Wijziging Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging, dwangbehandeling); Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133317
 2008-2009
 
 30 492
 Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
(voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling)
 
 
 
 
 K
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 8 juli 2009
 De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport/Jeugd en Gezin heeft op 7 april 2009 gesproken over de brief van
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 27 maart 2009 inzake
uitvoering van een toezegging inzake de voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling
(30 492, J). Naar aanleiding daarvan heeft de commissie op 22 april
2009 aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een brief gestuurd.
 
 De minister heeft op 6 juli 2009 gereageerd.
 
 De commissie brengt bijgaand verslag uit van het gevoerde schriftelijk
overleg.
 
 De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport/Jeugd en Gezin,
 Warmolt de Boer
 
 BRIEF AAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDH EID, WELZIJN
EN SPORT 
 Den Haag, 22 april 2009
 
 De commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport/Jeugd en Gezin heeft
op 7 april 2009 gesproken over uw brief van 27 maart 2009 inzake
uitvoering van een toezegging inzake de voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling
(30 492, J). Vervolgens heeft de commissie op 21 april 2009 besloten
het hierna volgende onder uw aandacht te brengen.
 
 Naar aanleiding van het verzoek van de Eerste Kamer om nader onderzoek
in gang te zetten naar de verschillen tussen provincies en instellingen in
gedwongen opnames, rechterlijke machtigingen en dwangtoepassingen, ontving
de commissie op 27 maart jl. uw reactie en een verslag van het uitgevoerde
onderzoek. De reden van het gevraagde onderzoek was gelegen in het feit dat
uit het beschikbare gegevens bleek dat er aanzienlijke verschillen tussen
de regio’s zijn, terwijl de oorzaken van die verschillen niet duidelijk
zijn. In het gevoerde debat is aangegeven dat de verschillen vooral patiëntgebonden
zouden moeten zijn en niet gerelateerd aan de organisatie van de zorg en/of
aan gewoontes en tradities van de betrokken hulpverleners.
 In uw brief geeft u aan dat op basis van de onderzoeksresultaten geconcludeerd
kan worden dat regionale verschillen meer samenhangen met patiëntgerelateerde
factoren dan met de organisatie van de zorg. Hoewel deze zinsnede ook is terug
te vinden in de onderzoekssamenvatting die door de onderzoekers zelf is samengesteld,
is de commissie van mening dat deze conclusie onvoldoende recht doet aan de
gepresenteerde resultaten. De commissie hecht er aan in deze reactie enkele
aspecten die in het onderzoek naar voren zijn gekomen, onder uw aandacht te
brengen. Zij doet dat in het licht van de totstandkoming van de nieuwe «Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg».
 De oorzaken van de verschillen tussen de regio’s zijn meervoudig.
Het gaat – aldus de onderzoekers – onder andere om de bevolkingssamenstelling,
de grootstedelijke problematiek, de wijze waarop procedures worden toegepast,
de omvang en de kwaliteit van de ketenzorg, samenwerking tussen betrokken
partijen en persoonlijke – aan de instellingscultuur – gerelateerde
visies. Wat, wanneer het zwaarst weegt is niet zonder meer duidelijk.
 Zo blijkt uit dit onderzoek dat het zorgaanbod van invloed is op de toepassing
van BOPZ-maatregelen. Noordoost Nederland heeft van oudsher een overschot
aan klinische voorzieningen, in Maastricht zijn er meer nieuwe voorzieningen
en is van meet af aan ingezet op extramuralisering, de regio Rotterdam/Rijnmond
neemt een tussenpositie in. Ook voor de toekomst is het van belang te voorkomen
dat een historisch gegroeide situatie mede van invloed is op het inzetten
van dwangmaatregelen.
 Een ander op z’n minst opmerkelijk resultaat zijn de regionale verschillen
naar diagnose. Zo blijkt dat de inbewaringstellingen (IBS’en) in Maastricht
en Groningen vaker gerelateerd zijn aan stemmingsstoornissen als een van de
diagnosen, in Rotterdam gaat het meer om schizofrenie en psychotische stoornissen.
Zeker zullen hier de verschillen in patiëntenpopulatie een rol spelen,
maar het is allesbehalve denkbeeldig dat ook verschillende referentiekaders
en tradities van de behandelaars in het geding zijn. Ook zou het zeer wel
kunnen zijn dat de kwaliteit van de samenwerking tussen partners en de organisatie
van de ketenzorg een rol speelt.
 De onderzoekers hebben ook gekeken naar regionale verschillen naar soort
gevaar. Terwijl in Maastricht bij IBS’en vooral gaat om suïcidepogingen
ofplannen, is in Rotterdam en Groningen gevaar voor anderen of voor de algemene
veiligheid een belangrijk criterium. Ook hier kunnen natuurlijk patiëntkenmerken
de belangrijkste verklarende factor zijn, maar ook hier zullen
zeker andere factoren een rol spelen.
 
 De informatievoorziening rond de toepassing van dwangopnamen laat nog
veel te wensen over. Het is van groot belang om straks bij de nieuwe wet de
dataverzameling voort te zetten opdat het gebruik van dwang nauwlettend kan
worden gevolgd en de eventuele regionale verschillen kunnen worden verklaard.
De dataverzameling is ook nodig om evaluatieonderzoek te kunnen uitvoeren
gericht op de preventie van dwangmaatregelen. In de nieuwe wet zullen bovendien
voldoende waarborgen moeten zijn opgenomen om de regionale verschillen die
niet terug te voeren zijn op persoonsgebonden factoren, tegen te gaan.
 De commissie vertrouwt erop dat bij de voorbereidingen van de nieuwe wet
deze punten zullen worden meegenomen en dat daaraan in de memorie van toelichting
de nodige aandacht zal worden geschonken.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport/Jeugd en Gezin,
 T. M. Slagter-Roukema
 
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 6 juli 2009
 
 In reactie op uw brief van 22 april jl., met kenmerk 143688.01u,
over het rapport «Regionale patronen van dwangopnamen» bericht
ik u als volgt.
 
 De commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport/Jeugd en Gezin (verder:
de commissie) stelt dat de conclusie in het rapport dat regionale verschillen
meer zouden samenhangen met patiëntgerelateerde factoren dan met de organisatie
van de zorg, onvoldoende recht doet aan de resultaten van het onderzoek. Daarbij
wordt in het bijzonder gewezen op de invloed van het zorgaanbod op de toepassing
van Bopz-maatregelen en de gevonden regionale verschillen naar diagnose en
soort gevaar. Naar het oordeel van de commissie kunnen patiëntkenmerken
de belangrijkste verklarende factor zijn, maar zullen zeker ook andere factoren
zoals het zorgaanbod en de verschillende referentiekaders en tradities van
de behandelaars een rol spelen.
 
 In het rapport «Regionale patronen van dwangopnamen» (verder:
het rapport) wordt aangegeven dat er historisch gegroeide regionale verschillen
zijn in het zorgaanbod, die tot uitdrukking komen in het totale GGZ-gebruik
en in de ontwikkeling van de extramuralisering in de onderscheiden regio’s.
Er is weinig onderzoek gedaan naar de effecten van verschillen in de organisatie
van de zorg en de kwaliteit van de samenwerking tussen betrokken partijen
op de toepassing van dwangopnamen. Voor zover bekend zijn dergelijke effecten
van beperkte omvang, maar dit vergt nader onderzoek. Het rapport is dan ook
onderdeel van een uitgebreidere studie «Dwang en drang» van de
psychiatrische casusregisters waarin onder andere wordt ingegaan op regionale
verschillen in de voor- en nazorg rond dwangopnamen.
 
 In het rapport wordt duidelijk gemaakt dat regionale verschillen in de
toepassing van dwangopnamen worden veroorzaakt door een combinatie van factoren,
onder andere bevolkingssamenstelling, stedelijke problematiek, de ketenzorg
en de visies van behandelaars. De commissie merkt terecht op dat niet zonder
meer duidelijk is wanneer welke factoren het zwaarste wegen. De onderzoeksresultaten
laten zien dat ook wanneer rekening wordt gehouden met de samenstelling van
de bevolking, de regionale verschillen in de aantallen dwangopnamen groot
zijn met name tussen kleinere en grote steden. Verder wordt in het rapport
beschreven dat de regionale verschillen naar diagnose en soort gevaar statistisch
gezien niet erg sterk zijn en vooral de inbewaringstellingen betreffen.
 
 De inhoudelijke beoordeling laat veel overeenstemming zien en roept het
beeld op dat het bij spoedopnamen vooral gaat om suicidegevaar, met in de
grootstedelijke omgeving bovendien het gevaar voor anderen. Op grond daarvan
wordt aan de verschillen in de organisatie van de zorg en de visies van behandelaars
minder gewicht toegekend dan aan andere factoren, zoals de omvang en ernst
van de psychiatrische problematiek in de grote steden. In het onderzoekprogramma «Dwang
en drang» van de psychiatrische casusregisters zal eveneens worden ingegaan
op regionale verschillen in organisatie en patronen van zorg rond dwangopnamen.
 
 In het licht van de totstandkoming van de nieuwe «Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg» vestigt de commissie de aandacht op de
gebrekkige informatievoorziening rond de toepassing van dwangopnamen enacht het van belang hieraan aandacht te besteden in de nieuwe wet verplichte
ggz. In reactie hierop: de nieuwe wet verplichte ggz is een gezamenlijke verantwoordelijkheid
van mijn ambtgenoot van Justitie en mijzelf, maar mijn ambtgenoot van Justitie
zal de primaire verantwoordelijkheid dragen voor de totstandkoming daarvan.
Uw opmerking zal ik dan ook doorgeleiden ten behoeve van de verdere gedachtevorming
voor de formulering van het uiteindelijke wetsvoorstel. De tekst van het wetsvoorstel
ligt nog niet definitief vast. Er worden voor de parlementaire behandeling
in het najaar van 2009 geen onomkeerbare beslissingen genomen.
 
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 A. Klink
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Werner (CDA), Van den Berg (SGP), Dupuis (VVD) (vice-voorzitter), Rosenthal
(VVD), Swenker (VVD), Tan (PvdA), Van de Beeten (CDA), Slagter-Roukema (SP)
(voorzitter), Linthorst (PvdA), Biermans (VVD), Putters (PvdA), Leijnse (PvdA),
Engels (D66), Thissen (GL), Goyert (CDA), Peters (SP), Quik-Schuijt (SP),
Huijbregts-Schiedon (VVD), Laurier (GL), Ten Horn (SP), Meurs (PvdA), Leunissen
(CDA), De Vries-Leggedoor (CDA), Koffeman (PvdD), Kuiper (CU), Lagerwerf-Vergunst
(CU), De Boer (CU), Yildirim (Fractie-Yildirim) en Flierman (CDA).