Financiering politieke partijen; Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27422, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

28-09-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27422 nr. 1

25-09-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNotitie financiering van politieke partijen1. Inleiding2. De Wet subsidiëring politieke partijen3. De omvang van de overheidssubsidie4. Ledentallen politieke partijen5. Kiezers als grondslag voor subsidiëringa. de positie van de gelieerde institutenb. de omvang van de doelgroepc. splitsing en fusie van politieke partijend. subsidiëring van partijen die alleen in de Eerste
Kamer zijn vertegenwoordigd6. De openbaarmaking van giften7. De sponsoring van politieke partijen8. Verbod op sponsoring van politieke partijen en de vrijheid
van vereniging9. Aanscherping openbaarheidsverplichtingOndertekeningLichaamFinanciering van politieke partijen in het buitenland
(Bijlage bij de notitie Financiering van politieke partijen)1. Inleiding2. Groot-Brittannië2.1 Partijfinanciering algemeen2.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partijinkomsten en -uitgaven.Openbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving3. Duitsland3.1 Partijfinanciering algemeen3.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partijinkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving4. Zweden4.1 Partijfinanciering algemeen4.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinanciering5. Frankrijk5.1 Partijfinanciering algemeen5.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving6. Australië6.1 Partijfinanciering algemeen6.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving7. Israël7.1 Partijfinanciering algemeen7.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partijinkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving8. Japan8.1 Partijfinanciering algemeen8.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving9. Italië9.1 Partijfinanciering algemeen9.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking en verslagleggingHandhaving10. Spanje10.1 Partijfinanciering algemeen10.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenOpenbaarmakingFinanciële verslagleggingHandhaving11. De Verenigde Staten van Amerika11.1 Partijfinanciering algemeen11.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving12. Canada12.1 Partijfinanciering algemeen12.2 Controle op partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenOpenbaarmaking giftenFinanciële verslagleggingHandhaving
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27422Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 422Financiering van politieke partijennr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 september 2000Bijgaand zend ik u een notitie over de financiering van politieke partijen.
Deze notitie was u toegezegd bij brief van 24 februari jl. van mijn ambtsvoorganger,
naar aanleiding van een overleg dat hij had gevoerd met de voorzitters van
landelijke politieke partijen. Graag wil ik bij gelegenheid nader met u van
gedachten wisselen over de inhoud van de notitie.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries Notitie financiering van politieke partijen1. InleidingIn het overleg van mijn ambtsvoorganger met de voorzitters van de landelijke
politieke partijen is – behalve over een aantal andere onderwerpen die
de functie van politieke partijen betreffen – vooral ook gesproken over
de positie van politieke partijen in relatie tot de financiële positie
van de partijen. Verschillende voorzitters gaven aan de financiële basis
van de partijorganisaties zorgelijk te vinden, mede als gevolg van teruglopende
ledentallen en contributies. In dat verband is gesproken over het niveau van
de overheidssubsidie, alsmede over de wenselijkheid c.q. de mogelijkheid om
door sponsoring van politieke partijen door bedrijven en maatschappelijke
organisaties nieuwe inkomsten te genereren.Voor het vraagstuk van de partijfinanciering en de vraag of de financiële
positie van politieke partijen kan worden versterkt, zou ik bij de mogelijke
inkomstenbronnen van politieke partijen een onderscheid willen maken tussen
de volgende drie categorieën. Contributies en overige door partijleden
gegenereerde bijdragen vormen als eerste categorie van oorsprong de financiële
basis van politieke partijen. Als tweede categorie zou ik willen aanduiden
de overheidssubsidie. Giften en sponsoring door bedrijven en maatschappelijke
organisaties vormen de derde categorie.In deze notitie wordt eerst ingegaan op de overheidssubsidie en wordt
een uiteenzetting gegeven van de overwegingen die hebben geleid tot de subsidiëring
van politieke partijen zoals geregeld in de Wet subsidiëring politieke
partijen. Vervolgens komt aan de orde de vraag of de trend van dalende ledentallen
en de daarmee verbonden inkomstendaling kan worden tegengegaan. Voorts wordt
beschreven de wenselijkheid c.q. de mogelijkheid om door sponsoring van politieke
partijen door bedrijven en maatschappelijke organisaties nieuwe inkomsten
te genereren. Daarna wordt een beschrijving gegeven van het wettelijke regime
omtrent de openbaarmaking van giften en worden vervolgens voorstellen gedaan
om de wettelijke regels omtrent giften en sponsoring aan te scherpen.Als bijlage bij deze notitie is een overzicht opgenomen een overzicht
van de financiering van politieke partijen en de regelgeving terzake in een
aantal andere landen.2. De Wet subsidiëring politieke partijenOp grond van de Wet Subsidiëring politieke partijen hebben landelijke
politieke partijen aanspraak op subsidie. Doel van de wet, die per 1 juli
1999 in werking is getreden, is om een bijdrage te leveren aan de instandhouding
en zo mogelijk versterking van de intermediaire positie van politieke partijen
in het democratisch staatsbestel. Daartoe is een subsidiebudget beschikbaar
van ongeveer tien miljoen gulden. De wet behelst onder meer de voorwaarden
voor de aanspraak op de subsidie, de hoogte van de aanspraak en de activiteiten
waaraan de subsidie kan worden besteed.In de wet is voorzien in een systematiek waarbij het subsidiebedrag door
de politieke partij naar eigen inzicht voor activiteiten kan worden aangewend
onder voorwaarde dat deze activiteiten deel uitmaken van de limitatieve opsomming
van subsidiabele activiteiten. Er wordt een bepaald bedrag als brede doeluitkering
beschikbaar gesteld en de politieke partijen bepalen zelf voor welke subsidiabele
activiteiten de subsidie wordt aangewend. Deze beleidsvrijheid is begrensd
waar het betreft de subsidie voor politiek-wetenschappelijke instituten en
voor politieke jongerenorganisaties. Indien een politieke partij beschikt
over een politieke jongerenorganisatie of een politiek-wetenschappelijk instituut,
geldt de verplichting dat een bepaald gedeelte van de subsidie
als geoormerkt bedrag aan de achterliggende instelling wordt doorbetaald.
