Wijziging Burgerlijk wetboek en Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering ivm problematiek van vermissing van personen; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27117, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

24-08-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27117 nr. 6

20-08-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenArtikelsgewijsArtikel I, onderdelen A en BArtikel I, onderdeel EArtikel I, onderdeel FArtikel I onderdeel HArtikel IIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27117Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 117Wijziging van enige bepalingen van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de problematiek van vermissing
van personennr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 20 augustus 2001Met genoegen heb ik vastgesteld, dat het voorstel van wet door de vaste
commissie voor Justitie over het algemeen met instemming is ontvangen en dat
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel, onder het voorbehoud
van beantwoording van de gestelde vragen, voldoende voorbereid acht. Dat de
beantwoording eerst thans geschiedt, betreur ik; aan de verdere bewerking
van andere onderwerpen, zoals met name het voorstel van Wet op de jeugdzorg
en dat inzake de Embryowet diende evenwel voorrang te worden gegeven.De gestelde vragen beantwoord ik als volgt.AlgemeenAlle fracties die in het verslag onder «algemeen» aan het
woord zijn, stellen de verkorting van de termijn van vijf jaar tot een jaar,
in het geval de dood waarschijnlijk is te achten, aan de orde. De leden van
de CDA-fractie en van de fracties van de RPF en het GPV spreken in dit gedeelte
van het verslag hun instemming met en waardering voor dit voorstel uit en
onderstrepen het belang van deze verkorting. De leden van de andere fracties
stellen vragen en plaatsen kanttekeningen, waarvan het mij praktisch voorkomt
deze in samenhang te beantwoorden.De leden van de PvdA-fractie wijzen erop, dat een deel van de belanghebbenden
bij de – inderdaad gevoelige – materie die een vermissing inhoudt,
bezwaar heeft tegen een te snelle afgifte van een verklaring van vermoedelijk
overlijden. Zij vragen of met dit voorstel voldoende rekening wordt gehouden
met zulke gevoelens van achterblijvers die nog niet zover zijn om definitief
afscheid te nemen van hun naaste.De leden van de VVD-fractie wijzen erop, dat hun uit brieven is gebleken,
dat iemand als vermoedelijk overleden beschouwen, naast wat zij noemen juridische
voordelen, ook sterke emotionele nadelen kent. Zij wijzen erop, dat achterblijvers
het uitlokken van de verklaring van vermoedelijk overlijden zouden associëren
met «dood verklaren», en dit derhalve als verraad voelen jegens
de vermiste, waartoe zij pas in uiterste, vooral financiële nood zullen
willen overgaan. In dit verband wijzen zij op een mogelijk alternatief, de
aparte status van vermissing, bepleit door de Vereniging van Achterblijvers
na Vermissing (VAV). Deze leden vragen de voor- en nadelen van het creëren
van zo'n aparte status uiteen te zetten. De leden van de D66-fractie staan positief tegenover de voorgestelde verkorting
van de vijf jaren termijn tot één jaar, maar achten deze verkorting
wel erg drastisch, waarbij zij ervan uitgaan dat vermiste personen nog wel
eens terugkomen na één jaar. «Waarom is dus niet gekozen
voor een langere termijn dan een jaar?», aldus de leden van deze fractie.
Ook zij wijzen erop, dat veel achterblijvers om emotionele redenen niet tot
het uitlokken van de verklaring van vermoedelijk overlijden wensen over te
gaan, en vragen of een langere termijn voor deze achterblijvers wellicht beter
hanteerbaar is.De leden van de GroenLinks-fractie wijzen er eveneens op, dat achterblijvers
niet altijd na een jaar toe zijn aan het vragen van de verklaring van vermoedelijk
overlijden. Zij vragen of een vermissing als zodanig niet voldoende grondslag
zou moeten kunnen zijn om problemen met betrekking tot levensverzekering,
pensioenen of een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap te kunnen oplossen,
en opperen een andere formulering, bijvoorbeeld een «verklaring van
vermissing». Op dit complex van vragen zou ik als volgt willen reageren.Het voorstel beoogt primair wijziging van bepalingen uit titel 1.18 van
het Burgerlijk Wetboek, waarvan in de praktijk is gebleken, dat zij de achterblijvers
behalve dat zij het leed gepaard gaande met de vermissing van hun dierbare
familielid of andere naaste moeten dragen, hen ook nog eens met vele praktische,
soms zeer ingrijpende problemen confronteert. De belangrijkste is wel de bepaling
van artikel 4131, blijkens welke in de regel eerst
na vijf jaren de verklaring van vermoedelijk overlijden bij de rechtbank kan
worden uitgelokt. Het belang van het op een eerder tijdstip kunnen beschikken
over die verklaring is aangegeven in de memorie van toelichting, blz. 5. Eerder
is dit tamelijk uitvoerig en met voorbeelden geschied in de brief van mijn
ambtsvoorgangster van 21 juli 1998, inzake de gevolgen van toepassing van
bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek in geval van vermissing van personen
(kamerstukken II 1998/99, 26 200 VI, nr. 13). Daarbij is erop gewezen,
dat weliswaar vele, maar niet alle aangelegenheden door een op de voet van
artikel 409 benoemde bewindvoerder, door zaakwaarneming of door waarneming
van het bestuur van de goederen op de voet van artikel 91 kunnen worden opgelost.
Een levensverzekering komt nu eenmaal krachtens de wet en krachtens de polisvoorwaarden
eerst tot uitkering als er sprake is van overlijden van degene wiens leven
ten behoeve van derden verzekerd is geweest. Eerst daardoor zal met name de
hypothecaire woonhuis-financiering kunnen worden betaald. Omdat er geen arbeid
wordt verricht, valt het inkomen van de vermiste weg, zodat de achterblijvers
na enige tijd zelfs op bijstand in gevolge de Algemene bijstandswet aangewezen
kunnen raken. Voor een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap is het
nodig dat het eerdere huwelijk of partnerschap is geëindigd.Over genoemde brief heeft op 16 juni 1999 een algemeen overleg met de
vaste commissie voor Justitie plaats gevonden (kamerstukken II 1998/99, 26 200
VI, nr. 57). Op basis van de uitkomsten van dit overleg heb ik gemeend ervan
te mogen uitgaan dat de voorgestelde verkorting tot één jaar
door de commissie wordt gesteund.In een aantal gevallen is, zo heb ik indertijd mede op grond van overleg
met vertegenwoordigers van de Vereniging van Achterblijvers na Vermissing
kunnen vaststellen, de termijn van vijf jaren eenvoudigweg te lang en brengt
deze wachttijd hen volstrekt onnodig in de problemen. Bedacht zij immers dat
de periode van vijf jaren thans en ook in het wetsvoorstel alleen geldt in
de gevallen waarin de dood van de vermiste persoon onzeker is. Op zich is,
juist indien de dood – slechts – onzeker is, een zodanige termijn
op zich ook passend. Maar indien, zoals het voorstel luidt, de dood waarschijnlijk
(dus niet «zeker») is te achten, ligt het mijns inziens niet voor
de hand de achterblijvers zonder meer te verplichten toch nog eens vijf jaren
te wachten alvorens zij een verklaring kunnen uitlokken, die voor hun praktische
problemen een werkelijke oplossing kan bieden. Ik voeg hier aanstonds
aan toe, dat volgens het voorstel de achterblijvers bevoegd zullen worden
om na een jaar de verklaring van vermoedelijk overlijden uit te lokken. Zij
behoeven daartoe dus niet over te gaan. Het is en blijft geheel aan hen te
beslissen of en zo ja welke langere wachttijd zij eventueel in acht wensen
te nemen. Mede omdat de verklaring van vermoedelijk overlijden in een aantal
gevallen primair in verband met financiële problemen wordt uitgelokt,
is ook afgezien van de aanvankelijke opzet waarbij de verklaring van vermoedelijk
overlijden het bestaande huwelijk of geregistreerd partnerschap zou doen eindigen,
óók indien niet van een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap
sprake zou zijn geweest (vgl. memorie van toelichting, blz. 3, bij artikel
I, onderdelen A en B).Het voorstel bewerkstelligt derhalve (niet meer en niet minder dan) dat
de verklaring van vermoedelijk overlijden aanzienlijk eerder dan thans het
geval is kan worden uitgelokt en wil daarmee tegemoet komen aan hen die zodanige
feiten en omstandigheden aannemelijk kunnen maken, dat daaruit kan worden
afgeleid dat de dood waarschijnlijk is te achten. Ik ben mij er volstrekt
van bewust dat familieleden of nog andere achterblijvers van vermisten de
grootste moeite hebben om afscheid te nemen van hun naaste, juist indien deze
niet teruggevonden is kunnen worden. Velen van hen zullen zelfs nooit werkelijk
in staat zijn definitief afscheid te nemen. Maar als gezegd, dát hoeft
ook niet, ook niet bij het onderhavige voorstel tot verkorting van de termijn.
De verkorting is bedoeld voor hen die daaraan behoefte hebben en het ook kunnen
opbrengen daartoe over te gaan, en laat onverlet de bevoegdheid om met het
vragen van de verklaring van vermoedelijk overlijden langer te wachten. De
emotionele kant, het persoonlijk verdriet en de kwellende onzekerheid omtrent
iemands bestaan is, zoals de leden van de VVD-fractie terecht opmerken, een
zaak die niet met wetgeving valt te regelen. Dát is ook niet de bedoeling
van het wetsvoorstel, maar evenzeer is waar – het zij met de leden van
de VVD-fractie en eveneens met de hier gepaste empathie gezegd – dat
een vermiste niet terugkomt door het uitlokken van het rechtsvermoeden van
overlijden uit te stellen.Benadrukt wordt dat de verklaring alleen dan reeds na één
jaar kan worden gevraagd, indien de dood van een vermiste persoon waarschijnlijk
is te achten. Anders dan de leden van de D66-fractie zou ik deze verkorting
dan ook niet «erg drastisch» willen achten en acht ik deze termijn
passend. Daaraan doet niet af, zoals deze leden opmerken «dat vermiste
personen nog wel eens weerom komen na een jaar», één op
de vijf, zoals deze leden menen te weten. Wat dit laatste betreft: jaarlijks
worden bij de politie in Nederland zo'n 16 000 meldingen van vermissing
gedaan. Het overgrote deel van de vermisten is na 24 uur weer terecht. Een
aantal van rond de 700 blijft langer dan drie weken vermist. Jaarlijks blijven
10 tot 15 mensen langdurig vermist (langer dan een jaar), waaronder gemiddeld
1 kind/minderjarige. Na verloop van tijd worden sommige van die gevallen inderdaad
toch nog opgelost.De gevolgen van een verklaring van vermoedelijk overlijden zijn anderzijds
ingrijpend. Zij doen een levensverzekering tot uitkering komen, bewerkstelligen
dat een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap kan worden aangegaan.
De verklaring biedt – kort gezegd – een oplossing voor die problematiek
die niet door de bewindvoerder van artikel 409 of op de voet van zaakwaarneming
(art. 6:198 e.v. BW) kan worden opgelost ómdat, voor situaties als
deze, de wet, de overeenkomst of beide nu eenmaal overlijden, althans een
daarmee gelijk te stellen rechtsfeit eisen. Dáárvoor is de verklaring
van vermoedelijk overlijden bedoeld. Alleen indien de dood waarschijnlijk
is te achten is het dan ook verantwoord de mogelijkheid aan belanghebbenden
te bieden om de verklaring reeds na verloop van een jaar uit te lokken.Niet is gekozen voor een aparte status van vermissing. Vanzelfsprekend
is het voorstel daartoe van de Vereniging van Achterblijvers na Vermissing, waarop de leden van de VVD-fractie wijzen en waarop in het Algemeen
Dagblad van 22 januari 2000 wederom wordt gewezen, bij de voorbereiding van
het wetsvoorstel expliciet aan de orde geweest. Het zou daarbij moeten gaan
om een «officieel» document, waarin bevestigd wordt dat iemand
vermist wordt. Er is, zoals mijn ambtsvoorgangster in haar meergenoemde brief
van 21 juli 1998 heeft aangegeven, op zich geen enkel bezwaar tegen dat een
autoriteit als de officier van Justitie een dergelijk document afgeeft. Het
zal zeker ook kunnen bewerkstelligen, dat de bona fide bedoelingen van de
achterblijvers worden bevestigd. Indien evenwel zo'n document de gevolgen
zou moeten hebben die een verklaring van vermoedelijk overlijden sorteert –
dat is toch kennelijk de bedoeling indien daardoor het recht ontstaat om financiële
en andere ingrijpende zaken af te wikkelenpast daarbij alleszins dat het alleen
kan worden verkregen in een zorgvuldige procedure, waarbij door de daarvoor
bij uitstek geschikte instantie – de rechter – met alle belangen,
niet het minst ook die van de vermiste persoon zelf, rekening kan worden gehouden.Omdat er van een vermoedelijk overlijden sprake moet zijn, zal de rechter
ook niet vaststellen dat de betrokken vermiste overleden is. Tegenbewijs is
mogelijk, ook jaren later nog. De akte van inschrijving die naar aanleiding
van de rechterlijke beschikking door de ambtenaar van de burgerlijke stand
wordt opgesteld, is in overeenstemming met die beschikking, en gaat dus eveneens
van een vermoedelijk overlijden uit (zie art. 417 lid 1 en art. 63 Besluit
burgerlijke stand 1994). De associatie met «dood verklaren» behoeft
naar ik meen dan ook niet noodzakelijkerwijs te worden gelegd.Een andere vraag is of, teneinde met de gevoelens van achterblijvers die
een boek niet willen sluiten dat zij niet kunnen dichtslaan, de beschikking
houdende verklaring dat er rechtsvermoeden van overlijden bestaat niet met
«verklaring van vermissing» zou kunnen worden aangeduid. Het wil
mij voorkomen dat zulks niet zou passen bij de nieuwe grond die in het voorgestelde
onderdeel b van artikel 413 lid 2 is opgenomen: (verkorting van de termijn
tot een jaar) «indien de betrokkene wordt vermist en de omstandigheden
zijn dood waarschijnlijk maken.» Maar ook indien de dood niet waarschijnlijk
is, en het bestaan van iemand wèl onzeker is, lijkt, gelet op hetgeen
de rechtbank moet worden verzocht – dat zij de verzoekers zal gelasten
de vermiste op te roepen teneinde van zijn in leven zijn te doen blijken,
terwijl, wil de beschikking houdende rechtsvermoeden van overlijden kunnen
worden uitgesproken, er niemand verschenen moet zijn die behoorlijk van het
in leven zijn van de vermiste heeft doen blijken- de aanduiding «rechtsvermoeden
van overlijden» adequaat, juist omdát dan met de dood van de
betrokkene ten minste ernstig rekening moet worden gehouden. En zeker ook
passend bij de periode van ten minste vijf jaren die inmiddels moeten zijn
verstreken, wil het verzoek aan de rechtbank kúnnen worden gedaan.Ik kom derhalve tot de conclusie dat verkorting van de termijn tot één
jaar voor die gevallen waarin de dood waarschijnlijk is te achten een passende
oplossing is om allerlei, vooral majeure materiële en immateriële
problematiek meer definitief tot een oplossing te kunnen brengen. Betrokkenen
behoeven niet langer te wachten dan werkelijk nodig is. Die achterblijvers
die om hen moverende, vooral emotionele redenen de verklaring van vermoedelijk
overlijden niet wensen uit te lokken, behoeven dat ook niet te doen, niet
op de nieuw voorgestelde grond en evenmin op de reeds bestaande grond van
«vijf jaren vermissing en de dood is onzeker». Zij beschikken
dus reeds, nu en ook straks, over een langere termijn. De kern van het probleem –
veel achterblijvers wensen niet een verklaring van vermoedelijk overlijden
aan te vragen – bestaat hierin dat die achterblijvers de hoop houden
dat hun dierbare nog leeft, en dáárom er niet aan toe zijn deze
verklaring uit te lokken. Ik heb daarvoor alle begrip, maar moet tegelijkertijd
ook vaststellen dat de rechtsgevolgen die zij wensen te bewerkstelligen en
ook accepteren door een aparte status van vermissing of door een rechterlijke
verklaring die niet een vermoedelijk overlijden, maar een vermissing
zou vaststellen, in de regel dezelfde zijn als die welke binnen het stelsel
der wet aan overlijden zijn verbonden. Aan het voorstel zoals het daar ligt
zou ik derhalve willen vasthouden.De overige onder het kopje «Algemeen» gestelde vragen beantwoord
ik als volgt.De nieuwe versie van de publieksfolder «Wat te doen als iemand vermist
wordt» is sedert december 1999 beschikbaar. Bij de Vereniging van Achterblijvers
na Vermissing bestaat naar werd medegedeeld de indruk dat sedertdien veelvuldiger
van het vermistenbewind en van zaakwaarneming gebruik wordt gemaakt en dat
achterblijvers daardoor minder op problemen zijn gestuit. Dit ligt ook voor
de hand, nu, zoals de toenmalige minister in haar meergenoemde brief van 21
juli 1998 aangaf, het bestaan en de mogelijkheden van deze wettelijke voorzieningen
bij achterblijvers nauwelijks bekend bleken te zijn.De leden van de VVD-fractie vragen of er overleg met banken en verzekeraars
over de problematiek en de verkorting van de termijn van vijf naar één
jaar heeft plaatsgevonden, en of deze in verband met deze verkorting hebben
toegezegd achterblijvers beter tegemoet te komen omdat zij ervan uit kunnen
gaan dat de verklaring van vermoedelijk overlijden beduidend eerder kan worden
aangevraagd en verleend. Deze vraag is door verzekeraars bevestigend beantwoord.
Wel dient een verzoek tot verkrijging van een verklaring van vermoedelijk
overlijden op de nieuwe grond van artikel 413 lid 2 onder b, daadwerkelijk
te zijn ingediend. De tegemoetkoming kan bestaan uit een voorschot op de uitkering
of bijvoorbeeld uitstel van betaling van de hypotheekrente. De banken hebben
bij monde van de Nederlandse Vereniging van Banken laten weten het wetsvoorstel
op dit punt als een verbetering te beschouwen. Een welwillende houding kan
van hen, voor zover dit te pas komt, evenzeer worden verwacht.De leden van de VVD-fractie zijn nog niet ervan overtuigd dat de rechtbank
te 's-Gravenhage volgens het wetsvoorstel exclusieve bevoegdheid zal verkrijgen
ook in zaken van rechtsvermoeden van overlijden. Zij merken op dat de drempel
om een verklaring van vermoedelijk overlijden aan te vragen al heel groot
is en de wetgever die drempel niet nog groter moet maken door de Haagse rechtbank
als de exclusief bevoegde rechter aan te wijzen. De achterblijvers zouden
er mee gediend zijn als zij bij een naburige rechtbank deze vaak emotionele
juridische kwestie zouden kunnen afwikkelen, zo merken deze leden nog op.Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, is de Haagse rechtbank
aangewezen als exclusief bevoegde rechter ter zake van verzoeken strekkende
tot verkrijging van de verklaring dat er rechtsvermoeden van overlijden bestaat,
omdat aan de criteria voor zodanige competentietoedeling is voldaan: het betreft
een beperkt aantal zaken en het onderwerp veronderstelt specialistische kennis.
Voorts is er de omstandigheid dat deze rechtbank ook al bij uitsluiting bevoegd
is ter zake van verwante zaken, namelijk de vaststelling van overlijden in
de gevallen bedoeld in artikel 426. Bepaald een voordeel is ook dat hiermee
een uniforme toepassing van de nieuwe grond van artikel 413 lid 2 onder b
en dus ook een eenduidige afgrenzing met de gevallen bedoeld in artikel 426
kan worden bevorderd. Een mogelijk nadeel is, dat betrokkenen wat verder moeten
reizen dan zij wellicht anders hadden behoeven te doen. Dit nadeel weegt meen
ik niet op tegen de zoëven geschetste voordelen. Of het overigens voor
verzoekers, gelet op de aard van hun problematiek verkieslijker zou zijn dat
een naburige rechtbank het verzoek behandelt, betwijfel ik. De burger pleegt
geen speciale band met een bepaalde rechtbank te hebben. Velen komen er zelden
of nooit. Bovendien kunnen ook «derden», waaronder met name het
openbaar ministerie of de eventueel benoemde bewindvoerder, de verklaring
uitlokken. Ik heb geen aanleiding gezien – dit in antwoord op de desbetreffende
vraag van de leden van de D66-fractie – mijn voorstel te betrekken bij
de discussie over de Contourennota en de organisatie van de rechtspraak.
Het gaat daarbij immers om de organisatie en het bestuur van de gerechten,
de bevoegdheid daarvan blijft gelijk. Ik zou dus aan de exclusieve competentie
van de rechtbank te s'Gravenhage, waarmee ik overigens het advies van de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak heb gevolgd, willen vasthouden.De leden van de fractie van D66 vragen nog aan welke omstandigheden gedacht
kan worden, die de dood waarschijnlijk maken. In de meergenoemde brief van
mijn ambtsvoorgangster van 21 juli 1998, blz. 6, onderaan, overlopend naar
7, is reeds een voorbeeld van zo'n situatie gegeven. Het betrof hier een persoon
met een fysieke en psychische toestand, die weliswaar geen indicatie voor
direct levensgevaar gaf, maar toch wel zodanig labiel was, dat een verblijf
zonder medische en psychische ondersteuning in een vreemde omgeving (de Verenigde
Staten) zijn toestand geredelijk in zodanig ernstige mate nadelig kon beïnvloeden,
dat zijn dood zeer wel – op natuurlijke wijze, dan wel door suïcide –
kon intreden. Dit gevaar was des te groter, nu er geen enkele aanwijzing was,
dat betrokkene in deze omgeving op enigerlei wijze verzekerd was van constante
middelen van bestaan. Er was overigens verder niet gebleken van een andere
oorzaak dan zijn overlijden, waaruit het achterwege blijven van enig levensteken
verklaard zou kunnen worden. Gelet hierop maakten in die situatie de omstandigheden
de dood van de betrokkene wel waarschijnlijk.Het gaat er derhalve om dat omstandigheden kunnen worden aangetoond die,
na een vermissing van een jaar, de dood waarschijnlijk maken. Daarbij behoeft
er niet per se sprake te zijn van een lichamelijke of geestelijke toestand,
of een andere situatie waarin de betrokkene verkeert, die een indicatie voor
direct levensgevaar betekent. Anderzijds dient het achterwege blijven van
enig levensteken gedurende de vermissing van reeds één jaar
niet te kunnen worden verklaard uit iets anders dan het overlijden van de
betrokkene. Voorts vallen onder de nieuwe grond de situaties die thans in
413 lid 2 onder b en c zijn genoemd (vermissing in verband met oorlogsomstandigheden,
een natuurramp of een andere ramp danwel een scheeps- of vliegtuigongeval).
De bepaling zal vooral een rol kunnen spelen in die gevallen waarin onvoldoende
feiten of omstandigheden zijn gebleken om artikel 426 e.v. te kunnen toepassen.
Stel dat bij een ramp personen worden vermist. Indien vast komt te staan dat
een vermiste enige minuten daarvoor nog door getuigen ter plaatse van de ramp
is gezien en aangetoond wordt dat deze omstreeks dat tijdstip een telefoongesprek
voerde in zijn later door de ramp verwoeste huis, dan lijkt van een situatie
als bedoeld in artikel 426 – de dood is zeker – sprake te zijn.
Maar wat indien de vermiste niet enige minuten tevoren op zodanige wijze op
de plek van de ramp is gesignaleerd, maar een uur of meer daarvoor? In zulke
situaties lijkt de nieuwe grond van artikel 413 tot toepassing te kunnen komen.Het instituut van zaakwaarneming, dit wederom in antwoord op een vraag
van de leden van de D66-fractie, kan voor veel problematiek van achterblijvers
een oplossing bieden, namelijk in die gevallen waarin geen last of volmacht
is gegeven, of deze niet toereikend is of inmiddels is geëindigd. Een
bezwaar kan echter zijn, dat de wederpartij die te maken krijgt met iemand
die zijn bevoegdheid niet ontleent aan een rechtshandeling of aan de wet,
niet altijd of niet zonder meer bereid zal zijn de zaakwaarneming ook daadwerkelijk
te accepteren, zeker als het om meer ingrijpende rechtshandelingen als de
verkoop van het huis of van effecten van de vermiste gaat, of de opzegging
van de huurovereenkomst betreffende diens woning dan wel afkoop, belening,
verpanding of overdracht van, of wijziging van de persoon van de begunstigde
bij een levensverzekering. Om zulke redenen verdient de benoeming van een
bewindvoerder op de voet van artikel 409, juist omdat deze «aantoonbaar»
bevoegd is de belangen van de vermiste te behartigen, de voorkeur. De leden van de D66-fractie achten een DNA-databank met betrekking tot
vemiste personen van groot belang en wensen te weten op welke termijn een
dergelijke databank kan worden gerealiseerd. Op deze en andere vragen van
deze leden antwoord ik als volgt.De werkgroep vermiste personen heeft een uitgebreide analyse van juridische
en praktische mogelijkheden van een DNA-databank voor vermiste personen en
van nietgeïdentificeerde stoffelijke overschotten verricht. In het voorstel
van de werkgroep inzake de DNA-databank wordt ook aandacht besteed aan het
instituut van zaakwaarneming. Voorgesteld wordt om telkens aan de achterblijvende
naaste – indien deze er is – schriftelijk toestemming te vragen
voor het verkrijgen van het vereiste DNA-materiaal, het opstellen van een
profiel en het opnemen daarvan in de DNA/VP -databank. De al dan niet verkregen
toestemming moet vervolgens een belangrijk element vormen bij de belangenafweging.
De naaste wordt daarbij geacht mede het belang van de vermiste te behartigen
en wel op basis van zaakwaarneming.Uitgaande van de analyses van de werkgroep achten mijn ambtgenoot van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ik de realisatie van zowel de
DNA-databank als de Web-site voor vermiste meerderjarigen wenselijk. Voor
de realisatie van beide voorstellen is volgens de werkgroep geen wetswijziging
vereist. Mede op basis van het advies van de werkgroep zullen mijn ambtgenoot
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ik dan ook spoedig een voorstel
ter consultatie voorleggen aan de Registratiekamer in verband met de bescherming
van de persoonsgegevens. Voorts zullen wij over de voorstellen de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten en het Korpsbeheerdersberaad consulteren. Naar verwachting
kan na ontvangst van de reactie spoedig definitieve besluitvorming plaatsvinden,
zowel over de realisatie van de Web-site als over de DNA-databank vermiste
personen. De Tweede Kamer is over de voorstellen van de werkgroep en over
de voorgenomen vervolgacties bij brief van 22 mei 2001 geïnformeerd (kamerstukken
II 2000–2001, 27 400 VI, nr. 64).Voor zover mij bekend is er, dit in antwoord wederom op een vraag van
de leden van de D66-fractie, geen systeem bij buitenlandse politieorganisaties
in gebruik waarbij foto's van vermiste meerderjarigen structureel openbaar
worden gemaakt. Uit een recente enquête naar de in de lidstaten van
de Europese Unie genomen maatregelen om de internationale samenwerking met
betrekking tot vermiste personen te verbeteren is gebleken dat zo`n systeem
er in elk geval in de Europese landen nog niet is. Het onderwerp heeft op
de agenda gestaan van een door Nederland geïnitieerde en georganiseerde
expertmeeting tussen de Europese Lidstaten. Deze expertmeeting vond plaats
in oktober 2000.De vraag van de leden van de D66-fractie met betrekking tot de voorgestelde
exclusieve bevoegdheid van de Haagse rechtbank in zaken van vermoedelijk overlijden
werd hiervoor reeds beantwoord.Het valt nooit geheel uit te sluiten, zoals de leden van de D66-fractie
opmerken, dat degene die als vermist is opgegeven, in feite niet vermist is,
maar in samenwerking met anderen voordeel tracht te halen uit de mogelijkheden
die de wet kent. Zulks bevestigt, naar ik meen, dat de termijn die moet zijn
verstreken alvorens de verklaring van vermoedelijk overlijden kan worden uitgelokt,
niet te kort moet zijn. Indien uitsluitend sprake is van vermissing, de dood
onzeker is, lijkt de thans reeds geldende termijn van vijf jaren als gezegd
dan ook passend. Ik voorzie niet dat de mogelijkheid van misbruik groter wordt
naarmate de termijn op een kortere duur wordt gesteld. De «enkele vermissing»
is immers niet voldoende om op de voet van het nieuwe onderdeel b van artikel
413 lid 2 de verklaring van vermoedelijk overlijden uit te lokken. Daarbij
zullen immers ook feiten en omstandigheden moeten worden aangevoerd en ten
minste aannemelijk gemaakt, waaruit kan blijken dat de dood waarschijnlijk
is te achten. Omtrent de vragen van de leden van de D66-fractie met betrekking tot de
situatie dat blijkt dat de vermiste persoon nog in leven is, nadat de rechter
heeft uitgesproken dat er rechtsvermoeden van overlijden bestaat, merk ik
het volgende op.Van het in leven zijn van de betrokkene kan uiteraard blijken doordat
deze alsnog terugkeert. Daarvan kan bijvoorbeeld ook blijken door getuigenbewijs.
Het kan evenzeer zijn, dat bewezen wordt dat de vermiste persoon op het tijdstip
dat in de rechterlijke beschikking wordt genoemd nog in leven was, maar eerst
later is overleden.De situatie dat de achtergebleven partner, die inmiddels opnieuw in het
huwelijk is getreden of een geregistreerd partnerschap is aangegaan, gelijktijdig
met twee personen een zodanige verbintenis heeft, kan niet ontstaan. Thans
niet en ook straks niet. Onder de geldende bepaling is, teneinde wederom een
huwelijk of een geregistreerd partnerschap aan te gaan, een bijzonder verlof
van de rechtbank nodig. Indien na het verleende verlof, maar vóór
het aangaan van het huwelijk of een geregistreerd partnerschap de vermiste
terugkeert of bewezen wordt dat hij nog in leven is, vervalt dit verlof van
rechtswege. Is het huwelijk of het geregistreerd partnerschap inmiddels wel
aangegaan, en blijkt vervolgens dat de vermiste op het moment van sluiting
van het huwelijk of het geregistreerd partnerschap nog in leven is, dan wordt
het eerdere huwelijk of geregistreerd partnerschap met de vermiste ontbonden
door de voltrekking van het nieuwe huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Zie voor een en ander artikel 424, zoals dit thans luidt. Het wetsvoorstel
brengt hierin geen verandering. Weliswaar wordt – op geleide van de
Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken en de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak – het vereiste van het bijzonder verlof geschrapt, doch
de inhoud van het vierde lid van artikel 424 is daarbij overgebracht naar
de artikelen 80c en 149, beide onder b. Blijkens die bepalingen eindigt het
eerdere huwelijk of geregistreerd partnerschap, indien de vermiste nog in
leven is op de dag waarop een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap
is aangegaan, door de voltrekking van dit nieuwe huwelijk of geregistreerd
partnerschap. Anders gezegd, de beëindiging van het vorige huwelijk of
geregistreerd partnerschap treedt van rechtswege in.Duidelijk is aldus ook dat degene die het liefst met meer dan een vrouw
getrouwd is, niet het verbod van bigamie kan omzeilen door zijn eerste echtgenote
als vermist op te geven en vervolgens een tweede vrouw te trouwen. Zodra blijkt
dat de als vermist opgegeven – en vervolgens vermoedelijk overleden
verklaarde – eerste echtgenote ten tijde van het nieuwe huwelijk of
geregistreerd partnerschap nog in leven is, is het eerste huwelijk of geregistreerd
partnerschap door het nieuwe immers ontbonden. De eerste echtgenote of geregistreerde
partner heeft dus ook geen mogelijkheid om ook daadwerkelijk als zodanig te
blijven gelden.In de regel is in wetgeving elders aan de verklaring van vermoedelijk
overlijden ontbinding van het bestaande huwelijk als gevolg verbonden. De
achtergebleven echtgenoot is dan vervolgens ook vrij een nieuw huwelijk te
sluiten. Het komt echter ook wel voor dat het huwelijk alleen ontbonden wordt
door het sluiten van een nieuw huwelijk (Duitsland, Oostenrijk), of dat de
verklaring van vermoedelijk overlijden slechts een reden voor echtscheiding
oplevert (bijvoorbeeld Griekenland). Erkenning door buitenlandse autoriteiten
van de ontbinding van het eerste huwelijk als gevolg van het tweede, behoeft
gelet op een en ander in de regel geen probleem te zijn.Een regeling als die welke het rechtsvermoeden van overlijden uitgesproken
door de rechter bevat, wordt in de regel ook in andere landen aangetroffen.
Ervan uitgegaan mag derhalve worden, dat de erkenning van Nederlandse beslissingen
in den vreemde niet op wezenlijke problemen behoeft te stuiten. In ieder geval
is ook hiervan in de praktijk, zoals deze bijvoorbeeld aan de Commissie van
advies voor de zaken betreffende de burgerlijke staat en de nationaliteit
bekend is, niet gebleken. Dit ligt voor Marokko en Turkije niet
anders. Het Marokkaanse recht (de Mudawwanah) maakt naar voorbeeld van de
Tunesische wetgeving een tweedeling voor wat de termijn betreft, al naar gelang
het gaat om een vermissing onder bijzondere omstandigheden, of om een vermissing
in andere gevallen. In de eerste situatie wordt, volgens artikel 223 van het
Marokkaanse wetboek inzake personen-, familie- en erfrecht,«beslist
dat een vermiste is overleden in het uitzonderlijke geval dat zijn dood waarschijnlijk
is nadat een jaar is verstreken vanaf de datum dat geen hoop bestaat op de
hoogte te komen van een bericht omtrent zijn leven of plaats van overlijden.»
In de tweede situatie («in alle overige gevallen») wordt de rechter
opgedragen de tijdspanne van de periode waarna de vermiste als overleden zal
worden beschouwd, vast te stellen. Zulks na onderzoek en naspeuring naar hem
op de wijzen die bij de speciale instellingen voor onderzoek naar vermiste
personen mogelijk zijn.» Zie ook hiervoor genoemd artikel 223, weergegeven
in de vertaling uit het Arabisch van M.S. Berger en J.H. Kaldenhoven, Ars
Aequi Libri, 1997. Voor wat betreft de erkenning van Nederlandse beslissingen
ter zake in Marokko mag men in het algemeen aannemen, dat deze zal volgen
indien de feiten waarvan de Nederlandse rechter bij zijn beslissing is uitgegaan
ook in Marokko tot zodanige beslissing zouden leiden.Wat Turkije betreft, ook daar geldt een wettelijke regeling inzake vermissing
van personen en ook daar een onderscheid tussen vermissing onder normale omstandigheden
en onder speciale omstandigheden. In het eerste geval geldt een termijn van
vijf jaren na afloop waarvan de rechter kan worden geadieerd, in het tweede
geval (waarbij vooral aan een vliegtuigongeluk, een scheeps- of een natuurramp
moet worden gedacht) is de termijn een jaar. De persoon wordt als dood beschouwd
als er na zo'n ongeluk geen lichaam wordt gevonden. Zie de artikelen 42 en
43 van het Turkse Burgerlijk Wetboek.Ten slotte, zulks in antwoord op de laatste vraag van de leden van de
D66-fractie, voor wat betreft de onderhavige materie is er één
verdrag van toepassing, en wel de Overeenkomst inzake het vaststellen van
overlijden in bepaalde gevallen, Athene, 14 september 1966, Trb. 1968, 102.
Dit verdrag geeft een regeling voor de situaties waarin artikel 426 e.v. voorziet
en is dus voor het rechtsvermoeden van overlijden niet van belang.Ter voorbereiding van het wetsvoorstel is, dit in antwoord op een vraag
van de leden van de GroenLinks-fractie, met vertegenwoordigers van de Vereniging
van Achterblijvers na Vermissing gesproken. Meer in het bijzonder is daarbij
vastgesteld, dat veel problemen met het vermistenbewind of door zaakwaarneming
kunnen worden opgelost. Maar ook werd duidelijk dat titel 1.18 BW bezwaren
oproept, die niet aldus kunnen worden ondervangen. Met name geldt dit de termijn
van vijf jaren die verlopen moet zijn wil een verklaring van vermoedelijk
overlijden kunnen worden gevraagd. In het bijzonder ook het voorstel om het
openbaar ministerie bevoegd te maken de verklaring van vermoedelijk overlijden
uit te lokken, beoogt met de bijzondere positie van achterblijvers rekening
te houden. De omstandigheid dat er achterblijvers zijn, die het pas na vele
jaren of zelfs nooit zullen kunnen opbrengen om de verklaring van vermoedelijk
overlijden uit te lokken, kwam ook toen expliciet aan de orde. Erkend werd
dat voor hen die deze stap niet willen zetten, ook niet indien dit ten behoeve
van hen zou gebeuren door het openbaar ministerie of de eventueel benoemde
bewindvoerder, de kern van het probleem niet wordt ondervangen. Ik onderken
deze moeilijkheid en respecteer ten volle deze opvatting, maar zie, zoals
ik hiervoor reeds uitvoerig aangaf, evenmin een andere oplossing voor een
problematiek, die alleen met het beschikbaar komen van een verklaring van
vermoedelijk overlijden kan worden bewerkstelligd. Ik merk hierbij, naar aanleiding
van de betreffende suggestie van de leden van de GroenLinks-fractie, voorts
nog op dat een verklaring van vermissing, die de rechtsgevolgen van een verklaring
van vermoedelijk overlijden zou hebben, indien de dood onzeker is naar mijnoordeel zeker niet eerder dan na verloop van vijf jaren moet kunnen
worden uitgelokt.De indruk van de leden van de GoenLinks-fractie «dat de regering
ervan uit gaat dat achterblijvers die niet zelf daartoe willen overgaan, er
geen moeite mee zullen hebben, dat het openbaar ministerie de verklaring van
vermoedelijk overlijden uitlokt», bestaat bij mij niet. Wel kan ik mij
goed voorstellen dat achterblijvers, dóórdat zij aldus minder
rechtstreeks met de gang van zaken zullen worden geconfronteerd, zich door
het optreden van het openbaar ministerie ten behoeve van hun belangen gesteund
zouden kunnen weten.Het openbaar ministerie zal de verklaring kunnen aanvragen indien het
de overtuiging heeft gekregen dat van een van de beide in artikel 413, nieuw
tweede lid, genoemde gronden sprake is. Indien het openbaar ministerie de
verklaring van vermoedelijk overlijden heeft uitgelokt, maar de achterblijvers
naderhand van oordeel zijn dat hiervan alsnog moet worden afgezien, zal het
openbaar ministerie naar mag worden aangenomen, juist omdat zijn optreden
zijn oorzaak uitsluitend kan vinden in een vraag van de zijde van de achterblijvers,
met die wens rekening houden.Het ligt voor de hand dat het openbaar ministerie de achterblijvers mededeling
doet van zijn voornemen om een vordering als in artikel 413 bedoeld te doen.
Evenzeer is evenwel voorstelbaar, dat dit in overleg met betrokkenen niet
gebeurt omdat met die ene vraag hunnerzijds om een optreden van het openbaar
ministerie, de grens van hetgeen de achterblijvers kunnen opbrengen reeds
is bereikt.Op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie op welke omstandigheden
wordt gedoeld, die de dood waarschijnlijk maken, is hiervoor reeds met voorbeelden
ingegaan.De vraag van de leden van de SP-fractie hoeveel personen jaarlijks worden
vermist en in hoeveel gevallen en op welke termijn deze weer terugkeren is
eveneens hiervoor reeds beantwoord. Onvermijdelijk zullen Nederlanders door
het verrichten van arbeid in het buitenland of door toerisme, in toenemende
mate in verband met verblijf in het buitenland kunnen worden vermist. Dit
wil evenwel niet zeggen dat de voorgestelde termijn van één
jaar te krap is te achten. Bedacht zij immers dat ook in deze internationale
gevallen gebleken moet zijn van feiten of omstandigheden die de dood van de
vermiste waarschijnlijk maken. De vraag naar het aantal personen dat jaarlijks
wordt vermist en hoeveel van hen binnen welke termijn terugkeren, is hiervoor
reeds beantwoord.De vraag hoeveel vermiste personen bij invoering van de wet waartoe het
wetsvoorstel zal leiden, onder de nieuwe grond zullen vallen kan ik niet cijfermatig
beantwoorden. Behalve de gevallen die thans onder de huidige onderdelen b
en c van artikel 413 lid 2 zijn genoemd (vermissingen in verband met oorlogsomstandigheden,
een natuurramp of een andere ramp, en in verband met scheeps- of vliegtuigongevallen),
waarbij thans termijnen van drie respectievelijk één jaar gelden,
kunnen onder de nieuwe grond van artikel 413 lid 2 onder b ook andere situaties
worden gebracht, waarin de dood van de vermiste waarschijnlijk is te achten
en waarin thans toch vijf jaren moet worden gewacht.De termijn van één jaar (en de toetsingsgrond) is ontleend
aan de regeling die geldt voor de toepassing van de Algemene nabestaandenwet
(zie memorie van toelichting, blz. 5).Om de dood als zeker te beschouwen behoeft niet uitsluitend te worden
gedacht aan situaties als die van de ramp op Tenerife in 1977, die tot de
regeling van artikel 426 e.v. heeft geleid. Hiervoor werden reeds andere voorbeelden
gegeven. Voorbeelden zijn ook te vinden in Nederlandse Jurisprudentie (NJ)
1989, nrs 132 en 133. Beide beslissingen zijn, naast nog andere voorbeelden,
weergegeven in Personen- en familierecht (Groene Kluwer), blz. 426–2-10/11
(aantekening 2 op artikel 426).Op de vraag wanneer de dood waarschijnlijk kan worden geacht, ben ik hiervoor
reeds uitvoerig met voorbeelden ingegaan. Titel 1.18 bevat een tamelijk uitvoerige regeling omtrent hetgeen geschiedt
met de eigen goederen van de vermoedelijk overleden verklaarde die terugkeert.
Voor de verplichtingen die zijn erfgenamen en legatarissen hebben, zie de
artikelen 418 (waaromtrent eveneens wijzigingen worden voorgesteld), 419 en
420, terwijl artikel 421 ter zake ziet op de echtgenoot of geregistreerde
partner van de vermoedelijk overleden verklaarde. Artikel 422 voorziet, voor
het geval van terugkeer van de vermiste, in een verplichting tot rekening,
verantwoording en afgifte, primair aan de vermiste. Rechten door derden te
goeder trouw verkregen, worden steeds geëerbiedigd. Uit de tweede volzin
van artikel 422 lid 2 en uit de regeling van artikel 423 blijkt dat van «100%
rechtsherstel» voor de vermiste veelal geen sprake zal zijn. In artikel
423 worden voor de verplichting tot teruggave van goederen verschillende termijnen
gehanteerd, van vijf, tien en twintig jaren, te rekenen vanaf het opmaken
van de akte van overlijden bedoeld in artikel 417. Iedere verbintenis tot
teruggave vervalt na verloop van twintig jaren na de dag waarop de akte van
overlijden overeenkomstig artikel 417 is opgemaakt. Daarvóór
geldt een beperkte teruggaveplicht, zoals in dat artikel is aangegeven. Artikel
423 beoogt met de gerechtvaardigde belangen van achterblijvers rekening te
houden en doet dit naar mijn mening op een, de belangen van de vermoedelijke
overleden verklaarde mede in aanmerking genomen, passende wijze.Met de leden van de fracties van de RPF en het GPV stel ik vast dat, hoewel
de problematiek van de vermissingen moeilijk genoeg blijft, de situatie van
de achterblijvers door het wetsvoorstel wel wordt verbeterd. De emotionele
problemen van achterblijvers, die onzeker blijven over het lot van de vermiste,
worden inderdaad met dit wetsvoorstel niet opgelost; zulks zou de grenzen
van hetgeen de wetgever vermag ook overstijgen.ArtikelsgewijsArtikel I, onderdelen A en BIn antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie merk ik op dat
tegenbewijs tegen de dag die als die van het vermoedelijk overlijden wordt
genoemd, door elke belanghebbende, bijvoorbeeld door iemand die alsnog erfgenaam
zou kunnen blijken te zijn, kan worden geleverd.Van de indiening van een verzoek om een verklaring van vermoedelijk overlijden,
dit wederom in antwoord op een vraag van de leden van de PvdA-fractie, kunnen
belanghebbenden, voor zover zij niet reeds in de procedure zijn betrokken,
op de hoogte zijn bijvoorbeeld door kennisneming van de oproep van de vermiste,
bedoeld in artikel 414.De leden van de PvdA fractie veronderstellen terecht dat het eindigen
van een huwelijk of geregistreerd partnerschap door de voltrekking van een
nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap (indien de vermiste ten tijde
van dat nieuwe huwelijk of geregistreerd partnerschap nog in leven was) huwelijksvermogensrechtelijke
consequenties heeft, waarmee de achterblijvende geen rekening heeft gehouden
of heeft kunnen houden. Daarop ziet dan ook artikel 421, hetwelk de verplichtingen
van erfgenamen, genoemd in de artikelen 418 tot en met 420, van overeenkomstige
toepassing verklaart op de echtgenoot of geregistreerde partner die goederen
ontvangt ten gevolge van de ontbinding van enige gemeenschap van goederen
of de beëindiging van een deelgenootschap. Blijkt later alsnog dat de
gemeenschap van goederen of het deelgenootschap is beëindigd, niet op
de dag die in de verklaring van vermoedelijk overlijden wordt genoemd, maar
op de dag waarop het nieuwe huwelijk of geregistreerde partnerschap is gesloten,
dan geniet de achtergebleven echtgenoot of geregistreerde partner de bescherming
van de artikelen 422 lid 3 en 423, terwijl derden te goeder trouw zich op
artikel 422 lid 2 kunnen beroepen.De leden van de CDA-fractie vragen wat de consequenties zijn voor het
gezag over kinderen, indien een huwelijk of geregistreerd partnerschap eindigt door de voltrekking van een nieuw huwelijk of geregistreerd
partnerschap (ómdat de vermiste nog in leven was op de dag waarop dat
nieuwe huwelijk of geregistreerde partnerschap werd gesloten) en de vermoedelijk
overleden verklaarde ouder daarna weerom komt. Daarover het volgende.Vooropgesteld moet worden dat bedoelde consequenties voor het nieuwe recht
niet anders zullen zijn dan onder de geldende bepalingen: thans (artikel 424
lid 4) en ook volgens het wetsvoorstel (artikelen 80c en 149, beide onder
b) eindigt het eerste huwelijk of geregistreerde partnerschap door het nieuwe
huwelijk of geregistreerde partnerschap, indien de vermiste op de dag van
het nieuwe huwelijk of geregistreerde partnerschap nog in leven blijkt te
zijn.Indien de beide ouders vóór de vermissing het gezag gezamenlijk
uitoefenden, zal dit gezag vervolgens door de achtergebleven ouder alleen
zijn uitgeoefend, eerst op de voet van artikel 253r lid 1 en vervolgens –
indien de verklaring van vermoedelijk overlijden is verkregen en de akte van
overlijden bedoeld in artikel 417 is opgemaakt – in gevolge artikel
253f. Is de achtergebleven ouder niethertrouwd
of een geregistreerd partnerschap aangegaan, dan herleeft, indien de vermiste
terugkeert, overeenkomstig artikel 251, eerste lid, van rechtswege het gezamenlijk
gezag van beide ouders; immers hun huwelijk blijkt dan niet – door de
dood – geëindigd te zijn geweest.Van een van rechtswege herleven van het gezamenlijk gezag van beide ouders
is evenwel geen sprake indien nadien in plaats van de achtergebleven ouder
een voogd was benoemd, of indien de achtergebleven ouder en zijn of haar nieuwe
partner met het gezamenlijk gezag als bedoeld in artikel 253t waren belast.
In het eerste geval, waarbij vooral aan ontheffing en ontzetting van het gezag
moet worden gedacht, zal eerst herstel in het gezag moeten worden verzocht.
De teruggekeerde ouder kan bij de rechtbank verzoeken met de uitoefening van
het gezag te worden belast (artikel 274 lid 2).Indien de achtergebleven ouder inmiddels tezamen met een ander met het
gezamenlijk gezag als bedoeld in artikel 253t was belast zal, als gezegd,
het gezamenlijk gezag met de teruggekeerde ouder niet herleven. Dit gezag
zal, blijkens artikel 253y, eerste lid, eerst dienen te worden beëindigd.
Het verzoek daartoe kan, gelet op artikel 253v, derde lid, waarin naar artikel
253n wordt verwezen, evenwel niet door de teruggekeerde ouder worden gedaan,
maar een verzoek van de beide ouders kan, gelet op artikel 253v, derde lid,
wel tot gezamenlijk gezag leiden.Indien de achtergebleven ouder wel inmiddels
opnieuw in het huwelijk is getreden of een geregistreerd partnerschap is aangegaan,
zal bij terugkeer van de vermiste het eerste huwelijk of geregistreerde partnerschap
ontbonden blijken te zijn. Van een van rechtswege herleven van het gezamenlijk
gezag overeenkomstig artikel 251 lid 1 is derhalve reeds hierom geen sprake.
Gezamenlijk gezag lijkt hier niet wederom te kunnen ontstaan: artikel 251
lid 2 is, mede gelet op het derde lid van dit artikel, hiervoor niet geschreven;
nog minder kan artikel 252, gelet op de daar gestelde voorwaarden, toepassing
vinden. Ook hier kan zich nog de situatie voordoen dat in plaats van de achtergebleven
ouder inmiddels een voogd is benoemd, of dat de ouder en zijn of haar nieuwe
partner inmiddels met het gezamenlijk gezag overeenkomstig artikel 253t waren
belast.Ik heb mij over de hiervoor geschetste situatie nader beraden. Het wil
mij voorkomen, dat een rechtsingang ter zake van het gezag voor de vermiste
die terugkeert, welke zoals hiervoor bleek, in bepaalde situaties niet gegeven
is, niet zou behoren uit te blijven. De nota van wijziging voorziet hierin.Het kind van ouder die na een vermissing weerom komt, terwijl de andere
ouder eerder een nieuw huwelijk of een geregistreerd partnerschap was aangegaan,
zal in ieder geval op de voet van artikel 377g kunnen aangeven
dat het prijsstelt op een omgangsregeling met de teruggekeerde ouder. Vanzelfsprekend
kan die ouder overeenkomstig artikel 377a ook zelf aan de rechter om zo'n
regeling verzoeken. De teruggekeerde ouder is ook onderhoudsplichtig ten opzichte
van zijn of haar kind, zulks binnen de grenzen van artikel 403.Op het uitgangspunt van de artikelen 80c en 149, beide onder b –
het eerdere huwelijk of geregistreerde partnerschap is ontbonden door het
nieuwe huwelijk of geregistreerd partnerschap, indien de vermiste terugkeert –
zou ik geen uitzondering willen maken voor het geval betrokkenen anders wensen.
Ik wil veronderstellen dat de stap die met het nieuwe huwelijk of geregistreerd
partnerschap is gedaan bewust is geschied, en met de gevolgen die de wet daaraan
verbindt aan betrokkenen duidelijk voor ogen. Bovendien gaat het hier wel,
met name door de aanwezigheid van de nieuwe partner of eventuele inmiddels
uit de nieuwe relatie geboren kinderen, om meer dan twee personen, die over
de door de terugkeer ontstane situatie verschillend kunnen denken. Zou de
achtergebleven echtgenoot er de voorkeur aan geven om wederom met de teruggekeerde
vermiste door een huwelijk of een geregistreerd partnerschap verbonden te
zijn, dan ligt beëindiging van het nieuwe huwelijk of geregistreerde
partnerschap op initiatief van de achtergeblevene meer in de rede. Bedacht
zij voorts nog dat de regel van de artikelen 80c en 149, beide onder b, primair
beoogt bigamie te voorkomen.Artikel I, onderdeel ETeneinde de machtiging te kunnen verlenen tot de uitoefening van het recht
van erfgenaam of legataris, is het blijkens de tekst van artikel 412 lid 1
voldoende dat vaststaat dat het bestaan van de persoon aan wie een erfdeel
of een legaat is opgekomen, onzeker is. Is dit het geval dan is de rechtbank
ook verplicht de gevraagde machtiging te verlenen. Voor een positief antwoord
op de vraag wanneer iemand als vermist kan worden aangemerkt, is het op zich
niet voldoende dat gedurende een bepaalde tijd niets van de betrokkene is
vernomen. Er moet wel een abnormale tijd zijn verlopen of bijvoorbeeld een
ongeval met het vervoermiddel zijn geschied, zonder dat een levensteken van
de betrokkene is ontvangen, voordat men iemand als vermist mag beschouwen.Voldoende is dat degene die het verzoek aan de rechtbank doet, tot het
erfdeel of legaat gerechtigd zou zijn indien de vermiste ten tijde van het
openvallen van de nalatenschap niet in leven zou zijn. De motieven of de achtergrond
van degene die het verzoek om machtiging doet zijn daarbij overigens niet
van belang.Bij belanghebbenden als bedoeld in artikel 412 lid 2 – dit in antwoord
op de volgende vraag van de leden van de PvdA-fractie – moet vanzelfsprekend
in de eerste plaats worden gedacht aan de vermiste persoon zelf. Ten behoeve
van zodanige personen kan de rechtbank «behoedmiddelen» voorschrijven.
Gelet op hetgeen waaraan daarbij moet worden gedacht – zekerheidsstelling,
boedelbeschrijving en bijvoorbeeld bewind over (een of meer) van de in bezit
te nemen nalatenschapsgoederen – en de strekking van het voorschrift:
dat in een voorkomend geval met vrucht de teruggave overeenkomstig het derde
lid van die bepaling kan worden gevorderd, ligt het niet voor de hand om het
openbaar ministerie, indien dit een strafrechtelijk onderzoek naar het overlijden
van de vermiste persoon verricht, onder «belanghebbenden» in de
zin van artikel 412 lid 2 te begrijpen.De vraag van de leden van de fracties van RPF en GPV, of het niet wenselijk
is de regel van artikel 412 tot een meer algemene regel te maken, zou ik ontkennend
willen beantwoorden. De bepaling blijft overigens, anders dan deze leden veronderstellen,
niet ongewijzigd. Voorgesteld wordt immers de toevoeging van een vierde lid,
waardoor de inhoud van het eerste tot en met derde lid van overeenkomstige
toepassing zullen zijn op een uitkering uit levensverzekering,
waartoe de vermiste de eerstgeroepen begunstigde is. Deze leden wijzen nog
op problemen die ontstaan in de richting van bijvoorbeeld de werkgever of
in verband met de bank- of girorekening. Anders dan bij levensverzekeringen,
is mij niet gebleken dat daarbij zodanige problemen kunnen ontstaan dat een
regeling als artikel 412 bevat, daarvoor een oplossing moet bieden.Artikel I, onderdeel FBelanghebbenden, zoals waarvan in artikel 413 sprake is, zijn degenen
die er met name uit familie- of erfrechtelijk oogpunt belang bij kunnen hebben
dat de rechtbank verklaart dat er rechtsvermoeden van overlijden bestaat,
terwijl overlijden niet op de gewone wijze – door een akte van overlijden
of door getuigen of anderszins – kan worden bewezen. Vgl. ook HR 26
januari 1939, NJ 1939, 700, met noot PS.Hiervoor – dit wederom in antwoord op een vraag van de leden van
de PvdA-fractie – is reeds ingegaan op de verschillende terminologie
in artikel 413/ 414 («vermoedelijk overlijden») en artikel 426
(«is overleden»). De voorwaarden waaronder artikel 426 kan worden
toegepast zijn kort gezegd zodanig dat de rechtbank kan verklaren dat de vermiste
is overleden (het lichaam van een vermist persoon is niet kunnen worden teruggevonden,
doch, alle omstandigheden in aanmerking genomen, kan zijn overlijden als zeker
worden beschouwd). Overwogen is destijds dat de wettelijke regeling, zoals
deze vóór de invoering van de artikelen 426 e.v. bestond, niet
voldeed aan de behoefte die in situaties als die van de vliegramp op Tenerife
in maart 1977 bestaat «aan een snelle en voor de nabestaanden niet nodeloos
kwetsende rechtsgang om tot het vaststellen van het redelijkerwijs zekere
overlijden van vermisten te geraken» (aldus de memorie van toelichting
inzake het wetsvoorstel dat tot de invoeging van de artikelen 426 e.v. heeft
geleid). Het voornaamste verschil in rechtsgevolg is dat de akte, opgemaakt
volgens artikel 429, geldt als een akte van overlijden in de zin van artikel
19f, eerste lid, dus als een gewone akte van overlijden.Het onderscheid tussen «vermoedelijk overlijden» en «is
overleden» heeft als zodanig geen gevolgen voor de interpretatie van
de voorgestelde nieuwe onderdelen b van de artikelen 80c en 149. Wel is het
zo, dat, mocht – in een wel zeer uitzonderlijk geval – bewezen
worden dat de vermiste, ten aanzien van wie de rechtbank met toepassing van
artikel 426 e.v. heeft verklaard dat deze overleden is, toch niet was overleden
ten tijde van het nieuwe huwelijk of geregistreerde partnerschap van de achtergebleven
partner, ook in deze situatie het eerdere huwelijk of geregistreerde partnerschap
door de voltrekking van het nieuwe ontbonden is.Op de vraag naar voorbeelden van (dood is) «onzeker», «waarschijnlijk»
of «zeker» ben ik hiervoor reeds ingegaan.Artikel I onderdeel HDe leden van de PvdA-fractie wijzen op de verplichtingen voor erfgenamen
en legatarissen opgenomen in artikel 418. Graag willen zij weten wat er met
de verschillende, in het wetsvoorstel genoemde, vermogensrechtelijke aspecten
gebeurt wanneer een vermiste persoon na een periode van zes jaar toch terugkeert.Artikel 418 bevat als gezegd een aantal verplichtingen waaraan erfgenamen
of legatarissen van iemand die vermoedelijk overleden is verklaard, zich moeten
houden indien zij goederen van de nalatenschap in bezit nemen, een en ander
als garantie met oog op de situatie dat zij aan de vermoedelijk overleden
verklaarde, mocht deze terugkeren, de goederen ook daadwerkelijk kunnen afdragen.
Al die verplichtingen gelden gedurende een periode van tien jaren te rekenen
vanaf de dag waarop de akte van overlijden overeenkomstig artikel 417 is opgemaakt. Het wetsvoorstel wijzigt deze termijn in tweeërlei opzicht. Ten
eerste wordt geen vaste termijn van tien jaren meer gehanteerd, doch wordt
het aan de kantonrechter overgelaten een termijn te bepalen. Dit voorstel
is ingegeven door de omstandigheid dat de gevallen van vermissing nogal verschillen,
hetgeen een beslissing van de kantonrechter, die daarbij rekening kan houden
met de omstandigheden van het concrete geval, rechtvaardigt. De termijn die
de kantonrechter vaststelt kan, eveneens ingevolge het wetsvoorstel, niet
langer zijn dan vijf jaren. Indien nu de vermiste na een periode van zes jaren
na het opmaken van de akte van overlijden als bedoeld in artikel 417 terugkeert,
geldt nog steeds de verplichting tot rekening en verantwoording en tot afgifte
van de goederen aan de teruggekeerde, vermeld in artikel 422 lid 1. Daarenboven
geldt, dat, indien sprake is van een terugkeer binnen vijf en tien jaren sedert
de dag waarop de akte van overlijden is opgemaakt, de vruchten die te goeder
trouw van de nalatenschap zijn genoten, in het geheel niet behoeven te worden
teruggegeven (was van een terugkeer binnen vijf jaren sprake dan is men tot
teruggave van de helft van de te goeder trouw genoten vruchten verplicht).
Zie voor een en ander artikel 423, terwijl artikel 422 lid 2 nog bepaalt,
dat rechten die derden te goeder trouw inmiddels op de goederen hebben verkregen,
steeds worden geëerbiedigd.Artikel IIDe leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel zaken thans buiten zitting
worden afgedaan en wat daarvoor de reden is. Uit verkregen nadere informatie
is mij gebleken, dat procedures als bedoeld in artikel 413 (vrijwel) nooit
buiten zitting worden afgedaan. Veelal zal een nadere toelichting op het verzoek
nodig zijn alvorens de rechtbank de verzoekers zal gelasten de vermiste op
te roepen teneinde van zijn in leven zijn te doen blijken. Het buiten zitting
afdoen komt wel voor bij artikel 426-zaken, dus die waarbij het overlijden
als zeker is te beschouwen. Deze correctie op hetgeen in de memorie van toelichting
is geschreven doet evenwel, gelet op hetgeen hiervoor omtrent dit punt is
betoogd, niet af aan de omstandigheid dat voor concentratie van de artikel
413-zaken bij de Haagse rechtbank goede redenen bestaan.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1De in deze nota genoemde wetsartikelen behoren tot Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek, tenzij het tegendeel wordt vermeld. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27117-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl