Bundeling van uitkeringen inkomensvoorziening aan gemeenten; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133888
 2008-2009
 
 31 927
 Bundeling van uitkeringen inkomensvoorziening aan gemeenten
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 23 juli 2009
 De regering heeft met belangstelling kennis genomen van de vragen en opmerkingen
bij een aantal onderdelen van de voorgestelde wijzigingen. In deze nota naar
aanleiding van het verslag gaat de regering in op deze vragen en opmerkingen
van de verschillende fracties. Om vragen zoveel mogelijk in samenhang te beantwoorden,
is daarbij op een aantal plaatsen afgeweken van de volgorde van het verslag.
 ALGEMEEN
 De leden van de CDA-fractie concluderen dat uit de memorie van toelichting
blijkt dat op de uitkeringslasten kan worden bespaard en er dus kan worden
bezuinigd. Deze leden wagen dit gezien de huidige economische crisis echter
te betwijfelen. Zij vragen of bij de budgettoekenning hiermee voldoende rekening
is gehouden. De leden van de CDA-fractie vragen of het niet beter is om voorlopig
nog niet op het budget te bezuinigen, maar hiermee te wachten tot de recessie
voorbij is.
 De conclusie dat in de memorie van toelichting ervan wordt uitgegaan dat
op de uitkeringslasten kan worden bespaard, is juist. Het budgetteren van
deze regelingen leidt tot de introductie van een financiële prikkel.
De ervaring met de WWB leert dat dit leidt tot een besparing op de uitkeringslasten
als gevolg van een effectievere uitvoering. Tegelijkertijd kunnen er andere
effecten zijn die los van deze maatregel leiden tot een aanpassing van het
macrobudget. In dat kader zal het macrobudget voor uitkeringen, met inachtneming
van de afgesproken bandbreedte uit het bestuursakkoord, daar waar nodig worden
aangepast voor de effecten van conjunctuur. Daarmee wordt bij de budgettoekenning
rekening gehouden met de effecten van de huidige economische crisis.
 
 De leden van de CDA-fractie constateren dat het voordeel van bundeling
van de WWIK-gelden vooral moet worden gezocht in de vermindering van administratieve
lasten. De leden van de CDA-fractie vragen nader aan te geven hoe groot deze
verwachte administratieve lastenvermindering zal zijn.
 De twintig met de uitvoering van de WWIK belaste centrumgemeenten hoeven
zich niet langer aan het Rijk te verantwoorden over de rechtmatigheid van
de bestedingen. Een jaarlijkse opgave van uitgaven en ontvangsten
volstaat. De vermindering van de uitvoeringskosten als gevolg hiervan maakt
onderdeel uit van de totale voor dit wetsvoorstel geraamde besparing op de
uitvoeringskosten van € 0,1 miljoen.
 Door de budgetfinanciering van de WWIK ontstaat voor de uitvoerende centrumgemeenten
een groter financieel belang bij een doeltreffende uitvoering, als gevolg
waarvan tot verdere deregulering kan worden overgegaan. Afhankelijk van de
wijze waarop deze individuele gemeenten invulling geven aan de grotere beleidsruimte
voor een eigen werkwijze en administratieve inrichting, kan dit leiden tot
meer of minder administratieve lasten.
 
 De leden van de SP-fractie vragen zich af op welke wijze er verantwoording
wordt afgelegd aan het Rijk over de besteding van de gebundelde specifieke
uitkeringen. Deze leden vragen of de jaarlijkse informatie die gemeenten aan
het Rijk moeten verschaffen over relevante realisatiegegevens, met invoering
van dit wetsvoorstel individueel per regeling aan het Rijk wordt verstrekt.
 Hoewel gemeenten één uitkering zullen ontvangen, zullen
de onderliggende macrobudgetten voor de WWB, de IOAW, de IOAZ, het Bbz 2004
en de WWIK afzonderlijk door het Rijk worden geraamd. Een opgave van de uitgaven
en ontvangsten zal daarom per wettelijke regeling uitgesplitst aan het Rijk
moeten worden verstrekt via de bijlage bij de gemeentelijke jaarrekening.
Gemeenten hoeven daarbij niet langer per wettelijke regeling verantwoording
aan het Rijk af te leggen over de rechtmatigheid van de bestedingen.
 Door middel van de bestaande beleidsinformatiesystemen zal inzicht blijven
bestaan in de ontwikkeling van het uitkeringsvolume per wettelijke regeling.
 
 De leden van de SP-fractie vragen om een uitgebreide toelichting op de
administratieve lastenverlichting die dit wetsvoorstel heeft voor gemeenten.
De leden van de PVV-fractie vragen of al is berekend hoeveel gemeenten gaan
besparen met deze wet voor zowel administratieve lasten als uitvoeringskosten.
Deze leden vragen of gemeenten kostenbesparingen anders mogen aanwenden of
dat deze gelden worden teruggestort in de staatskas.
 De bundeling van geldstromen brengt de vijf specifieke uitkeringen voor
algemene bijstand en inkomensvoorzieningen terug naar twee: de gebundelde
uitkering I-deel voor alle inkomensvoorzieningen op grond van de WWB, WIJ,
IOAW, IOAZ, WWIK, inclusief die voor startende ondernemers en een deel voor
overige zelfstandigen op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen
2004 (Bbz 2004). Deze bundeling én het feit dat gemeenten zich voor
de gebundelde uitkering, evenals thans voor het WWB-inkomensdeel, niet aan
het Rijk behoeven te verantwoorden over de rechtmatige besteding van het samengevoegde
budget voor de inkomensvoorzieningen leiden tot een administratieve lastenverlichting
voor gemeenten. Dit komt tot uitdrukking in lagere uitvoeringskosten. Financiering
van de gemeentelijke uitvoeringskosten vindt plaats via het gemeentefonds.
De totale besparing aan uitvoeringskosten gemeenten als gevolg van het vervallen
van de accountantsverklaring bij de verantwoording richting Rijk bedraagt
structureel € 0,1 miljoen per jaar. Deze besparing op de uitvoeringskosten
als gevolg van dit wetsvoorstel leidt vanwege de beperkte omvang niet tot
een uitname uit het gemeentefonds.
 Naast deze besparing krijgen gemeenten meer ruimte om bijvoorbeeld de
uitvoering van de rechtmatigheidscontrole naar eigen inzicht in te richten.
Het is afhankelijk van de keuzes van individuele gemeenten of dit leidt tot
meer of minder kosten. Het is overeenkomstig de systematiek van het gemeentefonds
dat dergelijke kosten of besparingen voor rekening van de gemeenten zijn.
Gemeenten mogen eventuele besparingen dus vrij aanwenden. 
 
 De leden van de PVV-fractie vragen of met dit wetsvoorstel de verdeling
van het participatiebudget niet nog onduidelijker wordt.
 Het wetsvoorstel heeft geen enkel gevolg voor de verdeling van het participatiebudget.
Wel zullen – zonder dat dit consequenties heeft voor de verdeelsystematiek
van het participatiebudget – de financiële middelen ter voorbereiding
op een zelfstandig bestaan als startend ondernemer en ter begeleiding van
startende ondernemers uit het Bbz 2004 worden toegevoegd aan het participatiebudget.
Deze toevoeging wordt niet geregeld via de onderhavige wetswijziging, maar
zal gebeuren door een wijziging van het Bbz 2004 bij algemene maatregel van
bestuur.
 
 De leden van de PVV-fractie vragen of de regering kan garanderen dat het
hele I-deel en het participatiebudget worden gebruikt om minder uitkeringen
te verstrekken in plaats van meer, en dat vooraf vastgestelde budgetten voor
regelingen elkaar niet overlappen.
 De kleine inkomensregelingen kennen thans een financieringssystematiek
voor de uitkeringslasten die bestaat uit 25% budgettering en 75%
declaratie (IOAW, IOAZ en Bbz 2004) dan wel 100% declaratie (WWIK).
Evenals nu het geval is bij het WWB-inkomensdeel zullen na bundeling de kleine
inkomensregelingen volledig zijn gebudgetteerd. Het gebundelde budget is bedoeld
voor de bekostiging van bijstandsuitkeringen, maar is niet geoormerkt. Als
gevolg van de budgettering worden gemeenten nu ook volledig financieel verantwoordelijk
voor de uitkeringslasten op grond van de IOAW, de IOAZ, het Bbz 2004 en de
WWIK. Bij de WWB zijn hiermee goede ervaringen opgedaan op grond waarvan mag
worden verwacht dat gemeenten – meer dan nu het geval is – de
hoogte van de uitgaven voor deze inkomensregelingen kunnen beperken. De evaluatie
van de WWB heeft laten zien dat de WWB een aanzienlijke bijdrage heeft geleverd
aan de verlaging van het aantal uitkeringen. In verband met de verwachte besparingen
op de uitkeringslasten als gevolg van het onderhavige wetsvoorstel is een
bedrag van structureel € 2,4 miljoen ingeboekt.
 Het participatiebudget mag behalve aan re-integratievoorzieningen ook
worden besteed aan inburgeringsvoorzieningen en educatieopleidingen, voorzieningen
die ook een belangrijke bijdrage op weg naar werk kunnen leveren. Door de
financiële prikkel vanuit het WWB-inkomensdeel blijken gemeenten te worden
gestimuleerd met dit budget besparingen op hun uitkeringslasten te realiseren.
Bovendien bestaan er met gemeenten bestuurlijke afspraken over vermindering
van het bijstandsvolume («Samen aan de slag. Bestuursakkoord tussen
Rijk en gemeenten» van 4 juni 2007 (Kamerstukken II 2006/07, 30 800
B, nr. 17)). Het participatiebudget is overigens niet beperkt tot inzet
voor personen met uitkeringen. Ook personen zonder werk en zonder uitkeringen
kunnen met dit budget aan werk worden geholpen. De budgetten per regeling
worden apart geraamd en met andere budgetten samengevoegd tot de uitkering
(het I-deel). Er blijft bovendien een aparte monitoring van de volumes bestaan.
Er is dus geen sprake van overlap tussen de budgetten.
 
 De leden van de PVV-fractie vragen hoe de verantwoording wordt vormgegeven
als de uitvoering van het beleid (participatie) volledig wordt gedelegeerd
aan de gemeenten. De leden van de PVV-fractie merken op dat vereenvoudiging
en vermindering van administratieve lasten prima is, maar vragen of dit niet
ten koste gaat van de controle. De leden van de PVV-fractie constateren dat
met de komst van het participatiebudget en nu het I-deel de gemeente het budget
kan besteden zonder verantwoording af te leggen.
 De leden vragen wie er dan nu let op de rechtmatige besteding en vooral
verdeling van het geld. De leden van de PVV-fractie vragen hoe de verantwoording
plaatsvindt over behaalde resultaten en rechtmatigheid van bestedingen door
gemeenten aan het ministerie en of hierover afspraken zijn gemaakt. 
 Zoals nu al het geval is bij de WWB zal bij bundeling van genoemde regelingen
de controle op de rechtmatige besteding van het budget voor inkomensvoorzieningen
primair een gemeentelijke verantwoordelijkheid zijn. Het college van burgemeester
en wethouders legt jaarlijks verantwoording over de rechtmatige besteding
af aan de gemeenteraad via de gemeentelijke jaarrekening.
 Ten aanzien van het participatiebudget dat wordt besteed voor re-integratie,
inburgering en volwasseneneducatie, geldt dat gemeenten verplicht zijn jaarlijks
verantwoording af te leggen aan het Rijk over de rechtmatigheid van de bestedingen.
Onrechtmatig bestede gelden worden door het Rijk teruggevorderd van gemeenten.
Door middel van de bestaande beleidsinformatiesystemen verstrekken gemeenten
informatie aan het Rijk, waardoor inzicht bestaat in de ontwikkeling van het
volume van de bijstands- en inkomensvoorzieningen en de resultaten op het
terrein van re-integratie. Hoewel gemeenten als bij de WWB nu het geval is
geen verantwoording aan het Rijk afleggen over de rechtmatigheid van de bestedingen
van het I-deel, heeft de minister wel een aanwijzingsbevoegdheid die hij bij
signalen over een onrechtmatige uitvoering kan inzetten.
 De combinatie van budgettering en bovengenoemde wijze van verantwoording
heeft goed gewerkt bij de WWB. Verwacht wordt dat een effectievere uitvoering
leidt tot lagere bijstandsuitgaven. Hiervoor is een besparing ingeboekt. Daarnaast
blijft er sprake van het monitoren van volume- en uitgavenontwikkeling.
 
 De leden van de PVV-fractie vragen wat er nog overblijft van de participatiedoelstelling
van dit kabinet (80% in 2016) en hoe de regering hierop kan worden
afgerekend.
 Het Centraal Planbureau is er recentelijk in het Centraal Economisch Plan
vanuit gegaan dat de bruto participatiegraad in 2009 uitkomt op 76%
en in 2010 op 75%. Dit is een tijdelijk effect dat samenhangt met de
economische crisis, waarbij de verwachting is dat de participatiegraad op
lange termijn weer zal stijgen. In het Jaarverslag SZW wordt jaarlijks verantwoording
afgelegd over de 80%-doelstelling.
 
 De leden van de PVV-fractie vragen hoe de controle plaatsvindt op fraude
met uitkeringen.
 De controle op fraude met uitkeringen is een gemeentelijke verantwoordelijkheid.
Daartoe zullen de gemeenten zelf bij verordening regels vaststellen. Dit wetsvoorstel
voorziet erin dat de verplichting door de gemeenteraad bij verordening regels
te laten stellen, nu ook gaat gelden voor de IOAW, de IOAZ en de WWIK. Dit
betekent dat in eerste instantie de gemeenteraad ook zelf zal dienen toe te
zien of het college van burgemeester en wethouders zich houdt aan de eigen
regels voor de bestrijding van fraude met de uitkeringen. Als gevolg van de
budgettering van de verschillende inkomensvoorzieningsregelingen krijgen gemeenten
nu een groter financieel belang bij fraudebestrijding. Uit onderzoek blijkt
dat met de komst van de WWB de uitvoering bij gemeenten meer gericht is op
het voorkomen van misbruik. De financiële
prikkel van de WWB heeft geleid tot een toename van het aantal gestarte fraudeonderzoeken. Handhaven
is met de WWB een duidelijk onderdeel gaan uitmaken van de gemeentelijke organisatie
en het dagelijks handelen. Het kabinet verwacht
dan ook dat gemeenten als gevolg van het wetsvoorstel een actiever fraudebeleid
zullen voeren.
 
 De leden van de PVV-fractie vragen of het doel van deze maatregel kostenbesparing
is of effectiever beleid.
 De hoofddoelen van het wetsvoorstel zijn effectiever beleid en vereenvoudiging
van de uitvoering. De budgettering van de verschillende inkomensvoorzieningsregelingen
leidt op grond van de positieve ervaringen met de WWB naar verwachting
tot een effectievere uitvoering en daardoor tot een besparing op de uitkeringslasten.
De bundeling van de uitkeringen leidt tot minder interbestuurlijke administratieve
lasten voor gemeenten. Tevens wordt bijgedragen aan realisatie van de doelstelling
van het kabinet om het aantal specifieke uitkeringen aan gemeenten te verminderen.
 
 De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. Klijnsma 
 
 
 
 
 Werkt de WWB?» (Kamerstukken II 2007/08, 29 674, nr. 21) aangeboden
aan de Tweede Kamer december 2007.
 
 
 «Kwantitatief effect WWB» (Kamerstukken II 2007/08, 29 674,
nr. 20).
 
 
 ««Doorgroeien». Onderzoek naar borging en verankering
van handhaven in de WWB» (Kamerstukken II 2008/09, 30 545, nr.
66).