Voor welke doeleinden de politieke partij het overige gedeelte van de subsidie
aanwendt, is een verantwoordelijkheid van de partij zelf. De wet voorziet
dus binnen het kader van subsidiabele uitgaven niet in verdere verplichte
bestedingspatronen.De subsidie wordt verstrekt voor uitgaven die direct met de activiteiten
samenhangen. De opsomming in de wet bevat de volgende activiteiten:a. politieke vormings- en scholingsactiviteiten;b. informatievoorziening aan leden;c. het onderhouden van contacten met zusterpartijen buiten Nederland;d. het ondersteunen van vormings- en scholingsactiviteiten ten behoeve
van het kader van zusterpartijen buiten Nederland;e. politiek-wetenschappelijke activiteiten;f. activiteiten ter bevordering van de politieke participatie van jongeren.Het voeren van verkiezingscampagnes en het werven van leden zijn geen
activiteiten waarvoor de subsidie kan worden aangewend. De wet bevat voorts
regels over de openbaarmaking van giften, waarop in paragraaf 5 van deze
notitie nader zal worden ingegaan.3. De omvang van de overheidssubsidieMet de inwerkingtreding van de Wet subsidiëring politieke partijen
werd het voor de subsidie beschikbare budget met ongeveer 20% verhoogd. Bij
de behandeling van het wetsvoorstel is deze verhoging van de subsidie overigens
onderwerp van debat geweest1. Bij de bepaling
van de omvang van de overheidssubsidie aan de politieke partijen moet een
afweging worden gemaakt. Door teruglopende ledentallen en de daarmee verband
houdende daling van reguliere inkomsten in de vorm van ledenbijdragen en contributies,
is de financiële positie van de partijen onder druk komen te staan. Uit
de voorwaardenscheppende taak van het Rijk voor het functioneren van de in
de Staten-Generaal gerepresenteerde politieke partijen vloeit de zorg voor
een adequaat niveau van inkomsten voort. Maar anderzijds dient voorkomen te
worden dat een al te grote financiële afhankelijkheid van de rijksoverheid
ontstaat. Hierbij werd meegewogen dat de mogelijkheden voor de politieke partijen
om zelf op een aanvaardbare wijze door middel van alternatieve financieringsbronnen
te voorzien in de financiële behoeften, beperkt zijn.Besloten werd om te komen tot een verhoging van het niveau van de subsidie
ten behoeve van de politieke partijen. De verhoging bedroeg zoals gezegd ongeveer
20% ten opzichte van de reeds bestaande subsidie krachtens de ministeriële
subsidieregelingen. Dat betekende dus een wezenlijke verhoging. In de discussies
bij de wetsbehandeling over de hoogte van de overheidssubsidie, kwam aan de
orde de vraag in welke situatie precies sprake zou zijn van een al te grote
financiële afhankelijkheid. Uitgangpunt was dat in ieder geval dient
te worden voorkomen dat politieke partijen voor hun primaire en essentiële
functioneren van de overheid afhankelijk worden. Ik wijs in dit verband ook
op de door de Raad van State uitgesproken zorg dat een welhaast automatische
tendens tot subsidieverhoging zou kunnen gaan ontstaan. De subsidiering van
politieke partijen zou zeker niet mogen leiden tot verdergaande inhoudelijke
bemoeienis met de politieke partijen.Waar het gaat om de vraag naar een passend niveau van overheidssubsidie,
vind ik ook het in de Eerste Kamer gevoerde overleg over dit aspect vermeldenswaard.
Bij de wetsbehandeling werd besproken de mogelijkheid om een aanvaardbaar
subsidieniveau uit te drukken in een bepaald percentage, afgezet
tegen het totaal van de overige inkomsten van de politieke partijen. De commissie-Van
den Berg heeft gesteld dat het aandeel van de overheidssubsidie in de totale
inkomsten van alle partijen en verwante instellingen gezamenlijk niet groter
dient te zijn dan eenderde1. Bij de plenaire wetsbehandeling
in de Eerste Kamer2 werdgesproken over een verhouding
50/50. Mijn ambtsvoorganger heeft daarbij aangegeven te willen nagaan welk
percentage de subsidie uitmaakt van de totale omzet van politieke partijen.
Bij brief van 24 februari 2000 heeft de minister de politieke partijen verzocht
om informatie over de financiële positie van de partijorganisaties. Gevraagd
is naar de aard van de inkomsten en uitgaven van de partij alsmede naar de
verhouding van de overheidssubsidie ten opzichte van de overige inkomsten.
Daarbij is tevens gevraagd inlichtingen te verschaffen omtrent de financiële
positie van de aan de partij gelieerde rechtspersonen, c.q. rechtspersonen
die direct of indirect de financiële positie beïnvloeden. Op dit
moment is deze bevraging van de politieke partijen nog gaande. Ik zal uw Kamer
informeren zodra ik over de gegevens beschik.De informatie over de huidige financiële positie van politieke partijen
is relevant voor een oordeel over de vraag of de huidige subsidie op een juist
niveau is vastgesteld. Daarbij wil ik erop wijzen dat de regering nu niet
het voornemen heeft de subsidie te verhogen, zoals overigens reeds is aangegeven
bij de behandeling van de Wet subsidiëring politieke partijen naar aanleiding
van de opmerkingen terzake van de Raad van State. Dat laat onverlet dat een
discussie over de overheidssubsidie zinvol kan zijn, zeker in het licht van
het debat over sponsoring. Als een bezwaar tegen overheidssubsidie is steeds
gewezen op het ontstaan van een afhankelijkheid en het risico van overheidsbemoeienis.
Ik meen dat deze vragen zich eveneens – en mogelijk in versterkte mate –
voordoen bij sponsoring door bedrijven en andere organisaties.4. Ledentallen politieke partijenDe financiële positie van politieke partijen wordt vooral bepaald
door de ledentallen en de daarmee verbonden contributies en ledenbijdragen.
In totaal zijn er op dit moment ongeveer 300 000 personen lid van een
politieke partij. Afgezet tegen het aantal kiesgerechtigden van 11,8 miljoen3 betekent dit dat slechts 2,5% procent van de kiezers
lid is van een politieke partij. Er is sprake van een dalende trend zij het
dat dit niet voor alle partijen geldt of in gelijke mate geldt. In onderstaand
overzicht4 zijn de ledentallen van de politieke
partijen in de jaren 1990, 1995 en 1999 weergegeven.  Ledental 1990Ledental 1995Ledental 1999 CDA123 530100 44286 000PvdA91 78469 00061 600VVD69 07455 00051 265D669 82915 00013 391GPV12 91714 26914 121SGP23 06223 72823 800RPF8 46311 03512 650GL15 90012 50013 821SP15 41016 60925 052Totaal369 969317 583301 700Voor de algemene vraagstukken die verband houden met de daling van de
ledentallen, verwijs ik naar het advies van de Raad voor het openbaar bestuur
en het daarop geformuleerde kabinetsstandpunt5.
In dit verband is uiteraard relevant dat een dalend ledental ook een daling
impliceert van contributies en bijdragen van leden. Daarmee rijst de vraag
of ledenwerving gestimuleerd zou moeten worden en of daar een taak voor de
overheid is weggelegd. Dat laatste is naar mijn oordeel niet het
geval. Draagvlak van politieke partijen is weliswaar een aangelegenheid die
van algemeen belang is, maar ledenwerving is bij uitstek een activiteit die
de partijen zelf moeten verrichten. Bovendien mag men twijfelen aan de effectiviteit
van een overheidshandelen op dit terrein. Het ligt voor de hand dat iemand
lid wordt van een bepaalde politieke partij, omdat men zich tot die partij
en haar politieke standpunten voelt aangetrokken. Een algemene oproep of campagne
van de overheid – bijvoorbeeld via Postbus 51 – zal daar toch
beperkt aan kunnen bijdragen. Ledenwerving moet een activiteit zijn en blijven
van politieke partijen. De overheid kan daar slecht in faciliterende zin aan
bijdragen, zoals met name door het ter beschikking stellen van zendtijd voor
politieke partijen.In dat kader is aan de orde geweest de vraag of er een relatie zou moeten
zijn tussen het toe te kennen subsidiebedrag en het ledental van een politieke
partij. Dat is nu niet het geval. Uitsluitend het ledental van een politieke
jongerenorganisatie is van invloed op het desbetreffende subsidiegedeelte.
Voor het overige geschiedt de toedeling van de subsidie aan de hand van basisbedragen
en kamerzetels. Bij de totstandkoming van de Wet subsidiëring politieke
partijen is deze vraagstelling bediscussieerd waarbij de vraag was of politieke
partijen niet reeds voldoende gemotiveerd zijn tot ledenwerving. Ook ik ga
er vanuit dat de partijen zich meer dan bewust zijn van het belang van ledenwerving
en zich daar ook voor inzetten. Het lijkt desalniettemin goed om bij de voor
het jaar 2001 toegezegde evaluatie van de Wet subsidiëring politieke
partijen zowel het niveau van de overheidssubsidie als de wijze waarop de
verdeling van de subsidie geschiedt in de evaluatie te betrekken. Naast subsidiëring
mede op basis van ledental verdient dan de variant van subsidiëring (mede)
op basis van kiezers nadere bestudering.5. Kiezers als grondslag voor subsidiëringLeidende gedachte bij pleidooien voor subsidiëring op basis van ledentallen
is dat dit politieke partijen zou stimuleren leden te werven en hun leden
te behouden. Dergelijke pleidooien worden gevoerd tegen de achtergrond van
het gedaalde ledental van partijen.In een andere benadering wordt min of meer het gedaalde ledental van politieke
partijen als maatschappelijk gegeven aanvaard, maar vormt de lage opkomst
bij verkiezingen het kernprobleem. In deze visie ligt het voor de hand om
politieke partijen te subsidiëren op basis van het aantal uitgebrachte
stemmen (kiezers). Kiezers worden op die wijze geprikkeld een stem uit te
brengen, omdat het uitbrengen van een stem tevens een financiële steun
betekent voor de partij waarop men stemt. Omgekeerd worden politieke partijen
daarmee nadrukkelijker gestimuleerd een appèl te doen op de kiezers
om een stem uit te brengen. In Duitsland, Italië en Spanje heeft men
voor deze grondslag gekozen.In geval van subsidiëring van politieke partijen mede op basis van
kiezers zijn er specifieke aandachtspunten waarop nader dient te worden ingegaan.
Deze aandachtspunten betreffen:– de geoormerkte positie van de thans gelieerde instituten;– de omvang van de doelgroep;– subsidiëring bij splitsing en fusie van politieke partijen;– subsidiëring van politieke partijen die alleen in de Eerste
Kamer zijn vertegenwoordigd.a. de positie van de gelieerde institutenIn de huidige wet nemen de aan de politieke partijen gelieerde politiek-wetenschappelijke
instituten en politieke jongerenorganisaties een bijzondere positie in. Indien
zij voor de toepassing van de Wet subsidiëring politieke
partijen door de politieke partij worden aangeduid, komen zij op basis van
de wet in aanmerking voor een geoormerkt deel van de subsidie. De wet waarborgt
daarmee niet alleen de subsidiëring van de politieke partijen, maar ook
van de aan de partijen gelieerde politieke jongerenorganisaties en politiek-wetenschappelijke
instituten.Deze positie van de gelieerde instituten is onafhankelijk van de wijze
waarop de subsidie wordt verdeeld. Subsidiëring op basis van aantallen
kiezers doet niet af aan de bijzondere positie van deze gelieerde instituten.b. de omvang van de doelgroepBij deze vraag gaat het erom welke partijen in aanmerking komen voor subsidiëring.
Concreter gesteld: komen alleen die partijen in aanmerking voor subsidiëring
die in het parlement zijn vertegenwoordigd of kunnen alle partijen die aan
de verkiezingen deelnemen – eventueel onder voorwaarden – in aanmerking
komen voor subsidie?Het lijkt niet aantrekkelijk alle partijen te subsidiëren die aan
verkiezingen deelnemen, vooral niet indien – zoals gebruikelijk is –
een vast bedrag deel uitmaakt van de subsidie. In dat geval wordt immers een
open einde in de subsidieregeling gecreëerd. Uit oogpunt van budgetbeheersing
is het raadzaam nadere eisen te stellen aan partijen om voor subsidie in aanmerking
te komen. Een eis kan inhouden dat een partij in ieder geval de kiesdrempel
moet hebben behaald.c. splitsing en fusie van politieke partijenBij subsidiëring van politieke partijen dient een oplossing te worden
gevonden in geval van splitsing en fusie van politieke partijen. Fusie van
politieke partijen die subsidie ontvangen, levert geen bijzondere problemen
op; ook niet indien subsidiëring plaatsvindt mede op basis van het aantal
kiezers. In dat geval worden de aantallen kiezers van de betrokken partijen
bij elkaar geteld en wordt één vast bedrag toegekend aan de
nieuwe partij.Splitsing van een politieke partij levert daarentegen wel complicaties
op, uitgaande van subsidiëring mede op basis van aantallen kiezers, omdat
niet meer achteraf is vast te stellen wie op welke van de na de verkiezingen
ontstane nieuwe partijen zou hebben gestemd. Aangezien het gebruikelijk is
dat de meeste kiezers hun stem uitbrengen op de lijsttrekker van een partij,
ligt het bij de vaststelling van de subsidie voor de afgesplitste partij(en),
niet in de rede slechts uit te gaan van de uitgebrachte voorkeurstemmen. Een
oplossing kan echter zijn dat de subsidie, in geval van splitsing van partijen,
wordt toebedeeld door het totale aan de oude partij toekomende bedrag te delen
door het aantal zetels van die partij en het resulterende bedrag per zetel
toe te kennen naar gelang een nieuwe partij zetels bezet.d. subsidiëring van partijen die alleen in de Eerste
Kamer zijn vertegenwoordigdDe subsidie wordt nu – naast basisbedragen – verdeeld aan
de hand van bedragen per kamerzetel in de Tweede Kamer. De zetels in de Eerste
Kamer tellen niet mee, tenzij een partij uitsluitend zetels heeft in de Eerste
Kamer. Die partij krijgt dan ook subsidie en wel berekend op basis van de
zetels in de Eerste Kamer. Om voor de hand liggende redenen is het niet mogelijk
partijen die alleen in de Eerste Kamer zijn vertegenwoordigd te subsidiëren
op basis van het aantal kiezers. Daarvoor zou dan ook naar een specifieke
oplossing moeten worden gezocht. 6. De openbaarmaking van giftenUit de huidige Wet subsidiering politieke partijen volgt dat alternatieve
financieringsbronnen, bijvoorbeeld in de vorm van giften en sponsoring, onder
voorwaarden aanvaardbaar zijn. Bij de wetsbehandeling is ook uiteengezet dat
aan deze financieringsbronnen bezwaren kunnen kleven, namelijk indien ze gepaard
gaan met ongewenste of onzichtbare beïnvloeding. Reeds de schijn daarvan
kan de politieke besluitvorming ernstige schade toebrengen. Het is om deze
reden dat ten aanzien van dergelijke inkomsten in ieder geval zoveel mogelijk
openheid dient te worden betracht.Artikel 18 van de Wet subsidiering politieke partijen regelt de openbaarmaking
van giften aan politieke partijen. De regeling is inhoudelijk vrijwel identiek
aan het convenant dat in 1996 met de partijen werd gesloten. Giften van f 10 000,–
of meer moeten openbaar worden gemaakt. Het betreft giften gedaan aan de politieke
partij waaronder mede begrepen aan de regionale en lokale onderdelen van de
partijorganisatie. De bepaling is gericht op giften afkomstig van het bedrijfsleven
of van maatschappelijke instellingen en organisaties. De wettelijke openbaarheidsverplichting
heeft geen betrekking op giften van natuurlijke personen. De openbaarmaking
van de bedoelde giften van f 10 000,– of meer geschiedt tenminste
door vermelding in het financieel verslag van de politieke partij.Bij de openbaarmaking wordt de hoogte van het bedrag aangegeven en vermeld
wie de gever is. Indien de schenker daartegen echter bezwaar heeft gemaakt
en uitdrukkelijk anoniem wenst te blijven, kan in afwijking van de hoofdregel
naamsvermelding achterwege blijven. In dat geval dient vermeld te worden van
wat voor soort bedrijf of instelling de gift afkomstig is. De politieke partij
geeft daartoe een zo nauwkeurig mogelijke omschrijving en vermeldt dan bijvoorbeeld
dat de gift verkregen is van een instelling uit het bankwezen of uit de verzekeringsbranche.
Ook giften gedaan door Europese instellingen zoals bijvoorbeeld het Europees
Parlement – al dan niet via de Europese fracties – vallen onder
de reikwijdte van de wetsbepaling.Voorts dient het totaal van alle giften bekend gemaakt te worden, inclusief
die afkomstig van natuurlijke personen.De wettelijke regeling heeft geen betrekking op giften gedaan aan stichtingen
en andere organisaties die werkzaamheden verrichten in het belang van de politieke
partijen, hoewel duidelijk zal zijn, dat ook daarover zoveel mogelijk openheid
wordt betracht. Strikt genomen heeft de regeling ook geen betrekking op sponsoring.
Onder sponsoring wordt dan verstaan het leveren van een financiële bijdrage
waarbij ook een reële tegenprestatie wordt verricht. Er is dan geen sprake
van een schenking «om niet».De wettelijke normen zijn niet voorzien van sancties en er is bijvoorbeeld
geen strafbaarstelling ingeval van niet-naleving.7. De sponsoring van politieke partijenHet onderwerp sponsoring politieke partijen en het daaromtrent stellen
van regels, raakt aan het principiële punt in welke mate regels kunnen
en moeten worden gesteld ten aanzien van het functioneren van politieke partijen.
Zij dienen hun activiteiten immers in vrijheid en onafhankelijkheid te kunnen
uitoefenen. Politieke partijen zijn cruciaal voor het goed functioneren van
het politieke systeem. Dat brengt echter met zich mee dat er met het oog op
de belangen van de rechtsstaat waarborgen dienen te zijn voor het democratisch
functioneren van politieke partijen, zoals dat eveneens geldt voor volksvertegenwoordigers.
Een voorbeeld biedt de Kieswet die de verkiezingsprocedures regelt opdat deze
eerlijk en democratisch plaatsvinden. Ook regels en gedragsnormen
ten aanzien politieke ambtsdragers die beogen de integriteit van bestuur te
waarborgen, zou ik als voorbeeld willen noemen.Waar het gaat om overheidsbemoeienis met de politieke partijen is grote
terughoudendheid geboden. Dat geldt zeker waar het betreft het stellen van
voorschriften over het functioneren van de partijen. Politieke partijen zijn
primair zelf verantwoordelijk voor hun handelen, waarop zij door de samenleving
en door de kiezer worden aangesproken. Dat laat echter onverlet dat regels
gesteld kunnen en moeten worden indien deze benodigd zijn in het belang van
de democratisch rechtsstaat. Het is in dit licht dat de wenselijkheid c.q.
de noodzaak van regelgeving over giften en sponsoring politieke partijen moet
worden beoordeeld.De sponsoring van politieke partijen is als gezegd niet zonder risico's.
De schijn van belangenverstrengeling kan reeds schadelijk zijn en het vertrouwen
van de kiezers op het spel zetten. Eerder gaf ik aan dat bezwaren tegen overheidssubsidie –
namelijk het ontstaan van afhankelijkheid en inhoudelijke bemoeienis –
zich mogelijk in versterkte mate voordoen bij sponsoring. De overheidssubsidie
wordt toegekend op basis van objectieve wettelijke criteria. Aard en standpunten
van een politieke partij zijn op geen enkele wijze van invloed op de subsidieaanspraak.
Van sponsoring kan dit niet eenvoudigweg worden gezegd. Verwacht mag worden
dat de bereidheid van bedrijven om een politieke partij financieel te steunen
mede afhankelijk zal zijn van het politieke programma van de partij. Er zal
in ieder geval eerder bereidheid zijn tot financiële steun, indien de
politieke opvattingen van de partij stroken met de belangen of doelstellingen
van het bedrijf of de organisatie.Het is ook de vraag wat het effect zal zijn van een toename van sponsoractiviteiten
op de financiële verhoudingen bij de politieke partijen. Het is onmiskenbaar
dat het financieel draagvlak van een politieke partij van invloed is op het
functioneren en de positie van een politieke partij. Ik zou daarvoor kunnen
verwijzen naar de debatten die gevoerd zijn in het kader van de behandeling
van de Wet subsidiëring politieke partijen.Hoewel verkiezingscampagnes – althans in vergelijking met sommige
buitenlandse politieke tradities – relatief sober zijn, betreft dit
voor politieke partijen een kostbare aangelegenheid. Het risico bestaat dat
indien bepaalde politieke partijen substantieel sponsorgelden verwerven en
daarmee hun financieel draagvlak versterken, dit de politieke verhoudingen
beïnvloedt. In ieder geval zouden de financiële posities uit balans
kunnen raken. In het verlengde hiervan is denkbaar dat als gevolg van de concurrentie
een opwaartse spiraal ontstaat. Wanneer enkele partijen ertoe besluiten actief
sponsorgelden te werven, zal dit mogelijk ook andere partijen ertoe kunnen
brengen dergelijke activiteiten te ontwikkelen. Hoewel «Amerikaanse
toestanden» naar mijn oordeel niet direct in het verschiet liggen, zouden
dit toch ontwikkelingen zijn die nauwlettend en met zorg gevolgd moeten worden.
Dit soort ontwikkelingen zijn zeker moeilijk terug te draaien. Voorkomen dient
in ieder geval te worden dat een situatie ontstaat waarin naast het dingen
naar de gunst van de kiezer, tevens naar de gunst van financiële sponsors
moet worden gestreefd. Indien sponsorgelden een substantieel deel gaan vormen
van de financiering van politieke partijen, kan dit bij de kiezers de indruk
wekken dat financierende organisaties een invloed hebben op beleid en besluitvorming.Overigens doet zich in dit verband nog spiegelbeeldige vraag voor, namelijk
naar de besluitvorming over de sponsoring bij de bedrijven en organisaties
en de kenbaarheid daarvan. Indien bijvoorbeeld een bedrijf besluit een bepaalde
politieke partij te financieren, is het de vraag in hoeverre aandeelhouders
en werknemers bij deze besluitvorming betrokken zijn of daar over geïnformeerd
zijn. Dergelijke vragen doen zich met name ook voor bij bedrijven
die werkzaam zijn in de publieke of semi-publieke sfeer. In het verlengde
daarvan zou ik willen wijzen op nutsbedrijven of op bedrijven die voor een
bepaalde dienstverlening een monopoliepositie innemen. Burgers en andere afnemers
van diensten leveren daarmee feitelijk een indirecte bijdrage aan de gesponsorde
politieke partijen. Daarbij kunnen naar mijn oordeel kritische kanttekeningen
worden geplaatst.Politieke partijen moeten in onafhankelijkheid hun politieke standpunten
en programma's kunnen bepalen. Gekozen volksvertegenwoordigers mogen in de
uitoefening van het door de kiezer gegeven mandaat niet beïnvloed worden
door eigen financiële belangen of die van hun politieke partij. Bedrijven
en bedrijfstakken kunnen, evenals andere organisaties en instellingen, onderwerp
worden van politiek-maatschappelijk debat. Indien een betrokken bedrijf of
organisatie bijdraagt aan de financiering van een politieke partij, leidt
dit tot de vraag of dit van invloed is op de standpunten van de partij terzake.
Reeds de schijn van belangenverstrengeling kan schade met zich meebrengen.
Dergelijke risico's zijn niet slechts beperkt tot de desbetreffende partij,
maar hebben betrekking op de democratische besluitvorming als zodanig. Het
vraagstuk van de partijfinanciering is daarmee niet alleen een verantwoordelijkheid
van de individuele politieke partijen. Het belang van het onderwerp vereist
wettelijke regeling. Daarbij doet zich allereerst de vraag voor of een wettelijk
verbod op sponsoring mogelijk en wenselijk is.8. Verbod op sponsoring van politieke partijen en de vrijheid
van verenigingEen verbod op sponsoring van politieke partijen betekent een beperking
van de vrijheid van de politieke partijen. Het uitgangspunt dat politieke
partijen primair zelf verantwoordelijk zijn voor hun financiële positie,
impliceert ook een eigen verantwoordelijkheid voor de werving van inkomsten.
Door een verbod op sponsoring zouden politieke partijen beperkt worden in
de mogelijkheid om middelen te werven om hun activiteiten te financieren.
Dat raakt aan het grondwettelijk recht van de vrijheid van vereniging (artikel
8 van de Grondwet). Dit recht behoort tot de politieke grondrechten essentieel
voor het functioneren van de democratie. Het recht van vereniging is in het
bijzonder van belang voor politieke organisaties, maar betreft overigens alle
soorten verenigingen.Aan een vereniging komen bepaalde rechten en vrijheden toe. Een vereniging
heeft de vrijheid activiteiten te ontwikkelen en dat behelst mede het recht
daarvoor de benodigde gelden te verwerven. De staat dient zich in beginsel
te onthouden van inbreuken op activiteiten van verenigingen. De meest vergaande
ingreep in de verenigingsvrijheid vormt de mogelijkheid een rechtspersoon
verboden te verklaren en te ontbinden in geval diens werkzaamheden in strijd
zijn met de openbare orde (artikel 2:20 Burgerlijk Wetboek). Minder ingrijpend
zijn de algemene voorschriften met betrekking tot de organisatie en de structuur
van verenigingen, zoals onder meer vastgelegd in Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek.Een verbod op sponsoring van politieke partijen zou een beperking zijn
van de vrijheid van vereniging. De Grondwet biedt de mogelijkheid van beperkingen.
Het grondwetsartikel staat namelijk onder voorwaarden toe dat de uitoefening
van het recht wordt beperkt. Het tweede lid van artikel 8 Grondwet bepaalt
dat het recht van vereniging bij de wet kan worden beperkt in het belang van
de openbare orde. Daarbij dient tevens te worden voldaan aan de eisen van
artikel 11, tweede lid, Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
Volgens de jurisprudentie dient daarbij aan de volgende voorwaarden te worden
voldaan. De inbreuk is bij de wet voorzien, de inbreuk is noodzakelijk
in een democratische samenleving en geschiedt ter bereiking van een of meer
van de in artikel 11, tweede lid, genoemde doelen. Bij het vereiste noodzakelijk
in een democratische samenleving betreft het met name de eisen van subsidiariteit
en proportionaliteit. Daarbij gaat het om de vraag of er een dringende maatschappelijke
behoefte («pressing social need») is om een inbreuk op het grondrecht
te maken en om de vraag of het gebruikte middel in redelijke verhouding staat
tot het te bereiken doel.De bescherming van het verenigingsrecht zoals gewaarborgd in artikel 8
van de Grondwet en artikel 11 van het EVRM sluit een wettelijk verbod ten
aanzien van bepaalde vormen van inkomstenverwerving door politieke partijen
niet uit. Verboden of beperkingen zouden gezien de positie van politieke partijen
gesteld kunnen worden in het belang van de openbare orde met het oog op het
waarborgen van de randvoorwaarden voor de democratische besluitvorming. Daarmee
is nog niet gezegd dat een algeheel verbod daadwerkelijk gewenst is, nog los
van de vraag of dit zou stroken met de genoemde vereisten van subsidiariteit
en proportionaliteit. Ook hierbij dient de bijzondere positie van politieke
partijen in beschouwing te worden genomen. In dat opzicht onderscheiden politieke
partijen zich immers van alle andere verenigingen. Politieke partijen zijn
weliswaar particuliere organisaties, maar zij functioneren – om met
de Raad voor het openbaar bestuur te spreken – op «het snijvlak
van overheid en samenleving». Eerder is uiteengezet dat, in verband
met die belangrijke positie in het staatsbestel, waakzaamheid is geboden ten
aanzien van de wijze waarop de partijorganisaties inkomsten verwerven. Anderzijds
brengt de positie van politieke partijen ook met zich mee dat waar het overheidsbemoeienis
betreft, uiterste terughoudendheid geboden is. Er dienen zeer zwaarwegende
redenen te zijn om een inmenging in de activiteiten van politieke partijen
te rechtvaardigen, zeker waar het betreft een verbod op bepaalde activiteiten.
Hierboven heb ik een uiteenzetting gegeven van risco's verbonden aan een ontwikkeling
waarbij sponsoring een substantieel deel zou gaan vormen van de financiering
van politieke partijen. Verboden acht ik vooralsnog te vergaande maatregelen.
De overwegingen rechtvaardigen echter een wettelijke regulering van deze activiteiten.
Een discussie over de wenselijkheid om regels te stellen over de inkomstenverwering
van politieke partijen vind ik in ieder geval zeer wenselijk. In een aanzet
daartoe wil ik voorstellen om te komen tot aanscherping en aanvulling van
de huidige regelgeving.9. Aanscherping openbaarheidsverplichtingDe huidige regeling omtrent de inkomsten van politieke partijen is beperkt
van opzet, zoals ook in paragraaf 5 is aangegeven. Vooropgesteld zij
ook dat integriteit van politieke partijen en het voorkomen van ongewenste
belangenverstrengeling niet primair bewerkstelligd kan worden door wetten
en regels. Het vereist een democratische instelling alsmede de aan het democratisch
proces verbonden controlemechanismen. Een democratische instelling van politieke
partijen impliceert openheid ook waar het betreft de verwerving van inkomsten.
Transparantie staat voorop. Uniforme, voor alle partijen geldende, regelgeving
kan daaraan bijdragen. Ik meen dan ook dat een aanscherping van de huidige
regelgeving gewenst is. Daartoe wil ik de elementen van de huidige regeling
in ogenschouw nemen en bezien waar een verbetering mogelijk is.Op dit moment is voorgeschreven dat een gift van meer dan f 10 000,–
op jaarbasis door de politieke partij openbaar moet worden gemaakt. Dit bedrag
zou verlaagd kunnen worden en bijvoorbeeld gehalveerd. Het gaat er immers
om inzicht te geven in de herkomst van giften en bijdragen van enige omvang
en dat zou naar mijn oordeel ook moeten gelden voor giften van
enige duizenden guldens. Op deze wijze ontstaat er ook een beter totaalbeeld
van dergelijke inkomsten van een politieke partij.De openbaarmakingsplicht geldt nu uitsluitend voor giften van rechtspersonen.
Het betreft derhalve bedrijven, maatschappelijke organisaties en dergelijke.
Ik stel voor de openbaarheid algemeen te laten gelden en dus ook betrekking
te laten hebben op giften afkomstig van natuurlijke personen. Dat voorkomt
in ieder geval dat giften aan de openbaarheid kunnen worden onttrokken door
deze te laten geschieden via natuurlijke personen. Een verplichte openbaarmaking
van giften van natuurlijke personen betekent dat de gever bekend wordt en
dat raakt de privacy van betrokkene. Er dient in dat opzicht een afweging
gemaakt te worden en dan dient naar mijn opvatting het belang van de openheid
van de partijfinanciering doorslaggevend te zijn. Om die reden moet de huidige
mogelijkheid, om naamsvermelding van de gever achterwege te laten, geschrapt
worden. In alle gevallen dient de herkomst van de giften aan politieke partijen
bekend te worden gemaakt.Openbaarmaking geschiedt nu door vermelding in het jaarverslag van de
politieke partij. Informatie over de inkomsten van politieke partijen zou
ook meer algemeen toegankelijk moeten zijn. Ik stel derhalve voor de politieke
partijen daaromtrent jaarlijks te bevragen, opdat ik uw Kamer daarover kan
informeren bij gelegenheid van de jaarlijkse rapportage over de subsidiëring
politieke partijen. Tevens zou overwogen kunnen worden om informatie over
de inkomsten van politieke partijen toegankelijk te maken door publicatie
in de Staatscourant.En en ander dient uiteraard de geschieden binnen de wettelijke kaders
van de privacywetgeving.De reikwijdte van de openbaarmakingsplicht zou ook verder verbreed kunnen
worden. De huidige regeling voor de openbaarmaking betreft de politieke partij
en de partijafdelingen en ziet dus niet op giften gedaan aan stichtingen en
andere organisaties die voor of in het belang van de partij werkzaamheden
verrichten. Een politieke partij zou er voor dienen te dragen dat ook giften
aan dergelijke met de partij gelieerde stichtingen en organisaties openbaar
worden gemaakt. Een daartoe strekkende uitputtende en bindende wettelijke
regeling acht ik vooralsnog echter niet goed denkbaar.De wettelijke regeling zou expliciet betrekking moeten hebben op sponsoring.
De huidige regeling ziet strikt genomen alleen op giften dus op bijdragen
«om niet». Het onderscheid tussen de begrippen is overigens niet
haarscherp aan te geven. Bij sponsoring is er veelal sprake van een zekere
tegenprestatie bijvoorbeeld in de vorm van naamsvermelding van het sponsorend
bedrijf. De openbaarmakingsplicht zou financiële bijdragen van derden
in brede zin moeten betreffen.Tenslotte zou ik Uw Kamer nog de mogelijkheid willen voorleggen sancties
te verbinden aan de niet-naleving van de wettelijke regels. Daarin is nu nog
niet voorzien. Als vorm van sanctie kan gedacht worden aan een vermindering
van de subsidie. In ieder geval ben ik van oordeel dat regels omtrent giften
en sponsoring politieke partijen van groot belang zijn en dat impliceert dat
overtreding van de regels niet zonder gevolgen zou moeten blijven.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries Financiering van politieke partijen in het buitenland
(Bijlage bij de notitie Financiering van politieke partijen)1. InleidingOm enig inzicht te geven in de bestaande regelgeving omtrent partijfinanciering
in andere landen is in deze bijlage daarvan een globaal overzicht te vinden.
Voor een aantal landen is op een korte en bondige wijze beschreven welke financieringsbronnen
voor politieke partijen van belang zijn. Daarnaast zijn een aantal karakteristieken
beschreven van de wet- en regelgeving inzake partijfinanciering. De gegevens
die zijn gebruikt voor dit beknopte overzicht zijn onttrokken aan een nog
niet gepubliceerd onderzoek van Koole en Nassmacher over partijfinanciering1.2. Groot-Brittannië2.1 Partijfinanciering algemeenSubsidiëring van politieke partijen is in Groot-Brittannië bescheiden.
Van grote betekenis zijn substantiële donaties vanuit het bedrijfsleven
of de vakbonden. Enkele incidenten met betrekking tot deze vorm van partijfinanciering
vormden aanleiding de regelgeving te herzien. Dit voorjaar is de Political Parties, Elections en Referendum Bill aangenomen door het
Lagerhuis. Dit wetsvoorstel bevat nieuwe regels over partijfinanciering en
de controle daarop.2.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partijinkomsten en -uitgaven.Het wetsvoorstel bevat voorschriften over de omvang van de uitgaven voor
verkiezingscampagnes, afhankelijk van de soort verkiezing. Er worden geen
beperkingen gesteld aan de omvang van giften.Openbaarmaking giftenIn het wetsvoorstel is voorgeschreven dat in geval van giften van meer
dan 5 000 pond (of 1 000 pond zodra het gaat om een kiesdistrict)
het exacte bedrag en de naam van de donateur openbaar moeten worden gemaakt.
In de toekomst moeten dergelijke donaties ieder kwartaal worden gerapporteerd
aan een op te richten toezichthoudende Verkiezingscommissie. Tijdens verkiezingscampagnes
moeten dergelijke donaties binnen een week worden aangemeld.Financiële verslagleggingTot nu toe geschiedt de verslaglegging op vrijwillige basis, maar in het
wetsvoorstel is voorgeschreven dat ieder jaar de goedgekeurde jaarverslagen
moeten worden ingediend bij de Verkiezingscommissie.HandhavingDe onafhankelijke toezichthoudende Verkiezingscommissie zal belast worden
met de handhaving van de wet die de partijfinanciering reguleert. Op basis
van rapportages van de commissie kan de openbare aanklager besluiten om tot
vervolging over te gaan. 3. Duitsland3.1 Partijfinanciering algemeenPolitieke partijen in Duitsland zijn voor ruim éénderde
van hun middelen afhankelijk van de contributies en kleine giften afkomstig
van hun leden en aanhangers. Daarnaast zijn partijen voor ongeveer éénderde
afhankelijk van overheidssubsidies. Grote donaties en giften vormen minder
dan twintig procent van het budget van de politieke partijen. De omvang van
de subsidie is voor 40% gerelateerd aan het aantal uitgebrachte stemmen en
voor 60% aan de omvang van contributiegelden en kleine giften.3.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partijinkomsten en -uitgavenIn Duitsland bestaan geen wettelijke beperkingen ten aanzien van partijuitgaven,
noch voor wat betreft campagne-uitgaven, noch voor wat betreft reguliere uitgaven.
Ook bestaan geen limieten met betrekking tot donaties van natuurlijke personen
of rechtspersonen. Feitelijke drempels bestaan wel door het op de jurisprudentie
gestoelde verbod op belastingaftrek voor rechtspersonen met betrekking tot
hun donaties en de openbaarmakingsverplichtingen.Openbaarmaking giftenBij giften van meer dan 20 000 DM moeten politieke partijen in hun
jaarverslagen de namen van donateurs en de exacte bedragen vermelden. Alle
verslagen en de lijsten met donateurs worden afzonderlijk gepubliceerd.Financiële verslagleggingDe verplichting tot verslaglegging van zowel inkomsten en uitgaven, als
activa en passiva geldt voor de gehele partijorganisatie op zowel lokaal niveau,
deelstaatniveau als bondsniveau.HandhavingFinanciële verslagen moeten jaarlijks worden ingediend bij de voorzitter
van de Bondsdag. De Bondsdagadministratie controleert alle verslagen en publiceert
ze. Sancties op illegale (niet openbare) partijfinanciering bestaan uit het
weigeren van subsidie en het terugvorderen van reeds verleende voorschotten.4. Zweden4.1 Partijfinanciering algemeenDe financiering van politieke partijen in Zweden wordt gekenmerkt door
een relatief hoog aandeel van overheidssubsidie. Door het ontbreken van regels
omtrent de inkomsten en uitgaven van partijen is het moeilijk aan te geven
wat exact het aandeel is van overheidssubsidie in het totaal aan inkomsten
van partijen. De afhankelijkheid van overheidssubsidies in relatie tot het
totaal aan inkomsten varieert van zo'n 40% (Sociaal Democratische Partij)
tot ruim 80% (Liberale Partij en Groenen). Er is verder nauwelijks controle
op de besteding van de publieke middelen. Naast de landelijke subsidies zijn
er ook regionale en lokale subsidiestromen. 4.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringRegelgeving met betrekking tot politieke partijen is schaars in Zweden.
Er zijn geen regels over giften, campagne-uitgaven en controlemechanismen.
Partijen hebben in 1980 een convenant gesloten om tot de publicatie van jaarverslagen
te komen. Formeel is publicatie van de jaarverslagen niet afdwingbaar.Subsidiëring vindt vooral plaats op basis van kamerzetels.5. Frankrijk5.1 Partijfinanciering algemeenIn 1995 is de wetgeving omtrent partijfinanciering aangescherpt. Tegelijkertijd
met een verbod op giften van bedrijven en organisaties aan politieke partijen
is het subsidiebudget verdubbeld.De subsidie aan partijen is voor de helft gerelateerd aan het aantal parlementszetels
en voor de helft aan het aantal uitgebrachte stemmen in de eerste verkiezingsronde.5.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenGiften van individuen mogen niet meer bedragen dan 50 000 franc per
jaar. Donaties van meer dan 1 000 franc moeten per cheque plaatsvinden.
Giften van bedrijven en organisaties aan politieke partijen zijn niet toegestaan.Openbaarmaking giftenIn 1993 is de openbaarmaking ingevoerd van alle giften afkomstig van bedrijven.
Met het verbod op dergelijke giften in 1995 is deze openbaarmakingsverplichting
afgeschaft.Financiële verslagleggingFinanciële jaarverslagen moeten worden ingediend bij deCommission nationale des comptes de Campagne et des Financements Politiques
(CCFP). Rapportages bieden weinig inzicht in de partijfinanciering
omdat o.a. lokale activiteiten van partijen niet zijn inbegrepen en de relaties
tussen partijen en aanverwante instellingen onduidelijk zijn.HandhavingDe CCFP is het toezichthoudende orgaan, maar beschikt slechts over beperkte
bevoegdheden. In geval van onregelmatigheden kan de CCFP de openbaar aanklager
verwittigen, maar zelfs dan zijn de sancties uiteindelijk bescheiden. Overigens
is voor presidentsverkiezingen de Conseil constitutionnel de aangewezen toezichthoudende instantie. Ook dit orgaan kan geen
electorale sancties opleggen.6. Australië6.1 Partijfinanciering algemeenPolitieke partijen in Australië zijn in vergelijking met partijen
in Europa beter te typeren als kiesverenigingen c.q. campagneorganisaties.
Het aandeel van ledencontributies in de partijfinanciering is daarmee beperkt.
Politieke partijen worden sinds 1984 gesubsidieerd. Sinds 1996 is het subsidiebudget fors verhoogd. Naast de subsidies zijn partijen in
belangrijke mate afhankelijk van donaties door bedrijven en instellingen.6.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenDe Australische regelgeving kent geen limieten voor zover het gaat om
de hoogte van uitgaven van politieke partijen of om de hoogte van giften aan
politieke partijen.Openbaarmaking giftenEr geldt een openbaarmakingsverplichting voor donaties aan partijen vanaf
AU$ 500. Voor giften die jaarlijks meer bedragen dan AU$ 1 500
moeten ook de namen en adressen van de donateurs worden gepubliceerd.Financiële verslagleggingVoor 1996 gold een verplichting tot het opstellen van financiële
verslagen met betrekking tot de verkiezingscampagnes. Sinds 1996 dienen partijen
financiële jaarverslagen in te dienen bij de Australische Verkiezingscommissie
(AEC). Deze controleert de verslagen. De verslagen worden overigens niet gepubliceerd.HandhavingDe AEC is belast met de organisatie van de verkiezingen en met de handhaving
van de regelgeving op het gebied van partijfinanciering. De AEC heeft daartoe
enkele honderden personen in dienst. De AEC heeft recht op inzage in de financiële
activiteiten van partijen en mag hoorzittingen organiseren.7. Israël7.1 Partijfinanciering algemeenIn 1968 is in de Israëlische politiek een package-deal gesloten, waarbij meer inzicht in partijfinanciering moest worden
geboden in ruil voor overheidssubsidie van politieke partijen. Subsidie wordt
in hoofdzaak in relatie tot de verkiezingscampagnes verstrekt. Naast subsidies
worden door partijen en door groeperingen die een bepaalde partij steunen,
in ruime mate private bronnen aangeboord, zowel in het binnenland als uit
het buitenland.7.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partijinkomsten en -uitgavenAlleen als een politieke partij afziet van subsidiëring gelden geen
limieten ten aanzien van donaties of uitgaven van partijen. Partijen mogen
alleen giften van individuele kiesgerechtigden ontvangen. Tijdens verkiezingscampagnes
geldt daarbij een maximering. Donaties van bedrijven of instellingen aan partijen
zijn niet toegestaan. Ook ten aanzien van uitgaven van partijen gelden limieten.
De regelgeving terzake wordt in de praktijk echter omzeild door de oprichting
van steunbewegingen ten behoeve van bepaalde partijen, inzamelingen voorafgaand
aan de verkiezingscampagnes en het benutten van buitenlandse geldbronnen. Openbaarmaking giftenOpenbaarmaking van donateurs en de donaties is niet wettelijk verplicht,
maar er is sinds het einde van de jaren '80 een praktijk ontstaan, waarbij
grote giften worden gepubliceerd.Financiële verslagleggingPartijen zijn verplicht hun campagneverslagen in te dienen. Daarin moet
niet alleen het financieel verslag van de partij zelf worden opgenomen, maar
ook dat van de gelieerde organisaties.HandhavingOvertredingen van de regelgeving met betrekking tot limieten kunnen resulteren
in vervolging door de openbaar aanklager. In de praktijk leiden overtredingen
voornamelijk tot het (gedeeltelijk) inhouden van subsidie, hoewel volgens
de wet ook gevangenisstraffen mogelijk zijn. Daarnaast is het niet ongebruikelijk
dat bij overschrijding van de limieten deze met terugwerkende kracht worden
verhoogd.8. Japan8.1 Partijfinanciering algemeenSinds 1976 bestaat er wetgeving met betrekking tot partijfinanciering.
Na problemen rond partijfinanciering is in 1994 nieuwe wetgeving ingevoerd.
Tot 1994 was meer dan de helft van de inkomsten van politieke partijen en
politici afkomstig van donaties van bedrijven. Contributies van leden spelen
een ondergeschikte rol mede vanwege de lage organisatiegraad van partijen
en het kiesstelsel (single non-transferable vote). Sinds 1994 kunnen politieke
partijen ook jaarlijks een aanvraag voor subsidie indienen. Het totale subsidiebudget
bedraagt ruim 250 mln US$.8.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenRegelgeving met betrekking tot beperking van partijuitgaven is in 1994
afgeschaft. Wel bestaan nog limieten ten aanzien van bijdragen afkomstig van
individuen en bedrijven aan partijen en gelieerde organisaties.Openbaarmaking giftenTot 1994 golden verschillende openbaarmakingsverplichtingen met betrekking
tot donaties aan partijen en aan gelieerde organisaties. Voor donaties aan
partijen werd voor een lager bedrag reeds openbaarmaking geëist, hetgeen
anonieme donaties aan gelieerde organisaties stimuleerde. Iedere politicus
mocht een onbeperkt aantal steungroeperingen oprichten. Sinds 1994 moeten
giften aan partijen of ondersteuningsorganisaties van meer dan 50 000
yen (ca. 410 US$) openbaar worden gemaakt.Financiële verslagleggingSinds 1994 zijn politieke partijen verplicht jaarverslagen van inkomsten
en uitgaven in te dienen bij de nationale of lokale autoriteiten die zijn
belast met de verkiezingsadministratie. Ook dient verantwoording te worden
afgelegd over de besteding van de subsidies. Op landelijk niveau publiceert het ministerie van Binnenlandse Zaken de jaarverslagen van de
partijen.HandhavingDe betrokken administratieve organen ontberen controlerende bevoegdheden.
Ook ontbreken sanctiemechanismen.9. Italië9.1 Partijfinanciering algemeenSubsidiëring van reguliere activiteiten van politieke partijen is
afgeschaft. Voor de partijfinanciering zijn, naast ledenafdrachten en -contributies,
donaties van bedrijven en organisaties van betekenis. Subsidie wordt langs
twee wegen aan partijen verstrekt: via staatssubsidie op basis van het aantal
stemmen dat bij de verkiezingen is uitgebracht en – quasi-publiek –
via een vrijwillige belastingafdracht. Belastingbetalers kunnen daarbij toestemming
geven voor het afdragen van 22% van hun inkomstenbelasting ten behoeve van
het politieke systeem. Het geld komt ten goede aan partijen die met minimaal
één parlementszetel. Naast financiële staatssteun profiteren
partijen ook van steun in natura (huisvesting, verzending partijpost etc.).9.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenPrivé-ondernemingen zijn vrij in het financieel steunen van politieke
partijen. Wel moeten de donaties in de financiële verslagen worden vermeld.
Bedrijven met een overheidsbelang van meer dan 20% mogen geen donaties verrichten
aan politieke partijen. Er bestaan geen beperkingen voor individuele donaties.Per verkiezingskandidaat gelden verder beperkingen ten aanzien van de
verkiezingsuitgaven. Deze mogen ook slechts een maximumbedrag aan donaties
aanwenden ter bekostiging van de campagne.Openbaarmaking en verslagleggingPartijen dienen jaarlijks verslag te doen van hun financiële situatie.
Een en ander wordt gepubliceerd in de Gazzetta Ufficiale, de Italiaanse Staatscourant. De rapportages zijn echter weinig
gedetailleerd.Donaties dienen te worden aangemeld bij de Voorzitter van het parlement.HandhavingOvertreding van de regelgeving met betrekking tot partijfinanciering kan
leiden tot het inhouden van subsidies, boetes en ook celstraf (in geval van
overtreding van het verbod op donaties door bedrijven met een overheidsaandeel
van meer dan 20%).10. Spanje10.1 Partijfinanciering algemeenLedenbijdragen spelen nauwelijks een rol in de financiering van politieke
partijen in Spanje. Van grote betekenis zijn subsidies en grote donaties.
De Spaanse regelgeving is geïnspireerd door de Duitse regelgeving, d.w.z.
inclusief een ruim subsidiebudget. Uitgebreide regelgeving gaat echter gepaard
met een gebrek aan openbaarmaking. 10.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenDonaties door overheidsbedrijven en buitenlandse instituten zijn verboden.
Voor campagnegiften geldt voor iedere donateur een maximum. Voor reguliere
giften door individuen of organisaties geldt de regel dat het totaal daarvan
niet een bepaald bedrag te boven mag gaan.OpenbaarmakingOpenbaarmaking is summier geregeld en de regelgeving terzake wordt nauwelijks
nageleefd door het toezichthoudend orgaan.Financiële verslagleggingVerslaglegging vindt plaats na iedere verkiezing en jaarlijks aan de Tribunal de Cuentas, een vergelijkbaar instituut als de
Algemene Rekenkamer.HandhavingIn geval van onregelmatigheden bij campagnefinanciering kan de openbaar
aanklager kan op verzoek van de Juntas Electorales
tot vervolging overgaan. Voor de reguliere partijfinanciering kan het toezichthoudend
orgaan van de overheid slechts het parlement aanbevelen de subsidie aan een
partij te korten.11. De Verenigde Staten van Amerika11.1 Partijfinanciering algemeenFinanciering van politieke partijen en individuele kandidaten wordt in
de VS sterk gereguleerd. Ten aanzien van de niet-federale verkiezingen kent
elke staat zijn eigen wetgeving. Politieke partijen in de VS kennen niet zoals
in Europa een partijlidmaatschap met daaraan gekoppeld een contributieplicht.
Wel zijn partijen voor een belangrijk deel afhankelijk van bijdragen van individuele
particulieren (tweederde v.d. campagnegelden voor de Senaatsverkiezingen en
de helft v.d. campagnegelden voor de verkiezingen van het Huis van Afgevaardigden
waren afkomstig van particuliere donaties). Kandidaten worden ook vaak gesponsord
door zogenaamde Political Action Committees (PACs).
Bij de verkiezingen van het Huis van Afgevaardigden van 1998 waren de kandidaten
voor 35 procent van hun inkomsten afhankelijk van de Political
Action Committees. Sinds 1971 kent men in de VS voor presidentskandidaten
overheidssubsidie. Voor kandidaten voor het congres bestaat geen enkele overheidssubsidie11.2 Regelgeving met betrekking tot partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenVoor de uitgaven van zowel presidentskandidaten als kandidaten voor de
Senaat of het Huis van Afgevaardigden worden geen limieten gesteld voor de
uitgaven. Alleen presidentskandidaten die gebruik maken van overheidssubsidie
hebben te maken met limieten. In 1996 bedroeg de limiet t.a.v. van campagne-uitgaven
voor kandidaten ruime dertig miljoen dollar. Twintig procent daarvan mag worden
gebruikt voor fondswervingsactiviteiten. Er worden ook limieten gesteld aan
donaties van individuele particulieren alsmede PAC's. Het is aan bedrijven,
vakbonden en buitenlanders expliciet verboden enige schenking
of uitgave te doen die de federale verkiezingen kunnen beïnvloeden.Openbaarmaking giftenKandidaten moeten openbaar maken wie hen financieel steunen. Van een ieder
die meer dan 200 dollar per jaar bijdraagt moet naam, adres en betrekking
worden vermeld.Financiële verslagleggingIndividuele kandidaten, politieke comités en PACs dienen ter controle
hun jaarrekeningen aan de Federal Election Committee
ter beschikking te stellen.HandhavingActieve handhaving is in handen van de onafhankelijke Federal Election Committe. Hun belangrijkste taak bestaat uit het garanderen
van de openbaarheid van de partijfinanciën.12. Canada12.1 Partijfinanciering algemeenCanada kent evenals de Verenigde Staten een sterk wettelijk regime op
het terrein van de partijfinanciering. De Canadese regelgeving op dit gebied
is er op gericht om de invloed van grote financiële injecties vanuit
het bedrijfsleven of andersoortige instanties te reduceren. Ook zijn er belastingvoordelen
voor kleinere donaties. Alhoewel de meeste aanhangers van partijen c.q. kandidaten
geen vaste contributie afdragen, ondersteunen veel burgers de partijen financieel.
Minder dan 3% van het bedrijfsleven doet aan partijsponsoring. Sinds het midden
van de jaren '70 kunnen partijen ook aanspraak maken op overheidssubsidie.12.2 Controle op partijfinancieringLimieten t.a.v. partij-inkomsten en -uitgavenEr bestaan in Canada geen limieten voor de bedragen die particulieren
of bedrijven aan partijen doneren. Wel bestaan er redelijk ingewikkelde limieten
ten aanzien van de campagne-uitgaven voor kandidaten en partijen. Een geregistreerde
politieke partij mag ongeveer een kwart van haar campagne-uitgaven financieren
met overheidssubsidie. Voor districtskandidaten geldt een maximum tot 50 procent
van uitgavenlimiet.Openbaarmaking giftenDonaties van meer dan 200 dollar moeten openbaar worden gemaakt. Van de
geldschieters wordt de naam en het bedrag dat is gestort vermeld.Financiële verslagleggingAlle partijen moeten periodiek zeer nauwkeurig rapporteren over hun financiële
huishouding. Hetzelfde geldt voor individuele kandidaten met betrekking tot
de gedane verkiezingsuitgaven.HandhavingMet de intrede van de Canadese Kieswet in 1974 werd een onafhankelijk orgaan geschapen dat belast werd met de handhaving van het complexe
wettelijke regime. Dit orgaan publiceert tevens alle financiële rapportages,
zodat feitelijke informatie over partij-inkomsten enuitgaven voor een ieder
toegankelijk zijn. XNoot1Kamerstukken 25 704.XNoot1Waarborg van Kwaliteit, rapport van de Commissie subsidiëring politieke
partijen, 1991, blz. 39.XNoot2Handelingen I, 1998/99, p. 1312.XNoot3CBS, Statistiek van de verkiezingen 1998.XNoot4Volgens publicatie Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen
(DNPP).XNoot5Raad voor het openbaar bestuur, Tussen staat en electoraat (advies), Den
Haag 1998.XNoot1Comparative Analysis of Political Financing in Established Democracies,
dat in het najaar gepubliceerd zal worden in het «Handbook on the Funding
of Political Parties» (Stockholm, IDEA), R.A. Koole en K.H. Nassmacher. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27422-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl