Defensieraad; Brief minister over de halfjaarlijkse informele vergadering op 28 en 29 september 2009 in Gotenburg
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST134808
 2009-2010
 
 21 501-28
 Defensieraad
 
 
 
 
 Nr. 
 52
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 september 2009
 Inleiding
 Onder leiding van het Zweedse voorzitterschap komen de EU-ministers van
Defensie op 28 en 29 september a.s. in Gotenburg bijeen voor de halfjaarlijkse
informele vergadering. Het Zweedse voorzitterschap is op 1 juli jl. gestart
en heeft een aantal onderwerpen voortvarend opgepakt. Zo zijn seminars georganiseerd
over de inzetbaarheid van de EU Battlegroups, over maritieme surveillance
en over civiel-militaire capaciteitsontwikkeling binnen het EVDB. Deze drie
onderwerpen zijn ook voor de bijeenkomst van ministers van Defensie op de
agenda geplaatst. Naast deze onderwerpen zullen ook de lopende operaties Atalanta
(piraterijbestrijding voor de kust van Somalië) en Althea (stabilisatiemissie
in Bosnië-Herzegovina) worden besproken. Ten slotte zal aandacht worden
besteed aan de Zweedse voorstellen betreffende de Europese Defensiemarkt en
-industrie.
 EVDB-operaties
 EUFOR Althea
 Operatiecommandant generaal McColl (plaatsvervangend SACEUR) zal de ministers
informeren over het verloop van operatie Althea en de planning voor een eventuele
volgende fase. Onder zijn leiding wordt thans gewerkt aan een ontwerp-operatieplan
voor een niet-executieve militaire EU trainingsmissie in Bosnië-Herzegovina,
als opvolger van de huidige operatie. Deze trainingsmissie zal nog steeds
geleid worden door het EU Operationele Hoofdkwartier op SHAPE, op basis van
de Berlijn-Plus regeling. Nederland is het ermee eens dat dit plan voor planningsdoeleinden
verder wordt uitgewerkt, maar vindt dat besluitvorming over de toekomst van
Althea thans nog niet aan de orde is. Nederland heeft steeds benadrukt dat
bij deze besluitvorming rekening moet worden gehouden met de transitie van
het kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger (ondersteuning van de
HV is een van de taken van Althea) en dat deze gebaseerd moet zijn op een
gedegen analyse van de politieke en veiligheidssituatie.
 EU NAVFOR Atalanta
 De EU-operatie Atalanta blijft een belangrijke bijdrage leveren aan de
bestrijding van piraterij voor de kust van Somalië. Sinds 13 augustus
jl. levert Nederland, zoals bekend, de Force Commander voor deze maritieme operatie en het fregat Hr.Ms. Evertsen. Ik zal
mijn collega’s informeren over de wijze waarop de Hr.Ms. Evertsen, als
modern commandofregat, in staat is deze operatie te leiden en tegelijkertijd
de relaties met overige antipiraterij-operaties verder te versterken. Coördinatie
met andere actoren die actief zijn voor de kust van Somalië is immers
van groot belang en draagt bij tot de effectiviteit van de antipiraterij-operaties.
Goede coördinatie maakt het mogelijk met de ingezette militaire middelen
een zo groot mogelijk gebied te beslaan. De EU speelt in dit proces een belangrijke
rol als co-voorzitter van het overleg tussen alle maritieme actoren in de
Golf van Aden. Gezien de verlenging van de operatie in 2010, waartoe de RAZEB
van 15 juni jl. heeft besloten, zal ook worden gesproken over de toekomstige
vulling van de missie.
 
 De EU onderzoekt thans langs welke weg piraterij voor de kust van Somalië
op structurele wijze kan worden bestreden, in het bijzonder door de stabilisering
van de situatie aan land en de verbetering van de Somalische en regionale
capaciteiten voor maritiem optreden en de vervolging van piraten. Op basis
van complementariteit met de lopende activiteiten van de VN en de AU in en
rondom Somalië, denkt de EU hierbij mogelijk aan bijdragen op het gebied
van Security Sector Reform, ondersteuning van
de missie van de Afrikaanse Unie in Somalië AMISOM, maritieme regionale
capaciteitsopbouw en ondersteuning van het politieke proces in Somalië.
In dit verband heeft Frankrijk het initiatief genomen om een bataljon van
de Somalische veiligheidstroepen te trainen in Djibouti en heeft het voorgesteld
deze training in volgende fases in EU-verband te organiseren. Nederland steunt
het onderzoek naar een grotere betrokkenheid van de EU bij Somalië. Overwegingen
over een Nederlandse bijdrage zijn pas aan de orde als er concretere voorstellen
worden uitgewerkt.
 EU Battlegroups
 Het Zweedse voorzitterschap heeft, in navolging van het Franse voorzitterschap,
de inzetbaarheid van de EU Battlegroups prominent
op de agenda gezet. De EU Battlegroups zijn een
belangrijk instrument gebleken voor nationale defensietransformatie in verschillende
EU-lidstaten en voor de bevordering van de interoperabiliteit tussen EU-lidstaten.
Dat neemt niet weg dat sinds de eerste gereedstelling van de Battlegroups in 2007 nog geen enkele Battlegroup is ingezet. Het
voorzitterschap wil daarom de inzetbaarheid van de Battlegroups bespreken, echter zonder te tornen aan het vigerende Battlegroups concept en bijbehorende uitgangspunten voor de planning
en (nationale) besluitvorming. Zo stelt het voorzitterschap voor eventueel
eenBattlegroup te gebruiken als strategische reserve voor
een EVDB-operatie, of het mogelijk te maken dat lidstaten op vrijwillige
basis (delen van) hun Battlegroup aanbieden voor operaties die langs reguliere
weg (door middel van force generation) worden
gevuld maar kampen met belangrijke tekorten.
 
 Nederland is bereid de inzetbaarheid van de EU Battlegroups verder te bespreken, met dien verstande dat het oorspronkelijke
concept leidend blijft. Het huidige concept betreft een snel inzetbare eenheid
die snel ter plekke moet kunnen zijn om een crisis in de kiem te smoren, of
snel uitvoering te geven aan een vredesregeling. Zo vindt Nederland het goed om te bezien of Battlegroups kunnen worden
ingezet in de beginfase van een EU-operatie, indien de situatie in het inzetgebied
in het bijzonder een snelle reactie zou vereisen. Overigens moet hierbij worden
vermeld dat Battlegroups niet geschikt zijn als
logistieke kwartiermakers. Nederland steunt verder het idee om deBattlegroups ook te gebruiken als strategische reserve voor een EU-operatie.
De eenheid zou pas metterdaad worden ingezet indien de commandant aanvullende
capaciteiten nodig heeft bij verslechterende omstandigheden. Nederland is
terughoudend ten aanzien van de gedachte om op voorhand delen van de Battlegroup te bestemmen om tekorten in de normale Force Generation van een EU-operatie op te vullen, omdat
dit aanbiedingen tijdens dit proces zou ontmoedigen. Landen zouden een afwachtende
houding kunnen aannemen en eerst de druk op de Battlegroup-landen kunnen opvoeren. Tijdens de vergadering wil ik in aanvulling
hierop voorstellen om te onderzoeken hoe de samenwerking verbeterd kan worden
tussen de twee Battlegroups die tegelijk gereed
staan, om de lasten beter te kunnen delen en efficiënter te kunnen optreden.
 Maritieme Surveillance
 Onder het Franse EU-voorzitterschap is in de tweede helft van 2008 het
onderwerp maritieme surveillance besproken. Maritieme surveillance is sectoroverschrijdend
en raakt de thema’s maritieme veiligheid en beveiliging, bescherming
van het milieu, visserijcontrole, controle van de buitengrenzen en wetshandhaving.
Het Directoraat Generaal voor Maritieme zaken en Visserij van de Europese
Commissie werkt momenteel aan de ontwikkeling van een geïntegreerd maritiem
beleid. Een onderdeel hiervan is de integratie van bestaande maritieme toezichtsystemen.
 
 Maritieme surveillance is een complex onderwerp omdat verschillende EU-pijlers,
organisaties (civiel/militair) en nationale ministeries er bij zijn betrokken.
Op het gebied van maritieme zaken zijn de Europese lidstaten bovendien niet
gelijk georganiseerd en lopen de bevoegdheden van de EU in verschillende pijlers
uiteen. Zo valt in Frankrijk de kustwacht onder verantwoordelijkheid van het
ministerie van Defensie, terwijl in Nederland het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties hiervoor verantwoordelijk is. Dit alles maakt
de coördinatie en samenwerking in EVDB-kader niet gemakkelijk.
 
 Het Zweedse voorzitterschap pleit nu voor een verbetering van de (civiel-miltaire)
coördinatie en een betere samenwerking tussen de verschillende pijlers,
door vooral het Europees Defensie Agentschap (EDA) en de Commissie beter te
laten samenwerken. Ook wordt het uitwerken van een European
Maritime Surveillance Concept genoemd. Nederland steunt deze Zweedse
initiatieven. Wel zal ik tijdens de vergadering opmerken dat niet alleen de
EU zich bezig houdt met dit onderwerp, maar dat ook de Navo actief is op dit
gebied. Coördinatie tussen Navo en EU verloopt «traditioneel»
moeizaam, maar is ook hier geboden.
 
 De EU heeft, met de start van de EVDB-missie voor de kust van Somalië,
duidelijk laten blijken een rol van betekenis te willen en kunnen spelen buiten
de eigen territoriale wateren. Beide ontwikkelingen hebben er toe bijgedragen
dat het onderwerp maritieme surveillance ook binnen EVDB meer aandacht krijgt.
 Civiel-militaire capaciteitsontwikkeling
 Ook de Zweedse voorstellen tot verbetering van civiel-militaire samenwerking
bij capaciteitsontwikkeling kunnen rekenen op Nederlandse steun. Een discussie
over dit onderwerp is gerechtvaardigd, omdat in 2010 zowel de
civiele als de militaire Headline Goal hun horizon
bereiken. Civiel-militaire samenwerking is een van de sterke kanten van het
EVDB, maar tot nu toe verlopen de respectievelijke capaciteitenprocessen nog
te veel gescheiden van elkaar. Nederland deelt de opvatting van het voorzitterschap
dat het, gelet op de nog steeds bestaande tekorten ten opzichte van de huidige Headline Goals, thans niet opportuun is een nieuw ambitieniveau
te formuleren dat zou leiden tot een vraag naar meer capaciteiten. De nadruk
moet blijven liggen op de vulling van de huidige tekorten en de verbetering
van de kwaliteiten van de Europese civiele en militaire capaciteiten.
 
 Ik zal tijdens de vergadering mijn steun uitspreken voor de Zweedse gedachte
de beide Headline Goals meer op elkaar te laten aansluiten en ook in de planningssystematiek
te zoeken naar synergie. Volledige integratie tot één Headline Goal lijkt echter niet wenselijk. Wat betreft
het militaire capaciteitenproces dient immers ook de samenwerking met Navo
te worden bevorderd, zodat de handhaving van een militair capaciteitenproces
binnen de EU gewenst is. 
 Europese Defensie markt en industrie
 Het laatste onderwerp waarover het Zweedse voorzitterschap voorstellen
heeft gedaan betreft de Europese Defensiemarkt en -industrie. Het voorzitterschap
stelt dat enerzijds investeringen in Research and Development en capaciteiten noodzakelijk blijven, maar anderzijds dat de nadruk
ook moet liggen op verdere verbetering van de marktwerking. Met de publicatie
van een nieuwe aanbestedingsrichtlijn voor opdrachten op het gebied van defensie
en veiligheid op 20 augustus jl. is het defensiepakket van de Europese
Commissie voltooid. In het kader van het Europees Defensie Agentschap waren
al belangrijke initiatieven genomen om tot een open Europese defensiemarkt
te komen, zoals de gedragscode voor defensieverwerving. Het Zweedse voorzitterschap
stelt echter dat ook na het bereiken van deze mijlpalen moet worden gestreefd
naar meer transparantie en eerlijke concurrentie op de defensiemarkt. Juist
in de huidige economische situatie zouden de lidstaten moeten blijven samenwerken
en handelsbarrières uit de weg ruimen. Nederland is voorstander van
die gedachte en meent dat de Europese defensiemarkt toegang moet bieden aan
alle bedrijven, waaronder ook het midden- en kleinbedrijf.
 
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop