkeerde
interpretatie van de tekst van het artikel. De SER heeft ingestemd met het
voorstel uit de adviesaanvraag om 14 periodes van 24 uur zonder consignatie
per 4 weken (28 etmalen) verplicht te stellen, gelijk aan de huidige regeling
in het Arbeidstijdenbesluit (SER-advies pag. 61). De wettekst die wordt voorgesteld
voor de periode zonder consignatie (artikel 5:9, tweede lid) is dan ook gelijk
aan de huidige regeling in het Arbeidstijdenbesluit (artikel 4.8:3, tweede
lid, van het Arbeidstijdenbesluit). Er is geen sprake van cumulatie van voorwaarden
genoemd onder a en onder b van artikel 5:9, tweede lid: elke dag die voldoet
aan het gestelde onder b voldoet tevens aan het gestelde onder a.In het wetsvoorstel is een nieuw artikel opgenomen op grond waarvan bij
onvoorziene gebeurtenissen waarbij ernstig gevaar of schade dreigt voor personen
of goederen de normen voor arbeids- en rusttijden (tijdelijk en voorzover
nodig) niet van toepassing zijn (artikel 5:10 van het wetsvoorstel). Gelet
op de aard van dit artikel is deze uitzondering in de wet zelf opgenomen.
Het artikel brengt het nu in het Arbeidstijdenbesluit voorkomende artikel
4.3:1 (noodzakelijke werkzaamheden) grotendeels over naar de wet. Naar de
mening van de RCO is bij deze overgang de toepasselijkheid van het artikel
afgenomen. Het huidige artikel in het Arbeidstijdenbesluit maakt namelijk
onderscheid tussen door de RCO enerzijds aangeduid als «noodzakelijke
situaties» en anderzijds aangeduid als «schade-situaties».
Zowel de ene situatie als de andere kan thans tot toepassing van artikel 4.3:1
van het Arbeidstijdenbesluit leiden. In het nu voorgestelde nieuwe wetsartikel
moeten beide situaties zich tegelijkertijd voordoen, wil artikel 5:10 zijn
toepassing vinden, zo stelt de RCO. Zij achten dit geen gelukkige formulering.
De RCO haalt naar de mening van de regering twee zaken door elkaar. Het nieuwe
artikel 5:10 in het wetsvoorstel stelt in de aangegeven omstandigheden (tijdelijk
en voor zover nodig) nagenoeg alle normen voor arbeids- en rusttijden buiten
werking. Dit wil de regering dan ook, mede gelet op de arbeidstijdenrichtlijn,
alleen maar mogelijk maken in zeer uitzonderlijke situaties. Vandaar de beide
condities die in artikel 5:10 zijn opgenomen: «onvoorzien» en «ernstig
gevaar of schade». Los daarvan staat dat voor de door de RCO aangeduide «noodzakelijke
situaties» de bestaande uitzonderingsmogelijkheid in artikel 4.3:1 van
het Arbeidstijdenbesluit in stand kan blijven. Een dergelijke uitzondering
heeft namelijk uitsluitend betrekking op de verlenging van de arbeidstijd
per dienst respectievelijk per nachtdienst. Dan wijst de RCO er nog op dat
in artikel 5:10 de regeling voor consignatie (artikel 5:9) is uitgesloten.
Zij vinden dit een minder logische keuze. De regering is het hier niet mee
eens. Consignatie is een periode tussen twee diensten. In artikel 5:10 gaat
het primair om situaties die zich tijdens een dienst kunnen voordoen. Personen
die vanuit een situatie van consignatie voor plotseling onvoorziene situaties
worden opgeroepen, kan artikel 5:9, ook vanwege de noodzakelijke bescherming
die de wetgever wil bieden aan geconsigneerde personen, verder onverkort worden
toegepast. Opgemerkt wordt nog dat artikel 5:9, achtste en negende lid, aangeeft
dat arbeid die voortvloeit uit consignatie voor de toepassing van de daar
genoemde artikelen buiten beschouwing blijft.4.4 Overige wijzigingenToepassingsbereik van de wetDoor verschillende fracties (CDA, VVD, D66 en PvdA) is gevraagd om een verduidelijking van de toepassing van de wet ten aanzien van vrijwilligerswerk,
mede met het oog op terugdringing van de administratieve lasten. De leden
van de fractie van het CDA vragen tevens concreet in te gaan op twee aangedragen
voorbeelden. De leden van de fractie van D66 vragen in te gaan op de door
het Landelijk servicecentrum Scouting Nederland naar voren gebrachte knelpunten.De voornemens om vrijwilligerswerk zowel in de Arbeidsomstandighedenwet
1998 als in de regelgeving over arbeids- en rusttijden uit te zonderen, zoals
aangekondigd in de brief van de Staatsecretaris van Sociale en Zaken en Werkgelegenheid
(Kamerstukken II 2005/06, 25 883, nr. 55) zijn niet gewijzigd. Voor de
arbeids- en rusttijdenregelgeving zal de uitwerking daarvan worden geregeld
in het Arbeidstijdenbesluit, dat in hoofdstuk 2 een aantal specifieke uitzonderingen
kent met betrekking tot het toepassingsgebied van de wet. Naar het oordeel
van het kabinet zijn er goede gronden om vrijwilligers niet meer volledig
onder de toepassing van de arbeids- en rusttijdenregelgeving te laten vallen.
Doorgaans hebben vrijwilligers een zekere mate van vrijheid om zelf te bepalen
voor welke duur en op welke tijdstippen zij hun activiteiten verrichten. Zij
verkeren niet in een inkomensafhankelijke (arbeids)relatie en zijn anders
dan werknemers doorgaans niet verplicht om op gezette tijden of binnen vaste
roosters onder gezag van een werkgever persoonlijk arbeid te verrichten. De
arbeidstijdenrichtlijn verplicht evenmin tot toepassing van de regels voor
vrijwilligers. De richtlijn biedt zelfs mogelijkheden voor afwijkende bepalingen
voor werknemers die een zekere mate van vrijheid hebben ten aanzien van hun
arbeidstijden. Expliciet bepaalt artikel 17, eerste lid, van de arbeidstijdenrichtlijn
(ten aanzien van werknemers) dat afwijking van de algemene bepalingen mogelijk
is ingeval sprake is van autonome beslissingsbevoegdheid over de arbeidstijd,
met name, indien de duur van de arbeidstijd vanwege de bijzondere kenmerken
niet precies gemeten of bepaald kan worden, dan wel indien de duur door de
werknemer zelf kan worden bepaald. Deze twee voorwaarden zullen doorgaans
ook op het vrijwilligerswerk van toepassing zijn.Een belangrijk voordeel van het uitzonderen van vrijwilligers is dat organisaties
waar vrijwilligers actief zijn niet meer verplicht zullen zijn tot het registreren
van de arbeids- en rusttijden van vrijwilligers. Hierdoor zal naar verwachting
een lichte vermindering van administratieve lasten ontstaan maar zal vooral
de regeldruk die organisaties ervaren bij het gebruik maken van vrijwilligers
(vanwege de registratieverplichting) afnemen. Een precieze kwantificering
van de vermindering van deze lasten is niet te geven.Door de normen en de registratieverplichting buiten toepassing te verklaren
voor vrijwilligers kan tegemoet worden gekomen aan de verzoeken van de Vereniging
Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk, NOC*NSF en ook ten aanzien van
het gevraagde door Scouting Nederland die, zoals de leden van de D66-fractie
aanhalen, de registratieverplichting en de normeringen in de Arbeidstijdenwet
als knelpunt ervaren voor de inzet van vrijwilligers. Het sluit tevens aan
bij eerdere verzoeken vanuit de Kamer om vrijwilligers uit te zonderen van
de toepassing van de wet met het oog op een vermindering van de regeldruk
en administratieve lasten.Naar mijn oordeel kunnen echter niet zonder meer alle vrijwilligers van
alle bepalingen uit de Arbeidstijdenwet worden uitgezonderd. In de eerst plaats
zullen de bepalingen ter bescherming van zwangeren en jonge moeders rond de
bevalling (arbeidsverbod) ook van toepassing moeten blijven ten aanzien van
vrijwilligers. Voorts is van belang dat een andere kwetsbare groep (kinderen
en jeugdigen) niet de bescherming verliest die hun nu via de regelgeving geboden
wordt. Voor jongeren onder de 16 jaar (kinderen) dienen de regels betreffende
de niet toegestane werkzaamheden en arbeidsomstandigheden uiteraard ook in
acht te worden genomen ingeval van vrijwilligerswerk. Het kan
natuurlijk niet zo zijn dat een kind van 14 of 15 jaar als vrijwilliger
risicovolle werkzaamheden zou mogen verrichten die als betaalde kracht zijn
verboden. Voor kinderen zal daarom geen onderscheid gemaakt worden tussen
vrijwilligerswerk en andere werkzaamheden, mede om ontduiking van het algemene
verbod op kinderarbeid te voorkomen.Ook voor jeugdigen (16- en 17-jarigen) zal bij de uitwerking van de bepalingen
in het Arbeidstijdenbesluit rekening worden gehouden met het feit dat bepaalde
werkzaamheden voor deze categorie niet zijn toegestaan (nachtarbeid). Voor
deze jongeren zullen eveneens de specifiek voor hen geldende arbo-voorschriften
van kracht blijven.Voor de afbakening van wat onder een vrijwilliger wordt verstaan zal worden
aangesloten bij de definitie van vrijwilliger uit de Wet op de loonbelasting
1964, welke definitie ook in het voorstel van wet Wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet
1998 en enige andere wetten in verband met het vergroten van de verantwoordelijkheid
van werkgevers en werknemers voor het arbeidsomstandighedenbeleid is opgenomen1.Vertaald naar de voorbeelden die de leden van de CDA-fractie aanvoeren
betekent de uitzondering van vrijwilligers dat er in beide voorbeelden geen
belemmeringen zullen bestaan om naast het betaalde werk genoemde vrijwilligersactiviteiten
te verrichten. Personen die naast hun vrijwilligerswerk een betaalde werkkring
hebben zullen in die situaties primair zelf verantwoordelijk zijn voor een
juiste afstemming van gecombineerde activiteiten. Publieke bescherming door
middel van normeringen van arbeids- en rusttijdregelgeving met alle regeldruk
en handhavingstaken die daaraan verbonden zijn, zal alleen nog van toepassing
zijn indien sprake is van risico’s waar extra bescherming geboden is,
zoals bij de bovengenoemde kwetsbare groepen.De leden van de fractie van het CDA vragen of jongeren onder de 16 jaar
op zondag geen vrijwilligerswerk mogen verrichten. Ook de leden van de fractie
van D66 refereren hier aan. Anders dan de leden van de CDA-fractie veronderstellen
kunnen thans en ook volgens de nieuwe regels jongeren onder de jaar 16 jaar
meedoen aan vrijwilligerswerk, bijvoorbeeld in het kader van een sportevenement
of theateruitvoering. Aan optredens of uitvoeringen die op niet-commerciële
basis in de privé-sfeer plaatshebben (bijvoorbeeld op een familiefeest
of binnen de eigen vereniging) worden geen voorwaarden gesteld.In dergelijke situaties behoeft dus geen ontheffing te worden aangevraagd.
Voor andersoortige activiteiten (buiten de privé-sfeer) gelden wel
beperkende voorwaarden. Voor 13-, 14- en 15-jarigen gelden voor arbeid op
zondag de regels die zijn opgenomen in de Nadere regelen kinderarbeid. Voor
kinderen jonger dan 13 jaar kan voor optredens en uitvoeringen buiten de privé-sfeer
toestemming verleend worden door middel van de afgifte van een ontheffing
door de Arbeidsinspectie.De leden van de fractie van de SP vragen waarom de Arbeidstijdenwet niet
van toepassing is op werknemers die tenminste drie keer het minimumloon verdienen.Reeds de Arbeidswet 1919 kende een vergelijkbare loongrensbepaling die
is overgenomen bij de totstandkoming van het Arbeidstijdenbesluit van 4 december
1995 omdat de arbeid van deze personen op grond van hun economische positie,
zoveel mogelijk vrijheid behoort te worden gelaten (Stb. 1995, nr. 599, p.
36 e.v.). De uitzondering geldt alleen voorzover zij geen risicovolle arbeid
of nachtarbeid verrichten. De SER heeft geadviseerd om de regelingen voor
leidinggevenden die tenminste twee keer het bruto minimumloon verdienen en
hoger personeel dat tenminste drie keer het bruto minimumloon verdient, gelijk
te trekken. Daarbij zou voor beide groepen een loongrens moeten gelden van
drie keer het bruto minimumloon. Onder risicovolle arbeid wordt arbeid verstaan waaraan, of in rechtstreeks
verband waarmee, ernstige gevaren voor de veiligheid of de gezondheid van
personen zijn verbonden.De leden van de fractie van D66 vragen waarom deze uitzondering niet in
de wet zelf wordt vastgelegd.In het algemeen geldt dat de uitzonderingen op de Arbeidstijdenwet in
het Arbeidstijdenbesluit bijeen zijn gezet. Het gaat hierbij om sectoren of
vormen van arbeid, waarvoor afwijkende regels gelden, maar evenzeer om categorieën
werknemers op wie de normen van de Arbeidstijdenwet gedeeltelijk of in het
geheel niet van toepassing zijn. Een wijziging van het Arbeidstijdenbesluit
kan ook snel tot stand worden gebracht wanneer mocht blijken dat de praktijk
een uitzonderingsregel vereist.De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de mogelijkheden om de
wet van toepassing te verklaren op personen die geen werknemer zijn in de
zin van de wet. Op grond van artikel 2:7 van de Arbeidstijdenwet is het mogelijk
om bij algemene maatregel van bestuur ook de zelfstandig werkende geheel of
gedeeltelijk onder de werking van de Arbeidstijdenwet te brengen. Dit moet
dan noodzakelijk zijn ter voorkoming van ernstig gevaar voor de veiligheid
of de gezondheid van derden. Op basis van dit artikel zijn de meeste materiële
normen van de Arbeidstijdenwet ook van toepassing verklaard op zelfstandigen
in het wegvervoer, de luchtvaart, de binnenvaart, de zeevaart, alsmede op
registerloodsen, zelfstandigen die arbeid verrichten op of vanaf een mijnbouwwerk
en zelfstandige duikers in de civiele onderwaterbouw.4.5 Invoering van de gewijzigde ArbeidstijdenwetZowel de leden van de fracties van het CDA, de VVD als D66 hebben, onder
andere bij de artikelsgewijze toelichting op artikel V, vragen gesteld over
het overgangsrecht. De overgangsregeling ziet nu alleen op CAO’s, terwijl
ook andere collectieve regelingen, zoals rechtspositieregelingen voor overheidspersoneel
uitdrukkelijk worden beoogd. De regering zal dit bij nota van wijziging herstellen.
Artikel V zal daardoor gaan gelden voor alle collectieve regelingen als bedoeld
in artikel 1:3 van de Arbeidstijdenwet. De RCO bepleit een nog ruimere overgangsregeling,
waarbij ook voor regelingen als bedoeld in artikel 1:4 (gelijkgestelde regelingen)
het overgangsrecht zou moeten gelden. In de memorie van toelichting op artikel
V heeft de regering al aangegeven dit niet noodzakelijk te vinden. Regelingen
waaromtrent de werkgever schriftelijke afspraken heeft gemaakt met het medezeggenschapsorgaan
worden door dit wetsvoorstel niet gewijzigd en kunnen desgewenst voor of na
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel worden aangepast. Voor collectieve
regelingen als bedoeld in artikel 1:3 van de Arbeidstijdenwet geldt echter
dat de wijziging van de Arbeidstijdenwet tot gevolg kan hebben dat afspraken
in deze regelingen een andere materiële betekenis kunnen krijgen vanwege
de doorwerking naar het ondernemingsniveau (memorie van toelichting pag. 15).
Vandaar dat alleen voor deze categorie een overgangsrecht is gecreëerd.Het wetsvoorstel heeft geen structurele financiële gevolgen voor
de rijksbegroting. De verwachting is dat de kosten en opbrengsten (boetes)
van de publieke handhaving tengevolge van de vereenvoudiging niet zullen wijzigen.
Wel zal in het kader van de implementatie van het wetsvoorstel zoals te doen
gebruikelijk voorlichting worden gegeven aan werkgevers en werknemers. Het
voorlichtingsmateriaal zal worden geactualiseerd. Daarnaast zal onder meer
gebruik gemaakt worden van attenderingsrondes in verschillende media en zullen
de aanpassingen via intermediairs aan de werkgevers en werknemers bekend gemaakt
worden. 5. GEVOLGEN VOOR HET BEDRIJFSLEVENBedrijfseffectenDe leden van de VVD-fractie vragen of het mogelijk is een kwantificering
te geven in welke mate het wetsvoorstel bijdraagt aan een versterking van
de economie en het verbeteren van bedrijfsprestaties. De leden van de SP-fractie
vragen of een kwantificering van de werkgelegenheidseffecten en de effecten
op het vestigingsklimaat tengevolge van het wetsvoorstel mogelijk zijn.Een kwantificering van door deze leden gevraagde effecten kan niet worden
gegeven. Voor het inzichtelijk maken van dergelijke effecten bestaat geen
meetinstrumentarium. Evident is dat met het terugdringen van gedetailleerde
regels de regeldruk voor bedrijven zal afnemen. Het inperken van gedetailleerde
regels die in het verleden door codificatie van casuïstiek in de algemene
regels terecht is gekomen zal ondernemingen meer ruimte bieden voor moderne,
meer eigentijdse en innovatieve maatwerkafspraken. Dat zal kunnen leiden tot
een grotere flexibiliteit ten aanzien van de inzet van het personeel, afhankelijk
van welke afspraken daarover binnen ondernemingen tot stand zullen komen.
De wet moet dergelijke afspraken niet in de weg staan, maar via wetgeving
kunnen dergelijke afspraken niet worden afgedwongen. In hoeverre bedrijven
de ruimte voor dergelijke maatwerkafspraken zullen benutten is op voorhand
niet aan te geven. Van belang is dat de wet de grenzen afbakent waarbinnen
de afspraken dienen te blijven. Grenzen die gesteld worden vanuit de primaire
doelstelling van de onderhavige regelgeving, te weten het beschermen van de
veiligheid, de gezondheid en het welzijn van werknemer, naast het vergemakkelijken
van de werk en privé-combinaties.De leden van de VVD-fractie vragen of de bedrijfseffecten van het wetsvoorstel
nader gekwantificeerd kunnen worden. Een kwantificering van de bedrijfseffecten
is niet te geven. Zoals opgemerkt in de memorie van toelichting bieden de
voorgestelde wijzigingen ondernemingen de ruimte om tot roosters te komen
die op de bedrijfssituatie zijn toegesneden. In welke mate ondernemingen algemene
of meer specifieke aanpassingen zullen invoeren en andere afspraken zullen
maken over de inzet van hun personeel is op voorhand niet te bepalen.Administratieve lastenDe leden van de fracties van de VVD en D66 vragen wat het administratieve
lasten niveau van de nieuwe Arbeidstijdenwet is en willen weten welk oordeel
Actal daarover heeft gegeven.Verreweg het grootste gedeelte van de administratieve lasten op het terrein
van de Arbeidstijdenwet wordt veroorzaakt door de wettelijke verplichting
het arbeidspatroon (dienstrooster) of wijzigingen daarin tenminste 28 dagen
van te voren aan de werknemer kenbaar te maken. In het kader van de herziening
van de Arbeidstijdenwet is overwogen om deze verplichting te laten vervallen.
Daarmee zou een reductie worden bereikt van € 15,6 miljoen, zoals destijds
volgens het EIM-model is berekend. De SER heeft in zijn advies over het voorstel
van het kabinet om bekendmaking van het rooster niet langer als verplichting
in de wet op te nemen, geadviseerd om de huidige regeling qua strekking maar
met een iets andere formulering te laten voortbestaan. In het wetsvoorstel
is dit overgenomen waardoor geen sprake zal zijn van een vermindering van
de administratieve lasten.De overige administratieve lasten van de huidige wet (€ 5,9 mln van
totaal € 21,5 mln) worden voornamelijk veroorzaakt door de verplichting
voor de werkgever om een deugdelijke registratie te voeren van de arbeids-
en rusttijden van zijn werknemers (artikel 4:3 ATW). Deze bepaling
is van belang voor het toezicht op de naleving van de wet en ondergaat geen
wijziging in het wetsvoorstel.Gevraagd naar het oordeel van Actal heeft Actal op 12 januari 2006
vastgesteld dat het wetsvoorstel geen bijdrage levert aan de vermindering
van administratieve lasten.De leden van de fractie van D66 stellen vast dat in de administratieve
lasten niet de kosten van naleving, implementatie en handhaving zijn inbegrepen.
Deze leden zien graag toegelicht wat het effect van het wetsvoorstel is als
deze kostencategorieën wel in de beschouwing worden betrokken.Met andere kosten dan die betreffende voorlichting van overheidswege wordt
bij de implementatie van wetgeving in de ramingen geen rekening gehouden.
De kosten van naleving verbonden aan de registratieverplichting van de werkgever
die voor het toezicht op de naleving van groot belang is, zijn wel bekent
(zie hierboven). Deze vallen overigens onder de definitie van administratieve
lasten. De kosten van de handhaving voor bedrijven zijn vooraf niet in te
schatten omdat op voorhand niet bekend is in welke mate de wet wordt nageleefd.
Een onderneming kan met kosten geconfronteerd worden indien haar als gevolg
van overtreding van de wet- en regelgeving door de Arbeidsinspectie een bestuurlijke
boete wordt opgelegd. De verwachting bestaat dat in de publieke kosten van
de handhaving betreffende de inzet van de Arbeidsinspectie geen wijzigingen
zullen optreden.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGDe door de CDA-fractie gestelde vragen betreffende artikel I, onderdeel
J, zijn beantwoord in paragraaf 4.3 bij het onderwerp dagelijkse en wekelijkse
onafgebroken rusttijd.De vragen van verschillende fracties betreffende artikel V zijn beantwoord
in paragraaf 4.5. De vraag van de PvdA-fractie betreffende een moment
van evaluatie is in de inleiding reeds beantwoord.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. J. de Geus XNoot1K. Boonstra, R. Knegt, M.H. Schaapman, Regels voor arbeids- en rusttijden
in negen Europese landen, Rapport van het Hugo Sinzheimer Instituut uitgebracht
aan het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Amsterdam 2004. Het
onderzoek strekt zich uit tot de volgende landen: België, Denemarken,
Duitsland, Frankrijk, Italië, Noorwegen, Oostenrijk, Spanje en het Verenigd
Koninkrijk.XNoot2Kamerstukken II 2003/04, 29 376, nr. 4.XNoot3SER-advies, pag. 37.XNoot1Committee of Independent Experts, Conclusions XIV-2, p. 32.XNoot2Governmental Committee 3rd Report, p. 6.XNoot1SER-advies Vereenvoudiging Arbeidstijdenwet, publicatienummer 05/03, Den
Haag 2005.XNoot1SER-advies Vereenvoudiging Arbeidstijdenwet, publicatienummer 05/03, Den
Haag 2005, pag. 58.XNoot1Kamerstukken II 2003/04, 29 376, nr. 1).XNoot1Weddenburn, A. (1996) Statistics and news. European Foundation for the
improvement of living and working conditions, Dublin, pp. 1–72.XNoot2Smulders, P. (2005) TNO Arbeidssituatie Survey 2002–2005.XNoot3Goudzwaard, A. en de Groot, E. (2005) Werken bij nacht en ontij. Arbo
11, 2005.XNoot4Baaijens, C., Ester, P., Schippers, J. (2005) De toekomst van de arbeidstijden.
Dutch University Press, Amsterdam.XNoot1Smit, L. [et al.] (1994) Increased injuries on night shift.
Lancet 344, 1137–1139. Hanecke, K. [et al.] (1998) Accident
risk as a function of hour at work and time of day as determined from accident
data and exposure models for the German working population. Scand. J. Work.
Eviron. Health. 24 [suppl. 3] 43–48. Zie ook ander onderzoek
genoemd in Petru, Raluca [et al.] (2005) Effects of working permanent
night shifts and two shifts on cognitive and psychomotor performance. International
archives of occupational and environmental health 78 (2005) 2 (mrt) 109–116.XNoot2Dehaes, V., Pauwels, K., Lamabrechts, E. (2002) (A)typische betaalde werktijden
en het dagelijks leven van de werknemers. De gids op maatschappelijk gebied
93 (9) 15–22.XNoot3N.W.H. Jansen, IJ. Kant, F.J.N. Nijhuis ... [et al.] (2004)
Impact of worktime arrangements on work-home interference among Dutch employees.
In: Scandinavian journal of work, environment and health 30 (2004) 2 (apr)
 139–148.XNoot4Bonnefond, A., Muzet, A., Winter-Dill, A.S. .... [et al.] (2001)
Innovative working schedule: introducing one short nap during the night shift
Ergonomics. Ergonomics 44 (10) 937–945. Takeyama, H., Itani, T., Tachi,
N. ... [et al.] (2005) Effects of shift schedules on fatigue and
physiological functions among firefighters during night duty. Ergonomics
48 (1) 1–11.XNoot5Folkard, S., Tucker P. (2003) Shift work, safety and productivity. Occupational
 medicine 53 (2) 95–101.XNoot6Demerouti, E., Geurts, S.A., Bakker, A.B. .... [et al.] (2004)
The impact of shiftwork on work-home conflict, job attitudes and health.
Ergonomics 47 (9) 987–1002.XNoot1Kamerstukken II 2005/06, 30 552 (artikel I, onderdeel A, onder 4). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30532-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl