Uitwisseling van opsporings- en terrorisme-informatie; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28845, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-04-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28845 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTINGHet onderzoekResultaten vervolgonderzoekUitwisseling terrorisme-informatieConclusies en aanbevelingenReacties op het rapportNawoord Algemene Rekenkamer1 INLEIDING1.1 Het onderzoek1.2 Recherche-informatie1.3 Terrorisme-informatie1.4 Het veld2 UITWISSELING VAN RECHERCHE-INFORMATIE2.1 Resultaten onderzoek van 19982.2 Organisatiestructuur2.2.1 Het Korps landelijke politiediensten2.2.2 De Dienst Nationale Recherche Informatie2.3 Informatie-uitwisseling2.3.1 Verantwoordelijkheidsverdeling2.3.2 Informatiesystemen bij de regionale politiekorpsen2.3.3 Organisatie informatie-uitwisselingInleidingRegionale infodesksInformatie Knooppunt Politie SysteemInformatie Knooppunt PolitieDe registers2.3.4 Verbetertrajecten en interne oordelenABRIOInterne evaluaties3 TERRORISME-INFORMATIE3.1 Inleiding3.2 Definitie3.3 Bestuurlijke inbedding3.3.1 Ministeriële verantwoordelijkheid3.3.2 Taakverdeling tussen de ministeries van BZK en van
Justitie3.4 Verzamelen van informatie3.5 Gebruiken van de informatie3.5.1 Inleiding3.5.2 Dreiging tegen personen of objectenInleidingTechnische Evaluatie CommissieGrote Evaluatie DriehoekUitvoering besluitenBijzondere bijstandseenheden3.5.3 OpsporingsonderzoekInleidingDienst Recherche OnderzoekenTerreurofficieren3.5.4 Nationale crisisInleidingWet- en regelgevingBestuurlijke leidingAmbtelijke ondersteuningVoorbereiding op terroristische aanslagen4 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN4.1 Conclusies4.2 Aanbevelingen5 REACTIES EN NAWOORD5.1 Inleiding5.2 Samenvatting van de reacties5.3 Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGE 1 OVERZICHT CONCLUSIES, AANBEVELINGEN, TOEZEGGINGEN
VAN DE MINISTERS EN HET NAWOORD VAN DE ALGEMENE REKENKAMERBIJLAGE 2 LIJST VAN AFKORTINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28845Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1,2 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 845Uitwisseling van opsporings- en terrorisme-informatienr. 2RAPPORTInhoud Samenvatting5   1Inleiding81.1 Het onderzoek 8 1.2Recherche-informatie 8 1.3 Terrorisme-informatie 81.4 Het veld 9    2Uitwisseling van recherche-informatie102.1 Resultaten onderzoek van 1998 10 2.2 Organisatiestructuur 10 2.2.1 Het Korps landelijke politiediensten 10 2.2.2 De Dienst Nationale Recherche
Informatie 11 2.3Informatie-uitwisseling 13 2.3.1Verantwoordelijkheidsverdeling 13 2.3.2Informatiesystemen bij de regionale
politiekorpsen 13 2.3.3Organisatie informatie-uitwisseling 14 2.3.4Verbetertrajecten en interne
oordelen 17    3Terrorisme-informatie203.1 Inleiding 203.2 Definitie 20 3.3 Bestuurlijke inbedding 203.3.1 Ministeriële verantwoordelijkheid 20 3.3.2Taakverdeling tussen de ministeries
van BZK en van Justitie 213.4 Verzamelen van informatie 21 3.5 Gebruiken van de informatie 25 3.5.1 Inleiding 25 3.5.2Dreiging tegen personen of objecten 25 3.5.3Opsporingsonderzoek 28 3.5.4 Nationale crisis 30   4Conclusies en aanbevelingen344.1Conclusies 34 4.2 Aanbevelingen 35    5Reacties en nawoord365.1 Inleiding 365.2 Samenvatting van de reacties 36 5.3 Nawoord Algemene Rekenkamer 38    Bijlage 1Overzicht conclusies, aanbevelingen,
toezeggingen van de ministers en het nawoord van de Algemene Rekenkamer 40 Bijlage 2Lijst van afkortingen43SAMENVATTINGHet onderzoekVan juni tot september 2002 heeft de Algemene Rekenkamer een onderzoek
uitgevoerd naar de uitwisseling van opsporings- en terrorisme-informatie.
Het onderzoek bestond uit twee delen. Het eerste deel betrof een vervolgonderzoek
op het in 1998 gepubliceerde onderzoek naar de uitwisseling van recherche-informatie
tussen de divisie Centrale Recherche Informatie, een onderdeel van het Korps
landelijke politiediensten (KLPD), en de politieregio's. Het tweede deel behelsde
een onderzoek naar de structuur van de informatie-uitwisseling voor de preventie
en bestrijding van terrorisme. Er is voor deze uitbreiding gekozen in verband
met de actualiteit van het onderwerp.Resultaten vervolgonderzoekSinds 1985 heeft de Algemene Rekenkamer enige malen onderzoek gedaan naar
de uitwisseling van recherche-informatie binnen de politieorganisatie. Telkens
concludeerde zij dat deze uitwisseling onvoldoende van de grond was gekomen.
Zowel de aanlevering van de gegevens vanuit de regio's als de centrale verwerking
daarvan was problematisch. Daardoor kreeg de informatiecoördinatie onvoldoende
vorm.De belangrijkste conclusie van het onderzoek naar de uitwisseling van
recherche-informatie is dat de minister van BZK en het KLPD, waar de landelijke
informatiesystemen beheerd worden, tot op heden te weinig actie hebben ondernomen
om dit te verbeteren. Bij zowel de afzonderlijke regiokorpsen als bij het
KLPD komen nog steeds onvolkomenheden in de informatievoorziening voor die
de Algemene Rekenkamer in haar eerdere onderzoeken ook al aan de orde heeft
gesteld. Het gaat bijvoorbeeld om de vaak matige kwaliteit van de basisregistraties
en de diversiteit aan basisregistratiesystemen bij de regionale politiekorpsen.
Hierdoor is een geautomatiseerde aanlevering van gegevens aan het KLPD nog
steeds niet mogelijk. Het KLPD kan nog steeds onvoldoende duidelijk maken
aan de regionale politiekorpsen wat de meerwaarde van de landelijke registraties
is.Het KLPD heeft voor de informatie-uitwisseling te maken met 25 afzonderlijke
regionale politiekorpsen die elk een grote mate van zelfstandigheid bezitten,
ook bij de keuze van geautomatiseerde systemen. Het is dan ook niet verwonderlijk
dat het KLPD niet is geslaagd in het opzetten van een goed werkend stelsel
van informatie-uitwisseling.Uitwisseling terrorisme-informatieHet KLPD heeft voor terrorisme geen specifiek informatiesysteem beschikbaar.
Dit in tegenstelling tot de activiteiten van het KLPD ten aanzien van de overige
vormen van zware criminaliteit. Het ontbreken van een informatiesysteem voor
terrorisme bij het KLPD klemt vooral omdat het KLPD specifiek voor dit taakgebied
de wettelijke plicht heeft om een informatiesysteem op te zetten. Wel verzamelt
de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) terrorisme-informatie.
Echter, omdat wettelijk is voorgeschreven dat informatie van inlichtingendiensten
gescheiden dient te blijven van informatie van opsporingsdiensten, is de door
de AIVD verzamelde terrorisme-informatie slechts zeer beperkt bruikbaar voor
opsporingsonderzoeken. Terrorismegerelateerde informatie wordt vooral gebruikt door het bevoegd
gezag om een adequate vorm van beveiliging te kiezen voor dreigingen tegen
personen of objecten. Voordat de minister of het lokaal gezag een beveiligingsbesluit
kan nemen, dient bespreking van de dreiging tegen de persoon of het object
in meerdere ambtelijke werkgroepen plaats te vinden. De Algemene Rekenkamer
vraagt zich af of de zorgvuldigheid hier niet ten koste gaat van de ook noodzakelijke
slagvaardigheid.Verder constateerde de Algemene Rekenkamer in haar onderzoek dat voorzien
is in wetgeving, bestuurlijke leiding en ambtelijke ondersteuning voor het
geval zich een nationale crisis voordoet, bijvoorbeeld als gevolg van een
terroristische aanslag. De Algemene Rekenkamer waardeert het positief dat
de politie zich met een Handboek veiligheidsbeleid heeft voorbereid op een
mogelijke crisissituatie. Of en hoe de implementatie van de maatregelen die
hierin zijn opgenomen vordert, houdt echter niemand bij.Conclusies en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de verzameling en uitwisseling
van informatie over (potentiële) criminele activiteiten binnen de politieorganisatie
nog steeds tekortkomingen vertoont. Deze zijn terug te voeren op een te kort
schietende organisatie en opzet van de informatiehuishouding van de politieorganisatie.
Ten aanzien van de informatieverzameling en -uitwisseling op het gebied van
terrorismebestrijding (die vooral een preventief karakter draagt) zijn deze
tekortkomingen eveneens geconstateerd. Zowel het KLPD als de AIVD zijn betrokken
bij deze informatieverzameling maar een geautomatiseerde afstemming van de
gegevens van beide organisaties vindt niet plaats. Het ontbreken van een informatiesysteem
bij het KLPD voor terrorisme klemt vooral omdat het KLPD specifiek voor dit
taakgebied de wettelijke plicht heeft om een informatiesysteem op te zetten.De Algemene Rekenkamer beveelt aan dat de minister van BZK een toezichthouder
opdracht geeft periodiek de ontwikkelingen op het vlak van de informatie-uitwisseling
te volgen en hierover te rapporteren. Verder beveelt zij het KLPD aan om een
voor de opsporingsdiensten beschikbaar en bruikbaar informatiesysteem voor
het onderwerp terrorisme te ontwikkelen.Reacties op het rapportDe ministers van BZK en van Justitie reageerden gezamenlijk op het conceptrapport
op 21 maart 2003. De Raad van Hoofdcommissarissen reageerde separaat op diezelfde
datum. Allen hebben aangegeven dat initiatieven in gang gezet zijn om de informatiehuishouding
van de Nederlandse politie te verbeteren, zoals het Bestek ICT 2001–2005
en de Landelijke Informatie Coördinatie DNP. Met deze projecten willen
ze zowel het probleem van de verschillende basisregistratiesystemen aanpakken
als de coördinatie van informatie binnen de politie-organisatie. De aanbeveling
van de Algemene Rekenkamer om het toezicht door de Inspectie Openbare Orde
en Veiligheid op dit punt meer systematisch op te pakken wordt overgenomen.Verder wijzen alle reacties op het bestaan van een informatiesysteem bij
het KLPD voor de verwerking van terrorisme-informatie, namelijk het register
Bijzondere recherche zaken (BRZ). Ze geven tevens aan dat vooral na 11–9-2001
afstemming op het gebied van terrorismebestrijding tussen openbaar
ministerie, AIVD, politie en KLPD regelmatig plaatsvindt. De AIVD en het KLPD
gaan bezien of het juridisch en technisch mogelijk is om de informatieverstrekking
langs geautomatiseerde weg te faciliteren.Thans wordt ook gewerkt aan de verbetering van de slagvaardigheid van
besluitvorming rond de structuur van bewaking en beveiliging. Zo is per 1
januari 2003 een projectdirecteur-generaal Bewaking en Crisisbeheersing aangesteld.Nawoord Algemene RekenkamerNaar aanleiding van 11 september 2001 heeft het kabinet een «Actieplan
terrorisme en veiligheid» opgesteld. De Algemene Rekenkamer heeft het
volgen van dit plan toegevoegd aan haar lopend onderzoeksprogramma op het
terrein van veiligheid. Bij het onderhavige onderzoek kon de Algemene Rekenkamer
dan ook deels voortbouwen op haar in 1998 gepubliceerde onderzoek naar de
uitwisseling van recherche-informatie tussen de Centrale Recherche Informatie
(CRI) – nu Nationale Recherche Informatie (NRI) – en de politieregio's.
In het werkprogramma 2003 dat de Algemene Rekenkamer op 27 maart 2003 publiceerde,
staan behalve dit onderzoek voorts aangekondigd onderzoeken naar Visumverlening
en naar Buitengrenscontroles.De meest recente initiatieven, bijvoorbeeld ter verbetering van de structuur
van bewaking en beveiliging van personen en objecten, heeft de Algemene Rekenkamer
inderdaad niet in dit onderzoek kunnen betrekken, maar zij heeft waardering
voor de ook uit de reacties op haar rapport blijkende voortgang op dit dossier.Wat betreft de randvoorwaarden aan een informatiesysteem voor terrorisme-informatie,
denkt de Algemene Rekenkamer aan eisen als volledigheid van de vulling van
het systeem en raadpleegbaarheid door een beperkt aantal functionarissen in
de gehele politie-organisatie. Het in de reacties op het rapport genoemde
register Bijzondere Recherche Zaken is ongetwijfeld ook waardevol, maar is
niet meer dan wat het zegt te zijn: een register – geen systeem.De Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister van BZK gaat bezien
of het juridisch en technisch mogelijk is om de afstemming van gegevens tussen
KLPD en AIVD langs geautomatiseerde weg te faciliteren. Dit initiatief van
de minister van BZK kan aan betekenis winnen als het KLPD beschikt over een
informatiesysteem zoals dat door de Algemene Rekenkamer in haar nawoord is
omschreven. 1 INLEIDING1.1 Het onderzoekVan juni tot september 2002 heeft de Algemene Rekenkamer een onderzoek
uitgevoerd naar de uitwisseling van opsporings- en terrorisme-informatie.
Het onderzoek bestond uit twee delen. In de eerste plaats voerde de Algemene
Rekenkamer een vervolgonderzoek uit op het in 1998 gepubliceerde onderzoek
naar de uitwisseling van recherche-informatie tussen de divisie Centrale Recherche
Informatie (CRI) en politieregio's.Gezien de actualiteit heeft de Algemene Rekenkamer haar vervolgonderzoek
uitgebreid met een onderzoek naar de manier waarop de informatie-uitwisseling
voor de preventie en bestrijding van terrorisme is georganiseerd. Terrorisme
is een bijzondere vorm van zware en georganiseerde criminaliteit. In die zin
sluit dit onderwerp goed aan bij het vervolgonderzoek.In dit hoofdstuk zal kort worden ingegaan op de opzet van de beide onderzoeken.1.2 Recherche-informatieTot 1998 was de CRI een onderdeel van het Korps landelijke politiediensten
(KLPD). De CRI ondersteunde politie en justitie bij de bestrijding van zware
criminaliteit.De belangrijkste conclusie van het onderzoek dat de Algemene Rekenkamer
in 1998 publiceerde, was dat de informatie-uitwisseling tussen politiediensten
en CRI en de bewerking van informatie door de CRI flinke tekortkomingen vertoonden,
met negatieve gevolgen voor de effectiviteit van de CRI.Na 1998 is het KLPD gereorganiseerd. De CRI werd opgeheven en haar taken
zijn verdeeld over andere onderdelen van het KLPD. De meeste taken zijn overgenomen
door de Dienst Nationale Recherche Informatie (NRI). De Dienst Internationale
Netwerken werd verantwoordelijk voor internationale rechtshulpverzoeken, en
de Dienst Recherche Onderzoeken kreeg taken op het gebied van terrorisme.In dit onderzoek is de Algemene Rekenkamer nagegaan of de reorganisatie
van het KLPD heeft geleid tot verbeteringen in de informatievoorziening tussen
KLPD en de regionale politiekorpsen. In hoofdstuk 2 wordt verslag gedaan van
dit onderzoek.De uitwisseling van recherche-informatie staat onder andere ten dienste
van de bovenregionale opsporing. Dit terrein is sterk in beweging. Zo heeft
het huidige demissionaire kabinet als nieuw initiatief aangekondigd een landelijke
recherche te willen instellen. De Algemene Rekenkamer heeft deze plannen buiten
beschouwing gelaten in haar onderzoek.1.3 Terrorisme-informatieVoor haar onderzoek naar de uitwisseling van informatie op het gebied
van terrorisme ging de Algemene Rekenkamer na hoe de structuur van de informatie-uitwisseling
georganiseerd is. Zij heeft zich in haar onderzoek vooral gericht op de opzet
van de informatievoorziening. Indien actoren informatie beschikbaar
hadden over de werking ervan in de praktijk is deze informatie meegenomen.De onderzoeksvragen hadden betrekking op:• de bij terrorismepreventie en -bestrijding bestaande verdeling
van taken en verantwoordelijkheden tussen diverse actoren;• de opzet van de informatieverzameling enuitwisseling ten behoeve
van preventie en bestrijding van terrorisme.In hoofdstuk 3 is het verslag van dit onderzoek weergegeven.1.4 Het veldFiguur 1 geeft de belangrijkste actoren op het veld van de informatie-uitwisseling
weer. Getoond wordt dat diverse departementen taken hebben rond de informatie-uitwisseling.
De ministers van BZK en van Justitie zijn betrokken bij de uitwisseling van
algemene opsporingsinformatie maar ook bij de uitwisseling van informatie
die specifiek betrekking heeft op terrorisme. Van de politie-organisatie zijn
alle onderdelen betrokken, het betreft zowel de regionale korpsen als het
KLPD. Verder spelen hierin het openbaar ministerie en de Algemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst een rol.2 UITWISSELING VAN RECHERCHE-INFORMATIE2.1 Resultaten onderzoek van 1998In 1998 publiceerde de Algemene Rekenkamer haar onderzoek naar de uitwisseling
van recherche-informatie tussen de divisie Centrale Recherche Informatie (CRI)
en de politieregio's1. Dit onderzoek was een vervolg
op een in 1985 gepubliceerd onderzoek naar het functioneren van de Centrale
Recherche Informatiedienst. De belangrijkste conclusie van dit eerste onderzoek
was dat deze dienst als coördinatie- en servicecentrum te kort schoot.De CRI was een onderdeel van het Korps landelijke politiediensten (KLPD).
Doel van de CRI was de ondersteuning van politie en justitie bij de bestrijding
van met name zware en georganiseerde criminaliteit. Politieregio's dienden
recherche-informatie die aan bepaalde voorwaarden voldeed bij de CRI aan te
melden om aldus gegevensuitwisseling en coördinatie van rechercheactiviteiten
te waarborgen. De Algemene Rekenkamer concludeerde in 1998 dat niet alle politieregio's
informatie doorgaven aan de CRI. Daardoor was het instrument van de landelijke
melding van recherche-informatie weinig effectief voor zowel de coördinatie
als voor de gegevensuitwisseling.De Algemene Rekenkamer trof daarnaast gebreken aan in de kwaliteit van
de CRI-informatie en het beheer ervan. De CRI bewerkte de van de regionale
politiekorpsen ontvangen informatie te weinig waardoor er bij de politieregio's
geen zicht was op de toegevoegde waarde van de CRI. Ook bestond er over het
gebruik van de recherche-informatie geen managementinformatie.Het KLPD is na 1998 ingrijpend gereorganiseerd. De Algemene Rekenkamer
heeft onderzocht of de informatie-uitwisseling tussen de huidige verantwoordelijke
organisatieonderdelen van het KLPD en de regionale politiekorpsen verbeterd
is. Omdat structuur, taakverdeling en organisatie van het politieveld, inclusief
dat van het KLPD, sterk in beweging zijn, heeft zij als richtdatum de situatie
per 1 juli 2002 bezien.2.2 Organisatiestructuur2.2.1 Het Korps landelijke politiedienstenHet KLPD is belast met de landelijke en specialistische uitvoering van
politietaken in samenwerking met de regionale politiekorpsen en onder meer
de Koninklijke Marechaussee. Daarnaast dient het KLPD informatie te verzamelen,
registreren, bewerken, beheren, analyseren en verstrekken en andere ondersteunende
werkzaamheden te verrichten ten behoeve van de taakuitvoering van de regiopolitie
en de Koninklijke Marechaussee en de andere bij de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde betrokken organen. De minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK), de minister van Justitie en het college van procureurs-generaal
hebben taken en verantwoordelijkheden in de aansturing van het KLPD (artikel
38 tot en met 38d Politiewet).Er zijn twee belangrijke verschillen tussen enerzijds het KLPD en anderzijds
de regionale politiekorpsen waar het de verantwoordelijkheid van de minister
van BZK betreft. In de eerste plaats is de minister van BZK korpsbeheerder
van het KLPD. Deze taak is voor de regionale politiekorpsen bij
de burgemeester van de grootste gemeente in de politieregio gelegd. In de
tweede plaats is het KLPD als agentschap een onderdeel van het Ministerie
van BZK. De 25 regionale politiekorpsen zijn daarentegen zelfstandige rechtspersonen
waarvoor de minister van BZK vooral een systeemverantwoordelijkheid heeft.De organisatiestructuur van het KLPD is in figuur 2 weergegeven. Het aantal
formatieplaatsen was in 2001 gemiddeld ruim 3 500.2.2.2 De Dienst Nationale Recherche InformatieDe Dienst Nationale Recherche Informatie (NRI) ondersteunt en coördineert
opsporingsprocessen van het openbaar ministerie en regionale politiekorpsen.
De NRI is daarbij in het bijzonder gericht op de bestrijding van de zware,
de georganiseerde en de bovenregionale criminaliteit.De NRI heeft volgens het Inrichtings- en formatieplan van het KLPD de
volgende taken:• het verzamelen, vastleggen, bewerken, analyseren en verstrekken
van gegevens en informatie,• het ontwikkelen, delen, toepassen en evalueren van expertise en
kennis ten behoeve van de bestrijding van de zwaardere vormen van criminaliteit,
daarbij inbegrepen• de coördinatie en• de beleidsadvisering over de bestrijding van criminaliteit.Organisatorisch zijn deze taken aan 9 diensteenheden (units) toebedeeld,
met daarnaast drie ondersteunende eenheden. In figuur 3 is de organisatiestructuur
van de NRI weergegeven.Volgens de NRI is dit organisatiemodel nog niet geheel aangepast aan de
gewenste werkwijze. De NRI acht de recherche-informatiehuishouding nog niet
geheel toereikend, en wijst tevens op de vernieuwing die de gehele politieorganisatie
nastreeft: informatiegestuurde opsporing en een landelijke recherche1. Dergelijke ontwikkelingen zullen hun weerslag hebben
op de taken en dus op de interne organisatie van de NRI. In deze rapportage
wordt de situatie in 2002 beschreven.Twee units zijn voor het onderwerp «informatie-uitwisseling»
in het bijzonder van belang, te weten de Unit Recherche Informatie Uitwisseling
(RIU) en de Unit Nationaal Inzicht (NI).De twee belangrijkste taken van de RIU zijn:• het verbeteren van de samenwerking tussen de opsporingsdiensten
en de NRI;• het verbeteren van de onderlinge samenwerking van de opsporingsdiensten
bij de uitwisseling van recherche-informatie.RIU heeft haar medewerkers gehuisvest in de directe nabijheid van informatiedesks
en Criminele Inlichtingen Eenheden van de regionale politiekorpsen en van
andere diensten, zoals de Koninklijke Marechaussee. Zij vormen de schakel
tussen die organisaties en het KLPD. De taak van deze medewerkers is vooral
gericht op het doen verzamelen en verstrekken van relevante recherche-informatie.
Van de 47 formatieplaatsen van RIU zijn er 40 bestemd voor informatiecoördinatoren.Met het detacheren van medewerkers van de NRI bij de regionale politiekorpsen
heeft men tegemoet willen komen aan het feit dat men binnen de politieorganisatie
niet altijd informatie wil delen. Daarnaast adviseren zij de
informatiemedewerkers van de regiokorpsen, en spelen zij een rol bij de selectie
en toetsing van de aan te leveren informatie.NI is verantwoordelijk voor het proces van vastleggen, bewerken en analyseren
van de aangeleverde recherche-informatie. Deze unit legt de informatie die
de RIU heeft verzameld vast in gestandaardiseerde applicaties, en ontsluit
de gegevens daarmee voor de overige gebruikers. Zij heeft een ontwikkelingsrol
en beheert de verwijsindexen zoals de Verwijsindex Recherche Onderzoeken en
Subjecten (VROS; zie paragraaf 2.3.3). Op basis van de verzamelde informatie
stelt de NI operationele misdaadanalyses op, waaruit voorstellen voor opsporingsonderzoeken
resulteren. Voorts bewerkt en analyseert de NI informatie. Tevens zijn in
deze unit ondergebracht de Nationale Criminele Inlichtingen Eenheid (NCIE)
en het Informatie Knooppunt Politie (IKP). Van de 54 formatieplaatsen van
de unit, zijn er 13 bestemd voor het IKP.2.3 Informatie-uitwisseling2.3.1 VerantwoordelijkheidsverdelingDe organisatie van de informatie-uitwisseling tussen regionale politiekorpsen
en de NRI is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de 26 korpsen. Het
KLPD, en daarbinnen de NRI, draagt in dit verband een andere verantwoordelijkheid
dan de 25 regionale politiekorpsen. Het is de taak van de NRI om aan de informatie-uitwisseling
vorm te geven. De regionale korpsen dragen de verantwoordelijkheid om de gevraagde
informatie te verzamelen en aan de NRI door te geven en – wanneer toepasbaar
te gebruiken. Deze verantwoordelijkheid heeft geen wettelijke basis. Wel legt
de Regeling opsporingsinformatie regionale politiekorpsen de verplichting
op aan de regiokorpsen om de relevante opsporingsgegevens te registreren en
deze aan onder meer het KLPD ter beschikking te stellen. Maar de NRI heeft
geen bevoegdheden om haar verantwoordelijkheden waar te kunnen maken als de
regiokorpsen dit nalaten. Zij is afhankelijk van de medewerking van de regiokorpsen.De NRI voert niet voor alle soorten criminaliteit informatiecoördinatie
uit; zij richt zich met name op het terrein van de zware en bovenregionale
criminaliteit. De wijze waarop die informatie-uitwisseling en -coördinatie
plaatsvindt, zal in deze paragraaf worden besproken.De NRI beheert naast de registers en verwijsindexen die in de volgende
paragraaf besproken worden, specifieke informatiesystemen. Deze kunnen informatie
bieden over specifieke delicten (zeden, financieel etc) of bij delicten gebruikte
hulpmiddelen (bijvoorbeeld vuurwapens).2.3.2 Informatiesystemen bij de regionale politiekorpsenDe huidige situatie rond de informatiesystemen is er één
van gebundelde diversiteit. Elk regiokorps kiest zijn eigen geautomatiseerde
systemen. Omdat de korpsen inzagen dat harmonisering en onderlinge compatibiliteit
wenselijk zijn, hebben ze uiteindelijk vier soorten programmatuur met de bijbehorende
apparatuur ontwikkeld voor de registratie en uitwisseling van recherche-informatie.
De informatie van de verschillende regionale politiekorpsen die betrekking
heeft op de rechercheonderzoeken zijn niet onderling uitwisselbaar. Uitwisseling
ervan kan, ten gevolge van de inrichting van de automatisering, alleen via
de NRI plaatsvinden. Zowel het Ministerie van BZK als de regionale politiekorpsen achtten harmonisering
op het gebied van ICT gewenst. Daarom hebben beide partijen in het Politieconvenant
1999 vastgelegd dat een gezamenlijk beleid op het gebied van ICT noodzakelijk
was. In november 1999 heeft de minister van BZK hiertoe de Regieraad ICT Politie
ingesteld. In juni 2001 heeft deze Regieraad een Bestek 2001–2005 uitgebracht.
Hierin wordt de organisatie van het toekomstige geharmoniseerde ICT-beleid
geschetst. Doelstelling is een samenhangende informatiehuishouding, die onder
meer tot ongehinderde informatie-uitwisseling tussen de korpsen onderling
en met andere actoren leidt. Onder deze laatste categorie worden bijvoorbeeld
opsporingsdiensten en de partners in de hulpverlenings- en veiligheidsketen
begrepen. Voor de uitvoering van dit Bestek 2001–2005 zijn twee tijdelijke
coöperaties opgericht: de Coöperatie Informatiehuishouding Politie
en de ICT-Service Coöperatie Justitie en Veiligheid. Voor de coöperatievorm
is gekozen vanwege de nagestreefde snelheid van werken en de onderliggende
samenwerkingsgedachte: alle partijen (onder meer de regiokorpsen en het openbaar
ministerie) waren het eens over de gewenste aanpak.Belangrijkste taak van de Coöperatie Informatiehuishouding Politie
is het formuleren van de wensen en voorkeuren van de regiokorpsen ten aanzien
van een gemeenschappelijke ICT-voorziening. De ICT-Service Coöperatie
Justitie en Veiligheid heeft als taakstelling de verwerving en het onderhoud
van de ICT-voorzieningen. Naast politiediensten kunnen ook andere rechtspersonen
die politiële of andere hulpverleningstaken vervullen, deelnemen.Het voornemen is om uiterlijk in juli 2004 een publiekrechtelijke rechtspersoon
op te richten die de taken van de beide coöperaties zal overnemen. De
Tweede Kamer is hierover ingelicht in juli 20011.Volgens de NRI heeft het Ministerie van BZK in de rol van korpsbeheerder
een actieve bemoeienis gehad met de keuzes die voor de informatiehuishouding
van de NRI (en het KLPD) zijn gemaakt. De voor de NRI gewenste situatie in
de toekomst is dat opsporingsinformatie standaard beschikbaar komt vanuit
de basisregistraties van de regiokorpsen en de overige opsporingsdiensten.
Hiervoor verwijst BZK naar taakstelling en resultaten van de ICT-taakorganisaties,
de twee eerder genoemde coöperaties.2.3.3 Organisatie informatie-uitwisselingInleidingDe NRI is van mening dat zij heeft moeten werken aan verbetering van informatie-uitwisseling
onder suboptimale omstandigheden: 25 zelfstandige partners, een achtergebleven
structuur van geautomatiseerde gegevensverwerking en het ontbreken van de
nodige bevoegdheden.In het navolgende beperkt de Algemene Rekenkamer zich tot de specifiek
op de uitwisseling van algemene recherche-informatie gerichte voorzieningen.
Allerlei andere vormen van informatie-uitwisseling zijn vanwege het feit dat
het om een vervolgonderzoek gaat, buiten beschouwing gelaten. In figuur 4
is de wijze waarop de opsporingsinformatie wordt uitgewisseld schematisch
weergegeven.Regionale infodesksEen regionale infodesk is onderdeel van een regionaal politiekorps1. Zij verzamelt informatie over aangiften, verdachten
en feiten uit de verschillende districten en uit verschillende systemen van
het regionale politiekorps. Specifiek voor de bovenregionale opsporing zijn
acht criminaliteitsvelden geselecteerd. Het betreft kinderporno, overvallen,
mensenhandel, synthetische drugs, milieu, vuurwapens, woninginbraken en voertuigcriminaliteit.
Allereerst valt op dat deze acht criminaliteitsvelden niet overeenkomen met
de in 1998 afgesproken landelijke thema's voor de politie, te weten jeugdcriminaliteit,
verkeersveiligheid, geweld op straat, zware en georganiseerde criminaliteit
en milieu. Voorts is gebleken dat uitsluitend van drie onderwerpen anno 2002
de informatie-uitwisseling tussen NRI en de regionale politiekorpsen ook feitelijk
gerealiseerd was volgens de hier omschreven systematiek ten behoeve van de
regionale opsporing. Overigens bestaan voor de overige vijf onderwerpen wel
andere systemen van informatie-uitwisseling.De informatie die de regio's verzamelen, wordt gebundeld doorgestuurd
naar het Informatie Knooppunt Politie (IKP). Het IKP is ondergebracht bij
de Unit Nationaal Inzicht van de NRI. Informatie Knooppunt Politie SysteemIn januari 2002 is een geautomatiseerd informatieverwerkingssysteem operationeel
geworden, het IKPS. Het IKPS dient voor de opslag, bewerking en ontsluiting
van (recherche)informatie voor de zware, georganiseerde criminaliteit.Ofschoon het IKPS voor alle regio's beschikbaar was, werd het nog onvoldoende
benut. Dit kwam omdat regionale infodesks het systeem zelf moesten vullen
met informatie, terwijl dit juist uitdrukkelijk uitgesloten was van hun takenpakket.
Er was in 2001 dan ook een aantal regio's dat geen gebruik maakte van het
IKPS of dit systeem nog niet had geïmplementeerd, ook niet voor de drie
onderwerpen waarover in principe uitwisseling van informatie is gerealiseerd
bij de NRI. In 2002 is besloten de ontwikkeling van het IKPS niet verder door
te zetten, in verband met de recentelijk gekozen opzet van een landelijke
recherche met de daarbij behorende informatiehuishouding.Informatie Knooppunt PolitieHet IKP stelt op basis van informatie van de infodesks een overzichtsanalyse
op. Vervolgens kan het IKP om nadere en meer gedetailleerde informatie vragen,
op grond van het vermoeden dat een bovenregionale dadergroep actief is. Ook
maakt het IKP tijdelijke registers waarin de informatie uit de regionale politiekorpsen
opgeslagen wordt.De gegevens uit het IKPS die duiden op regio-overschrijdende zware criminaliteit
worden door het IKP vastgelegd in zogenaamde operationele analyses, projectvoorstellen
en nationale criminaliteitsbeelden.De registersDe NRI beheert een aantal algemene registers en systemen. In de eerste
plaats gaat het dan om het nationale ZwaCri register. Hierin is informatie
over de bovenregionale zware criminaliteit vastgelegd.In de tweede plaats beheert de NRI de Verwijsindex Recherche Onderzoeken
en Subjecten (VROS). Deze is sinds juli 1999 operationeel. Doel is het bevorderen
van de samenwerking tussen de regionale politiekorpsen en het KLPD. De VROS
vormt een tijdelijke oplossing voor het gebrek aan onderlinge verbondenheid
van de diverse recherchesystemen doordat de recherche-informatie van de regionale
politiekorpsen in het centrale VROSsysteem wordt opgenomen en onderling vergeleken.
Indien politiekorpsen gedisciplineerd alle belangrijke subjecten uit een onderzoek
aan de VROS melden, voorkomen ze dat andere korpsen ongemerkt op dezelfde
subjecten een onderzoek doen1. De aangeleverde
gegevens worden in twee onderdelen van VROS (index genaamd) opgenomen. Dit
zijn:• CIE-index, de index voor Criminele Inlichtingen Eenheden;• MRO-index, de index voor de Melding van Recherche Onderzoeken.Deze indices zijn landelijk te raadplegen.De CIE-index bevat de gegevens van personen die zijn opgenomen in de Registers
Zware Criminaliteit en van personen en rechtspersonen uit de voorlopige registers
van de regionale politiekorpsen. De MRO-index neemt als uitgangspunt de in
een regio gestarte en recent afgesloten rechercheonderzoeken. Per onderzoek
inventariseert het rechercheteam gegevens over onderzochte locaties, personen,
organisaties, telecommunicatienummers en voertuigen. Ook worden de gegevens die de regionale politiekorpsen aanleveren (afkomstig
uit ZwaCri- en tijdelijke registers) opgenomen in een zogenaamde black-box
functionaliteit. In de black-box worden in een geautomatiseerd proces wekelijks
alle ingebrachte gegevens onderling vergeleken. Bij constatering van overeenkomsten
levert het systeem een rapport op. Rechercheteams kunnen uit de rapportages
eventuele samenlopen tussen de eigen onderzoeken en die van andere regio's
afleiden.Om de actualiteit te waarborgen is ingebouwd dat de regionale politiekorpsen
wekelijks informatie voor de VROS moeten aanleveren. Elke week worden de indices
en de black box hiermee opnieuw opgebouwd. Fysiek bestaat de VROS uit een
landelijk computersysteem dat gekoppeld is aan het landelijke politienetwerk
waarover het aanleveren van de gegevens, grotendeels automatisch, plaatsvindt.
De gegevens die voor VROS zijn bestemd, worden bij de meeste regionale politiekorpsen
via een automatisch proces uit het daar gebruikte recherchesysteem geselecteerd
en in de centrale inbox van het VROSsysteem geplaatst. Oude gegevens worden
hierbij gewist. De NRI blokkeert op gezette tijden het VROSsysteem voor gebruikers
omdat dan de verwerking van de aangeboden gegevens plaatsvindt. Het opbouwen
van de indices en het draaien van de black box functionaliteit duurt circa
15 uur en de VROS is in die periode ook niet te raadplegen. De huidige black
box verwerking is vanwege capaciteitsproblemen van het computersysteem niet
volledig. Daarom hoeven de regionale politiekorpsen alleen een selectie van
beschikbare gegevens in te voeren. Zo worden van personen niet de roepnamen,
de bijnaam, het alias, het geboorteland, het geslacht en de nationaliteit
opgenomen. Van organisaties worden eveneens tal van gegevens niet opgenomen
zoals het adres, het land van herkomst, belastingnummer en de rechtsvorm.Door middel van wekelijkse metingen en rapportages daarover per kwartaal,
stelt de NRI vast in hoeverre de doelstellingen van volledigheid, juistheid
en tijdigheid zijn gerealiseerd. Gemiddeld levert sinds 2001 90% van de regiokorpsen
wekelijks informatie aan ten behoeve van de VROS. Dit percentage heeft betrekking
op het aantal keren dat de regionale politiekorpsen en overige aangesloten
diensten en organisaties gegevens hebben geleverd. Het percentage zegt niets
over de volledigheid en de juistheid van de aangeleverde informatie.2.3.4 Verbetertrajecten en interne oordelenABRIOABRIO staat voor Aanpak Bedrijfsvoering Recherche Informatiehuishouding
en Opleidingen. Het is een gezamenlijk programma van de politie en het openbaar
ministerie om het opsporings-en vervolgingsproces systematisch te verbeteren.Het eerste ABRIO-product was de Ordeningsmethodiek Processen, die gebruikt
wordt om werkprocessen bij zowel de politie als bij het openbaar ministerie
te beschrijven. Vervolgens werd het Referentiekader Werkprocessen Opsporing
en Vervolging ontwikkeld. Dit is een generiek model waarin alle opsporings-
en vervolgingsprocessen gevat kunnen worden. Bij alle processtappen is beschreven
wat het resultaat is dat weer als input moet dienen voor de volgende processtap.
Tevens zijn per processtap taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden beschreven
en wordt beschreven welke informatie nodig is. Hieruit voortkomende rapportagemodellen
en werkinstructies worden door de Raad van Hoofdcommissarissen en het college
van procureurs-generaal als«standaard» benoemd, teneinde door
alle regiokorpsen overgenomen te worden. Vanuit ABRIO wordt vervolgens de
implementatie gemonitord.Samenvattend kan ABRIO worden gekenschetst als een verbeteringsen vernieuwingsprogramma
van de voorgeschreven administratieve organisatie en werkinstructies van de
regiokorpsen op de terreinen van bedrijfsvoering, informatievoorziening en
opleidingen.Voor de recherche en opsporingsdiensten van de politie heeft ABRIO kwaliteitscriteria
en voorgeschreven werkwijzen geïntroduceerd, ten aanzien van bijvoorbeeld
de structuur van opsporingsonderzoeken en het vervaardigen van informatieproducten
zoals criminaliteitsanalyses.Interne evaluatiesUit interne evaluaties en het Jaarverslag Bovenregionale Samenwerking
2001 komen een aantal aandachtspunten voor de regionale infodesks en het IKP
naar voren. Er zijn vier belangrijke knelpunten die te maken hebben met de
kwaliteit van de basisinformatie bij de regionale politiekorpsen en de werkwijze
van de infodesks.In de eerste plaats was het functioneren van de infodesks voor de Raad
van Hoofdcommissarissen in 1999 aanleiding om een onderzoek in te stellen
naar de bijdrage van de infodesks aan het recherchewerk. Geconcludeerd werd
dat de processen van de regionale infodesks en de vorm waarin ze waren ingebed
in de regiokorpsen niet eenduidig waren. Ze waren meestal vooral op het eigen
regiokorps gericht, en fungeerden onvoldoende als informatieloket, zowel extern
als intern. Er was sprake van een grote verscheidenheid aan organisatievormen
en inrichting van de infodesks. Eind 2001 heeft de Raad van Hoofdcommissarissen
een Regeling regionale infodesks vastgesteld. Met de implementatie is in de
loop van 2002 begonnen; dit proces zou in 2003 voltooid moeten zijn.In de tweede plaats is de kwaliteit van de informatie waar de infodesks
uit moeten putten niet altijd voldoende doordat de prioriteit in de regionale
politiekorpsen niet altijd bij een volledige en juiste informatie wordt gelegd.
Daardoor is de bij het IKP aangeleverde informatie uit de regiokorpsen soms
onvoldoende. Voorts kunnen de opsporingsteams zelf besluiten om een onderzoek
wel of niet aan te melden voor de VROS. Hiervoor ontbreken voorschriften zodat
onbekend is of de gegevens uit alle relevante opsporingsonderzoeken worden
aangemeld. De volledigheid van de in de VROS opgenomen gegevens is dan ook
niet gewaarborgd.Ten derde blijkt de Nederlandse politie verschillende soorten gegevensbestanden
te gebruiken. Hierdoor is geautomatiseerde selectie en aanlevering van de
voor analyse noodzakelijke gegevens op het punt van aangiften en feiten nog
niet haalbaar. Daarom is voorlopig nog gekozen voor een menselijke tussenschakel
bij de regionale infodesks, met de daaraan verbonden risico's (fouten, uitval
wegens ziekte, etc).In de vierde plaats hebben de infodesks van de regiokorpsen te weinig
capaciteit (vooral bij ad hoc opkomende nieuwe aandachtsgebieden) waardoor
de infodesks regelmatig niet kunnen voldoen aan verzoeken van het IKP. Bovendien
verschilt de personele invulling van de infodesks sterk per regio. Uit de interne evaluaties en het Jaarverslag Bovenregionale Samenwerking
blijkt verder dat er ook voor het IKP een aantal verbeterpunten waren. Het
IKP spitste de vraagstelling niet altijd voldoende toe. Het bleek het IKP
dan ook nogal eens moeite te kosten de juiste informatie uit de regio's te
verzamelen. Om dit probleem op te lossen zijn per aandachtsgebied informatiecoördinatoren
aangesteld. De regionale politiekorpsen beoordelen de door het IKP opgestelde
overzichtsanalyses van bepaalde soorten criminaliteit soms als minder relevant.
Ook wordt de praktische betekenis ervan door de regiokorpsen niet altijd even
groot geacht. Terugkoppeling van de gemaakte analyses naar de regio's en actualisering
zijn voor het IKP belangrijke aandachtspunten1.Uit interne analyses van het KLPD rond de werking van de VROS blijkt dat
ook hier de actuele en volledige invoer van gegevens in de basisregistraties
en het ontbreken van uniformiteit in de door de regiokorpsen gehanteerde basisadministraties
een knelpunt is. Verder is de frequentie van actualisering van de VROS-gegevens
een week, wat in acute noodsituaties te lang is.Over de informatie-uitwisseling worden ook in het rapport «De voorhoede
van de opsporing»2 harde noten gekraakt.
Gesteld wordt dat directe uitwisseling van informatie nog altijd onvoldoende
plaatsvindt. Belangrijkste belemmeringen daarvoor zijn volgens dit rapport
de niet compatibele informatiesystemen, een onvoldoende besef van de meerwaarde
van samenwerking en competentiekwesties.De minister van BZK heeft in de afgelopen jaren de Tweede Kamer meermalen
geïnformeerd over de bestaande problemen rond de informatiesystemen.
De minister heeft aangegeven dat in 2005 een nieuwe structuur op het gebied
van de ICT werkzaam zal zijn (zie hiervoor ook paragraaf 2.3.2). 3 TERRORISME-INFORMATIE3.1 InleidingOp het gebied van terrorisme wordt informatie verzameld door inlichtingen-
en opsporingsdiensten. Met deze informatieverzameling wordt beoogd om te voorkomen
dat terroristische aanslagen gepleegd worden. De effecten van een geslaagde
terroristische aanslag kunnen namelijk zo ingrijpend zijn voor de rechtsorde
en samenleving, dat de staat er veel aan gelegen is een dergelijke aanslag
te voorkomen. Dit is wezenlijk anders dan de informatie die de opsporingsdiensten
over andere criminaliteitsvelden verzamelen. Daar ligt vaak een reeds gepleegd
delict ten grondslag aan de informatieverzameling. Doordat de nadruk bij het
onderwerp terrorisme op preventie ligt, is er een wettelijke taak en verantwoordelijkheid
voor de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Voor de AIVD is
het niet van belang of er al dan niet sprake is van een strafbaar feit om
over te gaan tot het verzamelen van informatie over organisaties en personen.
Voor de politieorganisatie is het lastiger om bijvoorbeeld informatie te verzamelen
over personen die niet worden verdacht van het plegen van een strafbaar feit.Een ander verschil tussen terrorisme enerzijds en de overige zware criminaliteit
anderzijds is de centrale vastlegging van gegevens. Centrale vastlegging van
gegevens over terrorisme gebeurt door de AIVD, en niet, zoals voor de andere
criminaliteitsvelden, bij het KLPD.3.2 DefinitieIn juli 2002 is het voorstel Wet terroristische misdrijven naar de Tweede
Kamer gestuurd. In het wetsvoorstel wordt onder andere de deelname of het
leidinggeven aan organisaties die tot oogmerk hebben om terroristische misdrijven
te begaan strafbaar gesteld. Onder een terroristisch oogmerk moet worden verstaan
«het oogmerk om de bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aan
te jagen dan wel een overheid of internationale organisatie te dwingen iets
te doen, niet te doen of te dulden, dan wel de fundamentele politieke, constitutionele,
economische of sociale structuren van een land of een internationale organisatie
ernstig te ontwrichten of te vernietigen».3.3 Bestuurlijke inbedding3.3.1 Ministeriële verantwoordelijkheidKort na 11 september 2001 heeft de toenmalige minister-president een ministeriële
stuurgroep in het leven geroepen waarin zitting hadden de minister-president,
de beide vice-premiers, en de ministers van Buitenlandse Zaken, van Defensie,
van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Onder leiding
van deze stuurgroep is het «Actieplan terrorisme en veiligheid»
opgesteld. De minister van Justitie heeft de coördinatie van de opstelling
ervan en van de voortgangsrapportages op zich genomen. Hij is echter niet
de coördinerend bewindspersoon voor de uitvoering van dit Actieplan omdat
elke minister zelf verantwoordelijk bleef voor de in zijn portefeuille opgenomen
maatregelen van het Actieplan.In de zomer van 2002 is deze stuurgroep omgevormd tot een onderraad van
de ministerraad, de zogenaamde Raad voor de Veiligheid. Zowel de minister
van BZK als de minister van Justitie zijn hierin aangewezen als coördinerend
bewindspersoon. Terrorismebestrijding is een van de onderwerpen die in deze
onderraad besproken worden. Ook heeft de Raad voor de Veiligheid de aansturing
van de uitvoering van het «Actieplan terrorisme en veiligheid»
van de eerder genoemde ministeriële stuurgroep overgenomen.Bij wie de primaire verantwoordelijkheid berust voor de preventie en bestrijding
van terrorisme is niet eenvoudig te bepalen. Zowel het Ministerie van BZK
als het Ministerie van Justitie spelen hierin een belangrijke rol1. In de volgende paragraaf zullen de verantwoordelijkheden
van de beide bewindslieden uiteengezet worden.3.3.2 Taakverdeling tussen de ministeries van BZK en van
JustitieHet Ministerie van BZK is verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare
orde in Nederland en daarom onder andere systeemverantwoordelijk voor de politie
en lagere overheden. Twee diensten van het Ministerie van BZK zijn in het
bijzonder betrokken bij de preventie en bestrijding van terrorisme. Het gaat
dan om het Korps landelijke politiediensten (KPLD) en de Algemene Inlichtingen
en Veiligheidsdienst (AIVD).Het verzamelen van inlichtingen is een taak van de AIVD en de politieorganisatie.
De (systeem)verantwoordelijkheid voor de informatieverzameling berust bij
de minister van BZK, die voor het adequaat gebruik van de informatie is echter
een gedeelde verantwoordelijkheid van de ministers van BZK en van Justitie.
Zo heeft de minister van BZK de verantwoordelijkheid om eventuele dreigingen
tegen personen te onderkennen en deze in te brengen in interdepartementaal
overleg. Adviezen omtrent beveiliging van personen moeten ter besluitvorming
aan de minister van Justitie worden voorgelegd.De algemene verantwoordelijkheid van de minister van Justitie is de handhaving
van de rechtsorde. Dit betekent dat hij verantwoordelijk is voor het handelen
van actoren in het proces van opsporing en vervolging (politie en openbaar
ministerie). Tevens is de minister van Justitie eerstverantwoordelijke voor
alle wetgeving op strafrechtelijk gebied.3.4 Verzamelen van informatieIn figuur 5 wordt een schematisch overzicht gegeven van de actoren die
betrokken zijn bij het verzamelen van informatie. Het wettelijk kader rond
deze informatie-uitwisseling wordt in deze paragraaf uiteengezet. De doelen
waarvoor de verzamelde informatie wordt gebruikt zijn eveneens vermeld in
figuur 5. In paragraaf 3.5 zal nader ingegaan worden op deze gebruiksdoelen.De AIVD (de voormalige Binnenlandse Veiligheidsdienst) is een onderdeel
van het Ministerie van BZK. De AIVD heeft onder andere tot taak (artikel 6
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de Wiv) om onderzoek te verrichten
naar organisaties en personen die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden
dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde,
de veiligheid of andere gewichtige belangen van de staat.De ambtenaren van de AIVD bezitten geen bevoegdheid tot het opsporen van
strafbare feiten (artikel 9 Wiv). Wel heeft de AIVD vergaande bevoegdheden
om informatie te verzamelen. Zo is zij onder voorwaarden bijvoorbeeld bevoegd
om personen te observeren of te volgen, personen in te zetten onder dekmantel
van een aangenomen identiteit en mee te werken aan het plegen van een strafbaar
feit. Tevens kan de AIVD besloten plaatsen of gesloten voorwerpen
doorzoeken, voorwerpen meenemen, brieven en zendingen openen, binnendringen
in een geautomatiseerd werk of telefoongesprekken aftappen, ontvangen, opnemen
en afluisteren (artikelen 18 tot 33 Wiv).Het verstrekken van inlichtingen door de AIVD aan interne en externe kanalen
is in de Wiv geformuleerd als een bevoegdheid. Zo kan de AIVD mededelingen
doen aan het openbaar ministerie in het geval de dienst beschikt over gegevens
die van belang kunnen zijn voor de opsporing of vervolging van strafbare feiten
(artikel 38 Wiv). Ook aan instanties belast met de uitvoering van een publieke
taak kan de AIVD mededelingen doen, als dat van belang geacht wordt voor de
behartiging van de aan deze instanties opgedragen belangen (artikel 39 Wiv).
De politie heeft op grond van de Wiv (artikel 62) een plicht tot het verstrekken
van informatie die van belang is voor de inlichtingendiensten. De werkgroep
Gegevensuitwisseling en Terrorismebestrijding1
wiens rapport op 6 januari 2003 aan de Tweede Kamer is aangeboden, zag in
deze wettelijke regeling rond de informatie-uitwisseling geen knelpunten die
oplossing behoefden.De AIVD is niet verplicht om informatie te verstrekken aan de overige
actoren zoals opsporingsdiensten betrokken bij terrorismebestrijding. De AIVD
verstrekt informatie als de aantasting van gewichtige staatsbelangen (zoals
een terroristische aanslag) voorkomen moet worden. De AIVD betrekt ook andere
zaken – zoals timing van de informatieverstrekking aan derden en bronbescherming –
in de afweging om wel of geen informatie te verstrekken. De AIVD zal de informatie
in de vorm van een ambtsbericht aan justitie verstrekken en wel zodanig dat
deze informatie geen zicht biedt op menselijke bronnen of op een geheim te
houden werkwijze van de AIVD.De informatie-inwinning door andere instanties voor de AIVD is eveneens
in de Wiv vastgelegd. Zo geeft artikel 60 aan dat de korpschef van een politiekorps,
de commandant van de Koninklijke Marechaussee en de directeur-generaal van
de rijksbelastingdienst werkzaamheden voor de AIVD verrichten2. Als de AIVD op deze functionarissen een beroep doet, mogen deze laatsten
de in dit kader verkregen informatie niet voor opsporingsonderzoeken gebruiken
en niet delen met collega's die aan een opsporingsonderzoek werken of anderszins
informatie verzamelen.Bij elk regionaal politiekorps is voor de uitvoering van deze taak een
Regionale Inlichtingen Dienst (RID) in het leven geroepen. De omvang van de
RID's verschilt van 1 tot 22 medewerkers. De samenwerking van de AIVD met
de RID's is vastgelegd in een activiteitenplan. Hierin is opgenomen hoeveel
uren de RID's dienen te besteden aan verschillende activiteiten voor de AIVD.
Daarnaast kunnen de RID's voor de eigen regio worden ingezet om informatie
te verzamelen ter voorkoming van de verstoring van de openbare orde. Deze
additionele taak is een reden van de relatief grote omvang van de RID's in
grootstedelijke regio's. Een wettelijke regeling waarin de taken en bevoegdheden
van de RID's op het gebied van de openbare orde zijn vastgelegd, is er niet.
Wel is de «Handleiding informatie inwinning openbare orde» opgesteld
door het Ministerie van BZK in februari 2000.Er is in de afgelopen jaren nogal wat kritiek geweest op het functioneren
van de RID's. In 2003 zal onder verantwoordelijkheid van de Raad van Hoofdcommissarissen
met een project worden begonnen dat beoogt het functioneren van de RID's te
verbeteren. Het gaat om zowel het interne functioneren (eenduidige
taak en positionering, professionalisering) als de onderlinge samenwerking.De Wiv (artikel 14) schrijft voor dat de opslag van AIVDinformatie strikt
gescheiden moet zijn van het criminele inlichtingenproces door de criminele
inlichtingen eenheid. De scheiding van deze informatiestromen is van belang
in verband met de transparantie van een eventueel later te voeren strafproces. Het voorbeeld van de vrijspraak in december 2002 van de vier verdachten
van het beramen van een bomaanslag op de Amerikaanse ambassade in Parijs,
toont aan dat de scheiding van de informatie afkomstig van inlichtingendiensten
en van opsporingsdiensten van groot belang is, en dat de vigerende wetgeving
op dit punt tot diametraal tegenovergestelde uitspraken kan leiden.De AIVD had in twee ambtsberichten in augustus 2001 haar bevindingen over
deze personen aan de landelijk officier van justitie medegedeeld. Het KLPD
had op grond hiervan processen-verbaal opgesteld ten behoeve van de officier
van justitie die met de opsporing was belast. Op 13 september 2001 heeft deze
officier aan de rechter-commissaris toestemming gevraagd en gekregen om een
gerechtelijk vooronderzoek te starten en om huiszoekingen te doen. Diezelfde
dag zijn na de huiszoekingen de verdachten aangehouden. Vervalste paspoorten,
rijbewijzen en andere reis- en identiteitsdocumenten zijn daarbij in beslag
genomen en aan de rechtbank als bewijsmateriaal overhandigd. Het overgelegde
bewijsmateriaal en de dagvaarding werden door de rechtbank (op een enkele
uitzondering na) geldig verklaard.Echter, de rechtbank stelde in zijn vonnis (dd. 18 december 2002) dat
de verdachten niet op grond van de door de AIVD verzamelde informatie als
verdachten in de zin van art. 27, lid 1 van het Wetboek van Strafvordering
konden worden aangemerkt. Omdat de AIVD niet de bevoegdheid had (en die ook
niet heeft uitgeoefend) inlichtingen te verzamelen in het kader van een strafrechtelijk
onderzoek, mocht deze informatie door het openbaar ministerie niet gebruikt
worden om betrokkenen als verdachten aan te merken, zo stelde de rechtbank.
Aanhoudingen en huiszoekingen werden door de rechtbank dan ook als niet-rechtmatig
aangemerkt. Zij achtte op grond hiervan de ten laste legging niet bewezen,
sprak verdachten vrij en gelastte onmiddellijke invrijheidstelling. Het openbaar
ministerie heeft inmiddels beroep aangetekend.In een andere, vergelijkbare zaak stelde het gerechtshof in Den Haag (in
hoger beroep) op 17 januari 2003 dat een redelijk vermoeden van schuld en
dus een verdenking in de zin van art. 27 Wetboek van Strafvordering niet alleen
het resultaat kan zijn van een opsporingsonderzoek, maar ook van informatie
van derden. Informatie afkomstig van de AIVD mag volgens dit rechtscollege
zeer wel tot een verdenking leiden, mits deze informatie in voldoende mate
concrete feiten of omstandigheden oplevert waaruit enig vermoeden van schuld
(of voorbereidingshandelingen van georganiseerde criminaliteit, waaronder
terroristische misdrijven) voortvloeit.De taak van de politie is op het gebied van de informatieverzameling beperkter
als er geen strafbaar feit of vermoeden daarvan is. Dit omdat de politieorganisatie
dient te werken binnen de kaders van artikel 48b van de Politiewet 1993 en
van de Wet politieregisters (Wpolr). Deze laatste is in het leven geroepen
ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer. De Wpolr bepaalt dat het
aanleggen van een register slechts plaatsvindt voor een bepaald doel en voor
zover dit noodzakelijk is voor een goede uitvoering van de politietaak. Het
register mag alleen rechtmatig verkregen gegevens bevatten die noodzakelijk
zijn voor het doel waarvoor het is aangelegd (artikel 4 Wpolr). Tevens worden
allerlei voorwaarden gesteld aan bijvoorbeeld het soort gegevens dat kan worden
opgenomen, de koppeling met andere politieregisters en degenen
die een politieregister mogen raadplegen. In de Wpolr is limitatief opgesomd
aan wie gegevens uit een politieregister kunnen worden verstrekt. Informatie
over onverdachte personen mag in de regel niet langer dan vier maanden worden
opgeslagen (artikel 5a Wpolr). Wel zijn er ruimere opslagmogelijkheden voor
de bijzondere politieregisters als het register zware criminaliteit en het
voorlopig register (art. 13a t/m 13c Wpolr).De werkgroep Gegevensuitwisseling en Terrorismebestrijding heeft aanbevolen
de Wet politieregisters uit te breiden met de mogelijkheid om themaregisters
te creëren. In een themaregister kan relevante informatie rond een bepaald
strafrechtelijk thema worden opgeslagen, zoals bijvoorbeeld terrorisme. Hierin
zou informatie over onverdachte personen langer dan vier maanden opgeslagen
kunnen worden.De Criminele Inlichtingen Eenheden (CIE) zijn ondergebracht bij elk regionaal
politiekorps en bij het KLPD. Ze zijn belast met de informatieverzameling
in het kader van de uitvoering van de politietaak voor zover het de zware
criminaliteit betreft. Dit zijn bepaalde misdrijven of misdrijven die worden
bestraft met een gevangenisstraf van meer dan acht jaar. In de Regeling criminele
inlichtingen eenheden is onder andere bepaald dat een uniforme gegevensverwerking,
onderlinge gegevensuitwisseling en structurele gegevensverstrekking aan de
Nationale Criminele Inlichtingeneenheid (onderdeel van de NRI) dient plaats
te vinden. De Nationale Criminele Inlichtingen Eenheid registreert gegevens
in het nationale register zware criminaliteit voor zover de gegevens van nationale
of internationale betekenis zijn, analyseert de gegevens en verstrekt gegevens
aan hen die daarop krachtens de Wet politieregisters aanspraak kunnen maken.
Een CIE verstrekt haar criminele informatie via een proces-verbaal aan de
tactische recherche die, indien de capaciteit het toelaat, een onderzoek kan
starten.Coördinatie van de informatie die de AIVD en RID's verzamelen vindt
plaats bij de AIVD. Informatie van de AIVD en RID's draaien niet mee in verwijsindexen
als bijvoorbeeld de VROS (zie hiervoor paragraaf 2.3.3).Bij het KLPD vindt geen coördinatie van terrorisme-informatie plaats.
Er bestaat derhalve geen zekerheid over de volledigheid van relevante informatie
op centraal niveau. Bij het KLPD ontbreken concrete plannen voor het maken
van een informatiesysteem over terrorisme of om tot coördinatie van deze
informatie met de AIVD te komen.3.5 Gebruiken van de informatie3.5.1 InleidingEr zijn drie doelen waarvoor de informatie die is verzameld door de AIVD
en politie kan worden gebruikt. In de eerste plaats gaat het om het treffen
van maatregelen ter beveiliging van personen of objecten. In de tweede plaats
kan de informatie worden gebruikt in opsporingsonderzoeken. Tot slot is de
informatie wellicht nodig om een nationale crisis, bijvoorbeeld ten gevolge
van terroristische aanslagen, te voorkomen of – indien dat al niet meer
kan – de gevolgen ervan zo adequaat mogelijk op te lossen.3.5.2 Dreiging tegen personen of objectenInleidingHet eerste gebruiksdoel van terrorismegerelateerde informatie betreft
de evaluatie van dreigingen tegen personen of objecten. Informatie
wordt hier gebruikt om te voorkomen dat personen of objecten het doelwit worden
van aanslagen.Technische Evaluatie CommissieDe beoordeling van dreigingen tegen personen of objecten om na te gaan
of deze een vervolg moet hebben op het gebied van beveiliging, gebeurt in
twee ambtelijke commissies. Deze bereiden adviezen voor aan enerzijds de minister
van Justitie als verantwoordelijke voor persoonsbeveiligingen en anderzijds
aan burgemeesters van de gemeente waarin zich een bedreigd object bevindt.
Bij zwaardere dreigingen kan overwogen worden om Bijzondere Bijstandseenheden
in te zetten. De beslissingslijnen verlopen in dit geval anders.Tot 2003 gold de volgende structuur. Het Ministerie van BZK was voorzitter
van de Technische Evaluatie Commissie (TEC). Dit was een ambtelijke commissie
waarin departementen (BZK, Justitie en Defensie) en operationele diensten
(KLPD, AIVD en MIVD) zitting hadden. Opsporings- en inlichtingendiensten brachten
informatie over dreigingen tegen personen of objecten in de TEC ingebracht. Het is nog steeds één van de taken van de Unit Terrorismebestrijding
en Bijzondere Taken van de Dienst Recherche Onderzoeken van het KLPD om deze
dreigingsanalyses uit te voeren. In april 2002 werd er slechts één
zo'n analyse uitgevoerd. In mei steeg dit aantal explosief tot 15 dreigingsanalyses
ten gevolge van de moord op Pim Fortuyn. Geleidelijk is dit tot november gedaald.
In deze maand werden nog slechts 3 analyses uitgevoerd. Ook de AIVD maakte
dreigingsanalyses over dezelfde personen of situaties. De dreigingsanalyses
van beide organisaties werden in de Technische Evaluatie Commissie besproken
en vormden de basis van besluitvorming omtrent beveiliging.Grote Evaluatie DriehoekDe TEC bracht vervolgens advies uit aan de Grote Evaluatiedriehoek (GED).
In de GED waren eveneens departementen (op het niveau van directeur-generaal)
en het KLPD vertegenwoordigd. In de GED werden adviezen opgesteld omtrent
te beveiligen personen en objecten die ter besluitvorming werden voorgelegd
aan de minister van Justitie (persoonsbeveiliging) en de desbetreffende burgemeester
(objectbewaking).Uitvoering besluitenBinnen het Ministerie van Justitie voert het Bureau Operationele Zaken
(BOZ) beslissingen omtrent te nemen beveiligingsmaatregelen uit door dienstonderdelen
die met beveiliging, bewaking en het tegenhouden van terroristische acties
zijn belast, namens de minister van Justitie hiertoe opdracht te geven. Ook de commissie Van den Haak besteedt uitgebreid aandacht aan de hier
omschreven procedures. Deze commissie rapporteerde in december 2002 over de
veiligheidssituatie rond Pim Fortuyn die op 6 mei van dat jaar vermoord werd.
Ook zijn daarbij de activiteiten van de verantwoordelijke overheidsinstanties
betrokken.De commissie wees een aantal zwakke plekken aan in het stelsel rond de
persoonsbeveiliging. Zo wees zij op het gebrek aan duidelijke criteria om
voor persoonsbeveiliging in aanmerking te komen. Tevens wees zij op de uiteenlopende
manier waarop de AIVD en de KLPD de dreigingsanalyses maken. De activiteiten van elk van de betrokken actoren zijn door de commissie
Van den Haak bovendien nog onder de loep genomen. Zo concludeert de commissie
dat de betrokken regionale politiekorpsen tekort zijn geschoten in hun informatievoorziening
naar landelijk opererende organisaties als het KLPD en de AIVD. De verzoeken
tot het maken van dreigingsanalyses werden door de AIVD en door het KLPD oppervlakkig
afgehandeld doordat bij beide organisaties alleen bij interne bronnen is nagegaan
of concrete dreigingsinformatie beschikbaar was. In de TEC werd geen kritische
discussie gevoerd omtrent de matige kwaliteit van de dreigingsanalyses van
de AIVD en het KLPD. Ofschoon de toenmalige minister van BZK tot tweemaal
toe de TEC en de GED gevraagd heeft om de veiligheidssituatie rond Pim Fortuyn
te evalueren, is hij te afwachtend geweest om na te gaan of die evaluatie
ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.De commissie beveelt aan dat het hele stelsel van persoonsbeveiliging
wordt herzien door onder andere een beveiligingscoördinator aan te stellen
die met een eigen stafbureau alle taken rond de persoonsbeveiliging verricht.Na publicatie van het rapport van de commissie Van den Haak is bij het
ministerie van Justitie per 1 januari 2003 een projectdirectoraat-generaal
Beveiliging en Crisisbeheersing ingesteld. De Technische Evaluatie Commissie
is vervangen door een Evaluatie Overleg; de Grote Evaluatie Driehoek is opgegaan
in de zogenoemde Evaluatie Driehoek, waaraan naast de directeur-generaal Openbare
Orde en Veiligheid (BZK) deelnemen de directeur-generaal Rechtshandhaving
en de projectdirecteur-generaal Beveiliging en Crisisbeheersing (beiden van
het Ministerie van Justitie).Door het ontbreken van een koppeling van de informatiesystemen van enerzijds
het KLPD en anderzijds de AIVD is het niet mogelijk om de informatie die bekend
is bij de beide organisaties in een geautomatiseerd proces met elkaar te vergelijken.
Dit gebeurt op basis van mondeling overleg. Er zijn ook geen concrete plannen
om deze koppeling tot stand te brengen.Bijzondere bijstandseenhedenBij dreigingen vanuit de zware criminaliteit en terreur kan een verzoek
tot de inzet van de Bijzondere Bijstandseenheden (BBE's) worden voorgelegd
aan de minister van Justitie. BBE's zijn speciale onderdelen van de politie
en de krijgsmacht. Dit verzoek wordt door de hoofdofficier van justitie na
overleg met de Commissaris van de Koningin via het college van procureurs-generaal
voorgelegd aan de minister van justitie. Vervolgens legt het Bureau Operationele
Zaken van dit ministerie een conceptbesluit tot alarmering van de BBE's voor
aan de minister van Justitie. Eerst na zijn handtekening (na overleg met zijn
ambtgenoot van BZK, de minister van Defensie en eventuele andere betrokken
ministers) kunnen de BBE's worden ingezet. Ook voor het gebruik van bepaalde
geweldsmiddelen, waaronder automatische vuurwapens door deze eenheden moet
de minister van Justitie afzonderlijk schriftelijk toestemming verlenen. Ook
dit plan van inzet legt de hoofdofficier van justitie via het college van
procureurs-generaal voor aan de minister van Justitie. De Algemene Rekenkamer
constateert dat sprake is van een heel zorgvuldige procedure waarmee het inzetten
van geweld zo goed mogelijk beheerst wordt. De Algemene Rekenkamer vraagt
zich echter wel af of met dit totale pakket aan voorschriften en procedures
in noodsituaties voldoende slagvaardig kan worden gehandeld. 3.5.3 OpsporingsonderzoekInleidingEen tweede doel waarvoor de terrorisme-informatie kan worden ingezet betreft
opsporingsonderzoeken. De politie voert opsporingsonderzoeken uit onder leiding
van een officier van justitie. Ook voor het taakgebied terrorisme is dat het
geval. Wel zijn er voor terrorisme speciale eenheden bij zowel het landelijk
parket van het openbaar ministerie als bij het KLPD belast met deze taak1. In deze paragraaf zullen deze eenheden en de regels
waarmee zij moeten werken, worden besproken.Dienst Recherche OnderzoekenBinnen het KLPD zijn de taken op het gebied van terrorismebestrijding
neergelegd bij de Dienst Recherche Onderzoeken (DRO). Het zijn de Unit Terrorismebestrijding
en Bijzondere Taken (UTBT) en de Unit Recherche Tactiek 3 (URT3) die deze
taken vervullen. De voorbereiding van het opsporingsonderzoek wordt binnen
DRO verricht door UTBT, en URT3 verricht het tactische onderzoek op het gebied
van terrorisme. In figuur 6 is het organisatieschema van DRO weergegeven.De formele basis van de taakuitvoering van DRO is de Samenwerkingsregeling
bestrijding terroristische misdrijven, getroffen op basis van artikel 48 van
de Politiewet 1993. In deze regeling wordt de verantwoordelijkheid voor de
landelijke werkzaamheden ten aanzien van de voorkoming en opsporing van terroristische
misdrijven neergelegd bij de Dienst Bijzondere Recherchezaken (DBRZ)1, thans DRO. De taak van DRO bestaat uit:• het verzamelen, registreren en verwerken van gegevens;• het verstrekken van gegevens aan degenen die met de opsporing zijn
belast;• het coördineren van informatie die noodzakelijk is voor een
doeltreffende opsporing;• het inwinnen en analyseren van informatie ter verificatie of aanvulling
van binnengekomen informatie.Daarnaast dient DRO assistentie te verlenen bij de opsporing van terroristische
misdrijven, regiokorpsen te adviseren en opsporingsonderzoeken te coördineren.
Verder is in de Samenwerkingsregeling bestrijding terroristische misdrijven
vastgelegd dat korpschefs van de regiopolitie en districtscommandanten van
de Koninklijke Marechaussee gegevens van belang voor het voorkomen en opsporen
van terroristische misdrijven ter kennis brengen van DRO. Het hoofd van deze
dienst informeert de landelijke officier van justitie over gegevens met betrekking
tot dreigende of gepleegde terroristische misdrijven. Zo nodig wordt via de
procureur-generaal de minister van Justitie ingelicht en via de hoofdofficier
van justitie de burgemeester, commissaris van de koningin en de minister van
BZK. Ook zorgt het hoofd van DRO ervoor dat gegevens nodig voor het voorkomen
of opsporen van terroristische misdrijven ter kennis worden gebracht van de
verantwoordelijke korpschefs of districtscommandant van de Koninklijke Marechaussee.De formatie van DRO voor het taakgebied terrorismebestrijding (was in
2001 14 plaatsen ) is na 11 september 2001 uitgebreid met 48 fte. Bij UTBT
komen 12 van deze fte's terecht. Het is niet de verwachting dat deze vacatures
voor de zomer van 2003 vervuld zullen zijn. Wel kan, indien nodig, de sterkte
van UTBT op projectbasis worden uitgebreid met medewerkers uit de andere units
van DRO. Informatiecoördinatie op het gebied van terrorisme is volgens de
Samenwerkingsregeling één van de taken van DRO. In de normale
situatie kreeg deze taak relatief weinig aandacht bij UTBT omdat hiervoor
te weinig menskracht beschikbaar was door de reorganisaties die zich in de
afgelopen jaren hebben voorgedaan. De NRI voelde zich overigens ook niet verantwoordelijk
voor informatiecoördinatie op het veld van terrorisme.Op 11 september 2001 trad hierin plotseling een verandering op. DRO heeft
na de aanslagen op het World Trade Centre via de Raad van Hoofdcommissarissen
de taak gekregen om de informatiecoördinatie op zich te nemen. Dit hield
in dat de regionale politiekorpsen, de Koninklijke Marechaussee, de Bijzondere
opsporingsdiensten en het KLPD informatie aanleverden bij DRO die hiervan
zogenaamde situatierapporten en Operationele Incidenten Rapportages maakte.
Deze waren bedoeld als input voor het overleg van bewindslieden en leiding
van het KLPD. Deze informatiecoördinatie in de crisissituatie, die na
11 september ontstond, werd uitgevoerd door 76 fulltime medewerkers. Los daarvan
waren er bij de Unit Tactische Recherche twee piketteams van 29 medewerkers
om ingezet te kunnen worden voor opsporingsonderzoek en bijstand aan de regionale
politiekorpsen.Na enkele maanden werd de noodzaak voor deze grootschalige aanpak niet
meer gevoeld. DRO heeft daarom de projectorganisatie opgeheven. Wel was duidelijk
geworden dat een structuur voor informatiecoördinatie noodzakelijk was
en is een project opgestart dat moet voorzien in informatiecoördinatie
op drie niveaus:– op regionaal niveau door de regionale infodesks;– op nationaal niveau door het nationaal informatieknooppunt van
het KLPD/NRI;– op internationaal niveau door de Dienst Internationale Netwerken
van het KLPD (Europol en Interpol).Uitgangspunt is dat bij calamiteiten zoveel mogelijk gebruik gemaakt wordt
van bestaande lijnen en werkprocessen.TerreurofficierenDe informatie die de AIVD over terrorisme verzamelt, kan worden gebruikt
in opsporingsonderzoeken. De overdracht van deze informatie naar de politie
loopt via de twee landelijke officieren van justitie werkzaam bij het landelijk
parket van het openbaar ministerie die zijn belast met terrorisme, of kortweg
de terreurofficieren. Sinds januari 2002 is er een concepthandleiding op basis
van de Wiv om de informatiestromen tussen het openbaar ministerie en de AIVD
te stroomlijnen1. Deze stelt dat de uitwisseling
van persoonsgebonden informatie via de landelijke officier van justitie voor
terreuraangelegenheden dient plaats te vinden. De informatieoverdracht van
de AIVD naar de terreurofficier moet altijd in de vorm van een ambtsbericht.
De terreurofficier toetst dit ambtsbericht aan de hand van de onderliggende
stukken van de AIVD.Een tweede taak van de terreurofficieren is het leiding geven aan de werkzaamheden
van UTBT zoals omschreven in de Samenwerkingsregeling bestrijding terroristische
misdrijven. De terreurofficieren geven zelf geen leiding aan opsporingsonderzoeken,
die wordt zo nodig neergelegd bij een officier die zowel in de regio als bij
het landelijk parket werkzaam kan zijn.Uit mondelinge informatie van de landelijke terreurofficieren van het
openbaar ministerie is gebleken dat ze veelvuldig nauwe contacten onderhouden
met de AIVD en UTBT van het KLPD.3.5.4 Nationale crisisInleidingationale crises ten gevolge van een terroristische aanslag zijn in Nederland
in het recente verleden niet opgetreden. Wel is het van groot belang dat Nederland
hierop voorbereid is en zo nodig snel een passende crisisorganisatie in het
leven kan roepen. De Algemene Rekenkamer is in haar onderzoek nagegaan in
hoeverre Nederland voorbereid is op het handelen in een dergelijke situatie.
Nagegaan is:• Of is voorzien in adequate wet- en regelgeving voor een dergelijke
situatie;• Bij wie de bestuurlijke leiding komt te berusten;• Of er een ambtelijke voorziening is ter ondersteuning van het landelijk
gezag;• Welke voorbereidingen zijn getroffen voor het daadwerkelijk optreden
van een nationale crisis. In figuur 7 is weergegeven hoe de gezagverhoudingen komen te liggen in
het geval zich een ordeverstoring voordoet van plaatselijke, regionale of
nationale betekenis.Wet- en regelgevingIn haar onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer geconstateerd dat de Coördinatiewet
uitzonderingstoestanden de mogelijkheid opent om bij Koninklijk Besluit, ter
handhaving van de uitwendige of de inwendige veiligheid, een beperkte of algemene
noodtoestand af te kondigen (artikel 1). In de Wet buitengewone bevoegdheden
burgerlijk gezag is daarnaast opgenomen dat de Minister van BZK in buitengewone
omstandigheden bevoegd is om de bevoegdheden van de Commissaris van de Koningin
en de burgermeester uit te oefenen die betrekking hebben op de handhaving
van de openbare orde en veiligheid (artikel 7). Bestuurlijke leidingVoor de politie is een belangrijke taak weggelegd bij een nationale crisis.
Dit omdat het de taak van de politie is om te zorgen voor de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven
(artikel 2 Politiewet 1993)1. Onder de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde wordt ook verstaan de zorg voor openbare orde
en veiligheid.De regionale politiekorpsen hebben een eigen geografisch werkgebied en
zijn zelfstandige rechtspersonen (artikel 21 Politiewet 1993). Indien de regiopolitie
in een gemeente optreedt om de openbare orde te handhaven, staat zij onder
gezag van de burgemeester. Voor zover zij optreedt om de rechtsorde te handhaven,
dan wel taken te verrichten ten dienste van justitie, staat zij onder gezag
van de officier van justitie (artikel 12 en 13 Politiewet 1993). Indien ordeverstoringen
van meer dan plaatselijke betekenis optreden, of als er vrees is voor het
ontstaan daarvan, geeft de Commissaris van de Koningin de burgemeesters in
de provincie de nodige aanwijzingen over het beleid dat ze moeten voeren om
de openbare orde te handhaven2. Uiteraard gebeurt
dit zo veel mogelijk na overleg met de burgemeesters. Als, ten slotte, de
veiligheid van de Staat, de betrekkingen van Nederland met andere landen of
zwaarwegende belangen van de samenleving kunnen worden geschaad, dan geeft
de minister van BZK de commissarissen van de Koningin en de burgemeesters
de nodige aanwijzingen over het beleid dat ze moeten voeren om de openbare
orde te handhaven (artikel 16 Politiewet 1993).Indien een regionaal politiekorps bijstand van andere politiekorpsen behoeft
voor de handhaving van de openbare orde, dan kan de korpsbeheerder daartoe
een verzoek richten aan de Commissaris van de Koningin. Indien nodig geeft
de minister van BZK, door tussenkomst van de betrokken commissarissen van
de Koningin, de nodige aanwijzingen aan de regionale politiekorpsen (artikel
54 Politiewet 1993). Indien bijstand noodzakelijk is in verband met de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde of het verrichten van taken ten dienste van justitie,
dient de korpsbeheerder zijn aanvraag te richten aan het college van procureurs-generaal.
Het college van procureurs-generaal pleegt eerst overleg met de desbetreffende
korpsbeheerders en met de betrokken Commissaris van de Koningin (artikel 56
Politiewet 1993). In bijzondere gevallen kan bijstand worden verleend door
de Koninklijke Marechaussee of overige onderdelen van de krijgsmacht (artikel
58 en 59 Politiewet 1993). Zo nodig kan aan deze regels worden voorbij gegaan
als artikel 10 in de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag in werking
is.Ambtelijke ondersteuningHet Nationaal Coördinatie Centrum (NCC) functioneert onder de verantwoordelijkheid
van de minister van BZK. Het NCC is het aanspreekpunt voor crisisbeheersing
door de rijksoverheid. Het NCC is in het kader van het Nationaal Handboek
Crisisbesluitvorming (NHC) aangewezen als ondersteunende c.q. uitvoerende
staf en facilitair bedrijf ten dienste van de interdepartementale crisisbesluitvorming
op ambtelijk en politiek-bestuurlijk niveau. In deze rol coördineert
het NCC de informatiestromen tussen de overheidsactoren alsook het optreden
van deze actoren. Het NCC heeft geen eigen bevoegdheden ten opzichte van het
lokaal gezag.Voorbereiding op terroristische aanslagenIn het kader van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer is nagegaan
of de politie op landelijk niveau aandacht heeft besteed aan de preventie of bestrijding van terrorisme. Naar aanleiding van de terroristische
aanslagen in de Verenigde Staten van Amerika heeft de Raad van Hoofdcommissarissen
opdracht gegeven een Handboek «Veiligheidsbeleid Nederlandse Politie»
(verder: het Handboek) op te stellen. Dit Handboek geeft aan de hand van een
aantal scenario's aan welke maatregelen de politie of derden moeten treffen
om optimaal voorbereid te zijn of optimaal te kunnen reageren als zich specifieke
gebeurtenissen voordoen. Deze maatregelen betreffen enerzijds het scenario
waarin zich nog geen terroristische aanslagen hebben voorgedaan, en anderzijds
het scenario waarin sprake is van een terroristische aanslag in het buitenland
respectievelijk in Nederland.De voorgestelde maatregelen hebben vooral betrekking op intensivering
van de voorbereidingen. Het gaat daarbij onder andere over de verbetering
van de informatievoorziening, de paraatheid van de organisatie en de beveiliging
bij de regiokorpsen. Ook op het landelijk niveau stelt het Handboek een aantal
maatregelen voor. Zo dient periodiek de actuele, totale behoefte aan bewakings-,
beveiligings-, ME- en ondersteunende capaciteit zichtbaar gemaakt te worden
op grond van opgaven van de regio's. Ook dient de capaciteitsbehoefte afgezet
te worden tegen de beschikbare capaciteit en moeten criteria voor prioriteitstelling
geformuleerd worden indien de beschikbare capaciteit ontoereikend is.Omdat het Handboek het karakter heeft van een aanbeveling, is niet duidelijk
of en hoe de regiokorpsen het Handboek gebruiken. Het ministerie van BZK bewaakt
de implementatie van de maatregelen niet. De Algemene Rekenkamer heeft alleen
bij de politie een dergelijk uitgebreid Handboek aangetroffen, dat betrekking
heeft op het handelen tijdens een nationale crisis of de voorbereiding daarop. 4 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN4.1 ConclusiesDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de verzameling en uitwisseling
van informatie over (potentiële) criminele activiteiten binnen de politieorganisatie
nog steeds tekortkomingen vertoont. Deze zijn terug te voeren op een te kort
schietende organisatie en opzet van de informatiehuishouding van de politieorganisatie.
Ten aanzien van de informatieverzameling en -uitwisseling op het gebied van
terrorismebestrijding (die vooral een preventief karakter draagt) zijn deze
tekortkomingen eveneens geconstateerd. Zowel het KLPD als de AIVD zijn betrokken
bij deze informatieverzameling maar een geautomatiseerde afstemming van de
gegevens van beide organisaties vindt niet plaats. Er bestaat derhalve geen
zekerheid over de volledigheid van relevante informatie op centraal niveau.
Het KLPD heeft geen concrete plannen voor het maken van een informatiesysteem
over terrorisme of om tot coördinatie van deze informatie met de AIVD
te komen.Sinds 1985 heeft de Algemene Rekenkamer enkele malen onderzoek gedaan
naar de uitwisseling van recherche-informatie binnen de politieorganisatie.
Telkens werd geconcludeerd dat deze uitwisseling onvoldoende van de grond
is gekomen. Zowel de aanlevering van de gegevens vanuit de regio's als de
centrale verwerking daarvan was problematisch waardoor de informatiecoördinatie
onvoldoende vorm kreeg. Hierdoor ontstaat onder andere het risico op overlappingen
en onvoldoende afstemming van opsporingsonderzoeken. Hierop is volgens de
Algemene Rekenkamer tot op heden te weinig actie ondernomen door zowel de
minister van BZK als door het KLPD. Mede daardoor is het KLPD er als beheerder
van de landelijke informatiesystemen onvoldoende in geslaagd om de regiokorpsen
tot volle medewerking te bewegen bij de overigens onvolkomen systemen van
informatie-uitwisseling die na 1998 ontwikkeld zijn1.De Algemene Rekenkamer concludeert daarnaast dat bij zowel de afzonderlijke
regiokorpsen als bij het KLPD nog steeds onvolkomenheden in de informatievoorziening
voorkomen die zij eveneens in haar eerdere onderzoeken aan de orde heeft gesteld.
De Algemene Rekenkamer wijst hierbij op de vaak matige kwaliteit van de basisregistraties
en op de diversiteit aan basisregistratiesystemen bij de regionale politiekorpsen.
Hierdoor is een geautomatiseerde aanlevering van gegevens aan het KLPD nog
steeds niet mogelijk. Het KLPD kan nog steeds onvoldoende duidelijk maken
aan de regionale politiekorpsen wat de meerwaarde van de landelijke registraties
is.Het KLPD heeft voor de informatie-uitwisseling te maken met 25 afzonderlijke
regionale politiekorpsen die elk een grote mate van zelfstandigheid bezitten,
ook bij de keuze van geautomatiseerde systemen. Het is dan ook niet verwonderlijk
dat het KLPD niet is geslaagd in het opzetten van een goed werkend stelsel
van informatie-uitwisseling.De Algemene Rekenkamer concludeert dat het KLPD, in tegenstelling tot
de activiteiten ten aanzien van de overige vormen van zware criminaliteit,
voor terrorisme geen specifiek informatiesysteem beschikbaar heeft. Het ontbreken
van een informatiesysteem bij het KLPD voor terrorisme klemt vooral omdat
het KLPD specifiek voor dit taakgebied de wettelijke plicht heeft om een informatiesysteem
op te zetten. Wel verzamelt de AIVD terrorisme-informatie. Echter,
omdat wettelijk is voorgeschreven dat informatie van inlichtingendiensten
gescheiden dient te blijven van informatie van opsporingsdiensten, is de door
de AIVD verzamelde terrorisme-informatie slechts zeer beperkt bruikbaar voor
opsporingsonderzoeken.De Algemene Rekenkamer concludeert dat terrorismegerelateerde informatie
vooral gebruikt wordt om een adequate vorm van beveiliging te kiezen voor
dreigingen tegen personen of objecten. Voordat de minister of het lokaal gezag
een beveiligingsbesluit kan nemen, dient bespreking van de dreiging tegen
de persoon of het object in meerdere ambtelijke werkgroepen plaats te vinden.
De Algemene Rekenkamer vraagt zich af of de zorgvuldigheid niet ten koste
gaat van de ook noodzakelijke slagvaardigheid.De Algemene Rekenkamer constateert dat voorzien is in wetgeving, bestuurlijke
leiding en ambtelijke ondersteuning voor het geval zich een nationale crisis
voordoet bijvoorbeeld als gevolg van een terroristische aanslag. De Algemene
Rekenkamer waardeert het positief dat de politie zich met een Handboek veiligheidsbeleid
heeft voorbereid op een mogelijke crisissituatie. Of en hoe de implementatie
van de hierin opgenomen maatregelen vordert wordt echter niet bijgehouden.4.2 AanbevelingenDe Algemene Rekenkamer beveelt aan dat:• de minister van BZK een toezichthouder (zoals bijvoorbeeld de Inspectie
voor de Openbare Orde en Veiligheid) opdracht geeft om de ontwikkelingen op
het vlak van de informatie-uitwisseling te volgen en hierover periodiek te
rapporteren. De Algemene Rekenkamer stelt voor dat de minister uiterlijk in
2004 een eerste onderzoek hiernaar laat verrichten;• het KLPD een voor de opsporingsdiensten beschikbaar en bruikbaar
informatiesysteem voor het onderwerp terrorisme ontwikkelt;• de minister van BZK antwoord geeft op de vraag of de zorgvuldigheid
voldoende dienstbaar is aan de ook noodzakelijke slagvaardigheid in geval
van beslissingen over beveiliging van personen en/of objecten;• de minister van BZK beziet of het mogelijk is dat centraal wordt
bijgehouden in hoeverre de maatregelen uit het Handboek veiligheidsbeleid
bij de regionale politiekorpsen zijn geïmplementeerd. 5 REACTIES EN NAWOORD5.1 InleidingOp 21 februari heeft de Algemene Rekenkamer haar conceptrapport voor commentaar
gezonden aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninksrijksrelaties, aan
de minister van Justitie en aan de Raad van Hoofdcommissarissen. Op 21 maart
hebben allen gereageerd, de ministers van BZK en van Justitie in een gezamenlijke
reactie. In paragraaf 5.2 is een samenvatting van de beide reacties opgenomen.5.2 Samenvatting van de reactiesDe ministers van BZK en van Justitie als ook de Raad van Hoofdcommissarissen
geven aan dat twee initiatieven in gang zijn gezet om de informatiehuishouding
van de Nederlandse politie op korte termijn te verbeteren:• Bestek ICT 2001–2005. Begin 2002 zijn de Coöperaties
Informatiemanagement Politie (CIP) en ICT-serviceorganisatie politie, justitie
en veiligheid (ISC) opgericht. Een belangrijk element in deze samenwerking
is dat de betrokken organisaties een basisverzameling van ICT-voorzieningen
ontwikkelen die alle politiekorpsen zullen gaan gebruiken. Hiermee ondervangen
ze het probleem van de van elkaar verschillende basisregistratiesystemen.
De organisaties streven ernaar om de eerste applicatie waarmee politiekorpsen
onderling opsporingsinformatie kunnen uitwisselen in het najaar van 2003 landelijk
te implementeren. Verder bereidt het Ministerie van BZK een wijziging van
de Politiewet 1993 voor waarmee de samenwerking op het terrein van ICT wordt
vormgegeven.• Landelijke Informatie Coördinatie Nederlandse politie. Doel
van dit project, dat op initiatief van de Raad van Hoofdcommissarissen is
aangevangen, is te komen tot een coördinatie van informatie ten aanzien
van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde enerzijds en de openbare
orde anderzijds, zowel op regionaal als landelijk niveau. Dit project is versneld
ingevoerd naar aanleiding van de bevindingen van Commissie Feiten Onderzoek
Veiligheid en Beveiliging Pim Fortuyn (Commissie Van den Haak) en zal in 2004
worden afgerond. Inmiddels is voor de landelijke informatiecoördinatie
het Nationale Informatie Knooppunt (NIK) opgericht en bij het KLPD geplaatst.
Elk politiekorps heeft voor de regionale informatiecoördinatie een Regionaal
Informatie Knooppunt (RIK) gekregen, dat informatie kan leveren aan het NIK.
Mede in verband met de voorbereiding op een mogelijke oorlog is deze structuur
eind 2002 in werking getreden. Met dit project is de basis gelegd voor de
verbetering van de algemene kwaliteit van de informatievoorziening.De ministers nemen de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer over om het
toezicht door de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid op dit punt meer systematisch
op te pakken. In de werkplanning van de Inspectie voor 2004 zal nader vorm
en inhoud worden gegeven aan de inspecties en rapportages daarover. De primaire
aandacht zal daarbij vooralsnog uitgaan naar de opzet en inrichting van de
binnen de korpsen gehanteerde informatie-systemen en -processen met de daarin
voorziene structurele mogelijkheden tot uitwisseling.Verder wijzen de beide reacties op het feit dat het KLPD al sinds 1994
een informatiesysteem beschikbaar heeft voor de verwerking van terrorisme-informatie, namelijk het register Bijzondere recherche zaken (BRZ).
De Raad van Hoofdcommissarissen merkt hierbij op dat het investeren in informatiesystemen
voor individuele criminaliteitsuitingen niet past in de ontwikkeling van de
ICT-voorzieningen van de politie. Volgens de principes van de Informatiegestuurde
Opsporing kan effectieve vervolging alleen plaatsvinden op grond van veredeling
van alle beschikbare informatie.Beide reacties benadrukken dat vooral na 11–9-2001 regelmatig afstemming
plaatsvindt op het gebied van terrorismebestrijding tussen openbaar ministerie,
AIVD, politie en KLPD. Dit gebeurt volgens de daartoe geëigende procedures
die zijn gebaseerd op de artikelen 38, 61 en 62 van de Wet op de Inlichtingen
en Veiligheidsdiensten 2002. Een geautomatiseerde afstemming van gegevens
tussen KLPD en AIVD vindt niet plaats. Wel gaan de AIVD en het KLPD bezien
of het juridisch en technisch mogelijk is om de informatieverstrekking langs
geautomatiseerde weg te faciliteren.Beide reacties wijzen op het feit dat er reeds eerder opmerkingen zijn
geweest over de slagvaardigheid van besluitvorming rond de structuur van bewaking
en beveiliging in de bevindingen van de Commissie Van den Haak. Naar aanleiding
daarvan heeft de overheid een groot aantal aanpassingen doorgevoerd in de
structuur van bewaking en beveiliging. Zo is per 1 januari 2003 een projectdirecteur-generaal
Bewaking en Crisisbeheersing aangesteld. Deze treedt op als Nationaal Coördinator
Bewaking en Beveiliging. Het integrale stelsel van bewaking en beveiliging,
alsmede de onderliggende informatiehuishouding, zal medio mei 2003 gereed
zijn.De Raad van Hoofdcommissarissen is daarbij van mening dat de Algemene
Rekenkamer ten onrechte geen rekening heeft gehouden met de aanbevelingen
die de Commissie Van den Haak heeft gedaan. Deze aanbevelingen hebben in organisatorisch
en beleidsmatig opzicht belangrijke wijzingen voor de Nederlandse politie
met zich meegebracht voor de informatiehuishouding op het gebied van terrorisme.
Tevens meent de Raad dat een onderzoek naar de informatie-uitwisseling over
terrorisme niet beperkt kan worden tot de politie-organisatie maar dat hierbij
ook de Koninklijke Marechaussee, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst,
de Militaire Inlichtingendienst en tal van andere partners op dat gebied betrokken
dienen te worden. Ook gaat de Raad in op het feit dat het KLPD geen eindverantwoordelijkheid
draagt voor de informatieprocessen binnen de Nederlandse politie maar de informatievoorziening
voor de bij de opsporing betrokkenen ondersteunt.De ministers van BZK en van Justitie menen dat zij de implementatie van
maatregelen uit het Handboek Veiligheid van de Nederlandse politie niet kunnen
bijhouden omdat dat valt binnen de verantwoordelijkheid van de korpsbeheerders.
De Raad van Hoofdcommissarissen stelt daarbij dat het handboek geen opsomming
is van dwingende voorwaarden of minimumeisen. Het moet meer gezien worden
als leidraad voor het veiligheidsbeleid in de afzonderlijke politieregio's
en biedt in die zin ruimte aan maatwerk voor specifieke regionale verschillen.De ministers van BZK en van Justitie zijn van mening dat de voorschriften
en procedures met betrekking tot de inzet van de Bijzondere Bijstandseenheden
geen belemmering vormen voor een slagvaardig optreden. Zo kunnen deze eenheden
bijvoorbeeld in afwachting van de formele toestemming van de
minister van Justitie reeds operationele stappen ondernemen. Overigens kunnen
ook de procedures in korte tijd worden afgerond.5.3 Nawoord Algemene RekenkamerNaar aanleiding van 11 september 2001 kwam het kabinet met een «Actieplan
terrorisme en veiligheid» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002,
27 925, nr. 10). Dit plan bevat veel preventieve maatregelen, voor een
belangrijk deel overigens staand beleid maar nu ook ten dienste van terrorismebestrijding.De Algemene Rekenkamer heeft het volgen van het actieplan toegevoegd aan
haar lopend onderzoeksprogramma op het terrein van veiligheid. Bij het onderhavige
onderzoek kon de Algemene Rekenkamer dan ook deels voortbouwen op haar in
1998 gepubliceerde onderzoek naar de uitwisseling van recherche-informatie
tussen de divisie Centrale Recherche Informatiedienst (CRI) – nu de
dienst Nationale Recherche Informatie (NFI) – en de politieregio's.
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 215, nrs. 1–2).Door het actieplan werd een vervolgonderzoek – verbijzonderd naar
de invalshoek terrorisme – actueel. In het werkprogramma 2003 dat de
Algemene Rekenkamer op 27 maart 2003 publiceerde, staan behalve dit onderzoek
voorts aangekondigd onderzoeken naar Visumverlening en naar Buitengrenscontroles.De Algemene Rekenkamer sluit hiermee aan bij de breed gevoelde urgentie
en het belang van het thema. Gezien het grote aantal activiteiten van zowel
de ministeries van BZK en van Justitie als die van de politie-organisatie
op dit terrein, hebben de meest betrokken organisaties dit gevoel van urgentie
met voortvarendheid in uitvoerende maatregelen vertaald. De meest recenten
initiatieven – mede naar aanleiding van het rapport van de commissie
Van den Haak – heeft de Algemene Rekenkamer inderdaad niet in haar onderzoek
kunnen betrekken, maar zij heeft waardering voor de ook uit de reacties op
haar rapport blijkende voortgang op dit dossier.De Algemene Rekenkamer heeft reeds eerder kennisgenomen van de start van
twee projecten om meer in het algemeen de uitwisseling van informatie binnen
de politie-organisatie te verbeteren, hetgeen ook dringend gewenst bleek op
grond van haar bevindingen in 1998. De Algemene Rekenkamer zal hierop in meer
algemene zin terugkomen in het najaar van 2003 als zij haar onderzoek naar
«ICT bij de politie» publiceert dat zij thans op verzoek van de
Tweede Kamer uitvoert.De Algemene Rekenkamer is van mening dat het KLPD voor het beleidsveld
terrorisme over een informatiesysteem moet beschikken dat alle informatie
bevat die opsporingsdiensten verzamelen en de indicatie «terrorisme»
heeft meegekregen. Het systeem zou uitsluitend door aangewezen functionarissen
binnen de gehele politie-organisatie te raadplegen moeten zijn. De systeembeschrijving
ervan zou moeten aangeven welke informatie vanuit welke kanalen op welke wijze
aangeleverd zou moeten worden. Overigens is de Algemene Rekenkamer van mening
dat dit systeem zich goed zou verdragen met het concept van informatiegestuurde
opsporing op basis van veredeling van alle beschikbare informatie zoals dat
door de Raad van Hoofdcommissarissen is beschreven.Het in de reacties genoemde register Bijzondere Recherche Zaken is ongetwijfeld
ook waardevol, maar is niet meer dan wat het zegt te zijn: een register –
geen systeem.De Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister van BZK gaat bezien
of het juridisch en technisch mogelijk is om de afstemming van gegevens tussen
de KLPD en AIVD langs geautomatiseerde weg te faciliteren. Dit initiatief
van de minister van BZK kan aan betekenis winnen als het KLPD beschikt over
een informatiesysteem voor het beleidsveld terrorisme zoals hierboven is omschreven.
Immers, met het ontwikkelen van een systeem zoals de Algemene Rekenkamer voor
ogen staat, zou alle beschikbare informatie voor het taakveld terrorisme uit
de politieorganisatie op een centraal punt beschikbaar komen – zowel
voor de politieorganisatie als voor de uitwisseling met de AIVD. De Algemene
Rekenkamer hoopt dat op dit laatste punt de technische en juridische belemmeringen
overwonnen kunnen worden.De Algemene Rekenkamer constateert dat de ministers van BZK en van Justitie
in de komende maanden een reeks van verbeteringen gaan doorvoeren op het terrein
van terrorisme. Zij zal actief op dit veld aanwezig blijven. BIJLAGE 1 OVERZICHT CONCLUSIES, AANBEVELINGEN, TOEZEGGINGEN
VAN DE MINISTERS EN HET NAWOORD VAN DE ALGEMENE REKENKAMERConclusies AanbevelingenToezeggingen ministers
BZK en Justitie Nawoord Algemene Rekenkamer De uitwisseling van recherche-informatie
binnen de politieorganisatie is onvoldoende van de grond gekomen. Sinds 1998
is hierin weinig verbetering gekomen. De minister van BZK dient een toezichthouder (zoals bijvoorbeeld de Inspectie
voor de Openbare Orde en Veiligheid) de opdracht te geven om de ontwikkelingen
op het vlak van de informatie-uitwisseling periodiek te volgen en hierover
te rapporteren. De Algemene Rekenkamer stelt voor dat de minister uiterlijk
in 2004 een eerste onderzoek hiernaar laat verrichten. De aanbeveling wordt overgenomen om het toezicht door de Inspectie
Openbare Orde en Veiligheid op dit punt meer systematisch op te pakken. In
de werkplanning van de Inspectie voor 2004 zal nader vorm en inhoud worden
gegeven aan de inspecties en rapportages daarover. De primaire aandacht zal
uitgaan naar de opzet en inrichting van de binnen de korpsen gehanteerde informatie-systemen
en -processen met de daarin voorziene structurele mogelijkheden tot uitwisseling.De Algemene Rekenkamer zal op de algemene
problematiek terugkomen in het najaar van 2003 als zij haar onderzoek naar
«ICT bij de politie» publiceert dat zij thans op verzoek van de
Tweede Kamer uitvoert.Bij de afzonderlijke regiokorpsen komen
onvolkomenheden in de informatievoorziening voor zoals de vaak matige kwaliteit
van de basisregistraties en de diversiteit aan basisregistratiesystemen bij
de regionale politiekorpsen. Hierdoor is een geautomatiseerde aanlevering
van gegevens aan het KLPD nog steeds niet mogelijk.   De Algemene Rekenkamer zal op de algemene problematiek terugkomen
in het najaar van 2003 als zij haar onderzoek naar «ICT bij de politie»
publiceert dat zij thans op verzoek van de Tweede Kamer uitvoert.Het KLPD kan nog steeds onvoldoende duidelijk
maken aan de regionale politiekorpsen wat de meerwaarde van de landelijke
registraties is.    Het KLPD heeft, in tegenstelling tot haar activiteiten
ten aanzien van de overige vormen van zware criminaliteit, voor terrorisme
geen specifiek informatiesysteem beschikbaar. Dit klemt vooral omdat het KLPD
voor dit taakgebied de wettelijke plicht heeft om een informatiesysteem op
te zetten. Het KLPD dient een voor de opsporingsdiensten
beschikbaar en bruikbaar informatiesysteem voor het onderwerp terrorisme te
ontwikkelen. Het KLPD heeft al sinds 1994 een
informatiesysteem beschikbaar voor de verwerking van terrorisme-informatie,
namelijk het register Bijzondere recherche zaken (BRZ). Het KLPD zou voor het beleidsveld terrorisme over een informatiesysteem moeten
beschikken dat alle informatie bevat die opsporingsdiensten verzamelen en
die de indicatie «terrorisme» heeft meegekregen. Het systeem zou
uitsluitend door aangewezen functionarissen binnen de gehele politieorganisatie
te raadplegen moeten zijn. De systeembeschrijving ervan zou moeten aangeven
welke informatie vanuit welke kanalen op welke wijze aangeleverd zou moeten
worden.Overigens is de Algemene Rekenkamer van mening dat dit systeem zich
goed zou verdragen met het concept van informatiegestuurde opsporing op basis
van veredeling van alle beschikbare informatie zoals dat door de Raad van
Hoofcommissarissen is beschreven. Het in de reacties genoemde register Bijzondere
Recherche Zaken is ongetwijfeld   ook
waardevol, maar is niet meer dan wat het zegt te zijn: een register –
geen systeem.De Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister van BZK gaat
bezien of het juridisch en technisch mogelijk is om de afstemming van gegevens
tussen KLPD en AIVD langs geautomatiseerde weg te faciliteren. Dit initiatief
van de minister van BZK kan aan betekenis winnen als het KLPD beschikt over
een informatiesysteem voor het beleidsveld terrorisme zoals hierboven is omschreven.
Immers, met het ontwikkelen van een systeem zoals de Algemene Rekenkamer voor
ogen staat, zou alle beschikbare informatie voor het taakveld terrorisme uit
de politieorganisatie op een centraal punt beschikbaar komen – zowel
voor de politieorganisatie als voor de uitwisseling met de AIVD. De Algemene
Rekenkamer hoopt dat op dit laatste punt de technische en juridische belemmeringen
overwonnen kunnen worden. De AIVD verzamelt terrorisme-informatie
die gescheiden dient te blijven van informatie van opsporingsdiensten. Daardoor
is de door de AIVD verzamelde informatie slechts zeer beperkt bruikbaar voor
opsporingsonderzoeken.  Een geautomatiseerde afstemming van gegevens tussen
KLPD en AIVD vindt niet plaats. Wel wordt bezien of het juridisch en technisch
mogelijk is om de informatieverstrekking langs geautomatiseerde weg te faciliteren. Terrorismegerelateerde informatie wordt
vooral gebruikt om een adequate vorm van beveiliging te kiezen voor dreigingen
tegen personen of objecten. Voordat de minister of het lokaal gezag een beveiligingsbesluit
kan nemen, dient bespreking van de dreiging tegen de persoon of het object
in meerdere ambtelijke werkgroepen plaats te vinden. De Algemene Rekenkamer
vraagt zich af of de slagvaardigheid hierdoor niet in het gedrang komt. De minister van BZK zou antwoord moeten geven
op de vraag of de zorgvuldigheid voldoende dienstbaar is aan de ook noodzakelijke
slagvaardigheid in geval van beslissingen over beveiliging van personen en/of
objecten.Naar aanleiding van de aanbevelingen
van de Commissie Van den Haak heeft de overheid een groot aantal aanpassingen
doorgevoerd in de structuur van bewaking en beveiliging. Zo is per 1 januari
2003 een projectdirecteur-generaal Bewaking en Crisisbeheersing aangesteld.
Een integraal stelsel van bewaking en beveiliging, alsmede de onderliggende
informatiehuishouding, zal medio mei 2003 gereed zijn. Er is voorzien in wetgeving, bestuurlijke
leiding en ambtelijke ondersteuning voor het geval zich een nationale crisis
voordoet bijvoorbeeld als gevolg van een terroristische aanslag.   De politie heeft zich met een Handboek
veiligheidsbeleid voorbereid op een mogelijke crisissituatie. Of en hoe de
implementatie van de hierin opgenomen maatregelen vordert wordt echter niet
bijgehouden. De minister van BZK dient
na te gaan of het mogelijk is dat landelijk wordt bijgehouden in hoeverre
de maatregelen uit het Handboek veiligheidsbeleid bij de regionale politiekorpsen
zijn geïmplementeerd. De ministers
menen dat zij de implementatie van maatregelen uit het Handboek Veiligheid
van de Nederlandse politie niet kunnen bijhouden omdat dat valt binnen de
verantwoordelijkheid van de korpsbeheerders.De Raad van Hoofdcommissarissen
stelt daarbij dat het handboek geen opsomming is van dwingende voorwaarden
of minimumeisen. Het moet meer gezien worden als leidraad voor het veiligheidsbeleid
in de afzonderlijke politieregio's en biedt in die zin ruimte aan maatwerk
voor specifieke regionale verschillen. BIJLAGE 2 LIJST VAN AFKORTINGENABRIO Aanpak Bedrijfsvoering
Recherche Informatiehuishouding en Opleidingen AIVD Algemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst BBE Bijzondere Bijstands
Eenheden BOZ Bureau Operationele
Zaken BZK Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties CIE Criminele Inlichtingen
Eenheid CRI Divisie Centrale
Recherche InformatieDBRZ Dienst Bijzondere
Recherchezaken DRO Dienst Recherche
Onderzoeken Fte Formatie eenheden GED Grote Evaluatie Driehoek ICT Informatie en Communicatie
TechnologieIKP Informatie Knooppunt
Politie IKPS Informatie Knooppunt
Politie Systeem KLPD Korps Landelijke
PolitiedienstenME Mobiele Eenheid MIVD Militaire Inlichtingen
en Veiligheidsdienst MRO Melding Recherche
Onderzoeken NCCNationaal Coördinatie
Centrum NCIE Nationale Criminele
Inlichtingen Eenheid NHC Nationaal Handboek
Crisisbesluitvorming NI Unit Nationaal Inzicht NRIDienst Nationale Recherche
Informatie RID Regionale Inlichtingendienst RIU Unit Recherche Informatie
UitwisselingTEC Technische Evaluatie
Commissie URT3 Unit Recherche Tactiek
3 UTBT Unit Terrorismebestrijding
en Bijzondere TakenVROS Verwijsindex Recherche
Onderzoeken en Subjecten WivWet op de Inlichtingen –
en Veiligheidsdiensten Wpolr Wet Politieregisters ZwaCri Zware CriminaliteitXNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 215, nrs. 1–2.XNoot1Zie hiervoor de brief van de ministers van BZK en Justitie over de vorming
van een landelijke en bovenregionale recherche (Tweede Kamer, verg.jaar 2002–2003,
28 250, nr 4).XNoot1Op het onderwerp ICT binnen de regionale politiekorpsen zal in dit rapport
niet dieper worden ingegaan. De Tweede Kamer heeft de Algemene Rekenkamer
gevraagd een onderzoek te doen naar deze materie. In september 2003 zal hierover
gerapporteerd worden.XNoot1Ook het KLPD heeft een eigen Infodesk. Deze is ondergebracht bij DRO.XNoot1Nederlandse Politie Academie, De voorhoede van de opsporing. Evaluatie
van de kernteams als instrument in de aanpak van zware georganiseerde criminaliteit,
augustus 2002, blz 68.XNoot1Terrorisme is geen IKP-onderwerp. Dat betekent dat via de regionale infodesks
geen informatie over potentiële terroristische activiteiten wordt verzameld
en doorgestuurd.XNoot2Nederlandse Politie Academie, De voorhoede van de opsporing. Evaluatie
van de kernteams als instrument in de aanpak van zware georganiseerde criminaliteit,
augustus 2002.XNoot1Ook andere departementen zijn bij de preventie en bestrijding van terrorisme
betrokken. Zo is de minister van Defensie bijvoorbeeld betrokken vanuit zijn
verantwoordelijkheid voor het defensie-apparaat, de Militaire Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst en de Koninklijke Marechaussee. De Koninklijke Marechaussee
vervult een aantal politietaken zoals de politietaak op de luchthavens en
de bewaking van de buitengrenzen en taken op het gebied van de persoons- en
objectbeveiliging.XNoot1In deze werkgroep waren het Ministerie van Justitie, het Ministerie van
BZK, het Ministerie van Defensie en het KLPD vertegenwoordigd.XNoot2In dit onderzoek is niet nagegaan welke feitelijke samenwerkingsverbanden
met de Koninklijke Marechaussee en de rijksbelastingdienst zijn aangegaan.XNoot1Tevens blijft het mogelijk dat een opsporingsonderzoek op het veld van
terrorisme door een regionaal politiekorps onder leiding van een regionale
officier van justitie uitgevoerd kan worden.XNoot1Deze regeling is door de reorganisaties die zich bij het KLPD hebben voorgedaan
niet meer actueel. DBRZ is opgeheven na de reorganisatie. De taken op het
gebied van terreurbestrijding van DBRZ zijn overgenomen door vier units van
DRO. Omwille van de leesbaarheid zal in het vervolg van deze paragraaf dan
ook over DRO worden gesproken.XNoot1«Handleiding informatieverstrekking aan en door de AIVD en MIVD»
opgesteld door het college van procureurs-generaal.XNoot1In deze nota wordt alleen ingegaan op de eerstgenoemde taak.XNoot2Het ministerie van Justitie wees er op dat in de praktijk van deze bevoegdheid
nauwelijks gebruik wordt gemaakt.XNoot1Dit onderwerp zal nader aan de orde komen in het op verzoek van de Tweede
Kamer door de Algemene Rekenkamer uit te voeren onderzoek naar ICT bij de
politie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28845-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl