Deelnemingenbeleid Rijksoverheid; Brief van de Minister van Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28165, nr. 69

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

17-12-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

28165 nr. 69

07-12-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNota Deelnemingenbeleid RijksoverheidNaar een actief publiek aandeelhouderschap1 Inleiding en samenvatting2 Evaluatie huidige deelnemingenportefeuilleInvulling aandeelhouderschap 2001–2007Dynamiek in de portefeuille 2001–2007Tabel 1 – Overzicht afgestoten Staatsdeelnemingen
2001–20071Tabel 2 – Overzicht van staatsdeelnemingen die aan
de portefeuille zijn toegevoegd 2001–2007Evaluatie van de portefeuilleTabel 3 – Overzicht van staatsdeelnemingen met volwaardige
bedrijfsactiviteitenTabel 4 – Vennootschappen zonder activiteiten of
waarvan dochters zijn of worden verkocht3 Publieke belangen en aandeelhouderschapWaarom publiek aandeelhouderschap?4 Aangaan deelnemingenKader voor het aangaan van deelnemingen door de Staat5 Beheer deelnemingenSamenwerking tussen Financiën en vakdepartementen6 Afstoting deelnemingenBeleid privatisering 2001–2007«publiek, tenzij»ProcedureBIJLAGE 1Begrippenlijst
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28165Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 165Deelnemingenbeleid Rijksoverheidnr. 69BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËNAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 7 december 2007Met deze brief bied ik uw Kamer de door mij begin 2007 toegezegde Nota
Staatsdeelnemingenbeleid aan. Deze Nota treedt in plaats van de Nota Deelnemingenbeleid
Rijksoverheid uit 2001 en bevat het beleid zoals dat vanaf heden zal worden
toegepast op het beheer van de staatsdeelnemingen.De minister van Financiën,W. J. BosNota Deelnemingenbeleid RijksoverheidNaar een actief publiek aandeelhouderschap1 Inleiding en samenvattingIn een overleg met de Tweede Kamer op 15 maart 2007 is afgesproken
dat er in 2007 een nieuwe nota zal worden opgesteld over het te voeren deelnemingenbeleid.
In dit overleg is tevens toegezegd dat deze nota ook een evaluatie van de
huidige staatsdeelnemingenportefeuille zal bevatten. In een voortgezet overleg
op 28 maart 20071 is die toezegging nader
gespecificeerd: «De nota zal worden toegespitst op de vraag [...]
hoe om te gaan met het borgen van publieke belangen en wat de relevantie van
die afweging is voor de deelnemingen die nu nog in portefeuille zijn.»De minister van Financiën heeft destijds de Tweede Kamer tevens toegezegd
met de nieuwe nota deelnemingenbeleid het accent te willen verschuiven van
het afstoten van staatsdeelnemingen naar het actief beheren van staatsdeelnemingen.
Hij wenste als aandeelhouder de borging van publieke belangen daarbij nadrukkelijker
te betrekken en wat hem betreft staan in de praktische uitwerking daarvan
vier mogelijkheden centraal: meekijken naar (de invulling van) de strategie,
meekijken naar grote investeringsbeslissingen, meekijken, zo niet beslissen,
over bezoldigingsbeleid en beoordelen van de vermogensstructuur. In alle gevallen
blijft het uitgangspunt voorop staan dat staatsdeelnemingen doelmatig worden
beheerd.Tot op heden vormde de Nota Deelnemingenbeleid Rijksoverheid van 18 december
20012 de basis van het deelnemingenbeleid. Deze
nota schetste een kader voor het aangaan, beheren en afstoten van deelnemingen.
Voor het afstoten was de beleidslijn een voortzetting van de lijn uit de daaraan
voorafgaande nota van december 1996.3 Bestaande
deelnemingen moesten worden afgestoten als dat, met inachtneming van de publieke
en zakelijke belangen, mogelijk was. Een lijn van «privatiseren, tenzij»
dus.Met betrekking tot het beheer stond in de nota van 2001 een meer zakelijke
en professionele aansturing door de Staat als aandeelhouder centraal, tegen
de achtergrond van de toen aanstaande veranderingen van Boek 2 Burgerlijk
Wetboek met een sterkere rol voor de aandeelhouder. De Staat zou zoveel mogelijk
gelijk private aandeelhouders gebruik moeten maken van zijn aandeelhoudersbevoegdheden,
zonder voor zichzelf bijzondere voorrechten te creëren. Publieke en zakelijke
verantwoordelijkheden zouden zoveel mogelijk moeten worden onderscheiden.
De relevante publieke belangen zouden het beste kunnen worden verankerd in
wet- en regelgeving, concessievoorwaarden, overeenkomsten en dergelijke en
niet zozeer via de privaatrechtelijke weg van de uitoefening van het aandeelhouderschap.
De uitoefening van het aandeelhouderschap werd – met uitzondering van
enkele zogenoemde beleidsdeelnemingen – centraal bij Financiën
ondergebracht.Voor het aangaan van nieuwe deelnemingen, ten slotte, was de beleidslijn
om hier terughoudend in te zijn. Nieuwe deelnemingen zouden alleen moeten
worden aangegaan als dat, na zorgvuldige afweging van alle alternatieven,
de beste keuze zou zijn. Bij oprichting moest rekening worden gehouden met
een aantal randvoorwaarden. Dit beleid met betrekking tot het aangaan van
nieuwe deelnemingen blijft op hoofdlijnen met onderhavige nota gehandhaafd,
maar wordt nog op een aantal punten verder verduidelijkt.In de afgelopen jaren is door verkoop van onder meer de resterende belangen
in KPN, TNT en Pinkroccade en de verkoop van bedrijven als SDU, Nozema en
het Archeologisch Dienstencentrum (ADC) het totale aantal deelnemingen gedaald.
Er is in deze periode ook een aantal nieuwe deelnemingen bijgekomen. Nieuwe
deelnemingen zijn bijvoorbeeld ontstaan door verwerving, zoals TenneT, splitsing
van een bestaande deelneming, zoals Gasunie en GasTerra, of door oprichting
en participatie, zoals Meerstad of Havenbedrijf Rotterdam. Als gevolg van
beide ontwikkelingen is het aantal staatsdeelnemingen gedaald van boven de
40 in 2001 tot 35 nu.Zowel met betrekking tot het afstotingsbeleid als het beheer van de resterende
deelnemingen is het kabinet van oordeel dat het huidige deelnemingenbeleid
aan herziening toe is. De reden hiervoor is gelegen in het veranderde karakter
van de portefeuille staatsdeelnemingen en de toegenomen maatschappelijke zorg
voor de publieke belangen die hiermee gemoeid zijn. Ondernemingen die reeds
volledig commercieel opereerden in een marktsituatie, zoals Pinkroccade en
KPN, zijn inmiddels verkocht. De belangrijkste bedrijven die nu nog in portefeuille
zitten, zijn veelal bedrijven die opereren vanuit een natuurlijk en/of gereguleerd
monopolie, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur zoals TenneT, NS
en Schiphol, bedrijven die dienstverlening voor de overheid of overheidsgerelateerde
organisaties verzorgen en deelnemingen met een specifieke publieke taak zoals
gebiedsontwikkeling.Voor de publieke belangen die met deze deelnemingen gemoeid zijn, geldt
dat borging daarvan via uitsluitend wet- en regelgeving en toezicht in sommige
gevallen als te rigide wordt ervaren. Dat heeft er onder meer mee te maken
dat de betreffende publieke belangen in sommige gevallen niet anders dan in
algemene termen kunnen worden omschreven, in de tijd aan verandering onderhevig
kunnen zijn en/of dat naleving van de randvoorwaarden niet afgedwongen kan
worden. Publiek aandeelhouderschap kan wat dat betreft aanvullend zijn. De
discussie rond Schiphol is hiervoor illustratief. Als één van
de publieke belangen is daar geformuleerd «continuïteit van de
luchthaven als vitale schakel in de mainport»1.
Door de Raad van Verkeer en Waterstaat en ook in het Parlement zijn echter
twijfels geuit of het gekozen wettelijke borgingsinstrument van de exploitatievergunning
gekoppeld aan de erfpachtconstructie van de grond, in de praktijk in alle
gevallen wel voldoende effectief zou kunnen zijn. Er is over de inzet van
dat specifieke instrument ook wel gezegd dat het hier wel een uiterst zwaar
instrument betreft, waarvan de gevolgen van het gebruik zodanig verstrekkend
zijn dat de vraag kan worden gesteld of inzet daarvan wel een reële optie
is. Conclusie was uiteindelijk dat het aanvullend daarop noodzakelijk was
dat de Staat ook via het blijvende aandeelhouderschap in Schiphol nog zou
moeten kunnen ingrijpen – door bijvoorbeeld als aandeelhouder de raad
van commissarissen naar huis te sturen (als minder verstrekkende optie dan
het intrekken van de vergunning) – indien de continuïteit van de
mainport in gevaar zou komen. In bepaalde gevallen moet actief publiek aandeelhouderschap
dus een blijvende aanvullende rol spelen, waarbij uiteraard wel een evenwicht
moet worden gevonden tussen de borging van de publieke belangen en doelmatigheid.
Publiek aandeelhouderschap en instrumenten als concessies en vergunningen
vullen elkaar in deze visie aan bij de behartiging van publieke belangen.Gezien het geconstateerde sterke publieke karakter van de deelnemingen
die nog in portefeuille zijn en het feit dat borging van de betreffende publieke
belangen door enkel wet- en regelgeving in sommige gevallen als te rigide
wordt ervaren, ligt afstoting van deze deelnemingen niet voor de hand. Dit
betekent niet dat het bij voorbaat uitgesloten is dat belangen in
sommige deelnemingen in de toekomst worden afgestoten. Privatisering blijft
een optie als blijkt dat het aandeelhouderschap van de Staat geen of weinig
toegevoegde waarde heeft in het kader van de borging van publieke belangen.
Daarnaast moet voldoende duidelijk zijn dat de continuïteit van de dienstverlening
door privaat aandeelhouderschap niet in gevaar komt en privaat aandeelhouderschap
toegevoegde waarde heeft voor de betreffende onderneming en de kwaliteit van
de activiteiten die worden uitgeoefend. Uitsluitend het argument dat private
aandeelhouders in het algemeen belang hebben bij een financieel-economisch
efficiëntere bedrijfsvoering is voor verkoop echter niet afdoende. Deze
nieuwe lijn ten aanzien van de huidige portefeuille staatsdeelnemingen kan
worden samengevat als «publiek, tenzij».Ten aanzien van dit soort ondernemingen met een sterk publiek karakter,
is onder meer vanuit het Parlement de afgelopen jaren ook steeds nadrukkelijker
naar voren gebracht dat de scheiding van de verschillende rollen die de Staat
vervult, enerzijds de zakelijke aansturing als aandeelhouder en anderzijds
het behartigen van de publieke belangen via uitsluitend publiekrechtelijke
instrumenten als wet- en regelgeving, als te rigide wordt ervaren. Er zou
een beter evenwicht moeten worden gevonden tussen deze rollen, waarbij het
publieke belang ook binnen de uitoefening van het aandeelhouderschap een duidelijkere
plek moet krijgen. Een actievere invulling van het aandeelhouderschap door
de Staat dus, waarbij naast zakelijke aspecten ook de borging van publieke
belangen wordt nagestreefd. Een recent voorbeeld hiervan vormt de invulling
van het bezoldigingsbeleid van de bestuurders van NS. In de toekenning van
het variabele deel van de beloning zijn naast bedrijfseconomische criteria
inmiddels ook criteria opgenomen die direct verband houden met publieke belangen,
zoals de punctualiteit.Tegen deze achtergrond acht het kabinet het wenselijk om binnen de uitoefening
van het aandeelhouderschap het publiek belang een duidelijkere plaats te geven.
In deze nota wordt aangegeven op welke wijze het kabinet dit wil vormgeven.Bij het beheer van de deelnemingenportefeuille wil het kabinet in beginsel
vasthouden aan de huidige centrale rol bij de uitoefening van het aandeelhouderschap
door Financiën. De geconcentreerde zakelijke aanpak heeft positieve resultaten
opgeleverd met betrekking tot onder meer de corporate governance en de financiële
discipline bij de deelnemingen. Een versnippering van het aandeelhouderschap
kan tot verlies van geconcentreerde kennis leiden en brengt ook de uniformiteit
in het beheer in gevaar. Wel moet de uitoefening van het aandeelhouderschap
door Financiën nadrukkelijker worden afgestemd op het meenemen van publieke
belangen. Daartoe zal regelmatiger met de betreffende vakdepartementen worden
afgestemd en zullen de vakdepartementen nadrukkelijk worden betrokken bij
bijvoorbeeld de vraag of de strategie van de onderneming voldoende in lijn
is met de betrokken publieke belangen. Zo zal ten minste de inbreng op de
aandeelhoudersvergadering vooraf met het vakdepartement worden besproken.
Hiermee zal in aanloop naar de aandeelhoudersvergaderingen in 2008 al begonnen
worden. Vakdepartementen blijven leidend bij het behartigen van het publieke
belang door middel van concessies, vergunningen, wet- en regelgeving en hebben
in dat kader ook eigen reguliere overleggen met relevante marktpartijen.Bij de invulling van het publiek belang binnen het aandeelhouderschap
zal de Staat zich dus actiever gaan richten op de strategische koers van de
onderneming en het toetsen van belangrijke investeringsvoorstellen die daarmee
verband houden. Bij alle deelnemingen zal worden bezien of de statutaire doelomschrijving
voldoende is toegespitst op de publieke belangen die de reden
vormen voor de deelname van de Staat in de betreffende onderneming. Ook het
beloningsbeleid is een instrument waarmee prikkels kunnen worden ingebouwd
voor het management om zich niet uitsluitend te richten op het behalen van
financiële doelstellingen, maar zich ook te richten op het behalen van
publieke doelen. Hierbij zal ook nadrukkelijker met het vakdepartement worden
samengewerkt. Een en ander wordt in hoofdstuk 5 meer concreet uitgewerkt.Het kabinet meent dat met een benadering van meer actief publiek aandeelhouderschap,
doelmatigheidsaspecten niet uit het oog moeten worden verloren. Een benadering
die geen rekening houdt met financiële en bedrijfseconomische logica,
kan leiden tot financiële problemen die de continuïteit van de onderneming
in gevaar kunnen brengen of ten koste gaan van overheidsmiddelen. Dit vraagt
om een evenwichtige benadering van de invulling van zowel de publieke als
zakelijke belangen van de Staat.2 Evaluatie huidige deelnemingenportefeuilleAan uw Kamer is toegezegd de staatdeelnemingen die momenteel nog in portefeuille
zijn te evalueren. In het bijzonder werd aandacht gevraagd voor het publieke
belang dat deze deelnemingen nog dienen. Dit zal in deze nota echter niet
op het detailniveau van de afzonderlijke deelnemingen worden bezien, maar
er zal worden geprobeerd hiertoe een meer algemene categorisatie van deelnemingen
binnen de huidige portefeuille aan te brengen. Hiervoor zullen de deelnemingen
worden geselecteerd op basis van de aard van de deelneming. Verder zal in
dit hoofdstuk een overzicht worden gegeven van de invulling van het aandeelhouderschap
door de Staat in de afgelopen periode.Invulling aandeelhouderschap 2001–2007In de periode 2001–2007 is de invulling van het aandeelhouderschap
door de Staat in belangrijke mate verzakelijkt en geprofessionaliseerd. De
concentratie van het aandeelhouderschap van de meeste staatsdeelnemingen bij
Financiën heeft er toe geleid dat kennis en expertise breed toegepast
kan worden op alle staatsdeelnemingen binnen de portefeuille. Versnippering
wordt zoveel mogelijk voorkomen.In het beheer van de staatsdeelnemingen is de Staat in toenemende mate
proactief. In de sfeer van de corporate governance van de staatsdeelnemingen
is bijvoorbeeld door agendering de Code Corporate Governance (Code Tabaksblat)
op alle staatsdeelnemingen die door de Staat worden beheerd toegepast. Ook
is beleid geformuleerd om het bezoldigingsbeleid bij staatsdeelnemingen kritisch
te toetsen. De Staat heeft in dat kader bij enkele deelnemingen (soms met
steun van medeaandeelhouders) zijn zeggenschapsrechten in de aandeelhoudersvergadering
aangewend om matiging in het beloningsbeleid te bewerkstelligen.Verder heeft de Staat als aandeelhouder beleid geformuleerd op het vlak
van het financieel-economische toezicht op de staatsdeelnemingen. Zo zijn
op het gebied van rendement en dividendbeleid algemene criteria of best practices geformuleerd waaraan de Staat het beleid
van individuele deelnemingen toetst. Zo wordt voor het rendement op investeringen
dat van deelnemingen wordt verlangd een rendementseis gehanteerd van ongeveer
drie procent boven het rendement op staatsobligaties. Afhankelijk van het
risicoprofiel van de betreffende deelnemingen kan dit hoger of lager zijn.
Dit blijft maatwerk. Voor het dividendbeleid is de vuistregel dat de
pay out ratio (dat deel van de jaarlijkse winst dat aan aandeelhouders wordt
uitgekeerd) van staatsdeelnemingen ten minste 40% zou moeten zijn.Ook op het gebied van de vermogensstructuur kijkt de Staat in toenemende
mate kritisch. Als bijvoorbeeld naar oordeel van de Staat de vermogenspositie
van een staatsdeelneming ruimer is dan noodzakelijk voor investeringen en
als buffer, zal de Staat een onttrekking (bijvoorbeeld door een éénmalige
speciale dividenduitkering) realiseren om de vermogensverhoudingen tot passende
proporties terug te brengen. Hiervoor hanteert de Staat niet een algemene
eis. Per deelneming wordt vastgesteld wat passende vermogensverhoudingen zijn,
waarbij onder meer rekening wordt gehouden met wat gebruikelijk is in de sector
of bij vergelijkbare ondernemingen. Hiertoe maakt de Staat in sommige gevallen
gebruik van de mogelijkheden om met medeaandeelhouders van gedachten te wisselen.In het Jaarverslag Staatsdeelnemingen1 legt
de minister van Financiën hierover verantwoording af. Hierin doet de
Staat onder meer verslag van de belangrijkste transacties die in de afgelopen
periode hebben plaatsgevonden, de belangrijkste beleidslijnen die zijn geformuleerd
en ontwikkelingen die binnen het beheer hebben plaatsgevonden.Het formuleren van beleid en best practices
op bovengenoemde terreinen heeft ertoe geleid dat de Staat steeds beter in
staat is om als professionele gesprekspartner op te treden voor het ondernemingsbestuur.
Het overleg met de deelnemingen is ook duidelijker gestructureerd. De Staat
overlegt als aandeelhouder niet alleen in de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering
met de deelnemingen, maar daarnaast vindt bij de belangrijkste deelnemingen
ook periodiek overleg plaats met de directie naar aanleiding van tussentijdse
resultaten en/of de actualiteit. Verder vindt in ieder geval éénmaal
per jaar een overleg plaats met de voorzitter van de raad van commissarissen
over het gevoerde toezicht op de directie en het beleid op het gebied van
corporate governance.De concentratie van het aandeelhouderschap heeft op deze wijze tot gevolg
gehad dat er in toenemende mate een heldere en éénduidige lijn
in de uitoefening van het aandeelhouderschap is gecreëerd. Tot nu toe
betekende dat vooral een focus op bedrijfseconomische doelstellingen.Dynamiek in de portefeuille 2001–2007Sinds het verschijnen van de vorige nota staatsdeelnemingenbeleid in 2001
is een aanzienlijk aantal deelnemingen uit de portefeuille verdwenen. De primaire
reden hiervoor is het simpelweg verkopen van de aandelen in deelnemingen.
Hierdoor zijn sinds 2001 in totaal 16 staatsdeelnemingen uit de portefeuille
verdwenen.De afgestoten deelnemingen hebben voor een belangrijk deel gemeen gehad
dat de eerste stappen naar (volledige) privatisering al lange tijd geleden
zijn ingezet. Zo is bijvoorbeeld in de jaren tachtig al begonnen met het op
afstand plaatsen van de rijksoverheid van een groot aantal staatsbedrijven.
In dit verband zijn KPN en TNT tot de verbeelding sprekende voorbeelden. Beide
ondernemingen zijn voortgekomen uit het staatsbedrijf PTT. Als eerste stap
naar volledige privatisering werd PTT in 1988 omgezet van een staatsbedrijf
in een kapitaalvennootschap (verzelfstandiging). In 1994 volgde een gedeeltelijke
vervreemding van het staatsbelang met de beursgang van de onderneming (privatisering).Andere voorbeelden van afgestoten deelnemingen, waarvan de privatisering
lange tijd geleden al is ingezet, zijn Pinkroccade, NIB en SDU.Er is sinds 2001 echter ook een aantal deelnemingen afgestoten waarvan
de eerste stappen naar privatisering pas na 2001 zijn ingezet. Hiervan vormt
de recente gedeeltelijke privatisering van de busonderneming Connexxion een
voorbeeld. In een evaluatie van deze deelneming in 2004 is aan de Tweede Kamer
gemeld dat het aandeelhouderschap niet langer noodzakelijk was voor het borgen
van het publieke belang. Ook de eerste stappen naar privatisering van ADC
en Nozema zijn pas na 2001 gezet.Ook op andere wijzen zijn ondernemingen van de lijst van staatsdeelnemingen
verdwenen. Veelal was hiervoor stopzetting van de onderneming of het onderbrengen
van de operationele activiteiten bij een andere onderneming oorzaak. Van eerstgenoemde
categorie kan als voorbeeld het CF Kantoor voor Staatsobligaties dienen. De
operationele activiteiten van deze deelneming waren reeds enige tijd geleden
bij een andere partij ondergebracht, waardoor liquidatie van de vennootschap
restte. Een voorbeeld van de tweede categorie zijn de ondernemingen NOVEC
en Saranne die per december 2006 zijn ondergebracht bij TenneT. Door deze
aanpassing kunnen voor de betrokken ondernemingen synergievoordelen worden
behaald.Volledigheidshalve voorziet Tabel 1 in een lijst van de staatsdeelnemingen
die gedurende de periode 2001–2007 volledig uit de portefeuille van
staatsdeelnemingen zijn verdwenen.Tabel 1 – Overzicht afgestoten Staatsdeelnemingen
2001–20071DeelnemingSectorJaarOpbrengst (totaal vanaf 2001) B.V. Weerbureau HWSMeteorologie2001€ 28 910 Nederlandse PijpleidingmaatschappijTransport2004– € 6 000 000NIBFinancieel2004€ 14 700 000 Groningen Airport EeldeLuchtvaart2004€ 1 DLV Adviesgroep N.V.Advies2005€ 2 500 000 Eurometaal Holding N.V.Metaal2005€ 4 300 000 Nozema Services N.V.Radio/TV2005€ 44 000 000 PinkRoccade N.V.Automatisering2005€ 90 000 000 Kenniswijk Eindhoven B.V. IT2005Liquidatie ADC N.V.Archeologie2006€ 700 000 AVR-Chemie C.V.Chemisch afval2006– € 2 900 000 KPN N.V.Telecom2006€ 6 100 000 000SaranneEnergie2006€ 100 000 SDU N.V.Uitgeverij2006€ 330 000 000 TNT N.V.Post2006€ 4 800 000 000 CF Kantoor voor Staatsobligaties B.V. Administratie2006LiquidatieAantal 16  Totaal1 Vanaf december 2001; na verschijning van de Nota Deelnemingenbeleid
Rijksoverheid 2001.Zoals uit het bovengenoemde en Tabel 1 blijkt, is (de samenstelling van)
de portefeuille van staatsdeelnemingen gedurende de laatste jaren danig veranderd.
Als gevolg van de in de tabel genoemde afstotingen is het aantal staatsdeelnemingen
beduidend afgenomen.Er is echter in deze periode ook een aantal deelnemingen aan de portefeuille
toegevoegd. Sinds 2001 zijn dit er 5 in totaal. Hiervoor is in hoofdzaak een
tweetal oorzaken aan te dragen. Zo kan allereerst worden genoemd dat de Staat
een deelneming in een vennootschap aangaat. Recent is nog het Havenbedrijf
Rotterdam door de participatie van de Staat aan de lijst toegevoegd. In de
periode 2001–2007 is de Staat ookaandeelhouder geworden
in de projecten Meerstad in de provincie Groningen en Kenniswijk in Eindhoven.
Momenteel wordt nog gewerkt aan een deelname van de Staat in het project van
de Zuidas in Amsterdam.Een andere voorkomende oorzaak is splitsing van de activiteiten van bestaande
staatsdeelnemingen. Hiervan vormt de splitsing van de activiteiten van Gasunie
het meest duidelijke voorbeeld. In 2005 is de toenmalige N.V. Nederlandse
Gasunie gesplitst in de handelsonderneming GasTerra en netwerkbeheerder Gasunie
B.V. De Staat houdt in beide ondernemingen nog een belang.In Tabel 2 zijn de staatsdeelnemingen gegeven die sinds 2001 aan de portefeuille
zijn toegevoegd.Tabel 2 – Overzicht van staatsdeelnemingen die aan
de portefeuille zijn toegevoegd 2001–2007DeelnemingOperatieJaarInvesteringTenneTEnergie2001€ 836 000 000 Kenniswijk Eindhoven B.V.IT2001€ 45 400 000 GasTerra (Gasunie Trade & Supply)/GasunieEnergie2005 € 2,8 mld.Meerstad BVGebiedsontwikkeling2005€ 17 500 000Havenbedrijf RotterdamLogistiek2007€ 50 000 0001Aantal 5  Totaal1 Tot dusver heeft de Staat EUR 50 mln gestort in het
Havenbedrijf Rotterdam. De totale investering van de Staat zal EUR 500 mln
gaan bedragen.Evaluatie van de portefeuilleHoe kan de huidige portefeuille deelnemingen nu worden gekenschetst? De
resterende deelnemingen in de portefeuille laten zich onderscheiden in vier
categorieën. Allereerst zijn er de deelnemingen die een natuurlijk en/of
gereguleerd monopolie hebben. Daarnaast bestaan er deelnemingen die in hoofdzaak
de publieke sector bedienen. Als derde categorie participeert de Staat in
een aantal regionale ontwikkelingsmaatschappijen. Tot slot bestaat nog een
aantal deelnemingen dat feitelijk zelf geen operationele activiteiten meer
uitvoert.De categorie deelnemingen die een natuurlijk en/of gereguleerd monopolie
vormen, wordt gekenmerkt door hoge investeringskosten in (netwerk-)infrastructuur
waardoor het niet voor de hand ligt dat er concurrerende infrastructuur wordt
aangelegd. In dit verband kan gedacht worden aan Gasunie, TenneT en Schiphol.
Een ander voorbeeld vormt de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval (COVRA).
Deze organisatie is bij wet aangewezen zorg te dragen voor het radioactieve
afval in Nederland.Indien er sprake is van een natuurlijk en/of gereguleerd monopolie, geldt
dat private uitvoering van de activiteiten zonder een aantoonbaar functionerend
(publiekrechtelijk) arrangement voor het borgen van publiek belang, onwenselijk
is. Er zou anders immers een privaat monopolie ontstaan waarmee de Nederlandse
burger niet gediend is. Bovendien zijn het doorgaans ondernemingen waarvan
de operationele activiteiten direct raken aan publieke belangen en waarvan
de continuïteit en kwaliteit van de bedrijfsactiviteiten van groot belang
is. Kortom: de continuïteit van de uitvoering van het publiek belang
van deze deelnemingen is van primair belang en deze continuïteit kan
in een marktomgeving niet tegen aanvaardbare kosten worden gegarandeerd.De tweede categorie betreft de deelnemingen die in hoofdzaak de overheid
zelf bedienen. Door deze diensten in eigen beheer te houden, maar wel bedrijfsmatig
vorm te geven, kan het bijvoorbeeld mogelijk worden dat de overheid (of overheden)
kosten bespaart in de inkoop van deze diensten. Denk hierbij aan de Bank Nederlandse
Gemeenten (BNG) en de Nederlandse Waterschapsbank (NWB). Deze banken bieden
financiering aan publieke lichamen. Deze categorie betreft ook deelnemingen
die specifieke overheidstaken uitvoeren, waarbij er vanwege de onafhankelijkheid
gekozen is voor de vorm van een vennootschap. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor
DNB.Als derde categorie participeert de Staat in een aantal regionale ontwikkelingsmaatschappijen.
Het doel van ontwikkelingsmaatschappijen is om regionale ontwikkeling te ondersteunen.
Ze participeren daartoe in ondernemingen met een specifiek risicoprofiel dat
de markt niet oppakt. De gedachte is dat de regionale ontwikkeling een overstijgend
belang betreft, dat niet voldoende door de markt wordt gewaardeerd. Elementen
als regionale werkgelegenheid spelen hierbij een rol.Ook worden infrastructuurprojecten die de overheid uitvoert wel vormgegeven
via een publiek private samenwerking waartoe een vennootschap wordt opgericht.
Vaak participeert de overheid daar zelf ook in. Denk hierbij aan de NV Westerscheldetunnel.
Er bestaan voornemens om ook de ontwikkeling van de Zuidas op deze manier
vorm te geven.Voor de deelnemingen uit deze categorieën, geldt dat is toegezegd
dat de Tweede Kamer zal worden geïnformeerd als eventuele voornemens
zouden ontstaan om tot (gedeeltelijke) afstoting over te gaan. Alleen indien
duidelijk is dat toetreding van private partijen toegevoegde waarde heeft
voor de kwaliteit van de dienstverlening en de continuïteit niet in gevaar
komt, kan afstoting aan de orde zijn. Er zal dan moeten worden aangetoond
dat de publieke belangen in voldoende mate via andere publieke instrumenten
kunnen worden geborgd.Tot een afzonderlijke categorie behoren deelnemingen waarvan de activiteiten
eerder reeds zijn verkocht, maar niet in de vorm van een verkoop van aandelen
van de topvennootschap waarin de Staat participeert. Het aandeelhouderschap
in die topvennootschap wordt dan nog gecontinueerd, omdat bijvoorbeeld nog
claims moeten worden afgewikkeld of vaste activa (zoals onroerend goed) aanwezig
zijn die nog moeten worden verkocht voordat overgegaan kan worden tot definitieve
liquidatie van de vennootschap. NOB is een voorbeeld van zo’n onderneming
waarvan de afgelopen jaren de verschillende activiteiten onder het niveau
van de topvennootschap zijn verkocht.Voor deze deelnemingen zonder volwaardige activiteiten wordt gestreefd
naar liquidatie of verkoop. Deze trajecten zijn reeds ingezet of zullen worden
ingezet zonder dat hiervoor vooraf de Tweede Kamer nog specifiek wordt geïnformeerd.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillende categorieën
deelnemingen.Tabel 3 – Overzicht van staatsdeelnemingen met volwaardige
bedrijfsactiviteitenDeelnemingBelang per 01-12-2007Sector NV Bank Nederlandse Gemeenten50,0%Financieel NV Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij67,4%Financieel Connexxion Holding NV33,33%Transport COVRA NV100%Radioactief afval De Nederlandsche Bank NV100%Financieel Energie Beheer Nederland BV100%Energie GasTerra ((T&S)10,0%Gas Grondexploitatiemaatschappij Meerstad BV20,0%Gebiedsontwikkeling NV Havenbedrijf Rotterdam25%Transport NV Industriebank LIOF94,4%Financieel Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV5,9%Luchtvaart Koninklijke Nederlandse Munt NV100%Metaal NV Luchthaven Schiphol75,8%Luchtvaart MTS Amsterdam NV5,0%Handelssysteem Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden
NV51,0%Financieel NV Nederlandse Gasunie100%GasNV Nederlandse Spoorwegen100%Transport Nederlandse Waterschapsbank NV17,2%Financieel NV Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij99,97%FinancieelOntwikkelingsmaatschappij Oost-Nederlandse NV57,6%Financieel ProRail BV100%TransportTenneT BV100%Energie Thales Nederland BV1,0%Defensie Ultra-Centrifuge Nederland NV98,9%Uraniumverrijking N.V. Westerscheldetunnel95,4%Transport/Infrastructuur   Stichting Exploitatie Nederlandse Staatsloterij (SENS)StichtingKansspelen Nationale Stichting tot Exploitatie van Casinospelen in Nederland
(Holland Casino)StichtingKansspelen Nederlandse Participatie Maatschappij voor de Nederlandse
Antillen (NPMNA)Nvt (economisch 100%)1ParticipatiemaatschappijAantal 28  1 De aandelen in NPMNA worden juridisch gehouden door
NIBC.Tabel 4 – Vennootschappen zonder activiteiten of
waarvan dochters zijn of worden verkochtDeelnemingSector KG Holding NV (Failliet per 14–12–2005)Re-integratie NV Aangewezen Luchthaventerrein Maastricht AirportLuchtvaart NV Luchtvaartterrein TexelLuchtvaart NOB HoldingRadio/TV NOVEM BVDienstverlening NV RechterlandHoldingTwinning Holding BVICT Aantal 7 3 Publieke belangen en aandeelhouderschapWaarom publiek aandeelhouderschap?De laatste jaren is duidelijk geworden dat er met betrekking tot verschillende
deelnemingen behoefte bestaat om aanvullend op het publiekrechtelijke kader
ook via het aandeelhouderschap invulling te geven aan de borging van publieke
belangen. Een volledige scheiding tussen publiekrechtelijke borging van de
publieke belangen enerzijds en uitsluitend zakelijke aansturing via het aandeelhouderschap
anderzijds, is te kunstmatig en rigide. Indien de Staat deelneemt in een vennootschap,
is dat immers niet primair vanuit het oogpunt om rendement te behalen op geïnvesteerd
kapitaal. De achterliggende doelstelling van het staatsaandeelhouderschap
is altijd een publieke. De Staat is geen belegger met uitsluitend
een winstmotief. De Staat belegt uit oogpunt van het behalen van extra rendement
op belastinggeld bijvoorbeeld ook niet in beursgenoteerde ondernemingen. Het
kabinet ziet dat niet als overheidstaak.Indien het als wenselijk wordt beschouwd dat de Staat aandeelhouder blijft
in een bepaalde onderneming, betekent dat dus dat de Staat zich ook in zijn
functie als aandeelhouder rekenschap moet geven van zijn publieke verantwoordelijkheid.
De Staat kan zijn publieke pet wat dat betreft nooit afzetten. Het kabinet
wenst invulling te geven aan deze rol voor de Staat als actieve publieke aandeelhouder.Zoals in de inleiding is aangegeven, zullen bij de invulling van de publieke
rol voornamelijk vier mogelijkheden centraal staan: meekijken naar (de invulling
van) de strategie, bemoeienis met grote investeringsbeslissingen, vaststellen
van het bezoldigingsbeleid en het beoordelen van de vermogensstructuur. De
praktische uitwerking daarvan wordt gegeven in hoofdstuk 5 «beheer deelnemingen».Bovenstaande betekent niet dat financieel-economische en doelmatigheidsoverwegingen
met betrekking tot deelnemingen niet van belang zijn. Een financieel gezonde
en efficiënte onderneming met een gezond rendement zijn essentieel voor
de continuïteit van de bedrijfsvoering van deelnemingen. In de continuïteit
van de bedrijfsvoering, tegen acceptabele kosten, ligt ook een voornaam publieke
belang. Wat dat betreft bestaat dus geen tegenstelling tussen het borgen van
publieke belangen en een doelmatig beheer, maar gaan deze twee elementen hand
in hand. Dit is eenvoudig voor te stellen waar het bijvoorbeeld gaat om deelnemingen
die een netwerk beheren. Daar zal de overheid als actieve aandeelhouder binnen
het publieke kader dus onverminderd op doelmatigheid moeten blijven sturen.Op 12 juli 2006 is door de minister van Economische Zaken een rapport
aan de TK gestuurd van het Kennis Centrum voor Ordeningsvraagstukken (KCOV).1 In het rapport wordt geconcludeerd dat voordat een zinvolle
uitspraak kan worden gedaan over de wenselijkheid van publiek aandeelhouderschap,
helder gemaakt dient te worden welke publieke belangen daarmee dienen te worden
geborgd. Tevens wordt aangegeven dat publieke belangen zich in het merendeel
van de gevallen goed laten borgen door middel van wet- en regelgeving.Het kabinet kan zich in deze conclusies goed vinden. In die gevallen waarin
wet- en regelgeving voldoende instrumenten biedt, is er ook geen aanleiding
om het publieke belang via andere route te borgen. In andere gevallen ziet
het kabinet wel een toegevoegde waarde in het aandeelhouderschap als aanvullend
instrument, naast publiekrechtelijke instrumenten als wet- en regelgeving,
ter borging van het publiek belang. Hierbij gelden uiteraard wel de normale
privaatrechtelijke kaders.Het rapport van het KCOV trekt onder meer de conclusie dat: «Publiek aandeelhouderschap wenselijk kan zijn, zolang er onzekerheid
is over de effecten en de stabiliteit van de gekozen marktordening. Dit impliceert
een tijdelijk publiek aandeelhouderschap, bij voorkeur als aanvulling op andere
borgingsmechanismen.» Het aandeelhouderschap kan in dergelijke
situaties dus ook als een extra slot op de deur worden beschouwd. Indien de
gekozen marktordening in de praktijk toch niet blijkt te werken, kan de Staat
via het aandeelhouderschap eventueel nog bijsturen. Daarnaast werd geconcludeerd
dat: «Publiek aandeelhouderschap een instrument kan
zijn om publieke belangen te waarborgen die niet goed te contracteren zijn,
terwijl de daarmee verbonden activiteiten wel een commercieel karakter hebben.»Een enigszins vergelijkbare situatie in het verlengde van deze conclusie
diende zich aan in het geval van N.V. Luchthaven Schiphol. Vanwege twijfels
over het wettelijk vastgelegde instrument van de exploitatievergunning gekoppeld
aan de erfpachtconstructie van de grond, is besloten om wettelijk vast te
leggen dat de overheid een meerderheidsbelang in Schiphol dient te behouden.
Naast de borging van de publieke belangen inzake Schiphol door middel van
wet- en regelgeving, zou met het meerderheidsbelang in noodsituaties (specifiek
werd gedacht aan wanbeheer van de mainport), waarin intrekking van de exploitatievergunning
niet effectief blijkt te zijn omdat het als een te zwaar instrument beschouwd
wordt, eventueel ook nog kunnen worden ingegrepen door de Staat via het aandeelhouderschap
door bijvoorbeeld de raad van commissarissen naar huis te sturen. In het geval
van Schiphol kan worden gesproken van een strategisch rijksbelang waarvan
onvoldoende zeker is of dat voldoende kan worden geborgd via uitsluitend wet-
en regelgeving1.Wat het kabinet betreft zijn er echter ook andere, meer structurele mogelijkheden
om het publieke belang tot uitdrukking te brengen in het aandeelhouderschap.
Zo kan de overheid als aandeelhouder de continuïteit van en focus op
specifieke publieke dienstverlening bewaken door bijvoorbeeld een concretere
statutair vastgelegde doelomschrijving van een onderneming en door middel
van goedkeuring van belangrijke investeringsvoorstellen. Ook binnen het beloningsbeleid
kunnen prikkels worden ingebouwd waardoor het management een belang krijgt
bij het sturen op publieke doelen naast louter financiële. Hierop en
op andere mogelijkheden wordt zoals gezegd in hoofdstuk 5 «beheer deelnemingen»
nader ingegaan.4 Aangaan deelnemingenHet beleid ten aanzien van het risicodragend participeren door de Staat –
zoals dat was neergeslagen in de vorige nota Deelnemingenbeleid Rijksoverheid –
was terughoudend. De idee hiervoor was dat het middel van aandeelhouderschap
door de Staat minder geschikt is om publieke belangen te borgen. Bovendien
is de Staat geen belegger en zou derhalve niet om redenen van speculatie moeten
deelnemen in vennootschappen.Toch vindt het kabinet dat er redenen kunnen zijn voor de Staat om deel
te nemen in een vennootschap. Zo blijkt ook uit de recente periode 2001–2007.
Deze leert namelijk dat de Staat in hoofdzaak om een drietal redenen deelnemingen
is aangegaan.1) Splitsing van staatsdeelnemingen. Als gevolg
van een aantal marktwerkingoperaties is een aantal deelnemingen aan de portefeuille
van de Staat toegevoegd. De privatisering van netwerksectoren heeft hieraan
vooral bijgedragen. Meer in het bijzonder is de splitsing van energieondernemingen
in enerzijds een netwerkbeheerder en anderzijds in een handelsonderneming
hiervoor verantwoordelijk. Hierdoor zijn namelijk onder meer Gasunie, ProRail,
NOVEC en Tennet ontstaan waarvan de Staat aandeelhouder werd in de vennootschap.
Dit is in de laatste 5 jaar een belangrijke bron van nieuwe deelnemingen geweest.2) Deelname van de Staat in grote projecten.
De laatste jaren is enkele malen gekozen om realisatie van grote projecten
vorm te geven in een vennootschap. Veelal gaat het om projecten die de infrastructuur
van Nederland versterken. Zo is de Staat aandeelhouder geworden in de vennootschappen
van de Westerscheldetunnel en het Havenbedrijf Rotterdam (als deel van de
realisatie van de Tweede Maasvlakte). Verder wordt momenteel gewerkt aan een
deelname van de Staat in het project Zuidas in Amsterdam.3) Verzelfstandiging van overheidsactiviteiten.
Het is in het verleden tamelijk gangbaar gebleken dat als eerste stap naar
privatisering overheidsactiviteiten op afstand van de overheid
worden geplaatst. Dit is bijvoorbeeld vaak gebeurd gedurende de jaren tachtig.
Destijds is de uitvoering van overheidsactiviteiten gegoten in een kapitaalvennootschap,
waarin de Staat aandeelhouder werd. Verzelfstandiging van overheidsactiviteiten
in vennootschapsvorm is niet alleen een solide stap naar privatisering, maar
biedt ook de mogelijkheid de activiteiten meer marktconform te (re)organiseren.
Op deze wijze is bijvoorbeeld het Archeologisch Dienstencentrum (ADC) in 2003
toegevoegd aan de portefeuille. Voorafgaand aan deze verzelfstandiging ressorteerde
ADC nog als dienst onder het ministerie van OCW.Kader voor het aangaan van deelnemingen door de StaatHet kabinet acht het wenselijk om de terughoudende houding ten aanzien
van het aangaan van nieuwe deelnemingen door de Staat te behouden. De idee
dat de publieke middelen bij voorkeur niet risicodragend worden ingezet en
dat het aandeelhouderschap in beginsel niet het geëigende middel is om
publieke belangen te borgen wordt onderstreept. Publieke middelen zijn schaars
en dienen doelmatig te worden besteed. Er moeten daarom aantoonbaar dwingende
redenen zijn om de Staat risicodragend te laten participeren in een vennootschap.
Daarbij is het kabinet van mening dat in gevallen waarbij structurele overheidsinvloed
op de operationele realisatie van de publieke doelstellingen gewenst is, deze
uitvoering binnen de directe invloedsfeer van de overheid dient te worden
verricht.Het verdient daarom aanbeveling een aantal randvoorwaarden te formuleren
waaraan initiatieven voor het aangaan van deelnemingen dienen te worden getoetst.• Strategisch rijksbelang. Er dient sprake
te zijn van een onomstotelijk strategisch belang. Hierbij denkt het kabinet
vooral aan het verbeteren van de Nederlandse economische (hoofd)structuur,
met name infrastructurele projecten. Voor de realisatie van dergelijke projecten
is in het verleden vaker de vorm van het staatsaandeelhouderschap gekozen,
zoals de Westerscheldetunnel en het Havenbedrijf Rotterdam.• Welomschreven beleidsdoelstelling.
Het strategische rijksbelang dient te zijn vertaald in een welomschreven beleidsdoelstelling.
Dit is van belang om de verantwoordelijkheden voor en de risico’s van
de Staat te benoemen en te beperken. Dit is tevens ondersteunend voor het
beprijzen van de risico’s, waardoor de Staat voor niet meer dan noodzakelijk
aansprakelijk is; doelmatige besteding van publieke middelen in combinatie
met risicobeheer is immers van belang.• Periodieke toetsing. Met een welomschreven
beleidsdoelstelling wordt helder gemaakt welke taak dient te worden gerealiseerd
door de vennootschap waarvan de Staat aandeelhouder wordt. Indien de betreffende
taak is gerealiseerd, kan de Staat als aandeelhouder uittreden. Indien de
taak echter van blijvende aard is, kan de deelneming voor langere tijd in
stand blijven.• Vennootschap aangewezen rechtsvorm.
Voor het bereiken van de doelstelling dient de vennootschap de aangewezen
rechtsvorm te zijn. Hiervoor is het van belang aan te tonen dat andere (publieke)
organisatievormen niet toereikend zijn en ook de markt de betreffende doelstelling
niet oppakt zonder directe overheidsbetrokkenheid.• Rendement. Een deelneming dient op
financieel en zakelijk verantwoorde gronden te berusten. Dit wil zeggen dat
ten minste de vermogenskosten kunnen worden terugverdiend en de continuïteit
van de onderneming is gewaarborgd. Hantering van dit uitgangspunt betekent
dat niet op winstmaximalisatie, maar wel op het ten minste in stand houden
van waarde wordt gestuurd. Als vuistregel betekent dit dat de meeste deelnemingen
een bescheiden rendement op investeringen van ongeveer drie procent
boven het rendement op staatsobligaties moeten realiseren. Dit is in voorkomende
gevallen echter iets lager of hoger al naar gelang het risicoprofiel van de
activiteiten van de betreffende deelneming. Dit blijft maatwerk.5 Beheer deelnemingenIn de Nota Deelnemingenbeleid Rijksoverheid uit 2001 is een aantal uitgangspunten
geformuleerd voor de invulling van het aandeelhouderschap door de Staat. In
deze nota werd een verdere professionalisering en verzakelijking van het aandeelhouderschap
voorzien die sindsdien ook vorm heeft gekregen. Zoals in hoofdstuk 2 «evaluatie
huidige deelnemingenportefeuille» al is beschreven, is bij alle deelnemingen
de Code Tabaksblat ingevoerd, zijn uniforme criteria opgesteld voor dividendbeleid
en rendement en is beleid voor bestuurdersbeloningen opgesteld en geïmplementeerd.Zoals hierboven aangegeven, is het kabinet echter van mening dat het aandeelhouderschap
van de Staat meer is dan het nastreven van zakelijke belangen alleen. De Staat
heeft als publieke aandeelhouder een bijzondere positie en rol vanwege de
betrokken publieke belangen. Deze rol en verantwoordelijkheid moet meer dan
voorheen naar voren komen in het aandeelhouderschap. Vanuit het aandeelhouderschap
dient tevens aandacht te zijn voor de continuïteit en kwaliteit van de
dienstverlening, waarbij de Staat nadrukkelijk blijft sturen op een zo doelmatig
mogelijke uitvoering. Het publiek belang is immers ook niet gediend met kosteninefficiëntie,
hetgeen ten koste zou gaan van de beschikbaarheid van overheidsmiddelen voor
andere nuttige bestedingen. Minder renderende staatsdeelnemingen leveren minder
inkomsten op ten gunste van de algemene middelen die beschikbaar zijn voor
andere overheidsbestedingen.Invulling van de publieke rol binnen het aandeelhouderschap betekent dat
de Staat in de toekomst nadrukkelijker zal sturen op de strategische koers
van zijn deelnemingen. De Staat zal vanuit die optiek de strategische koers
en daarmee verbonden belangrijke investeringsbeslissingen van de onderneming
niet langer uitsluitend toetsen aan rendement. De strategische koers dient
vanuit de optiek van de Staat als aandeelhouder tevens gericht te zijn op
het realiseren van de met de betreffende deelneming verbonden publieke belangen
en de continuïteit en kwaliteit van de publieke dienstverlening. Hier
versterkt de inbreng van de vakdepartementen de rol van het ministerie van
Financiën terzake.De Staat zal daarom in de toekomst in aanvulling op de doelmatigheidsaspecten
die tot op heden uitgangspunt vormden binnen het deelnemingenbeleid:• Nadrukkelijker dan in het verleden sturen op de strategie van de
onderneming, om te zorgen dat de strategie verenigbaar is met de betrokken
publieke belangen van de onderneming en bekijken of de publieke belangen bijzondere
aandacht in de statuten moeten krijgen;• Bij alle deelnemingen bezien of de statutaire doelomschrijving
voldoende in lijn is met de door het vakdepartement gehanteerde publieke belangen
die de achtergrond vormen voor de deelname van de Staat in de betreffende
onderneming. De doelomschrijving dient niet alleen een feitelijke beschrijving
te omvatten van de activiteiten die worden uitgeoefend, maar ook richtinggevend
te zijn voor de publieke doelstellingen die de betreffende deelneming heeft
en in eerste plaats door betrokken vakdepartementen via wet- en regelgeving
worden afgedwongen1;• Toetsen of belangrijke investeringsvoorstellen, die aan de Staat
als aandeelhouder ter goedkeuring moeten worden voorgelegd, zich
verhouden met de strategische koers zoals vastgesteld in lijn met hierboven
genoemde. Dit betekent dus in de toekomst een actievere en aanzienlijk bredere
toetsing van investeringsvoorstellen en eventuele acquisitie van ondernemingen
boven een bepaalde omvang (drempel). De Staat zal bij alle deelnemingen bovendien
kritisch bezien of de statutaire drempel waarboven bepaalde investeringen
goedkeuring behoeven van de aandeelhouder naar beneden dient te worden bijgesteld;• Waar mogelijk in aanvulling op het bestaande beloningsbeleid voor
staatsdeelnemingen financiële prikkels voor het management inbouwen;
niet alleen op financieel gebied, maar ook op het gebied van meer publieke
doelstellingen. Het beloningsbeleid kan op die manier als instrument worden
gebruikt om te benadrukken welke belangen (financiële en andere publieke
belangen) de Staat nastreeft en het bestuur een prikkel te geven om de verschillende
belangen van de Staat op evenwichtige wijze in ogenschouw te nemen. Voor de
toekenning van variabele beloningselementen (bonussen) zullen dus ook andere
dan alleen financiële doelstellingen dienen te worden opgenomen binnen
het beloningsbeleid. Daarbij blijft van belang dat de doelstellingen zodanig
scherp worden opgesteld dat het management niet al extra wordt beloond als
alleen een «zesje» wordt gerealiseerd. Daarnaast acht het kabinet
het van belang dat in de beloningsstructuur bij staatsdeelnemingen terughoudendheid
wordt betracht. Voor een onderneming die duidelijk opereert op het gebied
van meer publieke dienstverlening, is het niet passend dat de beloningsstructuur
voor 100% is gerelateerd aan een volledig commerciële omgeving.
Hoewel rekening moet worden gehouden met de relevante arbeidsmarkt om voldoende
gekwalificeerde bestuurders aan te trekken, zal de Staat er als aandeelhouder
blijvend op toezien dat het beloningsbeleid rekening houdt met het publieke
karakter van de activiteiten die worden uitgeoefend. Vanuit die optiek zal
tevens worden bezien welke verdere aanscherpingen nog wenselijk zijn in het
huidige beloningsbeleid. Deze aanscherpingen zullen plaatsvinden op basis
van de kabinetsreactie op het rapport Dijkstal over beloningen in de semi-publieke
sector.1Verder zal de Staat blijvend:• Toezien op een kwalitatief hoogwaardig en transparant corporate
governance beleid. Een transparant en kwalitatief goed governance model is
ondersteunend aan een effectieve bedrijfsvoering en maakt het ook voor de
Staat als aandeelhouder mogelijk om zijn rol binnen de zeggenschapsverhoudingen
van de onderneming goed te kunnen uitoefenen;• Streven naar een efficiënte bedrijfsvoering en een structureel
financieel gezonde situatie. Het publiek belang is niet gediend bij een financieel
wankele situatie. Om ruimte te houden voor toekomstige investeringen is het
noodzakelijk dat deelnemingen minimaal de vermogenskosten terugverdienen.
Hantering van dit uitgangspunt betekent dat niet op winstmaximalisatie, maar
wel op het ten minste in stand houden van waarde wordt gestuurd. Als vuistregel
betekent dit dat de meeste deelnemingen een bescheiden rendement op investeringen
van ongeveer drie procent boven het rendement op staatsobligaties moeten realiseren.
Dit kan in voorkomende gevallen echter iets lager of hoger zijn al naar gelang
het risicoprofiel van de activiteiten van de betreffende deelneming. Ter bewaking
van dit uitgangspunt zullen deelnemingen regelmatig en specifiek worden beoordeeld
op de prestaties over enkele jaren;• Toezien op een gezonde vermogensstructuur. De Staat borgt –
binnen de ruimte die het publiek belang biedt – ook haar financieel
publiek belang door de omvang van het dividend vast te stellen
en met de onderneming te bezien wat een passende vermogensstructuur is. Overtollig
vermogen dat niet nodig is vanuit optiek van gezonde solvabiliteit of noodzakelijke
investeringen in de kerntaak, dient ten goede te komen aan het algemene belang.Door deze bredere invulling te geven aan het aandeelhouderschap, met een
nadruk op de continuïteit en kwaliteit van de publieke dienstverlening,
krijgt het aandeelhouderschap van de Staat een meer aanvullende waarde op het instrumentarium van wet- en regelgeving als borgingsmechanisme
voor het publieke belang dan voorheen. Hierbij dient wel te worden opgemerkt
dat bij deelnemingen bewust de keuze voor de vorm van een kapitaalvennootschap
is gemaakt met het oog op het bedrijfsmatige karakter van de activiteiten.
Meer focus op borging van publieke belangen dient plaats te vinden binnen
de kaders van het vennootschapsrecht. Een hoge mate van directe operationele
sturing door de aandeelhouder bij NV’s en BV’s verhoudt zich daar
minder goed mee. Binnen de systematiek van het vennootschapsrecht heeft de
aandeelhouder de operationele verantwoordelijkheid via de raad van commissarissen
uitbesteed aan de bestuurders en bemoeit zich niet rechtstreeks met allerhande
operationele zaken. Uiteraard kan de aandeelhouder zijn zeggenschapsbevoegdheden
richting het bestuur inzetten, maar veelvuldig ad hoc
op operationeel niveau ingrijpen zou betekenen dat de aandeelhouder teveel
op de stoel van de directie gaat zitten.Ten aanzien van de deelnemingen waarin de Staat niet alleen participeert,
maar waar ook andere (minderheids)aandeelhouders deelnemen, dient de Staat
als aandeelhouder bovendien rekening te houden met de gerechtvaardigde belangen
van zijn medeaandeelhouders. Uiteraard kan de raad van commissarissen worden
ontslagen in geval van ernstige verschillen van inzicht over de te varen koers,
maar het zou oneigenlijk zijn om van de dreiging van dat instrument steeds
gebruik te maken om operationele sturing af te dwingen, terwijl daarvoor geen
wettelijke basis bestaat.Deze juridische context geeft aan dat er randvoorwaarden zijn, waarbinnen
het aandeelhouderschap als aanvullend borgingsinstrument voor publieke belangen
kan worden ingezet, vooral als dat op ad hoc basis
gebeurt. Het publiek belang dient in algemene zin in het beleid van de deelnemingen
te worden geïncorporeerd. Op die manier kan bijvoorbeeld van aanpassing
van de algemene doelomschrijving in de statuten wel een belangrijke sturing
uitgaan.Verder is van belang dat de publieke belangen die moeten worden geborgd
vooraf voldoende helder zijn omschreven. Dit impliceert dat het gaat om strategische
belangen, met een langere termijnhorizon. Er is geen ruimte voor operationele
sturing door de Staat of voor het ad hoc benoemen
van aanvullende publieke belangen. Indien het publieke belangen betreft waarbij
wel behoefte is aan operationele sturing, is de vorm van de kapitaalvennootschap
daarvoor vermoedelijk niet de juiste. Ook moet er sprake zijn van een gezond
rendement, dat afhankelijk van het risicoprofiel van de betreffende onderneming
per deelneming kan verschillen.Indien bij de invulling van het aandeelhouderschap toch een belangrijke
mate van operationele controle en sturing op de activiteiten van een bepaalde
deelneming als wenselijk wordt ervaren, ligt naar het oordeel van het kabinet
in voorkomend geval een directere relatie tussen uitvoerder en verantwoordelijk
minister voor de hand, waardoor rechtstreekse politieke sturing mogelijk is
(bijvoorbeeld als onderdeel van een departement of in de vorm van een agentschap).
Het systeem van aansturing zoals ingekaderd in Boek 2 Burgerlijk
Wetboek is daarvoor minder geschikt. Voor dergelijke deelnemingen, waarbij
op operationeel niveau een duidelijke sturing en invloed van de overheid is
gewenst, dient dus te worden bezien of het niet effectiever is om de organisatie
onder de directe invloed en verantwoordelijkheid van de vakminister terug
te brengen, eventueel in een andere rechtsvorm dan die van een kapitaalvennootschap.
Hierbij kan gedacht worden aan een baten-lastendienst of een zelfstandig bestuursorgaan
(ZBO).Er zijn nog slechts enkele deelnemingen die niet door Financiën worden
beheerd. Het betreft de vier Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen, EBN, Gasterra,
(alle EZ), ProRail (VenW) en Meerstad (LNV). De reden waarom deze deelnemingen
in het verleden niet zijn overgedragen is gelegen in het feit dat de operationele
beleidsmatige verwevenheid tussen deze deelnemingen en het vakdepartement
zodanig was, dat geen goede scheiding was aan te brengen tussen een op zichzelf
staande en zelfstandig functionerende onderneming en beleidsmatige aspecten.
Vandaar de kwalificatie als beleidsdeelneming. Vanwege historische redenen
zijn deze deelnemingen vormgegeven als kapitaalvennootschappen. Het beheer
van deze deelnemingen, bijvoorbeeld op gebied van corporate governance en
doelmatigheid, vindt zoveel mogelijk plaats op dezelfde manier als bij andere
deelnemingen.Samenwerking tussen Financiën en vakdepartementenVanuit de optiek van doelmatigheid blijft concentratie van de uitoefening
van het aandeelhouderschap gewenst. Versnippering van expertise kan snel leiden
tot verminderde aandacht voor een zakelijke aansturing en kosteninefficiëntie.
Concentratie van het aandeelhouderschap heeft zoals hierboven aangegeven ook
geleid tot de invoering van algemene best practices
op het gebied van corporate governance, financieel en beloningsbeleid. Ook
vanuit de optiek van een heldere verslaglegging en éénduidige
verantwoording van het deelnemingenbeleid richting het Parlement is centralisatie
zinvol gebleken.Aan de andere kant vereist een effectieve invulling van de publieke rol
van de overheid als aandeelhouder – in het bijzonder op de hiervoor
genoemde aandachtspunten voor het beheer van deelnemingen – een intensievere
afstemming tussen Financiën en de betrokken vakdepartementen dan voorheen.
Op deze manier wordt niet alleen de samenwerking tussen aandeelhouder en vakdepartementen
verbeterd, ook ontstaat een collectief vermogen waarmee de Staat als geheel
naar de deelnemingen kan optreden. Voor het vaststellen van de strategische
koers van deelnemingen is de invulling van het publiek belang door het vakdepartement
van groot belang. Dit publieke kader bepaalt vervolgens de ruimte waarbinnen
deelnemingen (kunnen) opereren.Financiën zal daarom met de betrokken vakdepartementen het initiatief
nemen tot regelmatig overleg dat er in ieder geval in voorziet dat voorafgaand
aan de jaarlijkse aandeelhoudersvergaderingen overleg plaatsvindt met het
betrokken vakdepartement over de strategische koers van de betreffende deelneming.
De vakdepartementen zullen met name worden betrokken bij de vraag of de strategie
van de onderneming voldoende in lijn is met de betrokken publieke belangen
en of belangrijke investeringsvoorstellen daaraan ondersteunend zijn. Naast
de strategie zal echter ook gesproken worden over andere instrumenten, zoals
het beloningsbeleid, waarmee prikkels worden ingebouwd vanuit de optiek van
borging van publieke belangen en de vermogenspositie. Op deze wijze zullen
de verantwoordelijkheden uit hoofde van het aandeelhouderschap beter kunnen
worden afgestemd met de publieke belangen waarvan aandacht binnen
het aandeelhouderschap wenselijk is. Deze samenwerking met de vakdepartementen
bij de invulling van het aandeelhouderschap – zoals beschreven in dit
hoofdstuk – zal per direct worden vormgegeven en de vakdepartementen
zullen door Financiën al worden betrokken voor de aandeelhoudersvergaderingen
in 2008.6 Afstoting deelnemingenBeleid privatisering 2001–2007Het afstotingsbeleid voor staatsdeelnemingen in de periode 2001–2007
kan worden samengevat als «privatiseren, tenzij». Als uitgangspunt
gold dat private aandeelhouders toegevoegde waarde leveren aan een staatsdeelneming
op het gebied van bedrijfseconomische doelmatigheid en de kwaliteit van de
activiteiten die worden uitgeoefend. Afstoting zou daarom moeten plaatsvinden
als er publiekrechtelijke instrumenten beschikbaar waren om de relevante publieke
belangen voldoende te borgen. Hierbij hoefde de toegevoegde waarde van private
aandeelhouders niet noodzakelijk geëxpliciteerd te worden, dit gold immers
als uitgangspunt.Afstoting van een aanzienlijk aantal deelnemingen heeft in deze periode
geleid tot een duidelijke afname van het aantal staatsdeelnemingen in portefeuille.
Met deze afname is ook de aard van de deelnemingenportefeuille gedurende deze
periode behoorlijk van karakter veranderd. Zo zijn de belangrijkste deelnemingen
die nu nog in portefeuille zitten veelal bedrijven die opereren vanuit een
monopolie, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur, bedrijven die dienstverlening
voor de overheid of overheidsgerelateerde organisaties zelf verzorgen en deelnemingen
met een specifieke publieke taak zoals gebiedsontwikkeling. Afstoting van
deze deelnemingen ligt vanwege hun sterke verwantschap met het publieke domein
minder voor de hand.«publiek, tenzij»Door het veranderde karakter van de huidige portefeuille staatsdeelnemingen
is het beleid van «privatiseren, tenzij» naar oordeel van het
kabinet toe aan herziening. Een beleid dat privatisering als uitgangspunt
heeft, verhoudt zich niet goed met een beleid waarvan het streven is om juist
ook het publieke belang binnen de uitoefening van het aandeelhouderschap een
duidelijker plaats te geven. Uitgangspunt zou veeleer moeten zijn dat de deelnemingen
met een duidelijke verwantschap met het publieke domein in beginsel worden
behouden. Een beleid van «publiek, tenzij» dus.Bovenstaande betekent niet dat het op voorhand uitgesloten is dat belangen
in deelnemingen in de toekomst nog afgestoten worden. Echter, voordat afstoting
tot de mogelijkheden gaat behoren, worden drie beoordelingscriteria getoetst:1) Het moet duidelijk zijn dat het aandeelhouderschap als instrument geen
toegevoegde waarde meer heeft voor de borging van het publieke belang;2) Er moeten voldoende waarborgen zijn dat de continuïteit van de
dienstverlening door privaat aandeelhouderschap niet in gevaar komt;3) Privaat aandeelhouderschap moet toegevoegde waarde hebben voor de betreffende
onderneming en de duurzame kwaliteit van de activiteiten die worden uitgeoefend.Ad 1)De betrokken publieke belangen moeten worden geïnventariseerd, gespecificeerd
en parlementair zijn vastgesteld en via andere instrumenten (bijvoorbeeld
weten regelgeving) afdoende zijn geregeld. Verder moet duidelijk
zijn dat deze instrumenten ook meer geschikt zijn dan de uitoefening van het
aandeelhouderschap om de relevante publieke belangen te borgen. Alleen in
situaties waarin er inderdaad minimaal net zo goede borgingsmechanismen beschikbaar
zijn waarmee de publieke belangen volledig geborgd kunnen worden, wordt het
vervreemden van aandelen een optie.Ad 2)Het regelgevend kader met betrekking tot de activiteiten van de betreffende
deelneming moet zodanig zijn dat de continuïteit van de dienstverlening
niet in gevaar komt in geval van privaat aandeelhouderschap. Vooral in het
geval van natuurlijke monopolies op het gebied van infrastructuur is van belang
dat de dienstverlening zonder meer gegarandeerd is, ook in geval van financiële
problemen van de betreffende onderneming. Verder mag er geen gevaar voor de
continuïteit van dienstverlening ontstaan indien een onderneming, na
afstoting van aandelen, in bijvoorbeeld buitenlandse of speculatieve buitenlandse
handen zou vallen. Van een dergelijk risico zal in de meeste gevallen geen
sprake zijn, maar zoals de lopende discussie over staatsfondsen (sovereign wealth funds) aangeeft, bestaan er wel maatschappelijke
zorgen op dit punt. De mogelijke risico’s die ten grondslag liggen aan
deze zorgen zullen moeten worden meegewogen in de bredere afweging hoe publieke
belangen te waarborgen. Indien buitenlands eigendom (waaronder een staatsfonds)
specifieke risico’s met zich meebrengt, is publiek aandeelhouderschap
immers een van de potentiële middelen – naast bijvoorbeeld privaatrechtelijke
regelgeving – om eventuele risico’s te ondervangen. Een notitie
over staatsfondsen die separaat aan de Kamer wordt verstuurd, zal ingaan op
de bredere afweging hoe publieke belangen te waarborgen in geval van staatsfondsen.Ad 3)De aanwezigheid van private aandeelhouders kan zorg dragen voor extra
aandacht voor financieel-economische en doelmatigheidsoverwegingen bij deelnemingen.
Financiële gezondheid, efficiëntie en een gezond rendement zijn
van belang voor de continuïteit van de bedrijfsvoering van deelnemingen.
Het streven naar meer doelmatigheid blijft naar oordeel van het kabinet een
belangrijke doelstelling. Immers, in een duurzame bedrijfsvoering tegen acceptabele
kosten ligt een voornaam publieke belang. Echter, het kabinet ziet de toegevoegde
waarde van private aandeelhouders op dit terrein niet als enige uitgangspunt
noch als vaststaand gegeven voor alle gevallen. Het streven naar duurzame
kwaliteitsverbetering is evenzo belangrijk. Daarom zal voor iedere afzonderlijke
situatie eerst de overtuiging moeten bestaan dat er inderdaad sprake is van
toegevoegde waarde ook op het gebied van kwaliteit van de dienstverlening,
voordat de vervreemding van een belang tot de opties gaat behoren.ProcedureAan de Tweede Kamer is reeds toegezegd om indien het voornemen bestaat
om toch tot verkoop van een belang in één van de deelnemingen
over te gaan, de Tweede Kamer hierover alsdan vooraf te informeren. De Comptabiliteitswet
zal op dit punt nog worden aangepast, aangezien deze momenteel alleen melding
achteraf vereist. Een uitzondering op deze procedure zal echter worden gevormd
voor de groep deelnemingen uit tabel 4 in hoofdstuk 3, die geen volwaardige
bedrijfsactiviteiten meer verrichten. De tabel betreft zeven deelnemingen.
Voor deze deelnemingen is in het algemeen reeds aangegeven dat wordt gestreefd
naar liquidatie of verkoop en zal geen afzonderlijke melding vooraf plaatsvinden.BIJLAGE 1BegrippenlijstVerzelfstandiging is het op afstand plaatsen
van activiteiten van de overheid, waardoor de betrokken organisaties eigen
bestuurlijke verantwoordelijkheden en financiële beheersvrijheden toebedeeld
krijgen. Deze toedeling van verantwoordelijkheden kan betrekking hebben op
uiteenlopende organisatievormen (zoals agentschappen, publiekrechtelijke ZBO’s,
stichtingen en vennootschappen met overheid als aandeelhouder). Verzelfstandiging
is gradueel: verzelfstandiging tot een agentschap leidt bijvoorbeeld tot minder
bestuurlijke afstand dan verzelfstandiging tot een zelfstandig bestuursorgaan.
Verzelfstandiging kan beperking van de ministeriële verantwoordelijkheid
met zich brengen.Privatisering is de verkoop van aandelen in
een kapitaalvennootschap aan één of meer private partijen, dan
wel de verkoop van alle activa en passiva van een door de overheid gedreven
bedrijf aan één of meer private partijen. Privatisering is derhalve
een enger begrip dan verzelfstandiging. Het kabinet sluit hiermee aan bij
het internationaal gangbare begrip van privatiseren.Onder deelneming wordt verstaan het participeren
in het risicodragend vermogen van een kapitaalvennootschap. De term wordt
ook wel gebruikt ter aanduiding van een vennootschap waarin de Staat deelneemt,
en de daaraan verbonden activiteiten (ook wel: staatsdeelneming).Beleidsdeelnemingen zijn deelnemingen in vennootschappen
die fungeren als instrument voor de uitvoering van overheidsbeleid. De publieke
en zakelijke verantwoordelijkheden bij deze deelnemingen zijn niet en kunnen
niet worden ontvlochten binnen de huidige structuur. Zij kunnen daardoor ook
niet uitsluitend worden beoordeeld op rendement en bedrijfsvoering. De inrichting
als vennootschap voor deze organisaties ligt tegenwoordig minder voor de hand.Maatschappelijke belangen zijn al die belangen
die waardevol worden geacht voor het welzijn van de samenleving.Publieke belangen zijn maatschappelijke belangen
waarvoor de centrale overheid de eindverantwoordelijkheid op zich neemt, omdat
zij meent dat die zonder specifieke overheidsmaatregelen niet of onvoldoende
worden behartigd.XNoot1Tweede Kamer, Handelingen 2006–2007, nr. 54, pp. 3085–3089.XNoot2Tweede Kamer, Kamerstuk 2001–2002, 28 165, nr. 2.XNoot3Tweede Kamer, Kamerstuk 1996–1997, 25 178, nrs. 1–2.XNoot1Tweede Kamer, Kamerstuk 2003–2004, 25 435, nr. 7.XNoot1Jaarverslag 2006 Beheer Staatsdeelnemingen, Tweede Kamer, Bijlage bij
Kamerstuk 2007–2008, 28 165, nr. 67.XNoot1Publieke belangen en aandeelhouderschap, Kenniscentrum voor Ordeningsvraagstukken,
12 juli 2006.XNoot1In de theorie van marktfalen en onvolledige contracten wordt in dit verband
gesproken over complexe externe effecten. De kernvraag hierbij is wie de zogenoemde
residuele controlerechten heeft en dus de onderhandelingsmacht heeft in situaties
waarin contracten (of specifiek: weten regelgeving inclusief toezicht) niet
voorzien. Naarmate publieke belangen minder contracteerbaar, is de case voor
publiek eigendom groter. Bovenberg en Teulings (2000), De grenzen van de publieke
sector, Tijdschrift voor Politieke Economie, pp. 22, 32–41 en Schleifer
(1998), State versus private ownership, Journal of Economic Perspectives,
pp. 133–150.XNoot1In sommige landen bestaat reeds ervaring met het stellen van algemene
uitgangspunten voor deelnemingen die rekening houden met publieke belangen.
Zo geldt voor de Canada Post Corporation bijvoorbeeld de volgende doelstelling: «To
operate Canada’s postal service on a self-sustaining basis with a standard
of service that meets the needs of Canadians».XNoot1Advies Normeren en Waarderen, Adviescommissie rechtspositie politieke
ambtsdragers, september 2007. Zie ook de brief van de minister van Financiën
over topinkomens van 12 november 2007, Tweede Kamer, Kamerstuk 2007–2008,
30 111 en 32 200, nr. 26. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28165-69.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl