Wet verplichte beroepspensioenregeling; Voorlopig verslag van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2004-2005
 
 
 
 KST87352
 2004-2005
 
 29 481
 Nieuwe regeling voor verplichte deelneming in een beroepspensioenregeling
(Wet verplichte beroepspensioenregeling)
 
 
 
 
 B
 VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 Vastgesteld 7 juni 2005
 Het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel heeft de leden van de
commissie aanleiding gegeven tot het stellen van de navolgende vragen en het
maken van de navolgende opmerkingen.
 
 De leden van de CDA-fractie deelden mee met
belangstelling kennis te hebben genomen van het voorliggende wetsvoorstel.
 Alhoewel er veel duidelijk geworden is tijdens de behandeling in de Tweede
Kamer hadden deze leden nog de volgende vragen.
 
 In de memorie van antwoord aan de Tweede Kamer (blz. 5) staat vermeld:
«Het kabinet heeft niet willen uitsluiten dat beroepsgenoten werkzaam
in loondienst onder verplicht gestelde beroepspensioenregelingen kunnen vallen».
In beginsel kunnen werknemers pensioen opbouwen in een ondernemingspensioenregeling
of onder een verplicht gesteld bedrijfstakpensioenfonds. Dit leidt tot de
volgende vragen.
 Een gedeelte van de in loondienst werkende beroepsgenoten bouwen pensioen
op binnen de onderneming, waarin zij werkzaam zijn. Slechts een klein gedeelte
bouwt geen pensioen op. Kan de organisatiegraad dan worden vastgesteld door
uit te gaan van het aantal beroepsgenoten in loondienst dat geen pensioen
opbouwt, of moet toch uitgegaan worden van de totale groep? Of kunnen de beroepsgenoten
in loondienst, die geen pensioen opbouwen, toch deelnemen aan de (voor zelfstandige
verplichte) pensioenregeling?
 Als de organisatiegraad van de zelfstandige beroepsbeoefenaren ten minste
60% is, dan wordt de verplichtstelling een feit. Als daarnaast de organisatiegraad
van de beroepsbeoefenaren in loondienst ten minste 60% is, dan kunnen ze pensioen
opbouwen onder de verplichtgestelde beroepspensioenregeling. Kunnen er binnen
de beroepspensioenregeling twee pensioenregelingen gelden? Eén voor
de zelfstandige beroepsbeoefenaren en één voor de beroepsbeoefenaren
in loondienst?
 
 Op blz. 6 van de memorie van toelichting wordt een beroepspensioenvereniging
geïntroduceerd. Een beroepspensioenvereniging is: een vereniging waarvan
beroepsgenoten lid zijn en die volledige rechtsbevoegdheid bezit, waarvan
het statutair doel uitsluitend omvat het verzorgen van een beroepspensioenregeling
en waarbij het lidmaatschap niet automatisch voortvloeit uit het lidmaatschap
van enig andere organisatie (wetsvoorstel artikel 1.1i). Deze vereniging heeft
tot doel de belangen van de pensioenen van de beroepsgenoten te behartigen.
Bij een organisatiegraad van ten minste 60% worden de belangen van alle beroepsgenoten
behartigd. Betekent dit dat dan ook alle beroepsgenoten een evenredig deel
van de kosten van deze beroepspensioenvereniging dragen, dus ook beroepsgenoten
die geen lid zijn van de beroepspensioenvereniging, maar wel verplicht deelnemen
aan de pensioenregeling, of kan elke beroepsvereniging dat zelf bepalen?
 
 In artikel 8 van het wetsvoorstel staat in lid 1 dat een wijziging van
de regeling binnen twee weken moet worden gezonden aan Onze Minister en aan De Nederlandsche Bank N.V. In lid 2 en 3 wordt
een tijdpad vermeld waarin Onze Minister moet reageren. Voor DNB wordt geen
tijdspad vermeld. Omdat de wet fors is aangepast, is de verwachting dat alle
regelingen moeten worden aangepast. Aanpassing moet geschieden voor 01–01–2007.
Kan de minister garanderen dat DNB ook binnen een termijn van 12 weken reageert?
Indien door te late reactie van DNB de regeling niet vóór 01-01-2007
kan worden aangepast, waar ligt dan het risico?
 
 De leden van de CDA-fractie vroegen voorts of beroepsorganisaties kunnen
optreden als een beroepspensioenvereniging, of moet er alsnog een aparte beroepspensioenvereniging
worden opgericht.
 Waarom moet er bij de beroepspensioenverenigingen een organisatiegraad
van ten minste 60% zijn, terwijl bij vakorganisaties de representatiegraad
vaak niet boven de 20% komt?
 Waarom moet er elke 5 jaar worden aangetoond dat beroepsgenoten nog steeds
achter de pensioenvereniging staan, terwijl het nFTK een periode van 15 jaar
wordt gegund om het reservetekort in te lopen?
 
 De notarissen en kandidaat-notarissen zijn wettelijk verplicht deel te
nemen aan de pensioenregeling, deze plicht ligt in de Wet op het notarisambt.
Het Notarieel Pensioenfonds (NPF) heeft een regeling voor notarissen en kandidaat-notarissen.
De dekkingsgraad is op dit moment nog niet op het niveau vereist in het nFTK,
omdat volgens de Wet op het notarisambt de dekkingsgraad tussen de 85% en
115% dient te liggen. Waarom moet het NPF onder het nFTK gaan vallen en kan
de in de Wet genoemde dekkingsgraad niet gehandhaafd blijven? Kan de leeftijdsafhankelijke
premie gehandhaafd blijven, waarbij voor de premie jaarlijks een van te voren
vastgesteld pensioen wordt aangekocht?
 
 De leden van de PvdA-fractie hadden met instemming
kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij waren met de regering van mening dat
er alle reden is de verplichte deelneming te handhaven in situaties waarin
daardoor een bevredigende mate van solidariteit kan worden gerealiseerd in
de pensioenregeling. Ook stemden zij in met het uitgangspunt dat dit alleen
kan wanneer er binnen de beroepsgroep voldoende draagvlak (representativiteit)
is voor zo'n regeling. De aan het woord zijnde leden achtten de opstelling
van de regering in dezen voorbeeldig en wensten dat vaker op deze wijze weerstand
zou worden geboden aan de populaire opvatting dat solidariteit uit de tijd
is en sociale regelingen zoveel mogelijk op de vrije markt moeten worden gebracht.
 
 Wel was het deze leden opgevallen dat in het slot van de behandeling in
de Tweede Kamer de leden Omtzigt en Verbeet een amendement hadden ingetrokken
strekkende tot opneming van de eenmalige uitruilmogelijkheid ouderdomspensioen –
nabestaandenpensioen bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd. Naar zij
vernamen is deze intrekking gemotiveerd door een toezegging van
de regering dat de uitruilmogelijkheid alsnog in het wetsvoorstel opgenomen
zou worden conform de wijze waarop dit voor werknemers in de Pensioen- en
spaarfondsenwet geregeld is. Graag zagen de leden van de PvdA-fractie toegelicht
of zij dit goed begrepen hadden en waar en op welke wijze de genoemde uitruilmogelijkheid
inmiddels ook voor de (vrije) beroepsbeoefenaren is geregeld.
 
 Tevens vroegen de leden van de PvdA-fractie een nadere toelichting op
het verschijnsel «beroepspensioenvereniging». Het leek deze leden
voor de hand te liggen dat bestaande beroepsverenigingen, zoals de Orde van
Medisch Specialisten, tegelijk als «beroepspensioenvereniging»
kunnen worden beschouwd. Zij moeten dan wel over de vereiste representativiteit
beschikken. De leden van de PvdA meenden dat voor de Broederschap van Notarissen
de facto een gelijkstelling van de beroepspensioenvereniging aan de bestaande
beroepsvereniging geldt. Graag zagen zij bevestigd dat dit ook voor andere
beroepsverenigingen het geval is, waarbij, zoals gezegd, vanzelfsprekend wel
de eisen van representativiteit gelden.
 In verband hiermee vroegen de leden van de PvdA-fractie zich overigens
ook af of een vijfjaarlijkse herhaalde representativiteitstoets niet wat veel
van het goede is. Het kwam hun voor dat de termijn van vijf jaar zeer kort
is in verhouding tot de lange looptijd van pensioenregelingen en pensioenverplichtingen.
Graag kregen zij hierop van de regering een nadere overweging. Wat betreft
de specifieke positie van de notarissen vroegen deze leden of de regering
kennis had genomen van de bezwaren die uit deze kring worden vernomen. Met
name waren deze leden getroffen door het feit dat meer dan de helft van de
deelnemers in het notariële pensioenfonds geen vrije beroepsbeoefenaar,
maar werknemer is (in dit geval kandidaat-notaris) en dat in dit verband een
doorsneepremie een substantieel de-solidariserend effect heeft. Is dit waar,
zo vroegen deze leden, en wat kan er aan worden gedaan? Het kwam de leden
van de PvdA-fractie namelijk voor dat dit niet de bedoeling van de regering
kan zijn geweest.
 
 De leden van de VVD-fractie deelden mee met
zeer gemengde gevoelens kennis te hebben genomen van dit wetsvoorstel.
 Vrije beroepers kunnen door het wetsvoorstel verplicht worden deel te
nemen aan een beroepspensioenregeling, waar ze in vrijheid niet voor zouden
kiezen. De regering motiveert de verplichtstelling, dat als er in haar visie
voldoende draagvlak voor een pensioenregeling bestaat, de solidariteit van
beroepsgenoten met zich mee kan brengen dat iedere beroepsgenoot daaraan meedoet.
Naar de mening van de leden van de VVD-fractie verdraagt deze verplichtstelling
zich principieel niet met de vrijheid van handelen waar vrije beroepers voor
kiezen. Waarom is die solidariteit in de visie van de regering zo belangrijk,
zo vroegen zij de minister? Deze vraag klemt temeer daar de regering bij andere
wetgeving (bijvoorbeeld de Wet VPL) de verplichte solidariteit c.q. collectiviteit
juist wenst te vervangen door een individuele keuzevrijheid. Kan de Minister
tevens motiveren waarom in extremis de helft van een vrije beroepsgroep de
andere helft zou moeten kunnen verplichten zijn pensioenrechten óók
extern te verzekeren?
 
 Het wetsvoorstel kan vrije beroepsgenoten betreffen maar tevens vrije
beroepers in loondienst. Waarom heeft de regering er niet voor gekozen de
vrije beroepers in loondienst net als de overige werknemers onder de PSW te
laten vallen en alle «echte» vrije beroepers een vrije keuze te
laten?
 
 Het wetsvoorstel beperkt de marktwerking. Er kan – zoals gezegd –
sprake zijn van een verplichte deelneming. Ook vervalt door het wetsvoorstel
de mogelijkheid voor meerdere uitvoerders van één beroepspensioenregeling.
De motivatie daarvoor zijn de doorsneepremie en de eisen van een gelijke ruilvoet.
Kan de minister nog eens meedelen waarom die beperking van de marktwerking
om genoemde redenen onontkoombaar c.q. acceptabel is? Deze vraag klemt temeer
daar bijvoorbeeld de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie in haar
brief van 20 mei 2005 zelfs pleit tegen de doorsnee-premie. Kan de minister
tevens reageren op de overige punten van genoemde brief?
 
 De leden van de VVD-fractie zetten vraagtekens bij de houdbaarheid van
dit wetsvoorstel bij het Europese Hof van Justitie. Kan de minister nog eens
aangeven waarom hij niet voor die houdbaarheid vreest? Genoemde leden verwezen
in dit kader naar de brief van de Minister aan de Stichting van de Arbeid,
waarin hij zijn twijfels uit over de houdbaarheid van de verplichte deelneming
aan bedrijfstakpensioenregelingen.
 De leden van de VVD-fractie vroegen tot slot wat de gevolgen zijn van
de intrekking van de verplichtstelling wegens het niet voldoen aan de periodieke
toets voor de premiestelling en de eventuele financiering van de pensioenrechten,
die onder de regeling blijven vallen?
 
 De leden van de fracties van D66 en OSF vroegen zich in principiële zin af of de grote
rol die de overheid speelt bij de beroepspensioenregeling nog wel past bij
het zelfstandig ondernemersschap dat bij de vrije beroepen hoort. Bovendien
zijn de vrije beroepen volgens de fracties van D66 en OSF goed in staat om
hun eigen boontjes te doppen en zorgt deze wet dus voor onnodige bureaucratie.
Deze leden vroegen dan ook of deze wet eigenlijk niet overbodig is.
 
 Voorts wilden de leden van de fracties van D66 en OSF weten of de minister
van plan is om in lijn met deze regeling ook ondernemers in het midden- en
kleinbedrijf de kans te geven om met pensioenregelingen een verplichting af
te kunnen dwingen als er ook een soort eigen pensioenvereniging zou worden
opgericht. De nieuwe regeling is opgesteld om de representativiteit van de
beroepsgroep te waarborgen als pensioenregelingen verplicht worden gesteld.
Hiervoor moet een beroepspensioenvereniging worden opgericht die als enige
taak het regelen van het beroepspensioen heeft.
 Het lijkt er op dat de representativiteit van de beroepsgroepen in de
nieuwe regeling nog niet genoeg is gewaarborgd. De minister gaat ervan uit
dat leden van de beroepsvereniging die speciaal voor het pensioen is opgericht
allemaal voor verplichtstelling zijn. Dat is echter absoluut niet noodzakelijk.
Ook deelnemers aan zo'n vereniging zouden het beter kunnen vinden als het
pensioen niet verplicht zou zijn of dat er een mogelijkheid zou zijn naar
eigen keuze de deelname aan het pensioenfonds te kunnen beëindigen. Daardoor
is het, in elk geval theoretisch, zeer goed mogelijk dat nog steeds een minderheid
van de beroepsgroep over een meerderheid beslist. De leden van de fracties
van D66 en OSF hadden de grootst mogelijke moeite met deze slechte garantie
van representativiteit. Het lijkt dus zinnig als de leden van deze beroepspensioenverenigingen
zich expliciet over de kwestie uit moeten spreken. Graag zagen de leden van
de fracties van D66 en OSF een waarborg dat in elk geval zestig procent van
de beroepsgroep zich daadwerkelijk vóór verplichtstelling uitspreekt.
 
 Het zou natuurlijk altijd zo kunnen zijn dat onder deze wet niet één
beroepspensioenregeling voor verplichtstelling in aanmerking (meer) komt,
zo vervolgden dezelfde leden. Is de minister in dat geval van plan de
wet direct buiten werking te stellen en deze wet niet voort te laten bestaan
voor mogelijke toekomstige gevallen?
 
 Tenslotte vroegen deze leden zich af hoe zij deze wet qua kosten van implementatie,
onderhoud en handhaving moeten zien ten opzichte van het aantal betrokken
pensioenverzekerden. Al was het maar omdat de macrovoordelen van verplichtstelling
altijd hoger moeten blijven dan deze maatschappelijke kosten.
 Is de minister het met de leden van de D66 en OSF-fracties eens dat dit
in redelijke verhouding tot elkaar moet staan, zodat er geen situatie ontstaat
dat de hele wet, met uitvoering en controle in stand wordt gehouden voor slechts
enkele duizenden belanghebbenden? En is de minister bereid om als consequentie
te aanvaarden dat wanneer bijvoorbeeld maar één beroepsgroep
een verplichtgestelde pensioenregeling zou hebben onder deze wet, bijvoorbeeld
de Loodsen, de kosten danwel redelijkerwijs doorbelast zouden moeten worden,
of de wet zal worden beëindigd?
 
 De voorzitter van de commissie,
 Van Driel
 De griffier van de commissie,
 Nieuwenhuizen
 
 
 
 
 Samenstelling: Van den Berg (SGP), Van Leeuwen (CDA) (plv.voorzitter),
Swenker (VVD), De Wolff (GL), Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oije (VVD),
Meulenbelt (SP), Ten Hoeve (OSF), Van Driel (PvdA) (voorzitter), Vedder-Wubben
(CDA), V. Dalen-Schiphorst (CDA), Schouw (D66) en Leijnse (PvdA).