Mijnbouwwet; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20012002-26219, nr. 313b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

10-09-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

26219 nr. 313b

06-09-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz. INLEIDING, DOELSTELLING EN WERKINGSSFEER1. Stabiel mijnbouwklimaat, kleine veldenbeleid en aansluiting
nieuwe Gaswet2. Eigendom delfstoffenVERGUNNINGENSTELSEL3. Administratieve lasten4. Vergunningenstelsel voor mijnbouwactiviteiten5. Weigeringsgronden bij vergunningverlening6. Opslag7. Opruiming oude installaties8. Oudheidkundige vondstenBODEMBEWEGING9. Termijn metingen10. Technische Commissie Bodembeweging11. Schade door bodembeweging12. Omkering bewijslast13. MijnbouwbesluitOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26219Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 219Regels met betrekking tot het onderzoek naar en het winnen van delfstoffen
en met betrekking tot met de mijnbouw verwante activiteiten (Mijnbouwwet)nr. 313bMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 6 september 2002Inhoudsopgave blz. Inleiding,
doelstelling en werkingssfeer21.Stabiel mijnbouwklimaat, kleine
veldenbeleid en aansluiting nieuwe Gaswet2 2.Eigendom delfstoffen5    Vergunningenstelsel83.Administratieve lasten8 4.Vergunningenstelsel voor mijnbouwactiviteiten9 5.Weigeringsgronden bij vergunningverlening10 6.Opslag11 7.Opruiming oude installaties12 8.Oudheidkundige vondsten13   Bodembeweging149.Termijn metingen14 10.Technische commissie bodembeweging1511.Schade door bodembeweging16 12.Omkering bewijslast20    Zorg
voor goede uitvoering activiteiten 13.Mijnbouwbesluit21INLEIDING, DOELSTELLING EN WERKINGSSFEERMet belangstelling heb ik kennis genomen van het voorlopig verslag van
de vaste commissie voor Economische Zaken, vastgesteld op 9 juli 2002.
Tot mijn genoegen heb ik mogen constateren dat de leden van diverse fracties
zich welwillend hebben opgesteld ten opzichte van het wetsvoorstel. Dit voorstel
komt in de plaats van het huidige stelsel dat een groot aantal naast elkaar
staande mijnbouwwetten kent. Verder stel ik met vreugde vast dat de commissie
de behandeling van het wetsvoorstel voortvarend aanpakt. Dit wordt door mij
bijzonder op prijs gesteld aangezien mijn streven erop is gericht dat de Mijnbouwwet
met de daarop gebaseerde regelingen met ingang van 1 januari 2003 in
werking treedt. Voor een spoedige inwerkingtreding pleit mede dat van de nieuwe
mijnbouwregelgeving een reductie van 29% van de administratieve lasten voor
de mijnbouwsector wordt verwacht.Bij de beantwoording van de vragen heb ik omwille van de overzichtelijkheid
ervoor gekozen de vragen per onderwerp te groeperen. Voor de rangschikking
van de onderwerpen is grotendeels aangesloten bij de opzet die door de vaste
commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer werd gehanteerd. De met
het onderwerp bodembeweging verband houdende vragen zijn integraal in een
afzonderlijke paragraaf opgenomen.1. Stabiel mijnbouwklimaat, kleine veldenbeleid en aansluiting
nieuwe GaswetDe leden van de fractie van het CDA wilden weten waarom de in artikel
76 geregelde eenmalige afdracht aan de provincie alleen betrekking heeft op
koolwaterstoffen en niet op andere bodemschatten zoals zout of nog niet ontdekte
bodemschatten. Deze leden vroegen zich voorts over de Gasunie af of het niet
de hoogste tijd is om een duidelijke scheiding aan te brengen in de verantwoordelijkheden
met vermelding van de voor- en nadelen van een mogelijke scheiding. Zij stelden
tenslotte de vraag hoe het huidig regime zich verhoudt tot de ontwikkelingen
in EG-verband en vroegen in het antwoord daarop de wijziging van de Gasrichtlijn
te betrekken.Met de afdrachtverplichting aan de provincie voor houders van vergunningen
voor het winnen van koolwaterstoffen wordt aangesloten op de huidige situatie
waarin alleen een houder van een concessie voor de winning van olie en gas
een afdracht aan de gemeente is verschuldigd. De huidige concessies voor de
winning van zout bevatten geen vergelijkbare bepalingen en het opnemen van
een additionele afdrachtverplichting voor de zoutwinning in het wetsvoorstel
zou hebben geleid tot een verzwaring van de financiële lasten van deze
sector. Wat betreft de afdrachten over de exploitatie van toekomstige bodemschatten,
kan worden opgemerkt dat het wetsvoorstel voor andere vergunningen dan die
voor het opsporen en winnen van koolwaterstoffen geen algemeen geldende afdrachtverplichtingen
bevat. Deze zullen in voorkomende gevallen worden opgenomen in de aan de vergunning
te verbinden voorschriften. Op grond van artikel 98, derde lid, kan een verplichting
tot een afdracht aan de provincie worden opgenomen in de vergunningvoorschriften.Alvorens in te gaan op de vragen over Gasunie, merk ik op dat Gasunie
van meet af al een commercieel bedrijf is geweest. Niettemin heeft het bedrijf
met betrekking tot het kleine veldenbeleid altijd met zorg de inmiddels ook
bij wet toegewezen publieke taak uitgeoefend. Mede door de nadrukkelijke bemoeienis
van de staat als gevolg van zijn aandeelhouderschap bij het bepalen van het
beleid van Gasunie, is er altijd een goed evenwicht geweest tussen het commercieel
belang en de publieke taak. Met de leden van de CDA-fractie ben ik van mening
dat een goede waarborg van de publieke belangen, ook in de nieuwe situatie
van het grootste belang is. De duidelijke scheiding van belangen
die deze leden voorstaan is dan ook precies het beoogde doel van de herstructurering
van het Gasgebouw zoals die door de toenmalige Minister van Economische Zaken,
mevrouw A. Jorritsma-Lebbink, in haar brief van 19 november 2001 aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal1 is gepresenteerd en in haar brief van 8 april 2002 aan dezelfde
Voorzitter2 nader is toegelicht. In deze brieven
wordt ook ingegaan op de voor- en nadelen van de scheiding van de verantwoordelijkheden.
De staat is verantwoordelijk voor het publieke belang dat transparant en bij
voorkeur wettelijk geregeld dient te zijn. De publieke taak die Gasunie thans
heeft voor de uitvoering van het kleine veldenbeleid wordt in de nieuwe structuur
neergelegd bij de Maatschap Groningen (Energie Beheer Nederland B.V. en Nederlandse
Aardolie Maatschappij B.V.). Het voordeel hiervan is dat aldus wordt aangesloten
bij de oorspronkelijke opzet van het Gasgebouw. De huidige partners in het
Gasgebouw blijven zo in de Maatschap Groningen verantwoordelijkheid dragen
voor het kleine veldenbeleid, dat immers alleen kan bestaan dankzij de beschikbaarheid
van het Groningenveld. Overigens, nadelen zie ik niet; sterker nog, de scheiding
is noodzakelijk om de publieke taak en de transparantie te waarborgen.Wat betreft de vraag naar de ontwikkelingen in EG-verband in dit verband,
waaronder wijziging van de Gasrichtlijn, merk ik op dat de voorstellen voor
herstructurering zoals weergegeven in de eerder genoemde brieven in lijn zijn
met het concept van een tweede Gasrichtlijn waarbij een volledige scheiding
tussen handel en transport wordt geregeld.De leden van de fractie van de VVD vroegen om een reactie op hun mening
dat de heffing van winstaandeel, naast vennootschapsbelasting, vanaf een winstmarge
van 25% ongunstig lijkt uit te werken voor de vergunninghouder wiens winstmarge
zich net boven dat percentage bevindt. Voorts wilden deze leden weten wat
de grondslag is voor de waardebepaling van onroerende zaken voor de heffing
van de onroerend zaakbelasting door gemeenten en hoe de OZB-bedragen zich
verhouden tot de voormalige afdrachten van concessionarissen aan gemeenten.
Ook stelden de hier aan het woord zijnde leden de vraag of er in het kader
van de eerbiedigende werking van artikel 18 voor financiële vergunningvoorschriften
nog wel sprake is van een level playing field voor de concessies die vóór
1965 alsmede de vergunningen en concessies die daarna zijn verleend. Tenslotte
vroegen deze leden zich af hoe de relatie tot stand komt tussen het door de
overheid gewenste productieniveau enerzijds en de vergunningverlening anderzijds.De afdracht van winstaandeel van mijnbouwondernemingen naast de vennootschapsbelasting
is één van de middelen om de Nederlandse samenleving optimaal
te laten delen in de opbrengsten van de winning van de nationale bodemschatten.
Naast vennootschapsbelasting over het totaal van zijn ondernemersactiviteiten
is, kort samengevat, een mijnbouwondernemer over het met zijn mijnbouwactiviteiten
behaalde resultaat winstaandeel verschuldigd. Deze afdrachten zijn onderling
verrekenbaar in die zin dat het te betalen bedrag aan winstaandeel een aftrekpost
is bij de berekening van de verschuldigde vennootschapsbelasting, terwijl
een op het tarief voor de vennootschapsbelasting gebaseerd bedrag in mindering
komt op het verschuldigde bedrag aan winstaandeel. Het in elkaar oplossen
van de formules voor de berekening van de vennootschapsbelasting en voor het
winstaandeel geeft te zien dat een vergunninghouder bij het behalen van een
winstmarge van 25% naast vennootschapsbelasting in toenemende mate winstaandeel
verschuldigd is. In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel (Kamerstukken
II 1998/99, 26 219, nr. 3, blzz. 33 tot en met 36) en in de
nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 1998/99, 26 219,
nr. 7, blzz. 60 en 61) is deze berekeningswijze uiteengezet. Anders gezegd:
het totaalpercentage van vennootschapsbelasting en winstaandeel
tezamen bestaat tot aan een winstmarge van 25% louter uit de vennootschapsbelasting
van thans 34,5% en loopt bij het bereiken van een winstmarge van 25% geleidelijk
op naar 50% naarmate de winstmarge hoger wordt. Het maximumtarief van 50%
(voor vennootschapsbelasting en winstaandeel samen) is overigens pas verschuldigd
bij een winstmarge van 100% en betreft dus een hypothetisch geval, want dan
zou deze ondernemer in het geheel geen kosten hebben gehad. De veronderstelling
dat een vergunninghouder met een winstmarge van net boven de 25% zal worden
belast volgens het maximumtarief van 50% is dus niet juist. De voorgestelde
systematiek leidt tot een flexibele heffing van het winstaandeel waarbij rekening
wordt gehouden met de resultaten die de vergunninghouder met zijn mijnbouwactiviteiten
heeft behaald en waarbij minder rendabele activiteiten niet met een extra
winstaandeelafdracht worden belast.Over de OZB-heffing van mijnbouwondernemingen in relatie tot het vervallen
van de voormalige afdracht aan gemeenten merk ik het volgende op. Met de invoering
van de heffing van OZB over winningslocaties ontvangen gemeenten inkomsten
die voor een deel kunnen worden gezien als een vergoeding voor werkzaamheden
ten behoeve van mijnbouwactiviteiten binnen hun grondgebied. Daardoor kon
in het wetsvoorstel deze afdracht van mijnbouwondernemingen aan gemeenten
vervallen. De waardebepaling en waardevaststelling van de zich op het grondgebied
van een gemeente bevindende onroerende zaken vindt plaats door de betrokken
gemeente met inachtneming van de Wet waardering onroerende zaken. In gemeentelijke
belastingverordeningen worden de heffingsmaatstaven en de tarieven nader geconcretiseerd.
Er is geen één-op-één-relatie tussen het niveau
van de OZB-afdracht en de voormalige afdracht aan de gemeente. Daarnaast is
de rol van provincies bij de ruimtelijke planning toegenomen zonder dat daar
inkomsten tegenover staan. Het wetsvoorstel brengt hierin verandering door
te bepalen dat een mijnbouwonderneming een afdracht aan de provincie in plaats
van aan de gemeente verschuldigd is als een nieuwe winningslocatie in gebruik
wordt genomen.Het afdrachtenregime voor vergunningen die ná 1965 zijn verleend
voor de olie- en gaswinning op het continentaal plat ligt vast in de voorschriften
die aan de vergunningen zijn verbonden. De bepalingen inzake afdrachten zijn
geformuleerd in de koninklijke besluiten van 1967, 1976 en 1996 ter uitvoering
van de Mijnwet continentaal plat. In de vergunningvoorschriften wordt aan
die koninklijke besluiten gerefereerd. Deze financiële bepalingen zijn
voorts overgenomen in de overeenkomsten die na 1965 door de staat zijn gesloten
met de houders van concessies voor de olieen gaswinning op het Nederlands
territoir. Daardoor zijn de financiële voorschriften voor vergunningen
op zee en concessies op land sinds 1965 nagenoeg gelijk. De concessies Schoonebeek,
Groningen, Rijswijk, Tubbergen en Rossum-De Lutte, waarop de leden van de
VVD-fractie kennelijk doelden, zijn onder andere omstandigheden verleend.
Ten tijde van de verlening van die concessies golden er nog geen gestandaardiseerde
wettelijke afdrachtverplichtingen. De afdrachtverplichtingen in het kader
van deze concessies zijn uitgewerkt in overeenkomsten en wijken, zoals door
deze leden wordt opgemerkt, fundamenteel af van de financiële voorschriften
die na 1965 tot stand zijn gekomen. Voor deze concessies van vóór
1965 geldt dan ook niet het afdrachtenregime van het wetsvoorstel dat aansluit
bij de afdrachtverplichtingen zoals die vanaf 1965 worden gehanteerd.Wat betreft de eerbiedigende werking van bestaande afdrachtverplichtingen
is er tussen de vóór 1965 verleende concessies en de daarna
verleende vergunningen en concessies geen verschil. Dat geldt zowel onder
de huidige wet- en regelgeving als onder de Mijnbouwwet. Voor de vergunningen
voor olie- en gaswinning op zee die zijn verleend met toepassing van de Mijnwet
continentaal plat geldt, dat ingevolge artikel 18 van die wet
de aan de vergunningen verbonden voorschriften niet eenzijdig door de Minister
van Economische Zaken kunnen worden gewijzigd, maar alleen op verzoek van
de vergunninghouder. De bij de concessies behorende overeenkomsten kunnen
alleen met instemming van beide partijen worden gewijzigd. Dat geldt eveneens
voor de overeenkomsten die zijn gesloten in het kader van de vóór
1965 verleende concessies. Een stabiel mijnbouwklimaat en het kunnen nemen
van verantwoorde investeringsbeslissingen zijn erbij gebaat dat huidige vergunning-
en concessiehouders de zekerheid hebben dat hun afdrachtverplichtingen niet
eenzijdig kunnen worden verzwaard. Het wetsvoorstel, dat ook voor de bestaande
vergunningen en concessies een nieuwe afdrachtstelsel in het leven roept,
bevat voor de na 1965 verleende vergunningen en concessies geen verzwaringen
en is daarom door de mijnbouwindustrie algemeen aanvaard. Ingevolge een amendement
van Van Walsem (Kamerstukken II 2001/02, 26 219, nr. 83) is in artikel
55 van het wetsvoorstel wederom de eerbiedigende werking voor bestaande vergunningen
gewaarborgd. Een wijziging in de rechtstreeks werkende financiële bepalingen
van de Mijnbouwwet is op grond van dit artikel slechts van toepassing op voor
de inwerkingtreding van de Mijnbouwwet verleende vergunningen en de vergunninghouder
daarom verzoekt.Het belangrijkste instrument met het oog op het productieniveau ligt in
de instemming van de Minister van Economische Zaken met het door de vergunninghouder
in te dienen winningsplan zoals vastgelegd in artikel 34, derde lid, van het
wetsvoorstel. Onderdeel van een winningsplan is de jaarlijks uit het desbetreffende
voorkomen te winnen hoeveelheden delfstoffen. Beoordelingscriterium voor ingediende
winningsplannen is het planmatig beheer van voorkomens. In de toelichting
bij de tweede nota van wijziging, waarbij de artikelen over het winningsplan
in het wetsvoorstel zijn opgenomen, is vermeld dat «aan het kleine-veldenbeleid
onder andere uitvoering wordt gegeven door het instrument van het winningsplan.
Om het tempo en de wijze van winning te kunnen beoordelen in het kader van
het planmatig beheer van delfstoffen is het noodzakelijk dat de vergunninghouder
na verlening van de winningsvergunning een winningsplan ter goedkeuring aan
de Minister van Economische Zaken voorlegt.» Daarnaast bevat paragraaf 5.4
van de Gaswet bepalingen met betrekking tot planmatig beheer van gasvoorkomens.
Deze bepalingen zijn in het bijzonder gericht op de inzet van aardgas uit
de concessie Groningen. Over planmatig beheer zijn dus zowel in de Mijnbouwwet
regels gesteld, namelijk bij de beoordeling van de ingediende winningsplannen,
als in de Gaswet. Het instrument van planmatig beheer wordt niet als afzonderlijk
criterium gehanteerd bij de verlening van winningsvergunningen (vergelijk
de artikelen 7 tot en met 10 van het wetsvoorstel). Reden hiervan is dat ten
tijde van de vergunningverlening (nog) niet alle winbare voorkomens in het
vergunningsgebied bekend zijn.2. Eigendom delfstoffenDe leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen over de eigendom
van delfstoffen. Onder verwijzing naar het arrest van de Hoge Raad van 25 oktober
1907, W 8606, meenden zij dat de eigendom van de delfstoffen berust bij de
eigenaar van de bovengrond. De artikelen 2 en 3 van de Mijnbouwwet, waarin
is bepaald dat de staat de eigenaar is van delfstoffen op een diepte van meer
dan 100 meter, komt volgens hen feitelijk neer op onteigening, hetgeen betekent
dat de eigenaar van de bovengrond mede in het licht van artikel 14 van de
Grondwet recht op schadevergoeding heeft.De opvattingen over de vraag bij wie de eigendom van delfstoffen berust,
lopen van oudsher sterk uiteen. Er plegen drie stelsels te worden onderscheiden: 1. Het accessiestelsel. Dit stelsel houdt in dat de eigenaar van de bovengrond
ook eigenaar is van de zich in de grond bevindende delfstoffen.2. Het dominialiteitsstelsel. Dit stelsel houdt in dat de staat de eigenaar
is van de zich in de grond bevindende delfstoffen.3. Het res-nullius-stelsel. Dit stelsel houdt in dat de staat noch de
eigenaar van de bovengrond de eigenaar is van de zich in de grond bevindende
delfstoffen. De wet stelt regels over verkrijging van de eigendom van de delfstoffen
die zich in de grond bevinden.De opvatting dat de overheid de volledige zeggenschap (dus de eigendom)
hoort te hebben over alle natuurlijke hulpbronnen, opdat die optimaal ten
goede komen aan de gemeenschap, heeft in de geschiedenis vanaf 1810 aan
kracht gewonnen. Dit blijkt uit de staatsbemoeienis met de exploratie en exploitatie
van delfstoffen. Het is in de huidige Nederlandse mijnwetgeving ook vastgelegd
dat de overheid door de verlening van een concessie de eigendom van delfstoffen
laat overgaan op de concessionaris. De wetgever heeft dit destijds niet gezien
als onteigening van de eigenaar van de bovengrond. Dit duidt erop dat ook
onder het huidige recht niet het accessiestelsel wordt gehuldigd.Bij de beantwoording van de vraag bij wie de eigendom van de delfstoffen
berust, is artikel 5:20 van het Burgerlijk Wetboek van belang. Dit artikel
bepaalt dat de eigendom van de grond de zich daaronder bevindende aardlagen
omvat, tenzij de wet anders bepaalt. Hierdoor staat buiten twijfel dat de
wetgever de eigendom verticaal kan begrenzen. Over de vraag hoe de eigendomsverhoudingen
liggen ten aanzien van delfstoffen onder de geldende Mijnwet 1810 lopen de
meningen in de juridische literatuur uiteen. Duidelijk is dat na de verlening
van een concessie de eigendom van de delfstoffen bij de concessiehouder berust
(zie artikel 19 van de Mijnwet 1810). De toestand vóór verlening
van de concessie is minder duidelijk. Sommigen menen dat de wet een uitwerking
geeft van het dominialiteitsbeginsel, hetgeen betekent dat de staat voor de
verlening van de concessie al eigenaar was van de onontgonnen delfstoffen;
anderen zijn van mening dat de delfstoffen voor de verlening van de concessie
als res nullius moeten worden aangemerkt; terwijl weer anderen verkondigen
dat de eigenaar van de bovengrond zowel voor, als na de concessieverlening
eigenaar is van de ondergrond, en de concessionaris slechts een beperkt zakelijk
recht verkrijgt. Gelet op de bewoordingen van artikel 5:20, onderdeel b, van
het Burgerlijk Wetboek is de voor de hand liggende uitleg dat de delfstoffen
als zout en steenkool vóór de concessieverlening eigendom zijn
van de grondeigenaar. Deze delfstoffen vormen als zodanig immers een «aardlaag».
Delfstoffen als aardolie en aardgas vormen daarentegen op zich geen «aardlaag»,
maar bevinden zich in poreus gesteente in een aardlaag. Het is verdedigbaar
dat eigendom van deze delfstoffen niet bij de grondeigenaar berust. Vergelijk
ook de juridische positie van grondwater dat zich in de ondergrond bevindt
(artikel 5:20, onder c, van het Burgerlijk Wetboek). Echter, absolute zekerheid
kan hierover niet worden gegeven. Het arrest van de Hoge Raad van 25 oktober
1907 biedt, anders dan genoemde leden klaarblijkelijk meenden, deze zekerheid
niet. De Hoge Raad overwoog in dit arrest alleen dat na de concessieverlening
zogeheten mijnrente (artikel 6 van de Mijnwet 1810) als een zakelijk recht
op de mijn rust, maar over de vraag bij wie de eigendom vóór
de concessieverlening berust werd geen uitspraak gedaan.De leden van de CDA-fractie stelden verder een aantal vragen over de in
artikel 4 van de wet neergelegde verplichting voor de rechthebbende op de
bovengrond te gedogen dat de houder van een mijnbouwvergunning mijnbouwactiviteiten
verricht.Op grond van artikel 5:20, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek kan
de eigenaar zich niet verzetten tegen het gebruik van zijn grond, indien dit gebruik zo hoog boven of zo diep onder het aardoppervlak plaatsvindt
dat hij geen belang heeft om zich daartegen te verzetten. Deze algemene norm
wordt in artikel 4 van de Mijnbouwwet geconcretiseerd in die zin dat de eigenaar
van de bovengrond moet gedogen dat een mijnbouwondernemer op een diepte van
meer dan 100 meter mijnbouwactiviteiten verricht, overeenkomstige de daarvoor
geldende regels. Artikel 4 laat de aansprakelijkheid van de mijnbouwondernemer
voor door zulke activiteiten ontstane schade overigens onverlet (vergelijk
artikelen 6:162 en 6:177 van het Burgerlijk Wetboek). Het belang van de eigenaar
van de bovengrond wordt door artikel 4 van de Mijnbouwwet naar mijn mening
dan ook zeker niet aangetast.Met betrekking tot de vraag van genoemde leden of de rechthebbende op
de bovengrond belanghebbende in de zin van artikel 1:2 van de Algemene wet
bestuursrecht is, merk ik op dat volgens vaste jurisprudentie een feitelijk
belang voldoende is om aangemerkt te kunnen worden als belanghebbende; een
rechtens beschermd belang is niet vereist (vergelijk ABRS 30 januari
1997, JB 1997, 114 m.nt. HJS). Gelet hierop lijkt mij dat de rechthebbende
op de bovengrond belanghebbende is bij een besluit over verlening van een
mijnbouwvergunning, zoals een opslagvergunning. Het is immers denkbaar dat
hij door verlening van zo'n vergunning feitelijk in zijn belangen wordt geraakt.
Overigens zal de rechthebbende in een bezwaar- of beroepsprocedure alleen
mijnbouwkundige bezwaren kunnen aanvoeren. Ik teken hierbij aan dat uiteindelijk
de rechter bepaalt wie belanghebbende is in de zin van artikel 1:2 van de
Algemene wet bestuursrecht.Ten slotte wierpen de leden van de fractie van het CDA enkele vragen op
over de eigendom bij opslag van stoffen.Ik merk allereerst op dat, anders dan deze leden meenden, de eigendom
van de stoffen tijdens de opslag niet altijd blijft berusten bij degene die
eigenaar wat ten tijde van het opslaan van die stoffen. Het is immers niet
altijd duidelijk of natrekking of zaaksvermenging optreedt. Dit hangt af van
de aard van de opgeslagen stoffen en de wijze van opslag. Zo zal bij opslag
van gas in een gasveld altijd vermenging met het al in dat veld aanwezige
gas optreden. Van de uit de ondergrond gehaalde moleculen zal niet meer met
zekerheid te zeggen zijn of zij daar oorspronkelijk aanwezig waren, dan wel
opgeslagen zijn. De eigendom van het opgeslagen gas zal op grond van artikel
3, eerste lid, van de wet tijdens de opslag waarschijnlijk door natrekking
of vermenging bij de staat liggen dan wel, als het een onder de Mijnwet 1810
verleende winningsvergunning betreft, bij de houder van die vergunning. Daarentegen
zal bij opslag van stoffen in een kolen- of zoutmijn niet snel sprake zijn
van vermenging of natrekking, zodat de eigendom in de regel zal blijven berusten
bij de oorspronkelijke eigenaar. Om in de praktijk onduidelijkheid over de
eigendom te voorkomen is in artikel 3, derde lid, van de wet bepaald dat degene
die oorspronkelijk eigenaar van de stoffen was of diens rechtsopvolger op
het tijdstip van het terughalen van de stoffen eigenaar wordt van dezelfde
hoeveelheid stoffen als welke destijds is opgeslagen.Dat opgeslagen stoffen door een of andere oorzaak omhoog kunnen komen
tot een diepte van minder dan 100 meter is praktisch gesproken nagenoeg uitgesloten.
Dit houdt verband met de geologische structuur van de bodem en het gegeven
dat opslag meestal op veel grotere diepte dan 100 meter plaatsvindt. Indien
zich het nagenoeg theoretische geval zou voordoen dat opgeslagen stoffen omhoog
komen tot een diepte van minder dan 100 meter, kan zich inderdaad een eigendomsovergang
voordoen. Hierbij moet onderscheid worden gemaakt tussen stoffen waarbij natrekking
of vermenging plaatsvindt en stoffen waarbij dat niet het geval is. In laatstbedoeld
geval blijft de oorspronkelijke eigenaar de eigenaar van die stoffen, ongeacht
op welke diepte deze zich bevinden. Eerstgenoemd geval ligt ingewikkelder.
Zolang opgeslagen olie of gas zich op een diepte van meer dan 100 meter in
een olie- of gasvoorkomen bevindt, zal door natrekking of vermenging meestal
de eigendom berusten bij de staat dan wel, als het een onder de Mijnwet 1810
verleende winningsvergunning betreft, bij de houder van die vergunning. Indien
de stoffen omhoog komen tot een diepte van minder dan 100 meter is het bijzondere
regime van de artikelen 2 en 3 van de Mijnbouwwet echter niet meer van toepassing
en gaat het algemene regime van artikel 5:20 van het Burgerlijk Wetboek weer
onverkort gelden, op grond waarvan in beginsel de eigenaar van de bovengrond
eigenaar is van zich in die grond bevindende stoffen. Hierbij teken ik aan
dat, zoals hierboven uiteengezet, omstreden is of stoffen als aardolie en
aardgas vallen onder het bereik van artikel 5:20 van het Burgerlijk Wetboek.
Overigens is niet zozeer de eigendomssituatie tijdens de opslag, als wel die
ten tijde van het terughalen van de stoffen van belang. De meest voor de hand
liggende opvatting is dat, als de stoffen zich ten tijde van het terughalen
op een diepte van minder dan 100 meter bevinden, artikel 3, derde lid, van
de wet niet van toepassing is en de oorspronkelijke eigenaar van de stoffen
geen recht kan doen gelden op eenzelfde hoeveelheid stoffen. Hij zal zich
in dat geval misschien kunnen beroepen op contractuele afspraken met degene
die de stoffen voor hem heeft opgeslagen. Overigens is ook een andere opvatting
verdedigbaar, namelijk dat de oorspronkelijke eigenaar de stoffen destijds
heeft opgeslagen onder het regime van de Mijnbouwwet, in de veronderstelling
dat hij op het tijdstip van terughalen recht kon doen gelden op eenzelfde
hoeveelheid stoffen als welke hij had opgeslagen en dat hierin door factoren
waarop hij geen invloed heeft tussentijds geen verandering kan worden gebracht.De aansprakelijkheid van degene die de stoffen heeft opgeslagen jegens
de eigenaar van de bovengrond wordt geregeerd door het algemene aansprakelijkheidsrecht
(artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek e.v.). Het zal afhangen van de omstandigheden
van het geval of hij aansprakelijk is. In het nagenoeg theoretische geval
dat stoffen omhoog komen, is dan vooral van belang of dit het gevolg is van
onzorgvuldig handelen van zijn kant, dan wel veroorzaakt is door factoren
waarop hij geen enkele invloed heeft (bijvoorbeeld een aardbeving) en alle
maatregelen zijn genomen om schade te voorkomen of te beperken. De aansprakelijkheid
jegens de eigenaar van een belendend perceel wordt eveneens door het algemene
aansprakelijkheidsrecht geregeerd. Het zal afhangen van de concrete omstandigheden
of degene die de stoffen heeft opgeslagen, de grondeigenaar dan wel beide
aansprakelijk zijn. Op deze rechtsvorderingen zijn de algemene civielrechtelijke
verjaringstermijnen van toepassing (artikel 3:310 van het Burgerlijk Wetboek
e.v.).Ik merk ten slotte nog op dat als sprake is van schade ten gevolg van
bodembeweging op de exploitant van het mijnbouwwerk een risicoaansprakelijkheid
rust (artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek, als gewijzigd bij artikel
177 van de wet). De exploitant kan zijn de eigenaar van de opgeslagen stoffen,
maar ook de grondeigenaar, en zelfs een derde.VERGUNNINGENSTELSEL3. Administratieve lastenAan het Adviescollege toetsing administratieve lasten (hierna: Actal)
kon over het wetsvoorstel geen advies worden gevraagd – de leden van
de fractie van de VVD vroegen hiernaar – omdat op het tijdstip waarop
het wetsvoorstel aanhangig werd gemaakt bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
te weten 23 september 1998, Actal nog niet was ingesteld.
Instelling vond plaats op 1 mei 2000. Uiteraard is in de memorie van
toelichting wel aandacht besteed aan effecten voor het bedrijfsleven (Kamerstukken
II 1998/99, 26 219, nr. 3, blz. 39 e.v.). Over het ontwerp-Mijnbouwbesluit
is aan Actal advies gevraagd. Het college heeft bij brief van 16 juli
2002 positief geadviseerd over het ontwerp en geoordeeld dat zowel kwantitatief
als kwalitatief de administratieve lasten voor het bedrijfsleven inzichtelijk
zijn gemaakt. Actal stelt daarbij vast dat er sprake is van een duidelijke
netto afname van de administratieve lastendruk. Deze vaststelling is gebaseerd
op een rapportage van het Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf.
Om inzicht te verkrijgen in de omvang van de financiële gevolgen die
voortvloeien uit het ontwerp-Mijnbouwbesluit heeft het EIM in opdracht van
het Ministerie van Economische Zaken onderzoek uitgevoerd naar de effecten
ervan op de administratieve lasten voor het bedrijfsleven. Uit het onderzoek
blijkt dat de administratieve lasten voor het bedrijfsleven met tenminste
29% verminderen ten opzichte van de «oude« Mijnreglementen1. Het werkelijke percentage ligt waarschijnlijk hoger
omdat in deze berekening geen rekening is gehouden met vermindering van administratieve
lasten ontstaan door aanpassing van de regelgeving over arbeidsomstandigheden
ten tijde van de overheveling ervan uit de mijnbouwwetgeving naar de Arbeidsomstandighedenregelgeving.
Ook de ontwerp-Mijnbouwregeling zal voor advies naar Actal worden gezonden.4. Vergunningenstelsel voor mijnbouwactiviteitenIn antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de VVD hoe de
hiërarchie of volgorde is tussen de verschillende vergunningen die nodig
zijn voor de opsporing en winning van delfstoffen deel ik mede dat er geen
hiërarchie bestaat tussen deze vergunningen. Wel is sprake van een volgorde
die wordt bepaald door de volgtijdelijkheid waarin activiteiten in het opsporings-
en winningsproces worden verricht. Dit proces vangt aan met een opsporingsvergunning
(artikel 6, eerste lid, onderdeel a). De vergunninghouder krijgt daardoor
een exclusief recht in een bepaald gebied naar delfstoffen te zoeken. Indien
de houder van de vergunning delfstoffen in een economisch winbare hoeveelheid
aantreft, zal deze vervolgens voor het gebied of een deel daarvan een winningsvergunning
aanvragen (artikel 6, eerste lid, onderdeel b). Het gaat bij de opsporings-
en winningsvergunning om belangen van marktordening alsmede doelmatige en
voortvarende delfstoffenwinning. De vergunningen geven geen recht op het verrichten
van concrete activiteiten. Indien de houder metterdaad op een bepaalde locatie
wil gaan boren, zal hij een milieuvergunning (artikel 8.1 van de Wet milieubeheer)
of een mijnbouwmilieuvergunning (artikel 40) nodig hebben. Indien hij delfstoffen
wil gaan winnen, dient hij tevens te beschikken over een goedgekeurd winningsplan
(artikel 34). Voorts is een vergunning van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij nodig op grond van artikel 12 van de Natuurbeschermingswet 1998
indien de feitelijk te verrichten opsporingsactiviteit schadelijke effecten
kan hebben op een beschermd natuurgebied. In dit verband wordt opgemerkt dat
in het thans bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal aanhangige voorstel tot
wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 (Kamerstukken II 2001/02, 28 171,
nrs. 1–2 e.v.) het natuurbelang primair moet worden beoordeeld
in het kader van het eerste besluit waarbij over de realisatie van een plan
of project dan wel handeling wordt beslist (vergelijk artikel 19e, eerste
lid, van dat wetsvoorstel). Blijkens de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel
is voor opsporings- en winningsactiviteiten de (mijnbouw)milieuvergunning
de meest geëigende plaats die beoordeling te verrichten. De opsporings-
of winningsvergunning is minder geschikt in verband met het abstracte karakter
van die vergunning (Kamerstukken II, 2001/02, 28 171, nr. 3, blz. 26).
Naast genoemde vergunningen kunnen op uitvoeringsniveau nog tal
van andere vergunningen en beslissingen nodig zijn voordat de opsporingsactiviteit
metterdaad kan worden uitgevoerd. De belangrijkste hiervan zijn: besluiten
tot vaststelling en goedkeuring van de aanpassing van bestemmingsplannen (Wet
op de Ruimtelijke Ordening) en bouw- of aanlegvergunningen (Woningwet en Wet
op de Ruimtelijke Ordening).Verder wilden de aan het woord zijnde leden weten hoe voorkomen wordt
dat de Mijnbouwwet in de toekomst niet meer in overeenstemming is met richtlijnen
van de EG dan wel met sectorale wetgeving. Het spreekt vanzelf dat ook in
de toekomst nauwlettend in de gaten zal worden gehouden of nieuwe ontwikkelingen
in het kader van EG-richtlijnen of in de nationale wetgeving nopen tot aanpassing
van de Mijnbouwwet, opdat daartussen geen strijdigheid ontstaat.5. Weigeringsgronden bij vergunningverleningDe bescherming van het belang van milieu en natuurgebieden – de
leden van de fracties van GroenLinks, SGP en CU vroegen hiernaar – geschiedt
in de eerste plaats aan de hand van de Wet milieubeheer en de Natuurbeschermingswet
1998. Daarnaast kent de Mijnbouwwet nog aanvullende bepalingen. Zo voorziet
artikel 40 in de verplichting tot het hebben van een mijnbouwmilieuvergunning
voor mijnbouwwerken in die gevallen waarin geen vergunning op grond van de
Wet milieubeheer is vereist. Verder biedt artikel 49 een basis voor het bij
algemene maatregel van bestuur, het Mijnbouwbesluit, stellen van regels ten
behoeve van de bescherming van het milieu. Het gaat daarbij onder meer om
regels ter voorkoming van verontreiniging van de zee(bodem) of beperking van
de gevolgen van verontreiniging door lozingen en gebruik van stoffen vanaf
respectievelijk op een mijnbouwinstallatie. Ook wordt bij het Mijnbouwbesluit
een verbod ingevoerd om op een mijnbouwwerk aardgas en verontreinigende stoffen
uit te stoten. Als laatste voorbeeld noem ik een absoluut verbod op grond
van het Mijnbouwbesluit om in oppervlaktewater ontplofbare stoffen te gebruiken
voor verkenningsonderzoek.Ik concludeer dan ook dat bescherming van milieu en natuurgebieden ingevolge
de Mijnbouwwet en het daarop gebaseerde Mijnbouwbesluit alsmede de reguliere
milieuwetgeving, zoals de Wet milieubeheer, afdoende is gewaarborgd.Voorts vroegen de leden van de fractie van GroenLinks zich af met welke
criteria gebrek aan maatschappelijke verantwoordelijkheidszin wordt gemeten.Artikel 9, eerste lid, onder c, kent als weigeringsgrond het gebrek aan
efficiëntie en verantwoordelijkheidszin, welke grond is ontleend aan
artikel 5, onder 1, van de richtlijn nr. 94/22/EG van het Europees Parlement
en de Raad van de Europese Unie van 30 mei 1994 betreffende de voorwaarden
voor het verlenen en het gebruik maken van vergunningen voor de prospectie,
de exploratie en de productie van koolwaterstoffen (PbEG L 164). Bij efficiëntie
kan bijvoorbeeld worden bezien of de aanvrager in het verleden onder een eerdere
vergunning voor opsporen of winnen van delfstoffen investeringen heeft gedaan
en kosten beheerst op een zodanige wijze dat de continuïteit van zijn
bedrijf op afdoende wijze werd gewaarborgd. Verantwoordelijkheidszin is een
ruim begrip. Het spreekt voor zich dat in de eerste plaats zal worden nagegaan
of de aanvrager zich in het verleden ten minste heeft gehouden aan de bij
of krachtens de Mijnbouwwet gestelde regels. Daarnaast zal bij een beoordeling
op dit onderdeel worden meegewogen of de aanvrager een bijdrage heeft geleverd
in het kader van duurzame ontwikkeling of verantwoord maatschappelijk ondernemen
of daartoe het voornemen heeft. 6. OpslagDe leden van de fractie van de VVD wilden weten of het niet verstandiger
zou zijn geweest om het onderwerp gasopslag uitsluitend in de Mijnbouwwet
te regelen in plaats van een gedeeltelijke regeling in de Gaswet, verder of
het wetsvoorstel voorziet in een regeling voor de ondergrondse opslag van
warmte, niet zijnde aardwarmte en tenslotte of warmte en radioactief afval
in het wetsvoorstel worden beschouwd als een stof.Naar mijn mening is het niet goed mogelijk alle aspecten omtrent gasopslag
onder een noemer te brengen. Reden hiervan is dat de bij de Gaswet geregelde
aspecten van gasopslag niet passen bij de inhoud en opzet van de Mijnbouwwet.
De laatstgenoemde wet laat zich karakteriseren als marktordeningswetgeving
in die zin dat vooral regels zijn gesteld over verdeling van exclusieve rechten
op het opsporen, winnen en opslaan van (delf)stoffen door middel van een vergunningsstelsel.
Het metterdaad opslaan van in dit geval aardgas dient te geschieden aan de
hand van een door de Minister van Economische Zaken goedgekeurd opslagplan.
Buiten de reikwijdte van de Mijnbouwwet vallen dus andere aspecten van opslag
van aardgas, zoals het transport (gebruik van de infrastructuur), de levering
en tariefstelling. Die aspecten van opslag zijn geregeld bij of krachtens
de Gaswet. De door de wetgever gekozen systematische onderbrenging van de
hiervoor geschetste aspecten van opslag van aardgas in enerzijds de Mijnbouwwet
en anderzijds de Gaswet zou geweld worden aangedaan indien die aspecten onder
een wet, hetzij de Mijnbouwwet hetzij de Gaswet, zouden worden gebracht.Warmte op zich genomen is in de zin van het wetsvoorstel geen stof. Daarom
geldt voor opslag van warmte niet de verplichting van artikel 25 tot het hebben
van een opslagvergunning. In de praktijk kan warmte alleen worden opgeslagen
door gebruik te maken van een medium, meestal water. Het in de ondergrond
brengen van water (op een diepte van meer dan 100 meter), dat dus als vehikel
wordt gebruikt voor opslag van aardwarmte, is slechts toegestaan met een opslagvergunning.
Radioactief afval valt wel onder het in het wetsvoorstel gebruikte begrip
stof.In het kader van opslag van afvalstoffen stelden de leden van de fractie
van D66 een aantal vragen, zoals hoe een goede afweging (checks and balances)
tussen economische belangen en milieubelangen wordt gegarandeerd en waarom
de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer niet
met de verlening van een opslagvergunning is belast.Vooraf merk ik op dat gedeputeerde staten het bevoegd gezag zijn gebleven
voor opslag van buiten de inrichting, dat wil zeggen buiten het mijnbouwwerk,
afkomstige afvalstoffen of gevaarlijke afvalstoffen (vergelijk het amendement
van de leden Witteveen-Hevinga en Atsma, Kamerstukken II 2001/02, 26 219,
nr. 75), dit in tegenstelling tot hetgeen de thans aan het woord zijnde
leden hieromtrent naar voren brachten. Voor de overige gevallen is de Minister
van Economische Zaken het bevoegd gezag. In de Mijnbouwwet wordt onderscheid
gemaakt tussen economische belangen en milieubelangen in die zin dat de opslagvergunning
ziet op de economische kant en de (mijnbouw)milieuvergunning op die van het
milieu voor de ondergrondse opslag van stoffen. Aldus wordt een goede afweging
gegarandeerd van de milieubelangen en economische belangen. Voorts zal bij
het verlenen van een vergunning voor het in de ondergrond brengen van afvalstoffen
rekening worden gehouden met het Landelijk Afvalbeheerplan, opgesteld door
het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
en zal ik, waar wenselijk, mijn ambtsgenoot betrekken bij onderwerpen waarbij
milieuaspecten aan de orde komen. Ik ben dan ook van mening dat een goede
afweging tussen economische belangen en milieubelangen is gewaarborgd.In dit verband merk ik op dat de bevoegdheid van de Minister van Economische
Zaken voor het verlenen van een (mijnbouw)milieuvergunning voor mijnbouwactiviteiten,
ook voor ondergrondse opslag van afvalstoffen die niet van buiten het betrokken
mijnbouwwerk afkomstig zijn, voortvloeit uit de verantwoordelijkheid die deze
minister heeft voor het landelijk energiebeleid. Bij de Wet milieubeheer is
de bevoegdheid inzake mijnbouwaangelegenheden exclusief bij de Minister van
Economische Zaken neergelegd, juist omdat binnen zijn ministerie specifieke
(technische) kennis aanwezig is over mijnbouwactiviteiten.Voor het opslaan van radioactief afval is zowel een opslagvergunning op
grond van de Mijnbouwwet als een vergunning op grond van de Kernenergiewet
vereist. Bij de beoordeling van een aanvraag om een vergunning op grond van
de Kernenergiewet zal met name worden getoetst op milieu- en veiligheidsaspecten
(zie de artikelen 15 en 29); de vergunning kan onder andere worden geweigerd
in het belang van de bescherming van mensen, dieren, planten en goederen.
Bij een opslagvergunning te verlenen op grond van de Mijnbouwwet komen de
technische en economische aspecten van de opslagactiviteit aan de orde. Overigens
wordt in dit verband opgemerkt dat de eerstkomende vijfenzeventig tot honderd
jaar geen sprake zal zijn van opslag van radioactief afval in de ondergrond.De besluitvorming van het kabinet over het advies van de Commissie ILONA –
de leden van de fractie van GroenLinks vroegen hiernaar – heeft enige
vertraging opgelopen door de eerder dan verwachte, demissionaire status van
het voorgaande kabinet. Ik verwacht echter dat het kabinetsstandpunt ter zake
nog dit zittingsjaar aan de Tweede kamer zal worden aangeboden.7. Opruiming oude installatiesMet betrekking tot de artikelen 44 en 45 wilden de leden van de CDA-fractie
weten, onder verwijzing naar de Wet beheer rijkswaterstaatswerken en de Wet
verontreiniging zeewater, waarom geen medebevoegdheid is geregeld voor andere
bewindslieden.Alvorens deze vraag te beantwoorden merk ik in het algemeen op dat de
door deze leden aangeduide exclusieve bevoegdheid van de Minister van Economische
Zaken niet inhoudt dat elke betrokkenheid in welke vorm dan ook van een of
meer van mijn ambtsgenoten door mij op voorhand wordt uitgesloten. Integendeel,
ik streef er juist naar dat op afzienbare termijn in het kader van advisering
en informatievoorziening werkafspraken worden tussen mijn ministerie en enige
andere ministeries – ik denk dan met name aan de Ministeries van Verkeer
en Waterstaat en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer –
over een aantal mijnbouwonderwerpen.In artikel 44 wordt geregeld dat mijnbouwinstallaties na beëindiging
van hun gebruik moeten worden verwijderd, anders gezegd: opgeruimd. Deze verwijderingsplicht
is absoluut, ontheffing van deze plicht is dan ook niet mogelijk. Alleen ten
aanzien van de uitvoering van de verwijderingsplicht kan de Minister van Economische
Zaken enige bevoegdheden uitoefenen, zoals het voorschrijven welk deel van
het boorgat (de put) niet behoeft te worden opgeruimd of binnen welke termijn
de installatie dient te zijn verwijderd. Voor boorgaten geldt thans dat het
buizenstelsel tot (tenminste 6 meter) onder de zeebodem moet worden verwijderd,
zodat geen obstakel voor het gebruik van de zee door scheepvaart en visserij
achterblijft. Dat voorschrift zal worden gecontinueerd in de Mijnbouwregeling
waaraan op mijn ministerie wordt gewerkt. Artikel 45 ziet op de verwijdering
van pijpleidingen en kabels. Het gaat daarbij om kabels en leidingen die er
al vele, vaak tientallen jaren liggen en meestal diep in de zeebodem
liggen begraven. De vraag of kabels en leidingen moeten worden verwijderd,
is afhankelijk van de eventueel te verwachten hinder voor andere gebruiksfuncties
alsmede van de inschatting van de schade die het weghalen van kabels en leidingen
voor het milieu heeft. Dat pijpleidingen en kabels meestal niet behoeven te
worden verwijderd, komt door het feit dat de verwijdering ervan meer schadelijke
effecten heeft op het milieu dan het in de zeebodem achterlaten van deze materialen.Bij de Wet beheer rijkswaterstaatswerken staat de bescherming van waterstaatswerken
voorop. Regels omtrent het verwijderen van in zee geplaatste mijnbouwinstallaties
valt buiten de reikwijdte van die wet. Voorts merk ik op dat de genoemde wet
een vangnetfunctie heeft, waarvan toepassing slechts plaatsvindt in geval
van een geconstateerde leemte in zaken van waterstaatkundige aard. De Wet
verontreiniging zeewater betreft in zijn huidige vorm lozingen van schadelijke
stoffen vanaf schepen en platforms, waaronder mede vallen mijnbouwinstallaties.
Er is een wijziging van die wet in voorbereiding waarbij onder de reikwijdte
ervan wordt gebracht het in het zeegebied dumpen van platforms. Bij de voorbereiding
is mede het Ministerie van Economische Zaken betrokken gegeven het raakvlak
met de in de Mijnbouwwet neergelegde verwijderingsplicht van mijnbouwinstallaties.8. Oudheidkundige vondstenDe leden van de fractie van D66 vroegen zich af hoe uitvoering zal worden
gegeven aan het amendement van Atsma (Kamerstukken II 2001/02, 26 219,
nr. 35) en verder hoe omgegaan zal gaan worden met de verlening van opsporings-
en winningsvergunningen in gebieden waar historische en oudheidkundige vondsten
(vermoedelijk) aanwezig zijn, alsmede in hoeverre in de nabijheid van (vermoedelijke)
vondsten mijnbouwactiviteiten kunnen plaatsvinden.Ter uitvoering van artikel 49, derde lid, zijn de artikelen 47 tot en
met 49 van de Monumentenwet 1988 van overeenkomstige toepassing verklaard,
indien bij mijnbouwactiviteiten op het continentaal plat een monument in de
zin van die wet wordt aangetroffen. Kort gezegd, houdt dit in dat de vinder
van een monument aangifte moet doen, de rechthebbende het monument ter beschikking
moet stellen voor wetenschappelijk onderzoek en dat uitvoering van de werken
waarbij de vondst is gedaan voor bepaalde of onbepaalde tijd geheel of gedeeltelijk
kan worden stilgelegd (zie de artikel 47, 48 respectievelijk 49 van de Monumentenwet
1988).Een opsporings- of winningsvergunning kan niet worden geweigerd ter bescherming
van archeologische belangen, dan wel onder beperkingen of voorschriften worden
verleend. Deze vergunningen kunnen uitsluitend in verband met mijnbouwkundige
belangen worden geweigerd, dan wel onder beperkingen of voorwaarden worden
verleend. Archeologische belangen kunnen wel worden meegewogen bij de beslissing
omtrent een (mijnbouw)milieuvergunning voor een boring op een concrete locatie.
Bij de plaatsing van een mijnbouwinstallatie zal de mijnbouwonderneming ook
rekening moeten houden met de (vermoedelijke) aanwezigheid van een monument
in verband met de stabiliteit van de installatie. Bij de plaatsing van zo'n
installatie moeten voorts alle maatregelen worden getroffen om de aantasting
van een monument te voorkomen. Er is geen reden om bepaalde gebieden om archeologische
redenen volledig te sluiten voor mijnbouwactiviteiten.Ik meen er goed aan te doen om op deze plaats nader in te gaan op de afstemming
tussen de Mijnbouwwet en de Monumentenwet 1998. Een uitgangspunt van de Mijnbouwwet
is dat daarin uitsluitend onderwerpen worden geregeld die specifiek betrekking
hebben op de mijnbouw. Andere onderwerpen dienen in beginsel geregeld te worden
in de zogenoemde generieke wetgeving; de Mijnbouwwet kan in dat geval hooguit aanvullend zijn. Met andere woorden: regels ter bescherming en het
behoud van het archeologisch erfgoed dienen in beginsel te worden gesteld
bij de Monumentenwet 1988 en de op die wet gebaseerde regelgeving. In dit
verband is van belang te melden dat naar verwachting binnenkort een wetsvoorstel
tot wijziging van de Monumentenwet 1988 ter implementatie van het op 16 januari
1992 tot stand gekomen Europese Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch
erfgoed, Trb. 1992, 32 (het Verdrag van Valletta) bij de Tweede Kamer der
Staten-Generaal zal worden ingediend. De hoofdlijnen van dit voorstel worden
geschetst in een brief van de toenmalige Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen, de heer Van der Ploeg, van 17 april 2000 aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (Kamerstukken II 1999–2000,
23 821, nr. 13). Het voornemen is de alsdan gewijzigde Monumentenwet
1988 van toepassing te laten zijn op het continentaal plat in verband met
daar voorkomende monumenten, zoals scheepswrakken (zie de brief van 24 januari
2002 van de toenmalige Minister van Economische Zaken, mevrouw Jorritsma-Lebbink,
aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal; zie Opmaat, rubriek: niet-dossierstuk, ez 02 000 045).
De toepasselijkheid van de gewijzigde Monumentenwet 1988 kan ertoe leiden
dat in een concreet geval mijnbouwactiviteiten in verband met het behoud van
het archeologisch erfgoed op specifieke locaties op het continentaal plat
na afweging van alle betrokken belangen niet uitgevoerd kunnen worden. Het
voorstel tot wijziging van de Monumentenwet 1988 voorziet niet in een stelsel
waarbij bepaalde gebieden in het algemeen worden«gesloten» voor
bepaalde, bodemverstorende activiteiten, zoals mijnbouwactiviteiten. Dat zou
elke belangenafweging onmogelijk maken. Of en zo ja, in hoeverre het noodzakelijk
is ter bescherming van het archeologische erfgoed (aanvullende) regels te
stellen op grond van artikel 44, zesde lid, is afhankelijk van hoe het in
de Monumentenwet 1988 neergelegde stelsel ter bescherming van archeologische
belangen op het continentaal plat er uiteindelijk uit zal komen te zien. Het
spreekt vanzelf dat de ontwikkelingen op dit vlak nauwlettend zullen worden
gevolgd en dat gestreefd wordt naar een optimale afstemming tussen beide wettelijke
stelsels. In afwachting hiervan kunnen de hierboven beschreven maatregelen
toereikend worden geacht ter bescherming van archeologische belangen op het
continentaal plat.BODEMBEWEGING9. Termijn metingenDe leden van de fracties van de VVD, D66 en de PvdA vroegen in uiteenlopende
bewoordingen of de termijn van 30 jaar na beëindiging van de winning
voor het verrichten van metingen redelijk is. Zo betwijfelden de leden van
de VVD-fractie of zo lang na beëindiging van de winning nog bodembeweging
is te verwachten en zo ja, of dan nog sprake is van aantoonbaar causaal verband,
terwijl de leden van de fractie van D66 zich afvroegen welke toegevoegde waarde
deze termijn heeft als na vijf tot tien jaar volstrekt duidelijk is dat geen
bodembeweging meer is te verwachten en met welke kosten de verlenging gepaard
gaat. Tenslotte stelden de leden van de PvdA-fractie de vraag of de termijn
van 30 jaar ook geldt voor gevallen van aansprakelijkheid en of het in dat
geval redelijk is met een kortere termijn te werken.De praktijk laat zien dat in de meeste gevallen de bodem ongeveer vijf
jaar na beëindiging van de winning is gestabiliseerd. Dit geldt in hoge
mate voor de winning van gas en olie. Er kunnen zich echter bijzondere omstandigheden
voordoen waardoor de bodemdaling langer dan vijf jaar na beëindiging
van de winning voortduurt. Bij zoutwinning bijvoorbeeld kan het
langer duren voordat de bodem weer geheel tot rust is gekomen. Bovendien kan
voortschrijdend wetenschappelijk onderzoek nieuwe inzichten opleveren over
de effecten van winning op langere termijn. Het is dus niet volledig uit te
sluiten dat zich langere tijd na de beëindiging van de winning van delfstoffen
nog bodemdaling voordoet. Hierbij moet nog worden aangetekend dat binnen twee
jaar na beëindiging van de winning van olie en gas het overgrote deel
(90%) van de resterende daling plaatsvindt. Indien er vijf jaar na beëindiging
van de winning geen enkele aanwijzing meer is dat nog bodemdaling optreedt,
hebben metingen inderdaad weinig toegevoegde waarde meer. In dat geval kan
de meetfrequentie zeer laag zijn. De kosten kunnen dan ook zeer beperkt worden
gehouden. De meetplicht geldt, ongeacht of daadwerkelijk sprake is van aansprakelijkheid.
Er is wel een verband tussen meldplicht en aansprakelijkheid in die zin dat
de lengte van de meettermijn overeenstemt met die van de verjaringstermijn
(artikel 3:310, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek, zoals gewijzigd bij
artikel 176). Dit is begrijpelijk: de metingen worden mede verricht met het
oog op de vaststelling van aansprakelijkheid. De meetplicht moet worden bezien
tegen de achtergrond van de versterking van de positie van de burger tegen
schade door bodembeweging.10. Technische Commissie BodembewegingDe leden van de fracties van D66, Groen Links, OSF, SGP en CU stelden
diverse vragen over de Technische commissie bodembeweging (hierna: Tcbb).
De leden van de fractie van D66 vroegen waarom «onafhankelijkheid»
geen wettelijke benoemingseis is voor de leden van de Tcbb en hoe de onafhankelijkheid
van de leden van genoemde commissie wordt gewaarborgd. Hoe lang blijft de
Tcbb bestaan en zijn daarvoor structureel gelden gereserveerd, zo wilden de
leden van de fractie van Groenlinks weten. Het lid van de fractie van OSF
vroeg zich af of de Tcbb naast de benodigde deskundigheid over voldoende andere
middelen kan beschikken om haar complexe taak te verrichten, alsmede hoe lang
zij over die middelen kan beschikken en de leden van de fracties van SGP en
CU wierpen tenslotte de vraag op of de Tcbb ook bevoegd is burgers met concrete
vragen over het causaal verband tussen schade en mijnbouwactiviteiten te adviseren,
ook in gecompliceerde zaken, waarbij sprake is van meervoudige causaliteit.Er bestaan wettelijke waarborgen voor de onafhankelijkheid van de leden
van de Tcbb in concrete gevallen. Zo behoren de leden hun taak zonder vooringenomenheid
te vervullen (artikel 2:4 van de Algemene wet bestuursrecht) en zijn zij gehouden
zich van stemming te onthouden als zij bij een zaak een persoonlijk belang
hebben (artikel 121 in samenhang met artikel 108). Het spreekt vanzelf dat
«onafhankelijkheid» bij de benoeming van de leden een belangrijk
aandachtspunt is, maar het gaat naar mijn mening te ver om dit als algemene
benoemingseis in de wet op te nemen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen betekenen
dat kandidaten op de enkele grond dat zij ooit op enigerlei wijze bij een
mijnbouwonderneming betrokken zijn geweest, niet kunnen worden benoemd, ook
al staat hun deskundigheid buiten twijfel en is er geen enkele concrete aanwijzing
dat zij hun taak niet onafhankelijk zullen uitoefenen. Dit is onnodig beperkend,
hetgeen te meer klemt aangezien het aantal geschikte kandidaten voor bepaalde
disciplines klein is. Het criterium is voorts moeilijk te operationaliseren.
Het is in het algemeen moeilijk te zeggen wanneer een kandidaat niet meer
onafhankelijk is: als hij werknemer is bij een mijnbouwonderneming, als hij
voormalig werknemer is, of commissaris of aandeelhouder?De Tcbb is bij wet voor onbepaalde tijd ingesteld. Gedurende het bestaan
van de commissie zullen op de begroting van het Ministerie van Economische
Zaken jaarlijks de gelden worden gereserveerd die zij nodig heeft voor
de uitvoering van de haar opgedragen taken. Het gaat hierbij om zowel een
budget voor het interne functioneren van de commissie als om een onderzoeksbudget.Advisering van burgers over het causaal verband tussen mijnbouwactiviteiten
en schade is een belangrijke wettelijke taak van de Tcbb (artikel 114, tweede
lid, onderdeel d). De complexiteit van de causaliteitsvraag is niet van belang.
Integendeel, juist bij zeer complexe vragen zal de commissie vanwege haar
grote deskundigheid (zo nodig nog gesteund door onafhankelijk deskundigenonderzoek)
goede diensten kunnen bewijzen.11. Schade door bodembewegingDe leden van de fracties van CDA, PvdA, SGP en CU en het lid van de OSF-fractie
stelden uiteenlopende vragen over de vergoeding van schade aan eigendommen
van particulieren als gevolg van mijnbouwactiviteiten, over de positie van
de Technische commissie bodembescherming en over het Waarborgfonds mijnbouwschade.Naar aanleiding van enige van deze vragen geef ik hierna eerst een korte
algemene beschouwing over de doelstelling en de reikwijdte van het waarborgfonds
om daarna over te gaan tot de beantwoording van de meer specifiek vragen.Het Waarborgfonds mijnbouwschade is in het wetsvoorstel opgenomen ingevolge
een amendement van de leden Witteveen-Hevinga en Van Walsem (Kamerstukken
II 2001/02, 26 219, nr. 90). Het fonds is het sluitstuk in de bescherming
van de burger tegen schade door bodembeweging, die is veroorzaakt door mijnbouwactiviteiten.
Bij de beantwoording van de meer specifieke vragen wordt hier verder op ingegaan.
Overigens ben ik voornemens de structuur en de werking van het Waarborgfonds
te evalueren, waarbij ook de zelfstandige rechtspersoonlijkheid van het fonds
nader zal worden bezien.Een natuurlijke persoon die aantoonbaar schade heeft geleden door mijnbouwactiviteiten
kan in twee gevallen een beroep doen op het fonds. Ten eerste als de mijnbouwondernemer
op wie hij in verband met mijnbouwschade een vordering heeft, failliet is
of om een andere reden geen verhaal meer biedt. Zonder deze voorziening zou
de schade in de meeste gevallen voor rekening blijven van de burger. Hij kan
zich bij faillissement weliswaar als concurrent schuldeiser aanmelden, maar
zal dan waarschijnlijk zijn vordering niet te gelde kunnen maken. Ten tweede
kan de burger zich tot het fonds wenden als de mijnbouwondernemer een voor
de burger gunstig (voorlopig) advies van de Tcbb betwist en geen schadevergoeding
uitkeert. In dat geval dreigt een langdurige (rechterlijke) procedure, terwijl
de burger misschien al wel kosten heeft moeten maken om dringende maatregelen
te treffen om de geleden schade te herstellen of om verdere schade te voorkomen.
De overheid interfereert dan in de (civielrechtelijke) rechtsverhouding door
de burger de middelen ter beschikking te stellen die hij nodig heeft om, in
afwachting van de beslissing van het geschil, de meest noodzakelijke maatregelen
te treffen.De kans dat de burger de door hem geleden schade ten gevolge van mijnbouwactiviteiten
toch niet kan verhalen of lang moet wachten op schadevergoeding – het
lid van de fractie van de OSF vroeg hiernaar – is naar mijn mening zeer
klein gelet op het gehele samenstel van regelingen waarin bij de Mijnbouwwet
wordt voorzien. De Mijnbouwwet kent immers verschillende regelingen ter bescherming
van de burger tegen schade door de bodembeweging als gevolg van mijnbouwactiviteiten.
In de eerste plaats kan worden gewezen op de risicoaansprakelijkheid van de
mijnbouwondernemer voor deze schade (artikel 6:177 van het Burgerlijk Wetboek,
zoals gewijzigd bij artikel 177). Dit betekent dat de gelaedeerde burger niet
de onrechtmatigheid van de mijnbouwactiviteiten en de schuld van de mijnbouwondernemer
hoeft te bewijzen. Hij hoeft slechts aannemelijk te maken dat
hij schade heeft geleden en dat die schade is veroorzaakt door de mijnbouwactiviteiten.
Over laatstgenoemde aspecten kan hij tegen een geringe bijdrage advies aan
de Tcbb vragen (artikel 99, tweede lid, onderdeel d). Hoewel dit advies niet
bindend is, moet mijns inziens in verband met de grote expertise van deze
commissie op het gebied van bodembeweging aangenomen worden dat de positie
van een burger die beschikt over een voor hem gunstig advies in een opvolgende
rechterlijke procedure zeer sterk is. De Minister van Economische Zaken kan
verder bepalen dat de mijnbouwondernemer zekerheid moet stellen ter dekking
van de potentiële schade door bodembeweging ten gevolge van zijn activiteiten
(artikel 46). Belangrijke factoren die bij de uitoefening van deze bevoegdheid
een rol spelen zijn de kans op schade en de financiële positie van de
mijnbouwonderneming. De zekerheid kan overigens op elk moment wordt geëist.
Het waarborgfonds vormt het sluitstuk in het stelsel. Hierdoor wordt gewaarborgd
dat de burger niet met lege handen staat als de desbetreffende mijnbouwondernemer
failliet is, anderszins buiten staat is te betalen of als hij buiten zijn
toedoen in een langdurige procedure wordt betrokken, waardoor hij lang op
zijn geld moet wachten. Ik concludeer dan ook dat er geen reden is om op dit
punt nog meer of andere voorzieningen te treffen.De leden van de PvdA-fractie brachten naar voren dat het toch raadzaam
zou zijn een financiële voorziening te treffen die garandeert dat de
burger schade die hij door bodembeweging ten gevolge van mijnbouwactiviteiten
lijdt, krijgt vergoed en meenden dat de staat in een dergelijke voorziening
zou moeten deelnemen, aangezien een groot deel van de voordelen die met mijnbouwactiviteiten
worden behaald naar de staat toevloeien.Voor deelname van de staat in een financiële voorziening ter dekking
van schade door bodembeweging als gevolg van mijnbouwactiviteiten –
of een overheidsgarantie zoals werd gesuggereerd door het lid van de OSF-fractie –
is geen reden. Integendeel, dit is zelfs onwenselijk. Immers, niet in te zien
valt waarom het risico van insolventie van een mijnbouwonderneming op de overheid –
dus op de belastingbetaler moet worden afgewenteld. Dat met mijnbouwactiviteiten
een algemeen belang wordt gediend en dat de staat via heffingen en afdrachten
financieel voordeel heeft van deze activiteiten, is daarvoor geen rechtvaardiging.
Dit geldt ook voor tal van andere bedrijfsactiviteiten. Ook in de mijnbouw
gaat het om «normale» bedrijfsactiviteiten die worden verricht
door commerciële ondernemingen. Voorts is om andere redenen deelname
van de staat in een financiële voorziening ter dekking van mijnbouwschade
onwenselijk: het versterkt de omstreden maatschappelijk ontwikkeling dat niet
of moeilijk verhaalbare schade op de overheid wordt afgewenteld, het staat
op gespannen voet met het beginsel «de veroorzaker betaalt» en
het kan EG-rechtelijk als bedrijfssteun worden aangemerkt. Het ligt veeleer
in de rede de maatschappelijke risico's van mijnbouwactiviteiten primair bij
de betrokken mijnbouwonderneming zelf te leggen en subsidiair bij de bedrijfstak.
Overigens komt de constructie dat risico's op het niveau van een bedrijfstak
worden afgedekt ook elders in de wetgeving voor, zie bijvoorbeeld de provinciale
fondsen ter bekostiging van de nazorg van stortplaatsen (artikel 15.47 van
de Wet milieubeheer).Uit mijn hierboven staande reactie volgt dat er geen sprake kan zijn van
subsidiaire aansprakelijkheid van de staat indien een mijnbouwondernemer in
gebreke blijft de door zijn mijnbouwactiviteiten veroorzaakte schade te vergoeden,
bijvoorbeeld in geval van faillissement. Hiermee heb ik tevens een desbetreffende
vraag van de leden van de fracties van SGP en CU beantwoord.Het antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie of schadevergoeding
en voorschotten verschillende onderwerpen betreffen die los van elkaar
kunnen worden toegepast, luidt bevestigend. Bij schadevergoeding gaat het
om het geval dat een mijnbouwondernemer failliet is of anderszins niet in
staat is de schade te vergoeden; bij voorschotten gaat het om het geval dat
de mijnbouwondernemer wel kan, maar niet wil betalen omdat hij het niet eens
is met een voor hem ongunstig advies van de Tcbb. Omdat het om verschillende
situaties gaat, waarvoor deels specifieke eisen en bepalingen gelden, is er
mede vanwege de overzichtelijkheid voor gekozen deze situaties in aparte paragrafen
onder te brengen.Voorts stelden deze leden de vraag waarom paragraaf 9.2 «Schadevergoeding
bij insolventie» is getiteld en niet kortweg «Schadevergoeding»
en wensten daarnaast een toelichting op artikel 137, onderdeel c, alsmede
uitleg van het in dat artikel gebruikte woord «reeds».De titel «Schadevergoeding» zou te ruim zijn voor de lading
die paragraaf 9.2 dekt. Deze titel zou ten onrechte de indruk wekken
dat burgers in alle gevallen waarin zij schade door bodembeweging ten gevolge
van mijnbouwactiviteiten hebben geleden een beroep op het fonds zouden kunnen
doen. Dit is onjuist: schadevergoeding ten laste van het fonds kan uitsluitend
worden toegekend in een beperkt aantal gevallen, die met elkaar gemeen hebben
dat een aanspraak op de mijnbouwondernemer die de schade heeft veroorzaakt,
niet of moeilijk te gelde kan worden gemaakt. Onderdeel c van artikel 137
beoogt «dubbele» schadevergoeding te voorkomen. Bepalend is of
op het tijdstip van de beslissing op het verzoek de schade geheel of gedeeltelijk
reeds langs andere weg is vergoed. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan het geval de mijnbouwondernemer vlak voor zijn faillissement nog een deel
van de schade heeft vergoed. Dit bedrag wordt in mindering gebracht op een
eventuele uitkering uit het fonds. Indien de burger zijn schade heeft geclaimd
bij de mijnbouwondernemer, maar die uitdrukkelijk of stilzwijgend heeft geweigerd
de schade te vergoeden, is niet aan artikel 137, onderdeel c, voldaan. De
schade is dan immers niet daadwerkelijk vergoed. Moeilijker ligt het als de
mijnbouwondernemer vlak voor zijn faillissement bindend had toegezegd de schade
te vergoeden, maar ten tijde van de beslissing over het toekennen van een
vergoeding uit het fonds nog niet daadwerkelijk tot uitkering was overgegaan.
Gelet op de ratio van het fonds ligt het in de rede er ook in dat geval van
uit te gaan dat de schade niet reeds langs andere weg is vergoed.Verder vroegen deze leden zich af of het redelijk is dat op grond van
artikel 138, eerste lid, onderdeel b, een adviesaanvraag moet worden ingediend
binnen drie maanden nadat de gelaedeerde burger redelijkerwijze met de schade
bekend had kunnen zijn en wierpen hierbij ook de vraag op hoe deze bepaling
zich verhoudt met algemene verjaringstermijn in artikel 3:310 van het Burgerlijk
Wetboek.Dat in artikel 138 het aanvangstijdstip van de termijn waarbinnen een
advies van de Tcbb moet worden gevraagd wordt geobjectiveerd, is alleszins
redelijk. Ook van de burger mag een zorgvuldige behartiging van zijn belangen
worden verwacht. De ratio is te voorkomen dat de Tcbb advies moet uitbrengen
over zaken waarbij het tijdsverloop tussen de schadeveroorzakende gebeurtenis
en de schade zo groot is dat niet meer is te achterhalen wat de oorzaak van
de schade is. Dat, zoals de leden van de fractie van het CDA stelden, het
fonds geen partij is in het rechtsverkeer doet aan het vorenstaande niet af.
Nog daargelaten de juistheid hiervan, komen uitkeringen ten laste van het
fonds indirect ten laste van de mijnbouwondernemingen, hetgeen noopt tot een
zorgvuldig beheer van de middelen van het fonds. Dit betekent dat alleen een
uitkering ten laste van het fonds kan worden gedaan als rechtens aannemelijk
is dat het om schade gaat ten gevolge van mijnbouwactiviteiten. Met betrekking
tot de verhouding tussen artikel 138 van de Mijnbouwwet en artikel 3:310 van
het Burgerlijk Wetboek moet onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds de
privaatrechtelijke rechtsverhouding tussen de burger en de mijnbouwonderneming
en anderzijds de publiekrechtelijke rechtsverhouding tussen de burger en de
Minister van Economische Zaken, als beheerder van het fonds. In eerstgenoemde
rechtsverhouding is artikel 3:310 van het Burgerlijk Wetboek onverkort van
toepassing. Het bestaan van een publiekrechtelijke regeling, als hoofdstuk
8 van de Mijnbouwwet, kan daaraan niet afdoen. Of en zo ja, in hoeverre artikel
3:310 van het Burgerlijk Wetboek van toepassing is in laatstgenoemde rechtsverhouding
is minder duidelijk. De jurisprudentie is op dit punt in ontwikkeling en bovendien
niet eenduidig (vgl. CRvB 1 augustus 2002, JB 2000, 260; CBB 25 juli
2001, AB 2001, 288). Overigens wordt opgemerkt dat de burger pas een opeisbare
vordering jegens het fonds heeft op het tijdstip waarop hij een toewijzend
besluit op zijn verzoek heeft en een verjaringstermijn dus eerst op dat tijdstip
kan gaan lopen (ABRS 30 oktober 1995, AB 1996, 310).De nadere regels, bedoeld in artikel 141, tweede lid, naar de inhoud waarvan
door de leden van de CDA-fractie werd gevraagd, zullen worden gesteld in paragraaf 8.4
van het Mijnbouwbesluit. Het betreft regels omtrent de gegevens die degene
die een uitkering uit het fonds verzoekt, moet overleggen, de registratie
van het verzoek en de termijn waarbinnen op het verzoek moet worden beslist.
De gegevens die moeten worden overgelegd, zijn nodig om vast te kunnen stellen
of een aanspraak op een uitkering bestaat. Het ligt op de weg van de verzoeker
deze gegevens te verstrekken. Het betreft overigens gegevens waarover hij
gemakkelijk de beschikking kan krijgen; zij kunnen grotendeels worden overgenomen
uit het advies van de Tcbb en de daaraan ten grondslag liggende stukken. Volledigheidshalve
wordt opgemerkt dat in hoofdstuk 8 van het Mijnbouwbesluit ook (nadere) regels
zullen worden gesteld over andere aspecten van het waarborgfonds zoals de
omvang van het vermogen, de berekeningssystematiek, de vaststelling van de
bijdragen en het financieel beheer.Op de vraag van de leden van de fracties van SGP en CU of er over het
waarborgfonds overeenstemming is met betrokken partijen, luidt mijn antwoord
dat de in hoofdstuk 8 van het Mijnbouwbesluit voorgestelde vormgeving en uitvoering
van het fonds, de hoogte en de vorming van het vermogen, de verdeling van
de bijdragen alsmede het beheer van het fonds is besproken met en de instemming
heeft van de desbetreffende sectoren van de mijnbouwindustrie.Het Waarborgfonds mijnbouwschade laat onverlet het bestaan en voortbestaan
van bestaande regelingen en afspraken – de thans aan het woord zijnde
leden vroegen zich dit af – in de verschillende mijnbouwsectoren (olie-,
gas- en zoutwinning) ter voorkoming en vergoeding van schade door mijnbouwactiviteiten.
Afspraken en regelingen die in het kader van bestaande winningsprojecten door
mijnbouwondernemingen zijn getroffen met provinciale en gemeentelijke overheden
zijn in het bijzonder gericht op het treffen van waterstaatkundige maatregelen
ter voorkoming van schade door mijnbouwactiviteiten en de financiering daarvan.
Het waarborgfonds laat zulke privaatrechtelijke constructies onverlet. Doel
en reikwijdte ervan vallen slechts zeer gedeeltelijk samen met het waarborgfonds.
Desalniettemin kan sprake zijn van enige overlap. Het spreekt vanzelf dat
de schade slechts eenmaal wordt vergoed. Indien de burger zijn schade vergoed
heeft gekregen op basis van een regeling of afspraak met een mijnbouwonderneming
of anderszins, zal een verzoek om een uitkering uit het waarborgfonds worden
afgewezen op de grond dat de schade reeds uit anderen hoofde is vergoed (artikel
137, onderdeel c).12. Omkering bewijslastDe leden van de fractie van D66 vroegen een reactie op de opvatting van
prof. mr. J. M van Dunné over de omkering van bewijslast,
zoals onder meer verwoord in diens opstel «Mijn en dijn in de ontwerp-Mijnbouwwet»,
NJB 2002, blz. 560–570 en wilden weten hoe het komt dat de meningen
op dit punt zo fundamenteel tegengesteld kunnen zijn.Professor Van Dunné baseert zijn stelling dat bij aansprakelijkheid
voor mijnbouwschade de bewijslast ten aanzien van het causaal verband omgekeerd
zou moeten worden op twee argumenten, te weten de jurisprudentie van de Hoge
Raad omtrent de «omkeringsregel» en op andere rechtsstelsels,
in het bijzonder het Duitse en Franse recht, waarin omkering van bewijslast
naar zijn mening voorkomt. De toenmalige Minister van Economische Zaken, mevrouw
Jorritsma-Lebbink, heeft in een brief van 1 maart 2002 aan de Voorzitter
van de vaste commissie voor Economische Zaken (zie Opmaat, rubriek: niet-dossierstuk,
ez02000131) deze argumenten uitvoerig weerlegd. Met betrekking tot het eerste
argument is er op gewezen dat bedoelde jurisprudentie is ontwikkeld in het
kader van schuldaansprakelijk en niet zonder meer toegepast kan worden in
het kader van risicoaansprakelijkheid. Hierdoor zou het aansprakelijkheidsrecht
elke objectieve begrenzing verliezen. Wat betreft het tweede argument is uiteengezet
dat het Duitse en Franse recht weliswaar genuanceerde bewijsstelsels kennen
ten aanzien van de bewijslastverdeling bij mijnbouwschade, waarbij onder omstandigheden
met behulp van weerlegbare bewijsvermoedens de bewijslast van de gelaedeerde
enigszins verlicht kan worden, maar dat van eigenlijke omkering van bewijslast
in beide rechtsstelsels geen sprake is. Met betrekking tot paragraaf 120
Bundesberggesetz merk ik op dat zowel professor Van Dunné, als ik de
mening zijn toegedaan dat deze bepaling thans feitelijk niet van toepassing
is op schade door olie- en gaswinning, nu in Duitsland voor deze delfstoffen
geen zogeheten Einwirkungsbereich is vastgesteld. Wel verschillen wij van
mening over de interpretatie van het begrip «undertatige Aufsuchung
oder Gewinnung» in paragraaf 120 Bundesberggesetz. In navolging
van Duitse literatuur (Bodt/Weller, BundesBerggesetz, Kommentar 1984; Nölscher,
Neue Juristische Wochenschrift, 1981, 2039) ben ik van mening dat dit begrip
geen betrekking heeft op olie- en gaswinning, maar alleen op klassieke mijnbouw,
als steenkolenwinning. Professor Van Dunné huldigt daarentegen een
ruimere interpretatie. Kortheidshalve verwijs ik voor een nadere onderbouwing
van mijn standpunt naar bovengenoemde brief van 1 maart 2002.Het is op zich niet verwonderlijk dat met betrekking tot ingewikkelde
juridische vragen verschillende meningen en standpunten kunnen worden verdedigd.
Hierbij moet worden bedacht dat het hier gaat om de uitleg van genuanceerde
en sterk in ontwikkeling zijnde jurisprudentie, alsmede van ingewikkelde buitenlandse
rechtsstelsels. Overigens wil ik niet onvermeld laten dat het door mijn ambtsvoorgangster
ingenomen standpunt door gezaghebbende rechtswetenschappers wordt gedeeld.
Ik wijs op het rapport «Vermoeden van mijnbouwschade», oktober
1999, van de hand van de professoren mr. Snijders en mr. Hartlief, dat Nam
en Elf Petroland indertijd hebben aangeboden aan de Voorzitter van de vaste
commissie van Economische Zaken van de Tweede Kamer.Daargelaten wie gelijk heeft in dit juridische steekspel, lijkt mij dat
vooral gekeken moet worden of de belangen van de burger in de Mijnbouwwet
goed worden beschermd. Dit lijkt mij zonder meer het geval. Voor een beschrijving
van alle maatregelen die zijn genomen ter bescherming van de burger die mijnbouwschade
heeft geleden, verwijs ik naar het eerder gegeven antwoord op de vraag naar
de wenselijkheid van vervangende overheidsaansprakelijkheid voor deze schade.De stelling van de leden van de fractie van de PvdA dat door de rechter
op basis van het geldende bewijsrecht in bijzondere gevallen de bewijslast
kan worden omgekeerd, is juist. De hoofdregel van het bewijsrecht is dat degene
die een feit of recht stelt, de bewijslast daarvan draagt. De rechter kan
echter om redenen van redelijkheid en billijkheid de bewijslast anders verdelen
(artikel 150 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Dit kan onder
omstandigheden zo ver gaan dat de bewijslast wordt omgekeerd. Dit betreft
echter bijzondere gevallen, geen algemene regel.13. MijnbouwbesluitIn reactie op het verzoek van de leden van de fracties van SGP en CU om
geïnformeerd te worden over de inhoud van het bij deze wet behorende
Mijnbouwbesluit geef ik het hierna volgende overzicht op hoofdlijnen per hoofdstuk
van het Mijnbouwbesluit.Hoofdstuk 1 betreft de definities van de in het Mijnbouwbesluit gehanteerde
begrippen, alsmede enige algemene bepalingen.Hoofdstuk 2 behandelt het verrichten van verkenningsonderzoek. Het doel
van het verkenningsonderzoek is een zo goed mogelijk driedimensionaal beeld
te verkrijgen van de opbouw van de ondergrond. In dit hoofdstuk worden uitsluitend
regels gesteld met betrekking tot verkenningsonderzoek dat met behulp van
kunstmatig opgewekte trillingen wordt uitgevoerd. Die methode kan risico's
meebrengen voor de veiligheid.Hoofdstuk 3 gaat over het winnen en opslaan van stoffen. Winningsplannen
moeten volgens de wet gemaakt worden in geval van winning van delfstofvoorkomens
en aardwarmte. In de huidige praktijk gaat het over winning van de delfstoffen:
aardgas, aardolie en zout. Het winningsplan is daarom in dit hoofdstuk nader
uitgewerkt voor deze delfstoffen en niet voor aardwarmte. Aan nadere regels
voor een winningsplan voor aardwarmte is vooralsnog geen behoefte, omdat,
naar verwachting, aardwarmte in de komende jaren nog niet als energiebron
in gebruik zal worden genomen. Daarnaast kent dit hoofdstuk regels voor opslag.In hoofdstuk 4 wordt uitwerking gegeven aan de meetverplichting ten aanzien
van bodembeweging. Om bodembeweging zo goed mogelijk te kunnen voorspellen
en te volgen, wordt voorgeschreven dat de metingen worden verricht volgens
een meetplan, goed te keuren door de Minister van Economische Zaken. In dat
meetplan wordt opgenomen op welke tijdstippen en plaatsen zal worden gemeten
en volgens welke meetmethode de metingen worden verricht.Hoofdstuk 5 bevat bepalingen ten aanzien van het ontwerpen, plaatsen,
gebruiken en buiten gebruik stellen of verwijderen van mijnbouwwerken. Ten
aanzien van mijnbouwwerken op land zijn bijvoorbeeld regels opgenomen ten
aanzien van de wijze waarop een mijnbouwwerk buiten gebruik wordt gesteld.
Voor mijnbouwinstallaties (op zee) geldt een geheel ander en uitgebreider
regime dan voor mijnbouwwerken op het land. De bepalingen van generieke wetten
zijn op die installaties veelal niet van toepassing, zodat aanvullende regels
nodig zijn met betrekking tot het ontwerp en de plaatsing ervan. Voorts worden
diverse zaken geregeld ten aanzien van boorgaten. Hoewel een boorgat onderdeel
vormt van een mijnbouwwerk, is vanwege de specifieke vereisten voor het aanleggen,
gebruiken, onderhouden, repareren en buiten gebruik stellen van boorgaten
een aparte afdeling gewijd aan boorgaten alsmede aan de informatieverplichtingen
daaromtrent. Tenslotte bevat dit hoofdstuk een paragraaf met bepalingen ter
bescherming van het milieu. Bij deze bepalingen zijn internationale regels
omgezet in ons nationale recht.Hoofdstuk 6 behandelt het onderwerp pijpleidingen en kabels. Met het oog
op onder meer de bescherming van het milieu en de veiligheid van scheepvaart
en visserij is voor het aanleggen van een pijpleiding of kabel op
zee een vergunningstelsel in het leven geroepen. De te leggen pijpleiding
of kabel moet voldoen aan bepaalde eisen met betrekking tot zijn eigenschappen,
de wijze van aanleg en de ligging. Bij de Mijnbouwregeling zullen die eisen
nader worden ingevuld. Verder bevat dit hoofdstuk regels over controles op
beschadigingen van de leiding, over de nodige herstelwerkzaamheden en tenslotte
over de wijze waarop leidingen moeten worden achtergelaten wanneer er door
de minister geen verwijderingsplicht is opgelegd op grond van artikel 45 van
de wet.Ingevolge de in hoofdstuk 7 neergelegde bepalingen dienen de vergunninghouders
naast de gegevens ten behoeve van de tweejaarlijkse rapportage aan de beide
kamers der Staten-Generaal ook een aantal gegevens te verstrekken die voor
de overheid van belang zijn. De gegevens die mijnbouwondernemers op grond
van dit hoofdstuk verstrekken, betreffen informatie die binnen de bedrijven
reeds voorhanden is. Voorts bevat dit hoofdstuk een bepaling aangaande de
plicht gegevens in goede, geordende en toegankelijke staat te brengen en te
bewaren. Tenslotte kent het hoofdstuk enige artikelen over de termijn van
vertrouwelijkheid van gegevens en de wijze van vrijgave ervan.In hoofdstuk 8 wordt nadere invulling gegeven aan de wettelijke regeling
van het Waarborgfonds mijnbouwschade. Zo worden regels gesteld over de omvang
van het vermogen, de systematiek voor de berekening en de vaststelling van
de bijdragen alsmede het financieel beheer van het fonds.In hoofdstuk 9 wordt het splitsen en samenvoegen van vergunningen geregeld.In hoofdstuk 10 zijn regels gesteld over de winning van kalksteen met
behulp van boorgaten, tunnels, schachten of andere ondergrondse werken en
over het gebruik van een groeve voor andere doeleinden dan voor het winnen
van kalksteen. In beide gevallen geldt een verbod met daaraan gekoppeld een
vergunningsstelsel. Na het beëindigen van de activiteiten en het buiten
gebruik stellen van de kalksteengroeve dient de toegang tot de groeve te worden
afgesloten. Met die afsluiting komt een einde aan het toezicht van het Staatstoezicht
op de mijnen op de kalksteengroeve.Hoofdstuk 11 bevat het overgangsrecht.Hoofdstuk 12 regelt de wijziging van enige algemene maatregelen van bestuur.
Het betreft voornamelijk terminologische wijzigingen.De Minister van Economische Zaken,H. Ph. J. B. HeinsbroekXNoot1Kamerstukken II 2001/02, 28 109, nr. 1.XNoot2Kamerstukken II 2001/02, 28 109, nr. 2.XNoot1Rapport EIM, juli 2002, «Ontwerp Mijnbouwbesluit, Quick scan administratieve
lasten voor het bedrijfsleven». 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20012002-26219-313b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl