Uitbreiding Wet bodembescherming met bijzondere regels inzake sanering van de waterbodem; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24234, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

07-07-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24234 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave ALGEMEEN DEEL Hoofdstuk I. Inleiding 1.1. Doel van het wetsvoorstel1.2. Bestaande aanpak1.3. Structuur van het wetsvoorstel1.4. Adviezen1.5. UitvoerbaarheidstoetsHoofdstuk II. Uitgangspunt en reikwijdte van het wetsvoorstel 2.1. Uitgangspunt van het wetsvoorstel2.2. Reikwijdte van het wetsvoorstel: gevallen van ernstige
verontreiniging2.3. Relatie tot sanering op grond van de Wet verontreiniging
oppervlaktewaterenHoofdstuk III. Inhoud van de voorgestelde regeling 3.1. Taken en bevoegdheden3.2. Sanering in eigen beheer 3.2.1. Algemeen3.2.2. Procedurele aspecten bij samenloop van onderhoud
en sanering Vaststelling urgentieSanering van een gedeelte van een geval van ernstige verontreinigingFaseringSaneringsplan3.2.3. Spoedbaggerwerk in rijkswateren3.2.4. Onderhoudsbaggerwerk door de Minister van Verkeer
en Waterstaat3.2.5. Saneringsbevel3.3. Milieuprogramma en inspraak3.4. Positie vier grote gemeentenHoofdstuk IV. Financiële bepalingen 4.1. Inleiding4.2. Kostenverdeling 4.2.1. Financiering van sanering in eigen beheer door
vervuiler en gebruiker4.2.2. Financiering van sanering om milieuhygiënische
redenen4.2.3. Samenloop van sanering en onderhoud4.3. Consequenties voor de verontreinigingsheffing WVO
bij regionale wateren4.4. Beschikbare middelen rijksbegroting4.5. Kostenverhaal4.6. EvaluatieARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING Artikel I, onderdeel AArtikel I, onderdeel B § 5.1. Rijkswateren Artikel 63aArtikel 63bArtikel 63c§ 5.2. Regionale wateren Artikel 63dArtikel 63eArtikel 63fArtikel 63g§ 5.3. Bijzondere bepalingen met betrekking
tot onderhoudsbaggerwerk Artikel 63hArtikel 63iArtikel 63j§ 5.4. Overige bepalingenArtikel I, onderdelen C tot en met E (financiering regionale
waterbodemsaneringen)Artikel 81aArtikel I, onderdeel GArtikel I, onderdeel HArtikel IIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24234Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 234Uitbreiding van de Wet bodembescherming met bijzondere regels inzake
sanering van de waterbodemnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING Inhoudsopgave ALGEMEEN
DEEL   Hoofdstuk I. Inleiding21.1. Doel van het wetsvoorstel2 1.2. Bestaande aanpak31.3. Structuur van het wetsvoorstel4 1.4. Adviezen51.5. Uitvoerbaarheidstoets5   Hoofdstuk II.
Uitgangspunt en reikwijdte van het wetsvoorstel62.1.
Uitgangspunt van het wetsvoorstel6 2.2. Reikwijdte van het wetsvoorstel:
gevallen van ernstige verontreiniging7 2.3. Relatie tot sanering
op grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren7   Hoofdstuk
III. Inhoud van het wetsvoorstel83.1. Taken en bevoegdheden83.2. Sanering in eigen beheer11 3.3. Milieuprogramma en
inspraak17 3.4. Positie vier grote gemeenten17 Hoofdstuk
IV. Financiële bepalingen194.1. Inleiding194.2. Verdeling van de kosten20 4.2.1. Financiering door
derden20 4.2.2. Financiering milieu-urgente gevallen door de overheid204.2.3. Samenloop22 4.3. Consequenties voor de verontreinigingsheffing
WVO bij regionale wateren22 4.4. Beschikbare middelen rijksbegroting234.5. Kostenverhaal24 4.6. Evaluatie25   ARTIKELSGEWIJZE
TOELICHTING25ALGEMEEN DEEL Hoofdstuk I. Inleiding 1.1. Doel van het wetsvoorstelAan de problematiek van de verontreinigde waterbodems is de afgelopen
jaren in verschillende beleidsnota's aandacht besteed. Genoemd kunnen worden:
het Nationaal milieubeleidsplan1 (NMP), het Nationaal
milieubeleidsplan-plus (NMP-plus)2, de derde Nota
waterhuishouding3, het Tien jaren-scenario bodemsanering4, het Tweede Nationaal Milieubeleidsplan (NMP 2)5 en de Evaluatienota Water6.
De aandacht voor deze problematiek is sinds het uitbrengen van deze beleidsnota's
alleen nog maar toegenomen. In genoemde beleidsnota's wordt onder andere een
programmatische aanpak van de ernstig verontreinigde waterbodems voorzien.Daartoe is een aparte regeling in de Wet bodembescherming aangekondigd7. De Wet bodembescherming (Stb. 1994, 374) vormt het wettelijke
kader voor onderzoek en sanering van ernstige bodemverontreiniging.In formele zin bestaat daarmede duidelijkheid over de procedures, de verantwoordelijkheden
en de financiering.In algemene zin moet worden geconstateerd dat thans in de praktijk van
de uitvoering van bodemsaneringen van een gestructureerde aanpak van gevallen
van waterbodemverontreiniging nog slechts in beperkte mate sprake is. Dit
wordt onder andere veroorzaakt door het ontbreken van adequate verwijderingsmogelijkheden,
zoals verwerkingsmethoden (reinigen, scheiden) en baggerspeciestortplaatsen.
Het in oktober 1993 uitgebrachte Beleidsstandpunt verwijdering baggerspecie
voorziet op rijksniveau in het beleidskader voor de realisatie van deze verwijderingsmogelijkheden
in de komende jaren8.Daarnaast is een knelpunt dat de Wet bodembescherming wat betreft verantwoordelijkheden
en financieringssystematiek niet is toegesneden op de specifieke situatie
van de verontreinigde waterbodems. Zo is in die wet geen formele positie ingeruimd
voor de waterkwaliteitsbeheerders, terwijl zo'n positie gelet op de samenhang
tussen waterbodemverontreiniging en waterkwaliteitsbeheer wel in de rede ligt.
In het verlengde van het ontbreken van een bestuurlijke positie is ook in
het financieringssysteem van deze wet niet in medebetrokkenheid van de waterkwaliteitsbeheerder
voorzien. Deze beperkingen vormen de aanleiding voor het besluit tot het opstellen
van een wetsvoorstel met bijzondere bepalingen voor waterbodemsanering.Ondanks het feit dat op sommige punten verschillen bestaan tussen de problematiek
van verontreinigde waterbodems en de problematiek van verontreinigde landbodems
bestaat de verwachting dat het instrumentarium van de Wet bodembescherming
voldoende mogelijkheden biedt voor een adequate aanpak van gevallen van verontreiniging
van de waterbodem. Dat instrumentarium is in een aantal opzichten meer flexibel
dan dat van de voormalige Interimwet bodemsanering. Flexibiliteit wordt in
de eerste plaats geboden door de op grond van de Wet bodembescherming op te
stellen algemene maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen,
die, indien nodig, met specifieke aspecten van de waterbodem rekening zullen
houden. Als voorbeeld wordt genoemd specifieke elementen in de ministeriële
regeling waarin wordt bepaald op welke wijze oriënterend onderzoek, nader
onderzoek en saneringsonderzoek worden verricht (artikel 1, tweede lid, van
de Wet bodembescherming).Flexibiliteit wordt ook geboden door de mogelijkheden van fasering en
deelsanering (artikel 38, vierde lid, respectievelijk artikel 40 Wet bodembescherming).
Toepassing van deelsanering ligt met name bij onderhoud van oppervlaktewateren
in de rede. Met het oog daarop is de werkingssfeer van het desbetreffende
artikel verruimd. Verwezen zij naar paragraaf 1.5 van dit hoofdstuk en naar
paragraaf 3.2. van hoofdstuk III van deze memorie van toelichting.Gelet op de bedoelde differentiatiemogelijkheden en flexibiliteit van
de Wet bodembescherming is de strekking van het onderhavige wetsvoorstel beperkt:
de bijzondere bepalingen beogen slechts de eerder genoemde beperkingen van
de Wet bodembescherming op te heffen. Het wetsvoorstel vormt aldus een aanvulling
op de saneringsregeling van de Wet bodembescherming en kan daarvan niet los
worden gezien. Het bevat ten opzichte van de saneringsregeling vrijwel geen
nieuwe definities, taken, bevoegdheden of verplichtingen. Het regelt slechts
de primaire taken en bevoegdheden van de bij waterbodemsanering betrokken
overheden en de financiering. Over beide onderwerpen is de Tweede Kamer in
eerdere stukken geïnformeerd9. Wel is het
van belang om bij de toepassing van de Wet bodembescherming in de praktijk
alert te blijven op de uitvoerbaarheid en feitelijke werking. Verwezen zij
naar paragraaf 1.5 van dit hoofdstuk en naar hoofdstuk IV, paragraaf 4.6. 1.2. Bestaande aanpakWaar thans ernstige verontreiniging van de waterbodem wordt aangepakt
is dat veelal in het kader van het onderhoud (vaarwegbeheer, havenbeheer en
waterkwantiteitsbeheer). Verder vindt in een enkel geval aanpak plaats op
grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (WVO). Deze wet voorziet
in de mogelijkheid op kosten van de overtreder weg te nemen hetgeen in strijd
met de wet is verricht (artikel 25 WVO juncto artikel 18.9 Wet milieubeheer).
Dit biedt echter geen oplossing voor waterbodemverontreiniging die niet gekoppeld
is aan een aantoonbare wetsovertreding. Sinds 1987 wordt in een aantal vergunningen
op grond van de WVO ook een waterbodemsaneringsvoorschrift opgenomen. Daarin
wordt voorgeschreven dat de vergunninghouder lokaal ernstig verontreinigd
bodemsediment, dat door het gebruik maken van de vergunning is ontstaan, moet
verwijderen.Op dit moment wordt de sanering om milieuhygiënische redenen van
gevallen van ernstige verontreiniging van de bodem in rijkswateren aangepakt
door en op kosten van de Minister van Verkeer en Waterstaat. Ten behoeve van
een goede afstemming met het onderzoek en de sanering van concrete gevallen
van waterbodemverontreiniging in regionale wateren, van landbodemverontreiniging
en van combinaties van land- en waterbodemverontreiniging vindt bij de opstelling
en uitvoering van het saneringsprogramma waterbodem rijkswateren overleg plaats
tussen het Ministerie van Verkeer en Waterstaat en de provincies.De afgelopen jaren zijn de provincies begonnen de aanpak van waterbodemverontreiniging
in regionale wateren op basis van de vigerende bodemsaneringswetgeving eveneens
op systematische wijze ter hand te nemen. Het gaat daarbij vooralsnog vooral
om het uitvoeren van oriënterende en nadere onderzoeken. Tot nu toe uitgevoerde
saneringen van waterbodems in regionale wateren op grond van de Interimwet
bodemsanering betroffen vooral gevallen waarbij sprake was van een combinatie
met verontreiniging van de landbodem, zoals bij scheepswerven, fabrieks- en
spoorsloten, grachten, kanalen en poldervaarten rond stortplaatsen. In een
beperkt aantal gevallen ging het om zelfstandige (deel-)projecten.Vooruitlopend op de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel
wordt binnen het kader van de Wet bodembescherming een interimbeleid gevoerd.
Ten eerste worden – zoals hierboven reeds is aangegeven – gevallen
van ernstige verontreiniging van de bodem in rijkswateren aangepakt door en
op kosten van de Minister van Verkeer en Waterstaat. Op grond
van de Circulaire inwerkingtreding saneringsregeling Wet bodembescherming
oefenen gedeputeerde staten in de periode tot aan de inwerkingtreding van
de in het onderhavige wetsvoorstel neergelegde regeling hun bevoegdheden op
grond van de saneringsregeling van de Wet bodembescherming niet uit met betrekking
tot gevallen waarin de verontreiniging of de aantasting de bodem onder oppervlaktewater
betreft waarvoor de Minister van Verkeer en Waterstaat waterkwaliteitsbeheerder
is. Het gaat daarbij ook om de verontreiniging of de aantasting van de kust
of de oever van dat oppervlaktewater, tenzij redelijkerwijs kan worden aangenomen
dat die verontreiniging of aantasting geen gevolgen heeft voor de bodem onder
dat water. De minister zal met betrekking tot bedoelde gevallen de bepalingen
van het onderhavige wetsvoorstel anticiperend toepassen.Ten tweede heeft de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer voor dezelfde interimperiode voor regionale wateren de mogelijkheid
aangegeven om binnen het kader van de Wet bodembescherming ook de waterkwaliteitsbeheerder
in uitvoerende en financiële zin een rol te geven. Dit interimbeleid
is vastgelegd in de circulaire van 12 juli 1994 (DBO/06794010)10z. Op basis van de circulaire kan indien er sprake is van een geval
van ernstige verontreiniging van de waterbodem op vrijwillige basis een overeenkomst
worden gesloten tussen de betrokken provincie, regionale waterkwaliteitsbeheerder
en gemeente op basis waarvan die waterkwaliteitsbeheerder de uitvoeringstaak
van de provincie (eventueel van de gemeente) en de financiële verplichtingen
van de gemeente in het kader van de Wet bodembescherming overneemt. 1.3. Structuur van het wetsvoorstelDe bepalingen over onderzoek en sanering van bodemverontreiniging in de
Wet bodembescherming hebben tevens betrekking op de aanpak van verontreinigde
waterbodems11. Het onderhavige wetsvoorstel beoogt
een aanvulling te zijn op die bepalingen. Het aanvullende karakter bestaat
in het regelen van de taken en bevoegdheden van de waterkwaliteitsbeheerder
bij onderzoek en sanering van verontreinigde waterbodems en de financiering
daarvan.Het aanvullende karakter van het onderhavige wetsvoorstel weerspiegelt
zich in de opzet en de redactie van de artikelen.Met het oog op een eenduidige en eenvoudige regeling is er voor gekozen
niet de artikelen van in de Wet bodembescherming, die ook relevant zijn voor
de waterbodem, te herhalen of van overeenkomstige toepassing te verklaren.
Nagegaan is slechts of en in hoeverre met het oog op het doel van de onderhavige
regeling partiële wijziging of aanvulling van bedoelde artikelen noodzakelijk
was. In een enkel geval is met het oog op de leesbaarheid wel in de thans
voorgestelde regeling een bestaand artikel uit de Wet bodembescherming herhaald,
zij het in een op de waterbodem toegesneden vorm. Waar in het onderhavige
wetsvoorstel ten aanzien van een bepaald onderwerp geen bijzondere bepaling
is opgenomen blijven de desbetreffende artikelen van de Wet bodembescherming
onverkort gelden en hebben deze betrekking op zowel de aanpak van verontreinigde
waterbodems als de aanpak van verontreinigde landbodems. Waar dit ten behoeve
van de duidelijkheid wenselijk leek, zijn de bepalingen uit de Wet bodembescherming
die in het geheel niet relevant zijn voor de aanpak van waterbodemverontreiniging
expliciet buiten toepassing verklaard (zie artikel 63a, vierde lid, onder
c, en artikel 81a, eerste lid).In hoofdstuk II van deze memorie van toelichting wordt nader ingegaan
op het uitgangspunt en de reikwijdte van het onderhavige wetsvoorstel. In
hoofdstuk III van het algemeen deel en in het artikelsgewijze deel van deze
memorie van toelichting wordt nader op de taken en bevoegdheden van de
bij waterbodemsanering betrokken overheden ingegaan. Verder voorziet het wetsvoorstel
in een financieringssysteem, dat gebaseerd is op de hoofdlijnen van het kabinetsstandpunt
inzake de eindrapportage van de Commissie Onderzoek Financieringsstelsel Waterbeheer
(de Commissie Zevenbergen)12. Ter zake zij verder
verwezen naar hoofdstuk IV van deze memorie van toelichting. 1.4. AdviezenOver het onderhavige wetsvoorstel is advies gevraagd aan de Raad voor
het milieubeheer, het Overlegorgaan Waterbeheer en Noordzee-aangelegenheden,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Vereniging van Nederlandse Riviergemeenten,
het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen. De Raad voor het
milieubeheer heeft te kennen gegeven geen advies over het wetsvoorstel te
zullen uitbrengen.De Unie van Waterschappen zag blijkens haar advies een spoedige totstandkoming
van het wetsvoorstel van de onderhavige regeling gaarne tegemoet. Zij vroeg
aandacht voor de limitering van de financiële bijdrage van het Rijk in
zijn rol van waterkwaliteitsbeheerder uit de rijksheffing op grond van de
WVO, en voor het tijdstip waarop het op grond van het wetsvoorstel bij algemene
maatregel van bestuur te regelen maximum-drempelbedrag dat voor rekening van
de waterkwaliteitsbeheerder komt zal ingaan. Voorts werd in het advies de
omvang van de voor waterbodemsanering bestemde rijksmiddelen te beperkt geacht.Het Interprovinciaal Overleg, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten,
de Vereniging van Nederlandse Riviergemeenten en het Overlegorgaan Waterbeheer
en Noordzee-aangelegenheden vroegen onder meer aandacht voor de relatie en
de afstemming tussen enerzijds baggeren om onderhoudsredenen en anderzijds
sanering van de waterbodem om milieuhygiënische redenen op grond van
het onderhavige wetsvoorstel. Daarbij werd door deze instanties ingegaan op
zowel operationele aspecten (waaronder de omvang van de onderzoeks- en saneringsinspanning)
als op financiële aspecten (onder andere de posities van eigenaar en
belanghebbende en de kosten van verwijdering van baggerspecie).Het Interprovinciaal Overleg deed voorts de suggestie om de betrokkenheid
van de waterkwaliteitsbeheerders ten aanzien van sanering in eigen beheer
te verbeteren door hen in de gelegenheid te stellen gedeputeerde staten van
advies te dienen terzake van door gedeputeerde staten in het kader van sanering
in eigen beheer te nemen beschikkingen.De bovenvermelde commentaren hebben geleid tot uitbreiding van artikel
63f van het wetsvoorstel en tot aanpassing van onderdelen van hoofdstuk IV
van de memorie van toelichting. 1.5. UitvoerbaarheidstoetsHet onderhavige wetsvoorstel – in samenhang met de saneringsregeling
van de Wet bodembescherming – is in overleg met de betrokken andere
overheden onderworpen aan een uitvoerbaarheidstoets. De toets was gericht
op de uitvoerbaarheid in de praktijk in situaties, waarin sprake is van samenloop
van onderhoudsbaggerwerkzaamheden uit een oogpunt van vaarwegbeheer, havenbeheer
of waterkwantiteitsbeheer en sanering door de waterkwaliteitsbeheerder om
milieuhygiënische redenen. De resultaten van de toets zijn neergelegd
in een rapport.Op grond van de uitkomsten van de uitvoerbaarheidstoets is besloten de
artikelen 63h, 63i en 63j in het wetsvoorstel op te nemen en in de memorie
van toelichting (hoofdstuk III, paragraaf 3.2) aandacht te besteden aan bovenbedoelde
situaties. Voorts is als uitvloeisel van de uitvoerbaarheidstoets
besloten de mogelijkheid om een saneringsbevel te geven aan de eigenaar of
erfpachter in de wet te nuanceren (zie de artikelen 63k en 63l).Verder zijn tussen de betrokken overheden vervolgafspraken gemaakt, onder
meer om – waar nodig – aanbevelingen te formuleren voor de wijze
waarop het bevoegd gezag invulling zal geven aan haar bevoegdheden. Tenslotte
zal de uitvoerbaarheid van de bepalingen inzake sanering in eigen beheer van
de Wet bodembescherming in relatie tot onderhoud van oppervlaktewateren, in
het bijzonder vaarweg- en havenbeheer, worden betrokken bij de evaluatie van
de saneringsregeling van de Wet bodembescherming. Hoofdstuk II. Uitgangspunt en reikwijdte van het wetsvoorstel 2.1. Uitgangspunt van het wetsvoorstelHet aanvullende karakter van het onderhavige wetsvoorstel brengt met zich
mee, dat daarin wordt aangesloten bij de uitgangspunten van de bestaande saneringsregeling
van de Wet bodembescherming en het daarin opgenomen instrumentarium, maar
ook dat, waar nodig, een op de specifieke bestuurlijke en financiële
verhoudingen in het waterbeheer toegespitste regeling is opgenomen.Bij het waterbeheer zijn in hoofdzaken drie overheidsinstanties betrokken:
de Minister van Verkeer en Waterstaat, de provincies en de waterschappen.
De Minister van Verkeer en Waterstaat heeft het oppertoezicht over de waterstaat
en is tevens beheerder van de waterstaatkundige hoofdinfrastructuur. Tot deze
beheerstaak behoort onder meer het ingevolge de WVO opgedragen waterkwaliteitsbeheer
in rijkswateren. De uitvoering van deze taken is door de Minister van Verkeer
en Waterstaat gemandateerd aan Rijkswaterstaat.De provincies zijn verantwoordelijk voor de waterstaatkundige verzorging
binnen hun gebied. Zij kunnen daartoe waterschappen instellen en hun taken
regelen. De verdeling van bevoegdheden tussen provincies en waterschappen
is primair een zaak van de provinciale wetgever.Artikel 6 WVO geeft de provincies de bevoegdheid het waterkwaliteitsbeheer
bij verordening op te dragen aan waterschappen. Op grond van artikel 2 van
de Waterschapswet moet bedoelde bevoegdheid van de provincies inmiddels worden
gelezen als een verplichting deze taak te delegeren aan de waterschappen,
tenzij de delegatie aan waterschappen niet verenigbaar is met het belang van
een goede organisatie van de waterstaatkundige verzorging.Behalve in de provincies Groningen en Utrecht is het passieve waterkwaliteitsbeheer
in alle provincies opgedragen aan waterschappen. Inmiddels is Utrecht ver
gevorderd met de voorbereidingen voor een overdracht van de waterkwaliteitstaak
aan waterschappen.Gezien het feit dat de kwaliteit van de waterbodem sterk afhankelijk is
van de kwaliteit van het oppervlaktewater wordt het noodzakelijk geacht dat
de waterkwaliteitsbeheerders bij het onderzoek en de sanering van verontreinigde
waterbodems worden betrokken. Dit ligt in de rede vanuit de rol die de waterkwaliteitsbeheerders
spelen bij de preventie van waterverontreiniging, doch ook vanuit de benadering
van de waterbodem en het oppervlaktewater als delen van één
systeem. Het toekennen van belangrijke taken aan de waterkwaliteitsbeheerder
bij onderzoek en sanering vormt het uitgangspunt van de onderhavige regeling.In hoofdstuk III wordt nader op deze taken en bevoegdheden ingegaan. 2.2. Reikwijdte van het wetsvoorstel: gevallen van ernstige
verontreinigingKernbegrip van de wettelijke regeling van bodemsanering is het begrip
«geval van verontreiniging». Zo hebben verschillende beschikkingen
van het bevoegd gezag betrekking op een geval. Het begrip geval staat ook
centraal in de financieringssysteem van de Wet bodembescherming. Op het financiële
aspect wordt in hoofdstuk IV nader ingegaan.In artikel 1 van de Wet bodembescherming is een geval van verontreiniging
gedefinieerd als: «geval van verontreiniging of dreigende verontreiniging
van de bodem dat betrekking heeft op grondgebieden die vanwege die verontreiniging,
de oorzaak of de gevolgen daarvan in technische, organisatorische en ruimtelijke
zin met elkaar samenhangen». Met name de samenhang vanwege de oorzaak
is belangrijk bij het onderscheiden van gevallen. Bij de meeste gevallen van
verontreiniging van de landbodem is sprake van een directe relatie tussen
menselijk handelen en de ontstane bodemverontreiniging. Als aan dit criterium
is voldaan, is veelal gelijktijdig aan de overige criteria (technische, organisatorische
en ruimtelijke samenhang) voldaan.Bij verontreiniging van de waterbodem zal echter de relatie tussen het
menselijk handelen dat ten grondslag ligt aan de verontreiniging en de verontreiniging
zelf, behalve bij stagnante (min of meer stilstaande) wateren, veelal indirect
zijn. Door menselijk handelen wordt het oppervlaktewater en het zich daarin
bevindende slib verontreinigd. Door sedimentatie wordt het verontreinigd slib
vervolgens geconcentreerd, waardoor een geval van verontreiniging van de waterbodem
kan ontstaan.Ook in die situatie kan echter de gevalsdefinitie gehanteerd worden. Indien
een directe relatie naar de oorzaak niet meer gelegd kan worden, zijn op deze
wijze ontstane gevallen van verontreiniging van de waterbodem in het algemeen
namelijk te onderscheiden op grond van ten opzichte van het omringende sediment
duidelijk verhoogde gehalten aan verontreinigende stoffen. De gehalten aan
verontreinigende stoffen in de omringende waterbodem zullen veelal boven de
streefwaarde (water-) bodemkwaliteit liggen, zowel vanwege historische, niet
ernstige verontreiniging als vanwege de huidige kwaliteit van het nieuwgevormde
sediment. In die situatie wordt de grens van het geval niet bepaald door de
streefwaarde maar door de lokale achtergrondkwaliteit van de waterbodem. In
de situatie dat de gehalten aan verontreinigende stoffen in het omringende
sediment wel op of onder de streefwaarde liggen wordt het geval in horizontale
en verticale zin begrensd door de streefwaardecontour.Gevallen van verontreiniging van de waterbodem die op bovengenoemde wijze
zijn ontstaan vallen binnen de genoemde definitie van een geval van verontreiniging.
Aanpassing in het onderhavige wetsvoorstel van de hierboven vermelde definitie
ten behoeve van de sanering van de waterbodem wordt dan ook niet nodig geacht.Overeenkomstig de Wet bodembescherming is de noodzaak van sanering gegeven
bij die gevallen van waterbodemverontreiniging, waarbij sprake is van overschrijding
van de interventiewaarde (gevallen van ernstige verontreiniging; in baggerspecietermen
gevallen waarbij sprake is van baggerspecie klasse 4). 2.3. Relatie tot sanering op grond van de Wet verontreiniging
oppervlaktewaterenZoals in hoofdstuk I is aangegeven kan de sanering van de waterbodem worden
aangepakt op grond van de WVO. Dit doet zich voor bij overtredingen van de
WVO (toepassen bestuursdwang) of indien in de WVO-vergunning een waterbodemsaneringsvoorschrift
is opgenomen. In dergelijke situaties zal de waterkwaliteitsbeheerder
door middel van zijn reguliere bemonstering van de waterbodem doorgaans als
eerste de verontreiniging constateren en gebruik maken van het hem ten dienste
staande instrumentarium. Een melding van de verontreiniging op grond van artikel
27 van de Wet bodembescherming door de vergunninghouder is in die situaties
niet aan de orde. De sanering wordt immers binnen het kader van de WVO uitgevoerd.Voor de aanpak van gevallen van verontreiniging, waarvan de oorzaak niet
of zeer moeilijk herleidbaar is tot individuele handelingen als bedoeld in
de artikelen 6–11 van de Wet bodembescherming geldt de meldingsplicht
op grond van artikel 28 Wet bodembescherming. De meeste baggerwerkzaamheden
vallen derhalve onder de werking van dat artikel. In een algemene maatregel
van bestuur op grond van artikel 28, vierde lid, Wet bodembescherming (Stb.
1994, 844) worden onder meer bepaalde categorieën van handelingen met
verontreinigde baggerspecie uitgezonderd van de meldingsplicht. Hoofdstuk III. Inhoud van de voorgestelde regeling 3.1. Taken en bevoegdhedenIn het onderstaande wordt ingegaan op de verdeling van de in de Wet bodembescherming
opgenomen taken en bevoegdheden op het terrein van bodemsanering over de verschillende
bij waterbodemsanering betrokken overheden, alsmede op de (nieuwe) taken en
bevoegdheden, waarvoor de wettelijke grondslag wordt gegeven door het onderhavige
wetsvoorstel.Gelet op de in hoofdstuk II geschetste taakverdeling zijn in de onderhavige
regeling alle taken inzake het onderzoek en de sanering van verontreinigde
waterbodems in rijkswateren opgedragen aan de Minister van Verkeer en Waterstaat,
zijnde de waterkwaliteitsbeheerder in die wateren. De minister heeft hiermee
een positie vergelijkbaar met die welke de provincie momenteel inneemt bij
de saneringsregeling van de Wet bodembescherming. Tot zijn taken behoort onder
meer het opstellen van het in dit wetsvoorstel geregelde saneringsprogramma
voor de waterbodem van rijkswateren. Daarnaast verkrijgt de Minister van Verkeer
en Waterstaat voor waterbodemsaneringen de in de Wet bodembescherming neergelegde
bevoegdheid tot vordering (deze bevoegdheid berust dan voor alle overige bodemsaneringen
in eerste instantie bij de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer).In verband met bedoelde taakverdeling zijn voor regionale wateren een
aantal belangrijke, sturende en coördinerende taken bij de provincie
gelaten. Zo blijven het vaststellen of sprake is van een geval van ernstige
verontreiniging, het bepalen van de urgentie en het opnemen van de aan de
provincie bekende onderzoeks- en saneringsgevallen in het provinciale milieuprogramma
tot de taken en bevoegdheden van de provincie behoren.Gelet op de verantwoordelijkheid van de provincie voor het eindresultaat
van alle saneringen van gevallen van ernstige verontreiniging zijn gedeputeerde
staten in dit wetsvoorstel tevens belast met de goedkeuring van de door de
waterkwaliteitsbeheerder vast te stellen saneringsplannen.Ingevolge het onderhavige wetsvoorstel berusten voor de regionale wateren
de taken en bevoegdheden terzake van de uitvoering van onderzoek en sanering
bij de waterkwaliteitsbeheerder. Het gaat daarbij om gevallen van waterbodemverontreiniging
die – zoals tot uitdrukking is gebracht in artikel 48 van de Wet bodembescherming –
door de overheid worden onderzocht of gesaneerd, omdat zij niet vrijwillig
of krachtens een bevel of verplichting worden aangepakt. Deze aanpak wordt
gefinancierd overeenkomstig het financieringssysteem van de Wet bodembescherming, zoals gewijzigd door het onderhavige wetsvoorstel. Bedoelde
taken en bevoegdheden bestaan in het (doen) uitvoeren van het oriënterend
onderzoek en het nader onderzoek van onderzoeksgevallen en het verrichten
van het saneringsonderzoek van gevallen van ernstige verontreiniging van de
waterbodem. Ook het voor laatstgenoemde gevallen opstellen van het saneringsplan
behoort tot de taken en bevoegdheden van de waterkwaliteitsbeheerder.Zoals hierboven reeds is vermeld dient het door de waterkwaliteitsbeheerder
vast te stellen saneringsplan te worden goedgekeurd door gedeputeerde staten.
De daaropvolgende sanering conform het goedgekeurde saneringsplan vindt plaats
door de waterkwaliteitsbeheerder.De bovengenoemde taken en bevoegdheden worden rechtstreeks aan de waterkwaliteitsbeheerder
geattribueerd. Aan attributie is de voorkeur gegeven boven delegatie door
provinciale staten, omdat provinciale staten gelet op de uitgangspunten van
de Waterschapswet en gelet op de nauwe samenhang tussen waterbodemsanering
en waterkwaliteitsbeheer in feite geen andere keuze zouden hebben dan te delegeren
aan de waterkwaliteitsbeheerder.Attributie is in die omstandigheden een eenvoudiger en dus aantrekkelijker
alternatief.Het wetsvoorstel voorziet er waar nodig in dat bij de uitoefening van
de onderscheiden taken en bevoegdheden de daarbij betrokken overheden met
elkaar overleg voeren, elkaar om advies vragen of elkaar informatie verstrekken.Bij verordening (artikel 63g) worden door provinciale staten regels gesteld
over informatieverstrekking van de waterkwaliteitsbeheerder aan gedeputeerde
staten omtrent de door de waterkwaliteitsbeheerder uitgevoerde saneringen.
Dit is noodzakelijk om te waarborgen dat gedeputeerde staten hun milieuhygiënische
en financiële eindverantwoordelijkheid voor onderzoek en sanering van
waterbodemverontreiniging in regionale wateren jegens het Rijk (de Minister
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) kunnen waarmaken.Het Interprovinciaal Overleg zal in overleg met de Unie van Waterschappen
en het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
een model voor bedoelde verordening opstellen. In het onderstaande wordt een overzicht geboden van de taken en bevoegdheden
van de bij waterbodemsanering betrokken overheidsorganen. Verwezen zij voorts
naar de artikelsgewijze toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel, waarin
deze taken en bevoegdheden kort worden toegelicht. Bestaande taak/bevoegdheid ingevolge de Wet bodembescherming:In
de Wet bodembescherming of in dit wetsvoorstel toebedeeld aan:  rijkswaterenregionale
wateren      Minister van V&Wprovinciewaterkwaliteitsbeheerder    Beoordeling melding nieuwe verontreiniging (art. 27) en melding
van voornemen tot het saneren, verminderen of verplaatsen van verontreinigde
waterbodem (art. 28)++–     Beschikkingen
saneringsnoodzaak (art. 29), saneringsurgentie (art. 37), fasering (art. 38,
vierde en vijfde lid)++–     Bevoegdheden
m.b.t. saneringsplan in eigen beheer (nadere regels, goedkeuring, tarief)
(art. 39)++–     Toestaan sanering
gering gedeelte (art. 40)++–     Beschikking
gezamenlijke uitvoering van twee gevallen (art. 42)++–    Bevel tot nader onderzoek, tot tijdelijke beveiliging, tot sanering
(art. 43) of tot saneren cf. goedgekeurd saneringsplan (art. 44)++–    Verrichten van oriënterend onderzoek, nader onderzoek, saneringsonderzoek,
sanering (art. 48)+–+     Bevel tot staking
verontreinigende handeling of opleggen gedoogplichten (art. 49)+–+    Vorderingsbevoegdheid (art. 50, eerste lid)+–1–1    Programmering aanpak regionale waterbodemverontreinigingen in
provinciaal milieuprogramma (art. 4.14, tweede lid, onder a, onder 1°,
Wet milieubeheer)–+–     Regelen inspraak
op provinciaal milieuprogramma (artikel XVII van de Wet van 2-7-1992, Stb.
415)–+–     Regelen inspraak op de uitvoering
van onderzoek en sanering van regionale waterbodemverontreinigingen (art.
52)–+–     Toekennen schadevergoeding
(art. 74)+–+     Verdeling budget ten behoeve
van regionale waterbodemverontreiniging (art. 76)–+–1 De bevoegdheid tot vordering ten behoeve van waterbodemsanering
in regionaal water berust bij de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer (artikel 79, eerste lid, Wet bodembescherming). Nieuwe taak/bevoegdheid ingevolge dit wetsvoorstel:Toebedeeld
aan:  rijkswaterenregionale wateren      Minister
van V&Wprovinciewaterkwaliteitsbeheerder Opstellen
saneringsprogramma voor de waterbodem van rijkswateren (art. 63b)+––    Regelen inspraak op saneringsprogramma voor de waterbodem van
rijkswateren (art. 63c, eerste lid, onder a)+––    Regelen inspraak op de uitvoering van onderzoek en
sanering van waterbodemverontreinigingen in rijkswateren (art. 63c, eerste
lid, onder b)+––     Opstellen eigen
saneringsplannen bij saneringen van waterbodemverontreinigingen in regionale
wateren (art. 63e, eerste lid)––+     Goedkeuren
saneringsplan van de waterkwaliteitsbeheerder (art. 63e, derde lid)–+–    Verplichte advisering op beschikkingen bij saneringen van de waterbodem
in regionale wateren (art. 63f, onder b)––+    Opstellen verslag inzake bestedingen rijkswaterbodemsaneringen
(art. 63b, vierde lid)+––     Opstellen
verordening inzake informatieverstrekking over uitgevoerde saneringen en bestedingen
bij regionale wateren (art. 63g)–+–     Toestaan
sanering gedeelte (art. 40 jo art. 63i)++–     Ontheffing
verlenen van art. 28 in verband met spoedbaggerwerk (art. 63j)+––Ten overvloede zij vermeld dat artikel 35 van de Wet bodembescherming
reeds de taken en bevoegdheden van de waterkwaliteitsbeheerder regelt indien
zich een ongewoon voorval voordoet met (mogelijke) gevolgen voor de waterbodem. 3.2. Sanering in eigen beheer 3.2.1. AlgemeenIn het bodemsaneringsbeleid, zoals neergelegd in het kabinetsstandpunt
Tien jaren-scenario bodemsanering en de mede daarop gegronde systematiek van
de saneringsregeling van de Wet bodembescherming ligt het accent bij de aanpak
van (ernstige) bodemverontreiniging bij veroorzakers en eigenaren/gebruikers
en zijn deze betrokkenen in beginsel verantwoordelijk voor de aanpak van het
gehele geval van ernstige verontreiniging. Bij deze «sanering in eigen
beheer» worden onderzoek en sanering van een geval van verontreiniging
gefinancierd zonder gebruikmaking van de voor sanering om milieuhygiënische
redenen op de begroting van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer of de begroting van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat opgenomen middelen.In het belang van de goede inpassing van de sanering in andere activiteiten
biedt de bedoelde saneringsregeling enkele instrumenten die het genoemde beginsel
nuanceren, zoals de mogelijkheid om de sanering gefaseerd uit
te voeren (artikel 38, vierde lid) en de mogelijkheid een gering gedeelte
van een geval van ernstige verontreiniging te saneren (artikel 40, eerste
lid).Overigens is de afdwingbaarheid beperkt tot urgente saneringen en tot
veroorzakers alsmede niet-onschuldige eigenaren en erfpachters.Een veel voorkomende vorm van «sanering in eigen beheer» van
verontreinigde waterbodem betreft het zogenaamde onderhoudsbaggeren. Degene
die voornemens is in het kader van het onderhoud van een water een geval van
ernstige verontreiniging van de waterbodem aan te pakken valt derhalve onder
de bepalingen voor sanering in eigen beheer van de Wet bodembescherming.Zoals in paragraaf 5 van hoofdstuk I van deze memorie van toelichting
reeds is aangegeven, is het onderhavige wetsvoorstel onderworpen aan een uitvoerbaarheidstoets,
die met name gericht was op de uitvoerbaarheid van de beoogde wet in situaties,
waarin sprake is van samenloop van onderhoudsbaggerwerkzaamheden en sanering
om milieuhygiënische redenen.Op basis van de resultaten van deze toets is geconstateerd dat bij de
aanpak van verontreinigde waterbodems eveneens een nadere, op die aanpak toegesneden
nuancering van het beginsel, dat sanering ziet op het gehele geval van ernstige
verontreiniging, op haar plaats is.De generieke afspraken over de kostenverdeling bij samenloop van de uitvoering
van onderhoudsbaggerwerk en sanering om milieuhygiënische redenen, die
tussen de betrokken overheden zijn gemaakt, zijn neergelegd in het Beleidsstandpunt
verwijdering baggerspecie. Daarop wordt in hoofdstuk IV, paragraaf 4.2.3.,
van deze memorie van toelichting nader ingegaan. In het verlengde daarvan
is ook in procedurele zin gekozen voor een regeling waarbij niet vooraf voor
ieder betrokken geval van ernstige verontreiniging wordt vastgesteld of de
sanering van dat geval als geheel ten laste van andere partijen (veroorzakers,
gebruikers) kan worden gebracht. Daarop wordt in paragraaf 3.2.2. nader ingegaan. 3.2.2. Procedurele aspecten bij samenloop van onderhoud
en sanering Vaststelling urgentieOp grond van artikel 37, eerste en tweede lid, van de Wet bodembescherming
wordt ten aanzien van gevallen van ernstige verontreiniging tevens vastgesteld
of er sprake is van urgentie om het geval te saneren en zo ja, op welk tijdstip.
Na dit tijdstip kan sanering eventueel worden afgedwongen door middel van
een bevel.Uit de uitvoerbaarheidstoets is gebleken dat bij onderhoudsbaggerwerk
het voorafgaand vaststellen van de urgentie om te saneren niet relevant moet
worden geacht. De reguliere aard van dit onderhoudsbaggerwerk brengt immers
met zich dat het geval van ernstige verontreiniging op korte termijn geheel
of gedeeltelijk door en voor rekening van degene die het onderhoud verricht
zal worden gesaneerd. Daarom is in artikel 63h van het onderhavige wetsvoorstel
bepaald dat artikel 37 van de Wet bodembescherming buiten toepassing blijft
bij een melding als bedoeld in artikel 28 van die wet, die een voornemen betreft
om een oppervlaktewater op diepte te brengen.Ook indien binnen het kader van onderhoud de sanering van een gedeelte
van een geval van ernstige verontreiniging wordt toegestaan (daarop wordt
hieronder nader ingegaan) blijft een voorafgaande vaststelling van de urgentie
achterwege. Wel dient het bevoegd gezag in het kader van de beoordeling van
het verzoek om deelsanering na te gaan, of het beschikt over voldoende informatie
om een beschikking ten aanzien van de urgentie in een later stadium alsnog
te nemen. De vaststelling van de urgentie om te saneren heeft immers betrekking
op het gehele geval van ernstige verontreiniging; het wegnemen van een gedeelte van de verontreiniging door deelsanering en de eventuele
daaropvolgende afzetting van relatief schoon sediment zijn op de urgentie
niet van invloed. Naar verwachting bieden de gegevens, die aan het bevoegd
gezag zijn overgelegd ten behoeve van de beoordeling van het onderhoud als
deelsanering, voldoende informatie over het desbetreffende gedeelte van het
geval om later een verantwoorde beschikking over de urgentie van het gehele
geval te kunnen nemen. Het vaststellen van de urgentie in een later stadium
is met name van belang, indien door het bevoegd gezag de inzet van het juridisch
instrumentarium wordt overwogen. Sanering van een gedeelte van een geval van ernstige verontreinigingOp grond van artikel 40 van de Wet bodembescherming kan op verzoek door
het bevoegd gezag worden toegestaan dat een gering gedeelte van een geval
van ernstige verontreiniging wordt onderzocht en gesaneerd. In een dergelijk
geval is sprake van «deelsanering», dat wil zeggen een sanering
waarvan bij aanvang niet vaststaat door wie, wanneer en hoe het onderzoek
en de sanering van het overige gedeelte van het geval van ernstige verontreiniging
worden uitgevoerd.Gebleken is dat de reikwijdte van genoemd artikel te beperkt moet worden
geacht, wanneer het gaat om onderhoudsbaggerwerk.Immers, slechts de aanpak van een gering gedeelte van een geval van ernstige
verontreiniging kan worden toegestaan, terwijl het aannemelijk is dat in de
uitvoeringspraktijk van dergelijk onderhoud soms meer dan geringe gedeelten
van gevallen worden gesaneerd. Op grond van artikel 63i van het onderhavige
wetsvoorstel is daarom geregeld dat bij onderhoud de aanpak van een meer dan
gering gedeelte kan worden toegestaan. Het tweede lid van dit artikel beoogt
er in te voorzien dat inzicht wordt geboden in de nadelige gevolgen die de
deelsanering kan hebben voor de verspreiding van de achterblijvende verontreiniging
of de mogelijkheden voor onderzoek of sanering daarvan. FaseringVolledigheidshalve zij vermeld dat bij de sanering van verontreinigde
waterbodems op grond van het onderhavige wetsvoorstel gebruik kan worden gemaakt
van het reeds in de saneringsregeling van de Wet bodembescherming opgenomen
instrument van fasering van de sanering (artikel 38, vierde lid). Bij een
gefaseerde sanering wordt in het algemeen – anders dan bij deelsanering –
vóór de aanvang van de onderhoudswerkzaamheden vastgesteld door
welke partijen het onderzoek en de sanering worden uitgevoerd en door wie
en hoe deze worden gefinancierd. SaneringsplanTen behoeve van onderhoudswerkzaamheden uit een oogpunt van vaarwegbeheer,
havenbeheer of waterkwantiteitsbeheer wordt in de praktijk veelal een baggerplan
of een werkplan opgesteld. Indien een zodanig plan de in artikel 39 van de
Wet bodembescherming genoemde elementen bevat, kan het door het bevoegd gezag
als een saneringsplan in de zin van de Wet bodembescherming in behandeling
worden genomen. 3.2.3. Spoedbaggerwerk in rijkswaterenEen bijzondere situatie doet zich voor indien op een redelijkerwijs niet
tijdig voorzienbaar moment de vaardiepte van een water (bijvoorbeeld de toegang
tot een haven) wordt verminderd of de mogelijkheid tot inname van water (bijvoorbeeld
koel- of bluswater) of het kwantiteitsbeheer (bijvoorbeeld de afwatering)
wordt belemmerd. Dit komt met een zekere regelmaat voor in rijkswateren, indien
een opeenhoping van sediment optreedt als gevolg van sterke waterbewegingen
door een storm of als gevolg van een grote afvoer van water uit
bovenstrooms gelegen gebieden. In dergelijke situaties kan de noodzaak bestaan
dat het betrokken oppervlaktewater onverwijld op de vereiste diepte wordt
gebracht, zodat het water aan zijn functies kan voldoen.Het kan daarbij gaan om baggeren in een (ernstig) verontreinigde waterbodem.
Uit de eerdergenoemde uitvoerbaarheidstoets is gebleken dat de bepalingen
voor sanering in eigen beheer van de Wet bodembescherming procedureel en inhoudelijk
niet op deze situaties toegesneden zijn. De regeling voor ongewone voorvallen
is op genoemde situaties niet van toepassing, ondermeer omdat de verontreiniging
niet is ontstaan als direct gevolg van een handeling.In het onderhavige wetsvoorstel is daarom in een afzonderlijk artikel
(artikel 63j) bepaald dat de Minister van Verkeer en Waterstaat in bedoelde
situaties op verzoek ontheffing kan verlenen van artikel 28 van de Wet bodembescherming.
Dit betekent dat derden geen melding van voorgenomen spoedshalve baggeren
behoeven te doen en dat de op de melding volgende beschikkingen inzake de
ernst van de verontreiniging en de goedkeuring van een saneringsplan (artikelen
29, respectievelijk 39 van de Wet bodembescherming) niet worden genomen. Om
te waarborgen dat het belang van de sanering van de bodem in deze situaties
in acht wordt genomen is in het tweede lid van artikel 63j bepaald dat aan
de ontheffing de voorschriften worden verbonden, die naar het oordeel van
de Minister in het belang van de sanering van de bodem nodig zijn. 3.2.4. Onderhoudsbaggerwerk door de Minister van Verkeer
en WaterstaatBij de sanering van verontreinigde waterbodems in rijkswateren om milieuhygiënische
redenen neemt de Minister van Verkeer en Waterstaat een positie in die grotendeels
vergelijkbaar is met de positie van de provincie in de saneringsregeling van
de Wet bodembescherming. Daarnaast echter kan de Minister van Verkeer en Waterstaat
belast zijn met het beheer en het daaruit voortvloeiende onderhoud van wateren.
In laatstbedoelde situatie zijn de artikelen 28 en 28 juncto 39 van de Wet
bodembescherming niet van toepassing. De in genoemde artikelen van de Wet
bodembescherming neergelegde verplichtingen zijn immers primair bedoeld om
het ingevolge de bodemsaneringswetgeving bevoegde gezag zicht te geven op
saneringen door derden en waarborgen te bieden voor de milieuhygiënische
kwaliteit van deze saneringen. De Minister van Verkeer en Waterstaat is vanzelfsprekend
op de hoogte van alle saneringen die door hem in eigen beheer worden uitgevoerd,
zoals onderhoudsbaggerwerkzaamheden. Een melding van die werkzaamheden (aan
hem zelf) is derhalve overbodig. Wel zal de Minister van Verkeer en Waterstaat
bij sanering in eigen beheer verder handelen in overeenstemming met de eerdergenoemde
bepalingen. Dit betekent onder meer dat de minister vaststelt of sprake is
van een geval van ernstige verontreiniging, dat hij voor de sanering van gevallen
van ernstige verontreiniging een saneringsplan vaststelt, dat voldoet aan
de in artikel 39 aan saneringsplannen van derden gestelde eisen en dat hij
voorts handelt in overeenstemming met het in paragraaf 3.2. van deze memorie
van toelichting gestelde. 3.2.5. SaneringsbevelTot de bevoegdheden op grond van de Wet bodembescherming om derden aan
te zetten tot sanering in eigen beheer behoort onder meer de bevoegdheid tot
het geven van een saneringsbevel. Dit bevel kan opgelegd worden aan de veroorzaker
van de verontreiniging en de eigenaar of erfpachter van de betreffende locatie.
De eigenaar of erfpachter kan een bevel krijgen, tenzij hij kan aantonen dat
hij voldoet aan de voorwaarden van artikel 46 van de Wet bodembescherming.
Voor het geval een bevel aan meerdere personen kan worden opgelegd is er in
de parlementaire stukken inzake de saneringsregeling van de Wet bodembescherming
een beleidsmatige voorkeursvolgorde neergelegd13.
De hoofdregel daarvan is dat het bevel bij voorkeur wordt opgelegd aan de
veroorzaker van de verontreiniging.Er is overwogen of bijzondere bepalingen met betrekking tot de waterbodem
nodig zijn op het vlak van het saneringsbevel aan de eigenaar of erfpachter.
Achtergrond hiervan is dat door het verspreidingsgedrag van stoffen in water
het bij waterbodemverontreiniging dikwijls moeilijker zal zijn dan bij landbodemverontreiniging
om de veroorzaker van de verontreiniging te achterhalen. Het bevoegd gezag
zal derhalve naar verwachting relatief vaker toekomen aan de vraag of het
in de rede ligt het bevel tot de eigenaar of tot de erfpachter van het grondgebied
waar het geval van waterbodemverontreiniging is gelegen te richten. De bovenbedoelde
heroverweging heeft geleid tot de conclusie dat er bij waterbodemverontreiniging
redenen zijn om de mogelijkheid om een saneringsbevel aan de eigenaar of erfpachter
te geven in belangrijke mate te nuanceren in verband met de specifieke plaats
van het waterkwaliteitsbeheer in relatie tot waterbodemverontreiniging en
de rol van de waterkwaliteitsbeheerder daarbij. Door deze nuanceringen wordt
bereikt dat het gebruik van het bevelsinstrumentarium zich kan richten op
situaties waarbij de eigenaar of erfpachter wordt bezien in zijn relatie tot
de veroorzaker. Aldus wordt de beleidsmatige voorkeursvolgorde bij het saneringsbevel
ingepast in de specifieke context van het waterbeheer.Voordat op deze nuanceringen wordt ingegaan wordt er op gewezen dat er
zich ook bij waterbodemverontreiniging situaties voordoen waarin er goede
redenen zijn om een eigenaar of erfpachter van een verontreinigde waterbodem
een saneringsbevel op te leggen.Zo komt het voor dat eigenaren of erfpachters hebben toegestaan dat op
hun terrein (een haven, een sloot, een put, een grindgat en dergelijke) door
de veroorzaker verontreinigende stoffen werden gestort. In zo'n geval zal
er veelal sprake zijn van een duurzame rechtsbetrekking met de veroorzaker
of van (daadwerkelijke) directe of indirecte betrokkenheid van de eigenaar
of erfpachter bij de veroorzaking van de verontreiniging, in welke gevallen
de eigenaar of erfpachter niet voldoet aan de vereisten van artikel 46 Wet
bodembescherming.Voorts zijn de gevallen van belang, waarin de eigenaar of erfpachter de
rechtsopvolger van de veroorzaker is, dan wel dat er een vennootschappelijke
verhouding bestond met de veroorzaker, die als een duurzame rechtsbetrekking
met de veroorzaker kan worden aangemerkt.Tenslotte valt te denken aan het geval dat de eigenaar of erfpachter een
terrein dat geheel of gedeeltelijk onder water ligt (bijvoorbeeld een scheepshelling
of een terrein met een insteekhaven) met het oog op industriële activiteiten
in gebruik heeft gegeven en bij die activiteiten verontreiniging is ontstaan.Anders dan bij de verontreiniging van de landbodem is echter de betekenis
van het bevelsinstrumentarium voor de waterbodem niet in de eerste plaats
een «stok achter de deur» voor een georganiseerde grootschalige
vrijwillige saneringsoperatie, vergelijkbaar met de vrijwillige sanering van
de landbodem door het bedrijfsleven (de operatie Bodemsanering op in gebruik
zijnde bedrijfsterreinen). De problematiek van de waterbodemverontreiniging
leent zich niet voor een dergelijke operatie.Om te beginnen wijkt de problematiek van de waterbodemverontreiniging
in zoverre van die van landbodemverontreiniging af, dat het bij waterbodemverontreiniging
relatief vaker voorkomt dat de verontrei-niging afkomstig is
uit diffuse bronnen en is ontstaan door sedimentatie. Daardoor kan het geval
op ruime afstand van de bron(nen) van de verontreiniging gelegen zijn.Verder geldt dat veel wateren een publieke functie hebben.Om beide redenen ontbreekt dus een voor de hand liggend aanknopingspunt
waarlangs een vrijwillige bodemsaneringsoperatie kan worden georganiseerd.Naast genoemde redenen is echter vooral belangrijk dat de aanpak van waterbodemverontreiniging
veeleer dient te worden gezien vanuit de activiteiten van de overheden die
betrokken zijn bij «integraal waterbeheer». De activiteiten binnen
dat kader zijn gericht op sanering, inrichting en beheer vanuit het perspectief
van de watersysteembenadering. De waterkwaliteitsbeheerders hebben hierin,
zeker voor de aspecten die samenhangen met de kwaliteit van het watermilieu,
een voortrekkersrol. Zij maken daarbij gebruik van de betrokken wettelijke
kaders, waaronder de WVO en, op basis van het onderhavige wetsvoorstel, de
Wet bodembescherming. De kwaliteitsbeheerders wegen daarbij integraal de verschillende
betrokken belangen af en zetten de geëigende instrumenten in.Vanuit deze optiek van de rol van het waterkwaliteitsbeheer is de vraag
gerezen of het geven van een bevel aan een eigenaar of erfpachter steeds op
zijn plaats is.Deze vraag geldt in de eerste plaats voor het vereiste van artikel 46,
eerste lid, onder a. Gedacht moet worden aan de situatie dat de eigenaar of
erfpachter van de waterbodem niet – direct of indirect – daadwerkelijk
betrokken bij de veroorzaking van de bodemverontreiniging, noch bij verkrijging
van zijn recht op het grondgebied van de verontreiniging op de hoogte was
of redelijkerwijs had kunnen zijn, maar hij wel een duurzame rechtsbetrekking
had met een derde die verontreinigende stoffen heeft geloosd in water boven
het aan de eigenaar of erfpachter toebehorende grondgebied op welke lozing
de WVO van toepassing is. Door de waterkwaliteitsbeheerder worden de gevolgen
die de lozing kan hebben op de kwaliteit van de waterbodem immers mede betrokken,
hetgeen in het algemeen betekent dat er geen gevallen van ernstige verontreiniging
meer ontstaan. Hoewel er in dit geval dus wel sprake is van een duurzame rechtsbetrekking
ligt een saneringsbevel aan de eigenaar of erfpachter op grond van artikel
46, eerste lid, onder a, niet voor de hand. In artikel 63l van het onderhavige
wetsvoorstel is de Wet bodembescherming daarom op dit punt gewijzigd.Overigens wordt louter het feit dat de eigenaar of erfpachter van een
waterbodem heeft toegestaan dat op het desbetreffende oppervlaktewater verontreinigende
stoffen werden geloosd door de veroorzaker, die daarbij handelde in overeenstemming
met de WVO, niet beschouwd als een duurzame rechtsbetrekking als bedoeld in
onderdeel a van artikel 46, eerste lid.Het voorgaande doet niet af aan de mogelijkheden voor de eigenaar of erfpachter
om schade die hij lijdt als gevolg van verhoogde kosten van onderhoudsbaggerwerk
te verhalen op de veroorzaker.Ook ten aanzien van het geven van een saneringsbevel aan een eigenaar
of erfpachter op grond van artikel 46, eerste lid, onder c, van de Wet bodembescherming
is als gevolg van de specifieke kenmerken van waterbodemverontreiniging een
belangrijke nuancering op haar plaats. Bij nadere overweging wordt het niet
terecht geacht dat aan een eigenaar of erfpachter van een verontreinigde waterbodem
een saneringsbevel wordt gegeven, indien zijn rechtsvoorganger in de periode
van de veroorzaking niet mede bij die veroorzaking betrokken was. Immers,
de rechtsvoorganger stond veelal machteloos tegenover de verontreiniging, bijvoorbeeld omdat deze is veroorzaakt door legale lozingen bovenstrooms,
dan wel uit diffuse bronnen afkomstig is. Bovendien was voor hem vaak niet
mogelijk om voorafgaande aan de vervreemding de bodem te saneren of daaromtrent
afspraken te maken met zijn rechtsopvolger, omdat nog steeds verontreinigd
sediment werd afgezet. Zou de rechtsopvolger in een dergelijk geval met een
bevel kunnen worden geconfronteerd, dan zouden overdrachten van verontreinigde
waterbodems onnodig worden bemoeilijkt. Dit is met name voor de herverdeling
van beheerstaken over oppervlaktewateren in het kader van de operatie Brokx-nat
ongewenst. In artikel 63k van het onderhavige wetsvoorstel is de Wet bodembescherming
daarom op dit punt gewijzigd. 3.3. Milieuprogramma en inspraakIngevolge artikel 4.14 van de Wet milieubeheer dienen gedeputeerde staten
jaarlijks een milieuprogramma op te stellen, waarin onder meer wordt aangegeven
welke gevallen van waterbodemverontreiniging de eerstkomende vier jaar onderzocht
dan wel gesaneerd zullen worden en waarin een aanduiding is opgenomen van
het tijdstip waarop met het onderzoek of de sanering zal of dient te worden
aangevangen. De inspraak op het provinciale milieuprogramma is geregeld in
artikel XVII van de Wet van 2 juli 1992 (Stb. 415). In artikel 4.15, eerste
lid, van de Wet milieubeheer is de betrokkenheid van de regionale waterkwaliteitsbeheerder
bij de totstandkoming en uitvoering van het provinciale milieuprogramma gewaarborgd.De Minister van Verkeer en Waterstaat stelt jaarlijks ingevolge het voorgestelde
artikel 63b het zogenoemde saneringsprogramma voor de waterbodem van rijkswateren
op. Het programma wordt bij het ontwerp van de begroting aan de Tweede Kamer
overgelegd. Bij de voorbereiding van het programma pleegt de Minister van
Verkeer en Waterstaat overleg met de betrokken overheden. Voorts kunnen andere
belanghebbenden daarbij inspreken.Het wetsvoorstel voorziet verder in de betrokkenheid van belanghebbenden
bij de uitvoering van nader onderzoek, saneringsonderzoek en sanering van
gevallen die in het saneringsprogramma voor de waterbodem van rijkswateren
opgenomen zijn, zie artikel 63c, eerste lid, onder b, van het wetsvoorstel.Het betrekken van daarbij belanghebbende natuurlijke en rechtspersonen
bij de uitvoering van onderzoek en sanering in regionale wateren is reeds
voldoende gewaarborgd in artikel 52 van de Wet bodembescherming, dat provinciale
staten opdraagt een inspraakverordening op te stellen met betrekking tot de
uitvoering van onderzoek en sanering van gevallen die zijn opgenomen in het
provinciaal milieuprogramma. 3.4. Positie vier grote gemeentenIn artikel 90 van de Wet bodembescherming is bepaald, dat de gemeenten
Amsterdam, 's-Gravenhage, Rotterdam en Utrecht voor de toepassing van de artikelen
4.14, tweede lid, onder a, onder 1e, en 4.15, tweede lid, van de Wet milieubeheer
worden gelijkgesteld met een provincie. Deze aparte positie is een uitvloeisel
van het grote-steden-beleid, dat tot doel had om binnen de bestaande bestuurlijke
verhoudingen te komen tot vergroting van de beleidsvrijheid van de vier grote
steden ten opzichte van de provincies.In afwachting van een definitieve regeling in het onderhavige wetsvoorstel
is in artikel 88, eerste lid, van de Wet bodembescherming bepaald dat deze
gelijkstelling slechts geldt, voorzover deze artikelen niet de verontreiniging
van de bodem onder oppervlaktewater betreffen. Met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen
is overleg gevoerd over de vraag of ook bevoegdheden op het gebied
van onderzoek en sanering van de waterbodem aan de besturen van de vier grote
gemeenten dienen te worden opgedragen. Daarbij is het hierboven genoemde beleidsuitgangspunt
afgewogen tegen argumenten vanuit andere kaders. In het overleg met de andere
overheden is allereerst geconcludeerd dat er geen redenen zijn binnen het
gebied van de genoemde gemeenten een andere keuze te maken ten aanzien van
de uitvoering van onderzoek en sanering van gevallen van waterbodemverontreiniging.
Ook op het grondgebied van de vier grote gemeenten zal deze uitvoering worden
opgedragen aan de waterkwaliteitsbeheerder. De vraag ten aanzien van de eventuele
bevoegdheden van de vier grote gemeenten richtte zich dan ook met name op
de afweging aan welk overheidsorgaan de programmering van onderzoek en sanering
van gevallen van waterbodemverontreiniging in de vier grote gemeenten dient
te worden opgedragen.Geconstateerd is dat met betrekking tot de programmering geldt, dat het
belangrijkste argument om deze taak op te dragen aan burgemeester en wethouders
van de bedoelde vier gemeenten gelegen is in de omstandigheid, dat zich in
deze gemeenten (wellicht naar verhouding vaker) gevallen voordoen, waarbij
sprake is van verontreiniging van zowel de landbodem als de waterbodem. In
dergelijke situaties is het gewenst dat de aanpak van de verontreiniging van
de droge bodem en de waterbodem op elkaar wordt afgestemd. Een dergelijke
aanpak kan belangrijke logistieke en financiële voordelen hebben. Aangezien
in de bedoelde samenloopgevallen de oorzaak van de verontreiniging van de
waterbodem veelal op de landbodem gezocht zal moeten worden, ligt het in de
rede de programmering van de aanpak van die gevallen te leggen bij het ten
aanzien van de sanering van de landbodem bevoegde gezag (burgemeester en wethouders).Hier staat tegenover dat met een dergelijke taaktoedeling het in het onderhavige
wetsvoorstel gekozen systeem van programmering van gevallen van waterbodemsanering
in regionale wateren door de provincie wordt doorbroken. Het ontstaan en de
sanering van gevallen van ernstige waterbodemverontreiniging kan niet los
worden gezien van het kwaliteitsbeheer van het betrokken oppervlaktewater.
De op het territoir van de grote steden gelegen oppervlaktewateren maken als
zodanig deel uit van waterhuishoudkundige systemen, waarvan de omvang niet
wordt begrensd door de grenzen van de desbetreffende gemeente. Dit is met
name van belang in verband met de verspreiding van de verontreiniging.Deze omstandigheden pleiten ervoor de programmering van gevallen van waterbodemverontreiniging –
ook als die gelegen zijn binnen de grenzen van de vier grote gemeenten –
in handen te leggen van de provincie, zijnde het orgaan dat belast is met
de planvorming ingevolge de Wet op de waterhuishouding.Op grond van de overweging dat niet alleen bij de uitvoering doch ook
bij de programmering van onderzoek en sanering een benadering de voorkeur
verdient, die aansluit bij het waterbeheer, is in het overleg met vertegenwoordigers
van de andere overheden geconcludeerd dat aan laatstgenoemde argumenten meer
gewicht dient te worden toegekend. In het onderhavige wetsvoorstel wordt derhalve
de programmering van binnen de vier grote steden gelegen gevallen –
en daarmee van alle gevallen van ernstige waterbodemverontreiniging in regionale
wateren – opgedragen aan gedeputeerde staten van de provincie waarin
het betrokken oppervlaktewater is gelegen voor zover het althans geen rijkswateren
betreft. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat gedeputeerde staten van de betrokken
provincies door middel van een geobjectiveerde methodiek van urgentiebepaling
en prioriteitenstelling in gelijke mate aandacht schenken aan gevallen van
waterbodemverontreiniging die gelegen zijn binnen de grenzen van de gemeenten
Amsterdam, 's-Gravenhage, Rotterdam en Utrecht als aan in deze provincies
buiten die gemeenten gelegen gevallen. Deze door de provincie bepaalde prioriteitenstelling vormt het kader voor
de uitvoeringstaken van de waterkwaliteitsbeheerders.Ten aanzien van de aanpak van gevallen waarin sprake is of zal kunnen
zijn van zowel land- als waterbodemverontreiniging en die gelegen zijn binnen
de bedoelde vier grote gemeenten zullen burgemeester en wethouders en gedeputeerde
staten duidelijke afspraken moeten maken over het moment waarop het betrokken
geval wordt aangepakt. Artikel 4.15, eerste lid, van de Wet milieubeheer voorziet
erin dat genoemde overheidsorganen elkaar betrekken bij de voorbereiding van
de door hen op te stellen programma's. Hoofdstuk IV. Financiële bepalingen 4.1. InleidingAan het verrichten van onderzoek naar verontreiniging van de waterbodem
en het treffen van saneringsmaatregelen zijn uiteraard kosten verbonden. Bij
het ontwerpen van het in de onderhavige regeling voorgestelde systeem van
financiering van onderzoek en sanering van verontreinigde waterbodem door
de overheid is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij het financieringssysteem
van de Wet bodembescherming. Evenals bij de Wet bodembescherming geldt voor
de onderhavige, aanvullende regels voor sanering van de waterbodem het beleidsuitgangspunt
dat is neergelegd in het kabinetsstandpunt Tien jaren-scenario bodemsanering.
Dit houdt in dat bij de uitvoering en financiering sanering in eigen beheer
door veroorzaker en gebruiker voorop staat. Indien blijkt dat aanpak en daarmee
(directe) financiering door derden niet mogelijk zijn, worden onderzoek en
sanering uitgevoerd en gefinancierd door de overheid. Dit laat onverlet dat
de overheid vooraf of achteraf tracht de kosten daarvan op de veroorzaker
te verhalen. Ook is denkbaar dat de kosten op de gebruiker/belanghebbende
worden verhaald op grond van ongerechtvaardigde verrijking. Zie artikel 75,
eerste lid, respectievelijk derde lid, Wet bodembescherming.Met inachtneming van dit uitgangspunt heeft de Commissie Onderzoek Financieringsstelsel
Waterbeheer een voorstel gedaan voor een financieringssysteem. In het Regeringsstandpunt
financiering waterbeheer heeft de regering hierover een standpunt ingenomen.In de onderhavige regeling wordt het door de regering voorgestelde financieringssysteem
uitgewerkt op wetsniveau. Het financieringssysteem gaat er van uit dat de
kosten van onderzoek en sanering van gevallen van waterbodemverontreiniging
door de overheid grotendeels worden gefinancierd door het Rijk (algemene middelen)
en voor een kleiner gedeelte door de waterkwaliteitsbeheerder (heffingsopbrengst
van de verontreinigingsheffing WVO). De positie, die de gemeente en de provincie
in het financieringssysteem van de Wet bodembescherming innemen, wordt in
de onderhavige regeling ingenomen door de waterkwaliteitsbeheerder.De waterkwaliteitsbeheerder is derhalve een van de kostendragende overheden.
Dit is een uitvloeisel van de positie die de waterkwaliteitsbeheerder gezien
de bestuurlijke verhoudingen in het waterbeheer in het onderhavige wetsvoorstel
krijgt toebedeeld (zie de hoofdstukken II en III).Op de respectieve bijdragen van de verschillende betrokkenen wordt hieronder
nader ingegaan. 4.2. Kostenverdeling 4.2.1. Financiering van sanering in eigen beheer door
vervuiler en gebruikerZoals in paragraaf 4.1. van dit hoofdstuk is opgemerkt staat in het onderhavige
wetsvoorstel sanering in eigen beheer voorop.Dat betekent dat in de eerste plaats de veroorzaker en in de tweede plaats
de gebruiker/belanghebbende het onderzoek en de sanering van gevallen van
ernstige verontreiniging van de waterbodem dienen uit te voeren (en te betalen).
Het wetsvoorstel biedt daarvoor, in samenhang met de saneringsregeling van
de Wet bodembescherming, een aantal instrumenten (bijvoorbeeld het saneringsbevel).Met betrekking tot de waterbodem kunnen als gebruikers primair worden
genoemd: waterkwantiteitsbeheerders, vaarwegbeheerders, havenbeheerders en
eigenaren. Tot deze categorieën kan ook een overheidslichaam, zoals de
gemeente, het waterschap of de provincie, behoren. Verder dient te worden
gedacht aan jachthavenexploitanten. Meer incidenteel kunnen ook scheepswerven,
bouwmaatschappijen bij civieltechnische werken, zandwinbedrijven, recreatieschappen,
enz. als saneerder in eigen beheer optreden.Voor zover de sanering van een geval van ernstige bodemverontreiniging
wordt aangepakt door een gebruiker komen de kosten daarvan geheel voor zijn
rekening (dus ook de meerkosten van het verwijderen van verontreinigde specie,
zoals verwerkings- en stortkosten). Indien meerdere gebruikers hetzelfde geval
van ernstige bodemverontreiniging aanpakken en als saneerder in eigen beheer
optreden, dienen zij op basis van de verschillende belangen die zij bij de
sanering hebben, onderling afspraken te maken over de verdeling van de te
hunne laste komende kosten.In dit verband zij ook nog vermeld dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
recent een nader onderzoek heeft uitgevoerd naar de stijging van de kosten
voor de gemeenten, die bijvoorbeeld havenbeheerder zijn, in verband met de
verwijdering van verontreinigde baggerspecie. 4.2.2. Financiering van sanering om milieuhygiënische
redenenIndien directe financiering door de veroorzaker of de gebruiker/belanghebbende –
bij sanering op vrijwillige basis dan wel krachtens een bevel – niet
mogelijk is, kan financiering uit de algemene middelen in aanmerking komen.
Voorwaarde is dat er sprake is van een (urgent) geval van ernstige verontreiniging
(overschrijding van de interventiewaarde). Bij de aanpak van een zodanig geval
kan zich samenloop met onderhoudsbaggerwerk voordoen. Hierop wordt nader ingegaan
in paragraaf 4.2.3. van dit hoofdstuk. Bij het ontwerpen van de financieringsregeling
van onderzoek en sanering om milieuhygiënische redenen is ernaar gestreefd
te komen tot een systeem dat zoveel mogelijk vergelijkbaar is met dat van
de (land)bodemsanering. Dit is overeenkomstig de motie Reitsma/Van der Vaart14 en het genoemde Regeringsstandpunt financiering waterbeheer.
In concreto betekent dit dat de waterkwaliteitsbeheerder een drempelbedrag
per geval zal betalen. Voorgesteld is een drempelbedrag van f 1 per inwoner-equivalent
van de betrokken waterkwaliteitsbeheerder.Het drempelbedrag is gebonden aan een maximum. Daarnaast betaalt de waterkwaliteitsbeheerder
per geval tien procent van de kosten na aftrek van het drempelbedrag. De overige
kosten komen ten laste van het Rijk.De regering heeft het advies van de Commissie Onderzoek Financieringsstelsel
Waterbeheer om het maximum-drempelbedrag in een periode van vijf jaar geleidelijk
te laten oplopen van een bedrag van f 100 000 naar f 500 000
overgenomen. In dit onderwerp zal worden voorzien in de algemene
maatregel van bestuur, bedoeld in artikel 81a, tweede lid, van het onderhavige
wetsvoorstel. Bij de voorbereiding van bedoelde algemene maatregel van bestuur
zal in overleg met o.a. de Unie van Waterschappen worden bezien in hoeverre
de mate waarin van het in hoofdstuk I besproken interimbeleid gebruik wordt
gemaakt, rechtvaardigt dat in een versneld tempo wordt gekomen tot het door
de genoemde Commissie voorgestelde eindbedrag van f 500 000.Zoals in hoofdstuk II, paragraaf 2.2., van deze memorie van toelichting
is opgemerkt zal bij verontreiniging van de waterbodem de relatie tussen het
menselijk handelen dat ten grondslag ligt aan de verontreiniging (de oorzaak)
en de verontreiniging zelf, behalve bij stagnante wateren, veelal indirect
zijn. Om deze reden is in artikel 81a, tweede lid, – anders dan in artikel
79, eerste lid, Wet bodembescherming met betrekking tot de gemeente –
niet bepaald dat het drempelbedrag wordt gedragen door de waterkwaliteitsbeheerder
in wiens beheersgebied zich de oorzaak van de verontreiniging voordoet. Het
drempelbedrag wordt gedragen door de waterkwaliteitsbeheerder die het oppervlaktewater
beheert, waar het geval is gelegen.Behalve ten aanzien van het drempelbedrag wijkt de regeling, overeenkomstig
het advies van de Commissie Onderzoek Financieringsstelsel Waterbeheer en
het Regeringsstandpunt financiering waterbeheer, ook terzake van het te betalen
percentage bovenop het drempelbedrag af van die voor landbodemsanering. In
samenhang met de specifieke verantwoordelijkheden die de waterkwaliteitsbeheerders
hebben voor de zorg van de kwaliteit van het watersysteem alsmede vanuit het
decentralisatiebeginsel zoals neergelegd in de Waterschapswet, wordt het niet
noodzakelijk geacht dat de provincie een bijdrage verleent van twee-en-een-half
procent van de kosten die uitgaan boven het drempelbedrag.De regeling voor voorfinanciering (art. 53a) in de Wet bodembescherming
is voor de regionale waterkwaliteitsbeheerder van overeenkomstige toepassing.De bijdrage van het Rijk als waterkwaliteitsbeheerder in rijkswateren
(het drempelbedrag plus tien procent van de kosten na aftrek van het drempelbedrag)
wordt gefinancierd uit de rijksheffing op grond van de WVO, waarvan het tarief –
dus ook een eventueel noodzakelijke verhoging daarvan – bij wet wordt
vastgesteld. De resterende rijksbijdrage komt voor rekening van de algemene
middelen. Aangezien het bij beide de begroting betreft van de Minister van
Verkeer en Waterstaat, is er vanaf gezien deze kostenverdeling in dit wetsvoorstel
vast te leggen.Wel is in artikel 63b, vierde lid, van het wetsvoorstel bepaald dat de
Minister van Verkeer en Waterstaat – evenals de provincie op grond van
artikel 84 van de Wet bodembescherming – eenmaal per jaar een verslag
opstelt over de wijze waarop de ingevolge de begroting van zijn ministerie
voor waterbodemsanering bestemde middelen in het voorgaande kalenderjaar zijn
besteed. Het verslag wordt te zamen met het saneringsprogramma voor de waterbodem
van rijkswateren aan de Tweede Kamer gezonden.Met betrekking tot de kosten van het oriënterend onderzoek zij opgemerkt
dat in het Regeringsstandpunt financiering waterbeheer reeds is aangegeven
dat deze buiten het financieringsstelsel van het onderhavige wetsvoorstel
blijven en geheel worden gefinancierd door de waterkwaliteitsbeheerder uit
de heffingopbrengst WVO.Met betrekking tot gevallen van verontreiniging van de waterbodem, die
om milieuhygiënische redenen worden onderzocht en gesaneerd past ten
aanzien van (mede-) financiering door de gebruiker – gelet op de aard
van de problematiek van waterbodemverontreiniging – een genuanceerde
benadering. Afspraken over (mede-) financiering door gebruikers zullen bij
deze gevallen gerelateerd moeten zijn aan het belang of het voordeel, dat
de betrokken gebruikers/belanghebbenden hebben bij de te treffen onderzoeks-
en saneringsmaatregelen. 4.2.3. Samenloop van sanering en onderhoudIn situaties, waarin een geval van verontreiniging dat om milieuhygiënische
redenen moet worden gesaneerd (overschrijding van de interventiewaarde) gedeeltelijk
uit een oogpunt van onderhoud wordt aangepakt (deelsanering), is er sprake
van samenloop van sanering en onderhoud.Zoals in paragraaf 3.2.1. van hoofdstuk III van deze memorie van toelichting
is aangegeven is geconstateerd dat bij de aanpak van verontreinigde waterbodems
een nuancering van het beginsel, dat sanering ziet op het gehele geval van
ernstige verontreiniging, op haar plaats is. In de ontwikkelde systematiek,
die is neergelegd in het Beleidsstandpunt verwijdering baggerspecie en die
hieronder wordt geschetst, is het niet relevant is wie het initiatief tot
de aanpak heeft genomen. De initiatiefnemer tot het onderhoudsbaggerwerk zal
in samenloopsituaties niet financieel verantwoordelijk worden gehouden voor
de sanering van het gehele geval. Dit geldt uiteraard niet wanneer de initiatiefnemer
tevens de veroorzaker van de verontreiniging is.Indien bij bovenbedoelde gevallen primair om onderhoudsredenen wordt gebaggerd,
komen zoals in paragraaf 4.2.1. van dit hoofdstuk is aangegeven, de meerkosten
ten gevolge van de verontreiniging, die gelegen is in het gedeelte van het
geval dat door degene die het onderhoud verricht wordt aangepakt voor diens
rekening. Uitgangspunt bij het bepalen van het belang van degene die het onderhoud
verricht, is de dimensionering van het betreffende water die nodig is om aan
zijn functie te voldoen; dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de zogenaamde
legger. Indien degene die het onderhoud verricht verder geen belang of voordeel
heeft bij de sanering van het overige gedeelte (bijvoorbeeld het belang dat
minder snel opnieuw hoeft te worden gebaggerd), komen de kosten van onderzoek
en sanering van het bedoelde overige gedeelte niet voor zijn rekening.Indien in de hierboven bedoelde gevallen van samenloop de verontreinigde
waterbodem primair om milieuredenen wordt verwijderd (dit zal doorgaans door
de waterkwaliteitsbeheerder geschieden) dan zal in het algemeen de afspraak
worden gemaakt dat degene die het onderhoud verricht de kosten draagt van
de verwijdering van de verontreinigde baggerspecie welke anders op enig moment
in de daarop volgende periode zouden moeten worden gemaakt om onderhoudsredenen.
Uitgangspunt kan ook daarbij zijn de bovenbedoelde dimensionering van het
betreffende water. Daarnaast dient ook bij sanering om milieuredenen bij de afspraken inzake
de (mede-) financiering door degene die het onderhoud verricht rekening te
worden gehouden met het belang of het voordeel dat deze heeft bij de sanering
van het overige gedeelte van het geval (bijvoorbeeld omdat minder snel opnieuw
hoeft te worden gebaggerd).Overigens zal in gevallen als hierboven bedoeld, het betreffende geval
van verontreiniging niet altijd in één keer worden aangepakt.
Zoals in paragraaf 3.2. van hoofdstuk III van deze memorie van toelichting
reeds is opgemerkt, kunnen fasering van de sanering of deelsanering in de
rede liggen. 4.3. Consequenties voor de verontreinigingsheffing WVO
bij regionale waterenEvenals bij de Interimwet bodemsanering en de Wet bodembescherming zijn
in het onderhavige wetsvoorstel de kosten van de aanpak van de thans bekende
gevallen afgezet tegen de te verwachten lastenverhoging voor de burger, in
casu tegen de te verwachten stijging van de bestaande WVO-heffingen waaruit
het drempelbedrag plus 10% van de resterende kosten bekostigd
moeten worden. Daarbij is ook rekening gehouden met de doorberekening van
de rijksheffing WVO. De waterkwaliteitsbeheerders, die via een rioolwaterzuiveringsinstallatie
lozen op rijkswateren, krijgen van de waterkwaliteitsbeheerder in rijkswateren
immers een heffing opgelegd, die zij in de regionale WVO-heffing doorberekenen
aan degenen, die zijn aangesloten op de rioolzuiveringsinstallatie. Het gaat
hierbij om 1,1 miljoen inwonerequivalenten. De doorwerking van de rijksheffing
mede in aanmerking genomen, zijn de gevolgen van het voorgestelde financieringssysteem
op de hoogte van de regionale WVO-heffing betrekkelijk gering, zowel gemiddeld
als voor de afzonderlijke waterkwaliteitsbeheerders en daarmee voor de huishoudens.Het wordt onaannemelijk geacht dat waterkwaliteitsbeheerders als gevolg
van de door hen voor onderzoek en sanering van waterbodemverontreiniging op
te brengen middelen in financiële moeilijkheden zouden geraken, vergelijkbaar
met gemeenten die in een positie geraken, als bedoeld in artikel 12 van de
Financiële Verhoudingswet. Om deze reden wordt het op dit moment niet
noodzakelijk geacht voor individuele waterkwaliteitsbeheerders een «vangnet»-regeling
overeenkomstig artikel 79, vierde lid, van de Wet bodembescherming in het
leven te roepen. In uitzonderlijke gevallen, wanneer de WVO-heffing absoluut
of relatief (in verhouding tot andere waterkwaliteitsbeheerders) extreem hoog
zou worden, biedt artikel 23, derde lid, van de WVO een mogelijkheid om een
bijdrage uit de algemene rijksmiddelen te verstrekken aan de waterkwaliteitsbeheerder. 4.4. Beschikbare middelen rijksbegrotingIn hoofdstuk I, paragraaf 1.2., is ingegaan op de beschikbare middelen
voor het onderzoek en de sanering van regionale waterbodems. Deze middelen
zijn binnen de begroting van VROM toegevoegd aan het begrotingsartikel «bodemsanering».
Binnen dit artikel zijn deze gelden voor de jaren 1991 tot en met 1994 specifiek
voor dit doel aangemerkt. Op basis van een door het IPO voorgestelde verdeelsleutel
wordt jaarlijks aan de provincies een specifiek budget voor onderzoek en uitvoering
van gevallen van waterbodemsanering toegekend. Met de provincies zijn afspraken
gemaakt over de voorwaarden waaronder binnen het totale budget verschuivingen
tussen het algemene saneringsbudget en het specifieke budget voor waterbodems
mogen plaatsvinden.De achtergrond voor het specifiek aanmerken van dit budget is dat op deze
wijze aan de provincies de kans wordt geboden om door middel van onderzoek
een goed beeld te krijgen van de omvang en van de urgentie van de problematiek
op hun terrein en om ervaring op te doen met de aanpak van gevallen van waterbodemsanering.
Zo wordt voorkomen dat dit nieuwe onderwerp onder druk van de bestaande prioriteiten
niet of onvoldoende de kans krijgt een specifieke plaats binnen het provinciale
bodemsaneringsbeleid te verwerven.Door de (voormalige) Centrale Raad voor de Milieuhygiëne (CRMH) is
in het advies over het Kabinetsstandpunt financiering waterbeheer geconstateerd
dat de financiering van de waterbodemsanering zal moeten concurreren met de
sanering van de landbodem. Gezien de algehele toestand van de Rijksfinanciën
en, aldus de raad, het feit dat wonen en werken nu eenmaal boven en niet onder
water geschiedt, zullen de financieringsstromen voor land- en waterbodem gescheiden
dienen te worden. Anders is de raad bevreesd dat de sanering van de waterbodem
niet met de hoogste prioriteit zal geschieden. Om dezelfde reden is ook door
het IPO, de Unie van Waterschappen en de VNG verzocht om structureel de betreffende
gelden voor waterbodemsanering afzonderlijk aan te merken.Op zichzelf wordt onderkend dat er aanleiding kan zijn voor de door de CRMH uitgesproken zorg. Vanuit een oogpunt van wetssystematiek ligt
het echter niet voor de hand om dit door middel van de onderhavige aanvullende
wettelijke regeling in de Wet bodembescherming vast te leggen. Veeleer ligt
het voor de hand om in eerste instantie te onderzoeken of en in hoeverre een
objectiveerbare afweging van de prioriteit van landbodem- versus waterbodemprojecten
kan worden vastgelegd in de algemene maatregel van bestuur welke ingevolge
artikel 36 van de Wet bodembescherming moet worden opgesteld. Deze algemene
maatregel van bestuur beoogt onder meer om regels te stellen met betrekking
tot de vraag of er van urgentie sprake is bij de sanering van een geval van
ernstige verontreiniging.Op basis van de definitieve opzet van deze algemene maatregel van bestuur
en de eerste ervaringen met onderzoek en uitvoering van waterbodemsanering
kan worden bezien of de gewenste continuïteit langs die weg voldoende
gewaarborgd is en kan derhalve een meer evenwichtige beslissing genomen worden
over de eventuele noodzaak om aanvullend in enigerlei vorm de aandacht voor
de waterbodemproblematiek te waarborgen. Te zijner tijd zal daarover met het
IPO en de Unie van Waterschappen overleg worden gevoerd. Tot het moment van
totstandkoming van genoemde algemene maatregel van bestuur zal overigens de
lijn van het afzonderlijk aanmerken van deze gelden worden gecontinueerd. 4.5. KostenverhaalDe kosten van onderzoek en sanering van verontreinigde waterbodems die
door de overheid in het kader van het onderhavige wetsvoorstel zijn gemaakt
kunnen op grond van artikel 75 van de Wet bodembescherming op de veroorzaker(s)
worden verhaald.Daarbij zullen zich verschillende vragen van feitelijke en van juridische
aard kunnen voordoen.Een belangrijke vraag zal zijn wie als veroorzaker van de verontreiniging
kan worden aangemerkt. Het verhaal van kosten zal op dit punt dikwijls worden
bemoeilijkt door de omstandigheid dat de veroorzaker van de verontreiniging
moeilijk te achterhalen is en dat vaak meer veroorzakers betrokken zijn. In
die gevallen, waarin vastgesteld kan worden wie de veroorzakers zijn, zal
tot kostenverhaal kunnen worden overgegaan.Handelingen waarbij afvalstoffen, verontreinigende stoffen of schadelijke
stoffen in het oppervlaktewater worden geloosd zijn vergunningplichtig op
grond van de WVO. Gezien het feit dat deze wet reeds vanaf 1970 van kracht
is, zijn de thans aan het licht tredende verontreinigingen van de waterbodem
mogelijk deels veroorzaakt door lozingen waarvoor ingevolge de WVO een vergunning
was vereist. In veel gevallen is een dergelijke vergunning (inmiddels) ook
afgegeven. Voor zover niet een vergunning is verleend, zal de veroorzaker
in een aantal gevallen beschikken over een fictieve lozingsvergunning als
bedoeld in artikel 31, tweede of derde lid, WVO.Bij kostenverhaal uit onrechtmatige daad kan de vraag rijzen of en in
hoeverre een vergunning invloed heeft op de aansprakelijkheid uit onrechtmatige
daad van degene die overeenkomstig de hem verleende vergunning handelt, doch
daarbij aan een derde als gevolg van verontreiniging van de waterbodem schade
toebrengt.Alhoewel de jurisprudentie niet eenduidig is, overheerst de tendens dat,
ook al is voor een lozing een vergunning afgegeven en worden de daaraan verbonden
voorschriften nageleefd, de vergunninghouder hierdoor niet onder alle omstandigheden
is gevrijwaard van een actie uit onrechtmatige daad door derden
die door het gebruik van de vergunning worden geschaad.De vraag of deze aansprakelijkheid bestaat, indien een waterkwaliteitsbeheerder
een verhaalsactie instelt ten aanzien van kosten van onderzoek of sanering
van waterbodemverontreiniging, kan niet in zijn algemeenheid worden beantwoord.
Bij de beantwoording van deze vraag lijkt onder meer van belang of, en in
hoeverre, het voor de waterkwaliteitsbeheerder mogelijk was of in de rede
lag aan de vergunning voorschriften te verbinden bij naleving waarvan de verontreiniging
was voorkomen, dan wel de vergunning te weigeren omdat de lozing een bedreiging
vormde voor de kwaliteit van de waterbodem, en of door de aanvrager destijds
in de aanvraag van de vergunning volledig inzicht is verschaft omtrent de
samenstelling van de lozingen. Dit is afhankelijk van de omstandigheden van
het geval en zal daarom uiteindelijk per geval door de rechter moeten worden
beoordeeld.Ingevolge het vijfde lid van artikel 75 van de Wet bodembescherming kunnen
de kosten van onderzoek en sanering door de Staat worden verhaald, indien
aan bepaalde voorwaarden is voldaan.Of aan deze voorwaarden is voldaan, zal per geval door de rechter moeten
worden beoordeeld. Voor diens oordeel omtrent de ernstige verwijtbaarheid,
als bedoeld in het vijfde lid, onder b, van artikel 75 van de Wet bodembescherming,
zal de inhoud van de vergunning een indicatie kunnen vormen, doch beslissend
is deze inhoud daarvoor niet. 4.6. EvaluatieDe waterbodemsaneringsregeling in de Wet bodembescherming zal nadat daarmee
een aantal jaren ervaring is opgedaan op onderdelen worden geëvalueerd.
Overeenkomstig het advies van de Commissie Onderzoek Financieringsstelsel
Waterbeheer zal daarbij vooral aandacht worden besteed aan de hoogte van de
drempelbijdrage van de waterkwaliteitsbeheerders en de consequenties van de
waterbodemsanering voor de WVO-heffing. Ook de meerkosten voor gemeenten ten
gevolge van de verwijdering van baggerspecie kunnen bij de evaluatie aan de
orde komen. De evaluatie zal zich verder met name uitstrekken over operationele,
waaronder ook organisatorische, aspecten. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING Artikel I, onderdeel ADe in dit artikelonderdeel opgenomen wijziging is slechts van redactionele
aard en hangt samen met de in artikel 63a gehanteerde terminologie. Artikel I, onderdeel B § 5.1. Rijkswateren Artikel 63aDe taken en bevoegdheden die op grond van de Wet bodembescherming aan
gedeputeerde staten worden opgedragen respectievelijk toegekend, worden, in
gevallen waarin de verontreiniging of aantasting de bodem onder oppervlaktewater
betreft, waarvoor de Minister van Verkeer en Waterstaat waterkwaliteitsbeheerder
is, aan die Minister opgedragen respectievelijk toegekend. Ook komen in die
gevallen enkele bevoegdheden van provinciale staten te rusten
bij de Minister van Verkeer en Waterstaat, evenals de vorderingsbevoegdheid,
een bevoegdheid van de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer.De toekenning van deze bevoegdheden en verplichtingen is geregeld in het
eerste en derde lid van artikel 63a. Zoveel mogelijk is daarbij, gezien het
aanvullende karakter van de onderhavige regeling, gekozen voor het aanhalen
van de desbetreffende, bestaande artikelen van de Wet bodembescherming.In het tweede lid is bepaald dat hetzelfde geldt, voor zover de verontreiniging
of aantasting de kust of de oever van oppervlaktewater betreft, tenzij redelijkerwijs
kan worden aangenomen dat die verontreiniging of aantasting geen gevolgen
heeft voor de bodem onder dat water. Deze regeling komt overeen met hetgeen
in artikel 35, eerste lid, is bepaald ten aanzien van de bevoegdheden bij
ongewone voorvallen.Het vierde lid bevat enkele aanvullingen ter uitwerking van hetgeen in
het eerste lid is bepaald. Het vierde lid dient dus in samenhang met het eerste
lid te worden gelezen.Om het inzicht in het pakket aan taken en bevoegdheden van de Minister
van Verkeer en Waterstaat te vergemakkelijken volgt hieronder een overzicht
daarvan. De taken en bevoegdheden waarachter een asterisk is geplaatst, zijn
alleen relevant bij de gevallen van verontreiniging waarbij derden actief
zijn betrokken en bij saneringen door derden (veroorzakers van de verontreiniging
of gebruikers van een deel van het rijkswater) in eigen beheer (dus saneringen,
die niet door de Minister van Verkeer en Waterstaat – al dan niet op
voet van artikel 63a juncto artikel 48 – worden uitgevoerd).– het Service Centrum Grondreiniging zendt een afschrift van zijn
advies aan de Minister van Verkeer en Waterstaat (artikel 21, tweede lid,
tweede volzin) (*);– de melding van een actuele verontreiniging of aantasting van de
rijkswaterbodem met een opgave van getroffen c.q. te treffen maatregelen (artikel
27) en de melding van een voornemen tot de aanpak van een geval van rijkswaterbodemverontreiniging
geschiedt aan de Minister van Verkeer en Waterstaat (artikel 28) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan optreden bij ernstige
verontreiniging of aantasting van de bodem ten gevolge van een ongewoon voorval
(bevoegdheden op grond van het reeds bestaande artikel 35) (*); – de Minister van Verkeer en Waterstaat stelt in een beschikking
vast of er sprake is van een geval van ernstige verontreiniging (artikel 29)
en stelt in diezelfde beschikking tevens vast of er sprake is van urgentie
om het geval te saneren, en zo ja, op welke termijn met de sanering dient
te worden begonnen en welke wijzigingen van het gebruik van de bodem aan hem
moeten worden gemeld (artikel 37, eerste, tweede en vierde lid); voorts kan
de Minister van Verkeer en Waterstaat in bedoelde beschikking onder meer aangeven
welke tijdelijke beveiligingsmaatregelen voorafgaand aan de sanering moeten
worden genomen (artikel 37, derde lid) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan, op verzoek van degene
die saneert, bepalen dat de sanering in fasen wordt uitgevoerd (artikel 38)
(*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat keurt bij de aanpak in eigen
beheer van een geval van ernstige verontreiniging van de rijkswaterbodem het
saneringsplan goed; hij kan nadere regels stellen met betrekking tot de inhoud
van het saneringsplan en hij stelt het tarief vast voor de beoordeling van
saneringsplannen (artikel 39) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan ingeval slechts een
gering gedeelte van de verontreiniging van de rijkswaterbodem wordt verplaatst,
toestaan dat uitsluitend voor dat gedeelte de resultaten van een nader onderzoek
en een saneringsplan worden verstrekt (artikel 40) (*);– burgemeester en wethouders doen van hun bekende gevallen van rijkswaterbodemverontreiniging opgave aan de Minister van Verkeer
en Waterstaat (artikel 41);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan bepalen dat met de sanering
van qua locatie met elkaar samenhangende gevallen van ernstige verontreiniging
tezelfdertijd wordt begonnen (artikel 42) (*) ;– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan bij een onderzoeksgeval
een bevel geven tot nader onderzoek en bij een geval van ernstige verontreiniging
een bevel geven tot het treffen van tijdelijke beveiligingsmaatregelen, tot
het verrichten van saneringsonderzoek of tot het saneren van de rijkswaterbodem
(art. 43); hij gaat pas over tot het geven van een bevel nadat hij eerst de
betrokkene de gelegenheid heeft geboden om binnen een na overleg met de betrokkene
vastgestelde termijn nader onderzoek of saneringsonderzoek te verrichten,
de rijkswaterbodem te saneren, tijdelijke beveiligingsmaatregelen te nemen
of een saneringsplan op te stellen (artikel 45, derde lid) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan degene die niet overeenkomstig
een goedgekeurd saneringsplan saneert, bevelen alsnog overeenkomstig dat plan
te handelen (artikel 44) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat is belast met het oriënterend
en het nader onderzoek en met het saneringsonderzoek en de sanering van gevallen
van ernstige verontreiniging van de rijkswaterbodem voor zover daarin niet
is voorzien op een wijze, bedoeld in de artikelen 13, 27, 28, 43 tot en met
47 of 72 (artikel 48);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan een bevel geven tot
staking van verontreinigende handelingen en tot het gedogen van onderzoek
en sanering van de rijkswaterbodem (artikel 49 in samenhang met artikel 30,
tweede, derde en vierde lid) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat zendt een afschrift van
bepaalde beschikkingen aan het kadaster (art. 55) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kent schadevergoeding toe
(derde lid juncto artikel 74) (*);– de Minister van Verkeer en Waterstaat kan vorderen (artikel 50);
hij kan dit op grond van het vierde lid, onder a, in samenhang met artikel
50 geheel op eigen initiatief doen (*).De bevoegdheid van de Staat om ingevolge artikel 75 de kosten te verhalen
geldt ook voor kosten met betrekking tot onderzoek en sanering van gevallen
van rijkswaterbodemverontreiniging; dit behoeft niet uitdrukkelijk bepaald
te worden.Tegen de beslissingen van de Minister van Verkeer en Waterstaat staat
ingevolge artikel 87 beroep open.Op grond van artikel 35 heeft de Minister van Verkeer en Waterstaat als
waterkwaliteitsbeheerder reeds de nodige bevoegdheden om op te treden indien
zich een ernstige verontreiniging of aantasting van de waterbodem onder rijkswater
voordoet.In het vierde lid, onderdeel c, is met uitzondering van het verhaalsartikel
(artikel 75) de regeling van de kosten van sanering uit het hoofdstuk financiële
bepalingen van de Wet bodembescherming voor de gevallen waarin de Minister
van Verkeer en Waterstaat de waterbodem saneert, buiten toepassing verklaard.
Voor deze gevallen, waarin alle taken bij één instantie –
de Minister van Verkeer en Waterstaat – zijn geconcentreerd, vindt de
financiering plaats langs de weg van de begroting van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat.Het vijfde lid van dit artikel heeft betrekking op gevallen waarin sprake
is van zowel landbodemverontreiniging als rijkswaterbodemverontreiniging.
In deze gevallen is afstemming van de verschillende mogelijke maatregelen
noodzakelijk, omdat de bevoegdheden en verplichtingen niet bij hetzelfde bestuursorgaan
liggen. Met het oog daarop schrijft het vijfde lid voor dat de Minister van
Verkeer en Waterstaat en gedeputeerde staten met elkaar overleg plegen alvorens
gebruik te maken van hun bevoegdheden met betrekking tot de aanpak van het
geval. Wie het initiatief tot dit overleg moet nemen is niet
bepaald. Dit hangt namelijk van de situatie van het geval af. Artikel 63bIn dit artikel vindt het zogenaamde saneringsprogramma voor de waterbodem
van rijkswateren regeling. Wat betreft inhoud en wijze van voorbereiding komt
dit programma in grote lijnen overeen met het onderdeel van het provinciaal
milieuprogramma, dat betrekking heeft op bodemsaneringen.Op grond van het vijfde lid zendt de Minister van Verkeer en Waterstaat
samen met het saneringsprogramma een verslag naar de beide Kamers der Staten-Generaal,
waarin hij verantwoording aflegt van de besteding in het voorafgaande kalenderjaar
van voor de waterbodemsaneringen bestemde begrotingsgelden.Ingevolge het zesde lid geeft hij in het verslag aan hoe de door hem verrichte
onderzoeken en saneringen, die in dat jaar met bedoelde gelden zijn bekostigd,
zijn uitgevoerd. Op dit punt komt het verslag overeen met de verslaglegging
door de provincies aan de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, geregeld in artikel 84. Artikel 63cIn dit artikel is geregeld dat de Minister van Verkeer en Waterstaat een
inspraakregeling vaststelt. De inhoud van de bepaling is ontleend aan de regeling
inzake de provinciale verordening met betrekking tot de inspraak op de uitvoering
van onderzoek en sanering van bodemverontreinigingen (artikel 52) en de (tijdelijke)
regeling inzake de provinciale verordening met betrekking tot de inspraak
bij de voorbereiding van onder meer het bodemsaneringsdeel van het provinciaal
milieuprogramma (artikel XVII van de Wet van 2 juli 1992, houdende uitbreiding
en wijziging van de Wet algemene bepalingen milieuhygiëne en daarmee
samenhangende wijzigingen van andere wetten (milieubeleidsplanning en milieukwaliteitseisen;
provinciale milieuverordening; totstandkoming algemene maatregelen van bestuur)
(Stb. 1992, 415), zoals gewijzigd bij artikel III, tweede lid, van de wet
van 10 mei 1994 tot uitbreiding van de Wet bodembescherming met een regeling
inzake sanering van de bodem (Stb. 1994, 331).Ten opzichte van artikel 52 is de regeling meer toegespitst op de omstandigheid
dat het hier een regeling op rijksniveau betreft. Het ligt in de rede dat
de mogelijkheden tot inspraak, die deze regeling zal bieden analoog zijn aan
die welke de provincies bieden bij de uitvoering van onderzoek en sanering
van de landbodem en de waterbodem in regionale wateren. Toegevoegd is de verplichting
ook te regelen hoe gedeputeerde staten worden betrokken bij de uitvoering
in concrete gevallen. § 5.2. Regionale wateren Artikel 63dIn het eerste lid is voor de waterbodem onder regionale wateren de zorg
voor de uitvoering van onderzoek en sanering van die bodem – voor zover
die uitvoering niet door derden in eigen beheer plaatsvindt – opgedragen
aan de regionale waterkwaliteitsbeheerders. In de meeste gevallen zijn dat
de waterschappen. De desbetreffende taken en bevoegdheden komen de waterkwaliteitsbeheerder
ook toe ten aanzien van de oever van het onder het beheer van de waterkwaliteitsbeheerder
vallende oppervlaktewater, tenzij de vervuiling van die oever geen enkele
bedreiging vormt voor de aangrenzende waterbodem. De waterkwaliteitsbeheerder
krijgt een uitvoerende taak, vergelijkbaar met de taak waarmee een gemeente
op grond van artikel 53 voor de landbodem belast kan worden (de
«zelf-uitvoerende» gemeente). De taken, verband houdend met de
sturing van de sanering door derden en met de prioriteitsstelling, planning
en financiering van onderzoek en sanering die niet door derden wordt verricht,
blijven net als in het geval van de zelf-uitvoerende gemeente bij de provincies.
Tevens worden in het eerste lid enkele, bij gedeputeerde staten berustende
bevoegdheden, die van belang zijn voor de uitvoeringsfase, bij de waterkwaliteitsbeheerder
gelegd.Het betreft hier de bevoegdheden tot het geven van stakings- en gedoogbevelen
(artikel 49 juncto artikel 30).In het tweede lid worden – deels in aanvulling op het eerste lid –
enkele procedurele regels gegeven en voorts nog de bevoegdheid aan de waterkwaliteitsbeheerder
toegekend tot het vergoeden van schade ten gevolge van stakings- of gedoogbevelen.Overigens heeft de regionale waterkwaliteitsbeheerder reeds een aantal
bevoegheden indien zich een waterbodemverontreiniging ten gevolge van een
ongewoon voorval voordoet (artikel 35 juncto artikel 30).In het derde lid juncto artikel 41 wordt de waterkwaliteitsbeheerder opgedragen
om de aan hem bekende onderzoeks- en saneringsgevallen – voor zover
die zich voordoen in wateren die hij onder zijn beheer heeft – te melden
aan gedeputeerde staten en de betrokken eigenaar van het terrein. Artikel 63eIn dit artikel wordt aan de waterkwaliteitsbeheerder opgedragen voor elk
door hem te saneren geval van ernstige verontreiniging een saneringsplan vast
te stellen. Daarin geeft hij aan hoe hij de sanering zal uitvoeren. De inhoud
van het plan komt overeen met die van het saneringsplan dat ingevolge artikel
39 moeten worden gevoegd bij de melding, bedoeld in artikel 28, van een geval
van ernstige verontreiniging. Ook is overeenkomstig artikel 39 geregeld dat
het plan door gedeputeerde staten van de betrokken provincie eerst dient te
worden goedgekeurd alvorens de sanering ter hand kan worden genomen. Op de
goedkeuringsprocedure is het tweede lid van artikel 39 van overeenkomstige
toepassing verklaard. Met de goedkeuring heeft de provincie een adequaat middel
om er op toe te zien dat de uit te voeren sanering voldoet aan de gestelde,
milieuhygiënische randvoorwaarden en kan zij, indien nodig, corrigerend
optreden.Onder andere hierdoor zal de provincie voldoende haar eindverantwoordelijkheid
voor de waterbodemsaneringen waar kunnen maken. Artikel 63fIn dit artikel wordt aan gedeputeerde staten als instantie die een centrale
functie vervult bij onderzoek en sanering, opgedragen om de waterkwaliteitsbeheerder
te informeren en in bepaalde gevallen tevens te consulteren over een aantal
zaken die voor de laatste als uitvoerder van onderzoek en sanering van belang
kunnen zijn. Artikel 63gOp grond van dit artikel dienen provinciale staten een verordening op
te stellen, die regelt hoe de waterkwaliteitsbeheerder gedeputeerde staten
informeert over de door hem uitgevoerde saneringen en de financiële afwikkeling
daarvan.Gedeputeerde staten kunnen hun rol als «centrale saneringsinstantie»
alleen goed vervullen, indien de waterkwaliteitsbeheerder hen van genoemde
onderwerpen op de hoogte brengt. Een vergelijkbare regeling voor
de informatievoorziening van een zelf-uitvoerende gemeente naar de provincie
is te vinden in artikel 53, derde lid.Daarnaast worden in bedoelde verordening regels gesteld met betrek- king
tot de wijze waarop de coördinatie plaats moet vinden van de uitvoering
door verschillende overheidsinstanties van een sanering van een geval waarbij
sprake is van verontreiniging van zowel de waterbodem als de landbodem.Ingevolge het tweede lid kunnen in de verordening voorts in aanvulling
op het bepaalde in artikel 39, eerste lid, onder a tot en met f, nadere regels
worden gesteld omtrent de inhoud van door de waterkwaliteitsbeheerder vast
te stellen saneringsplannen. Deze bepaling is de pendant van die in artikel
39, eerste lid, tweede volzin. § 5.3. Bijzondere bepalingen met betrekking
tot onderhoudsbaggerwerk Artikel 63hIn dit artikel is geregeld, dat artikel 37 van de Wet bodembescherming
in de in het artikel omschreven situatie niet van toepassing is. Deze uitzon-dering
laat onverlet, dat de artikelen 29 en 39 van de Wet bodembescherming in bedoelde
situatie van toepassing zijn. Artikel 63iIn dit artikel wordt de reikwijdte van artikel 40 van de Wet bodembescherming
vergroot in die zin, dat het ook kan worden toegepast bij het verplaatsen
van een meer dan gering gedeelte van een geval van ernstige verontreiniging,
indien dit gebeurt bij onderhoudsbaggerwerk. Artikel 63jIn dit artikel is geregeld dat de Minister van Verkeer en Waterstaat in
de in het artikel omschreven situaties spoedshalve ontheffing kan verlenen
van artikel 28 van de Wet bodembescherming. § 5.4. Overige bepalingenIn de artikelen 63k en 63l wordt de mogelijkheid om een saneringsbevel
op te leggen aan de eigenaar of de erfpachter van een verontreinigde waterbodem
beperkt. Hierop is in § 3.2.5. van hoofdstuk III van het algemeen
deel van deze toelichting ingegaan. Artikel I, onderdelen C tot en met E (financiering regionale
waterbodemsaneringen)De bepalingen over de kosten, verbonden aan sanering, te vinden in de
artikelen 75 en volgende van de Wet bodembescherming, kunnen voor een groot
deel ook toepassing vinden voor de gevallen van verontreiniging van de waterbodem
onder regionale wateren. Voor zover een dergelijke bepaling zonder meer toepasselijk
is, – zie bij voorbeeld artikel 78 (dat zich overigens richt tot gedeputeerde
staten) – is afgezien van uitdrukkelijke vermelding daarvan in de wet.Wèl zijn in de onderhavige artikelonderdelen een aantal (bestaande)
bepalingen over kosten toegespitst op (onderzoek en sanering door) de waterkwaliteitsbeheerder,
Zie onderdeel C (wijziging van artikel 75), onderdeel D, onder 1 en 3, (wijzigingen
van artikel 76) en onderdeel F (wijziging van artikel 86). Voorts is voor
één bepaling een afwijkende regeling opgenomen, zie onderdeel
D, onder 2 (wijziging van artikel 76).In het eerste lid van het in onderdeel E voorgestelde artikel 81a tenslotte
zijn een aantal bestaande bepalingen buiten toepassing verklaard. Artikel 81aDeze bepaling regelt meer specifiek welke kosten van onderzoek en sanering
de waterkwaliteitsbeheerder moet dragen. In grote lijnen is de systematiek
van de kostenverdeling voor de droge bodem gevolgd, en komt de positie van
de regionale waterkwaliteitsbeheerder overeen met die van de gemeente. In
de uitwerking van de kostenverdelingsregeling zijn er echter een aantal verschillen.
Zo is de methode van berekening van de drempel voor de waterkwaliteitsbeheerder
verschillend van die voor de gemeente. Ook met betrekking tot de kosten voor
oriënterend onderzoek bestaat er een belangrijk verschil met de regeling
voor de gemeenten; deze kosten neemt de waterkwaliteitsbeheerder geheel voor
zijn rekening, zie het vierde lid. Artikel I, onderdeel GDe in dit artikelonderdeel vervatte wijziging van artikel 91 van de Wet
bodembescherming strekt ertoe de Minister van Verkeer en Waterstaat te betrekken
bij de totstandkoming van enkele algemene maatregelen van bestuur waarin belangrijke
bodemsaneringsbepalingen van de wet verdere uitwerking krijgen. Een dergelijke
betrokkenheid ligt in de rede, nu de Minister van Verkeer en Waterstaat voor
de rijkswateren alle wettelijke taken en bevoegdheden inzake bodemsanering
krijgt toebedeeld. Artikel I, onderdeel HDit artikelonderdeel regelt dat de krachtens artikel 81a, tweede lid,
onder a, vast te stellen algemene maatregel van bestuur tot stand komt volgens
de procedurebepalingen van artikel 92 van de Wet bodembescherming. Artikel IIDe in dit artikel opgenomen overgangsbepaling bepaalt dat onderzoek en
sanering die reeds zijn aangevangen vóór de inwerkingtreding
van de voorgestelde wettelijke regeling en waarvoor ook reeds verplichtingen
zijn aangegaan, worden afgehandeld volgens het oude recht, dat wil zeggen
volgens de bepalingen van de Wet bodembescherming zoals die luidde onmiddellijk
voorafgaand aan de inwerkingtreding van de onderhavige regeling. De overgangsbepaling
gaat niet zover dat indien voor een bepaalde deelprojectfase reeds een verplichting
is aangegaan, ook de gehele verdere aanpak van dat geval valt onder de oude,
ongewijzigde Wet bodembescherming. Voor alle volgende deelprojectfasen waarvoor
op het tijdstip van inwerkingtreding van de onderhavige regeling nog geen
verplichtingen zijn aangegaan, gaat die laatste regeling gelden.De waterkwaliteitsbeheerder betaalt derhalve de kosten voor zover deze
niet reeds door de gemeente (en eventueel ook door de provincie) zijn betaald.
Laatstbedoelde kosten dienen daarom in mindering te worden gebracht op de
wettelijk verplichte bijdrage van de waterkwaliteitsbeheerder. Het tweede
lid van artikel II voorziet hierin.De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,M. de BoerDe Minister van Verkeer en Waterstaat,A. Jorritsma-Lebbink XNoot1Kamerstukken II 1988/89, 21 137, nrs. 1–2.XNoot2Kamerstukken II 1989/90, 21 137, nrs. 20–21.XNoot3Kamerstukken II 1988/89, 21 250, nrs. 1–2 en 1989/90, 21 250,
nr. 3.XNoot4Kamerstukken II 1989/90, 21 557, nrs. 1–2.XNoot5Kamerstukken II 1993/94, 23 560, nrs. 1–2XNoot6Kamerstukken II 1993/94, 21 250, nrs. 27–28XNoot7Zie actiepunt A55 van het NMP en actiepunt 5 van het Tien jaren-scenario
bodemsanering.XNoot8Kamerstukken II 1993/94, 23 450, nr. 1. Het Beleidsstandpunt verwijdering
baggerspecie is op 9 maart 1994 behandeld door de Tweede Kamer (Kamerstukken
II 1993/94, 22 727 en 23 450, nr. 10).XNoot9Kamerstukken II 1991–92, 21 556, nr. 5 (blz. 12–13).XNoot10Stcrt. 1994, nr. 138.XNoot11Kamerstukken II 1989/90, 21 556, nr. 2 (blz. 11).XNoot12Kamerstukken II 1991/92, 22 728, nr. 1.XNoot13Kamerstukken II 1991/92, 21 556, nr. 5, blz. 30–31.XNoot14Kamerstukken II 1990/91, 21 250, nr. 13. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24234-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl