Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Brief van de Minister van Buitenlandse Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-02, nr. 859

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

18-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

21501-02 nr. 859

07-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInleidingKaderVeranderde mondiale context voor de EUGewijzigd krachtenveldToegenomen onzekerheidRuslandWaar staat Europa?EU: meer «strategische verbinding» en «vergemeenschappelijking»
nodigEuropees veiligheidsbeleid: actualiteitenEVDBOostelijke BuurlandenRuslandEnergieTrans-Atlantische relatieSlot
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-02Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 38 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-02Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingennr. 859BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 7 november 2008Hierbij bied ik u aan een notitie over het Europese veiligheidsbeleid,
in reactie op een verzoek van de Tweede Kamer, zoals gedaan tijdens het Algemeen
Overleg op 10 september jl. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 849)
van de vaste commissie voor Europese Zaken en de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken over de Raad van Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van 15 en 16 september
jl.De minister van Buitenlandse Zaken,M. J. M. Verhagen InleidingTijdens het Algemeen Overleg op 10 september jl. van de vaste commissie
voor Europese Zaken en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken over de
Raad van Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van 15 en 16 september
jl. heeft de Tweede Kamer mij gevraagd om schriftelijk mijn visie uiteen te
zetten op de ontwikkeling van het Europese veiligheidsbeleid, in het bijzonder
tegen de achtergrond van de huidige discussie over de Europese Veiligheidsstrategie.Hierbij treft u mijn antwoord. Ik beoog primair inzichten met u te delen
over de wijze waarop in algemene zin het Europese veiligheidsbeleid zich verder
zou moeten ontwikkelen. In het verlengde daarvan ga ik voorts meer specifiek
in op een aantal actuele onderwerpen.KaderDe Europese Veiligheidsstrategie vormt de grondslag voor het Gemeenschappelijk
Buitenlands en Veiligheidsbeleid, waaronder het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid.
De Europese Raad heeft op 14 december 2007 SG/HV Solana opgedragen de
Europese Veiligheidsstrategie (hierna: EVS), die dateert uit 2003, te actualiseren.
De Europese Raad heeft niet besloten de EVS te herzien. De inhoud van de EVS –
analyse van dreigingen, strategische doeleinden en beleidsaanbevelingen –
wordt in grote lijnen nog steeds onderschreven. In een addendum zullen nadere
accenten worden gelegd ter versterking van de uitvoering van de strategie.
Solana zal daarvoor voorstellen presenteren aan de Europese Raad van 12 en
13 december a.s. Nederland heeft eerder onder meer gepleit voor versterking
van coherente inzet van instrumenten en verbetering van civiele en militaire
samenwerking. Solana zal in zijn voorstellen meer aandacht vragen voor actuele
onderwerpen als stabiliteit in onze buurlanden, nieuwe risico’s als
klimaat en energie en de trans-Atlantische relatie.Op basis van een geactualiseerde EVS moet het Europese veiligheidsbeleid
in de komende jaren verder worden ontwikkeld. Over die beleidsontwikkeling
wil ik in deze brief enkele gedachten ontvouwen. Uiterst relevant daarvoor
is de voortdurende verandering van context waarbinnen Europa het veiligheidsbeleid
moet vormgeven. Ik vang deze brief aan met een korte analyse van deze veranderde
context en sta daarbij stil bij ontwikkelingen in de VS, in multilateraal
kader en in het Russisch-Georgische conflict, alsook de betekenis hiervan
voor de positie van de EU. Tegen die achtergrond benoem ik elementen die mijns
inziens van belang zijn om de positie en het veiligheidsbeleid van de EU te
verstevigen. Zo bepleit ik dat Europa meer toe moet naar het strategisch verbinden
van belangen en sneller dient te komen tot de definiëring van gemeenschappelijke
belangen. Dit zogenoemd «strategisch verbinden» en «vergemeenschappelijken»
van internationale belangen gebeurt in de praktijk reeds, maar mag mijns inziens
systematischer en beduidend ambitieuzer worden toegepast. Ik richt me daarbij
in het bijzonder op actuele onderwerpen zoals het EVDB, samenwerking met de
Oostelijke buurlanden, de relatie met Rusland, Europese energiesamenwerking
en de trans-Atlantische relatie. Op andere onderwerpen die veiligheid betreffen,
zoals onder meer fragiliteit, ontwikkelingssamenwerking en voedselveiligheid
ga ik hier niet specifiek in. Langs deze weg wil ik een beeld geven van korte
en langere termijn ontwikkelingen die voor de vorming van het Europese veiligheidsbeleid
van belang zijn. Het betreft uiteraard een momentopname. De conclusie van mijn betoog is dat Europa zich in de afgelopen jaren
sterker heeft gepositioneerd (gewonnen aan politieke geloofwaardigheid) en
beter is geëquipeerd (ontwikkeling breed arsenaal aan instrumenten) om
onze belangen te verdedigen op het wereldtoneel. Maar niet voldoende. Het
is noodzakelijk die ontwikkeling met nieuwe en – eensgezinde –
Europese impulsen voort te zetten. Primair omdat wij onze invloed op het wereldtoneel
voor de verwezenlijking van onze doelen moeten vergroten. Voorts omdat er
mondiaal steeds meer vraag is naar Europa voor de oplossing van internationale
problemen.Veranderde mondiale context voor de EUEr hebben in mijn ogen verschillende ontwikkelingen plaatsgehad, die van
wezenlijke invloed zijn op de positie en de beleidsmogelijkheden van de EU.
Er is sprake van een trend, reeds gesignaleerd in de EVS van 2003, die zich
doorzet.Gewijzigd krachtenveldIn nog geen vijftien jaar hebben we op staten niveau een ontwikkeling gezien van het einde van de bipolaire wereld van
de Koude Oorlog, via een periode van Amerikaanse dominantie naar een fase
waarin de verwachting is dat economische en politieke macht en uiteindelijk
mogelijk ook militaire macht verdeeld zullen worden over een bredere keten
van actoren, in het bijzonder China, India en Rusland. Relevant is dat deze
landen economische macht gebruiken om geopolitiek invloed aan te wenden en
daarbij dikwijls niet dezelfde voorwaarden stellen op het gebied van mensenrechten
en goed bestuur. Daarmee bieden zij een aantrekkelijk alternatief voor de
westerse conditionele benadering. Maar ook in hun politieke benadering stellen
deze machten zich anders op, met het recente Russisch-Georgische conflict
als meest sprekende voorbeeld. Naast de opkomst van andere actoren, geldt
dat onze bondgenoot de VS de laatste jaren in internationaal kader meer verzet
heeft ontmoet.Door technologische vernieuwingen hebben non-statelijke
actoren meer invloed gekregen op internationale ontwikkelingen. Dat
heeft soms een positieve strekking, zoals in het geval van individuen die
met enorme financiële middelen (Bill Gates) dan wel populair moreel gezag
(Bob Geldof; Bono) een bijdrage willen leveren aan de oplossing van mondiale
problemen (verbeteren gezondheidszorg; bevorderen democratie; armoedebestrijding).
Tegelijkertijd zien we de toenemende dreiging van terroristische bewegingen,
drugskartels en illegale wapenhandelaren die buiten de controle van staten
opereren.In de derde plaats is de internationale structuur
verder onder druk komen te staan. Een algemeen probleem is dat veel landen
menen dat de instituties, zoals de VN Veiligheidsraad, geen goede weerspiegeling
geven van de internationale verhoudingen. In het bijzonder valt op dat met
de verandering naar een meer multipolaire wereld (consensus) besluitvorming
steeds moeilijker wordt. Daarmee ontstaat er ook een tendens om via ad hoc
coalities, buiten multilaterale kaders, internationale problemen op te lossen.
In Europees (OVSE) en Trans-Atlantisch (NAVO) verband komt Europa bovendien
een steeds meer assertief Rusland tegen. Moskou handelt op verschillende onderwerpen
vanuit andere belangen (invloedssferen) en met een andere benadering (nulsom).
Dat maakt besluitvorming over veiligheidspolitieke onderwerpen in OVSE (o.a.
bevroren conflicten) moeilijker en beleidslijnen van NAVO (Euro-Atlantische
integratie van Oekraïne en Georgië) politiek in toenemende mate
contentieus. Toegenomen onzekerheidEr is een contrast waar te nemen tussen mondiale economische integratie
en politieke fragmentatie. Globalisering verbindt economie, communicatie,
technologie en sociale voorzieningen. Tegelijkertijd worden religieuze en
politieke polarisatie er eenvoudiger door gemaakt. Er zijn nieuwe veiligheidsdreigingen
bijgekomen zoals terrorisme en de verspreiding van massavernietigingswapens.
En er zijn nieuwe risico’s ontstaan, bijvoorbeeld als gevolg van klimaatverandering,
energievoorzieningszekerheid en falende staten. De wereld is onzekerder geworden.
Dit besef is sinds 2003, ook deze weken als gevolg van de financiële
crisis, toegenomen.RuslandDe vraag dringt zich in dit kader op of deze mondiale context door het
optreden van Rusland in Georgië substantieel is veranderd. Naar ik meen
minder dan men op het eerste oog zou vermoeden. Paradoxaal genoeg verschaft
dat optreden eerder zekerheid dan onzekerheid. Het is een harde en, in de
manier waarop, zeer onaangename bevestiging van ons vermoeden: Rusland bereid
met alle beschikbare middelen zijn rode lijnen te verdedigen. De wereld wordt
er niet door op zijn kop gezet. Wel moeten we ervan doordrongen zijn dat dit
conflict een duidelijke bevestiging is van een andere houding van Rusland.
We staan voor een enorme opgave te komen met een Europees antwoord, gestoeld
op een Europese benadering en belangen. Daarbij moeten we onze benadering
van Rusland herzien. Geografisch, historisch en cultureel zijn we onlosmakelijk
met Rusland verbonden; de vraag is op welke wijze we de Europese en Russische
belangen kunnen laten convergeren en we Rusland een plaats kunnen geven in
internationale verbanden en daarmee tot een medeverantwoordelijke partner
maken.Het is bepaald wenselijk daarover de komende tijd binnen de EU diepgaand
met elkaar te spreken. Maar voordat ik daarop inga, wil ik kort een nadere
duiding geven van de positie van Europa op het gebied van veiligheid.Waar staat Europa?In een tijd dat politieke polarisatie (opkomst machten), fragmentatie
(religieuze scheidslijnen) en desintegratie (opkomst falende staten) gestalte
kreeg, heeft de EU een fase van verdere integratie en Europa een fase van
verdere stabilisatie doorgemaakt. Kenmerkend voor de ontwikkeling binnen de
EU in deze fase is dat interne integratie de externe slagkracht ten aanzien
van veiligheidsdreigingen voornamelijk heeft versterkt. Verschillende elementen
hebben daarbij een rol gespeeld.Met het opschuiven van de grenzen van de EU zijn ook het blikveld en de
uitdagingen van Europa verruimd. Voornamelijk de nieuwe EU-lidstaten hebben
de betrokkenheid van de EU met de buurlanden geïntensiveerd. De EU is,
mede omdat met de EU-uitbreiding de stabilisatie in Europa toenam, nadrukkelijker
en met succes buiten de Europese grenzen opgetreden om risico’s te beperken
(o.a. conflictbeheersing in Afrika) en om kansen te benutten (zoals in China).
Europa heeft fors bijgedragen aan het bevorderen van stabiliteit en de versterking
van de internationale rechtsorde. Verder zijn interne en externe veiligheid
meer met elkaar verbonden. In de afgelopen jaren hebben bestuurlijke en justitiële
autoriteiten binnen het raamwerk van het Verdrag van Nice steeds meer samengewerkt
bij de grensoverschrijdende opsporing en internationaal inlichtingenwerk om
mensenhandel, terrorisme en (belasting-)fraude te bestrijden. Doordat de EU op deze terreinen meer geïntegreerd optreedt in samenwerking
met derde landen (VS, Rusland) kunnen we op dit moment ook beter inspelen
op dreigingen van buitenaf. Ook het EVDB heeft een sterke ontwikkeling doorgemaakt.
In de afgelopen vijf jaar heeft de EU – binnen én buiten Europa –
21 operaties uitgestuurd, 5 militaire en 16 civiele operaties. De EU-lidstaten
hebben zich met de militaire en civiele Headline Goals
2010 gecommitteerd aan verdere versterking van de Europese capaciteiten.
Met de EVS heeft de EU zijn politieke ambities ten aanzien van het EVDB bevestigd.
De ontwikkeling van het EVDB kan niet los worden gezien van de samenwerking
met de NAVO. Zij treden steeds meer naast elkaar op. Dat is ook zichtbaar
in operaties. In Kosovo zorgen KFOR en EULEX voor stabiliteit en opbouw. De
NAVO en de EU zetten zich verder steeds meer in voor hervormingen in de veiligheidssector,
waarbij ze zich samen richten op training van militairen en defensiehervormingen
en op de opbouw van justitiële en politie sectoren.Maar de EU blijft kwetsbaarheden houden en het veiligheidsbeleid is niet
altijd voldoende effectief. Dat heeft zowel met de interne werking van de
EU zelf te maken als met externe factoren. Zo blijft het voortdurend een opgave
om de belangen van de 27 EU-lidstaten te verenigen tot een algemeen Europees
belang. We zien dat bijvoorbeeld in de discussie over capaciteiten voor het
EVDB, maar bijvoorbeeld ook bij de ontwikkeling van een Europees energiebeleid.
Verder hebben we te maken met kritiek vanuit de samenleving op het functioneren
van de EU. We moeten bij de vorming van Europees beleid nadrukkelijk rekening
blijven houden met de burger; in het bijzonder door in overleg te blijven
met de burgers over de wijze waarop we Europese problemen moeten oplossen.
Ook is de kwetsbaarheid het gevolg van de hierboven beschreven veranderde
mondiale context: externe factoren als meer machtige spelers, meer ongrijpbare
spelers en dreigingen die ons sneller dan voorheen raken. De verandering van
context is onevenredig veel sneller gegaan dan de respons van de EU. Het is
complexer om grip te houden en invloed te krijgen.En daarover willen we het met elkaar in de EU hebben in de discussie over
de EVS en daarna bij de beleidsvorming: hoe verwezenlijken we doeleinden zoals
geformuleerd in de EVS. Hieronder geef ik daarvoor enkele algemene inzichten.EU: meer «strategische verbinding» en «vergemeenschappelijking»
nodigVoor het maken van Europees veiligheidsbeleid heeft de veranderde context
twee significante gevolgen. Er is geen land, noch een (multilaterale) instelling
die bij machte is om huidige of toekomstige internationale problemen eigenstandig
op te lossen. Verder is er geen dreiging of conflict dat met uitsluitend één
instrument het hoofd kan worden geboden. De voorbeelden zijn inmiddels legio
(Afghanistan, Irak, Soedan, klimaat).Internationale samenwerking en een geïntegreerde benadering van veiligheidskwesties
zijn meer dan ooit een conditio sine qua non voor
het maken van veiligheidsbeleid. Ik meen dat we, in reactie daarop, niet alleen
onze instrumenten (diplomatie, militair, ontwikkelingssamenwerking, handel)
geïntegreerd moeten inzetten, zoals we doen in Afghanistan, maar dat
we die inzet nadrukkelijker plaatsen in een breed kader van strategische belangen
en doelen. We moeten op Europees niveau meer werken aan de «strategische
verbinding». Zo moet klimaat met energieveiligheid en voedsel worden
verbonden. En politieke stabilisatie van Oekraïne met economische kansen
voor Europees bedrijfsleven in die markt. Energiesamenwerking van Europa in
de Kaukasus en Centraal-Azië (o.a. Nabucco) moet met politieke
en economische betrokkenheid van de EU met deze regio’s worden verbonden.
De inzet van een EVDB-missie moet worden verbonden met strategische regionale
belangen en met andere beleidsinstrumenten zoals ontwikkelingssamenwerking
of bijvoorbeeld met een belang van beperking van migratie uit een bepaalde
regio. Economische samenwerking met China moet met milieu worden verbonden.We moeten, met andere woorden, met het Europese veiligheidsbeleid meer
totaalvoetbal spelen, niet alleen door coherente inzet van instrumenten, maar
juist ook door strategische belangen nadrukkelijker te verbinden. We doen
dit al. We maken dikwijls goede koppelingen tussen instrumenten en belangen.
Zoals inzake non-proliferatie met een actieplan inzake massavernietigingswapens
(preventie), het optreden van de EU3+3 inzake Iran (diplomatie en prikkels)
en sanctiebeleid (strafmaatregelen EU-lidstaten). Maar we zouden dat meer
conceptueel kunnen toepassen en minder incidenteel.Daarbij is het, dat is mijn tweede punt, van groot belang dat we bij de
beleidsvorming sneller komen tot de definiëring van een gemeenschappelijk
Europees belang. In het bijzonder gaat het dan om een Europees belang dat
niet de laagste gemene deler weerspiegelt: een race-to-the-bottom met een premie voor gebrek aan ambitie. De uitdaging blijft om in
te spelen op de veranderde context, waarin «interests
have gone global», door onderling en als EU met derden niet
alleen vanuit eigen nationale belangen te handelen. Ik noem dat de «vergemeenschappelijking»
van onze interne EU-belangen en de belangen die wij met derden hebben. Een
goed voorbeeld daarvan is dat EVDB-missies nog sneller van de grond moeten
kunnen komen. Door daarin te investeren op nationaal niveau, worden verschillende
Europese en regionale veiligheidsbelangen dichter bij elkaar gebracht.De kerngedachte van het Europese integratieproces is dat gemeenschappelijke
belangen en oplossingen dikwijls nationale belangen het best dienen. Europa
dient die gedachte, op basis waarvan we al zestig jaar werken, nadrukkelijker
op mondiaal niveau vorm te geven. In mijn ogen moet een geïntegreerde
benadering gedreven door gemeenschappelijke belangen het risico van een potentiële
afkalving van de internationale rechtsorde en het multilaterale stelsel tegengaan
en voorkomen dat we vervallen in een strijd van (opkomende) machten en een
terugkeer naar nationalisme. Europa moet binden – daar ligt onze winst.Met onder andere deze elementen van strategische verbinding en vergemeenschappelijking
van belangen moet de EU mijns inziens het Europese veiligheidsbeleid op actuele
onderwerpen nader vormgeven. Ik ga daarop hieronder in.Europees veiligheidsbeleid: actualiteitenVoor een versterking van het Europese Veiligheidsbeleid is het van groot
belang dat de beschikbare instrumenten effectief en coherent kunnen worden
ingezet. Ik richt mij in dat licht hierna eerst op het EVDB als instrument
van het GBVB. Vervolgens richt ik mij op actuele beleidsinhoudelijke onderwerpen
die voor de ontwikkeling van het veiligheidsbeleid van belang zijn.EVDBDe mate waarin betrokkenheid van Europeanen (EU-lidstaten en NAVO-bondgenoten)
bij de oplossing van crises en conflicten wordt gevraagd, zal
de komen jaren naar verwachting toenemen. Ons doel moet zijn om de veiligheidsrisico’s
preventief te minimaliseren en onszelf zodanig te positioneren dat wij snel
en effectief kunnen optreden als crises optreden. Na de eerste fase van ontwerp
van de institutionele arrangementen voor het EVDB en de daaropvolgende uitrol
van operaties, moet het EVDB nu naar een hoger plan worden getild. Drie elementen
zijn daarbij in het bijzonder van belang. Ten eerste, hoe versterken we een
geïntegreerde benadering van de EU, waaronder de capaciteiten, in de
nieuwe veiligheidscontext? Ten tweede, welke strategische keuzes maken we
bij inzet van missies? En ten slotte hoe verbeteren we de samenwerking met
de NAVO? De Franse voorstellen geven een goede aanzet om het EVDB naar een
hoger plan te trekken. Ik heb hiervoor al uitdrukkelijk mijn steun uitgesproken
en het belang van versterking van het EVDB bepleit (Zie Kamerbrief van 28 augustus
jl.). Meest recent is een voorstel van het Franse EU-voorzitterschap voor
een nieuwe EU civiel-militaire strategische planningscapaciteit binnen het
Raadssecretariaat. Dit voorstel beoogt meer synergie en continuïteit
te brengen in de civiel-militaire planning van EVDB-missies en komt daarmee
in grote lijnen overeen met de Nederlandse inzet voor versterking van civiel-militaire
samenwerking. SG/HV Solana zal dit voorstel uitwerken voor de Europese Raad
van december. Nederland acht het van belang dat niet alleen de planning van
missies wordt verbeterd, maar ook een efficiënte uitvoering van de missies
wordt bevorderd. De EVDB-voorstellen van Frankrijk moeten in relatie worden
gezien tot de intentie van Frankrijk terug te keren in de geïntegreerde
militaire structuur van de NAVO. Beide ontwikkelingen versterken mijns inziens
elkaar en daarmee de rol van Europa op veiligheidspolitiek gebied.Oostelijke BuurlandenInstabiliteit in Europa, zoals nu in Georgië, heeft veel nadelen.
In de eerste plaats voor de burgers van de desbetreffende landen zelf. Zij
lopen kansen op ontwikkeling mis. Daarnaast voor de EU-lidstaten. Zij genieten
niet de voordelen die economische samenwerking kan meebrengen («gederfde
inkomsten»). En zij moeten veel politieke inspanningen leveren en financiële
kosten maken om stabiliteit terug te brengen. Die inspanningen kunnen niet
elders, in regio’s waar weer andere dreigingen zijn die we moeten aanpakken,
worden geleverd en die financiële bijdragen kunnen niet elders worden
geïnvesteerd. Ons bereik wordt er in zekere zin kleiner door; in een
tijd van mondiale dreigingen is dat geen wenselijke ontwikkeling. Dat bedoel
ik ook met «verbinden». Daarom moet worden voorkomen dat de gebeurtenissen
in Georgië de regio in een negatieve spiraal brengen. De EU dient daar
zo nodig extra inspanningen voor te leven – voor onze veiligheid en
die van hen.Als het over extra inspanningen gaat, wordt in Europees verband en door
derden (onder meer de VS) dikwijls automatisch aan (perspectief op) toetreding
gerefereerd. Dat bedoel ik niet en ik hecht eraan daarop nog eens expliciet
in te gaan. Uitbreiding heeft betrekking op integratie van Europese landen
in de EU-structuur en de EU-instellingen. Stabilisatie kan ook door in te
zetten op het moderniseren van landen. Te vaak wordt het argument gehanteerd
dat modernisering alleen met (perspectief op) toetreding kan. Dat is een oneigenlijk
argument. Daardoor lopen we het risico dat we in Europa in een spagaat raken:
de een vraagt om uitbreiding, de ander is hierop tegen en in de tussentijd
vergeten desbetreffende landen te moderniseren. Dat is het slechtste van twee
werelden – voor iedereen. Ik wil die impasse doorbreken: integratie
door middel van uitbreiding is in deze fase niet aan de orde voor de nabuurschapslanden
(zoals de regering stelde in de brief over het Nabuurschapsbeleid van 1 juli
2008). Tegelijkertijd wil ik, alhoewel de verantwoordelijkheid daarvoor
in de eerste plaats bij betrokken landen zelf ligt, dat Nederland zich –
nog meer – inspant om deze regio te (laten) moderniseren.Mijn oogmerk hierbij is dat we deze regio naar een Europees niveau tillen:
sociaaleconomisch solide samenlevingen gebaseerd op een sterke rechtsorde.
Vanuit deze basis worden deze landen aantrekkelijker voor zichzelf (minder
prikkels voor separatistische tendensen), aanvaardbaarder voor Rusland (minder
nadruk op «inlijven» bij EU, minder focus op invloedssferen) en
aantrekkelijker voor de EU (economische kansen en gelijke principes). We moeten
toe naar een ruimte waarin zowel het EU-acquis (vrije markt/level playing field en rule of law) als
veiligheid (conflictbeheersing, terrorismebestrijding, bescherming pijpleidingen)
convergeren. Ik meen dat we daarmee, juist door de ontwikkelingen nu niet
in het kader van EU-uitbreiding te plaatsen, onze belangen onderling, met
de regio én met Rusland vergemeenschappelijken. En daar moeten we uiteindelijk
heen. In dat licht zal Nederland zich constructief opstellen ten aanzien van
de voorstellen die de Europese Commissie in november zal presenteren voor
een Oostelijk partnerschap met de zes oostelijke partners van het Europese
Nabuurschapsbeleid. Wij spraken daar reeds over tijdens het Algemeen Overleg
over het Nabuurschapsbeleid van 9 oktober jl.RuslandRusland heeft ons met het excessieve optreden in Georgië verrast.
We weten nu beter waar we aan toe zijn. Voor Nederland blijft volledige Russische
implementatie van het zes-puntenakkoord, inclusief de nadere precisering hiervan
op 8 september, bepalend voor de EU-betrekkingen met Rusland. Ik ga daar
in dit bestek niet verder op in. Ik wil over die horizon heenkijken.De kwaliteit van de relatie met Rusland is van invloed op onze economie;
de stabiliteit van Europa en op belangrijke veiligheidspolitieke onderwerpen
(Iran). De relatie met Rusland moet in een nieuw perspectief worden geplaatst,
gebaseerd op een andere benadering en een andere politieke strategie. We moeten
Rusland minder de les lezen over hoe zij hun maatschappij inrichten; maar
hen veel meer en nadrukkelijker kennis laten nemen van en soms ook confronteren
met de voordelen van de wijze waarop wij onze samenleving hebben ingericht.
Minder zeggen wat zij moeten doen; meer de kracht van onze samenleving en
grondbeginselen als democratie, rechtsorde en respect voor mensenrechten tonen.
Dat moet gemeenschappelijke grond creëren. In mijn brief aan de Eerste
Kamer van 23 oktober jl., naar aanleiding van het AIV-advies «over
de samenwerking tussen de EU en Rusland», bepleit ik daarom een «realistisch
partnerschap» tussen de EU en Rusland. Bij die benadering kunnen er
in mijn ogen verschillende lijnen worden uitgezet die elkaar verbinden en
versterken.In de eerste plaats dient de economische samenwerking te worden versterkt.
Niet alleen als doel op zich, maar vanuit een conceptuele gedachte van incorporatie.
Investeringen van Rusland in onze economie dienen te geschieden op basis van
onze markten juridische principes. Overheden moeten die investeringen stimuleren
en de principes helpen te garanderen. Hetzelfde geldt voor Europese investeringen
in Rusland. Langs deze weg incorporeren we Russische bedrijven in ons systeem
van zaken doen en maken we de voordelen van het Westerse marktgeoriënteerde
systeem in de Russische samenleving inzichtelijk. Een meer marktgebaseerde
Russische economie kan positieve impulsen geven aan politieke hervormingen.
Dat kan worden versterkt met sociaaleconomische en rechtstatelijke programma’s
van de EU en EU-lidstaten die met maatschappelijke organisaties
worden opgezet. De EU moet naar mogelijkheden zoeken deze verbinding tussen
economische en politieke hervormingen verder te stimuleren.Verder dient de voortgang van politieke en sociaaleconomische ontwikkeling
van onze wederzijdse buurlanden niet alleen als een op zich zelf staand belang
(stabilisatie Europa) te worden gezien, maar ook als een strategisch belang
in relatie tot de betrekkingen van de EU met Rusland. Politiek stabiele en
sociaaleconomisch dynamische samenlevingen aan de grenzen van Rusland kunnen
een positieve uitwerking hebben op interne maatschappelijke hervormingen in
Rusland. Dat zet Rusland op een constructieve manier onder druk om meer op
basis van gemeenschappelijke principes met Europa te werken.In de derde plaats zou op veiligheidspolitiek gebied de samenwerking moeten
worden versterkt. We hebben dikwijls gedeelde belangen. Ik denk bijvoorbeeld
aan meer betrokkenheid van Rusland bij EVDB-missies (zoals recente levering
helikopters aan missie Tsjaad) en meer samenwerking op het gebied van terrorisme,
georganiseerde misdaad en piraterij. In dat licht ben ik ook benieuwd wat
President Medvedev precies voor ogen heeft met een veiligheidspact, zoals
door hem bepleit. Op voorhand benadruk ik dat een dergelijk pact niet de trans-Atlantische
veiligheidsrelatie in het geding moet brengen. Het voorstel van President
Medvedev biedt een opening om de agenda met Rusland te verbreden en economische
samenwerking, politieke ontwikkelingen en veiligheidspolitieke dialoog in
onderlinge samenhang te bezien. Uitgangspunt van een Europees veiligheidsarchitectuur
is respect voor territoriale integriteit en internationale rechtsorde. Er
moet worden afgezien van invloedsferen. Op alleen die basis kunnen en moeten
we bouwen aan een raamwerk met onder meer regelingen voor conventionele ontwapening,
strijd tegen terrorisme en proliferatie van massavernietigingswapens, Rusland
als geprivilegieerd partner in EVDB verband en verdere ontwikkeling van samenwerking
in de NAVO-Rusland Raad.De EU moet deze lijnen – incorporeren private sectoren (economisch),
exporteren sociaaleconomische en politieke stabiliteit naar regio (politiek)
en bevorderen van de dialoog over veiligheid – sterker bij elkaar brengen
in een Europese politieke strategie. Daarmee vergroten we mijns inziens de
kans op een constructieve relatie. Veel meer dan wanneer het leveren van kritiek,
dat bij tijd en wijle nodig zal blijven, en opleggen van onze visies de boventoon
voeren. Dit zal niet eenvoudig gaan. Rusland zal, vanuit de perceptie van
de herwonnen macht op het internationale toneel, blijven proberen de relatie
op eigen termen vorm te geven. EU-eenheid is daarom van groot belang.EnergieEerder heb ik al gepleit voor een meer overtuigend Europees energiebeleid.
Uitgangspunt is dat we onze toekomstige energievoorziening moeten veiligstellen
op een wijze waarop het milieu zo min mogelijk schade wordt toegebracht. Daarom
moeten we ons richten op de ontwikkeling van alternatieve schonere energie.
Maar de investeringen in onder andere wind, zon, biobrandstoffen en ook nucleair
zullen niet genoeg zijn om tijdig aan de toenemende vraag naar energie te
voldoen. De toevoer van olie en gas blijft nodig om onze economie draaiende
te houden. Vooral de Europese gasvraag zal naar verwachting stijgen. En om
de toevoer van gas naar Europa te vergroten moeten we de aanvoer diversifiëren.
Dat vermindert afhankelijkheid; bevordert mededinging op de gasmarkt en vergroot
tevens onze politieke en economische betrokkenheid met andere regio’s
zoals de Kaukasus, Centraal-Azië en Noord-Afrika. De kracht zit hier dus wederom in de verbinding van verschillende strategische belangen.
De EU moet hiervoor een sterker extern energiebeleid ontwikkelen en in het
bijzonder een nauwere dialoog voeren met onder andere het bedrijfsleven over
de rol die EU-lidstaten kunnen spelen bij infrastructurele projecten die diversificatie
van aanvoer uit verschillende regio’s kunnen stimuleren. Synergie van
overheid (wegnemen beperkingen) en bedrijfsleven (benutten investeringsmogelijkheden
in genoemde regio’s) zou meer aandacht moeten krijgen.Trans-Atlantische relatieDe trans-Atlantische relatie blijft voor Europa van wezenlijk belang.
Dat komt primair doordat we ons beleid stoelen op gemeenschappelijke waarden
van democratie en internationale rechtsorde. Dit impliceert niet dat we ook
altijd een gelijk wereldbeeld of gelijke belangen en prioriteiten hebben.
Daar komt bij dat, zoals ik eerder beschreef, de traditionele positie van
de VS als dominante macht is veranderd en Europa en de VS zich steeds meer
op hetzelfde speelveld begeven. Dat heeft gevolgen voor de wijze waarop de
VS en Europa met elkaar om moeten gaan. Meer concreet betekent het dat de
VS meer rekening zal moeten houden met Europese opvattingen en belangen, maar
omgekeerd ook meer mag verwachten van een gelijkwaardiger Europa, zowel op
politiek vlak als ook wat betreft effectief militair vermogen. Met het oog
op de Amerikaanse presidentsverkiezingen is het nodig dat we ons goed voorbereiden
op de dialoog met de VS. Wij zijn daar binnen de EU al mee aan de slag. We
moeten daarbij gemeenschappelijke grond hervinden. Dat maakt onze posities
op het internationale toneel sterker. Ik verwacht een grote mate van bereidheid
aan Amerikaanse zijde onze belangen en prioriteiten serieus te nemen ten einde
de trans-Atlantische samenwerking te versterken. Wij van onze kant dienen
bereid te zijn rekening te houden met Amerikaanse belangen. Ik verwacht dat
de volgende Amerikaanse Administratie het overleg met Europa wil voortzetten
over vooral Rusland, Afghanistan, Irak, Iran, Midden-Oosten en de toekomst
van de NAVO. Europa moet daar mijns inziens onderwerpen aan toevoegen als
verstevigen internationale rechtsorde (rule of law;
mensenrechten; juridisch raamwerk voor terrorismebestrijding), het belang
een evenwichtige inzet van civiele en militaire middelen in crisisoperaties,
betere bestuur van het mondiale financiële stelsel, een klimaat/energie
dialoog, en het verstevigen van het multilaterale kader. Dat is geen limitatieve
lijst. Kern is dat we in een dialoog eerst visie, wereldbeeld, benadering
en gemeenschappelijke grond afstemmen en het onderlinge vertrouwen op die
punten verder verstevigen. Ik zie ernaar uit die dialoog straks met een nieuwe
Administratie te voeren.Een zeer gunstig moment om wederzijdse bereidheid en eensgezindheid op
veiligheidsbeleid naar buiten toe te benadrukken is de NAVO-top in Straatsburg
(april 2009). De top markeert het 60-jarig bestaan van de NAVO en is een eerste
gelegenheid om kennis te maken met de nieuwe Amerikaanse President. De verwachting
is bovendien dat Frankrijk mogelijk terugkeert in de militaire structuur van
het Bondgenootschap. Met het oog hierop zal in Straatsburg een politieke verklaring
(de zogenoemde Declaration on Alliance Security)
worden aangenomen. In mijn ogen moet deze verklaring de gezamenlijke waarden
die de basis van het Bondgenootschap vormen opnieuw bevestigen en duidelijk
maken waar de NAVO voor staat in de complexe en constant veranderende wereld
van nu. Dit kan niet los worden gezien van de strategische dialoog die de
EU met de VS zal voeren. We moeten niet alleen instrumenten en strategische
belangen verbinden, maar ook de inzet in internationale fora als EU en NAVO.
Ik heb het dan niet alleen over EVDB-missies en NAVO-operaties die elkaar
aanvullen (Kosovo). Het gaat dan bijvoorbeeld ook om mogelijke
aanleg van alternatieve energieroutes in EU-kader en mogelijke (militaire)
bescherming van die infrastructuur door de NAVO. Of om een initiatief dat
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk in NAVO en EU hebben gedaan om een Europees capaciteitstekort van helikopters op te heffen.SlotHet Europese veiligheidsbeleid zal zich de komende tijd blijven ontwikkelen,
door initiatieven van binnen uit en als gevolg van externe factoren. Nederland
heeft in die ontwikkeling tot op heden een actieve rol gespeeld, of het nu
gaat om deelname aan EVDB-missies binnen én buiten Europa of om het
initiëren van beleidsvoorstellen. Die lijn wil ik, tegen de achtergrond
van de hiervoor gegeven algemene inzichten, voortzetten. Daarbij is realisme
uiteraard geboden – de totstandkoming van een Europees energiebeleid
of een politieke Rusland strategie gaan niet over één nacht
ijs en vergen een enorme inspanning. Maar er is vooral ook ambitie nodig om
de Europese veiligheidsbelangen te verwezenlijken. Europa is een noodzakelijke
voorwaarde voor Nederland om zijn belangen in de wereld te kunnen behartigen:
we kunnen niet zonder. Europa bepaalt de plaats van Nederland in de wereld.
De Europese Unie is er om onze waarden, ons model, te verdedigen in een veranderende
wereld. Alleen de stem van de Unie als verzameling van 27 lidstaten zal worden
gehoord op het wereldtoneel. We zullen de Europese Unie sterk moeten maken
door niet alleen te investeren in de instrumenten en capaciteiten voor de
uitvoering van het Europese veiligheidsbeleid, maar ook door internationale
belangen strategischer te verbinden en te vergemeenschappelijken. Meer dan
we nu al doen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-02-859.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl