Deltaplan inburgering; Brief van de Minister voor Wonen, Wijken en Integratie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134124
 2008-2009
 
 31 143
 Deltaplan inburgering
 
 
 
 
 Nr. 
 67
 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 25 augustus 2009
 Inleiding
 Het kabinet heeft bij zijn aantreden het inburgeringsbeleid als één
van de hoofdpunten benoemd. In het Deltaplan Inburgering heeft het hierbij
ingezet op gemiddeld 60 000 inburgeringsvoorzieningen per jaar voor de
periode 2008 tot en met 2011. In januari heb
ik al aangegeven dat deze doelstelling niet gehaald zou gaan worden omdat
opgelopen achterstanden niet meer ingelopen worden. Zo werden in 2007 10 000
voorzieningen gerealiseerd en in 2008 41 000 voorzieningen. Ik heb toen
aangegeven dat voor 2009 een aantal van ongeveer 50 000 voorzieningen
het doel zou moeten zijn en vanaf 2010 ca 60 000 per jaar.
 Tegenvallende cijfers
 In 2009 zijn tot en met juli 20 000 gestarte inburgeringsvoorzieningen
geregistreerd. Als deze lijn wordt doorgetrokken dan zullen er aan het eind
van het jaar slechts circa 35 000 voorzieningen gestart zijn. Dit aantal
ligt lager dan de 41 000 voorzieningen die vorig jaar gestart zijn en
blijft duidelijk achter bij de geambieerde 50 000 voor dit jaar.
 
 Ik wil u niet alleen direct deelgenoot maken van deze ontwikkeling, maar
u ook informeren over een serie aanvullende maatregelen die reeds zijn genomen
en maatregelen die nu nog aanvullend worden genomen. Ik heb daarbij voor ogen
om de zorgelijke ontwikkeling in de eerste zeven maanden van 2009 op korte
(voor eind 2009) en langere termijn te keren. Daarbij houd ik vast aan de
doelstellingen die ik in mijn brief van januari heb verwoord.
 Aantal steden presteert goed, maar grootste deel haalt
prognoses niet
 Uit de gegevens uit het Informatiesysteem Inburgering (zie ook bijlage
1) komt naar voren dat 13 van de 52 grotere gemeenten
(Breda, Tilburg, Den Bosch, Enschede, Hengelo, Lelystad, Maastricht, Sittard-Geleen,
Zaanstad, Alphen a/d Rijn, Hilversum, Roermond en Spijkenisse) hun inburgeringsdoelstelling
voor 2009 gaan realiseren. Dit stemt hoopvol, want het wijst erop dat de prognoses
voor 2009 in principe realiseerbaar zijn.
 Het overgrote deel van de 52 grotere gemeenten gaat de eerder opgegeven
prognoses voor 2009 echter niet halen en ook de kleinere gemeenten als geheel
(waar 25% van de doelgroep woont) blijven achter.
 Stelselverantwoordelijkheid ligt bij het Rijk
 Ten aanzien van de inburgering heeft het Rijk verantwoordelijkheid voor
de regelgeving, de financiële kaders en het politieke draagvlak. De gemeenten
zijn verantwoordelijk voor de uitvoering.
 Bij de start van het kabinet is €460 miljoen beschikbaar gesteld
voor de periode 2008–2011. De doelstellingen hierbij waren om meer inburgeraars
te laten starten met de inburgering en om de kwaliteit van de inburgeringstrajecten
te verbeteren. Dit bedrag kwam bovenop het reguliere inburgeringsbudget van €260
miljoen per jaar. Ook zijn gemeenten bij het vormgeven van het uitvoeringsbeleid
intensief ondersteund.
 
 Zoals u in eerdere brieven van mijn ambtsvoorganger
en mij is gemeld, was er in 2007 en 2008 sprake van aanzienlijke aanloopproblemen
met de nieuwe wet inburgering. De wet was moeilijk uitvoerbaar, de voorbereidingstijd
voor gemeenten (voor bijvoorbeeld de aanbesteding van de inburgeringscursussen)
was beperkt en bij de registratie in het Informatiesysteem Inburgering (ISI)
ontstonden problemen. Ook bleek dat voor sommige groepen inburgeraars het
stelsel onvoldoende maatwerk bood. Vanuit de stelselverantwoordelijkheid zijn
deze problemen opgepakt. Inmiddels is de wet aangepast om de uitvoering te
vergemakkelijken, hebben gemeenten en aanbieders van trajecten de tijd gehad
zich op de uitvoering in te stellen en zijn de mogelijkheden voor registratie
in ISI verbeterd. Ook zijn en worden maatregelen getroffen om meer maatwerk
aan inburgeraars te kunnen bieden. Een overzicht van de maatregelen ter verbetering
is opgenomen in bijlage 2. In deze bijlage doe ik ook een aantal toezeggingen
aan uw Kamer om nadere informatie gestand.
 Uitvoeringsverantwoordelijkheid ligt bij gemeenten
 Op basis van het vorenstaande ben ik van mening dat het Rijk de randvoorwaarden
voor de uitvoering heeft gerealiseerd, maar dat diverse gemeenten er nog onvoldoende
in slagen om dit in een goede uitvoeringspraktijk om te zetten. Deze opvatting
wordt ook ondersteund door de gesprekken die ik de laatste maanden heb gevoerd
en de terugkoppelingen die ik krijg van de in 2008 ingestelde aanjaagteams.
Het belangrijkste knelpunt ligt nu bij de sturing en organisatie van de uitvoering
bij gemeenten. Daarbij gaat het met name om:
 – het geven van voldoende politiek-bestuurlijke prioriteit aan de
inburgering
 – het realiseren van voldoende kennis en capaciteit in de uitvoering
 Mijn aandacht richt zich daarom in toenemende mate op de uitvoering door
gemeenten. Zoals bij mijn aantreden aangekondigd wil ik de voortgang van de
inburgering nadrukkelijk volgen. Inmiddels heb ik maandelijks inzicht in de
landelijke ontwikkelingen en in het bijzonder in de prestaties van de 52 gemeenten
die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de inburgering
van ca 75% van de doelgroep.
 Veel inburgeringsplichtigen hebben nog geen aanbod gehad
 Door veel gemeenten wordt aangegeven dat het werven van vrijwillige inburgeraars
lastig is en dat daardoor de aantallen inburgeraars achter blijven. Een analyse
van het zogenoemde Bestand Potentieel Inburgeringsplichtigen (BPI) wijst echter
uit dat op dit moment bijna 80 000 potentieel inburgeringsplichtigen
nog niet door de gemeenten zijn opgeroepen. Verwacht mag worden dat bij zorgvuldige
screening van deze 80 000 nog niet opgeroepen personen er aan ongeveer
40 000 mensen alsnog een aanbod kan worden gedaan.
 
 Hierbovenop is er nu de mogelijkheid om inburgeringsplichtigen die in
eerste instantie het inburgeringsaanbod van de gemeente hebben afgewezen alsnog
een bindend aanbod te doen. Bij niet meewerken
aan dit inburgeringsaanbod kunnen sancties worden opgelegd. Dit is recent
geregeld bij wetswijziging. Voorwaarde hiervoor is dat de gemeente de verordening
hierop aangepast heeft.
 
 Ook zijn er mogelijkheden om inburgeringstrajecten aan te bieden aan de
groep mensen die nu trajecten volgen die uit andere middelen gefinancierd
worden dan uit middelen van de Wet Inburgering. Het gaat hierbij bijvoorbeeld
om alfabetiseringstrajecten of taal als onderdeel van een reïntegratietraject.
Bij niet meewerken aan een re-integratietraject kunnen gemeenten of het UWV
sancties opleggen. Dergelijke voorzieningen tellen niet mee als inburgeringsvoorziening.
Deze trajecten kunnen de opstap vormen tot een inburgeringsvoorziening of
de trajecten kunnen geïntegreerd worden in een inburgeringsvoorziening.
Het participatiebudget dat in 2009 is ingevoerd voor de meeste gemeenten en
vanaf 2010 ook voor de G31 geldt, biedt gemeenten meer mogelijkheden
om trajecten vanuit verschillende beleidsdoelstellingen te verweven.
 Een omslag is mogelijk
 Een kentering van de hiervoor aangegeven zorgelijke ontwikkeling is niet
alleen urgent, maar tegen de zojuiste geschetste achtergrond ook mogelijk.
Ik tref daarom nu nieuwe concrete maatregelen waarvan een aantal op korte
termijn (nog in 2009) en een aantal op langere termijn effect zullen moeten
sorteren.
 Mijn inzet zal zich de komende tijd in de eerste plaats richten op de
gemeenten en het vergroten van het aantal inburgeraars dat actief bezig is
met de inburgering. Cruciaal hierbij is dat alle inburgeringsplichtigen zo
snel mogelijk een aanbod zullen krijgen. Daarnaast zal gewerkt worden aan
werkwijzen waarbij vrijwillige inburgeraars benaderd en gestimuleerd kunnen
worden voor een inburgeringstraject.
 
 De extra maatregelen om de kwantitatieve doelstellingen te realiseren
komen naast de al eerder ingezette inspanningen waarbij, naast de inzet op
het aantal te realiseren voorzieningen, ook op de kwaliteit van de inburgeringstrajecten
als voorwaarde voor een succesvol inburgeringsbeleid wordt ingezet. Kortheidshalve
verwijs ik hiervoor naar bijlage 2.
 Korte termijn: alle inburgeringsplichtigen een aanbod
 Om te beginnen zal ik medio september met de bestuurders van de 52 grotere
gemeenten en een vertegenwoordiging van de andere gemeenten een bestuurlijk
overleg voeren. Ik zal hen aanspreken op hun verantwoordelijkheid voor de
uitvoering van de inburgering. Daarbij zal ik aandacht besteden aan de best
practices van de 13 gemeenten die goed op schema liggen. Primair is het mij
erom te doen met de achterblijvende gemeenten afspraken te maken
voor de resterende maanden van 2009 en voor de periode 2010–2011.
 
 Ik zal de ondersteuning in de vorm van specifieke expertise intensiveren
bij de gemeenten die aangeven de inspanningen op het terrein van inburgering
te willen verhogen.
 
 Teneinde de gemeenten in staat te stellen de eigen voortgang en die van
andere gemeenten bij de aanpak van deze urgente opgave onderling te vergelijken
zal ik aan hen de maandelijkse realisatiecijfers uit het Informatiesysteem
Inburgering (ISI) beschikbaar stellen. Uiterlijk 1 januari 2010 zullen
deze gegevens dan volledig openbaar worden.
 Korte en langere termijn: werving vrijwillige inburgeraars
 Integratie staat of valt met de participatie van nieuwe Nederlanders in
onze samenleving, door werk, op school, in de buurt. Ook nieuwe Nederlanders
moeten meedoen en meetellen. Van nieuwe Nederlanders verwachten we daarom
dat zij zich inzetten om te participeren in onze samenleving en dat zij de
kans die we daarbij bieden aangrijpen. Dat is niet alleen van belang voor
henzelf en hun omgeving, maar vooral ook voor de opvoeding van hun kinderen.
Een kind dat op 4-jarige leeftijd als gevolg van taalachterstanden van de
ouders nog geen Nederlands spreekt, begint met een valse start op de basisschool.
Dit kan later leiden tot schooluitval, werkloosheid en in het ergste geval
zelfs criminaliteit. Inburgering is zo bekeken niets meer en niets minder
dan een morele verantwoordelijkheid.
 De potentiële inburgeraars zijn dan ook in eerste plaats zelf verantwoordelijk
om de inburgering op te pakken. De media campagne «het begint met taal»
die vanaf september weer wordt ingezet spreekt inburgeraars ook op deze verantwoordelijkheid
aan. Ik zie hierbij nadrukkelijk ook een rol voor migrantenorganisaties. Ik
ben in gesprek met Forum en het Landelijk Overleg Minderheden en andere groepen
nieuwe Nederlanders hoe migrantenorganisaties op lokaal en nationaal niveau
kunnen bijdragen in het uitleggen van het belang van inburgering bij hun achterban.
 
 Het ligt in de rede om te beginnen de groep inburgeringsplichtigen met
volle inzet aan te pakken. Tegelijkertijd wil ik de inzet van de gemeenten
en mijzelf ook blijven richten op de vrijwillige inburgeraars zodat de instroom
van inburgeraars niet zal stagneren. Met gemeenten wil ik daarom verder werken
aan werkwijzen die ervoor zorgen dat meer vrijwillige inburgeraars gebruik
gaan maken van de inburgeringsvoorzieningen.
Ik zie hierbij nadrukkelijk ook een rol voor migrantenorganisaties.
 We onderscheiden hierbij twee groepen;
 – werkenden;
 – maatschappelijk inactieven.
 Werkenden
 De werkenden kunnen het best bereikt worden via de werkgevers. Een taal
leren passend bij de behoefte op de werkvloer is voor werkgever en werknemer
belangrijk. Ik wil met gemeenten afspraken maken om een gedeelte van hun inburgeringsmiddelen
beschikbaar te stellen voor persoonlijke inburgeringsbudgetten waarmee de
werkgever samen met de inburgeraars een cursus op maat kan inkopen. Dit betekent
dat de cursus wordt aangepast aan het soort werk dat iemand doet.
 Een voorbeeld hiervan is dat inburgering en taal onderdeel kunnen uitmaken
van de scholingsafspraken die gemaakt worden bij aanvragen voor deeltijd-WW.
 
 In de campagne «het begint met taal» zal specifiek aandacht
worden geschonken aan de werkgevers.
 Maatschappelijk inactieven
 Een deel van de vrijwillige inburgeraars wordt gevormd door een groep
kwetsbare/kansarme mensen, veelal woonachtig in sociaal zwakke wijken waar
sprake is van een cumulatie van problemen (ongeletterdheid, gezondheidsproblemen,
schulden, grote afstand tot de arbeidsmarkt of tot andere vormen van participatie).
 Gemeenten hebben mij overtuigd dat het direct instappen in een regulier
inburgeringstraject voor een deel van deze groep een (te) grote stap is. Men
heeft behoefte aan trajecten die aan inburgering vooraf gaan om inburgeraars
bewust te maken van het nut en de noodzaak om een inburgeringstraject te volgen.
 Ik ben bereid te onderzoeken of gemeenten onder voorwaarden financiële
middelen beschikbaar gesteld kunnen worden voor de organisatie van dergelijke
cursussen. Essentieel is dat deze cursussen kort van duur zijn en directe
aansluiting bieden op het reguliere inburgeringstraject.
 
 Een deel van de vrijwillige inburgeraars ontvangt bijstand of een WW of
Wet WIA uitkering. Deze groep kan in combinatie met re-integratie een inburgeringsvoorziening
krijgen aangeboden waarmee ze beter bemiddelbaar is voor de arbeidsmarkt.
 
 Gemeenten en UWV kunnen deze vrijwillige inburgeraars verplichten een
bepaald re-integratietraject te accepteren. Hierbij valt te denken aan een
taalcursus Nederlands, omdat deze in het algemeen noodzakelijk wordt geacht
voor re-integratie op de Nederlandse arbeidsmarkt. Het is belangrijk dat gemeenten
en UWV van deze bevoegdheid gebruik maken, vooral nu met de komst van het
participatiebudget de koppeling tussen enerzijds inburgering en anderzijds
arbeidsparticipatie/re-integratie makkelijker gerealiseerd kan worden.
 Een aanbod voor een inburgeringsvoorziening aan een vrijwillige inburgeraar
met een uitkering, kan gecombineerd worden met een voorziening gericht op
de arbeidsinschakeling. Binnen een gecombineerde voorziening kunnen onderdelen
daarbij volgtijdelijk worden ingezet.
 
 Tegenover het recht op een uitkering staan plichten zoals het naar vermogen
actief beschikbaar te zijn voor de arbeidsmarkt. Een uitkeringsgerechtigde
die onvoldoende meewerkt aan zijn al dan niet met inburgering gecombineerde
re-integratietraject riskeert een korting op de uitkering. Gemeenten zijn
in de verzamelbrief van SZW van juni 2009 aangespoord om taalcursussen verplichtend
aan te bieden aan bijstandsgerechtigden en deze verplichting ook te handhaven
(zie bijlage 2, onder Gerealiseerde uitvoeringsondersteunende activiteiten,
punt 8). Het UWV is wettelijk verplicht een sanctie op te leggen als een uitkeringsgerechtigde
medewerking weigert aan zijn arbeidstoeleidingstraject.
 
 Om meer werkenden en maatschappelijk inactieven te kunnen laten inburgeren
is het van belang om de kennis over inburgering en de mogelijkheden van inburgering
te vergroten en partijen bij elkaar te brengen. Daarom wil ik hier tijdelijk
extra inzet op leveren. Op termijn moeten betrokken partijen over voldoende
kennis en instrumenten beschikken om zelfstandig hieraan uitvoering te kunnen
geven.
 Koppeling van middelen aan afspraken
 De financiële dekking voor alle in deze brief voorgestelde maatregelen
kan gevonden worden binnen de bestaande budgettaire middelen die voor inburgering
ter beschikking staan zoals bij de voorjaarsnota is besloten.
 Aan de gemeenten zijn, op basis van hun eigen prognose voor de periode
2007–2009, bij wijze van voorschot middelen beschikbaar gesteld om inburgeringsvoorzieningen
aan te bieden. Nu de prestaties ver achter blijven bij de prognoses zullen
teveel verstrekte middelen teruggevorderd worden.
 Aan gemeenten die bereid zijn om afspraken te maken voor de resterende
maanden van 2009 en die zich willen inzetten voor het realiseren van de doelstellingen
voor de periode 2010–2011, wil ik, afhankelijk van de voorgenomen prestaties,
een deel van deze middelen beschikbaar stellen. 
 Samenvattend
 Het aantal inburgeringsvoorzieningen dat tot nu toe in 2009 gestart is
valt tegen. Bij ongewijzigde uitvoering worden de voorgenomen 50 000
voorzieningen in 2009 en de 60 000 in 2010 niet gehaald. Ik acht het
echter mogelijk om de prestaties nog te verbeteren. Ik verwacht daarbij van
gemeenten dat zij nu met de benodigde urgentie de noodzakelijke maatregelen
nemen die zowel op korte als op langere termijn effect hebben. Hierover wil
ik in de eerste plaats met gemeenten afspraken maken over het benaderen van
alle inburgeringsplichtigen. Daarnaast wil ik samen met gemeenten meer effectieve
werkwijzen ontwikkelen die zich richten op de inburgering van vrijwillige
inburgeraars. Door middel van inzet van de campagne «het begint met
taal» en ondersteuning door migrantenorganisaties wil ik de inburgeraars
aanspreken op de eigen verantwoordelijkheid die zij hebben voor hun inburgering.
 Ik ben bereid te onderzoeken of gemeenten onder voorwaarden financiële
middelen beschikbaar gesteld kunnen worden voor de organisatie van korte cursussen
die voorbereiden op een inburgeringstraject. Om meer werkenden en werklozen
te kunnen laten inburgeren, wil ik door tijdelijk extra inzet de kennis over
inburgering en de mogelijkheden van inburgering vergroten en partijen bij
elkaar brengen.
 
 Ik zal uw Kamer eind dit jaar nader informeren over de voortgang van de
in deze brief aangekondigde maatregelen.
 
 De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
 E. E. van der Laan
 
 
 
 
 Tweede Kamer 2008–2009, 31 143, nr. 38.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Tweede Kamer 2007–2008, 31 143, nr. 2; Tweede Kamer 2007–2008,
31 143, nr. 14; Tweede Kamer 2008–2009, 31 143, nr. 25 en
Tweede Kamer 2008–2009, 31 143, nr. 38.
 
 
 De doelgroep bestaat uit inburgeringsplichtigen en vrijwillige inburgeraars.
Inburgeringsplichtig is de vreemdeling tussen de 18 en 65 jaar met rechtmatig
verblijf in Nederland die gedurende de leerplichtige leeftijd minder dan 8
jaar in Nederland onderwijs heeft gevolgd. Onderdanen van de Europese Unie
(EU) zijn overigens niet inburgeringsplichtig. De precieze omschrijving en
voorwaarden zijn geregeld in de Wet inburgering (Wi) in de artikelen 3,5 en
6. De groep vrijwillige inburgeraars wordt gevormd door de groep die geen
inburgeringsplicht kan worden opgelegd, maar waarvan het wel wenselijk is
dat ze inburgeren. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om mensen die inmiddels de
Nederlandse nationaliteit hebben verkregen.
 
 
 De ervaring leert dat een groot deel van de op basis van het BPI opgeroepen
personen bij nader onderzoek niet inburgeringsplichtig is omdat bijvoorbeeld
alsnog bewijzen van opleiding kunnen worden overgelegd. Ook blijken er administratieve
vervuilingen voor te komen doordat bijvorbeeld GBA gegevens niet correct zijn.
Per saldo kan aan ongeveer 50% een inburgeringsaanbod worden gedaan.
 
 
 Per 1 januari is het vaststellingstelsel ingevoerd. Gemeenten kunnen
nu in hun verordening opnemen dat inburgeraars die inburgeringsplichtig zijn
verplicht worden het gemeentelijke inburgeringsaanbod te accepteren. Bij niet
meewerken kunnen sancties worden opgelegd. Voorheen dienden inburgeraars die
het gemeentelijk aanbod niet accepteerden zelf voor hun inburgering zorg te
dragen.
 
 
 Van de 52 grotere gemeenten hebben er 9 de verordening aangepast, gaan
6 de verordening aanpassen, 29 gemeenten zullen dit niet doen. Bij 7 gemeenten
moet de discussie nog plaatsvinden of is deze nog niet afgerond.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Gemeenten krijgen meer ruimte om de eigen financiële bijdrage van € 270
te verlagen of in het geheel niet te vragen van vrijwillige inburgeraars.
In het kader van het Deltaplan Inburgering wordt al gewerkt aan het bereiken
van meer vrijwillige inburgeraars. Innovatietrajecten die zich richten op
de kansen van de wijk voor inburgering of de combinatie van inburgering met
werk of een opleiding dragen hier aan bij.