Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2010; Brief regering; Verdere vergroting slagvaardigheid strafrecht, waaronder het snelrecht en het supersnelrecht
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140546
 2009-2010
 
 32 123 VI
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 84
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 29 januari 2010
 1. Inleiding
 De aanpak van strafbare feiten die een inbreuk maken op de leefbaarheid
van de omgeving waarin mensen wonen, werken en uitgaan blijft aandacht vragen.
Bepaalde strafbare feiten als vernieling en geweld vragen om een directe justitiële
reactie. Hieronder zijn begrepen uitgaansgeweld, geweld tegen personen met
een publieke taak en strafbare feiten die grootschalige evenementen verstoren
waardoor groepen mensen in een risicovolle situatie worden gebracht. Een directe
justitiële reactie op een tijdstip waarop dit het meeste effect heeft,
geeft uitdrukking aan een sterke publieke afkeuring van deze gedragingen en
dient ter bescherming van de leefomgeving. Naarmate een reactie langer uitblijft,
wordt dit meer ervaren als ontoereikend overheidsoptreden waarmee geen recht
wordt gedaan aan de schade die door de strafbare feiten wordt teweeg gebracht.
Ook de mogelijkheden tot gedragsbeïnvloeding worden dan pas later benut.
In de huidige praktijk doen zich nog teveel gevallen voor waarin een reactie
alleen met vertraging kan worden gegeven, terwijl wel risico bestaat op recidive
of slachtoffers bevreesd zijn voor herhaling. Het gaat bijvoorbeeld om gevallen
waarin geen voorwaarden aan het gedrag van de verdachte kunnen worden gesteld,
omdat geen voorlopige hechtenis kan worden toegepast. Enkele nieuwe en lopende
wetsvoorstellen, die hierna besproken worden, komen hieraan tegemoet.
 
 In deze brief ga ik in op de mogelijkheden om effectiever op te treden
in geval van strafbare feiten waarvoor geen voorlopige hechtenis kan worden
opgelegd, dan wel in geval van strafbare feiten waarbij geen grond voor voorlopige
hechtenis (meer) aanwezig is, of de termijn van de voorlopige hechtenis is
verstreken. Ook ga ik in op de tenuitvoerlegging van straffen, maatregelen
en voorwaarden. Gelet op de beleidsdoelstellingen van dit kabinet, die erop
zijn gericht de criminaliteit en overlast in de openbare ruimte blijvend te
verminderen, en gelet op het beleid van de Staatssecretaris van Justitie en
mij betreffende het terugdringen van recidive door zowel preventieve als repressieve
maatregelen, is een blijvende inspanning nodig om de slagvaardigheid
van het strafrecht verder te vergroten. In deze brief geef ik een overzicht
van de wetgevingsinitiatieven en kondig ik nieuw onderzoek aan naar de mogelijkheden
voor een directe reactie op strafbare feiten, zowel voorafgaand aan de berechting
als na berechting. Ook ga ik in op het snelrecht en op een verruiming van
de voorlopige hechtenis met het oog op de toepassing daarvan. Hierbij doe
ik tevens mijn toezegging gestand, gedaan in mijn brief van 16 juni 2009
(Kamerstukken II 2008/09, 31 700VI, nr. 144), inzake de regeling
van de voorlopige hechtenis.
 2. Directe reacties in het strafrecht
 Hiervoor noemde ik het belang van een directe justitiële reactie
op strafbare feiten die de leefomgeving van de burger aantasten. De samenleving
verwacht een snelle en passende reactie op dergelijke strafbare feiten en
de mogelijkheden tot gedragsbeïnvloeding moeten zo snel mogelijk worden
benut. Verdachten moeten erop rekenen dat een directe reactie volgt op hun
gedrag. Herhaling van strafbare feiten kan zodoende beter worden voorkomen.
Een snelle berechting en tenuitvoerlegging van de straf of maatregel dragen
daaraan bij. Er heeft zich inmiddels een praktijk ontwikkeld waarin ten aanzien
van bepaalde strafbare feiten, veelal gepleegd door zogenoemde veelplegers,
na de aanhouding zeer snel een berechting en aansluitende tenuitvoerlegging
plaatsvindt.
 
 Soms is afdoening via (super)snelrecht mogelijk, maar ook indien de voorgeleiding
voor de rechter niet direct kan plaatsvinden, moet een directe reactie op
het strafbare gedrag gegeven kunnen worden. Bij ernstige misdrijven waar een
grond voor voorlopige hechtenis aanwezig is, kan de voorlopige hechtenis,
dan wel de schorsing van de voorlopige hechtenis onder voorwaarden, hierin
voorzien. Echter, ook dan dient de vrijheidsbeneming met inachtneming van
proportionaliteit en subsidiariteit te worden toegepast. Voor minder ernstige
strafbare feiten is toepassing van de voorlopige hechtenis daarom minder geschikt.
Zo dient de voorlopige hechtenis te worden beëindigd indien naar verwachting
de verdachte in geval van veroordeling geen vrijheidsbenemende straf of maatregel
zal krijgen opgelegd van een langere duur dan de voorlopige hechtenis. Bovendien
kan het ook bij lichtere misdrijven, of als geen grond voor voorlopige hechtenis
aanwezig is, aangewezen zijn voorwaarden aan de verdachte te stellen teneinde
nieuwe strafbare feiten te voorkomen, of slachtoffers te vrijwaren van de
vrees voor herhaling. Het beperken van het risico van recidive heeft immers
twee kanten. Enerzijds een algemeen preventief doel, namelijk het beperken
en voorkomen van strafbare feiten in de samenleving, anderzijds een speciaal
preventief doel, namelijk het weerhouden van een specifieke persoon van het
plegen van (nieuwe) strafbare feiten. Voor die gevallen waarin vrijheidsbeneming
een te ingrijpend middel is, dient daarom ook te worden bezien of andere minder
ingrijpende maatregelen denkbaar zijn als alternatief voor de voorlopige hechtenis.
Ik denk hierbij aan elektronisch toezicht, reclasseringstoezicht, het storten
van een borgsom of het opleggen van een gebieds- of contactverbod. Inmiddels
heb ik wetgevingsinitiatieven ontplooid om hierin te voorzien. Daarnaast ben
ik voornemens verdere maatregelen te onderzoeken. Hierop ga ik hierna in de
paragrafen 3 en 4 in.
 
 Ook na veroordeling kan in het licht van de hiervoor beschreven doelen
tot beperking van de recidive een probleem ontstaan, namelijk indien de veroordeelde
hoger beroep aantekent tegen de uitspraak van de rechter. Het hoger beroep
schorst namelijk de tenuitvoerlegging van een straf of maatregel die door
de rechter in eerste aanleg is opgelegd. Indien dan geen grond voor voorlopige
hechtenis aanwezig is of de termijn van voorlopige hechtenis reeds
is verstreken, zijn er geen mogelijkheden aan de verdachte voorwaarden te
stellen of anderszins zijn vrijheid te beperken met het oog op de voorkoming
van recidive of belastend gedrag jegens het slachtoffer. Een voorbeeld hiervan
dat recent tot veel onrust heeft geleid, is het na voorlopige hechtenis vrijkomen
van een veroordeelde wegens pedosexuele contacten. Ook hiervoor geldt dat
wetgevingsinitiatieven worden genomen en dat ik voornemens ben verdere maatregelen
te onderzoeken.
 
 Een ander voornaam punt van aandacht betreft de goede uitvoering van de
executietaak en maatregelen die voorkomen dat veroordeelden zich onttrekken
aan de executie van de opgelegde straf na het onherroepelijk worden van het
vonnis. Hierop zal eveneens hierna in de paragrafen 3 en 4 worden ingegaan.
 3. Verdere vergroting van de slagvaardigheid van
het strafrecht
 Gelet op het voorgaande is een blijvende inspanning nodig om de slagvaardigheid
van het strafrecht verder te vergroten. We zijn hiermee al een heel eind op
de goede weg. Hierna zal ik alle recente wetgevingsinitiatieven die hieraan
bijdragen bespreken. Daarnaast is in de nabije toekomst een verdergaande vernieuwing
van het strafrecht gewenst.
 
 Hierbij gaat het onder andere om de vraag in hoeverre een directe tenuitvoerlegging
van beslissingen van de strafrechter die gericht zijn op het beperken van
recidivegevaar passend zou kunnen zijn. Ik denk hierbij aan reclasseringstoezicht,
gebiedsverboden en contactverboden. Zoals in paragraaf 4 aan de orde
zal komen, zijn enkele aanzetten hiertoe reeds in lopende wetgevingsinitiatieven
opgenomen. Het is evenwel gewenst om meeromvattend onderzoek te doen naar
de modaliteiten die bekend zijn in andere landen en die passen binnen de grenzen
van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden. Naast het vervroegen van de tenuitvoerlegging van
beslissingen van de rechter is het tevens van belang te onderzoeken of voorafgaande
aan de berechting als modaliteit van of alternatief voor de voorlopige hechtenis
voorwaarden aan de verdachte kunnen worden gesteld die gericht zijn op het
beperken van het recidivegevaar. Een aanzet hiertoe – in de vorm van
een gedragsaanwijzing door de officier van justitie – is reeds opgenomen
in het wetsvoorstel maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige
overlast overlast, dat hierna aan de orde komt. Gewenst is de modaliteiten
hiervoor verder te onderzoeken, onder andere betreffende de mogelijkheden
van elektronisch toezicht en het storten van een borgsom. Hierbij zal eveneens
worden betrokken of het passend is te komen tot een rechterlijke zelfstandige
maatregel betreffende een reisverbod, verbod van vrijwilligerswerk, verhuisplicht,
en andere maatregelen die kunnen dienen om recidive van strafbare feiten te
voorkomen. Het gaat om meer mogelijkheden voor een directe reactie op strafbare
feiten die de leefbaarheid aantasten en op ernstige misdrijven, zowel voorafgaand
aan de berechting als na berechting. De modaliteiten zullen in samenhang moeten
worden bezien. Ik zal naar deze aspecten een grondig rechtsvergelijkend onderzoek
laten verrichten. Op de langere termijn kunnen de resultaten van dit onderzoek
eraan bijdragen dat de effectiviteit van het strafrecht verder wordt vergroot.
Het onderzoek zal worden uitgevoerd in 2010.
 
 Voor een verdere vergroting van de slagvaardigheid van het strafrecht
zijn niet alleen juridische aspecten en wetgeving van belang, maar zeker ook
een goede uitvoering van de executietaak. Daarbij spelen het openbaar ministerie,
het gevangeniswezen, de politie en de reclassering een belangrijke rol. Niet
alleen is een nauwe samenwerking tussen justitiepartners nodig,
maar ook met niet-justitiële partners zoals gemeenten, zorginstellingen
en woningcorporaties. Een adequate tenuitvoerlegging van straffen, maatregelen
en voorwaarden, daaronder begrepen de vervangende hechtenis in geval een taakstraf
of maatregel niet wordt nageleefd en de inning van geldboetes, is van groot
belang voor de effectiviteit van het strafrecht. Een bijdrage hieraan wordt
geleverd door het Programma Intensivering Executie Strafvonnissen waarover
Uw Kamer bericht is bij brief van 18 maart 2009 (Kamerstukken 2008/2009,
31 700 VI, nr. 111). Bij de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende
straffen en maatregelen is bijzondere aandacht nodig voor het moment dat de
justitiabele de inrichting verlaat voor verlof of bij terugkeer in de samenleving,
in verband met de veiligheid van de samenleving, de positie van slachtoffers,
en ter voorkoming van recidive. Er worden reeds veel inspanningen geleverd
door de bij de tenuitvoerlegging betrokken organisaties. Zowel de programma’s
Modernisering Gevangeniswezen en Sluitende Aanpak Nazorg als het programma
Justitiële Voorwaarden zijn hierbij van groot belang (Kamerstukken II
2009/2010, 32 123 VI, nr. 2, blz. 12–13 en 70–71).
Met het oog op de wens de slagvaardigheid van het strafrecht verder te vergroten,
is een voortgaande ontwikkeling van het stellen van voorwaarden bij voorwaardelijke
sancties en de voorwaardelijke invrijheidstelling gewenst. Versterking van
de executietaak omvat mede de toepassing, en het toezien op de naleving, van
vrijheidsbeperkende voorwaarden zoals het stellen van eisen aan de woon- of
verblijfplaats, lokatiegeboden of verboden en beperkingen bij het verrichten
van bepaald (vrijwilligers)werk.
 
 Gelet op het belang van een goede uitvoering van de executietaak zal bij
de hiervoor genoemde activiteiten aan de orde komen op welke wijze de executietaak
structureel kan worden versterkt en de tenuitvoerleggingsketen van de onderscheiden
sancties verder kan worden verbeterd. Daarbij zal worden bezien of de afhandeling
van strafbare feiten in geval van aanhouding van de verdachte gestroomlijnd
kan worden in die zin dat aanhouding, onderzoek, dagvaarding, berechting en
tenuitvoerlegging zo snel mogelijk op elkaar volgen.
 4. Recente wetgeving en nieuwe wetsvoorstellen
 De volgende wetgeving is tot stand gekomen en in gang gezet die ertoe
leidt dat sneller een justitiële reactie op een strafbaar feit kan worden
gegeven en dat vaker gedragsbeïnvloedende voorwaarden kunnen worden gesteld.
 a. Strafbeschikking
 Ten behoeve van de afdoening van zaken op het niveau van de politierechter
beschikt de officier van justitie – naast vervolging en berechting –
over eigen afdoeningsmodaliteiten voor lichtere misdrijven tot een maximumstraf
van zes jaar. Het betreft de OM-strafbeschikking (met inbegrip van de geldboete,
de taakstraf tot 180 uur, de schadevergoedingsmaatregel ten behoeve van het
slachtoffer, de onttrekking aan het verkeer en ontzegging van de rijbevoegdheid
tot zes maanden). Op grond van artikel 257a, derde lid, van het Wetboek van
Strafvordering kan de officier van justitie bovendien nadere aanwijzingen
geven die het gedrag van de verdachte betreffen, waaraan deze binnen een bepaalde
proeftijd moet voldoen. Te denken valt aan vergelijkbare interventies bij
de bijzondere voorwaarden als reclasseringstoezicht of het volgen van bepaalde
trainingen of cursussen, die kunnen worden opgelegd bij schorsing van de voorlopige
hechtenis of een voorwaardelijke sanctie. Bij het opleggen van de strafbeschikking
die door de verdachte niet wordt betwist, kan de tenuitvoerlegging snel na
het onherroepelijk worden aanvangen, terwijl de rechtsprekende macht niet
wordt belast. Een justitiële reactie kan dan al 14 dagen
nadat het feit is gepleegd (of 28 dagen indien geen afstand van verzet
wordt gedaan) voor tenuitvoerlegging vatbaar zijn. Zoals hiervoor aan de orde
kwam is een snelle justitiële reactie van belang voor een geloofwaardig
strafrechtelijk optreden. De invoering van de strafbeschikking is nog niet
voltooid, maar zal in de komende jaren geleidelijk aan het instrumentarium
van het OM worden toegevoegd en moeten worden geïntegreerd in het strafvorderingsbeleid.
Zo zal vanaf 1 april 2010 de politiestrafbeschikking gefaseerd worden
ingevoerd. Het is een middel waarmee zeer snel een justitiële reactie
van enige omvang op een strafbaar feit kan worden gegeven, die bovendien ook
snel ten uitvoer kan worden gelegd.
 b. Gedragsaanwijzing
 Een tweede verruiming van de bevoegdheden van de officier van justitie
die bijdraagt aan een snelle reactie op strafbare feiten is opgenomen in het
voorstel tot wijziging van de Gemeentewet, het Wetboek van Strafvordering
en het Wetboek van Strafrecht ter regeling van de bevoegdheid van de burgemeester
en de bevoegdheid van de officier van justitie tot het treffen van maatregelen
ter bestrijding van voetbalvandalisme, ernstige overlast of ernstig belastend
gedrag jegens personen of goederen (maatregelen bestrijding voetbalvandalisme
en ernstige overlast) (Kamerstukken II 2006/07, 31 467, nr. 2).
Het voorstel is in april door uw Kamer aanvaard en thans aanhangig in de Eerste
Kamer. In het voorgestelde artikel 509hh van het Wetboek van Strafvordering
krijgt de officier van justitie de bevoegdheid om de verdachte tegen wie ernstige
bezwaren bestaan een gedragsaanwijzing te geven in geval van verdenking van
een strafbaar feit waardoor de openbare orde ernstig is verstoord en waarbij
grote vrees voor herhaling bestaat, dan wel in verband waarmee vrees bestaat
voor ernstig belastend gedrag van de verdachte jegens personen, dan wel in
verband waarmee vrees bestaat voor herhaald gevaar voor goederen. De gedragsaanwijzing
kan inhouden dat aan de verdachte een gebiedsverbod een contactverbod of een
meldingsplicht wordt opgelegd, dan wel de plicht zich te doen begeleiden bij
hulpverlening. Met deze bevoegdheid kan de officier van justitie in bepaalde
gevallen reeds voorafgaand aan de berechting maatregelen treffen om nieuwe
strafbare feiten te voorkomen en slachtoffers te beschermen. In bepaalde gevallen
levert niet-naleving van de gedragsaanwijzing een strafbaar feit op waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten. De verwachting is dat deze nieuwe wettelijke
regeling op 1 juli 2010 in werking zal kunnen treden.
 c. Versterking voorwaardelijke veroordeling en voorwaardelijke
invrijheidstelling
 Ten derde noem ik het wetsvoorstel tot wijziging van de regeling van de
voorwaardelijke veroordeling en de regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling
waarover onlangs het advies van de Raad van State is ontvangen en dat naar
verwachting nog deze maand bij de Tweede Kamer zal worden ingediend. Een van
de belangrijkste doelstellingen van dat wetsvoorstel is een versterking en
verbetering van de regeling van de voorwaardelijke veroordeling. Bij veroordeling
van de verdachte kan de rechter bij het opleggen van een voorwaardelijke sanctie
bijzondere voorwaarden stellen. Dit element heeft aan gewicht gewonnen en
in de praktijk wordt steeds meer aandacht besteed aan de naleving en het toezicht
van de reclassering: ook daar gaat het weer om interventies die direct ingrijpen
op het gedrag van de veroordeelde: het volgen van therapieën, cursussen,
behandeling, gebiedsverboden, maar ook om elektronisch toezicht en opname
in een inrichting.
 Het wetsvoorstel geeft daarbij een wettelijke verankering voor de bijzondere
voorwaarden die bij veroordeling tot een (deels) voorwaardelijke straf
door de rechter kunnen worden opgelegd, waaronder het volgen van een gedragstraining,
het ondergaan van (ambulante) behandeling, een straatverbod, contactverbod,
meldingsplicht of een alcoholverbod. Daarnaast wordt een mogelijkheid gecreëerd
om de veroordeelde onmiddellijk na het constateren van een schending van de
voorwaarden, aan te houden en in te sluiten.
 Het wetsvoorstel past in het kader van de persoonsgerichte aanpak en het
combineert de veelal korte vrijheidsstraf met gedragsbeïnvloeding op
de langere termijn gedurende de proeftijd. Met het wetsvoorstel kan sneller
worden gereageerd op een overtreding van de voorwaarden, omdat het de mogelijkheid
biedt de veroordeelde meteen aan te houden en binnen drie dagen een rechterlijke
beslissing te verkrijgen over de tenuitvoerlegging van het strafrestant.
 In het wetsvoorstel zal worden meegenomen de mogelijkheid dat de rechter
de voorwaarde(n) met het oog op het voorkomen van recidive bij voorraad uitvoerbaar
verklaart. Indien de rechter daartoe overgaat, kunnen de voorwaarden direct
ten uitvoer worden gelegd. Ook in de gevallen waarin de uitspraak nog niet
onherroepelijk is, omdat een rechtsmiddel is ingesteld. Dit is van belang
voor een geval zoals dit recent aan de orde was bij het na voorlopige hechtenis
vrijkomen van een veroordeelde wegens pedosexuele contacten. Hierover is de
Tweede Kamer bericht bij brief van 3 november 2009 (Kamerstukken II 2009/
2010, 32 123 VI, nr. 65) en nader geïnformeerd in het
overleg op 15 december 2009.
 d. Vrijheidsbeperkende maatregel
 Een vierde uitbreiding is thans in voorbereiding genomen door het opstellen
van een conceptwetsvoorstel met de mogelijkheid dat een deel van de voorwaarden,
die nu in het kader van voorwaarden bij de schorsing van de voorlopige hechtenis
en de voorwaardelijke strafoplegging kunnen worden gesteld, als afzonderlijke
en zelfstandige maatregel door de rechter kan worden opgelegd. Het betreft
het conceptwetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het
Wetboek van Strafvordering tot invoering van een rechterlijk gebieds- of contactverbod.
Het sanctiepakket van de strafrechter wordt aldus uitgebreid met de mogelijkheid,
ook buiten het geval van een voorwaardelijke straf, tot het opleggen van een
gebiedsverbod, contactverbod of meldingsplicht ten behoeve van het voorkomen
van nieuwe strafbare feiten, ter bescherming van het slachtoffer en in verband
met de geschokte rechtsorde, waarvan de rechter de tenuitvoerlegging bovendien
aanstonds (dus ook in de gevallen waarin hoger beroep of cassatie is ingesteld)
kan bevelen. Op deze manier kan de rechter rechtstreeks kiezen voor de in
het concrete geval meest gewenste reactie en deze daadwerkelijk snel doen
ingaan. Deze maatregel kan worden opgelegd in plaats van of naast een geldstraf
of vrijheidsstraf. Dit kan tevens plaatsvinden in het kader van berechting
via snelrecht. Het wetsvoorstel is onlangs voor consultatie toegezonden aan
al die organen en instanties voor welke de inhoud van belang kan zijn. Het
wetsvoorstel zal naar verwachting volgende maand voor advies aan de Raad van
State worden voorgelegd.
 e. Elektronisch toezicht
 Elektronisch toezicht is nu reeds mogelijk als voorwaarde bij de schorsing
van de voorlopige hechtenis voor feiten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten.
Het betreft dan een minder ingrijpend alternatief voor vrijheidsbeneming en
kan worden benut ter versterking van andere maatregelen die een directe gedragsverandering
bij de verdachte teweeg beogen te brengen en het toezicht op de naleving van
de bijzondere voorwaarden. Het betreft een aanvulling en versterking van deze
maatregel in de fase voorafgaand aan de berechting, waarin bijvoorbeeld
een gebiedsof wijkverbod en een meldingsplicht vergezeld kan gaan van de verplichting
om een enkel- of polsband te dragen, die een alarmmelding geeft op het moment
dat overtreding plaatsvindt. Een soortgelijke voorziening is opgenomen in
het hiervoor genoemde wetsvoorstel tot wijziging van de regeling van de voorwaardelijke
veroordeling en de regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling ter
versterking van de handhaving van en het toezicht op bijzondere voorwaarde.
 Een uitbreiding die ik wil meenemen in het in paragraaf 3 genoemde
onderzoek is het introduceren van elektronisch toezicht ter ondersteuning
van maatregelen als een gebiedsverbod of contactverbod in de vorm van een
gedragsaanwijzing van de officier van justitie of een maatregel van de rechter,
als onder b en d besproken. Het gaat dan om toezicht buiten het geval dat
aan de verdachte een voorwaarde is opgelegd bij de schorsing van de voorlopige
hechtenis of de invrijheidstelling. Ook in deze gevallen kan de handhaving
van gedragsvoorwaarden worden versterkt met de verplichting om een enkel-
of polsband te dragen, die een alarmmelding geeft op het moment dat overtreding
plaatsvindt. Dit bevordert de effectiviteit van directe reacties op strafbare
feiten en daarmee het voorkomen van herhaling van strafbare feiten en de bescherming
van slachtoffers.
 f. Samenvattend: Uitgebreid wettelijk instrumentarium
 De verwachting is gerechtvaardigd dat het openbaar ministerie en de rechtspraak
binnen afzienbare termijn over een aanzienlijk uitgebreid wettelijk instrumentarium
kunnen beschikken teneinde effectiever te reageren op geconstateerde strafbare
feiten (waaronder (groeps)geweld in de openbare ruimte). Kort samengevat gaat
het om een uitbreiding van de mogelijkheden die aan de officier van justitie
ten dienste staan bij het vervolgingsbeleid en aan de rechter ten behoeve
van de straftoemeting en de beslissing over tenuitvoerlegging.
 De officier van justitie kan voorafgaande aan of op de openbare zitting
gebruik maken van de volgende bevoegdheden: een strafbeschikking opleggen,
een gedragsaanwijzing geven voorafgaand aan de terechtzitting, de toepassing
van snelrecht vorderen, bij gelegenheid van de schorsing van voorlopige hechtenis
instemmen met bijzondere voorwaarden, bij het formuleren van de strafeis eveneens
bijzondere voorwaarden vorderen. Ook de rechter kan de nieuwe voorzieningen
benutten bij de beslissing op de schorsing van voorlopige hechtenis, de toepassing
van snelrecht, de sanctietoemeting en de beslissing op de vordering tot (directe)
tenuitvoerlegging van een voorwaardelijke straf of bijzondere voorwaarde.
 De afzonderlijke maatregelen kunnen ook worden gecombineerd, op elkaar
volgen en elkaar versterken. Zo kunnen de gedragsaanwijzingen door de officier
van justitie zeer snel na het plegen van het strafbaar feit worden gegeven
en voorafgaan aan een strafbeschikking of snelrechtzitting zonder vrijheidsbeneming
vooraf. Bij de berechting krijgt de rechter de mogelijkheid om te bevelen
dat bepaalde onderdelen van zijn vonnis (zoals (de voorwaarde met) de vrijheidsbeperkende
maatregel die gelijkluidend is aan de gedragsaanwijzingen van het openbaar
ministerie) direct ten uitvoer wordt gelegd zonder dat het vonnis onherroepelijk
is geworden. Tenslotte kunnen diezelfde bijzondere voorwaarden weer worden
verbonden aan de voorwaardelijke invrijheidstelling.
 Dit instrumentarium kan eveneens worden ingezet ter verzekering van de
aanwezigheid van de verdachte op de terechtzitting door het stellen van de
voorwaarde dat hij zich bereikbaar houdt voor gerechtelijke mededelingen gecombineerd
met een meldplicht (bij gelegenheid waarvan meteen stukken kunnen worden uitgereikt).
Bij het uitbrengen van de dagvaarding kan de voorzitter van de rechtbank meteen
het bevel geven om ter terechtzitting in persoon te verschijnen.
 De instrumenten strekken ertoe dat zij op korte termijn kunnen worden
ingezet, opdat zo min mogelijk tijd verstrijkt tussen de reactie op het strafbaar
feit of de overtreding van de gestelde voorwaarden enerzijds en de tenuitvoerlegging
daarvan anderzijds.
 Een overzicht van deze instrumenten voeg ik ter informatie bij.
 5. Belang van de toepassing (super)snelrecht
 Zoals ik in mijn eerdere brieven over (super)snelrecht en bij gelegenheid van van eerder overleg met uw Kamer inzake de toepassingsmogelijkheden
daarvan heb aangetekend, moet het snelrecht worden
gezien in het geheel van beschikbare en passende afdoeningsmodaliteiten voor
de lichtere misdrijven, dat wil zeggen de misdrijven die als regel bij de
politierechter worden aangebracht. (Super)Snelrecht is geen doel op zich en
straffen moet maatwerk zijn. Het moet zowel een effectieve justitiële
reactie ten behoeve van de samenleving met het oog op de geschokte rechtsorde
zijn als een passende reactie op de specifieke gedraging van de verdachte
en de ernst van het feit. Bij de toepassing van (super)snelrecht weegt het
belang van de rechtshandhaving dat zo snel mogelijk na de gepleegde feiten
duidelijk wordt gemaakt dat deze gedragingen in hoge mate afkeurenswaardig
zijn en een justitiële reactie verdienen, zwaar. Daarbij staat de generale
preventie voorop: het is een demonstratie van publieke terechtwijzing in zaken
die geen uitvoerig onderzoek behoeven naar de toedracht van het feit en de
persoon van de verdachte. Voor een behoorlijke toepassing van (super)snelrecht
moet het wettelijk instrumentarium toereikend zijn, maar het is bovendien
van belang dat het in de praktijk op een weloverwogen wijze en effectief wordt
ingezet. Bij eerder genoemde brief van 16 juni jl. heb ik aangekondigd
dat de mogelijkheden van (super)snelrecht verder zullen worden benut mede
op basis van de zogenaamde menukaart die is opgesteld door het College van
procureurs-generaal. Daarbij zal gebruik worden gemaakt van voorzieningen
die reeds bij de parketten en de rechtbanken bestaan dan wel op korte termijn
kunnen worden ingeroepen als de noodzaak voor (super) snelrecht is ontstaan.
Een aangepaste versie van de menukaart (super) snelrecht, die ondermeer bij
de afgelopen jaarwisseling is gebruikt, zend ik hierbij ter kennisneming mee,
zoals aan uw Kamer toegezegd.
 
 Bij gelegenheid van genoemde algemeen overleggen met uw Kamer is aan de
orde geweest of de gronden voor toepassing van voorlopige hechtenis zouden
moeten worden verruimd met het oog op een effectieve toepassing van het «gewone»
snelrecht (berechting binnen de termijn inbewaringstelling). Zoals ook het
lid van de Tweede Kamer, de heer Teeven, heeft opgemerkt, is van de zijde
van het College van procureurs-generaal bepleit de toepassing van snelrecht
als afzonderlijke grond toe te voegen in artikel 67a van het Wetboek van Strafvordering.
Het College heeft mij naar aanleiding van mijn vraag voor welke gevallen de
huidige regeling tekort schoot, meegedeeld dat dit in het bijzonder de volgende
gevallen betrof. Het betreft strafbare feiten waarop geen 12 jaar gevangenisstraf
is gesteld, waarbij er geen ernstig gevaar voor recidive dreigt en nader onderzoek
niet noodzakelijk is voor de waarheidsvinding. Het kan hierbij gaan om first offenders of personen die zich niet eerder aan een
strafbaar feit waarop meer dan zes jaar gevangenisstraf is gesteld, schuldig
hebben gemaakt. Voor een aantal van deze zaken is het College van oordeel
dat het voor een efficiënte afdoening, dat wil zeggen de voorgeleiding
ter berechting door middel van snelrecht, wenselijk is dat de verdachte tot
aan de zitting in voorlopige hechtenis verblijft. Het College denkt daarbij
in het bijzonder aan feiten die zijn begaan in bijzondere omstandigheden (tijdens
grootschalige evenementen, zoals voetbalwedstrijden, concerten, dansfeesten
en oudejaarsvieringen) of aan geweldpleging tegen personen met een publieke
taak. Het College pleit er daarnaast voor dat de regeling zal
gelden voor met name te noemen delicten waarvan het plegen in de hierboven
geschetste omstandigheden een extra lading krijgt. In de eerste plaats betreft
het openlijke geweldpleging, maar daarnaast ook misdrijven met extra gevaarzettend
karakter voor wat betreft de algemene veiligheid van personen of goederen
met een risico voor de openbare orde, zoals brandstichting en ernstige vernieling.
Uitgangspunt van het College daarbij is dat het moet gaan om feiten van zodanige
ernst dat het OM een vrijheidsstraf geïndiceerd acht en waarvan het verwacht
dat de rechter deze zal opleggen.
 6. Uitbreiding voorlopige hechtenis
 Ik deel het oordeel van het College dat het hier om feiten gaat die een
ernstige bedreiging van de openbare orde vormen en een schending van de rechtsorde
opleveren. Zij veroorzaken gevoelens van onveiligheid bij het publiek, beperken
de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor een ieder en belemmeren het
functioneren van openbare (hulp)diensten door onacceptabel gedrag. Ik sta
dan ook positief tegenover een uitbreiding van de voorlopige hechtenis voor
deze gevallen en zal een wetswijziging van artikel 67a van het Wetboek van
Strafvordering in de aangegeven zin bevorderen. Ik merk overigens op dat de
door het College beschreven groep van personen die als gevolg van de voorgestelde
aanpassing voor voorlopige hechtenis in aanmerking zouden moeten komen relatief
beperkt van omvang is. Voor zover er sprake is van recidive, is namelijk al
snel de grond van artikel 67a, tweede lid, sub 2, aan de orde (recidivegevaar).
 
 Ik acht het van belang dat de uitbreiding van de voorlopige hechtenis
in voornoemde zin wordt ingepast in een strafvorderingsbeleid dat niet alleen
rekening houdt met een snelle reactie op het strafbaar feit, maar waarbij
tegelijkertijd de belangen van de verdachte niet uit het oog worden verloren,
in het bijzonder ten aanzien van het voorkomen van recidive door bijvoorbeeld
adequate (gedwongen) hulpverlening met reclasseringstoezicht. Ik verwacht
dat bij de toepassing niet alleen de nadruk wordt gelegd op repressie met
voorbijgaan aan de noodzaak en het nut van preventie. De Staatssecretaris
en ik hebben de wezenlijke onderlinge samenhang tussen beide in onze ambtsperiode
steeds voluit benadrukt. Bij verdere ontwikkeling van het snelrecht zal dan
ook een voorziening moeten worden getroffen dat instellingen als de reclassering,
verslavingsklinieken en therapeuten op korte termijn inhoudelijk kunnen reageren
op aan hen gedane verzoeken. Dat zal niet alleen bijdragen aan een verantwoorde
straftoemeting, maar ook aan het voorbereiden van voorstellen van de verdediging
en een op de persoon van de verdachte toegesneden strafeis. Deze aanpak leent
zich in het bijzonder ook voor toepassing en de zogenaamde verdere ontwikkeling
in het kader van de Veiligheidshuizen.
 
 Een ander aspect is de grondslag van het zogenaamde weekendarrangement.
Bij gelegenheid van de behandeling van mijn begroting heb ik toegezegd daarop
terug te komen. Op grond van artikel 57, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering,
kan een bevel tot inverzekeringstelling worden gegeven in het belang van het
onderzoek naar een strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten.
Daaraan is in 2005 bij de wet stroomlijning hoger beroep (Stb. 2005, 157)
toegevoegd dat onder het belang van het onderzoek mede wordt verstaan het
belang van het in persoon uitreiken van mededelingen over de strafzaak (waaronder
een dagvaarding). Ik ben in gesprek met het openbaar ministerie over de vraag
of het gewenst is ten behoeve van de toepassing van het (super)snelrecht door
de politierechter te komen tot het verlengen van de termijn van voorgeleiding,
neergelegd in artikel 375, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering,
dan wel andere aanpassingen ten behoeve van een effectieve aanpak van ernstig
uitgaansgeweld.
 
 Daarnaast wil ik overwegen of er andere maatregelen denkbaar zijn die
een directe reactie mogelijk maken na aanhouding van de verdachte, in die
gevallen waarin geen directe voorgeleiding mogelijk is en evenmin voorlopige
hechtenis is toegelaten. Zo kan worden gedacht aan het beperken van de bewegingsvrijheid
van de verdachte door hem een gebiedsverbod op te leggen voor het uitgaansgebied
waar hij een strafbaar feit heeft gepleegd, zodat de verdachte niet opnieuw
in dit gebied strafbare feiten kan plegen. Ik zal bezien of een regeling daarvan
gewenst is.
 7. Afsluiting
 Ten behoeve van de aanpak van strafbare feiten die een inbreuk maken op
de leefbaarheid van de omgeving waarin mensen wonen, werken en uitgaan, is
een blijvende inspanning nodig om de slagvaardigheid in het strafrecht verder
te versterken. Verdachten van dergelijke feiten moeten erop rekenen dat een
directe justitiële reactie volgt op hun gedrag, die uitdrukking geeft
aan de sterke afkeuring daarvan en die dient ter bescherming van de leefomgeving.
Naarmate een reactie sneller volgt, wordt strafrechtelijk optreden geloofwaardiger
en worden mogelijkheden tot gedragsbeïnvloeding eerder benut.
 
 Er zijn verschillende wetgevingsinitiatieven die hieraan bijdragen. Daaraan
voeg ik toe een verruiming van de voorlopige hechtenis voor de voorgeleiding
ter berechting met behulp van het snelrecht, voor een aantal specifieke strafbare
feiten die zijn begaan in bijzondere omstandigheden, zoals grootschalige evenementen
en geweldpleging tegen personen met een publieke taak.
 
 Ik zal een rechtsvergelijkend onderzoek laten uitvoeren naar de directe
tenuitvoerlegging van beslissingen van de strafrechter die gericht zijn op
het beperken van recidivegevaar, zoals reclasseringstoezicht, gebiedsverboden
en contactverboden, en naar de modaliteiten om voorafgaande aan de berechting
als alternatief voor de voorlopige hechtenis voorwaarden aan de verdachte
kunnen stellen die gericht zijn op het beperken van het recidivegevaar, onder
andere betreffende de mogelijkheden van elektronisch toezicht en het storten
van een borgsom. Hierbij zal eveneens worden betrokken of het passend is te
komen tot een zelfstandige rechterlijke maatregel betreffende een reisverbod,
verbod van vrijwilligerswerk, verhuisplicht, en andere maatregelen die kunnen
dienen om recidive van strafbare feiten te voorkomen.
 
 Tevens wordt in het verlengde van de programma’s Intensivering Executie
Strafvonnissen en Justitiële Voorwaarden de organisatie van de tenuitvoerleggingsketen
van de onderscheiden sancties verder verbeterd. Het gaat om een verdere versterking
van de executietaak ten behoeve van een tijdige en consequente tenuitvoerlegging
van straffen en maatregelen en het toepassen van voorwaarden zoals het stellen
van eisen aan de woon- of verblijfplaats, lokatiegeboden of -verboden, beperkingen
tot het verrichten van bepaald (vrijwilligers) werk en verplicht toezicht.
 Hierbij zal worden nagegaan of de afhandeling van strafbare feiten in
geval van aanhouding van de verdachte gestroomlijnd kan worden in die zin
dat aanhouding, onderzoek, dagvaarding, berechting en tenuitvoerlegging zo
snel mogelijk op elkaar volgen. Dergelijke vernieuwingen in het juridische
instrumentarium en in de uitvoering kunnen het strafrecht versterken zodat
meer mogelijkheden beschikbaar komen voor een directe justitiële
reactie op strafbare feiten die de leefbaarheid aantasten en op ernstige misdrijven,
zowel voorafgaand aan de berechting als na berechting.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Brief van 10 oktober 2008 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 700 VI, nr. 9) en 16 juni 2009 (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 700 VI, nr. 144).
 
 
 Algemeen Overleg met de vaste commissie voor Justitie van 4 december
2008 en 29 september 2009.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.