Rechtsbijstand; Verslag schriftelijk overleg over juridische bijstand aan slachtoffers van ernstige misdrijven in het buitenland
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137591
 2009-2010
 
 31 753
 Rechtsbijstand
 
 
 
 
 Nr. 
 16
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 23 november 2009
 De vaste commissie voor Justitie heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de staatssecretaris van Justitie en de minister
van Buitenlandse Zaken naar aanleiding van de brief van 10 maart 2009
inzake juridische bijstand aan slachtoffers van ernstige misdrijven in het
buitenland (Kamerstuk 31 753, nr. 11).
 De staatssecretaris en de minister hebben deze vragen beantwoord bij brief
van 20 november 2009.
 Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 De Pater-van der Meer
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Van Doorn
 
 I VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de staatssecretaris van Justitie en de minister van Buitenlandse
Zaken over juridische bijstand aan slachtoffers in het buitenland. Naar aanleiding
van deze brief hebben zij nog een enkele vraag aan de regering.
 
 In diverse landen zijn Nederlandse slachtoffers van loverboys beland in
de gevangenis, bijvoorbeeld vanwege handel in drugs. Het gaat veelal om jonge
vrouwen die zowel als slachtoffer als dader te typeren zijn. Is bekend hoeveel
slachtoffers van loverboys momenteel in buitenlandse gevangenissen verkeren?
Met name in landen waar Nederland geen uitleveringsverdrag mee heeft, zijn
deze slachtoffers/daders op zichzelf aangewezen. Zij moeten hun straf in het
land uitzitten, al dan niet binnen de muren van de gevangenis. Welke ondersteuning
vanuit Nederland is er tijdens het uitzitten van de straf mogelijk?
 Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat de staatssecretaris van Justitie
en de minister van Buitenlandse Zaken benadrukken dat de rechtsbijstandvoorziening
geregeld moet worden in het land waar de zaak dient en waar het slachtoffer
zijn schade wil verhalen. De bewindspersonen schetsen in de brief hoe het
verdragsrechtelijk is geregeld, maar vermijden in te gaan op de feitelijke
situatie in verschillende landen. Kan gezegd worden dat alle EU-landen beschikken
over adequate onafhankelijke wetgeving op het gebied van rechtsbijstand zodat
slachtoffers – ongeacht hun herkomst – verzekerd zijn van goede
juridische bijstand? Als de juridische bijstand in het land waar het slachtoffer
zijn schade wil verhalen tekort schiet, hetzij door slechte wetgeving, hetzij
door slechte uitvoering van de wetgeving, wat is de taak van de overheid waar
het slachtoffer vandaan komt? Kan het slachtoffer dan een beroep doen op de
Nederlandse overheid voor adequate juridische ondersteuning? Zo ja, op welke
wijze? Zo nee, waarom niet?
 De aan het woord zijnde leden vragen of er EU-landen bekend zijn die aantoonbaar
minder goede juridisch ondersteuning verlenen aan buitenlandse slachtoffers
dan aan eigen inwoners. Hoeveel landen kennen een vorm van gesubsidieerde
rechtsbijstand vergelijkbaar met de regeling in Nederland? Zijn er EU-landen
waar bij het verstrekken van gesubsidieerde rechtsbijstand de eigen inwoner
meer rechten heeft dan een inwoner uit een ander (EU-)land? Zo ja, welke landen
zijn dat en wat is het verschil in rechten?
 Hoe vaak is er door een Nederlands slachtoffer een beroep gedaan op artikel
23i van de Wet op de rechtsbijstand (Wrb)? Hoe vaak heeft de Raad voor Rechtsbijstand
in Den Haag dit verzoek afgewezen dan wel toegewezen? Welke gronden zouden
leiden tot een afwijzing van het verzoek op grond van artikel 23i Wrb?
 Deze leden vragen of er gevallen bekend zijn van slachtoffers die om financiële
redenen hebben moeten afzien van verhaal van de schade in het buitenland.
Zo ja, om hoeveel gevallen gaat het?
 
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat de Richtlijn schadeloosstelling
van slachtoffers geen uniformering kent van de procedures waardoor het toegekende
schadebedrag per lidstaat kan verschillen. Kan dat betekenen dat een slachtoffer
werkelijk geleden schade niet volledig vergoed krijgt en derhalve kosten (ziekenhuis,
aanschafkosten, etc.) die hij heeft moeten maken naar aanleiding van het misdrijf
dat hem heeft getroffen (deels) zelf moet betalen? Kennen alle
EU-landen een vorm van immateriële schade? Welke landen kennen geen immateriële
schade? Zou het wenselijk zijn om meer uniformiteit aan te brengen in de schadeloosstelling
van slachtoffers?
 
 De aan het woord zijnde leden merken op dat verdachten weinig gebruik
maken van consulaire bijstand als zij in het buitenland worden geconfronteerd
met een rechtszaak, zo blijkt uit de evaluatie van het Europees Aanhoudingsbevel.
Waarom weten slachtoffers zo slecht de weg naar het consulaat te vinden voor
bijstand? Kan een Nederlandse onderdaan die in het buitenland woont en aldaar
het slachtoffer wordt van een misdrijf dan ook rekenen op consulaire bijstand?
Zo ja, waar bestaat die bijstand uit? Heeft het consulaat een extra zorgplicht
als het gaat om hulpbehoevende, dementerende of andere kwetsbare groepen te
aanzien van de bijstand die slachtoffer zijn geworden?
 Deze leden vragen hoe medewerkers van het consulaat of de ambassade worden
gescreend voordat zij te werk worden gesteld op een ambassade of consulaat.
Zijn medewerkers van een consulaat of ambassade wel eens bewindsvoerder voor
Nederlanders in het buitenland? Heeft de overheid (het ministerie van Buitenlandse
Zaken) een controlerende taak als het gaat om een bewindsvoerder die door
het consulaat of de ambassade is aangesteld en daar werkt?
 Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
 De leden van de SP-fractie zijn van mening dat voor een ieder ongeacht
zijn financiële positie toegang tot het recht moet worden gegarandeerd.
Dit geldt ook voor de juridische bijstand aan slachtoffers van ernstige misdrijven
in het buitenland. Er moet voor gewaakt worden dat de rechtsbijstand in deze
gevallen ook daadwerkelijk toegankelijk is en niet slechts een papieren werkelijkheid
is. Het kan immers voorkomen dat in voorkomende gevallen de toegang tot het
recht wel formeel bestaat maar dat de feitelijke toegang toch ontbreekt omdat
de rechtsbijstand tekortschiet. Delen de bewindslieden de mening van deze
leden dat ook in die gevallen de toegang tot het recht moet worden gegarandeerd?
Zijn er landen bekend waar de invulling van rechtsbijstand tot problemen leidt
voor slachtoffers bij het verhaal van hun schade?
 
 De aan het woord zijnde leden merkten op dat de bewindslieden in hun brief
wijzen op de mogelijkheid om lokale autoriteiten die in gebreke blijven bij
het voorzien in adequate rechtsbijstand via diplomatieke kanalen op hun internationale
verplichtingen te wijzen. De leden menen dat hiermee de slachtoffers tekort
worden gedaan. Slachtoffers zijn gebaat bij adequate hulp om hun toegang tot
het recht te verzekeren en de toegang tot het recht voor Nederlandse burgers
blijft naar mening van deze leden een overheidstaak. Zij pleiten daarom voor
een voorzieningenfonds om rechtshulp te garanderen waar lokale voorzieningen
tekort schieten. De leden zijn van mening dat een dergelijk voorzieningenfonds
ook uitkomst kan bieden voor procedures in het buitenland die ouders moeten
voeren in verband met gezag over kinderen en/of omgang met kinderen. De leden
van de SP fractie vragen de bewindslieden of zij bereid zijn tot het instellen
van een voorzieningenfonds waaruit de toegang tot het recht gefinancierd kan
worden in gevallen waar de lokale rechtsbijstand tekortschiet, in aansluiting
bij het voorzieningenfonds zoals dat eerder door de leden van Velzen (31 200
VI, nr. 50) en De Wit en Azough (30 072, nr. 21) werd bepleit. 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
 De leden van de VVD-fractie merken op dat een Nederlands slachtoffer van
een (ernstig) delict in een andere lidstaat die aldaar een verhaalprocedure
wil starten, een verzoek om rechtsbijstand kan indienen bij de Raad voor Rechtsbijstand
Den Haag. Deze zendt het verzoek naar een bevoegde instantie in het andere
land. Deze leden willen graag weten hoeveel van dergelijke verzoeken jaarlijks
gedaan worden en hoe vaak zij tot het door de burger gewenste resultaat leiden.
Deze leden vragen voorts of de Raad voor Rechtsbijstand goed bijhoudt wat
de stand van zaken in deze procedures is.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen in hoeveel zaken rechtsbijstand aan
slachtoffers in het buitenland wordt geweigerd.
 
 De aan het woord zijnde leden willen graag weten of er ook landen zijn
waar geen beroep op rechtsbijstand gedaan kan worden. Zij roepen de bewindspersonen
op ervoor te zorgen dat Nederlanders die rechtsbijstand nodig hebben in andere
landen en daar geen beroep op rechtsbijstand kunnen doen, een beroep op de
Nederlandse rechtsbijstand kunnen doen. Deze leden hebben hier wel de voorwaarden
dat het gaat om een situatie waar de dader onherroepelijk is veroordeeld tot
een geweld- of zedendelict en de afgesloten rechtsbijstandverzekering niet
langer betaalt. Ziet de regering mogelijkheden om in individuele gevallen
rechtsbijstand te verlenen?
 
 De leden van de VVD-fractie merken op dat het van belang is dat de persoon
niet over toereikende middelen beschikt, niet de drempelwaarden in het andere
land. Zij willen graag weten wat er bedoeld wordt met toereikende middelen.
Begrijpen zij goed dat hier ook een eventuele borg onder valt? Voorts vragen
deze leden of de persoon in kwestie zich een goedkope, of wat prijs betreft
een gemiddelde advocaat moet kunnen veroorloven om van toereikende middelen
te spreken.
 
 De leden van de VVD-fractie wijzen op de richtlijn betreffende schade-uitkeringen,
die alle EU-lidstaten verplicht om vanaf 1 januari 2006 een schadefonds
te hebben dat voorziet in een schadeloosstellingregeling voor slachtoffers
van op hun grondgebied gepleegde opzettelijke geweldsmisdrijven. Deze leden
vragen of er ook terugwerkende kracht mogelijk is. Zo nee, waarom niet? Voorts
willen de aan het woord zijnde leden graag weten sinds wanneer er een dergelijk
schadefonds in Italië voor Italianen bestaat en of deze voor Italiaanse
burgers terugwerkende kracht heeft gehad. Dit vragen zij vanwege het feit
dat toegang tot een schadefonds voor eigen onderdanen binnen de EU ook betekent
dat het voor andere EU-burgers toegankelijk moet zijn in verband met het vrij
verkeer van personen.
 
 De leden van de VVD-fractie lezen in de voorliggende brief dat er geen
sprake is van uniformering van regelgeving bij schadefondsen, zodat de toegekende
schade-uitkering per land kan verschillen. Zij vragen de bewindspersonen of
het wel zo is dat ten minste de geleden materiële schade vergoed moet
worden.
 
 Deze leden merken op dat de bewindspersonen in de conclusie van de voorliggende
brief enkele factoren noemen die de noodzaak aantonen om het slachtoffer van
adequate rechtsbijstand te voorzien. De leden van de VVD-fractie erkennen
dit, maar vragen tegelijkertijd waarom de regering niets regelt voor personen,
die al voor de inwerkingtreding van de richtlijn rechtsbijstand
in een ander land nodig hebben gehad, terwijl ze zich wel inzet voor personen
die in het buitenland tot een lange straf zijn veroordeeld.
 
 Voorts willen leden van de VVD-fractie graag weten of de Italiaanse minister
Frattini al uitsluitsel heeft gegeven aan de Nederlandse Regering over de
afwikkeling van zaak van het schietincident met de politieman in Rimini. Ten
slotte vragen deze leden sinds wanneer er sprake is van een rechtsbijstandvergoeding
in Italië. In hoeverre is in deze zaak consulaire bijstand in de vorm
van bemiddeling aangeboden? 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
 De leden van de GroenLinks-fractie danken de staatssecretaris van Justitie
en de minister van Buitenlandse Zaken voor hun brief over juridische bijstand
aan slachtoffers van ernstige misdrijven in het buitenland. Met het oog op
het toenemende personenverkeer van en naar het buitenland, gestimuleerd door
het vrije personenverkeer voor EU-burgers, neemt de kans op slachtofferschap
in het buitenland aanmerkelijk toe. Deze leden kunnen zich voorstellen dat
taalbarrières, gebrek aan informatie over procedures en andere praktische
problemen slachtoffers of hun nabestaanden verhinderen dat adequaat juridische
hulp geboden wordt, waardoor te vrezen valt dat slachtoffers of nabestaanden
hun recht niet halen. Zij vinden dat deze slachtoffers onder zulke omstandigheden
behoed moeten worden voor secundaire victimisatie.
 
 De aan het woord zijnde leden vragen of het niet wenselijk is om de werkingssfeer
te harmoniseren van de schadefondsen geweldsmisdrijven in de EU-landen. Deze
leden begrijpen dat de richtlijn niet voorziet in een uniformering van de
procedures. Welke consequenties zou dat kunnen hebben voor slachtoffers? Ligt
het niet in de rede dat er in de gehele EU gelijkwaardige schadefondsen ingericht
worden? In hoeverre variëren de bedragen die door deze schadefondsen
worden toegekend? Hoe staan deze bedragen in verhouding tot de uitkeringen
die het Nederlandse Schadefonds Geweldsmisdrijven toekent?
 
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen waar op dit moment de belangrijkste
hiaten bestaan in de juridische bijstand voor slachtoffers. Het komt deze
leden voor dat het ontbreekt aan een wereldwijde dekking van juridische bijstand
voor slachtoffers die daar niet zelf in kunnen voorzien. Worden daarvoor in
diplomatieke kringen initiatieven ontwikkeld?
 
 Ten slotte vragen deze leden of kan worden aangegeven of ambassade- en
consulaatmedewerkers geschoold en geïnstrueerd zijn over bestaande juridische
mogelijkheden die voor slachtoffers beschikbaar zijn in het land waar deze
medewerkers werkzaam zijn.
 II REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN DE
MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 De brief van 10 maart 2009 betreffende de juridische bijstand aan
slachtoffers van ernstige misdrijven in het buitenland die hun schade op de
dader willen verhalen (Kamerstukken II 2008–2009, 31 753, nr. 11)
heeft geleid tot een aantal vragen bij de Vaste Kamercommissie, die de staatssecretaris
van Justitie en de minister van Buitenlandse Zaken in het hiernavolgende beantwoorden. 
 Omvang en inhoud van de rechtsbijstand
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat de feitelijke situatie van
rechtsbijstandverlening in een EU-land kan verschillen van hoe het verdragrechtelijk
is geregeld. Dit leidt tot de vraag bij de aan het woord zijnde leden of slachtoffers
in alle EU-landen, ongeacht hun herkomst, verzekerd zijn van goede juridische
bijstand. Ook leden van de SP-fractie wijzen op de mogelijke discrepantie
tussen recht en praktijk en vragen daarom of er landen bekend zijn waar de
invulling van rechtsbijstand tot problemen leidt voor slachtoffers bij het
verhaal van hun schade.
 Deze problematiek is onderkend en onlangs in kaart gebracht. Op 20 april
2009 heeft de Commissie van de Europese Gemeenschappen een verslag uitgebracht
over de maatregelen die de lidstaten hebben getroffen om het Kaderbesluit
inzake de status van het slachtoffer in de strafprocedure na te leven. In het verslag komt de uitvoering
van het kaderbesluit in alle 27 lidstaten (per 15 februari 2008) aan
bod.
 Ten aanzien van de rechtsbijstand waarover artikel 6 van de Kaderbesluit
handelt, concludeert de Commissie dat alle lidstaten (met uitzondering van
Slovenië) de verplichting zijn nagekomen. Dit houdt in dat de bepaling,
waarin is opgenomen dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat het slachtoffer
toegang heeft tot rechtsbijstand, correct is omgezet in nationale wetgeving.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of het slachtoffer een beroep kan
doen op de Nederlandse overheid, indien de ondersteuning in een ander land
tekortschiet. Juist in die gevallen zou de toegang tot het recht moeten worden
gegarandeerd, zo menen de leden van de SP-fractie en die van de VVD-fractie.
Volgens deze leden van de VVD-fractie moet de ondersteuning dan wel beperkt
blijven tot een situatie waar de dader onherroepelijk is veroordeeld wegens
een geweld- of zedendelict en de afgesloten rechtsbijstandverzekering niet
langer betaalt.
 In de brief van 10 maart 2009 is aangegeven dat op een Staat een
algemene rechtsplicht rust om te voorzien in adequate rechtsbijstand, ongeacht
de nationaliteit van de belanghebbende. Mede gelet hierop strekt de werking
van de Wet op de rechtsbijstand niet verder dan in de Nederlandse rechtssfeer
liggende rechtsbelangen. Het begrip Nederlandse rechtssfeer bakent de Nederlandse
verplichting in rechtsbijstand te voorzien af ten opzichte van de verplichtingen
waarin andere in het concrete geval meer aangewezen landen behoren te voorzien. Deze formulering moet zo worden verstaan dat regel is
dat geen toevoeging wordt verstrekt indien een zaak in het buitenland dient
en daarmee buiten de werkingssfeer van het Nederlands recht valt. Uitzondering
op die regel is aan de orde wanneer in een zaak de Nederlandse rechtssfeer
duidelijk betrokken is en op grond daarvan de bijstand van een Nederlandse
advocaat noodzakelijk is. Daarbij is vooral gedoeld op de situatie dat een
Nederlandse rechtzoekende advies wil hebben over de mogelijkheden om in een
ander land een procedure te voeren. Bovendien kan het noodzakelijk zijn dat
in Nederland alvast de nodige juridische stappen worden ondernomen. Hierbij
kan worden gedacht aan het veilig stellen van een aanspraak of het voorkomen
dat termijnen verlopen.
 Deze rechtsbijstand is beperkt van aard en geschiedt in de vorm van een
adviestoevoeging. Gelet op dit beperkte karakter biedt dit geen afdoende alternatief
voor het voeren van een procedure in de vreemde Staat die zich niet houdt
aan de algemene rechtsplicht om rechtsbijstand te bieden. Indien een Staat
zich in het voorkomende geval aan de rechtsplicht onttrekt, ligt het meer
in de rede via de afgesproken verdragsmechanismen en via diplomatieke kanalen
het betrokken land alsnog te bewegen zijn verplichtingen na te komen.
 Volledigheidshalve wijzen wij er nog op dat weigering van rechtsbijstand
onder omstandigheden gerechtvaardigd is en er geen sprake is van een onrechtmatige belemmering van de daadwerkelijke toegang tot de rechter.
In artikel 5 lid 5 van de Richtlijn 2003/8/EG van de Europese Unie van 27 januari
2003 inzake de rechtsbijstand in grensoverschrijdende geschillen (hierna:
Richtlijn rechtsbijstand) is namelijk bepaald dat geen rechtsbijstand hoeft
te worden verleend, indien de rechtzoekende in het betrokken geschil daadwerkelijk
toegang heeft tot andere regelingen voor de dekking van de kosten van rechtsbijstand.
Hierbij wordt gedoeld op een rechtsbijstandverzekering of een voorziening
van een belangenvereniging, waarop een beroep kan worden gedaan.
 
 Verder vragen de leden van PvdA-fractie of er EU-lidstaten bekend zijn
die aantoonbaar minder goede juridische ondersteuning verlenen aan buitenlandse
slachtoffers dan aan eigen inwoners.
 Het is een belangrijk uitgangspunt van EU regelgeving dat discriminatie
naar nationaliteit, behoudens een beperkt aantal uitzonderingen, niet is toegestaan.
In artikel 4 van Richtlijn rechtsbijstand is expliciet opgenomen dat lidstaten
zonder onderscheid rechtsbijstand verlenen aan burgers van de Unie en aan
de onderdanen van derde landen die legaal in een lidstaat verblijven. Wij
hebben geen aanwijzingen dat dit uitgangspunt niet wordt nageleefd.
 
 Voorts vragen deze leden hoeveel landen een vorm van gesubsidieerde rechtsbijstand
kennen die vergelijkbaar is met Nederland.
 In het hiervoor genoemde verslag van de Commissie van de EU van 20 april
2009 constateert de commissie dat behoudens Slovenië alle landen de toegang
van het slachtoffer tot rechtsbijstand hebben omgezet in nationale wetgeving.
Wel constateert de Commissie dat de criteria voor aanspraak van slachtoffers
op rechtsbijstand per lidstaat verschillen.
 Ondanks het primair bindende karakter van deze EG-richtlijn mogen de lidstaten
immers zelf beslissen op welke manier ze, binnen de door de richtlijn geboden
kaders, de minimumvoorschriften voor adequate rechtsbijstand in hun nationale
regelgeving omzetten. Onvermijdelijk is dan dat rekening wordt gehouden met
de specifieke situatie in het betreffende land. Hierdoor kan de draagwijdte
van het begrip adequate rechtsbijstand per lidstaat verschillen, omdat daarin
de uiteenlopende nationale tradities en opvattingen tot uiting komen.
 Ten aanzien van het begrip adequate rechtsbijstand bepaalt de Richtlijn
rechtsbijstand in overweging 11 dat «rechtsbijstand adequaat wordt geacht
wanneer deze bijstand de begunstigde onder de in deze richtlijn bepaalde voorwaarden
daadwerkelijk toegang tot de rechter biedt». De verwijzing naar de in
de richtlijn bepaalde voorwaarden biedt lidstaten de mogelijkheid drempels
te bepalen waarboven iemand geacht wordt de proceskosten zelf te kunnen dragen.
Deze drempels moeten volgens overweging 14 van de Richtlijn rechtsbijstand
wel worden bepaald aan de hand van een aantal objectieve criteria, zoals inkomen,
vermogen en de gezinssituatie.
 Samengevat betekent dit dat de richtlijn Rechtsbijstand garandeert dat
alle lidstaten een vorm van gesubsidieerde rechtsbijstand verlenen en daarmee
daadwerkelijk toegang tot de rechter bieden. De criteria voor verlening verschillen
evenwel per lidstaat.
 
 De leden van de SP-fractie vragen of de bereidheid bestaat een voorzieningenfonds
op te richten, dat rechtshulp garandeert waar lokale voorzieningen tekortschieten.
De aan het woord zijnde leden zijn van mening dat een dergelijk voorzieningenfonds
ook uitkomst kan bieden voor procedures in het buitenland die ouders moeten
voeren in verband met gezag over kinderen en/of omgang met kinderen.
 Zoals door de leden van de SP-fractie in de toelichting bij de vraag is
vermeld, is eerder gepleit voor de instelling van een voorzieningenfonds door
de leden van Velzen  en De Wit en Azough. Deze moties hadden respectievelijk betrekking
op de rechtsbijstand aan Nederlanders die betrokken zijn in een strafzaak
en op de rechtsbijstand aan ouders die in een ander land moeten procederen
over het gezag en de omgang met het eigen kind.
 Het standpunt dat de minister van Justitie en de staatssecretaris van
Justitie destijds over een dergelijk voorzieningenfonds hebben ingenomen is
niet veranderd, namelijk dat de instelling van een dergelijk fonds niet nodig
is. Dit standpunt hangt vooral samen met het
fundamentele beginsel dat Staten op hun grondgebied dienen te voorzien in
adequate rechtsbijstand voor slachtoffers, ongeacht de nationaliteit van het
slachtoffer. Deze rechtsplicht bestaat evenzo ten opzichte van de grensoverschrijdende
rechtzoekende in strafzaken en die in kinderontvoeringszaken. Indien een Staat
vervolgens in gebreke blijft en de algemene rechtsplicht schendt, is het zaak
deze Staat alsnog te bewegen zijn verplichtingen na te komen. Daarnaast zij
er op gewezen dat in beperkte omvang wel gesubsidieerde rechtsbijstand mogelijk
is en wel als voorbereiding op de te voeren procedure in het buitenland. Gelet
op de geschetste mogelijkheden is het niet nodig om in aanvulling hierop een
voorzieningenfonds in te stellen.
 
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen waar op dit moment de belangrijkste
hiaten bestaan in de juridische bijstand voor slachtoffers. Het komt deze
leden voor dat het ontbreekt aan een wereldwijde dekking van juridische bijstand
voor slachtoffers die daar niet zelf in kunnen voorzien. Worden daarvoor in
diplomatieke kringen initiatieven ontwikkeld, zo vragen deze leden.
 Vooropgesteld zij dat andere landen hun eigen verantwoordelijkheid kennen
om Nederlanders te voorzien van adequate rechtsbijstand. Dit geldt zeker indien
een land partij is bij het Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM).
De nakoming van de verplichting te voorzien in adequate rechtsbijstand is
daarom een zaak die het betreffende land aan gaat en eventueel uiteindelijk
ook de toezichthoudende organen bij het EVRM volgens de afgesproken verdragsmechanismen.
Zonodig kan Nederland nog via diplomatieke kanalen het betrokken land aansporen
om aan zijn verplichtingen te voldoen.
 Ten aanzien van de Europese gemeenschap is van belang dat de Europese
Commissie de Raad van ministers en het Europees Parlement heeft voorgesteld
om ook op het terrein van de rechtsbijstand meer uniformiteit binnen de lidstaten
van de Europese Unie te verwezenlijken.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen sinds wanneer er sprake is van een
rechtsbijstandvergoeding in Italië.
 Italië kent al enige tijd een aanspraak op rechtsbijstand toe aan
buitenlandse slachtoffers van een misdrijf. Met de ondertekening van het Haagse
verdrag per 26 mei 1988 is die aanspraak geformaliseerd voor ingezetenen
van de lidstaten van het Haagse verdrag. Voor de ingezetenen van de EU-lidstaten
heeft het Haags verdrag zijn betekenis verloren nadat de Richtlijn rechtsbijstand
(met gunstiger bepalingen) gelding kreeg.
 
 De leden van de PvdA-fractie en die van de VVD-fractie verzoeken om inzicht
in het aantal malen per jaar dat een Nederlands slachtoffer zich richt tot
de Raad voor rechtsbijstand met een verzoek tot doorgeleiding van het verzoek
tot rechtsbijstand naar een bevoegde instantie in een ander land(op grond
van artikel 23i van de Wet op de rechtsbijstand). Tevens vragen de leden van
de PvdA-fractie welke gronden zouden leiden tot een afwijzing van het verzoek
op grond van artikel 23i van de Wet op de rechtsbijstand en ze vragen verder
of er gevallen bekend zijn van slachtoffers die om financiële redenen
hebben moeten afzien van verhaal van de schade in het buitenland. 
 Vanaf de omzetting van de Richtlijn rechtsbijstand in de Wet op de rechtsbijstand
(maart 2005) heeft de Raad voor rechtsbijstand twee van dergelijke verzoeken
ontvangen en doorgeleid. De Raad voor rechtsbijstand toetst deze verzoeken
marginaal, wat betekent dat de Raad een dergelijk verzoek alleen afwijst indien
sprake is van een kennelijk ongegrond verzoek.
 Desgevraagd meldt de Raad voor rechtsbijstand dat bij hem geen zaken van
slachtoffers bekend zijn die om financiële redenen hebben moeten afzien
van een verhaal van de schade in het buitenland.
 
 De leden van de VVD-fractie erkennen de in de conclusie van de brief van
10 maart 2009 genoemde factoren die noodzaken het slachtoffer van adequate
rechtsbijstand te voorzien. Maar zij vragen tegelijkertijd waarom de regering
niets regelt voor personen, die al voor de inwerkingtreding van de richtlijn
rechtsbijstand in een ander land nodig hebben gehad. Daarentegen zet de regering
zich volgens deze leden wel in voor personen die in het buitenland tot een
lange straf zijn veroordeeld.
 De Richtlijn rechtsbijstand kent, zoals in de vraagstelling al is besloten,
geen bepalingen van terugwerkende kracht. Op zich zelf vormt dat geen beletsel
om op nationaal niveau wel terugwerkende kracht toe te kennen. Daarbij past
de aantekening dat voorafgaand aan de omzetting van de EU-richtlijn in nationale
wetgeving vaak een beroep kon worden gedaan op het, qua essentie vergelijkbare
Haags Verdrag voor toegang tot de rechter in internationale gevallen (1980).
Toegegeven kan worden dat de EU-richtlijn gunstiger bepalingen kent dan het
Haags verdrag. Maar dat verhinderde in de periode 1980 tot 2005 niet een claim
op rechtsbijstand op grond van dat Haags verdrag. Ook nu bewijst dit Haags
Verdrag nog zijn waarde in rechtsbijstandclaims waarbij lidstaten van dit
verdrag zijn betrokken die geen deel uitmaken van de Europese gemeenschap.
 De relatie die de VVD-fractie legt met de ondersteuning die Nederland
biedt aan degenen die tot een lange straf zijn veroordeeld, verdient nuancering.
In beginsel strekt de bijstand aan langgestraften niet verder dan tot het
bieden van consulaire bijstand, net zoals slachtoffers van een geweldsmisdrijf
aanspraak kunnen maken op consulaire bijstand. Alleen Nederlandse onderdanen
in een buitenlandse dodencel kunnen onder omstandigheden rekenen op verdergaande
bijstand. Deze verdergaande bijstand strekt zich uit tot de financiering van
de rechtsbijstand van deze ter dood veroordeelden. De ratio achter verstrekking
van verdergaande rechtsbijstand aan deze specifieke groep is dat Nederland
een uitgesproken tegenstander van de doodstraf is. Vanuit die principiële
afwijzing is onder omstandigheden verdergaande rechtsbijstand gerechtvaardigd.
Zie hiervoor ook de brief van de minister van Buitenlandse Zaken aan de Tweede
kamer van 29 april 2009.
 
 Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of bij de Raad voor rechtsbijstand
inzicht bestaat in het resultaat van de verwijzing, en in het bijzonder de
weigering van rechtsbijstand aan een slachtoffer in het buitenland.
 De rol die de verzendende autoriteit in het kader van de rechtsbijstandrichtlijn
dient te vervullen, heeft een beperkt karakter. In overeenstemming met de
Richtlijn rechtsbijstand spitst deze rol zich toe op het bieden van ondersteuning
bij het doorgeleiden van de aanvraag. De richtlijn beoogt immers belemmeringen
weg te nemen bij de grensoverschrijdende dienstverlening op het terrein van
de rechtsbijstand. Dit houdt in dat de autoriteit de verzoeker ondersteunt
bij het invullen van de aanvraag en er op toeziet dat de aanvraag is voorzien
van alle noodzakelijke stukken en vertalingen.
 Deze vorm van ondersteuning, die door de Raad voor rechtsbijstand als
verzendende autoriteit wordt geboden, voorziet niet in het actief inzicht
verwerven in het resultaat van de procedure. Ook de vraag van de leden van de VVD-fractie of de Raad voor rechtsbijstand bijhoudt wat de
stand van zaken in de procedure moet ontkennend worden beantwoord.
 De vraag of deze ondersteuning nog wel volstaat, wil de staatssecretaris
van Justitie met de Raad voor rechtsbijstand bespreken.
 
 De leden van de VVD-fractie merken op dat voorkomen moet worden dat de
persoon die niet over toereikende middelen beschikt door hogere drempelwaarden
in het andere land het recht op rechtsbijstand wordt ontzegd. Zij willen in
dit verband graag weten wat er bedoeld wordt met toereikende middelen.
 Tussen de landen van de EU bestaat zoals bekend een verschil in levenstandaard.
Dit verklaart deels dat verschillende EU-lidstaten een minder ruimhartig systeem
van rechtsbijstand hebben dan Nederland heeft. Ook wat betreft het procesrecht
en de proceskosten zijn er verschillen tussen de EU-lidstaten. Gezien deze
verschillen is het moeilijk gebleken een Europese grens van drempelwaardes
van rechtsbijstand vast te stellen. Dit leidt er toe dat lidstaten verschillende
drempelwaardes in de vorm van inkomensgrenzen hebben vastgesteld. Deze verschillen
zijn te rechtvaardigen, mits deze drempels objectief zijn vastgesteld. Toch
onderkent de Richtlijn rechtsbijstand dat het voorstelbaar is dat een verzoeker
die niet aan de drempels voldoet, over ontoereikende middelen beschikt om
toegang tot het recht in een grensoverschrijdend geschil te effectueren. In
artikel 5 vierde lid van de Richtlijn rechtsbijstand is daarom bepaald dat: «de
inkomensen vermogensdrempels die het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand
bepalen niet mogen beletten dat aan de rechtzoekende die de drempel overschrijdt,
gesubsidieerde rechtsbijstand wordt verleend». Het is aan de rechtzoekende
te bewijzen dat hij de kosten van de rechtsbijstand niet kan dragen als gevolg
van de verschillen in kosten van levensonderhoud tussen de lidstaat waar hij
woonplaats of gewone verblijfplaats heeft en de andere lidstaat. In overweging
15 van de Richtlijn rechtsbijstand is toegelicht dat dit kan betekenen dat
zoals gezegd rechtsbijstand moet worden verleend, indien de inkomens- of vermogensdrempel
is overschreden. In de beoordeling die daaruit
voortvloeit, kan de lidstaat waar de zaak wordt behandeld rekening houden
met de informatie van de lidstaat waarin hij zijn woonplaats of gewone verblijfplaats
heeft en waaruit blijkt dat de verzoeker voldoet aan de daar geldende drempelwaardes
voor rechtsbijstand.
 In de zaak van de heer V. die door een politieman in Rimini is neergeschoten,
heeft de Raad voor rechtsbijstand bij de Italiaanse autoriteiten aangedrongen
op verstrekking van gesubsidieerde rechtsbijstand. Hierbij is verwezen naar
de bepaling in artikel 5 lid 4 van de Richtlijn rechtsbijstand. Vooralsnog
heeft de Raad hierop geen antwoord ontvangen.
 
 Voorts vragen deze leden of de persoon in kwestie zich een goedkope, of
wat prijs betreft een gemiddelde advocaat moet kunnen veroorloven om van toereikende
middelen te spreken.
 De Richtlijn rechtsbijstand verplicht lidstaten te voorzien in adequate
rechtsbijstand, opdat de verzoeker daadwerkelijk toegang tot het recht kan
krijgen. De lidstaten hebben een positieve verplichting te voorzien in toegevoegde
rechtsbijstand. Dit betekent dat indien rechtsbijstand noodzakelijk wordt
geacht, in het kader van een adequate toegang tot de rechter, er niet louter
kan worden volstaan met de toevoeging van een advocaat. Uit de zaak Artico
tegen Italië van het Europees Hof voor de rechten van de mens van 13 mei
1980 kan worden afgeleid dat als duidelijk is
dat de advocaat niet of niet goed functioneert, op de Staat de verplichting
rust de toegevoegde advocaat te vervangen óf op zijn verplichting te
wijzen. 
 Consulaire bijstand
 De leden van de CDA-fractie stellen enkele vragen over Nederlandse slachtoffers
die, bijvoorbeeld vanwege handel in drugs, in het buitenland in de gevangenis
zijn beland. Zo vragen deze leden of bekend is hoeveel slachtoffers van loverboys
momenteel in buitenlandse gevangenissen zijn gedetineerd, en welke ondersteuning
voor deze groep mogelijk is.
 Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft geen zicht op het exacte aantal
slachtoffers van loverboys dat in buitenlandse gevangenissen verkeert. Het
zicht hierop wordt bemoeilijkt doordat gedetineerden niet verplicht zijn dit
te melden. De groep die wel bekend is bij het ministerie van Buitenlandse
Zaken krijgt extra aandacht. De inhoud van deze consulaire bijstand is sterk
afhankelijk van de individuele situatie en valt daarom niet in algemene regels
weer te geven. Een dergelijke benadering past in het streven van het ministerie
van Buitenlandse Zaken om meer en meer maatwerk te bieden aan de gedetineerde.
Daarbij zijn de individuele behoefte van de gedetineerde en de lokale (detentie)omstandigheden
belangrijke indicatoren. De ondersteuning kan daardoor variëren van het
op afstand volgen van de rechtsgang en een enkel bezoek, tot actieve interventie.
Bij actieve interventie kan het bijvoorbeeld gaan om het herhaald aandringen
op veilige en gezonde detentieomstandigheden, adequate rechtsbijstand en een
voortvarende rechtsgang.
 
 Door de leden van de PvdA wordt gerefereerd aan de EU evaluatie betreffende
de toepassing van het Europees aanhoudingsbevel in Nederland en de bijbehorende
procedures van overlevering tussen de lidstaten. De aan het woord zijnde leden
merken op dat uit de evaluatie hiervan blijkt dat verdachten weinig gebruik
maken van consulaire bijstand en leiden daaruit de vraag af waarom slachtoffers
zo slecht de weg naar het consulaat weten te vinden voor bijstand.
 Over de ervaringen met het Europees arrestatiebevel verwijzen wij graag
naar de reactie van de minister van Justitie van 16 februari 2009 op het evaluatieverslag van de Raad van de Europese
Unie over Nederland. Van belang is verder dat
het bij het Europees aanhoudingsbevel gaat om verdachten of veroordeelden
van strafbare feiten en dus niet om slachtoffers. Er is hier dus sprake van
een andere categorie personen. Deze evaluatie biedt hierdoor geen grond voor
de veronderstelling dat slachtoffers de weg naar ambassades en consulaten
niet kunnen vinden.
 
 Voorts stellen deze leden enkele aanvullende vragen over omvang en inhoud
van de consulaire bijstand aan slachtoffers. Zo wordt de vraag gesteld of
een Nederlands slachtoffer in het buitenland kan rekenen op de steun van de
Nederlandse ambassade, waar de bijstand dan uit bestaat en of het consulaat
een extra zorgplicht heeft als het gaat om hulpbehoevende, dementerende of
andere kwetsbare groepen van slachtoffers.
 Zoals vermeld in de brief van 10 maart 2009 kunnen Nederlandse slachtoffers
van een (ernstig) misdrijf zonodig gebruik maken van de consulaire dienstverlening
aan Nederlanders in het buitenland. Deze dienstverlening is in eerste instantie
gericht op de opvang van het slachtoffer. Te denken valt daarbij aan: hulp
bij ziekenhuisopname, het traceren en informeren van nabestaanden, hulp bij
vermissingen of ontvoeringen en repatriëringen. Daarnaast kan de Nederlandse
vertegenwoordiging in het buitenland, indien er een (straf)zaak speelt tegen
een vermeende dader, deze nauwlettend volgen en het slachtoffer of zijn nabestaanden
op de hoogte houden van de stand van zaken. Als sprake is van een rechtszaak
dan zullen de Nederlandse autoriteiten daarin, conform de internationaal aanvaarde
gedragslijn, niet interveniëren. Interventie is niet alleen ongebruikelijk,
maar ook onwenselijk vanuit het beginsel dat Staten eenieders rechtsgang respecteren.
Wel kan desgewenst toezicht worden gehouden op het verloop van de rechtsgang. 
 Consulaire bijstand kan daarnaast inhouden dat er bemiddeling wordt aangeboden
tussen het slachtoffer en de buitenlandse autoriteiten. In specifieke situaties
kan het ministerie van Buitenlandse Zaken ook een vertrouwensadvocaat inzetten,
om advies uit te brengen over te ondernemen acties in de betreffende zaak.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken zal Nederlandse slachtoffers in het
buitenland tevens wijzen op Slachtofferhulp Nederland en eventuele andere
instanties die in voorkomende situaties hulp kunnen bieden.
 Bij het bieden van consulaire bijstand is het uitgangspunt dat betrokkene
zoveel mogelijk geholpen wordt het probleem zelf op te lossen. Hierbij is
vanzelfsprekend dat aan dementerende of anderszins kwetsbare groepen extra
hulp wordt geboden. Evenals voor de hulpverlening aan verdachten en veroordeelden
geldt, geldt ook voor slachtoffers dat de ambassade of het consulaat zoveel
mogelijk naar maatwerk streeft in de ondersteuning van die groep.
 
 De leden van de PvdA-fractie stellen enkele vragen over medewerkers van
een consulaat of de ambassade. Allereerst willen de aan het woord zijnde leden
weten of medewerkers worden gescreend voordat zij te werk worden gesteld.
Voorts vragen deze leden of medewerkers wel eens optreden als bewindvoerder
voor Nederlanders in het buitenland. Indien dat het geval is, wensen zij te
vernemen of de overheid (het ministerie van Buitenlandse Zaken) een controlerende
taak heeft als het gaat om een bewindvoerder die door het consulaat of de
ambassade is aangesteld en daar werkt.
 Naar aanleiding van deze vragen merken wij allereerst op dat alle uitgezonden
medewerkers van een consulaat of ambassade, volgens de standaardprocedure,
bij hun indiensttreding een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) dienen te
overleggen. Ook bij de lokale medewerkers in het betrokken land gaat bij de
werving en het selectieproces veel aandacht uit naar het aspect integriteit.
Daarnaast borgen ambassades en consulaten de integriteit van de medewerkers
via een uitgebreid systeem van functiescheiding en checks and balances.
 Ten aanzien van de screening waaraan wordt gerefereerd zij erop gewezen
dat alleen uitgezonden medewerkers die een vertrouwensfunctie bekleden een
veiligheidsonderzoek (screening) ondergaan door de AIVD. Van belang is vervolgens
dat het begrip vertrouwensfunctie niet zomaar voor iedere functie op ambassade
of consulaat geldt. Volgens de gehanteerde definitie is een vertrouwensfunctie
namelijk een functie die een bijzondere verantwoordelijkheid met zich meebrengt
om de nationale veiligheid te waarborgen. Verder zijn vertrouwensfuncties
functies waarin structureel kennis moet of kan worden genomen van staatsgeheimen,
functies die van vitaal belang zijn voor de instandhouding van het maatschappelijke
leven óf functies waarin door integriteitaantastingen de nationale
veiligheid in het geding kan zijn. Doorgaans betreft dit op een consulaat
of ambassade de ambassadeur of consul-generaal, diens plaatsvervanger en in
sommige gevallen het hoofd bedrijfsvoering.
 De vraag of medewerkers wel eens optreden als bewindvoerder voor Nederlanders
in het buitenland, kan in zijn algemeenheid ontkennend worden beantwoord.
Onder consulaire bijstand valt namelijk geen bewindvoerderschap. Dezerzijds
zijn dan ook geen gevallen bekend waarin ambassademedewerkers in hun functie
optreden als bewindvoerder voor een Nederlander. Indien dergelijke gevallen
bestaan vernemen wij dat graag.
 
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen of kan worden aangegeven of
ambassade- en consulaatmedewerkers geschoold en geïnstrueerd zijn over
bestaande juridische mogelijkheden die voor slachtoffers beschikbaar zijn
in het land waar deze medewerkers werkzaam zijn. 
 Voor de specifieke consulaire bijstand die geboden kan worden aan slachtoffers
van geweldsmisdrijven kan worden verwezen naar de brief van van 10 maart
2009. In aanvulling op wat daarin is vermeld, kan nog worden opgemerkt dat
het ministerie van Buitenlandse Zaken de Nederlandse slachtoffers informatie
verschaft over en doorverwijst naar Slachtofferhulp Nederland. Slachtofferhulp
Nederland kan zonodig het slachtoffer verdergaande hulp bieden in Nederland.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft geregeld contact met zowel Slachtofferhulp
Nederland als met Victim Support Europe. Zo
nemen Slachtofferhulp Nederland en Victim Support Europe deel aan de door
het ministerie van Buitenlandse Zaken gecoördineerde halfjaarlijkse netwerkbijeenkomsten.
Gesignaleerde problemen of nieuwe ontwikkelingen worden door werkgroepen van
de netwerkbijeenkomst opgepakt en waar mogelijk worden concrete voorstellen
ontwikkeld ter oplossing.
 Voorts nemen consulaire medewerkers van het ministerie van Buitenlandse
Zaken en van ambassades en consulaten met regelmaat deel aan trainingen om
de kennis en vaardigheden op consulaire ondersteuning te verbreden en te verbeteren.
Wat betreft juridische kwesties ligt in dit programma vooral de nadruk op
het verwijzen naar deskundigen op dit gebied en dus niet op het verwerven
van gedetailleerde kennis op de juridische ondersteuning van slachtoffers.
Medewerkers van ambassades en consulaten zijn daarom slechts globaal op de
hoogte van de juridische mogelijkheden voor het slachtoffer. Dit past in de
taakopvatting dat zij de rol van de advocaat niet kunnen en ook niet moeten
overnemen.
 
 De leden van de VVD-fractie stellen enkele vragen over de afwikkeling
van de zaak van de heer V. die door een politieman in Rimini is neergeschoten.
Zo willen deze leden graag weten of de Italiaanse minister Frattini al uitsluitsel
heeft gegeven aan de Nederlandse Regering over de afwikkeling van deze zaak
en of in deze zaak consulaire bijstand in de vorm van bemiddeling is aangeboden
aan de heer V.
 Om tot een afwikkeling van deze zaak te komen zijn verschillende stappen
gezet.
 De ambassadeur in Rome heeft op 26 februari 2009 een brief van minister
van Buitenlandse Zaken, Verhagen over deze kwestie persoonlijk aangeboden
aan de kabinetschef van de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, Frattini.
In de brief is minister Frattini verzocht om voor de heer V. vanuit humanitair
oogpunt recht te doen gelden en de opgelegde schadevergoeding te (doen) betalen
ondanks het feit dat de heer V. niet in aanmerking komt voor een uitkering
volgens het Italiaanse schadefonds. minister Frattini heeft deze brief doorgestuurd
naar zijn collega van Binnenlandse Zaken, minister Maroni. Op deze brief is
nog geen antwoord ontvangen.
 Verder onderhoudt het ministerie van Buitenlandse zaken geregeld persoonlijk
contact met de heer V. Mede op basis van dit overleg heeft het ministerie
van Buitenlandse Zaken een vertrouwensadvocaat ingezet om advies uit te brengen
aan de ambassade over de juridische situatie en de bestaande mogelijkheden
in deze zaak. De heer V. is inmiddels op de hoogte gesteld van de mogelijkheden
en heeft een afschrift van het advies van de vertrouwensadvocaat ontvangen.
 Tot slot is vermeldenswaard dat in deze zaak nog een gerechtelijke procedure
gaande is. Het hoger beroep in deze zaak staat vooralsnog gepland voor juni
2010.
 Voor overige informatie verwijzen wij u naar de beantwoording van Kamervragen
in deze zaak.
 Schadeloosstelling aan slachtoffers
 De leden van de PvdA-fractie en die van de VVD-fractie constateren dat
de Richtlijn schadeloosstelling van slachtoffers niet voorziet in uniformering
van procedures, waardoor het toegekende bedrag per lidstaat kan verschillen.
Naar aanleiding hiervan vragen de leden van de PvdA-fractie of dat kan betekenen
dat een slachtoffer de werkelijk geleden schade niet volledig vergoed krijgt
en daarom een deel van de kosten zelf moet betalen.
 Een slachtoffer krijgt de werkelijk geleden schade inderdaad niet altijd
volledig vergoed. Ook in Nederland is dit het geval. Uitgangspunt bij de vergoeding
van de schade is dat de veroorzaker van de schade hiervoor in eerste instantie
verantwoordelijk is. Dit biedt niet altijd soelaas, aangezien op sommige daders
geen of geen volledig verhaal mogelijk is. Daarnaast heeft een slachtoffer
een eigen verantwoordelijkheid zich te verzekeren tegen schaderisico’s.
Wanneer de schade niet via deze mogelijkheden kan worden vergoed, dan kan
een slachtoffer zich tot het betreffende schadefonds wenden. Dit schadefonds
heeft zowel in Nederland als in de andere EU-lidstaten een vangnetfunctie
en geeft in beginsel slechts een tegemoetkoming in de schade.
 
 Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie en die van de GroenLinks-fractie
of het wenselijk zou zijn meer uniformiteit aan te brengen in de schadeloosstelling
van slachtoffers.
 Uniformiteit in de schadeloosstelling van slachtoffers heeft als voordeel
duidelijkheid voor slachtoffers. Een mogelijk nadeel is dat gezien de grote
verschillen tussen de diverse schadefondsen in de EU-landen het, naast de
landen waar het een verbetering is, voor een aantal landen een verslechtering
kan betekenen: lagere bedragen of een kleinere doelgroep. Voor een aantal
landen is het waarschijnlijk financieel niet haalbaar de hogere bedragen die
in andere landen wel worden uitgekeerd te hanteren. Uniformering lijkt daarom
op dit moment nog geen realistisch doel.
 In dit kader is wel van belang dat onder het Zweedse voorzitterschap een
nieuw vijfjarenprogramma van speerpunten op Justitiegebied in de Europese
gemeenschap, het zogenaamde Stockholprogramma, zal worden vastgesteld. Het
Zweedse voorzitterschap heeft in zijn conceptprogramma de versterking van
de ondersteuning van slachtoffers expliciet genoemd als een manier om het
vertrouwen van burgers in de EU en haar instituties te vergroten. Over het
conceptprogramma heeft in juli een eerste informele bijeenkomst van de ministers
van Justitie plaatsgevonden en in het najaar zal hierover verder worden onderhandeld,
waarna het vijfjarenprogramma eind dit jaar zal worden vastgesteld.
 
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre de bedragen variëren
die door deze schadefondsen worden toegekend. Ook vragen deze leden of deze
bedragen in verhouding staan tot de uitkeringen die het Nederlandse Schadefonds
Geweldsmisdrijven toekent.
 Volgens de EU-richtlijn past het Nederlandse schadefonds de nationale
wetgeving toe op aanvragen van ingezetenen uit andere EU-lidstaten. Vergelijking
van de Nederlandse regelgeving met die in de andere lidstaten leert dat de
Nederlandse regeling op onderdelen gunstig afsteekt. Veel criteria die in
menig EU-lidstaat worden ingezet om de aanspraak op het fonds te beperken,
gelden in Nederland niet. Te denken valt aan: de verplichting aangifte te
doen, de verplichting een rechterlijke beslissing over de strafvordering te
overleggen, een hantering van een maximuminkomen, en hoge eisen aan aard en
omvang van het letsel. Ook de maximumbedragen die het Nederlandse schadefonds
hanteert zijn in de regel hoger dan in meeste lidstaten. De keerzijde hiervan
is wel dat Nederlanders in andere landen over het algemeen een lagere of geen uitkering ontvangen uit het betreffende schadefonds dan wanneer het
delict in Nederland heeft plaatsgevonden.
 
 De vraag van de leden van de VVD-fractie, of de schadefondsen dan ten
minste de geleden materiële schade moeten vergoeden, kunnen wij niet
zomaar bevestigend beantwoorden. Alle schadefondsen kennen een uitkering ten
aanzien van de materiële schade. Aangezien het gaat om een tegemoetkoming
in de kosten kan het zijn dat niet het volledige materiële schadebedrag
wordt vergoed, maar een gedeelte. Hierdoor is het niet uitgesloten dat een
slachtoffer een gedeelte van de kosten zelf moet betalen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of alle landen een vorm van immateriële
schade kennen. Volgens de ons bekende informatie kennen de meeste EU-landen
een vorm van immateriële schade. Een uitzondering hierop vormen: Bulgarije,
Tsjechië, Roemenië, Ierland en Portugal. Overigens zijn bij het
Nederlands schadefonds nog geen zaken van Nederlandse slachtoffers bekend
waarin immateriële schade door een EU-lidstaat is toegekend.
 
 De leden van de VVD-fractie wijzen op de richtlijn betreffende schade-uitkeringen,
de Europese richtlijn 2004/80/CE, die alle EU-lidstaten verplicht om vanaf 1 januari
2006 een schadefonds te hebben dat voorziet in een schadeloosstellingregeling
voor slachtoffers van op hun grondgebied gepleegde opzettelijke geweldsmisdrijven.
Deze leden vragen of er ook terugwerkende kracht mogelijk is.
 Elk EU-lidstaat regelt zelf de invoering van het betreffende schadefonds.
De invoeringstermijn is in de richtlijn gesteld op 1 juni 2006, maar
in de praktijk is gebleken dat niet elke lidstaat hieraan heeft voldaan. Voorbeelden
hiervan waren Italië en Griekenland. Ook kan het zijn dat het schadefonds
op papier wel bestaat, maar het schadefonds in de praktijk geen aanvragen
behandelt.
 De vraag of de richtlijn met terugwerkende kracht kan worden toegepast,
kunnen wij bevestigend beantwoorden. Ons is echter geen algemeen overzicht
bekend van EU-lidstaten die terugwerkende kracht hebben toegepast.
 
 Voorts willen de aan het woord zijnde leden graag weten sinds wanneer
er een dergelijk schadefonds in Italië bestaat en of deze voor Italiaanse
burgers terugwerkende kracht heeft gehad. Dit vragen zij aangezien de toegang
tot een schadefonds voor eigen onderdanen binnen de EU ook betekent dat het
voor andere EU-burgers toegankelijk moet zijn in verband met het vrije verkeer
van personen.
 Italië heeft per wetsdecreet n. 261 van 9 november 2007, de
bepalingen van de Europese richtlijn 2004/80/CE omgezet in nationaal recht
waarmee het Italiaanse ministerie van Justitie op papier als centraal contactpunt
voor het Italiaanse schadefonds voor slachtoffers is aangemerkt. Er geldt
een terugwerkende kracht voor geweldsmisdrijven gepleegd na 30 juni 2005.
Voor Italiaanse staatsburgers bestond er overigens vóór november
2007 geen wetgeving die specifiek voorziet in schadeloosstelling bij geweldsmisdrijven.
Wel zijn er wetten opgesteld betreffende schadeloosstelling van slachtoffers
van terrorisme (1980), terrorisme en georganiseerde
criminaliteit  (1990), afpersing en woeker (1999), en van maffiamisdrijven (1999).
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Haersma Buma (CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GL), Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Roemer (SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA),
Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA) en
Anker (CU).
 Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Besselink (PvdA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA), Leijten (SP), Sterk (CDA), Ulenbelt (SP),
De Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GL), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV),
Karabulut (SP), Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD),
Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA), Smilde (CDA), Slob (CU) en Langkamp (SP).
 
 
 Kaderbesluit 2001/220/JBZ van de Raad van 15 maart 2001.
 
 
 Commissie van de Europese Gemeenschappen, SEC (2009) 495.
 
 
 Memorie van Antwoord bij de Wet op de rechtsbijstand, Kamerstuk II 1992–1993,
22 609, nr. 6, pagina 36.
 
 
 Kamerstuk II 2007–2008, 31 200-VI, nr. 50.
 
 
 Kamerstuk II 2008–2009, 30 072, nr. 21 Herdruk.
 
 
 Kamerstuk II 2007–2008, 30 010 en 31 200 VI, nr. 9.
 
 
 Commissie van de Europese Gemeenschappen, 10 juni 2009, Com (2009)
262 definitief.
 
 
 Kamerstuk II 2008–2009, 30 010, nr. 16.
 
 
 Kamerstukken II, 2003–2004, 29 712, nr. 3, p. 8.
 
 
 EHRM 13 mei 1980 (Artico/Italië), 6694/74.
 
 
 De brief van de minister van Buitenlandse Zaken van 4 december 2007,
Kamerstuk 2007–2008, 30 010, nr. 6, bevat een uitgebreide
beschrijving van de inhoud van consulaire bijstand aan gedetineerden.
 
 
 Kamerstuk 2008–2009, 23 490, nr. 545.
 
 
 De praktische toepassing van het Europees aanhoudingsbevel en de bijbehorende
procedures voor overlevering tussen de lidstaten; Verslag over Nederland;
Raad van de Europese Unie, 2 december 2008, Bijlage Kamerstuk 2008–2009,
23 490, nr. 545.
 
 
 Betreft een netwerk dat zich op Europees niveau inzet voor de versterking
van de positie van slachtoffers van misdrijven.
 
 
 Aanhangsel Handelingen II, 2008–2009, nr. 1418; aanhangsel Handelingen
II, 2008– 2009, nr. 2042.
 
 
 Vanaf 13/08/1980, legge n. 466.
 
 
 Vanaf 20/10/1990, legge n. 302.
 
 
 Vanaf 23/02/1999, legge n. 44.
 
 
 Vanaf 22/12/1999, legge n. 512.