Wijziging Mededingingswet (aanpassing ter invoering van gedragsregels voor de overheid); Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31354, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

18-08-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31354 nr. 6

12-08-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHOOFDSTUK 1 ALGEMEENAlgemeenVoorgeschiedenisAard en omvang van de problematiekOnvoldoende remedie bestaande instrumentenNoodzaak van een wettelijke regelingHOOFDSTUK 2 INHOUD WETSVOORSTELVerhouding met staatssteunregelsReikwijdteGedragsregelsVerplichting tot doorberekening van alle kostenVerbod op exclusief gegevensgebruikBevoordelingsverbod inzake overheidsbedrijvenHOOFDSTUK 3 HANDHAVING VAN DE GEDRAGSREGELSHOOFDSTUK 4 RELATIE MET ANDERE REGELGEVINGHOOFDSTUK 5 BUITENLANDTOETSHOOFDSTUK 6 DE GEVOLGEN VAN HET WETSVOORSTELArtikelenArtikel 25hArtikelen 25i en 25jArtikel 25kArtikel II, III en IVOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31354Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 106 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 354Wijziging van de Mededingingswet ter invoering van regels inzake ondernemingen
die deel uitmaken van een publiekrechtelijke rechtspersoon of die hiermee
zijn verbonden (aanpassing Mededingingswet ter invoering van gedragsregels
voor de overheid)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 12 augustus 2008HOOFDSTUK 1 ALGEMEENAlgemeenMet belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van
de vaste commissie voor Economische Zaken. Naar mijn indruk is bij de beoordeling
van het wetsvoorstel door de verschillende fracties sprake van een gemengd
palet. Zo wordt van de zijde van het CDA en de VVD onderschreven dat sprake
is van een substantieel probleem en lijken zij verdergaande maatregelen te
bepleiten dan opgenomen in het wetsvoorstel. Ook zijdens de ChristenUnie wordt
ondersteund dat met dit wetsvoorstel oneerlijke concurrentie door overheden
wordt tegengegaan. De fractie van de PvdA heeft met gemengde gevoelens kennis
genomen van het wetsvoorstel. De SP is kritisch. Deze beide fracties lijken
niet overtuigd van de noodzaak van dit wetsvoorstel omdat er naar hun oordeel
slechts een beperkte problematiek is en omdat zij vrezen dat invoering van
de voorgestelde gedragsregels ongewenste gevolgen voor de uitoefening van
de publieke taak zal hebben. Tegen deze achtergrond heb ik de navolgende antwoorden
geformuleerd op de gestelde vragen. Naar ik hoop heb ik hiermee de leden van
de fracties overtuigd van de ernst van de problematiek en van de evenwichtigheid
van de voorgestelde maatregelen.Voordat ik die vragen beantwoord ga ik echter kort in op de essentie van
dit wetsvoorstel. Aan dit wetsvoorstel ligt de principiële keuze ten
grondslag voor eerlijke concurrentieverhoudingen tussen overheden die economische
activiteiten verrichten en particuliere ondernemingen. Doel is te voorkomen
dat overheden hun economische activiteiten subsidiëren uit de publieke
middelen. Daarmee doen zij particuliere ondernemingen namelijk oneerlijke
concurrentie aan omdat die niet over die middelen beschikken. Tegen oneerlijke
concurrentie door overheden zijn in de periode tussen 1992 en 2004 een substantieel
aantal klachten ingediend. Dit is overigens niet meer dan een indicatie van
een probleem dat vermoedelijk groter is dan uit het aantal formeel ingediende
klachten blijkt. Een belangrijk uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat overheden niet
beperkt worden in hun vrijheid om te besluiten tot het verrichten van economische
activiteiten als zodanig. De gedragsregels van het wetsvoorstel zijn er uitsluitend
op gericht te voorkomen dat overheden in de wijze waarop zij die economische
activiteiten verrichten, particuliere ondernemingen oneerlijk beconcurreren.
Het aantal gedragsregels is beperkt tot het minimum dat nodig is om oneerlijke
concurrentie tegen te gaan: een verplichting tot doorberekening van integrale
kosten, een verbod om eigen overheidsbedrijven te bevoordelen, een bepaling
inzake gegevensverstrekking en een verbod van functievermenging.Het wetsvoorstel geeft ook uitsluitend gedragsregels voor die situaties
waarin niet al wettelijke of andere mogelijkheden bestaan om oneerlijke concurrentie
aan te pakken. Zo gelden de gedragsregels alleen voor overheden: Rijk, provincies,
gemeenten, waterschappen en zelfstandige bestuursorganen. De gedragsregels
gelden niet voor ondernemingen die van overheidswege een bijzondere positie
hebben gekregen. Om tegen oneerlijke concurrentie door die ondernemingen op
te treden bestaan al sectorspecifieke regelingen. Verder geldt het wetsvoorstel
uitsluitend in die gevallen van oneerlijke concurrentie die buiten de reikwijdte
van de Europese staatssteunregels vallen. Voor gevallen die binnen die reikwijdte
vallen biedt het Europese staatssteunregime al voldoende mogelijkheden tot
ingrijpen.Belangrijk is ook dat het wetsvoorstel rekening houdt met die gevallen
waarin een overheid van mening is dat sprake is van de vervulling van het
beheer van een dienst van algemeen economisch belang en dat bekostiging daarvan
uit de algemene middelen noodzakelijk is. Voor dat soort gevallen kent het
wetsvoorstel een uitzondering op de verplichting tot kostendoorberekening
en het verbod overheidsbedrijven te bevoordelen.Ten slotte is ernaar gestreefd de bestuurlijke lasten voor overheden als
gevolg van het wetsvoorstel zoveel mogelijk te beperken.VoorgeschiedenisDe leden van de CDA-fractie stelden vragen over de afbakening van het
publiek belang. Op zichzelf wordt algemeen aanvaard dat een overheid onder
omstandigheden optreedt als onderneming en in een concurrentieverhouding komt
te staan met particuliere ondernemingen. Vooronderstelling is dat dit optreden
plaats vindt in het kader van de uitoefening van de publieke taak. In ons
staatsrechtelijk bestel is hiervoor aan de verschillende overheden een grote
mate van vrijheid gegeven, mede gelet op de democratische inbedding van de
overheidsorganisaties. De regering is daarom van mening dat primair elke overheid
zelf de publieke taak nader moet invullen en moet bepalen op welke wijze deze
kan worden vervuld. Dat betekent onder meer dat het aan elke overheid is te
beoordelen of zij in dit kader economische activiteiten wenst te verrichten
of te laten verrichten. Bij een desbetreffend besluit moet zij overeenkomstig
de Algemene wet bestuursrecht rekening houden met alle betrokken belangen,
waaronder de belangen van particuliere ondernemingen die van de overheidsactiviteiten
concurrentie zullen ondervinden.Naar aanleiding van de vraag van deze leden om aan te geven wat de voor-
en nadelen zouden zijn van de keuze om het publieke belang vooraf te bepalen,
merk ik op dat uit het voorgaande reeds voortvloeit dat het niet wenselijk
en mogelijk is in dit wetsvoorstel in algemene zin vast te leggen wat tot
het publieke belang behoort. Daar komt bij dat heel uiteenlopende belangen
tot het publieke belang kunnen worden gerekend, terwijl ook de opvattingen
over wat tot het publiek belang hoort in tijd en naar plaats veranderen. Ook
daarom is het aan de desbetreffende overheid het publiek belang in concrete
gevallen te bepalen en te beoordelen of economische activiteiten in verband
daarmee noodzakelijk zijn. Alleen in specifieke gevallen worden
overheden door middel van sectorspecifieke regels gebonden aan een bepaalde
aanpak.Naar aanleiding van de vraag over de beperking van dit wetsvoorstel tot
gedragsregels kan worden opgemerkt dat de invoering van andere regels dan
gedragsregels gevolgen zou hebben voor de publieke taakbehartiging. Op zichzelf
is het denkbaar bepaalde procedurele verplichtingen voor overheden in te voeren
ten aanzien van toetreding tot de markt. De meerwaarde van een dergelijke
aanpak ten opzichte van de bestaande kaders voor de besluitvorming door overheden
is echter beperkt terwijl deze aanpak wel een extra uitvoeringslast voor de
overheden zou opleveren. Alles tegen elkaar afwegende geeft de regering er
de voorkeur aan louter het instrument van gedragsregels toe te passen.De leden van de CDA-fractie vroegen verder de regering toe te lichten
waarom dit wetsvoorstel overheden de keuze laat een product zelf aan te bieden
of aan te besteden op de markt. Voorop gesteld zij dat de regering niet wil
treden in de eigen afweging van overheden om via zelfvoorziening dan wel via
aanbesteding te voorzien in bepaalde behoeften van de eigen overheidsorganisatie.
Overigens merkt zij op dat dit wetsvoorstel alleen betrekking heeft op het
aanbieden van goederen of diensten en derhalve niet op aanbestedingen. Bij
het aanbieden van goederen of diensten ten behoeve van gebruik binnen de eigen
overheidsorganisatie is geen sprake van een economische activiteit omdat deze
activiteiten niet aan derden, op een markt, worden aangeboden. Hieronder wordt
ingegaan op het door overheden aanbieden van goederen of diensten aan andere
overheden of aan overheidsbedrijven.Aard en omvang van de problematiekTen aanzien van de analyse van de leden van de CDA-fractie, met name het
politiekbeleidsmatige element van die analyse, is de regering van oordeel
dat elke overheid zelf verantwoordelijk is hierin keuzes te maken, zoals hiervoor
reeds aan de orde was. Democratisch gelegitimeerde besluiten van bijvoorbeeld
gemeenten om hun publieke taak al dan niet met economische activiteiten uit
te voeren dienen te worden gerespecteerd. Het door deze leden geopperde verbod
voor overheden om economische activiteiten te verrichten die marktpartijen
kunnen verrichten, zou naar de mening van de regering dan ook te ver gaan.Anderzijds is de regering het met deze leden eens dat overheden die economische
activiteiten verrichten geen publieke gelden mogen gebruiken om een oneigenlijk
concurrentievoordeel te creëren. Dat is ook de kern van het wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel stelt daartoe de nodige randvoorwaarden, zonder overheden
te beperken in hun vrijheid economische activiteiten te ontplooien. Het wetsvoorstel
is erop gericht zo gelijk mogelijke concurrentieverhoudingen te bewerkstelligen
tussen overheden die economische activiteiten verrichten, en particuliere
ondernemingen, rekening houdend met de specifieke publieke taak van de overheid.Naar aanleiding van de vraag over het welvaartsverlies kan het volgende
worden opgemerkt. In 2004 is aan PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (hierna:
PwC) gevraagd om de markt en overheidproblematiek, zowel economisch als juridisch,
in kaart te brengen. In eerste instantie was het de bedoeling dat hierbij
ook de omvang van het concurrentieverstorend optreden van de overheid en van
het daarmee gepaard gaand welvaartsverlies in getallen zou worden uitgedrukt.
Gaandeweg bleek dit door de diversiteit van het commerciële overheidsoptreden
en de complexiteit van de materie niet mogelijk. Het enkel en alleen noemen
van de omvang van de overheidsomzet in een bepaalde markt is geen goede indicator
voor de omvang van eventuele concurrentieverstoring door diezelfde overheid.
De mate waarin van economische activiteiten van de overheid een concurrentieverstorend
effect uitgaat, hangt immers af van de aard van de activiteit, de sector waarin
deze plaatsvindt en de wijze waarop de sector of markt gestructureerd
is, aldus de PwC-onderzoekers. Het onderzoek van PwC geeft wel een goed beeld
van de kans op en de mate van concurrentieverstoring door de overheid. Deze
kans is met name hoog in markten waar veel concurrentie is (veel aanbieders
en homogene producten) en in markten waar concurrentie plaatsvindt om de markt (dat wil zeggen concurrentie bij de toetreding
tot een markt). Deze verstoringen kunnen lokaal, met name voor door overheidsingrijpen
benadeelde individuele ondernemers en bedrijven, ingrijpende gevolgen hebben.
De omvang van de problematiek op geaggregeerd niveau – relatief ten
opzichte van de totale omvang van de sector – wisselt sterk van sector
tot sector.Naar aanleiding van de vraag over de omzet van overheden uit marktactiviteiten
kan ten eerste worden vastgesteld dat overheidsorganisaties jaarlijks circa
16 000 goederen en diensten op de markt aanbieden (Andersen, Onderzoek
naar de administratieve lasten veroorzaakt door het wetsvoorstel markt en
overheid, Rotterdam, april 2002). Hiermee zijn grote bedragen gemoeid. Zo
bedraagt de jaarlijkse omvang van de economische activiteiten van provincies,
gemeenten en waterschappen circa € 2,5 miljard (Atos KPMG Consulting,
Onderzoek naar risico’s op kruissubsidiëring en functievermenging
bij gemeenten, provincies en waterschappen, oktober 2003). Daarnaast opereren
overheidsorganisaties ook op de markt via (financiële) deelnemingen en
andere vormen van zeggenschap in overheidsbedrijven. De rijksoverheid, provincies,
gemeenten en waterschappen hebben in totaal 1 900 deelnemingen in overheidsbedrijven.
De totale omzet van al deze overheidsbedrijven wordt geschat op zo’n € 25
miljard in 2000 (Atos KPMG Consulting, Overheidsbedrijven in Nederland, onderzoek
naar aantal en omvang, Den Haag, december 2002).Ten aanzien van de vragen van de leden van de CDA-fractie over de terughoudendheid
van ondernemers bij het indienen van klachten kan worden opgemerkt dat voor
ondernemers dikwijls een hoge drempel bestaat om klachten in te dienen tegen
de overheid. Ondernemers zijn immers veelal op een andere wijze weer afhankelijk
van diezelfde overheid. Dit wordt in het PwC-onderzoek ook wel geduid als
het principe «don’t bite the hand that feeds
you». Er zijn ook andere redenen waarom ondernemers over oneerlijke
concurrentie geen klachten indienen. Het is voor ondernemers moeilijk om inzicht
te krijgen in de financiële betrekkingen tussen de overheid en openbare
bedrijven en zij zijn veelal onbekend met de relevante regelgeving, aldus
het PwC-onderzoek. Andere verklaringen voor de terughoudendheid klachten in
te dienen zijn gelegen in het ontbreken van een duidelijk juridisch kader
waaraan het concurrentievervalsend gedrag van de overheid kan worden getoetst
en het gemis van een toezichthouder die effectief handhavend kan optreden.Dat ondernemers terughoudend zijn om een klacht in te dienen en slechts
nu en dan toekomen aan het feitelijk indienen van een klacht maakt aannemelijk
dat er veel meer klachtwaardige situaties zullen zijn dan het aantal feitelijk
ingediende klachten. In zoverre kunnen de bekende klachten worden beschouwd
als een topje van de ijsberg, zoals geconstateerd door Bureau Bartels bij
de evaluatie van de Aanwijzingen inzake het verrichten van marktactiviteiten
door organisaties binnen de rijksdienst.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de CDA-fractie over sectorspecifieke
regelgeving stel ik vast dat in de afgelopen jaren maatregelen zijn getroffen
ten aanzien van de problematiek van de oneerlijke concurrentie. Het betreft
niet de overheid zelf, maar ondernemingen die door de overheid met een bijzondere
taak zijn belast. Zo zijn er sectorale regelingen getroffen voor de energiesector,
de gezondheidszorg, de publieke omroep, de post, de telecommunicatiesector
en de pensioenfondsen. Als voorbeelden van sectoren waarvoor door middel van
de subsidievoorwaarden voorzieningen zijn getroffen om oneerlijke concurrentie
door ondernemingen met een bijzondere positie tegen te gaan, kunnen
de onderwijs- en onderzoekssectoren worden genoemd. Met deze sectorale voorzieningen
is de problematiek ten aanzien van ondernemingen die door de overheid met
een bijzondere taak zijn belast, naar de mening van de regering nu afdoende
gedekt. Zij heeft de indruk dat sindsdien het aantal klachten over oneerlijke
concurrentie uit deze sectoren is verminderd.Gelet op deze ontwikkeling is het wetsvoorstel toegesneden op de problematiek
van oneerlijke concurrentie door de overheid zelf en door overheidsbedrijven.
De gedragsregels uit het wetsvoorstel zullen straks op alle soorten van economische
activiteiten van overheden van toepassing zijn, op enkele uitzonderingen na,
te weten activiteiten van onderwijs- en onderzoeksinstellingen, van de publieke
omroep en van sociale werkplaatsen. Voor deze organisaties gelden reeds regelingen
ter voorkoming van oneerlijke concurrentie en de gedragsregels van dit wetsvoorstel
zouden ten opzichte daarvan een doublure vormen. Bovendien is van belang dat
op de bedoelde terreinen organisaties met een publiekrechtelijke en een privaatrechtelijke
grondslag naast elkaar vóórkomen. Het is onwenselijk dat overigens
vergelijkbare instellingen te maken krijgen met een verschillend regime, al
naar gelang zij op privaatrechtelijke of op publiekrechtelijke leest zijn
geschoeid.Naar aanleiding van de vragen van de PvdA-fractie en de SP-fractie over
de verzamelde klachten kan het volgende worden opgemerkt. De klachten die
zijn gebruikt voor de inventarisatie van het PwC-onderzoek, zijn tussen 1992
en 2004 ingediend bij de ministeries van Economische Zaken en van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa). In totaal gaat het om bijna 400 klachten. Van alle klachten bestaat
enige vorm van documentatie. De omvang van deze documentatie verschilt echter
per klacht. In ieder geval is van iedere klacht de naam van de klager en de
beklaagde bekend, alsmede het jaar waarin de klacht is ingediend en een beschrijving
van de klacht. Ten behoeve van de analyses van zijn onderzoek heeft PwC een
aantal variabelen toegevoegd aan de klachtenbestanden. Het aantal klachten
dat jaarlijks wordt ingediend, fluctueert. In de eerste jaren van de hier
genoemde periode was het aantal klachten nog laag, maar na 1996 nam het aantal
klachten per jaar toe. In 1998 werden bijna 50 klachten ingediend bij het
Ministerie van Economische Zaken. Over de periode van 1992 tot en met 2004,
waarop het PwC-onderzoek betrekking heeft, werden gemiddeld 30 klachten per
jaar ingediend.Bij het opstellen van zijn rapport is PwC uitgegaan van de omschrijving
van de ongeveer 400 gedocumenteerde klachten, zoals gepercipieerd door de
klager. PwC heeft die klachten ingedeeld naar hun economische en mededingingsrechtelijke
aard. Daarbij bleek 28% van de klachten feitelijk geen betrekking te
hebben op het probleem van oneerlijke concurrentie als gevolg van financiering
van economische activiteiten met publieke middelen. Ruim 70% van de
klachten heeft dus wel betrekking op die problematiek. Ongeveer 30%
van de klachten is door PwC gekwalificeerd als overheidsbevoordeling die mogelijk ongunstige invloed heeft op het handelsverkeer
tussen de lidstaten. Dit kan worden beschouwd als het maximale deel dat onder
de Europese staatssteunregels kan vallen en derhalve niet valt onder dit wetsvoorstel.
Ruim 40% van de klachten heeft dus in ieder geval betrekking op vormen
van oneerlijke concurrentie waarop het Europese staatssteunregime niet, maar
dit wetsvoorstel wel van toepassing is. PwC heeft geen oordeel gegeven of
de klachten terecht waren. Dat kon ook niet, omdat er nog geen formeel juridisch
toetsingskader bestond en er nog geen daadwerkelijke en volledige handhavingonderzoeken
zijn uitgevoerd door de toezichthouder. Uit de analyses van PwC komt wel naar
voren dat de meerderheid van de klachten betrekking heeft op serieuze gevallen
van oneerlijke overheidsconcurrentie. Verder kan worden opgemerkt dat deze aantallen klachten in hun juiste
perspectief gezien moeten worden. Zij zijn relevant als indicatie van probleemgebieden,
maar ook niet meer dan dat. In de eerste plaats is het aantal gevallen van
oneerlijke concurrentie door overheden vermoedelijk groter dan het aantal
formeel bij overheden ingediende klachten, zoals reeds aan de orde was in
de beantwoording van vragen van de leden van de CDA-fractie over terughoudendheid
van ondernemers om klachten in te dienen. In de tweede plaats wordt de ernst
van oneerlijke concurrentie door overheden niet bepaald door het aantal klachten,
maar door de aard van de economische activiteiten van overheden, de sectoren
waarin die plaatsvinden en de wijze waarop sectoren of markten gestructureerd
zijn. De verstoring van de concurrentieverhoudingen door economische activiteiten
van overheden hebben op het niveau van de daardoor benadeelde individuele
ondernemingen vaak ingrijpende gevolgen, zo blijkt uit het PwC-onderzoek.
Ik voeg hier aan toe dat de regering met dit wetsvoorstel een principiële
keuze maakt voor eerlijke concurrentieverhoudingen. De invoering van de gedragsregels
kan naar haar oordeel dan ook niet louter afhankelijk zijn van het aantal
geregistreerde klachten.De leden van de PvdA-fractie stelden vragen over de omvang van de omzet
van activiteiten waarvoor de gedragsregels relevant zijn. In hoeverre de € 2,06
miljard aan economische activiteiten bij gemeenten afkomstig is uit wettelijke
taken dient per economische activiteit te worden bepaald. Als een taak in
het algemeen belang door een overheid niet in concurrentie op de markt wordt
uitgevoerd, is sprake van een niet-economische dienst van algemeen belang.
Dit wetsvoorstel is daarop in het geheel niet van toepassing. Wordt een taak
in het algemeen belang door een overheid of overheidsbedrijf wel in concurrentie
op een markt uitgevoerd, dan is sprake van een dienst van algemeen economisch
belang. Een zodanige dienst valt in beginsel wel onder dit wetsvoorstel, zij
het dat daarvoor uitzonderingen gelden op de verplichting tot kostendoorberekening
en op het verbod van bevoordeling van overheidsbedrijven. De door een gemeentelijke
sociale werkplaats verrichte activiteiten vloeien voort uit een wettelijke
taak (artikel 1, derde lid, Wet sociale werkvoorziening). Met deze activiteiten
is – omdat het de uitoefening van een wettelijke taak betreft –
echter geen rekening gehouden bij het maken van de schatting. Daarentegen
maakt de omzet van de uitgifte van bouwgrond wel deel uit van het bedrag van
2,06 miljard. Het betreft hier echter niet een wettelijke taak en op zichzelf
kan de verkoop van grond als een economische activiteit worden aangemerkt.
Wel komt het voor dat gronduitgifte plaats vindt in het kader van een wettelijke
taak zoals bij het bouwen van een school.Ook ten aanzien van de vraag van deze leden welk bedrag aan omzet uit
niet-wettelijke of niet-publieke taken de interstatelijke handel niet beïnvloedt
en dus niet onder de Europese staatssteunregels valt, geldt dat per activiteit
moet worden bepaald of sprake is van het bedoelde interstatelijke effect.
Voorbeelden van activiteiten die in de regel geen interstatelijke effecten
zullen hebben zijn economische activiteiten met een sterk lokaal karakter
zoals de verhuur van plaatselijke sportvoorzieningen waaronder zwembaden,
de verhuur van cd’s en dvd’s of het exploiteren van een jachthaven.
Overigens dient ook in deze gevallen nader te worden beoordeeld of sprake
kan zijn van beïnvloeding van de handel tussen lidstaten.Ten aanzien van de vragen van de fractie van de ChristenUnie over sectorspecifieke
aspecten wordt hier verwezen naar het antwoord op soortgelijke vragen van
de leden van de CDA-fractie.Naar aanleiding van de vraag van leden van de fractie van de ChristenUnie
kan worden opgemerkt dat het grootste deel van de klachten betrekking
heeft op overheden en overheidsbedrijven. Het betreft serieuze vormen van
oneerlijke concurrentie die naar het oordeel van de regering rechtvaardigen
dat een principiële keuze wordt gemaakt voor eerlijke concurrentieverhoudingen,
daargelaten de precieze omvang van de geregistreerde problematiek, zoals reeds
werd aangeduid in de beantwoording van de vragen van de leden van de PvdA-fractie.Onvoldoende remedie bestaande instrumentenNaar aanleiding van de vraag van leden van de PvdA-fractie over het aanspannen
van een rechtszaak bij een Nederlandse rechter kan het volgende worden opgemerkt.
De beoordeling of in een concreet geval sprake is van met de Europese staatssteunregels
(on)verenigbare staatssteun is voorbehouden aan de Europese Commissie en in
beroep aan het Gerecht van eerste aanleg en in hoger beroep aan het Hof van
Justitie van de EG. Wel kunnen belanghebbenden bij de Nederlandse bestuursrechter
en civiele rechter aanvoeren dat naar hun oordeel sprake is van een onrechtmatige
steunmaatregel omdat deze ten onrechte niet is aangemeld bij de Commissie.
Staatssteunmaatregelen dienen in beginsel bij de Commissie te worden aangemeld
en zij mogen pas worden uitgevoerd na goedkeuring door de Commissie. Onder
omstandigheden leidt overtreding van deze procedureregels tot vernietiging
van het bestreden besluit, zoals onlangs nog aan de orde was in de rechterlijke
uitspraak inzake vliegveld Eelde (uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State van 11 juni 2008, LJN BD3598).Naar aanleiding van de vraag van leden van de PvdA-fractie over verhaal
bij de civiele rechter merk ik op dat belanghebbenden op grond van artikel
6:162 van het Burgerlijk Wetboek een onrechtmatige daadsactie bij de burgerlijke
rechter kunnen instellen. In een dergelijke procedure kan naast schadevergoeding
ook een verbod van het desbetreffende overheidshandelen worden geëist.
In dit kader is onder meer van belang of de bevoordeling met overheidsmiddelen
jegens derden als onrechtmatig handelen kan worden aangemerkt. Blijkens jurisprudentie
van de Hoge Raad kan dit pas het geval zijn indien de gevolgen voor de particuliere
ondernemers onevenredig belastend zijn. In de praktijk biedt de onrechtmatige
daadactie echter geen oplossing voor de problematiek van markt en overheid:
een ondernemer moet een tijdrovende procedure voeren waarvan de uitkomst op
voorhand allerminst zeker is.Voor de beantwoording van de vraag van deze leden over sectorale regelgeving
verwijs ik kortheidshalve naar de beantwoording van de vraag van de leden
van de CDA-fractie over sectorspecifieke regelgeving.Noodzaak van een wettelijke regelingHet door de leden van de PvdA-fractie genoemde State Aid Action Plan van
de Commissie dateert van mei 2005. Centraal staat een meer economische benadering
van staatssteun en een concentratie op de meest verstorende gevallen van staatssteun.
Naar aanleiding van dit actieplan is de toenmalige de minimis-grens van € 100 000
in drie jaar in 2006 verhoogd naar € 200 000 in drie jaar.
Naar aanleiding van het voorstel voor de ophoging van de de minimis-grens
heeft Nederland gepleit voor een bedrag dat hoger was dan € 200 000.
Al snel bleek dat de Commissie hier om verschillende redenen bezwaren tegen
had. Daarom is de grens na advies van het comité staatssteun door de
Commissie vastgesteld op € 200 000 in drie jaar.Ingevolge de Europese staatssteunregels wordt staatsteun onder de de minimis-grens
geacht de interstatelijke concurrentie niet te vervalsen, gelet op de doelstelling
van het realiseren van de interne markt. Het is mede in verband met dit laatste
element dat de inzet van Nederland moet worden gezien om de de minimis-grens
in verband met de toegenomen inflatie en de stijging van het Bruto
Nationaal Product in de EU te verhogen. Dit laat onverlet dat ook beneden
het drempelbedrag van€ 200 000 sprake kan zijn van oneerlijke
concurrentie door overheden. Kleinschalige economische activiteiten van overheden
op lokaal en regionaal niveau kunnen voor met name kleine en middelgrote ondernemingen
ingrijpende gevolgen hebben. Daarom vindt de regering het nodig om beneden
de Europese staatssteungrens wettelijke regels in te voeren om oneerlijke
concurrentie door overheden tegen te gaan. Het staatssteunregime staat hier
niet aan in de weg.Naar aanleiding van de suggestie van de leden van de PvdA-fractie om niet
de Mededingingswet aan te passen maar een voorziening op te nemen in de organieke
wetgeving merk ik op dat de organieke wetgeving naar haar aard niet is gericht
op het bevorderen van eerlijke concurrentieverhoudingen. Bij opname van regels
ter voorkoming van oneerlijke concurrentie door overheden in de organieke
wetgeving zou bovendien het noodzakelijke onafhankelijke toezicht ontbreken.
Omdat de gedragsregels overwegend mededingingsrechtelijk van aard zijn, is
de Mededingingswet het geëigende wettelijk kader. Dit impliceert dat
toezicht wordt gehouden door de NMa, die vanwege haar specialistische kennis
van en ervaring met marktwerkings- en mededingingsproblemen de aangewezen
instantie is om de gedragsregels te handhaven.Wat de suggestie van deze leden betreft om overheden te verplichten een
politiek besluit te nemen als zij economische activiteiten willen ontplooien,
is de regering van oordeel dat de baten van een dergelijke verplichting niet
tegen de lasten ervan opwegen. De meerwaarde van een dergelijke aanpak ten
opzichte van de bestaande kaders voor de besluitvorming door overheden is
beperkt terwijl deze aanpak een extra uitvoeringslast voor de overheden zou
opleveren.De leden van de PvdA stelden vragen over de administratieve lasten van
het berekenen van een integrale kostprijs en de wenselijkheid van een vrijstelling
van de gedragsregels beneden een bepaalde omzetdrempel. Zoals ook blijkt uit
onderzoek naar de uitvoeringskosten van de gedragsregels (Atos Consulting: «Onderzoek uitvoeringskosten gedragsregels Verbod op kruissubsidiëring
en bevoordelingverbod», 2005; zie Kamerstukken II, 2004–2005,
28 050, nr. 11) is het berekenen van de integrale kostprijs in zijn
algemeenheid niet bewerkelijk. Bij de beantwoording van de vragen over de
gedragsregel van integrale kostendoorberekening wordt nader ingegaan op de
uitvoeringslasten ter zake.De regering voelt niet voor invoering van de bedoelde omzetdrempel: het
feit dat de omzet uit de desbetreffende activiteit onder een bepaald drempelbedrag
blijft, doet niet af aan het concurrentieverstorend effect. Dit wetsvoorstel
is juist bedoeld om tegemoet te komen aan de klachten van het midden- en kleinbedrijf
over oneerlijke concurrentie op kleinere schaal. Een bagatelbepaling zou ertoe
leiden dat het wetsvoorstel niet langer effectief zou zijn in het aanpakken
van oneerlijke concurrentie met belastinggeld juist daar waar de meeste klachten
binnenkomen.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de afbakening met Europese en
sectorale regelgeving. In zijn algemeenheid geldt dit wetsvoorstel naast deze regelgeving zodat afbakening niet aan de orde
is. Een overheidsonderneming is en blijft gehouden aan bijvoorbeeld het verbod
van misbruik van een economische machtspositie en aan specifieke sectorale
regels zoals ter voorkoming van oneerlijke concurrentie in het openbaar vervoer.Het wetsvoorstel is wel complementair aan Europese regels in de zin dat
de gedragsregels niet van toepassing zijn op zaken waarop de staatssteunregels
van toepassing zijn. Alleen indien sprake is van staatssteun in de vorm van
de minimis-steun zijn de gedragsregels wel van toepassing. Overheden dienen
thans reeds te voldoen aan de staatssteunregels en derhalve te
bepalen welke gevallen onder het bereik van deze regels vallen. De gevallen
die niet onder de staatssteunregels vallen worden
ingevolge het wetsvoorstel onder het bereik van de gedragsregels gebracht.
In dat opzicht is de afbakening ten opzichte van de staatssteunregels eenvoudig
en sluit deze aan bij de bestaande afbakening van de reikwijdte van de staatssteunregels.
Daarom is het gevaar van selectief winkelen of rechtsonzekerheid gering.HOOFDSTUK 2 INHOUD WETSVOORSTELDe leden van de CDA-fractie stelden een vraag over het uitgangspunt van
aansluiting bij bestaande nationale en Europese regelgeving. De regering heeft
gekozen voor invoering van de gedragsregels door aanpassing van de Mededingingswet.
Het in de vraag bedoelde uitgangspunt expliciteert dat bij de opstelling van
de gedragsregels en het desbetreffende sanctieregime in beginsel het stelsel
van de Mededingingswet is gevolgd en dat geen afwijkende begrippen zijn gebruikt.
Alleen wanneer daartoe reden was, is van dit algemene stelsel afgeweken.Dit heeft er toe geleid dat de NMa voor de handhaving van de gedragsregels
de toezichthoudende bevoegdheden en onderzoeksbevoegdheden heeft zoals haar
in de Mededingingswet zijn toegekend. Het enige verschil met het algemene
sanctieregime is dat de NMa bij de handhaving van de gedragsregels van dit
wetsvoorstel niet beschikt over de bevoegdheid om boetes op te leggen, zoals
nader wordt toegelicht in de beantwoording van de vragen over de handhaving
van de gedragsregels.De in de vraag van deze leden bedoelde terughoudende formulering van het
uitgangspunt houdt ermee verband dat het wetsvoorstel geen omzetting of uitwerking
van het EG-recht inhoudt maar een zelfstandige problematiek betreft die in
die vorm niet in Europese regelgeving is geadresseerd. De aansluiting bij
de Europese regelgeving betreft daarom alleen de vorm van de gedragsregels
en is bedoeld om verwarring en complicaties bij de toepassing van de gedragsregels
te voorkomen.Het door de leden van de CDA-fractie genoemde uitgangspunt van autonomie
van overheidsorganisaties is voor de regering van wezenlijk belang. Zoals
reeds aan de orde was bij de beantwoording van de vraag over de afbakening
van het publiek belang, staat voor de regering voorop dat overheden bij de
vervulling van de publieke taak zelf die taak moeten concretiseren en bepalen
of het hiertoe van belang is economische activiteiten te verrichten. Dit vloeit
voort uit ons staatsrechtelijke bestel.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de CDA-fractie waarom het
wetsvoorstel niet geldt voor economische activiteiten van overheden ten behoeve
van andere overheden kan als eerste worden opgemerkt dat de gedragsregels
uit het wetsvoorstel in beginsel wel van toepassing zijn op deze activiteiten.
Er wordt alleen een uitzondering gemaakt indien een overheid goederen levert
of diensten verleent aan een andere overheid, of aan een overheidsbedrijf,
voor zover die goederen of diensten zijn bestemd voor de uitvoering van een
publiekrechtelijke taak. Deze uitzondering is opgenomen om te voorkomen dat
de gedragsregels drempels opwerpen voor samenwerking tussen overheden en met
overheidsbedrijven bij de uitvoering van hun publieke taken. Een concentratie
van taken bij één overheid kan van belang zijn uit een oogpunt
van doelmatigheid en kwaliteit. Omdat de uitzondering alleen de publieke taak
betreft, hoeft voor een afscherming van een groot deel van de markt niet te
worden gevreesd.De twijfels van de leden van de CDA-fractie over de toereikendheid van
het wetsvoorstel kan ik niet delen. Deze vier gedragsregels vormen naar mijn
oordeel een aanvaardbaar minimum in de aanpak van oneerlijke concurrentie
als gevolg van economische activiteiten van overheden. Ookom
de bestuurlijke lasten voor overheden zo beperkt mogelijk te houden heeft
de regering er voor gekozen met een beperkt aantal instrumenten de belangrijkste
vormen van oneerlijke concurrentie aan te pakken.De leden van de CDA-fractie vroegen verder hoe dit wetsvoorstel onderscheid
maakt tussen taken die de publieke sector moet vervullen en taken die de markt
kan vervullen. In het wetsvoorstel wordt een dergelijk onderscheid niet gemaakt.
Zoals onder meer aan de orde was naar aanleiding van eerdere vragen van deze
leden is de regering van oordeel dat elke overheid zelf moet bepalen welke
activiteiten noodzakelijk zijn voor de vervulling van de publieke taak.Ten aanzien van de vraag over een eventuele verantwoording aan de gemeenteraad
merk ik ten eerste op dat de regering een weloverwogen keuze heeft gemaakt
dit wetsvoorstel te beperken tot gedragsregels en geen regels te stellen ten
aanzien van de toetreding. Zoals eerder reeds betoogd zou een verantwoordingsverplichting
ten opzichte van de bestaande, algemene verantwoordingssystematiek slechts
een beperkte meerwaarde hebben maar wel leiden tot een extra uitvoeringslast.Voor zover in de vraag wordt gedoeld op een verantwoording achteraf stel
ik vast dat burgemeester en wethouders ingevolge de Gemeentewet reeds verplicht
zijn verantwoording af te leggen aan de gemeenteraad. De Provinciewet en Gemeentewet
schrijven voor dat provincies respectievelijk gemeenten een jaarrekening en
jaarverslag maken, ten aanzien waarvan in het Besluit begroting en verantwoording
provincies en gemeenten nadere eisen zijn gesteld.De leden van de PvdA-fractie deden een suggestie inzake de toepassing
van een redelijk tarief. De regering wil ter voorkoming van oneerlijke concurrentie
garanderen dat publieke middelen niet gebruikt worden om economische activiteiten
onder de kostprijs te verrichten. Hiertoe dienen voor de desbetreffende activiteit
alle kosten te worden doorberekend die ten behoeve van die activiteit worden
gemaakt. Om die reden geldt de integrale kostprijs als norm. De gesuggereerde
norm van een redelijk tarief is naar haar aard subjectief en daarom moeilijk
op een eenduidige wijze toe te passen. Het is afhankelijk van het perspectief
van de betrokkene en van de specifieke omstandigheden wat een redelijk tarief
is. Een dergelijke norm biedt overheden en belanghebbende ondernemers onvoldoende
rechtszekerheid en is niet effectief, reeds omdat zij slecht handhaafbaar
is.Overigens merk ik op dat de verplichting tot doorberekening van de integrale
kosten overheden niet verhindert om meer dan die kosten in rekening te brengen.
Zij kunnen aan de hand van een globale berekening van de kostprijs een ruime
marge toepassen en op die wijze met geringere uitvoeringslasten voldoen aan
de verplichting producten en diensten tegen ten minste de integrale kosten
aan te bieden.Anders dan de leden van de PvdA-fractie in hun vraag over overheidsbedrijven
veronderstellen kiest de regering wel degelijk voor het bewerkstelligen van
een gelijk speelveld op de markt. Om die reden is in het wetsvoorstel voorzien
in een bevoordelingsverbod ten aanzien van overheidsbedrijven. Overheden mogen «hun»
overheidsbedrijven geen voordelen toekennen die verder gaan dan wat in het
normale handelsverkeer gebruikelijk is. De overheid die goederen, diensten
of vermogen aan haar overheidsbedrijf beschikbaar stelt, dient hiervoor een
marktconforme prijs te rekenen. Hiermee wordt voorkomen dat overheidsbedrijven
op basis van voordelen die voortvloeien uit hun band met de overheid, oneerlijk
kunnen concurreren. Het is daarom niet noodzakelijk dat overheidsbedrijven
worden verplicht alle kosten door te berekenen voor de producten en diensten
die zij aan derden aanbieden. Het wetsvoorstel laat derhalve overheidsbedrijven
vrij hun eigen ondernemingsstrategie te kiezen, waarvan het leveren onder
de kostprijs deel uit kan maken. Het wetsvoorstel garandeert
hiermee dus een gelijk speelveld voor overheidsbedrijven en private bedrijven,
zonder de ondernemingsvrijheid van overheidsbedrijven aan te tasten.Zoals door deze leden wordt vermeld kan de NMa optreden tegen predatory
pricing. Dat kan zij echter alleen, indien het gaat om een onderneming met
een economische machtspositie die zich aan die vorm van concurrentievervalsing
schuldig maakt. Bovendien levert volgens de jurisprudentie predatory pricing
pas misbruik van een economische machtspositie op, indien die onderneming
goederen of diensten aanbiedt, ofwel beneden haar gemiddelde variabele kosten,
ofwel beneden haar gemiddelde totale kosten maar boven haar gemiddelde variabele
kosten met daarbij de bedoeling een concurrent van de markt te verdringen.
De aanleiding voor optreden wegens predatory pricing is dus het voorkomen
van verdringingsconcurrentie. In dit wetsvoorstel gaat het daar echter niet
om, maar om te voorkomen dat overheden hun economische activiteiten met publieke
middelen financieren. Om dat te bereiken is het verbod van misbruik van een
economische machtspositie niet toereikend, maar is een afzonderlijke bepaling
nodig die overheden verplicht tot het doorberekenen van de integrale kosten
van hun economische activiteiten.Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over artikel 25i, derde lid,
merk ik op dat deze bepaling ertoe dient dat de overheid bij de kostendoorberekening
ook de lasten voor het benodigde vermogen ten behoeve van een economische
activiteit betrekt. Het aantrekken van vermogen kost geld, bij de overheid
net zo goed als bij het bedrijfsleven. Wanneer deze lasten niet worden doorberekend
door de desbetreffende overheid, maar vermogen gratis wordt gefinancierd uit
de algemene middelen, ontstaat oneerlijke concurrentie ten opzichte van het
bedrijfsleven.Het voorkómen van dit soort oneerlijke concurrentie is het kerndoel
van dit wetsvoorstel. Inderdaad kan de doorberekening van vermogenslasten
ertoe leiden dat de prijzen voor economische activiteiten van een overheid
zullen stijgen. Indien het van algemeen belang is publieke middelen te gebruiken
om de prijs kunstmatig laag te houden, bijvoorbeeld om de toegankelijkheid
van bepaalde overheidsdiensten te waarborgen, kan de overheid een beroep doen
op de uitzondering voor diensten van algemeen economisch belang.Ten aanzien van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over overheids-N.V.’s
en zelfstandige bestuursorganen is van belang dat de gedragsregels in dit
wetsvoorstel gericht zijn tot bestuursorganen, ongeacht van welke overheidsorganisatie
zij deel uitmaken. Daarom gelden de gedragsregels niet alleen voor de bestuursorganen
van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen, maar ook voor zelfstandige
bestuursorganen. De gedragsregels hebben mede betrekking op overheidsbedrijven,
zijnde privaatrechtelijke ondernemingen ten aanzien waarvan een bestuursorgaan
het beleid kan bepalen. Met name betreft het de gedragsregel dat het bestuursorgaan «zijn»
overheidsbedrijf niet mag bevoordelen boven diens concurrenten.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over het
begrip economische activiteit merk ik op dat het wetsvoorstel beoogt oneerlijke
concurrentie door de overheid te voorkomen. Het gaat hierbij naar zijn aard
om economische activiteiten van de overheid of, anders gezegd, activiteiten
van de overheid als onderneming. Hieronder wordt toegelicht dat beide begrippen
dezelfde betekenis hebben. In het wetsvoorstel is het begrip economische activiteit
gebruikt omdat het begrip onderneming gemakkelijk de indruk kan wekken dat
het moet gaan om een als zodanig afgezonderde organisatorische eenheid. Dit
is niet het geval: blijkens de jurisprudentie van het Hof van Justitie van
de EG wordt onder een onderneming iedere entiteit verstaan die een economische activiteit uitoefent, ongeacht rechtsvorm, financiering of winstoogmerk
(zie bijvoorbeeld het arrest Höfner, zaak 41/90, jur. 1991, p I-1979).
Deze omschrijving van het begrip onderneming maakt ook duidelijk dat het geen
inhoudelijk verschil maakt of de gedragsregels gelden ten aanzien van een
onderneming die deel uitmaakt van de overheid, of dat ze gelden ten aanzien
van economische activiteiten van die overheid. In beide gevallen is bepalend
of het gaat om economische activiteiten. Onder
economische activiteit wordt verstaan het aanbieden van goederen of diensten
aan derden op een bepaalde markt. Zo zijn bijvoorbeeld activiteiten die de
overheid verricht bij de uitoefening van een typische overheidstaak niet economisch
van aard. Om die reden is de uitgifte van paspoorten geen economische activiteit
en treedt de overheid bij de uitgifte van paspoorten niet op als onderneming.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over het
ontbreken van een uitzondering voor diensten van algemeen belang merk ik op
dat als zodanig diensten van algemeen economisch belang (DAEB) en niet-economische
diensten van algemeen belang kunnen worden onderscheiden. Voor zover een overheidsbedrijf
belast is met het beheer van een DAEB geldt ingevolge het wetsvoorstel een
uitzondering op het bevoordelingsverbod. Voor niet-economische diensten van
algemeen belang behoeft een dergelijke uitzondering niet te worden gemaakt
omdat het bevoordelingsverbod alleen betrekking heeft op overheidsbedrijven
in de zin van ondernemingen. Voor zover de organisatie van het overheidsbedrijf
tevens niet-economische activiteiten verricht, is geen sprake van een overheidsbedrijf
en is het bevoordelingsverbod in het geheel niet van toepassing.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom het nieuwe wetsvoorstel niet
een bagatelvoorziening bevat, in tegenstelling tot het vorige wetsvoorstel.
Ik wijs er allereerst op dat de bagatelvoorzieningen van het vorige wetsvoorstel
betrekking hadden op bepalingen die in dit wetsvoorstel niet meer voorkomen.
In het vorige wetsvoorstel gold een minimum van € 75 000 voor
de toepasselijkheid van het grondslagvereiste voor het verrichten van marktactiviteiten
door overheden en voor de toepasselijkheid van de verplichting voor overheden
tot gescheiden boekhouding.De regering vindt een bagateluitzondering op de gedragsregels uit dit
wetsvoorstel niet wenselijk. De gedragsregels inzake kostendoorberekening,
gegevensverstrekking, bevoordeling van overheidsbedrijven en functievermenging
zijn bedoeld om kleine en middelgrote ondernemingen tegen oneerlijke concurrentie
door overheden te beschermen. Ook als de door een overheid verrichte economische
activiteiten voor die overheid gering van omvang zijn, kunnen zij voor kleine
en middelgrote ondernemingen een substantieel concurrentievervalsend effect
hebben.Ten aanzien van de suggestie van leden van de VVD-fractie dat overheden
zich zouden moeten beperken tot hun kerntaken merk ik op dat elke overheid
zelf verantwoordelijk is voor de uitoefening van de publieke taak. In het
kader van de bestuurlijke besluitvorming kan en moet aan de orde zijn hoe
breed de publieke taak wordt opgevat en met welke instrumenten deze ten uitvoer
wordt gebracht. Een algemene beperking tot kerntaken is wenselijk noch mogelijk.
Wat moet worden gerekend tot de publieke (kern)taak is geen statisch gegeven
maar afhankelijk van tijd en plaats. Overheden hebben niet zonder reden een
brede publieke taak. Zij moeten de wijze waarop zij hun taak vervullen flexibel
kunnen aanpassen aan hetgeen uit een oogpunt van goed bestuur en algemeen
belang wenselijk of noodzakelijk is. Afwegingen tussen het algemeen belang
en andere belangen dienen te worden gemaakt door de desbetreffende bestuursorganen,
binnen de bestaande kaders van besluitvorming en democratische controle. In
dat kader kan bijvoorbeeld besloten worden om zogenaamde restcapaciteit aan
te wenden. Dit maakt duidelijk dat er valide redenen kunnen zijn
om «gewone» economische activiteiten te verrichten die logischerwijze
niet tot een kerntaak behoren. De verantwoordelijkheid ter zake ligt bij de
desbetreffende overheid. Zo nodig biedt interbestuurlijk toezicht een mogelijkheid
voor bijsturing. Invoering van een onafhankelijke toetsing door de NMa zou
voorbij gaan aan de zelfstandige positie van overheden in het Nederlandse
staatsbestel.Ten aanzien van de vraag van de leden van de VVD-fractie over een boekhoudvereiste
is van belang dat de regering grote waarde hecht aan het beperken van de administratieve
lasten, ook voor overheden. Daarom is in het wetsvoorstel volstaan met een
bepaling inzake de bewijslast in plaats van te voorzien in een boekhoudkundige
verplichting. Bijgevolg hoeft de overheid baten en lasten niet apart te registreren,
maar dient zij desgevraagd aan te tonen dat alle kosten zijn doorberekend.
Hierdoor zijn de lasten voor overheden verder verlaagd.Overigens gelden reeds boekhoudkundige eisen voor ondernemingen die zowel
een overheidstaak uitvoeren als commerciële activiteiten verrichten.
Deze eisen zijn vastgelegd in artikel 25b van de Mededingingswet en vloeien
voort uit de Transparantierichtlijn (richtlijn nr. 2006/111/EG van de
Commissie van de Europese Gemeenschappen van 16 november 2006 (PbEG L
318) betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen
lidstaten en openbare bedrijven en de financiële doorzichtigheid binnen
bepaalde ondernemingen). De eisen gelden voor ondernemingen met een omzet
van ten minste € 40 miljoen, ongeacht of de ondernemingen deel uitmaken
van de overheid of overheidsbedrijven zijn, dan wel private ondernemingen
zijn die van overheidswege over een bijzonder positie beschikken. Er is in
deze zin dus geen sprake van dat verschillende eisen worden gesteld aan overheden
en gewone bedrijven.In de gevallen die in de vraag worden genoemd is bovendien sprake van
specifieke sectorale wetgeving: in de Postwet en in de Telecommunicatiewet
is bepaald dat een verplichting tot boekhoudkundige scheiding als maatregel
kan worden opgelegd indien sprake is van aanmerkelijke marktmacht. Anders
dan bij dit wetsvoorstel betreft het sectorspecifieke situaties waarvoor in
Europees verband dwingend opgelegde kaders gelden.Ten aanzien van de vragen over het aanbieden van goederen en diensten
aan andere overheden wordt verwezen naar de antwoorden op de vragen van de
CDA-fractie ter zake.Verhouding met staatssteunregelsNaar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over een
eventuele doorkruising van de staatssteunregels kan om te beginnen worden
vastgesteld dat het op grond van het EG-verdrag aan de lidstaten in beginsel
verboden is staatssteun te verlenen. Nederlandse wetgeving kan aan de gelding
van de staatssteunregels geen afbreuk doen: ook als nationale wetgeving de
grondslag biedt voor overheidsoptreden dat onder omstandigheden als staatssteun
kan worden aangemerkt, blijft de overheid gehouden aan het staatssteunverbod.
Dat neemt niet weg dat met het oog op de naleving van de staatssteunregels
moet worden voorkomen dat nationale wetgeving verplicht tot het nemen van
maatregelen die op grond van de staatssteunregels verboden zijn. Van een dergelijke
frictie is geen sprake bij dit wetsvoorstel omdat dit juist complementair
en daarmee ondersteunend is aan de staatssteunregels.Ten aanzien van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de minimis-steun
ben ik van oordeel dat ook de minimis-steun als een vorm van staatssteun kan
worden beschouwd, in afwijking van hetgeen in de Memorie van toelichting ten
aanzien van artikel 25h is betoogd. Er is sprake van de minimis-steun als
het totale steunbedrag dat de begunstigde in een periode van
drie jaar ontvangt, niet meer dan€ 200 000 bedraagt. Bij de
minimis-steun wordt de steunmaatregel door de Commissie geacht niet aan alle
criteria van artikel 87, eerste lid, te voldoen en is de steunmaatregel vrijgesteld
van de aanmeldingsverplichting, zo is bepaald in de de minimis-verordening
(verordening EG nr. 1998/2006 van de Commissie van 15 december 2006
(PbEG L 379) betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag
op de minimis-steun). Deze verordening is gebaseerd op een verordening van
de Raad betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag
(Verordening EG nr. 994/98 van de Raad van 7 mei 1998 (PbEG L 142)
betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het Verdrag tot oprichting
van de Europese Gemeenschap op bepaalde soorten van horizontale steunmaatregelen),
die op haar beurt is gebaseerd op artikel 89 van het Verdrag. De de minimis-verordening
kan dan ook tot de staatssteunregels worden gerekend.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie over het
begrip «economische activiteit» wordt verwezen naar het antwoord
op soortgelijke vragen van de leden van de PvdA-fractie.Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de VVD-fractie over
de verhouding tussen de gedragsregels en EG-normen verwijs ik om te beginnen
naar het antwoord op de vragen van de PvdA-fractie over het complementaire
karakter van de gedragsregels.Elders, onder meer in het antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie
over het State Action Plan, is reeds ingegaan op de noodzaak van maatregelen
in aanvulling op de staatssteunregels. Ook in relatie tot de andere EG-normen
bevat het wetsvoorstel naar mijn oordeel geen onnodige normen. Zoals is belicht
in paragraaf 1.5 van de memorie van toelichting bieden de bestaande instrumenten
geen soelaas voor de problematiek van markt en overheid. De in de Mededingingswet
opgenomen, van oorsprong Europeesrechtelijke normen zijn onvoldoende toegesneden
op de problematiek van markt en overheid. Ook als een overheid met financiering
uit de algemene middelen economische activiteiten verricht en zo oneerlijk
concurreert, zal in de regel geen sprake zijn van misbruik van machtspositie
door de desbetreffende overheid. Ik concludeer dan ook dat de voorgestelde
gedragsregels niet strijdig zijn met EG-normen, maar juist hiervan een versterking
vormen. ReikwijdteDe leden van de PvdA-fractie stelden vragen over het in rekening brengen
van rechten, bijvoorbeeld voor een ligplaats aan een kade van een doorgaand
water of voor de exploitatie van een marktkraam of een kermisattractie in
de openbare ruimte. In dit soort gevallen is de overheid belast met het reguleren
van het gebruik van de openbare ruimte. Dat is een typische overheidstaak
en voor de activiteiten die een overheid daartoe verricht kan zij bepaalde
rechten in rekening brengen. Omdat het bij die activiteiten niet om economische
activiteiten gaat, is het wetsvoorstel daarop niet van toepassing. De vraag
of de in artikel 25i vastgelegde verplichting tot kostendoorberekening –
met inbegrip van de daarop gestelde uitzonderingen – van toepassing
is op het in rekening brengen van rechten is daarom niet aan de orde.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over het
leggen en houden van kabels merk ik op dat op grond van de Telecommunicatiewet
de eigenaar of de beheerder van grond – dus ook een overheid in deze
hoedanigheid – moet gedogen dat netwerkbedrijven kabels of leidingen
voor telecommunicatie leggen. Anders dan deze leden veronderstellen, is het
volgens de jurisprudentie aan de eigenaar of beheerder van grond
niet toegestaan hiervoor een vergoeding te vragen of een belasting te heffen.
Wel is het mogelijk dat voor de wijze van uitvoering van dergelijke werkzaamheden
in openbare grond de instemming van het College van Burgemeester en Wethouders
nodig is. Het verlenen van die instemming geschiedt dan in verband met de
handhaving van de openbare orde en veiligheid en is dus een typische overheidstaak.
Hiervoor kunnen leges geheven worden. Omdat het niet om economische activiteiten
gaat, is het wetsvoorstel niet van toepassing. Terzijde merk ik nog op dat
het aan gemeenten in beginsel niet is toegestaan zelf telecommunicatiediensten
of telecommunicatienetwerken aan te bieden of zelf deel te nemen in ondernemingen
die dat doen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SP-fractie over de in
de memorie van toelichting genoemde omzet van € 25 miljard wijs
ik er op dat dit bedrag een schatting is van de totale omzet van overheidsbedrijven.
Omdat de door die leden genoemde grote bedrijven overheidsbedrijven zijn in
de zin van artikel 25g van dit wetsvoorstel is hun omzet meegerekend.Ik ben het graag eens met de leden van de SP-fractie voor zover zij betogen
dat de gedragsregels ten aanzien van de overheidsbedrijven niet betrekking
hebben op het volledige bedrag van € 25 miljard. De gedragsregels
zijn in het bijzonder niet van toepassing indien de staatssteunregels van
toepassing zijn, uitgezonderd de minimis-steun, en als sprake is van een dienst
van algemeen economisch belang. Een steunmaatregel wordt slechts aangemerkt
als staatssteun indien sprake is van «beïnvloeding van handel tussen
lidstaten». Of sprake is van staatssteun dient van geval tot geval te
worden bepaald omdat het voornoemde criterium betrekking heeft op de effecten
van steunmaatregelen van de overheid ten behoeve van bepaalde ondernemingen
en niet is gerelateerd aan bijvoorbeeld de omzet van die ondernemingen. Ook
voor de uitzondering voor DAEB geldt dat van geval tot geval moet worden beoordeeld
of de desbetreffende economische activiteiten van het overheidsbedrijf een
specifiek publiek belang dienen en bij wettelijk voorschrift of door de overheid
zijn opgedragen. In dat geval zijn de overheden die het beleid van die overheidsbedrijven
kunnen bepalen, voor die activiteiten niet gebonden aan het bevoordelingsverbod
van artikel 25j van dit wetsvoorstel. Het voorgaande impliceert dat ook van
geval tot geval moet worden nagegaan of overheidsbedrijven opereren op basis
van een wettelijke taakstelling. Voor de energiebedrijven geldt bijvoorbeeld
dat de bedrijven die na de splitsing de netwerken beheren, slechts voor een
beperkt deel andere activiteiten zullen verrichten dan ter uitvoering van
de wettelijke taken op grond van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. De
uitvoering van hun wettelijke taak kan worden aangemerkt als de uitvoering
van een DAEB. Voor NS, Connexxion en HTM is op grond van de Wet personenvervoer
2000 een concessie verleend voor het verrichten van openbaar vervoer. Het
exclusieve recht om binnen het domein van de concessie openbaar vervoer te
verrichten onder de specifieke randvoorwaarden voor de concessie die een goed
openbaar vervoer moeten waarborgen, impliceert dat de concessiehouder is belast
met een dienst van algemeen economisch belang.Voor voorbeelden van activiteiten die in de regel geen interstatelijke
effecten zullen hebben, verwijs ik naar het antwoord dat is gegeven op vragen
van de leden van de PvdA-fractie over de omvang van de problematiek.GedragsregelsVerplichting tot doorberekening van alle kostenDe leden van het CDA-fractie stelden vragen over de verplichting tot doorberekening
van de integrale kostprijs. Een norm op basis van de marktprijs
leidt al snel tot rechtsonzekerheid voor overheden en ondernemers, aangezien
de marktprijs van een product of dienst vaak moeilijk is vast te stellen:
dé marktprijs bestaat niet. Dit is onder meer het gevolg van het feit
dat op een relevante product- en geografische markt goederen niet altijd homogeen
zijn of dat er niet altijd transparantie is met betrekking tot de door ondernemingen
vastgestelde prijzen waardoor het niet mogelijk is om één marktprijs
vast te stellen. Bovendien lost een op de marktprijs gebaseerde norm het probleem
van oneerlijke concurrentie slechts ten dele op: wanneer de overheid een hogere
kostprijs heeft dan de marktprijs, staat een marktprijsnorm er niet aan in
de weg dat de overheid private ondernemingen concurrentie aandoet met gebruikmaking
van belastinggeld. Een norm die gebruikmaakt van de marginale kostprijs gaat
nog verder omdat in de regel een groot deel van de oneerlijke concurrentie
ongemoeid blijft. Overheden hoeven dan namelijk geen lasten door te berekenen
voor de vaste productiefactoren, in tegenstelling tot private bedrijven. Daarnaast
zou dit ertoe kunnen leiden dat bijvoorbeeld meer kapitaalgoederen worden
aangehouden (en publiek gefinancierd) dan noodzakelijk voor het borgen van
de publieke taak.Een norm die uitgaat van de integrale kostprijs is effectiever en beter
uitvoerbaar. Tegen deze achtergrond geef ik de voorkeur aan een gedragsregel
die verplicht tot doorberekening van de integrale kosten.De leden van het CDA-fractie vroegen verder om een toelichting op het
besluit af te zien van de boekhoudkundige verplichtingen. Voorshands ga ik
er van uit dat waar in deze vragen wordt gesproken van een verplichte boekhouding
wordt gedoeld op het stellen van voorwaarden aan de boekhouding die het voor
de NMa mogelijk maken in een voorkomend geval te controleren of alle kosten
van een product of dienst zijn doorberekend. Met het oog op de verantwoording
over de besteding van middelen kennen overheden de nodige boekhoudkundige
verplichtingen. Het kan in dit kader dan ook alleen gaan om aanvullende verplichtingen.In eerste instantie bevatte het wetsvoorstel een verplichting de baten
en lasten ten aanzien van economische activiteiten apart te registreren. De
regering hecht grote waarde aan het beperken van de administratieve lasten,
ook voor overheden. Om die reden heeft de regering ervoor gekozen deze verplichting
te vervangen door een bepaling die voorziet in een omkering van de bewijslast.
De betrokken overheid is bijgevolg niet gehouden baten en lasten apart te
registreren, maar dient wel desgevraagd aan te tonen dat alle kosten zijn
doorberekend. De regering is van mening dat het toezicht op de verplichting
tot kostendoorberekening hierdoor nog steeds effectief zal zijn. Bovendien
worden door deze combinatie van efficiënt toezicht met beperking van
administratieve lasten de belangen van zowel ondernemingen als overheden het
beste geborgd.Naar aanleiding van de vraag over de situatie in andere EU-landen merk
ik op dat veel van deze landen op enigerlei wijze aandacht besteden aan de
problematiek van markt en overheid, al dan niet door middel van regelgeving.
Deze regelgeving varieert sterk qua reikwijdte en detaillering. Het is moeilijk
aan te geven welke lidstaat de beste waarborgen kent voor het voorkomen van
oneerlijke concurrentie door de overheid. Voor de goede orde merk ik op dat
alle EU-landen zijn gehouden tot implementatie van de Transparantierichtlijn
op grond waarvan boekhoudkundige verplichtingen gelden voor ondernemingen
met een omzet van ten minste € 40 miljoen, ongeacht of deze ondernemingen
deel uitmaken van de overheid of overheidsbedrijven zijn.De leden van de PvdA-fractie stelden vragen over de berekening van de
integrale kostprijs van een ligplaats aan een gemeentelijke kade of talud
van doorgaand vaarwater. Allereerst merk ik op dat een gemeente die doorgaand
vaarwater beheert, belast is met het reguleren van het gebruik van de openbare
ruimte. Dit is een typische overheidstaak en voor de activiteiten
die een gemeente daartoe verricht, kan zij leges heffen en tarieven in rekening
brengen, zoals liggeld voor een ligplaats. Omdat het bij die activiteiten
niet om economische activiteiten gaat, zijn het wetsvoorstel en de daarin
opgenomen verplichting tot kostendoorberekening niet van toepassing. Alleen
wanneer een gemeente ligplaatsen verhuurt of verpacht om die commercieel te
exploiteren – dus op dezelfde wijze als een private ondernemer dat zou
kunnen doen – is wel sprake van een economische activiteit en moeten
de kosten worden doorberekend. De verplichting tot doorberekening van kosten
geldt echter niet, indien het algemeen belang naar het oordeel van de gemeente
hieraan in de weg staat.Wat de doorberekening van kosten betreft geldt in het algemeen dat de
integrale kosten van een product of dienst bestaan uit directe en indirecte
kosten, waaronder vaste lasten, kosten van overhead, vermogen en afschrijving
van kapitaal- en andere goederen. Van geval tot geval dient de integrale kostprijs
op een zorgvuldige wijze te worden bepaald aan de hand van de relevante productiefactoren.
Daartoe dient een overheid een reële schatting te maken van de aan een
product of dienst, zoals het in de vraag genoemde voorbeeld van de ansichtkaart,
toe te rekenen kosten zodat er een zogenoemde voorcalculatorische kostprijs
ontstaat. Aan de hand van deze voorcalculatorische kostprijs kan vervolgens
worden bepaald bij welke vraagprijs het aangeboden product of de aangeboden
dienst ten minste kostendekkend wordt aangeboden.Ook voor het verhuren van een ligplaats kan op deze wijze de integrale
kostprijs worden bepaald. Het kan bijvoorbeeld gaan om kosten voor het in
gereedheid brengen van de ligplaats, maar ook om de kosten die aan het bezit
van de grond en het water zijn verbonden. Indirecte kosten moeten op een consistente
en consequente wijze worden toegedeeld aan de verschillende activiteiten.
In overleg met onder andere het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zal een handreiking worden opgesteld waarin onder meer aandacht wordt gegeven
aan hoe de integrale kostprijs kan worden berekend. Ik ben dan ook van oordeel
dat er geen beletsel is voor de vaststelling van de integrale kosten.Zoals aangeduid in het antwoord op de vraag van deze leden over toepassing
van een redelijk tarief-norm biedt een dergelijke norm onvoldoende rechtszekerheid
en is hij onvoldoende handhaafbaar.Zoals hiervoor reeds aan de orde was bij de beantwoording van de vragen
van deze leden over de reikwijdte van het wetsvoorstel kan het toestaan van
het leggen en houden van kabels en leidingen in de gemeentelijke ondergrond
niet worden aangemerkt als economische activiteit zodat de gedragsregels van
dit wetsvoorstel hierop niet van toepassing zijn.De leden van de PvdA-fractie stelden vragen over bureaucratische lasten
in verband met de kostprijsbepaling. Over het algemeen worden baten en lasten
van overheden zo nauwkeurig geadministreerd dat de berekening van de integrale
kostprijs niet bewerkelijk is. Dit is bevestigd in onderzoek van Atos Consulting
(«Onderzoek uitvoeringskosten gedragsregels Verbod
op kruissubsidiëring en bevoordelingverbod»,2005; zie
Kamerstukken II, 2004–2005, 28 050, nr. 11). Blijkens dit
onderzoek zijn de uitvoeringslasten in verband met de gedragsregels betreffende
kostendoorberekening en het bevoordelingsverbod incidenteel ruim € 5
miljoen en structureel, op jaarbasis, nog geen € 1 miljoen voor
alle overheden tezamen. Net als de Raad voor de financiële verhoudingen
ben ik van oordeel dat deze financiële lasten relatief bescheiden zijn.
Er is geen reden waarom overheden veelvuldig de kostprijsberekening zouden
moeten herzien. Het ligt in de rede dat de door te berekenen kosten over een
langere termijn worden bepaald en dat in elk geval jaarlijks als onderdeel
van de begrotingscyclus de integrale kosten per product worden vastgesteld.
In het voornoemde onderzoek is rekening gehouden met een jaarlijkse verantwoording
over de toepassing van de gedragsregels. Ten aanzien van de vragen van de leden van de SP-fractie over de integrale
kostprijs ben ik van oordeel dat de integrale kostennorm uitvoerbaar is, in
tegenstelling tot een op de redelijke kostprijs gebaseerde norm. Zoals hiervoor
in de beantwoording van de vragen van de leden van de PvdA-fractie naar voren
kwam, is het van belang op zorgvuldige wijze de verschillende kostencomponenten
te bepalen. Ook voor een kopje koffie van de gemeentelijke schouwburg geldt
dat de integrale kosten bestaan uit directe kosten (de kosten voor koffie,
koffiemelk, het koffiezetapparaat, personeel, etc.) en indirecte kosten (huisvesting,
verlichting, schoonmaak etc.).Ten aanzien van de vraag over een openbare aanbesteding merk ik op dat
dit wetsvoorstel alleen betrekking heeft op het aanbieden van goederen of
diensten en derhalve niet op aanbestedingen. Het is mogelijk dat een overheid
goederen of diensten verkoopt waarvoor gebruik wordt gemaakt van uit een openbare
aanbesteding verkregen goederen of diensten. In zoverre kan de bij deze aanbesteding
gerealiseerde prijs relevant zijn voor de integrale kostprijs.Ten aanzien van de suggestie van deze leden voor een ondergrens merk ik
op dat ook bij kleine bedragen (een kopje koffie) of beperkte omzetten private
ondernemers door oneerlijke concurrentie benadeeld kunnen worden. Dit wetsvoorstel
is juist bedoeld om tegemoet te komen aan de klachten uit het midden- en kleinbedrijf
over oneerlijke concurrentie op kleinere schaal, zoals reeds aan de orde was
naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over invoering
van een omzetdrempel. Een bagatelbepaling zou ertoe leiden dat het wetsvoorstel
veel minder effectief zou zijn in het aanpakken van oneerlijke concurrentie
op het terrein waar juist de meeste klachten betrekking op hebben. Overigens
zijn de lasten van overheden voor de uitvoering van het wetsvoorstel tot een
relatief gering bedrag beperkt, zo was reeds aan de orde naar aanleiding van
een desbetreffende vraag van leden van de PvdA-fractie.De leden van de VVD stelden vragen over de manier van berekening van de
integrale kostprijs. Hiervoor is reeds ingegaan op de wijze waarop de integrale
kostprijs kan worden vastgesteld. Overheden zijn ieder verantwoordelijk voor
de wijze waarop zij hun boekhouding inrichten, rekening houdend met onder
meer regelgeving op het terrein van de verantwoording. Omdat de inrichting
van de boekhouding bepalend is voor de wijze waarop de integrale kostprijs
wordt bepaald, is het voorschrijven van een uniforme methodiek voor de berekening
van de kostprijs niet mogelijk. Wel is het mogelijk een nadere aanduiding
te geven van methoden die in elk geval voldoen aan de kostprijsverplichting.
Daarom zal een handreiking worden opgesteld die onder meer niet bindende richtsnoeren
voor kostprijsdoorberekening door overheden zal bevatten.Het toezicht op de naleving van de gedragsregels berust bij de NMa. Voor
de kostenberekening geldt dat de overheid op verzoek van de NMa moet aantonen
de integrale kosten te hebben doorberekend. De NMa toetst aan de hand van
de verstrekte informatie of de kostprijs volledig en juist berekend is.Verbod op exclusief gegevensgebruikDe in de vraag van de leden van de PvdA-fractie bedoelde gedragsregel
inzake gegevensgebruik bevat een aanvulling op de in de Wet openbaarheid van
bestuur opgenomen bepalingen inzake hergebruik van overheidsinformatie. Deze
bepalingen zijn tot stand gekomen ter implementatie van de richtlijn voor
hergebruik van overheidsinformatie (richtlijn van het Europees Parlement en
de Raad van 17 november 2003, richtlijn 2003/98/EG). Doelstelling is
het gebruik van overheidsinformatie voor economische ontwikkeling te stimuleren.
Daartoe worden regels gesteld ter bevordering van eerlijke, evenredige en
niet-discriminerende voorwaarden voor hergebruik van overheidsinformatie.
In de Wet openbaarheid van bestuur is onder meer bepaald dat voor vergelijkbare
categorieën van hergebruik gelijke voorwaarden gelden en dat een exclusief
recht tot hergebruik alleen wordt verleend indien dat noodzakelijk is voor
het verlenen van een dienst van algemeen belang (artikelen 11f resp. 11g Wob).
Deze regels inzake hergebruik doen geen afbreuk aan de bestaande beperkingen
van de openbaarheid van gegevens, maar bevorderen slechts dat informatie die
met een beroep op de Wob kan worden verkregen, ook kan worden hergebruikt,
bijvoorbeeld voor commerciële doeleinden. Bijgevolg kan zich de situatie
voordoen dat een overheid informatie die niet openbaar is, voor economische
activiteiten hergebruikt – zonder dat dit leidt tot openbaarmaking van
die informatie. Het kan bijvoorbeeld gaan om hergebruik van informatie die
persoonsgegevens bevat. In deze situatie verkeert de overheidsonderneming
in een betere concurrentiepositie dan particuliere ondernemingen die immers
niet met een beroep op de hergebruikregels de desbetreffende informatie kunnen
opvragen. De in het wetsvoorstel opgenomen gedragsregel stelt daarom als voorwaarde
voor hergebruik van overheidsinformatie binnen de overheidsorganisatie dat
dit alleen is toegestaan indien die informatie ook aan derden beschikbaar
kan worden gesteld.Naar aanleiding van de vraag over het verband met staatssteun kan worden
opgemerkt dat exclusief gegevensgebruik van overheidsgegevens door een overheidsbedrijf
onder omstandigheden kan worden aangemerkt als selectieve bevoordeling met
staatsmiddelen en derhalve een vorm van verboden staatssteun kan zijn. Bepalend
is of de begunstigde een economisch voordeel ontvangt dat hij onder normale
marktvoorwaarden niet zou hebben verkregen (uitspraak van het Hof van 11 juli
1996 in de zaak Syndicat français de l’Express international
(SFEI) tegen La Poste e.a.; C-39/94).Bevoordelingsverbod inzake overheidsbedrijvenNaar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de
bevoordeling van overheidsbedrijven kan het volgende worden opgemerkt. Zoals
aan de orde was bij de beantwoording van de vragen van de leden van de SP-fractie
over de toepassing van het bevoordelingsverbod op overheidsbedrijven dient
van geval tot geval te worden bepaald of sprake is van economische activiteiten
die ter uitvoering van een DAEB worden verricht of van staatssteun, uitgezonderd
de minimis-steun. Verder is van belang dat bijvoorbeeld op grond van sectorale
regels sprake kan zijn van tariefvoorschriften in verband met een bijzonder
of uitsluitend recht. Ook in dat geval is het bevoordelingsverbod niet van
toepassing. Indien op de voornoemde vragen een ontkennend antwoord kan worden
gegeven, is het bevoordelingsverbod zonder meer van toepassing op de bewuste
activiteiten.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de
op grond van het EG-Verdrag voor ondernemingen gestelde regels kan het volgende
worden opgemerkt. Met deze regels kan de beoogde eerlijke concurrentie tussen
overheden die economische activiteiten verrichten en gewone ondernemingen
onvoldoende worden gewaarborgd, zoals reeds is aangeduid in het antwoord op
de vraag van de leden van de VVD-fractie over de verhouding tussen de in de
wetsvoorstel voorgestelde gedragsnormen en de algemenere EG-normen. Alleen
het staatssteunverbod is direct relevant voor de problematiek van markt en
overheid, zij het dat kleinere zaken niet door dit verbod worden gedekt. Om
die reden bevat dit wetsvoorstel gedragsregels in aanvulling op het bestaande
staatssteunverbod. De leden van de PvdA-fractie vroegen in verband met het bevoordelingsverbod
aandacht voor het feit dat overheidsbedrijven voortkomen uit democratisch
genomen besluiten van lokale overheden. Ik beklemtoon graag dat dit wetsvoorstel
niet interfereert met besluiten van lokale, of andere, overheden een overheidsbedrijf
op te richten. Dit wordt aan die overheden zelf overgelaten, met inachtneming
van de bestaande wettelijke kaders ter zake. Wel wordt met dit wetsvoorstel
mede beoogd te voorkomen dat overheidsbedrijven voordelen uit de publieke
middelen ontvangen en daardoor andere ondernemingen oneerlijk beconcurreren,
omdat die zodanige voordelen niet ontvangen. Daarom bepaalt artikel 25j, eerste
en tweede lid, van dit wetsvoorstel dat een overheid haar overheidsbedrijven
niet mag bevoordelen boven andere ondernemingen. Op grond van het derde lid,
onder a, van dat artikel geldt dat verbod echter niet, indien naar het oordeel
van de desbetreffende overheid een overheidsbedrijf belast is met een dienst
van algemeen economische belang en de bevoordeling daarvoor noodzakelijk is.
Ik ben het dan ook niet met deze leden eens dat afbreuk wordt gedaan aan de
autonomie van overheden. Indien zij van oordeel zijn dat het publiek belang
daartoe noopt, kunnen zij besluiten het overheidsbedrijf te belasten met een
DAEB en op die wijze de voor de vervulling van die dienst noodzakelijke financiële
en andere ondersteuning verlenen.Voor de beantwoording van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over
een bagatelbepaling wordt hier verwezen naar de op eerdere, soortgelijke vragen
van de leden van deze fractie gegeven antwoorden.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de
berekening van de integrale kostprijs kan worden vastgesteld dat de verplichte
doorberekening van de integrale kosten alle kosten omvat die worden gemaakt
ten behoeve van de desbetreffende economische activiteit. Wanneer een overheid
op onderdelen hoge kosten heeft en hierdoor een hogere prijs in rekening moet
brengen dan een vergelijkbaar privaat bedrijf, kan dit er inderdaad toe leiden
dat gebruikers zullen overstappen naar het private bedrijf. Dit is vergelijkbaar
met de situatie waarin consumenten van het ene private bedrijf overstappen
naar het andere private bedrijf omdat de prijs lager is of de kwaliteit hoger.
De overheid treedt hier immers op als ondernemer. Dit is anders indien het
gaat om economische activiteiten die dienen ter verwezenlijking van het algemeen
belang. Indien de overheid het in het algemeen belang acht om de beschikbaarheid
van het product of de dienst op een bepaald prijs- of kwaliteitsniveau te
kunnen waarborgen, kan dat reden zijn het desbetreffende onderdeel van de
overheidsorganisatie te belasten met de uitvoering van een dienst van algemeen
economisch belang. Dan geldt de verplichting tot kostendoorberekening niet
en kan die dienst of dat product door de overheid worden gefinancierd.Naar aanleiding van de vragen van deze leden over huisvuilverzameling
en het schoonmaken van de openbare ruimte kan worden vastgesteld dat het ophalen
van huishoudelijk afval bij artikel 10.21 van de Wet milieubeheer is opgedragen
aan de gemeenten. Een gemeente kan deze taak zelf verrichten of een instantie
aanwijzen om dat te doen. Indien het ophalen van huishoudelijk afval niet
onder concurrentie wordt aangeboden, is geen sprake van een economische activiteit,
maar van een niet-economische dienst van algemeen belang waarop dit wetsvoorstel
niet van toepassing is. Voor zover een overheid het schoonmaken van de openbare
ruimte, het reinigen van kolken en het inspecteren van riolen niet onder concurrentie
aanbiedt, zijn ook dat niet-economische diensten van algemeen belang waarop
dit wetsvoorstel niet van toepassing is. Het is ook denkbaar dat de werkzaamheden
op zichzelf door de markt worden verricht maar dat de overheid van oordeel
is dat het voor bijvoorbeeld de kwaliteit, de toegankelijkheid of de continuïteit
van belang is dat de overheid bepaalde diensten als DAEB verricht
of laat verrichten. Alsdan kan zij de desbetreffende organisatie-eenheid,
een overheidsbedrijf of een private onderneming belasten met de uitvoering
van die DAEB. De desbetreffende werkzaamheden van de overheid of het overheidsbedrijf
ten aanzien van reiniging van de openbare ruimte enzovoorts vallen dan onder
de uitzonderingsbepalingen ten aanzien van diensten van algemeen economisch
belang. Indien een reinigingsdienst ook andere economische activiteiten verricht
die niet dienen ter uitvoering van een specifieke publieke taak, worden deze
beschouwd als commerciële werkzaamheden waarop de gedragsregels van het
wetsvoorstel ten volle van toepassing zijn. Het maakt bij het voorgaande geen
verschil of de genoemde activiteiten worden verricht door een gemeentelijke
(reiniging)dienst of door een overheidsbedrijf van een gemeente. Of de gedragsregels
van toepassing zijn is derhalve afhankelijk van de aard van de werkzaamheden,
de marktontwikkeling en van de vormgeving door de overheid.HOOFDSTUK 3 HANDHAVING VAN DE GEDRAGSREGELSNaar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie over de prioriteitenstelling
door de NMa kan worden opgemerkt dat het algemeen gebruikelijk is dat de NMa
in eerste instantie een vooronderzoek doet waarbij wordt bepaald of concreet
optreden ten aanzien van de vermeende overtreding aangewezen is. Deze beoordeling
vindt plaats binnen het kader van de algemene prioriteitenstelling van thema’s
door de NMa, zoals vastgesteld in het kader van het jaarplan. Net als de vragenstellers
acht ik het van belang dat de handhaving van deze wet vooral in de eerste
periode na inwerkingtreding de nodige aandacht krijgt. Dit zal bevorderen
dat het gedachtegoed van dit wetsvoorstel, voorkomen van oneerlijke concurrentie,
in praktijk wordt gebracht. Te zijner tijd zal ik met de NMa hierover van
gedachten wisselen.De leden van de CDA-fractie stelden verder vragen over de voorziene sanctiemiddelen.
De gedragsregels inzake bevoordeling van overheidsbedrijven en functievermenging
leggen verplichtingen op aan overheden in hun bestuurlijke hoedanigheid –
in tegenstelling tot de bestaande bepalingen van de Mededingingswet. Handhaving
van deze gedragsregels met gebruikmaking van het boete-instrument zou er toe
leiden dat op dit onderdeel van het mededingingsrecht het ene bestuursorgaan
punitieve sancties oplegt aan het andere. De regering is van oordeel dat dit
niet goed past in de bestuurlijke verhoudingen. Om dezelfde reden zijn zwaardere
sancties dan boetes niet overwogen.Tevens is van belang dat de naleving in dit geval ook zonder het instrument
van de bestuurlijke boete voldoende kan worden verzekerd. Hierbij speelt een
rol dat overheden reeds moeten voldoen aan vereisten van verantwoording en
verslaglegging over hun functioneren. Het ligt in de rede dat de rechtmatigheidcontrole
van de gemeentelijke en provinciale accountant mede betrekking zal krijgen
op de naleving van de gedragsregels.Tegen deze achtergrond wordt volstaan met het instrument van een last
onder dwangsom.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over het
verband met het rapport van de Commissie Oosting merk ik op dat er geen frictie
is tussen dit rapport en het toezichtarrangement van dit wetsvoorstel omdat
zij een verschillende thematiek betreffen. Het rapport betreft interbestuurlijk
toezicht, dat wil zeggen toezicht door de hogere overheden ten aanzien van
de publieke taakbehartiging van de lagere overheden, terwijl het wetsvoorstel
betrekking heeft op economische activiteiten van overheden. Naar aanleiding van de vragen van de PvdA-fractie over artikel 132 van
de Grondwet merk ik op dat deze bepaling de grondslag biedt voor generieke
instrumenten van interbestuurlijk toezicht. Het betreft naast schorsing of
spontane vernietiging van een besluit van een medeoverheid en het treffen
van zogenaamde taakverwaarlozingsmaatregelen de mogelijkheid bij wet andere
vormen van toezicht te regelen. De bevoegdheid van de Kroon ten aanzien van
spontane vernietiging staat niet in de weg aan de bevoegdheid van de NMa om
een last onder dwangsom op te leggen. Het betreft verschillende maatregelen:
bij spontane vernietiging gaat het erom een besluit van zijn werking te ontdoen,
een last onder dwangsom strekt ertoe een positief effect te bewerkstelligen.
Beide maatregelen kunnen dan ook los van elkaar worden genomen. Onder omstandigheden
zal het instrument van spontane vernietiging ook bij de thematiek van markt
en overheid een rol kunnen spelen.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over kostencalculatiemethodes
kan worden bevestigd dat er meerdere kostencalculatie- en boekhoudmethodes
zijn en dat deze bij de kostprijsberekening tot verschillende uitkomsten kunnen
leiden. Dat neemt niet weg dat de uitkomsten binnen een bepaalde bandbreedte
liggen omdat de inrichting van de boekhouding is gebonden aan onder meer budgettaire
spelregels, zoals ten aanzien van de wijze waarop afschrijvingstermijnen worden
gehanteerd. Bovendien zijn de verschillen tussen de door decentrale overheden
gebruikte boekhoudmethodes niet onoverkomelijk groot. Ik verwacht dan ook
geen grote problemen op dit gebied. Ik onderstreep dat eventuele beperkte
verschillen als gevolg van bijvoorbeeld verschillende afschrijvingsmethoden
op zichzelf nog geen afbreuk doen aan de doelstelling van dit wetsvoorstel,
namelijk het voorkomen van oneerlijke concurrentie. In de handreiking voor
overheden die in samenwerking met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
wordt opgesteld, zal ook aandacht worden besteed aan de kostprijsberekening,
bijvoorbeeld door het vermelden van «best practices». Dit zal
ook de verschillen tussen de wijzen waarop de kostprijs wordt berekend, kunnen
verkleinen.Zoals bij de beantwoording van de vraag ter zake van de leden van de VVD-fractie
aan de orde was, is het aan de NMa om aan de hand van de door de desbetreffende
overheid verstrekte informatie te beoordelen of de kostprijs volledig en juist
berekend is.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over overbelasting
van de NMa stel ik vast dat het aan de NMa is om klachten te beoordelen en
te bepalen of zij nader onderzoek gaat doen, zoals reeds bij de beantwoording
van de vraag van deze leden over prioriteitenstelling aan de orde was. Naar
mijn oordeel is de NMa zeer wel in staat ook een permanente klachtenstroom
te kanaliseren en af te wikkelen. Uiteraard is het van belang dat bij de invoering
van deze wet de nodige voorlichting wordt gegeven over de reikwijdte ervan
en over de mogelijkheden om klachten in te dienen. Het ligt bijvoorbeeld voor
de hand dat een ondernemer over vermeende overtreding van de gedragsregels
eerst de desbetreffende overheid benadert. Op deze wijze kan zoveel mogelijk
worden voorkomen dat de NMa wordt geconfronteerd met onnodige of irrelevante
klachten.Voor het door de NMa te verrichten onderzoek is van belang dat overheden
in het kader van de jaarrekening verantwoording moeten afleggen over verrichte
economische activiteiten en dat deze verantwoording wordt getoetst door de
accountant. De NMa kan bij een klacht deze informatie raadplegen. Voor zover
klachten betrekking hebben op de verplichte kostendoorberekening kan de werklast
van de NMa in eerste instantie beperkt blijven: het desbetreffende bestuursorgaan
moet in dergelijke gevallen op verzoek van de NMa aantonen dan aan de kostendoorberekeningsverplichting
is voldaan. Ook ten aanzien van de vraag van deze leden over de handhaving van kleine
nevenactiviteiten stel ik voorop dat het aan de NMa is om klachten te beoordelen
en te bepalen of zij nader onderzoek gaat doen. Voor het nalevingtoezicht
inzake de gedragsregels geldt dat het bij uitstek gaat om kleinere zaken,
omdat grote zaken waarop het staatssteunregime van toepassing is, van de reikwijdte
van het wetsvoorstel zijn uitgesloten. Zoals onder meer bij de beantwoording
van de vraag van deze leden over toepassing van de integrale kostprijs aan
de orde was, dient met de gedragsregels het midden- en kleinbedrijf de nodige
bescherming tegen oneerlijke concurrentie te worden geboden. Dat de NMa vaak
met zeer grote zaken publiciteit genereert, wil niet zeggen dat zij niet ook
bereid is te werken aan deze kleinere zaken. Ik zal graag te zijner tijd hiervoor
de aandacht van de NMa vragen.Wat de bepaling van (afwijkingen van) de kostprijs betreft stel ik vast
dat de bewijslast ter zake niet bij de NMa ligt maar bij de overheid. Deze
zal met gegevens moeten staven dat zij heeft voldaan aan de kostendoorberekeningsverplichting.
Indien de gemeente niet kan aantonen dat de integrale kostprijs is doorberekend
zal de NMa maatregelen kunnen nemen.Ten aanzien van de vragen van de leden van de VVD-fractie over de handhavingbevoegdheid
van de NMa is de regering van oordeel dat de NMa voldoende bevoegdheden heeft
om tegen overtredingen van de gedragsregels te kunnen optreden. Ten eerste
gelden de onderzoeksbevoegdheden, bepaald in hoofdstuk 6 van de Mededingingswet.
Hierbij geldt de verplichting medewerking te verlenen aan een onderzoek van
de boekhouding. Een constatering van een overtreding van een overtreding kan
in een formele verklaring worden vastgelegd of kan, indien nodig, worden gevolgd
door een last onder dwangsom.In het antwoord op de vragen van de CDA-fractie inzake de sanctie-instrumenten
is reeds aangeduid waarom de regering geen reden ziet het instrument van de
bestuurlijke boete hier te gebruiken en waarom in dat opzicht een lichter
handhavingregime wordt gehanteerd dan in het kader van de klassieke mededingingsregels
geldt voor ondernemingen.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de VVD-fractie over de
toepassing van het concept van de dienst van algemeen economisch belang (DAEB)
kan het volgende worden opgemerkt. Ingevolge het Verdrag van de Europese Unie
is er voor overheden van de lidstaten een ruime discretionaire bevoegdheid
bij de vaststelling van DAEB, zo is in het protocol bij het wijzigingsverdrag
nadrukkelijk bevestigd. Meer concreet betekent dit dat een overheid moet bepalen
of het algemeen belang ertoe noopt dat bepaalde economische activiteiten worden
verricht. De NMa dient bij haar toezicht af te gaan op het oordeel van de
overheid ter zake.Het voorgaande neemt niet weg dat het zinvol en noodzakelijk is dat de
desbetreffende overheden op een zorgvuldige en systematische wijze toepassing
geven aan het concept van DAEB. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van verscheidene
documenten van de Commissie – zoals de Mededeling over diensten van
algemeen belang van 20 november 2007 (COM(2007)725) met een bijlage betreffende
veelgestelde vragen – en van de handreiking van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over de toepassing van de staatssteunregels op
DAEB, welke binnenkort gereed zal komen en waarover ik u bij eerdere gelegenheden
reeds berichtte (TK 21501-30, nrs. 181 en 185).HOOFDSTUK 4 RELATIE MET ANDERE REGELGEVINGVoor de beantwoording van de vragen van de leden van de CDA-fractie inzake
sectorspecifieke uitzonderingen wordt verwezen naar de antwoorden op vragen
ter zake van de leden van de PvdA-fractie. HOOFDSTUK 5 BUITENLANDTOETSNaar aanleiding van vragen van de leden van de CDA-fractie over de situatie
in andere EU-lidstaten kan worden opgemerkt dat de aanpak van andere landen
onderling sterk verschilt, zoals reeds aan de orde was bij de beantwoording
van vragen van deze leden over de boekhoudkundige scheiding. Het is daarom
moeilijk aan te geven welke lidstaat de scheiding tussen publieke en commerciële
activiteiten het beste heeft geborgd. Dit is ook sterk afhankelijk van de
historisch gegroeide verhouding tussen markt en overheid. In het Verenigd
Koninkrijk wordt bijvoorbeeld traditioneel meer geleund op externe aanbesteding
dan interne uitvoering van economische activiteiten. Daardoor is er in dit
land minder risico op vermenging van publieke en commerciële activiteiten
van overheden. Feitelijk is de wetgeving die inmiddels in een aantal lidstaten
bestaat op dit terrein, toegesneden op de nationale situatie. Dat laatste
geldt ook voor dit wetsvoorstel omdat het zich richt op die gebieden waar
de grootste problemen spelen. Overheden dienen niet oneerlijk te concurreren,
maar de mogelijkheid blijft bestaan om gericht publieke middelen in te zetten
ter vervulling van de publieke taak. Met gedragsregels worden de concrete
pijnpunten aangepakt. Daarmee is in dit wetsvoorstel specifiek rekening gehouden
met de Nederlandse situatie.HOOFDSTUK 6 DE GEVOLGEN VAN HET WETSVOORSTELNaar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de
capaciteitsinzet van de NMa merk ik op dat ik te zijner tijd met de NMa overleg
zal voeren over de voor het toezicht op de gedragsregels in te zetten capaciteit.
Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel heeft de NMa de capaciteitsinzet
voorlopig ingeschat in de orde van grootte van 10 fte. De hiermee gemoeide
kosten kunnen voorshands worden begroot op circa € 1 miljoen per
jaar.Zoals reeds aan de orde was in de antwoorden op de vragen over de kostprijsberekening
worden over het algemeen baten en lasten van overheden zo nauwkeurig geadministreerd
dat de berekening van de integrale kostprijs niet bewerkelijk is. De uitvoeringslasten
van overheden worden overigens door het Adviescollege toetsing administratieve
lasten niet aangemerkt als administratieve lasten.Ten aanzien van de vraag over de boekhouding merk ik op dat het wetsvoorstel
geen boekhoudkundige verplichtingen bevat. De eerder voorziene verplichting
tot afzonderlijke registratie van de kosten en baten van economische activiteiten
is vervallen teneinde de uitvoeringslasten verder te beperken.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de
handreiking ten behoeve van de uitvoering van de gedragsregels door de overheden
merk ik op dat bij de opstelling van deze handreiking overkoepelende organisaties
zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg
zullen worden betrokken. Ik beklemtoon dat de handreiking geen algemeen bindende
regels zal bevatten. De handreiking dient ertoe de betrokkenen nader te informeren
over de aard en de achtergrond van de gedragsregels en te verduidelijken op
welke wijze hieraan toepassing kan worden gegeven.Ten aanzien van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de mogelijke
invoering van een bagatelbepaling wordt verwezen naar de antwoorden die zijn
gegeven op eerdere gelijksoortige vragen van de leden van deze fractie.Naar aanleiding van de vraag van deze leden over werkzaamheden verricht
voor gemeenten die geen aandeelhouder zijn, merk ik op dat de gedragsregels
zich alleen richten tot overheden. Het bevoordelingsverbod geldt
alleen voor bestuursorganen in hun relatie met een «eigen» overheidsbedrijf.
Werkzaamheden van andere organisaties, al dan niet ten behoeve van een gemeente,
vallen niet onder het bereik van dit wetsvoorstel, ongeacht of die werkzaamheden
als economische activiteiten kunnen worden aangemerkt.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de
uitzondering voor diensten van algemene economisch belang luidt het antwoord
dat artikel 25h, tweede lid, van het wetsvoorstel een algemene uitzondering
bevat ten aanzien van het leveren van goederen of diensten door een overheid
aan een andere overheid of aan een overheidsbedrijf voor zover die goederen
of diensten bestemd zijn voor de uitvoering van een concrete publiekrechtelijke
taak. Deze uitzondering is dus alleen van toepassing op economische activiteiten
binnen «het concern overheid». Hiernaast geldt dat voor activiteiten
die in beginsel wel onder het bereik van het wetsvoorstel vallen, bij twee
gedragsregels een uitzondering wordt gemaakt voor DAEB (kostendoorberekening:
artikel 25i, tweede lid, onder a; bevoordelingsverbod: artikel 25j, derde
lid, onder a). Ten aanzien van de vraag inzake huisvuilinzameling en schoonmaakwerkzaamheden
wordt verwezen naar de eerder ter zake aan de leden van deze fractie gegeven
antwoorden.Voor de beantwoording van de vragen van de leden van de SP-fractie over
de belasting van de NMa wordt verwezen naar de antwoorden op de vragen van
de leden van de PvdA-fractie ter zake.Ten aanzien van de vragen van de leden van de SP-fractie betreffende de
bestuurlijke lasten verwijs ik naar de antwoorden op de vragen van de leden
van de PvdA-fractie ter zake.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SP-fractie over de gevolgen
van de lastenstijging merk ik op dat op macroniveau burgers en bedrijven te
maken zullen hebben met twee effecten: enerzijds wordt door toepassing van
de gedragsregels oneerlijke concurrentie door de overheid voorkomen. Deze
oneerlijke concurrentie leidt tot welvaartsverlies van burgers en bedrijven.
Anderzijds zullen afnemers van overheidsproducten en -diensten niet langer
kunnen profiteren van het feit dat deze relatief goedkoop worden aangeboden.
De effecten zullen verschillend zijn per product of dienst en per categorie
van burgers en bedrijven. Reeds daarom is het niet mogelijk bij benadering
te becijferen wat de effecten van invoering van de gedragsregels zullen zijn.Naar aanleiding van de vragen van de SP-fractie over de eigen huishouding
van overheden kan het volgende worden opgemerkt. Op grond van artikel 124
van de Grondwet hebben provincies en gemeenten een algemene bevoegdheid tot
regeling en bestuur van de eigen huishouding. Het is aan de desbetreffende
overheid invulling aan deze bevoegdheid te geven. In het kader van het interbestuurlijk
toezicht kan zo nodig de Kroon een besluit van een provincie of gemeente schorsen
of vernietigen. Voorts verwijs ik naar de antwoorden op vragen van de leden
van de PvdA-fractie inzake het interbestuurlijk toezicht.Overigens kan ten aanzien van de bedoelde kaartverkoop worden vastgesteld
dat sprake is van een economische activiteit waarop de gedragsregels van dit
wetsvoorstel van toepassing zijn.ArtikelenArtikel 25hVoor de beantwoording van de vragen van de leden van de VVD-fractie inzake
het leveren van goederen en diensten aan andere bestuursorganen of
overheidsbedrijven wordt verwezen naar de beantwoording van soortgelijke vragen
van de leden van de CDA-fractie.Voor de beantwoording van de vragen van de leden van de VVD-fractie inzake
sectorspecifieke uitzonderingen wordt verwezen naar de beantwoording van soortgelijke
vragen van de leden van de CDA-fractie.Artikelen 25i en 25jNaar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie over de uitzondering
voor een dienst van algemeen economisch belang (DAEB) merk ik op dat de uitvoering
van de publieke taak in de weg kan staan aan de verplichting voor overheden
tot doorberekening van de integrale kosten. Het beneden de kostprijs aanbieden
van economische activiteiten kan juist het motief zijn voor overheidsoptreden.
Hierdoor kan bijvoorbeeld een ruime verspreiding van een goed of dienst worden
bewerkstelligd, overeenkomstig de doelstelling van de desbetreffende overheid.
Daarom geldt de verplichting tot kostendoorberekening niet voor zover sprake
is van een DAEB en de bekostiging daarvan uit de algemene middelen noodzakelijk
is. Op overeenkomstige wijze is het bevoordelingsverbod niet van toepassing
voor zover het desbetreffende overheidbedrijf belast is met de uitvoering
van een DAEB en die bevoordeling daarvoor noodzakelijk is. Ook in dit geval
kunnen in het algemeen belang redenen zijn gelegen om economische activiteiten
van dat bedrijf te bekostigen uit de algemene middelen.Artikel 25kTen aanzien van de vragen van de leden van de PvdA-fractie over het bevoordelingsverbod
kan worden opgemerkt dat een overheid haar ondernemingsactiviteiten kan laten
uitvoeren door een overheidsbedrijf. Voorkomen moet worden dat dit overheidsbedrijf
bij het opereren op de markt wordt bevoordeeld door bijvoorbeeld kosteloos
gebruik van overheidsvoorzieningen of -financiering. Dit zou immers leiden
tot oneerlijke concurrentie. Hiertoe is het bevoordelingverbod opgenomen.
Dit staat niet in de weg aan de «inbesteding» van activiteiten
door overheden aan hun overheidsbedrijf.In het specifieke geval van het openbaar vervoer in grote steden kan de
gemeente besluiten dat de publieke taak van openbaar vervoer het best gediend
is bij uitvoering door het overheidsbedrijf. In het wetsvoorstel is hiermee
rekening gehouden in de zin dat de overheid hiervoor ook middelen mag inzetten
zolang dat voor het uitvoeren van de publieke taak noodzakelijk is.Artikel II, III en IVNaar aanleiding van de vragen van de leden van de CDA- en VVD-fracties
over diverse wettelijke termijnen kan het volgende worden opgemerkt. In beginsel
heeft een nieuwe regeling onmiddellijke werking en dit wetsvoorstel is derhalve
niet alleen van toepassing op nieuwe economische activiteiten maar ook op
bestaande rechtsposities en verhoudingen. Alleen voor lopende activiteiten
worden in artikel II overgangstermijnen bepaald. Overheden zullen immers de
wijze waarop zij bestaande economische activiteiten verrichten of laten verrichten
in een aantal gevallen moeten aanpassen bij de invoering van dit wetsvoorstel.
Zij zullen onder meer moeten besluiten wat te doen ten aanzien van producten
of diensten die tot nu toe onder de kostprijs werden aangeboden: niet langer
aanbieden, tegen ten minste de kostprijs aanbieden, of een beroep doen op
de uitzondering voor DAEB. Dat vergt tijd en de in het wetsvoorstel bepaalde
overgangstermijnen van één jaar en van drie jaar voorzien hierin.
Bij de bepaling van deze termijnen is rekening gehouden met het belang van een soepele invoering van het wetsvoorstel en met de specifieke invoeringsproblemen
die zich bij elk van de gedragsregels kunnen voordoen. Bij de gedragsregels
inzake kostendoorberekening, bevoordeling en gegevenshergebruik kunnen overheden
gebonden zijn aan contractuele verplichtingen. Om die reden is hiervoor een
invoeringstermijn van drie jaar bepaald. Bij de gedragsregel inzake functiescheiding
dient een overheid mogelijk de inrichting van de werkzaamheden aan te passen.
Een termijn van een jaar is in dit geval afdoende.Ten aanzien van het voorziene tijdstip van evaluatie, vijf jaar na invoering
van de gedragsregels, merk ik op dat in zijn algemeenheid evaluatie pas mogelijk
en zinvol is nadat in de praktijk ervaring is opgedaan met de toepassing van
de wetgeving. Alleen al vanwege de overgangstermijnen van één
en drie jaar voor lopende activiteiten kan evaluatie niet eerder dan na vijf
jaar plaatsvinden.Ten aanzien van de in het wetsvoorstel opgenomen horizonbepaling met een
periode van zeven jaar merk ik op dat dit wetsvoorstel een belangrijke nieuwe
stap betekent in het tegengaan van oneerlijke concurrentie. Het is verstandig
in een dergelijk geval een expliciet beslismoment in te bouwen opdat de voortzetting
van de nieuwe aanpak uitdrukkelijk onderwerp van reflectie kan zijn. Een termijn
van zeven jaar maakt het mogelijk de uitkomsten van de evaluatie te betrekken
bij de besluitvorming over de verlenging van de geldigheidsduur.De minister van Economische Zaken,M. J. A. van der Hoeven 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31354-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl