Rijksbegroting van het ministerie van Justitie voor het jaar 1997; Brief minister met reactie op het onderwerp "de reikwijdte van reclame in de openbare ruimte", op verzoek van Kamerlid Van Dijke
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25000-VI, nr. 53

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

23-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25000-VI nr. 53

08-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Reclame en opvattingen binnen de samenleving3. Publieke rechtsorde en de grenzen die zij stelt aan
de vrijheid van meningsuiting4. Strafbaar stellen4.1. Godslastering artikelen 147, 147a en 429 bis Sr.4.2. Pornografie artikel 240 Sr.4.3. Opsporing en vervolging5. Werkwijze Stichting Reclame Code6. ConclusieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25000-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 27 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 000 VIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1997nr. 53BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 8 september 1997In het ordedebat van 12 maart jl. is mij door de heer Van Dijke verzocht
een reactie te geven op het onderwerp «de reikwijdte van reclame en
de openbare ruimte». Bij deze doe ik u mijn reactie toekomen, mede namens
mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken. 1. InleidingHet gaat bij dit onderwerp in het bijzonder om het verschijnsel van aanstootgevende
en godslasterlijke reclame en op de taak van de overheid bij de beteugeling
daarvan.Het onderwerp is ter sprake gekomen naar aanleiding van een aantal recente
kamervragen van de heer Koekkoek over «reclame posters met seks»1, van de heren Van den Berg, Rouvoet, Van Middelkoop over
reclame-affiches bij de film «The people versus Larry Flint»2 en van de heren Van den Berg, Schutte en Rouvoet over
een expositie van A. Serrano in het Groninger Museum3.Tevens heeft de «Guido de Brèsstichting, het studiecentrum
van de Staatkundig Gereformeerde Partij een rapport over «Krenkende
reclame»4 uitgebracht. Dit rapport is mij
op 21 april jl. overhandigd.Het is de verdienste van de vragenstellers en van de Guido de Brèsstichting
dat zij aandacht hebben gevraagd voor de grenzen tussen het publieke en het
private domein op het terrein van de reclame en een discussie hierover op
gang hebben gebracht. Een publiek debat kan duidelijk maken welke verantwoordelijkheden
opdrachtgever, reclamemaker, reclamebranche, media en de overheden in dezen
hebben. Zo'n discussie kan het belang onderstrepen dat bij het maken en aanbieden
van de reclame de nodige zorgvuldigheid in acht wordt genomen, en dat rekenschap
wordt gegeven van en respect wordt getoond voor gevoelens en opvattingen die
in onze pluriforme maatschappij leven. In deze brief wil ik van mijn kant
een bijdrage leveren aan dit debat. 2. Reclame en opvattingen binnen de samenlevingReclame staat niet op zichzelf. Aard en omvang van reclame zijn afhankelijk
van de aard van onze gemeenschap en de wijze waarop die functioneert. Daarop
wijst het rapport «Krenkende reclame» terecht. Veranderingen in
de reclame kunnen niet los worden gezien van de context waarin reclame wordt
gemaakt, van de verschuivingen die zich in onze samenleving voltrekken, van
de wijze waarop mensen met elkaar omgaan en van de normen en waarden die voor
hen gelden. Wat vijftig jaar geleden ondenkbaar of publiekelijk onbespreekbaar
was, is nu voor velen acceptabel. Vele taboes zijn doorbroken, grenzen zijn
verlegd. Onze samenleving is in haar geheel, opener, directer, vrijer en toleranter
geworden. 3. Publieke rechtsorde en de grenzen die zij stelt aan
de vrijheid van meningsuitingAanleiding voor deze brief is de voor sommigen krenkende reclame op openbare
plaatsen. Het gaat daarbij vooral om drukwerk, afbeeldingen en dergelijke.
Het regime ten aanzien van reclame op radio en televisie wil ik daarom in
deze brief buiten beschouwing laten. Artikel 7 van de Grondwet beschermt de
vrijheid van meningsuiting. Het eerste lid van dit artikel bepaalt dat iemand
voorafgaand verlof nodig heeft vanwege de overheid om door de drukpers gedachten
of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de
wet. Inhoudelijke beperkingen op de uitingsvrijheid kunnen alleen door de
formele wetgever worden opgelegd. Dit ligt besloten in de woorden «behoudens
ieders verantwoordelijkheid volgens de wet». Deze normen zijn o.a. neergelegd
in het Wetboek van Strafrecht (zie paragraaf 4 en 5). Bovendien kunnen de
gestelde normen uitsluitend achteraf worden gehandhaafd. Voorafgaand verlof
is immers niet toegestaan.Onderscheid dient te worden gemaakt ten aanzien van de (inhoudelijke)
openbaringsvrijheid en het daarmee verbonden, zij het daaraan ondergeschikte,
recht van verspreiding. In 1892 oordeelde de Hoge Raad dat: «Door artikel
7 van de Grondwet niet alleen uitgesloten wordt de censuur, nodig ter verkrijging
van het verlof om een tot openbaarmaking bestemd geschrift te drukken of te
doen drukken, maar evenzeer het voorafgaand verlof van het openbaar gezag
om een gedrukt geschrift door het te verspreiden, openlijk ten toon te stellen
of aan te slaan, of wel door enig ander middel openbaar te maken».1 De grenzen die aan het verspreidingsrecht gesteld mogen
worden, hebben hun beslag gekregen in de jurisprudentie. In het algemeen kan
gesteld worden dat ook de lagere wetgever het verspreidingsrecht mag beperken,
maar dat de beperking nooit zover mag strekken dat deze neerkomt op een algemeen
verbod van een zelfstandig middel van verspreiding of dat de verspreiding
afhankelijk wordt gesteld van een voorafgaand verlof2. Bovendien dient de beperking de dienende taak van het verspreidingsmiddel
onverlet te laten3. De formulering van de bepaling
betreffende de vrijheid van meningsuiting door de drukpers (artikel 7, eerste
lid, Grondwet) is bij de herziening van de Grondwet in 1983 gehandhaafd met
het oog op de instandhouding van deze verspreidingsjurisprudentie4.Ten aanzien van radio en televisie (tweede lid van artikel 7 Grondwet)
en ten aanzien van andere middelen dan de drukpers en radio en televisie (derde
lid van artikel 7 Grondwet) geeft de wetgever verdergaande overheidsbevoegdheden.
Voor radio en televisie is het verbod van preventief toezicht beperkt tot
bepaalde radio of televisie-uitzendingen. Ten aanzien van andere middelen
dan drukpers en radio en televisie geldt het verbod van voorafgaand verlof
ten aanzien van de inhoud in het algemeen. Het derde lid verbiedt derhalve
voorafgaand verlof wegens de inhoud. Voorafgaand verlof ten aanzien
van de verspreiding is – anders dan voor de drukpers – in beginsel –
altijd mogelijk1. Wel geldt ook voor de in het
derde lid bedoelde middelen dat alleen de formele wetgever inhoudelijke beperkingen
kan opleggen.Het vierde lid van artikel 7 van de Grondwet bepaalt dat de eerste drie
leden van artikel 7 Grondwet niet van toepassing zijn op handelsreclame.Dat betekent dat ook de lagere wetgever inhoudelijke beperkingen mag opleggen
aan handelsreclame en dat een voorafgaand verlof ook vanwege de inhoud in
beginsel is toegestaan.Onder handelsreclame dient te worden verstaan iedere vorm van openbare
aanprijzing van goederen en diensten voor commerciële doeleinden. Propaganda
voor ideële doeleinden valt derhalve wel onder de bescherming van de
overige drie leden van artikel 7 Grondwet2. Ook
reclame-uitingen met een ideëel aspect, zoals reclame voor boeken, kranten,
tijdschriften en onderwijs, vallen onder de bescherming van artikel 7 Grondwet3. Dat handelsreclame niet door artikel 7 Grondwet wordt
beschermd, betekent niet dat zij geen enkele bescherming geniet.Handelsreclame valt binnen de beschermingssfeer van artikel 10 van het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden
(EVRM). Beperkingen op de vrijheid van meningsuiting zijn volgens dit artikel
geoorloofd, mits deze bij wet zijn voorzien en de beperkingen noodzakelijk
zijn in een democratische samenleving en een bepaald, in het tweede lid van
de betreffende bepaling, omschreven doel dienen. De noodzakelijkheidstoets
spitst zich vooral toe op de vraag of de maatregelen in verhouding tot het
beoogde doel proportioneel zijn en of hetzelfde effect niet met minder ingrijpende
middelen kunnen worden bereikt (subsidiariteit). Deze noodzakelijkheidstoets
wordt evenwel minder strikt toegepast bij commerciële uitingen dan bij
andere uitingen4. Voorts gelden ten aanzien van
handelsreclame alle overige waarborgen die ons staatsrecht aan burgers biedt
tegenover de overheid. Dat betekent onder andere dat verbods- of anderszins
beperkende maatregelen ten aanzien van handelsreclame. Gemeenten en provincies
kunnen voorschriften geven binnen het kader van de Gemeentewet respectievelijk
de Provinciewet en deze voorschriften mogen niet strijden met hogere regelgeving5. 4. Strafbaar stellenDe grenzen aan de vrijheid van meningsuiting worden getrokken door de
onder andere in het Wetboek van Strafrecht gestelde normen. In dezen gaat
het om de bepalingen die ertoe strekken te voorkomen dat mensen worden gekrenkt
of gekwetst in hun godsdienstige en zedelijke gevoelens. 4.1. Godslastering artikelen 147, 147a en 429 bis Sr.In artikel 147 Sr. is godslastering strafbaar gesteld:«hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding,
door smalende godslasteringen op voor godsdienstige gevoelens krenkende wijze
uitlaat». Daarbij dient de dader de bedoeling te hebben om het door
hem gestelde godsbeeld te belasteren. De Hoge Raad heeft zich, op het standpunt
gesteld dat hier met opzet, de variant «opzet met noodzakelijkheidsbewustzijn»
bedoeld is6. Voorwaardelijk opzet is hier dus
onvoldoende.Het is denkbaar dat een reclame-affiche op zichzelf als godslastering
kan worden bestempeld en daarmee onder de delictsomschrijving van artikel
147, onder 1, van het Wetboek van Strafrecht valt.In artikel 147a wordt de verspreiding, openlijke tentoonstelling ervan
of het in voorraad hebben van godslasterlijke geschriften, strafbaar gesteld.In artikel 429bis Sr is als overtreding strafbaar gesteld het op een van
de openbare weg zichtbare plaats tonen van godslasterende woorden
of afbeeldingen. Daarvoor is nodig, dat vaststaat dat het gaat om een uiting,
die als smalende godslastering kan worden gekwalificeerd. 4.2. Pornografie artikel 240 Sr.Wat de kwetsing van zedelijke gevoelens betreft, is artikel 240 Sr relevant.
Daarin is pornografie strafbaar gesteld: het openlijk tentoonstellen of aanbieden
op of aan een voor het openbaar verkeer bestemde plaats, dan wel het toezenden
anders dan op verzoek, van een afbeelding of voorwerp waarvan de dader weet
of ernstige reden heeft te vermoeden dat die afbeelding of voorwerp aanstotelijk
is voor de eerbaarheid. Eerbaarheid is een algemeen begrip dat moet worden
opgevat naar de hier te lande heersende zeden die worden bepaald door de bij
een belangrijke meerderheid van het Nederlandse volk op dit punt levende opvattingen.
Het gaat hierbij om toetsing aan de algemene norm over eerbaarheid en niet
om de norm van individuele burgers1. Daarbij wijs
ik er overigens op dat de vraag of een reclame-uiting aanstotelijk is voor
de eerbaarheid en daarmee valt onder de delictsomschrijving van artikel 240
van het Wetboek van Strafrecht, primair wordt bepaald door de afbeelding als
zodanig en niet door de associaties die deze mogelijk oproept bij mensen die
zich in hun religieuze gevoelens gekwetst voelen. 4.3. Opsporing en vervolgingIndien affiches of reclame-uitingen zijn aan te merken als aanstotelijk
voor de eerbaarheid of als godslasterlijk, kan het openbaar ministerie overgaan
tot inbeslagneming van de affiches en het laten opmaken van een proces-verbaal
wegens overtreding van de betreffende artikelen.Het openbaar ministerie laat zijn optreden tegen de reclame-uitingen,
op de voet van de artikelen 147, 147a, 429 bis Sr en 240 Wetboek van Strafrecht,
mede afhangen van de plaats waar de reclame-uitingen worden opgehangen. Optreden
van het openbaar ministerie is met name geïndiceerd, indien posters worden
opgehangen op plaatsen waar men er ongewild mee wordt geconfronteerd. 5. Werkwijze Stichting Reclame CodeDe Stichting Reclame Code is een privaatrechtelijk orgaan waarbij organisaties
uit de reclamewereld, van uitgevers van dagbladen en tijdschriften, de STER
en de Consumentenbond zijn aangesloten. Deze stichting heeft als doel het
bevorderen en beschermen van de vrijheid van verantwoorde commerciële
communicatie als integraal onderdeel van het recht op vrijheid van meningsuiting.
Daartoe bevordert zij verantwoord gedrag door middel van zelfregulering en
stimuleert zij zelfdiscipline in eigen kring, inclusief naleving van bestaande
regelgeving. De basis voor deze zelfregulering op het gebied van reclame wordt
gevormd door de Nederlandse reclame code. In deze code is neergelegd dat ideële-
en handelsreclame in overeenstemming dient te zijn met de wet, de waarheid,
de goede smaak en het fatsoen en dat reclame niet nodeloos kwetsend mag zijn.Naast deze code bestaat er een aantal specifieke reclame codes, zoals
de code voor alcoholische dranken en de milieureclame code waarin vergelijkbare
bepalingen zijn opgenomen. Voor de behandeling van klachten over reclameuitingen
is de Reclame Code commissie in het leven geroepen. Deze toetst zowel handelsreclame
als ideële reclame. Bij de beoordeling van een klacht wordt getoetst
aan de bepalingen van de reclame codes en wordt aan de daarin gehanteerde
subjectieve criteria invulling gegeven door hetgeen maatschappelijk aanvaard
is. Veranderende maatschappelijke opvattingen zijn daarmee van invloed op
die beoordeling. Uit verschillende uitspraken van de commissie
komt dan ook naar voren dat bijvoorbeeld de door de code voorgeschreven norm
van goede smaak aan de hand van praktijk-gevallen wordt ontwikkeld. Gezien
het subjectieve karakter van dit criterium stelt de commissie zich daarbij
terughoudend op waar het gaat om de beantwoording van de vraag of reclame-uitingen
in strijd zijn met de eisen van goede smaak. Over het tonen van bloot in reclame-uitingen
bestaat, naar algemeen bekend is, geen consensus. Wanneer een adverteerder
in een reclame-uiting bloot wil tonen, dient hij zich onder meer rekenschap
te geven niet alleen van de inhoud van de afbeelding zelf, maar ook van de
functionaliteit daarvan en de keuze van het medium.Van adverteerders die een aanbeveling van de Reclame Code Commissie naast
zich neerleggen, kunnen advertenties worden geweigerd.Van uitspraken van de commissie kan beroep worden aangetekend bij het
College van Beroep (van de stichting Reclame Code). Dit College heeft in het
verleden met betrekking tot het subjectieve criterium van de goede smaak geoordeeld
dat daarvoor is vereist dat er tussen redelijk denkende mensen geen twijfel
over kan bestaan dat een bepaalde reclame-uiting niet door de beugel kan.
Met het huidige systeem van zelfreguleringsregels kan naar mijn oordeel voldoende
worden opgetreden tegen ongewenste reclame.Uiteraard is niet iedereen het altijd eens met uitspraken van de RCC;
dit geldt echter ook voor uitspraken van rechters.De Minister van Economische zaken heeft geen betrokkenheid bij of verantwoordelijkheid
voor de Stichting Reclame Code (SRC). 6. ConclusieIk kan mij voorstellen dat een deel van de bevolking zich stoort aan bepaalde
reclame-uitingen. We hebben een stelsel van normen naar grondwettelijke eis
vastgelegd in wetgeving, dat voldoende is om uitwassen in reclame-uitingen
tegen te gaan.Indien er sprake is van een gedraging die valt onder één
van eerder genoemde strafbepalingen kan strafrechtelijk worden opgetreden.
Daarmee wordt een signaal afgegeven dat de desbetreffende reclame onaanvaardbaar
is. Met het strafrecht worden vooral de uitwassen aangepakt. Dat ik in mijn
antwoord op de eerdere vragen van het Kamerlid Koekkoek geen primaire taak
voor het openbaar ministerie weggelegd zag, houdt verband met de gememoreerde
jurisprudentie en met mijn zienswijze dat het strafrecht eerst aan de orde
is, indien andere handhavingsmechanismen geen of onvoldoende effect sorteren.Hiermee is niet gezegd dat reclame, wanneer strafrechtelijk optreden niet
is geïndiceerd, niet in staat is gevoelens van personen te kwetsen. Dergelijke
reclame kan blijk geven van onvoldoende respect voor die gevoelens. Hier zie
ik een functie voor de verschillende bestaande reclame-code(s) en de Reclame
code Commissie, die kan beoordelen of het fatsoen en zorgvuldigheid al dan
niet voldoende in acht genomen zijn. Daarbij zullen overigens de in de genoemde
codes opgenomen criteria ook als een belangrijke leidraad voor het bedrijfsleven
kunnen functioneren bij het vormgeven van reclame-uitingen. De overheid zal
moeten aanvaarden dat bij die reclame-uitingen grensverkenningen zullen plaatsvinden.
Alhoewel de Grondwet ten aanzien van handelsreclame stringenter normering
en overheidstoezicht vooraf toestaat, is hier niet voor gekozen. Het bestaande
systeem van zelfregulering functioneert naar mijn oordeel goed. De Minister van Justitie,W. Sorgdrager XNoot121 jan.1997, 2969704830 – beantwoord 11 febr.1997 605220/597/JMXNoot25 maart 1997, 2969707400 – beantwoord 26 maart 1997, 614685/597/JMXNoot325 febr. 1997, 2969706880 – beantwoord 20 maart 1997 612425/97/BSGXNoot4Krenkende reclame, Guido de Brèsstichting – SGP april 1997XNoot1Vaste jurisprudentie sinds HR 7 november 1892 W 6259 Haagse APVXNoot2Zie o.a. HR 2 maart 1982, NJ 1984, 133(APV Maastricht) en HR 21 januari
1986, NJ 1986, 441 (APV Gouda)XNoot3Zie o.a. HR 22 maart 1960, NJ 1960, 274 (vestigingsbeschikking boekverkopersbedrijf)XNoot4Kamerstukken II, 1976/77, 13 872, nr 3, blz. 32 ev.XNoot1idem, blz. 35 ev.XNoot2Kamerstukken I,1976/77, 13 872, nr. 55b, blz. 41.XNoot3Gezamenlijke mondelinge behandeling wetsvoorstel 13 872, vergadering
19 juni 1997, blz. 1156.XNoot4De Europese Conventie in theorie en praktijk, prof.mr. P. van Dijk en
mr. G. J. H. van Hoof, blz. 471.XNoot5Zie noot 7.XNoot6HR 2 april 1968, NJ 1968 373.XNoot1HR 13 juni 1972, NJ 1973, 297. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25000-VI-53.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl