Vaststelling begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2002; Verslag algemeen overleg op 30 januari 2002 over de tweede fase havo/vwo
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28000-VIII, nr. 112

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

04-03-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28000-VIII nr. 112

26-02-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28000-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 77 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 000 VIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar
2002nr. 112VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 26 februari 2002De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 30 januari 2002 overleg gevoerd met staatssecretaris
Adelmund van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de tweede fase havo/vwo.Hierbij zijn de volgende documenten betrokken:– de brief van de plaatsvervangend inspecteur-generaal
d.d. 8 februari 2001 ter aanbieding van het rapport «Tussen architectuur
en hiphop (2001–1)» (OCW-01-170) en de brief van de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen d.d. 15 juni 2001 ter aanbieding
van het regeringsstandpunt (OCW-01-729);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 20 september 2001 inzake de monitoring
tweede fase havo/vwo (OCW-01-989);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 22 november 2001 ter aanbieding van het
inspectierapport «De Tweede Fase een fase verder» en de rapportage
door het Tweede Fase Adviespunt van de eerste peiling in het cursusjaar 2001–2002
(OCW-01-1254);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 13 december 2001 ter aanbieding van de
reactie op het advies van de commissie-De Rooy inzake geschiedenis en het
zogenaamde combinatievak geschiedenis en maatschappijleer in vwo en havo (28 000-VIII,
nr. 94);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 14 december 2001 inzake de CEVO (28 000-VIII,
nr. 96);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 17 december 2001 inzake afronding profielwerkstuk;– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 18 januari 2002 inzake continuïteit
en vernieuwing in de tweede fase havo/vwo (28 000-VIII, nr. 98);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 23 januari 2002 ter aanbieding van het
rapport «Tijdsbesteding, beleving en studeerbaarheid Tweede Fase»
van het ITS (OCW-0800088).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Dijksma (PvdA) wijst erop dat het
wetsvoorstel Profielen tweede fase in 1997 met algemene stemmen is aanvaard
en herinnert aan de visie die ten grondslag lag aan deze inhoudelijke en organisatorische
vernieuwing. De noodzaak van deze ingrijpende vernieuwing staat voor haar
nog steeds als een paal boven water. De verantwoordelijkheid die de politiek
draagt voor dit besluit, vraagt ook om een open houding en luisterend oor
als zich problemen voordoen. Iedere onderwijsvernieuwing moet immers altijd
een instrument zijn om tot beter onderwijs te komen en mag nooit een doel
op zich zijn. Daarom zijn ook de voorstellen gesteund die beogen de werkdruk
in havo/vwo te verlichten, zowel voor leerlingen als voor leraren.Onderwijsvernieuwingen hebben tijd nodig om tot volle wasdom te kunnen
komen en er is voorzichtigheid geboden als de spelregels tijdens die periode
moeten worden aangepast. De noodzaak daarvan moet eerst onomstotelijk vaststaan.
Verder moet onderscheid worden gemaakt tussen invoeringsproblemen van tijdelijke
aard en structurele problemen.De notitie Continuïteit en vernieuwing heeft de discussie over mogelijke
oplossingen voor structurele problemen in een stroomversnelling gebracht.
Zij waardeert het dat de staatssecretaris in overleg is getreden met de onderwijsorganisaties
om draagvlak te zoeken voor haar voorstellen. Toch is daarmee onrust ontstaan
onder veel docenten die erop aandringen dat hun vak ongemoeid wordt gelaten.
Het is echter onmogelijk iedereen te vriend te houden. In het onderwijs wordt
er weliswaar steeds vaker op aangedrongen dat de politiek grotere afstand
neemt, maar ook nu wordt er weer met argusogen naar de Kamer gekeken en wordt
ervan uitgegaan dat de Kamer knopen doorhakt. Mevrouw Dijksma vindt het echter
ongewenst dat Kamerleden zich met alle details van het onderwijsbeleid bezighouden.Zij betwijfelt of de scholen de invoeringsproblemen zelf kunnen oplossen,
zoals in de notitie wordt verondersteld, en pleit daarom voor meer zichtbare
hulp voor bijvoorbeeld de scholen die de tweede fase «beleidsarm»
invoeren.In de afgelopen periode is een breed draagvlak ontstaan voor het opheffen
van de deeltalen. In de toekomst zullen leerlingen moeten kiezen tussen Frans
en Duits. De vakdocenten wijzen er wel op dat er meer tijd nodig is voor het
onderwijs in deze moderne talen. Zij suggereren dat die tijd kan worden gevonden
in een andere vormgeving van het vak literatuur. Hoe denkt de staatssecretaris
hierover? Is zij bereid deze mogelijkheid in overleg met de onderwijsorganisaties
te verkennen? Wat betekent het laten verdwijnen van de deelvakken voor de
havo-leerlingen?Mevrouw Dijksma steunt het voorstel voor aanpassing van de huidige examenprogramma's
waarbij de handelingsdelen niet langer landelijk worden vastgelegd. Daarmee
kan een belangrijk deel van de beleefde overladenheid worden aangepakt. Voor
een aantal vakken is reeds voorzien in fundamentele aanpassingen in het programma.
Wanneer krijgen die hun beslag? Zal de CEVO (Centrale examencommissie vaststelling
opgaven) tot die tijd nu eindelijk eens gebruik maken van de mogelijkheid
om bepaalde onderdelen van individuele vakken voor het centrale eindexamen
te schrappen? Hoe is dit bijvoorbeeld geregeld voor de generatie leerlingen
die in mei aanstaande examen doet? Waarom wordt niet eerst afgewacht welk
effect dit voorstel heeft op de werkdruk van leerlingen en leraren voordat
de profielen worden gewijzigd?Is het nodig om naast de deeltalen ook andere deelvakken af te schaffen?
Het is begrijpelijk dat een gewogen meting van het vakkenpakket nodig is,
omdat er zwaardere en lichtere vakken zijn, maar een gewogen meting voor
drie categorieën is toch niet zoveel moeilijker te organiseren dan voor
vijf? Wat is het inhoudelijke argument voor dit voorstel?Mevrouw Dijksma spreekt haar twijfel uit over de voorstellen voor de profielen
en het gemeenschappelijke deel. Zij vindt het terecht dat de vier profielen
gehandhaafd blijven. Het voorstel om alle profielen terug te brengen tot drie
vakken, is echter nogal radicaal. Alle profielen bevatten in de toekomst wiskunde
en twee andere vakken. Zal dit door leerlingen als een reële verlichting
worden ervaren? Op welke visie stoelt dit voorstel?Zij heeft begrip voor het verzet tegen het voorstel om ANW (algemene natuurwetenschappen)
en het combinatievak geschiedenis en maatschappijleer te integreren in de
profielen natuur en techniek, natuur en gezondheid, respectievelijk cultuur
en maatschappij of economie en maatschappij. Het vak ANW is nog maar kort
geleden geïntroduceerd en de meeste docenten die zich hebben laten omscholen,
mogen worden gerekend tot de voorhoede van de tweede fase. Het combinatievak
geschiedenis en maatschappijleer is zelfs nog niet ingevoerd. Deze vakken
zijn min of meer de dragers van de gedachte van de tweede fase, maar kennelijk
worden zij nu als «onhoudbaar» beschouwd. Het is bekend dat leerlingen
ANW soms zien als dubbelop als zij ook natuurkunde of biologie doen. Op scholen
waar de zaken op orde zijn, zijn de leerlingen echter enthousiast over de
meerwaarde van dit vak. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?Het voorstel van de commissie-De Rooy voor een combinatievak geschiedenis
en maatschappijleer is interessant. Mevrouw Dijksma herinnert eraan dat haar
fractie er destijds voor heeft gepleit dat het vak mens en maatschappijwetenschappen
als inleiding op de sociale wetenschappen werd gehandhaafd. Inmiddels blijkt
het vak maatschappijleer naar de marge te zijn gedrukt. Het is begrijpelijk
dat nu niet kan worden voldaan aan de wens van de commissie-De Rooy om maatschappijleer
alsnog als een keuzevak op te nemen in twee profielen naast het combinatievak
in het gemeenschappelijk deel. Bovendien zou dit het broze evenwicht in de
profielen in gevaar brengen. Zij is echter van mening dat alle leerlingen
burgerschapskunde tot hun intellectuele eigendom moeten maken. Het voorstel
voor een combinatievak bevat voor het merendeel elementen van maatschappijleer.
Waarom wordt het vak dan ook niet zo genoemd en wordt docenten maatschappijleer
via het gemeenschappelijke deel een been gegeven om op te staan? Overigens
moet in overleg met het veld de tijd worden genomen om een antwoord te vinden
voor dit vraagstuk.In het voorstel om een combinatiecijfer te introduceren, wordt ervan uitgegaan
dat het profielwerkstuk hiervan deel zal uitmaken. Zij onderschrijft de gedachte
dat het profielwerkstuk naast een profielvak ook mag worden gecombineerd met
een vak buiten het profiel. Als dit als meesterproef bedoelde werkstuk onderdeel
wordt van het combinatiecijfer, is de kans echter groot dat het werkstuk wordt
gemarginaliseerd. Dit is onverstandig. In het hoger onderwijs kunnen leerlingen
immers veel profijt hebben van dit werkstuk. Verder moet duidelijk worden
wanneer leerlingen recht hebben op deelname aan het centraal examen. De bedoeling
was dat het profielwerkstuk en de rest van het examen met een voldoende moeten
zijn afgesloten, maar de rechter heeft daar een stokje voor gestoken. Waarom
is de staatssecretaris teruggekomen op haar aanvankelijke voornemen om het
examenbesluit aan te passen?Het is onverstandig om al aanpassingen in te voeren in 2002, want er is
tijd nodig om de zaken goed uit te werken. Het werkt echter demotiverend voor
de huidige leerlingen om met alle aanpassingen te wachten tot 2005. Welke
voorstellen kunnen eerder worden ingevoerd?De evaluatie van het beleid wordt uitgesteld van 2003 naar 2005. Mevrouw
Dijksma vreest voor het effect van een evaluatie op het moment dat per augustus
2005 een aantal belangrijke wettelijke aanpassingen van kracht wordt. Die
evaluatie kan immers behartigenswaardige bevindingen bevatten
die invloed kunnen hebben op het beleid. Is het mogelijk hiervoor een andere
oplossing te vinden?De heer Van Splunter (VVD) vindt het niet
onbegrijpelijk dat de invoering van de tweede fase de gemoederen flink heeft
beroerd, want er is veel op de schop genomen. Leerlingen, docenten, ouders
en schoolmanagement hebben de nodige moeilijkheden ondervonden. Daarom heeft
de staatssecretaris een aantal verlichtingsmaatregelen afgeroepen die resultaat
hebben gehad. Vandaag is de vraag aan de orde of de werkingsduur van die maatregelen
moet worden verlengd en wat er nog meer zou moeten gebeuren.De tweede fase op zich wordt positief ervaren. De starheid van het oude
systeem is hiermee doorbroken. De vrije ruimte voor school en leerling geeft
hen meer verantwoordelijkheid en verbreedt de opleiding. De scholen raken
gewend aan het nieuwe systeem en de meeste leerlingen weten inmiddels niet
beter. Beide groepen willen onder geen beding terug naar het oude systeem.
Niettemin zijn er enkele knelpunten.In de eerste plaats zijn er teveel vakken, waarvan sommige uiterst oppervlakkig
worden gegeven. Verder levert de vrije ruimte problemen op, doordat de scholen
niet goed weten hoe zij die moeten invullen. Leraren en leerlingen zien elkaar
minder dan voorheen en zij vinden dit onbevredigend. Het lesprogramma is voor
veel vakken overladen; er is een conflict tussen het aantal uren dat in een
bepaald vak moet worden lesgegeven en de eindtermen die moeten worden gehaald.
De methode van veel vakken komt daardoor niet goed tot uitdrukking. Nog steeds
wordt uitgegaan van een studielast van 1600 uur, maar dit is in de praktijk
een fictie. Een studielast van 1300 uur zou veel reëler zijn. De tweede
fase werkt nog vaak met boeken die gebaseerd zijn op methoden uit het oude
systeem. Daardoor krijgt de leerling veel teveel te verstouwen. Voor veel
vakken moet een verslag worden gemaakt van praktische opdrachten en dit levert
de leraren eindeloos veel corrigeerwerk op. Een ander probleem is dat de schoolgebouwen
niet zijn berekend op de modernisering. Veel scholen hebben extra ruimte nodig
en dit kost natuurlijk geld.Over de tweede fase wordt heel veel gediscussieerd en ook in de Kamer
wordt vaak over veranderingen gesproken. Dit leidt tot onrust onder leerlingen,
leraren en schoolmanagement. Verder wordt er veel gediscussieerd over de basisvorming.
Eventuele veranderingen in de basisvorming en de tweede fase moeten goed op
elkaar aansluiten.De heer Van Splunter dringt erop aan dat haast wordt gemaakt met het afschaffen
van de deeltalen. Als het kan, zou dit moeten gebeuren met ingang van het
schooljaar 2002–2003.De Kamer heeft een petitie in ontvangst genomen van de Actiegroep heelmeesters.
Hij wijst erop hoe uniek het is dat leraren Frans en Duits gezamenlijk actie
ondernemen. De actiegroep pleit voor minimaal drie contacturen per heelvak.
Hoe denkt de staatssecretaris hierover? Hij voegt hieraan toe dat hij voorstander
is van een geïntegreerde behandeling van literatuur bij deze vakken.Hij onderschrijft het voorstel voor ANW, maar vraagt een nadere toelichting
en een tempoaanduiding.Om echt iets te kunnen doen aan de overladenheid van het programma, zou
de staatssecretaris met de CEVO in overleg moeten treden over de eindtermen.
Leraren en leerlingen zijn van mening dat het programma eerder te zwaar is
door de examenstof dan door het aantal vakken. Dit is een zeer heikel punt
in het veld.Het voorstel voor het aantal vakken waarin examen moet worden gedaan,
klinkt erg plausibel. Een verdere uitwerking en de bevindingen van de evaluatie
zullen uitwijzen of dit klopt. Overigens is de heer Van Splunter van mening
dat die evaluatie eerder moet worden uitgevoerd.Het is natuurlijk een aanlokkelijke gedachte om meer ruimte te bieden
in de profielen. De leerlingen willen dit ook graag. Hiertoe mag echter niet eerder worden overgegaan, dan nadat daarover met het ontvangend onderwijs
is gesproken. Universiteiten en hogescholen moeten duidelijk aangeven welke
eisen zij stellen om te voorkomen dat leerlingen aan het eind van hun middelbare
schoolopleiding tot de ontdekking komen dat het profiel dat zij hebben gekozen,
niet aansluit op de gewenste studierichting.Het accent op de historische beeldvorming en het voorstel voor een goede
introductie daarvan in het geschiedenisonderwijs zijn zeer positieve elementen
van het rapport van de commissie-De Rooy. De wijze waarop de commissie een
en ander wil concretiseren, is echter niet alleen onvoldoende doordacht, maar
is zelfs een bron van nieuwe narigheid. Dit geldt vooral voor het voorstel
voor periodisering. De opdeling in tien tijdvakken is geen bezwaar, maar de
wijze waarop de commissie dit doet, is op sommige punten slordig en op andere
punten ronduit onjuist. De heer Van Splunter stelt voor dat bij een keuze
voor een opdeling in tijdvakken, die tijdvakken worden doorgetrokken naar
de hele maatschappij. Monumenten, historische plaatsen, boeken, televisieseries,
kunstuitingen e.d. kunnen standaard worden voorzien van hetzelfde beeldmerk
en de kleuraanduiding die in het geschiedenisonderwijs worden gebruikt. Het
historisch besef dat iedere Nederlander in het basisonderwijs wordt aangeleerd,
zal hierdoor worden versterkt en een leven lang worden onthouden.De heer Mosterd (CDA) citeert een rector van
een grote scholengemeenschap die heeft gezegd dat in de tweede fase van verandering
naar verankering moet worden gekomen. Het veld dringt erop aan dat veranderingen
alleen worden ingevoerd als zij kunnen worden verankerd in het onderwijs.De doelstelling van de tweede fase was te komen tot een betere aansluiting
van het middelbaar onderwijs op het hoger onderwijs en het wetenschappelijk
onderwijs. Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat minder leerlingen havo of
vwo zouden gaan volgen. Uiteindelijk is ervoor gekozen dat de leerlingenaantallen
gelijk zouden blijven, terwijl de aansluiting op het hbo en wo zou worden
verbeterd. De vraag is nu of dit resultaat in de praktijk is behaald.De resultaten van de eindexamens zijn niet veranderd sinds de invoering
van de tweede fase. Het is echter niet duidelijk of dit het gevolg is van
lichtere exameneisen of van een ander gebruik van de tabel die wordt gebruikt
voor de omrekening van de score. Wil de staatssecretaris dit toelichten opdat
een vergelijking kan worden gemaakt van de resultaten voor en na de invoering
van de tweede fase? Dan kan worden vastgesteld of de opleiding is verbreed
en op sommige punten wellicht minder diep gaat, maar dat het niveau en de
aansluiting onveranderd zijn of zelfs beter zijn geworden.Iedere keer als er wordt gesproken over de tweede fase, wordt er gesproken
over de overladenheid. In de wet is een studielast van 1600 uur voorzien en
dit is al fors. De inspectie gaat voor examenklassen uit van 40 werkweken,
terwijl dit er in de praktijk maar 32 zijn. Dit leidt bij voorbaat tot overladenheid.
Hoe zal de staatssecretaris dit oplossen? Kiest zij voor een lagere studielast
per vak?De praktische opdrachten en de handelingsdelen dragen verder bij aan de
overladenheid. Die behoren echter tot de verworvenheden van de tweede fase.
Uitgangspunt is immers dat er niet alleen theoretische kennis wordt verworven,
maar dat die ook kan worden toegepast. Dit uitgangspunt is hier en daar echter
wat te uitbundig opgepakt. De verlichtingsmaatregelen zijn bedoeld om op dit
punt verbetering te brengen. Door die maatregelen op te rekken, kan hier snel
tot verandering worden gekomen. Dan is er waarschijnlijk geen wetswijziging
nodig en hoeft er niet tot 2005 te worden gewacht.Met de administratieve handelingen die van het onderwijs worden gevraagd,
zijn veel tijd en geld gemoeid. Met de invoering van de tweede fase
is die administratieve last verder toegenomen. Daarin moet verandering komen
om de druk op leraren en leerlingen te verminderen.De staatssecretaris heeft overleg gevoerd met het onderwijsveld over de
veranderingen in de vakken. De heer Mosterd onderschrijft deze werkwijze,
want die veranderingen moeten breed worden gedragen. Voorkomen moet worden
dat de oplossing van de huidige problemen, nieuwe problemen oproept.Hij ondersteunt het voorstel om de deeltalen af te schaffen. Voor de leerlingen
op het vwo met een bètapakket kan het hierdoor wel moeilijker worden
om het eindexamen te halen. Zij moeten straks examen doen in twee volledige
talen.Als het hoger onderwijs en het wetenschappelijk onderwijs geen bezwaar
hebben tegen het terugbrengen van het aantal vakken in de profielen van vier
naar drie, levert dit keuzevrijheid op en zou dit een goede oplossing zijn.
Aan die randvoorwaarde van de aansluiting mag echter niet worden getornd.
Hij gaat ervan uit dat de staatssecretaris die verzekering heeft gekregen
van het hoger onderwijs.De belangstelling voor de natuurprofielen is meegevallen, vooral het natuur-
en gezondheidsprofiel wordt door velen gekozen. De overgang van deelvakken
naar heelvakken mag er echter niet toe leiden dat de verschillen tussen natuur
en gezondheid en natuur en techniek te klein worden. Het wetenschappelijk
onderwijs vindt natuur en gezondheid voldoende voor veel studierichtingen,
maar natuur en techniek is niet altijd voldoende. Hoe denkt de staatssecretaris
hierover?Het voorstel voor het vak ANW is niet onlogisch; velen in het onderwijsveld
zien dit zo. Het is echter heel triest voor de leraren die zich hiervoor hebben
ingespannen. Verder is het een zwaktebod dat zo snel na de invoering al tot
verandering wordt besloten. De verlichting moet echter ergens vandaan komen
en daarom is hij niet bij voorbaat tegen dit voorstel.Het voorstel om maatschappijleer op te nemen in een combinatievak leidt
tot een zekere marginalisering van dit vak. De heer Mosterd acht dit ongewenst.
Hij pleit voor een steviger verankering van dit vak. Hij stelt voor te kiezen
voor een duidelijke positionering van dit vak in plaats van voor een combinatievak.Het zal een moeilijke periode zijn tot 2005. Als de gewenste veranderingen
in overleg met het veld eerder kunnen worden ingevoerd, verdient dit de voorkeur.
Verder kunnen de verlichtingsmaatregelen misschien wat worden verbreed, zodat
de periode tot 2005 kan worden overbrugd.Bij de invoering van de tweede fase is te overhaast te werk gegaan. De
heer Mosterd betreurt dit.Mevrouw Lambrechts (D66) zegt dat het al enige
tijd duidelijk is dat de tweede fase nog steeds niet op orde is. Er is nog
steeds sprake van teveel versnippering, geen diepgang, toenemende werkdruk
voor de leraar, administratieve rompslomp, geen keuzeruimte meer voor de leerling
en een ondoorzichtige en onrechtvaardig uitpakkende slaag-zakregeling. Inmiddels
is er ook de zekerheid dat tijd en inzet niet voldoende zullen zijn om alsnog
een succes te maken van de tweede fase. Zij acht verdere aanpassing van de
tweede fase dan ook onvermijdelijk evenals de richting waarin die wijzigingen
zouden moeten gaan. Die aanpassing moet zorgvuldig en weloverwogen zijn en
mag niet overhaast worden doorgevoerd.Vorig jaar was de staatssecretaris nog van mening dat er geen grote aanpassingen
nodig waren. Wat heeft haar ertoe gebracht nu behoorlijk vergaande wijzigingen
voor te stellen? De procedure die is gevolgd om tot deze voorstellen te komen,
is beter dan de procedure bij de invoering van de tweede fase. Het veld is
tevreden over deze bottom-up-benadering en dit roept het vertrouwen op dat
deze wijzigingsvoorstellen verder zullen komen.Mevrouw Lambrechts betreurt het dat haar voorstel niet is overgenomen
om een onderzoek in te stellen naar internationale benchmarking. Het is een
gemiste kans dat de mogelijkheid niet wordt aangegrepen om na te gaan hoe
het onderwijs in de bovenbouw in de omringende landen eruitziet en wat het
internationaal baccalaureaat voor Nederland zou kunnen betekenen.Bij de invoering van de tweede fase zijn fouten gemaakt. De grootste fout
is toch dat er in de voorbereidende fase onvoldoende aandacht is geschonken
aan de uitvoerbaarheid van de plannen. Er is een draagvlak voor het concept
gecreëerd, maar de organisatie en de uitvoerbaarheid bleken uiteindelijk
grote struikelblokken: te veel vakken vergezeld van een nieuwe didactische
aanpak en daarenboven een onoverzichtelijke examenregeling en krappe financiële
middelen. De tijdelijke maatregelen die eerder zijn genomen, blijken onvoldoende
effectief. Dit was ten dele voorspelbaar, doordat een aantal van die maatregelen
nieuwe problemen opriep. Er is ruimte gezocht in de vrije ruimte en het gevolg
daarvan is dat de rigiditeit en het harnaseffect van het programma alleen
maar groter zijn geworden. Een ander negatief effect is dat het evenwicht
tussen havo en vwo volledig is verdwenen. Het havo was al te zwaar en is nog
zwaarder geworden. In de uiteindelijke plannen moet dit evenwicht worden hersteld.
Zij onderschrijft de hoofdrichting van de voorstellen: minder vakken en meer
keuzemogelijkheden voor de leerling, meer tijd en uren voor de docent om zijn
vak diepgang te geven, ruimte voor de school, verdergaande vereenvoudiging
van de examenvoorschriften en van de slaag- en zakregeling en herstel van
het evenwicht tussen havo en vwo.Het is een goed dat de profielstructuur wordt gehandhaafd al wordt het
aantal vakken gereduceerd, maar de ruimte moet ergens vandaan komen. Over
de invulling van de profielen moet op korte termijn duidelijkheid ontstaan.
De positie van ANW en maatschappijleer kan eigenlijk alleen goed worden beoordeeld
als duidelijk is hoe de profielen eruit zullen zien. In de tweede plaats zou
het mogelijk moeten zijn te kiezen tussen gelijkwaardige vakken in de profielen.
Nu al staat vast dat niet alles kan worden opgenomen in de profielen. Mevrouw
Lambrechts herinnert eraan dat zij destijds al heeft gezegd dat zij niet inziet
welke bezwaren er zijn tegen zo'n keuze. Zij dringt erop aan dat het voorstel
langs die lijnen wordt uitgewerkt.Het voorstel voor standaardisering van de studielast van alle vakken klinkt
rechtvaardig, want de verschillen zijn nu erg groot: van 160 tot 760 uur.
De vraag is echter of de studielast op alle vakken terug kan worden gebracht
naar 400. Dit vraagstuk verdient een inhoudelijke beoordeling, waarbij bovendien
een zekere bandbreedte in acht moet worden genomen.Zij zegt dat vergroting van het vrije deel voor haar absolute voorwaarde
is om ja te zeggen tegen deze voorstellen. De rigiditeit is immers een van
de problemen.De overgang van deelvakken naar heelvakken is een belangrijk besluit,
met name voor de deeltalen Frans en Duits. Beter één taal goed,
dan twee half of niet.Waarom is gekozen voor een combinatiecijfer dat meetelt voor de slaag-zakregeling,
ook in de compensatieregeling? Mevrouw Lambrechts ziet helemaal niets in het
voornemen dat godsdienstonderwijs zal meetellen in dit cijfer. In veel gemeenten
is nog maar een school voor voortgezet onderwijs. De leerlingen komen dus
van alle typen scholen. Het is toch te zot voor woorden dat godsdienstonderwijs
dan zal meetellen in het combinatiecijfer. Er is geen enkel bezwaar tegen
dat het vak wordt gegeven, maar het mag niet meewegen voor het examen.Zou het niet veel logischer zijn de kleinere algemeen vormende vakken
af te sluiten met een kwalificatie «naar behoren afgerond» of
iets dergelijks? Moet er per se een punt aan worden toegekend?In het verleden is er steeds op aangedrongen dat studielast en beschikbare
tijd in evenwicht zullen zijn, evenals de examenprogramma's. Kennelijk
is dit nog steeds niet het geval, ook al zijn daartoe meerdere pogingen gewaagd.
Waarom zou het nu wel lukken?De grote weerstand tegen het vak ANW is afgenomen en heel wat scholen
zijn zowaar aan het vak gehecht geraakt. Die toewijding moet worden gerespecteerd.
Op het vwo is daarvoor voldoende ruimte, maar in het havo is dit lastiger.
In dit opzicht is het voorstel van de staatssecretaris zo gek nog niet, maar
dit moet dan wel in het perspectief van de profielen worden bekeken. Wil de
staatssecretaris de nadere uitwerking aan de Kamer voorleggen opdat die kan
beoordelen of een evenwichtig programma wordt bereikt?Mevrouw Lambrechts vindt dat burgerschapskunde meer aandacht moet krijgen
in het onderwijs. De voorstellen van de commissie-De Rooy sluiten inhoudelijk
goed aan op de wensen die hieromtrent leven. Komt dit vak er? Waarom wordt
zo snel geconcludeerd dat niet kan worden voldaan aan de voorwaarden? Waarom
zou het niet mogelijk zijn in een of twee profielen het vak maatschappijleer
in te voegen, tenminste als gelijkwaardige keus met een ander vak?Het zou goed zijn, na te gaan of er tenminste een profiel kan zijn waarin
het vak wiskunde niet verplicht is. Het is toch vreemd dat ook in het profiel
cultuur en maatschappij wiskunde een absolute voorwaarde is. Wiskunde kan
een struikelblok zijn voor leerlingen die overigens het intellectuele niveau
hebben voor havo of vwo.Mevrouw Lambrechts dringt erop aan dat de invoering gefaseerd verloopt.
Sommige onderdelen lijken eerder te kunnen worden ingevoerd dan 2005, bijvoorbeeld
de afschaffing van de deeltalen in samenhang met de voorstellen voor literatuur.
Overigens moeten over die fasering goede afspraken worden gemaakt met het
veld.Zij vraagt de staatssecretaris de beoordeling van de studielast in haar
voornemens te betrekken om te voorkomen dat opnieuw moet worden vastgesteld
dat die last te zwaar is.Verder moet meer aandacht worden besteed aan de doorloop en de aansluiting
op de onderbouw. De kloof tussen onder- en bovenbouw moet nu worden geslecht.De heer Rabbae (GroenLinks) beschouwt dit
overleg als een zoveelste etappe op weg naar de finale van de tweede fase.
Hij hoopt dat die finale zonder kleerscheuren kan worden gehaald. Hij wijst
erop dat hij zich heeft laten informeren in gesprekken met leerkrachten, leerlingen
en scholen, door de stukken die de staatssecretaris aan de Kamer heeft gezonden
en door zijn eigen kinderen. Het kind dat nu midden in die tweede fase zit,
heeft het daar eigenlijk nooit over, in tegenstelling tot de twee ouderen.
Dit kan twee dingen betekenen, namelijk dat iedere keer een stukje van de
tweede fase wordt geconsolideerd in overleg met het veld of dat het veld is
stomgeslagen door alle toestanden en in stilte incasseert in de hoop dat er
nog veranderingen komen.Hij gaat akkoord met het voorstel van de staatssecretaris om vast te houden
aan de vier profielen. De inhoud wordt gereduceerd van vier naar drie vakken.
Kan zij dit toelichten?Hij is het er verder mee eens dat de deelvakken worden omgezet in heelvakken.Bij de eerste discussies over de tweede fase bleek al snel dat burgers
blijkbaar niet kunnen leven zonder wiskunde. In alle profielen moest wiskunde
worden opgenomen. Het is natuurlijk een interessant vak en voor veel studies
in het onmisbaar, maar het is niet voor alles nuttig en noodzakelijk. Het
profiel cultuur en maatschappij bijvoorbeeld kan best zonder dit obstakel
voor sommige leerlingen. Is het nodig dat wiskunde zo stevig in alle profielen
voorkomt?De heer Rabbae vraagt vervolgens of de «scheermessen» tussen
de profielen moeten blijven bestaan. Waarom kan een leerling die oorspronkelijk
kiest voor maatschappij en economie omdat de docent daarvoor pleit,
maar uiteindelijk tot de conclusie komt dat hij medicijnen wil gaan studeren,
niet wisselen van profiel? De staatssecretaris geeft aan dat de profielen
een bredere doorstroming naar het hoger onderwijs mogelijk moeten maken.Het vak maatschappijleer verdient een betere positionering. Niet voor
de docenten, hoewel hun positie zeker aandacht verdient, maar vooral vanwege
het belang van het vak. Zeker in deze tijd is het vak belangrijk om leerlingen
vertrouwd te maken met democratie, de multiculturele samenleving enz. Hij
pleit ervoor dat maatschappijleer terugkomt als keuzevak.De staatssecretaris kondigt aan dat zij met het hoger onderwijs zal spreken
over de doorstroming. Wat verstaat zij onder een gegarandeerde brede doorstroming?De aanpassingen moeten zorgvuldig en voorzichtig worden ingevoerd. Acht
de staatssecretaris het mogelijk sommige aanpassingen eerder in te voeren
dan in augustus 2005? Welke problemen voorziet zij?Het verleden heeft geleerd dat de politiek voorrang moet geven aan het
overleg tussen de staatssecretaris en het veld en pas in tweede instantie
de voorstellen moet toetsen. Hij is het ermee eens dat de staatssecretaris
eerst met het veld heeft gesproken voordat zij voorstellen aan de Kamer heeft
voorgelegd. Hij hoopt dat dit een investering is in de goede richting.De heer Van der Staaij (SGP) wijst erop dat
vandaag voor de derde maal in drie jaar een voorstel wordt besproken voor
aanpassing van de tweede fase in het voortgezet onderwijs. Dit geeft te denken.
De Kamer moet ook de hand in eigen boezem steken. Het is moeilijk om zicht
te krijgen op fouten die bij de invoering zijn gemaakt. Is er een verkeerde
taxatie gemaakt van de studielast of van het implementatietraject, of bevat
de vernieuwing als zodanig ondeugdelijke elementen? Hoe denkt de staatssecretaris
hierover? Voor hem staat vast dat bij substantiële vernieuwingen in het
onderwijs nog langduriger en nadrukkelijker met pilotprojecten moet worden
gewerkt. Voordat vernieuwingen algemeen worden geïntroduceerd, moet duidelijk
zijn hoe deze op de schoolvloer uitwerken.De voorliggende serie verlichtingsmaatregelen moet voorlopig de laatste
zijn. De inspecteur-generaal wijst in een interview op het risico van veranderingen
voor de kwaliteit van het onderwijs en op de behoefte aan stabiliteit. Deze
maatregelen zijn gebaseerd op de uitkomsten van diverse onderzoeken en zijn
inmiddels voorgelegd aan diverse betrokkenen in het onderwijsveld. Daarmee
is echter niet voldaan aan de eis van een deugdelijke evaluatie.Een belangrijke doelstelling van de vernieuwing in de tweede fase is de
doorstroom naar het hoger onderwijs. Over die doorstroom zijn echter nog nauwelijks
gegevens beschikbaar. Waarom wordt daarop niet gewacht? Wanneer kan een evaluatie
van die doorstroom worden verwacht? Welke invloed kunnen de uitkomsten daarvan
hebben op de voorliggende voorstellen?De gesignaleerde knelpunten kunnen worden onderscheiden in invoeringsproblemen
en structurele knelpunten. De invoeringsproblemen zijn vooral het gevolg van
de veranderde didactische aanpak. Voor een goede inbedding van die nieuwe
aanpak zijn vooral tijd en rust nodig.Naar verwachting zal de werkdruk voor de leraren afnemen door de voorgestelde
maatregelen. Is het gerechtvaardigd te verwachten dat deze maatregelen werkelijk
zoden aan de dijk zetten? De heer Van der Staaij wijst op de aanzienlijk lagere
formatie per leerling in andere Europese landen.Om aan de structurele knelpunten als versnippering, overladenheid, beperkte
keuzemogelijkheden en onevenwichtige uitslagregels tegemoet te komen, moet
worden ingegrepen in de programmering. Voor sommige leraren zal dit een teleurstelling
zijn, omdat zij daaruit zullen afleiden dat een deel van de vernieuwing niet
het verwachte rendement heeft opgeleverd. Voor het management
van de scholen levert de invoering van nieuwe wijzigingen een forse organisatorische
belasting op.Die wijzigingen kunnen pas over enkele jaren worden ingevoerd. Hij steunt
het uitgangspunt dat voorzichtigheid prevaleert boven voortvarendheid. Het
mag niet opnieuw voorkomen dat leerlingen het bijvoorbeeld maanden moeten
stellen zonder nieuwe leermiddelen. In hoeverre is bij de voornemens rekening
gehouden met de cyclus van methodeaanpassing bij uitgeverijen? Kunnen 1 augustus
2005 alle benodigde studieboeken beschikbaar zijn? Kleine aanpassingen die
op korte termijn de nodige verlichting kunnen brengen, moeten echter niet
nodeloos worden uitgesteld. Kan de staatssecretaris aangeven welke maatregelen
eventueel op kortere termijn kunnen worden verwezenlijkt?De heer Van der Staaij meent dat de hoofdlijnen van de aanpassingen geen
afbreuk doen aan de essentie van de vernieuwingen in de tweede fase. Zij zullen
de studeerbaarheid van het programma kunnen vergroten. Hij is positief over
de voorliggende voorstellen. De staatssecretaris kondigt aan dat de aanpassingen
in overleg met het veld verder zullen worden uitgewerkt. Hoe ziet dit traject
eruit?In de notitie Continuïteit en vernieuwing wordt slechts in algemene
termen gesproken over de samenhang tussen de onderbouw en de bovenbouw. Hoe
krijgt die samenhang meer concreet vorm? Wat is bijvoorbeeld de positie van
het derde leerjaar als overgang tussen de basisvorming en de tweede fase?
In hoeverre is hier sprake van doorlopende leerlijnen?Terecht wordt voorgesteld om de profielstructuur in stand te houden. De
vraag is wel in hoeverre de profielen nu werkelijk relevant zijn voor de doorstroming.
In hoeverre wordt in het hoger onderwijs geselecteerd op die profielen?De heer Van der Staaij heeft begrip voor de gedachte van integratie van
algemeen vormende vakken met vergelijkbare vakken in de profielen. Daarbij
moet wel worden beseft dat de algemeen vormende vakken een ander, meer reflectief
karakter hebben. Dit eigen karakter moet bij een eventuele integratie worden
gewaarborgd. Wat is er overigens waar van de geluiden dat de staatssecretaris
van mening zou zijn dat het combinatievak geschiedenis/maatschappijleer in
het havo zou kunnen vervallen? Hij zou dit ongelukkig vinden.Het is de vraag of wiskunde echt voor alle vwo-leerlingen verplicht moet
worden gesteld. Kunnen de voor de maatschappijprofielen in omvang beperkte
essentiële wiskundige vaardigheden niet worden ondergebracht in het vak
ANW?Welke gevolgen hebben deze wijzigingen voor culturele en kunstzinnige
vorming 2 en 3. Worden deze verplicht of optioneel?De heer Van der Staaij is positief over de mogelijkheid voor scholen om
het vak godsdienst of levensbeschouwing te examineren. Dit onderstreept de
waarde van dit vak. De vraag is wel hoe de kwaliteit kan worden bewaakt. De
overheid wil zich immers terecht niet bemoeien met de inhoud van dit onderwijs,
maar zij stelt tegelijkertijd wel kwalitatieve eisen op die door de inspectie
zullen worden gecontroleerd. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?Hij heeft met belangstelling kennisgenomen van het rapport van de commissie-De
Rooy en de reactie daarop van de staatssecretaris. Hij gaat ervan uit dat
hierover nog uitgebreider zal worden gesproken in de Kamer. Wanneer kunnen
nadere voorstellen tegemoet worden gezien? Voor de toekomstige positie van
het vak maatschappijleer is vooral de relatie tot het combinatievak geschiedenis
en maatschappijleer van belang. De commissie-De Rooy is van mening dat het
voor de inbreng van de maatschappijcomponent in het combinatievak noodzakelijk
is om maatschappijleer als een zelfstandig vak in de maatschappijprofielen
te handhaven. De staatssecretaris ziet daarvoor geen mogelijkheden. De heer
Van der Staaij is van mening dat er alles aan moet worden gedaan om
maatschappijleer te handhaven, met name vanwege het belang van dit vak voor
de maatschappijprofielen. Hij is zeer beducht voor het marginaliseren van
dit vak.De heer Van Bommel (SP) vindt dat de staatssecretaris
zich aan het einde van deze kabinetsperiode slagvaardig toont. Zij wil nog
voor de verkiezingen komen tot besluitvorming over ingrijpende veranderingen
in de basisvorming, de tweede fase en misschien ook nog wel het basisonderwijs.
Hoe kan dit worden verklaard? Is dit het gevolg van voortschrijdend inzicht
of is er meer aan de hand?De voorliggende maatregelen zijn een stap in de goede richting, maar niets
wijst erop dat er ook een visie achterzit. Het is onbegrijpelijk dat de staatssecretaris
na drie jaar overgaat tot fundamentele wijzigingsvoorstellen zonder zichzelf
de vraag te stellen of er iets mis is met de tweede fase en het studiehuis
als onderwijsconcepten. Daardoor is haar beleid te kenschetsen als incidentenpolitiek.De maatregelen zijn ingrijpend en een deel ervan kan pas ingaan in augustus
2005. Kan de staatssecretaris aangeven welke maatregelen eerder kunnen worden
ingevoerd. Welk tijdpad wordt gevolgd voor de overige maatregelen? Wat bepaalt
dit tijdpad? Is hiervoor het overleg met het veld bepalend of zijn er andere
organisatorische redenen voor een bepaalde fasering?De heer Van Bommel vindt het een goed besluit om terug te gaan van vier
naar drie profielvakken. Dat de leerlingen in het vrije deel nu twee vakken
mogen kiezen in plaats van een, is een logisch gevolg dat alleen maar kan
worden toegejuicht.Over de deeltalen is al vaker gesproken en het is een verstandige beslissing
om die deeltalen weer samen te voegen. Kan de staatssecretaris schatten in
hoeverre leerlingen in het havo voor een tweede moderne taal zullen kiezen?
Zij schrijft dat wordt voorgesteld om de verplichting tot de keuze van een
taal naast Engels te laten vervallen. Daar moet dan tegenover staan dat het
vrije deel een zodanige omvang krijgt dat daarin een tweede, en eventueel
ook nog een derde, volledige moderne vreemde taal kan worden gekozen. Hoe
reëel is die voorstelling van zaken? Is hier geen sprake van «wishfull
thinking»? Het actiecomité acht Frans en Duits essentieel met
het oog op de Europese eenwording. Hoe denkt de staatssecretaris over dit
argument?De tijdelijke verlichtingsmaatregelen worden nu opnieuw verlengd. De heer
Van Bommel herinnert eraan dat hij eerder heeft gezegd dat het tijdelijke
element van die veranderingen steeds betrekkelijker wordt. Durft de staatssecretaris
nog steeds te zeggen dat dit tijdelijke maatregelen zijn? Daarmee wordt het
veld voortdurend in onzekerheid gelaten over de intentie van deze maatregelen
en de tijdsfasering. Het veld zal vragen om definitieve maatregelen.De voorstellen zijn ondanks hun rommelige karakter een stap in de goede
richting, maar ook niet meer dan dat. Hogescholen en universiteiten hebben
bijvoorbeeld aangegeven dat zij twee van de vier profielvakken als gewenst
achten. Dit zou scholen nog meer vrijheid geven en minder frustratie bij leerling
en docent opleveren, omdat het verplichte karakter van de tweede fase daarmee
verder afneemt en het keurslijf minder dwingend wordt. Hoe denkt de staatssecretaris
hierover?De heer Van Bommel werpt vervolgens de vraag op waartoe het onderwijs
dient. Hij verwijst naar de ideeën van de Actiegroep onderwijs, onderwijs,
onderwijs. Volgens deze groep wordt te veel de nadruk gelegd op het voortgezet
onderwijs als een vooropleiding. Het voortgezet onderwijs heeft echter ook
tot doel bij te dragen aan de persoonlijke vorming van de leerling en de leerling
voor te bereiden op het toekomstig maatschappelijk functioneren. Deze algemene
doelstellingen van het onderwijs zijn te veel ondergesneeuwd geraakt. De nadruk
ligt ook vandaag meer op de vraag of een vak zinvol is voor de toekomstige
beroepsbeoefening dan op de vraag of een vak zinvol is voor de
persoonlijke ontplooiing van de leerling. Ook de inspectie handelt hiernaar
door steeds meer te letten op rendementscijfers zonder belangrijke andere
aspecten mee te willen of kunnen wegen. Hij vindt deze visie te beperkt. Onderwijs
is meer: onderwijs moet ook opleiden tot volwassenheid in de zin van kritisch
nadenken en verantwoordelijkheid ten opzichte van de medemens. Door de grote
nadruk op vaardigheden, cijfers en nuttigheid is die rol van het onderwijs
helaas verwaarloosd. Het studiehuis als concept draagt grote risico's in zich
voor leerlingen met een taal- of een leerachterstand. Helaas valt hierover
weinig te lezen in de brieven van de staatssecretaris. Waarom legt zij niet
meer nadruk op de vrijheid van scholen om dit studieconcept los te laten en
erop te variëren? Er is een verschil tussen de wetstekst die alle ruimte
biedt en de praktijk op de scholen. Wat op de scholen is gebeurd, is veroorzaakt
door de politiek en niet door de mensen die het onderwijs voor de klas waarmaken
met de beperkte middelen waarover zij kunnen beschikken voor een salaris dat
achterloopt op de marktsector. De scholen zijn tot leerfabrieken gemaakt.Maatschappijleer is een goed voorbeeld van een vak waarmee het opvoeden
tot kritisch burgerschap in praktijk kan worden gebracht. Helaas doet de staatssecretaris
vooralsnog weinig om dit vak als een volwaardig vak overeind te houden. De
heer Van Bommel wijst op de noodkreten van de FNV, Amnesty International,
het Nederlands centrum buitenlanders en vele andere organisaties die oproepen
tot behoud van dit onmisbare vak. Uit de brief van 13 december blijkt dat
de staatssecretaris niet wil ingaan op de aanbeveling van de commissie-De
Rooy om te komen tot de invoering van maatschappijleer 2 als keuzevak in de
profielen cultuur en maatschappij en economie en maatschappij. Dit zou tot
versnippering en overladenheid leiden. Is dit wel zo? Het is toch een keuzevak
en geen extra vak. Indien maatschappijleer 2 niet als keuzevak in de maatschappijprofielen
wordt ingevoerd en maatschappijleer 1 niet als zelfstandig vak blijft bestaan,
zal het vak verder worden gemarginaliseerd. Leerkrachten maatschappijleer
zullen er nauwelijks bijkomen en het vak zal dan voornamelijk worden gegeven
door historici. Daardoor zal het vak veranderen. De heer Van Bommel onderschrijft
het pleidooi van de Nederlandse vereniging van leraren maatschappijleer die
pleiten voor behoud van maatschappijleer 1 als zelfstandig vak met afsluitend
schoolexamen in het gemeenschappelijk deel en voor maatschappijleer 2 als
keuzevak in de maatschappijprofielen. De positie van maatschappijleer is op
dit moment uiterst kwetsbaar. Hij verwacht dat de staatssecretaris duidelijke
uitspraken doet waardoor het veld weet waar het aan toe is. Hoe oordeelt zij
over het nut van maatschappijleer als zelfstandig vak? Acht zij een vak als
maatschappijleer zinvol? Vindt zij het belangrijk dat er een vak is dat echt
voorbereidt op de sociale wetenschappen? Wat zal zij doen om dit vak als zelfstandig
vak voor alle leerlingen te behouden?Wie kijkt naar de achterliggende periode, zal de vraag stellen hoe zinvol
het is door te gaan op de ingeslagen weg. Er zijn zoveel problemen en de scholen
moeten worden bevrijd uit dit verstikkende keurslijf. De heer Van Bommel pleit
voor een eerdere integrale evaluatie van alle aspecten die samenhangen met
de tweede fase. Is de staatssecretaris daartoe bereid?De heer Slob (ChristenUnie) zegt dat hij de
invoering van de tweede fase als docent actief heeft meegemaakt. Hij voegt
hieraan toe dat hij een andere functie had toen in 1999 de verlichtingsmaatregelen
werden aangekondigd die een heftige reactie van de docenten opriepen. De wijze
waarop te werk werd gegaan, was ook behoorlijk onzorgvuldig. De stukken die
nu voorliggen daarentegen getuigen van een zorgvuldige voorbereiding en goed
overleg met het veld.De inspectie schrijft in haar rapport over de tweede fase dat er nog volop
sprake is van een groeiproces en dat scholen de tijd moeten krijgen om te
wennen voordat alles goed kan gaan. Zij wijst verder op enkele onevenwichtigheden
in het systeem van de tweede fase. De problemen die hierdoor ontstaan, kunnen
alleen door centrale besluitvorming worden opgelost. Dit is een nuchter en
werkbaar uitgangspunt voor de behandeling van de stukken die thans voorliggen.Het is van belang dat er duidelijkheid ontstaat over de afbakening van
taken en verantwoordelijkheden tussen overheid en scholen. In een rapport
van de heer Diepenhuis over de herziening van de examenprogramma's wordt gesteld
dat veel problemen steeds weer worden doorgeschoven in een gesloten circuit
zonder dat duidelijk wie in feite verantwoordelijk is voor de aanpak daarvan.
De leerlingen zoeken de oorzaak van de problemen bij de docenten en de school,
de school verwacht een oplossing van de overheid en de overheid verwijst naar
de decentralisering van het beleid. Die vicieuze cirkel is moeilijk te doorbreken.
De negatieve beeldvorming van de tweede fase is hiermee niet gediend. Overigens
onderschrijft de heer Slob dat de scholen van de overheid steun mogen verwachten
bij de invulling van hun eigen verantwoordelijkheid, zeker als dit problemen
oplevert.Ook over het traject dat zal worden afgelegd, moet helderheid bestaan.
Eerder is afgesproken dat in 2003 na afloop van de eerste cyclus van vijf
jaar, de eerste grote evaluatie van de tweede fase zou plaatsvinden. Dan zouden
ook afspraken worden gemaakt over het «groot onderhoud» en eventuele
veranderingen van de wet. De huidige voorstellen bevatten elementen die al
om een rigoureuze verandering vragen. Dit wekt verwarring in het veld. Komt
er volgend jaar toch nog een evaluatie of wordt die uitgesteld tot 2005?De voorgestelde veranderingen moeten zorgvuldig worden ingevoerd. Het
is een sympathieke gedachte om de deeltalen al in 2002 af te schaffen, maar
het is de vraag of deze maatregel op zo'n korte termijn zorgvuldig kan worden
voorbereid en ingevoerd. Bovendien zal een voorrangspositie van de deeltalen
onrust veroorzaken, omdat er vergelijkbare wensen bestaan voor andere vakken.
Als maatregelen eerder kunnen worden ingevoerd zonder dat de zorgvuldigheid
geweld wordt aangedaan, moet die gelegenheid echter worden aangegrepen.De heer Slob merkt in dit kader op dat het wellicht goed zou zijn nu al
een aantal pilotprojecten te beginnen. Daarvoor heeft zich inmiddels een school
aangemeld die pas volgend jaar met de tweede fase zal beginnen.Hij mist in de voorstellen een financiële onderbouwing. Dit is begrijpelijk,
maar de versterking van de tweede fase en het wegnemen van de tekortkomingen
ervan, vragen natuurlijk om een financiële impuls. Wil de staatssecretaris
hierop ingaan?De huidige berekening van de studielasturen is gebaseerd op 40 weken van
40 uur. Dit is niet erg realistisch. De meeste scholen werken 38 weken en
soms nog minder. Een berekening die meer recht doet aan de realiteit, kan
wellicht problemen oplossen. Verandering van de hoeveelheid studielasturen
heeft echter veel gevolgen en is dus niet eenvoudig. Hij voegt hieraan toe
dat 1300 uur voor hem onbespreekbaar is. Verder kan worden gekeken naar het
aantal lesuren dat docenten wekelijks moeten geven. Nederland is een van de
weinige landen waar docenten zoveel voor de klas staan. Zij komen daardoor
nauwelijks toe aan afstemming met andere vakken en didactische verdieping
en variatie. De vakken in de tweede fase die nu juist daarom vragen, komen
daardoor niet goed uit de verf.De heer Slob ondersteunt het voorstel voor het handhaven van de profielstructuur.
De twee natuurkundeprofielen baren hem echter wel enige zorgen, vooral voor
het havo. Herbezinning op de invulling van die profielen lijkt op zijn plaats.
Een van de grondleggers van het vak ANW, prof. Eijkelhof, heeft voorgesteld
in de natuurprofielen voor een wat bredere gemeenschappelijke basis te kiezen
met daarnaast kleinere op natuur en gezondheid en op natuur en techniek toegesneden
keuzemodules. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?De heer Slob staat wat terughoudender tegenover het voorstel het aantal
verplichte profielvakken terug te brengen tot drie. De consequenties daarvan
kunnen nog niet worden overzien. Die moeten eerst bekend zijn voordat een
beslissing kan worden genomen. Wellicht moet worden overwogen voor meer variatie
te kiezen. Een wat bredere basis in de maatschappijprofielen is toch te verdedigen
en misschien moeten de natuurprofielen wat worden afgeslankt. De gedachte
om wat meer vrije ruimte te creëren is plausibel, want nu zijn de keuzemogelijkheden
vrijwel tot nul gereduceerd.Aan de deelvakken lijkt nu een einde te komen. Over de nadelen die kleven
aan de deeltalen heeft de Kamer zich al uitgesproken, maar het is de vraag
of nu direct alle deelvakken moeten worden aangepakt. De vakdossiers wijzen
daar niet op. Het belangrijkste argument voor deze verandering is de factor
organiseerbaarheid, maar is dit niet te mager voor een aanpassing die mogelijkerwijze
ook consequenties zal hebben voor de werkgelegenheid?De heer Slob heeft begrip voor de reacties van de docenten ANW. Zij hebben
ten koste van heel veel inspanning dit vak op de rails gezet en hebben daarin
geïnvesteerd door middel van omscholing, maar zien nu het draagvlak voor
hun vak verdwijnen. Is de mogelijkheid van een betere afstemming tussen de
vakinhouden van ANW en de inhoud van de profielvakken overwogen? De scholen
die als voorloper zijn gestart, hebben de zaken beter voor elkaar dan de scholen
die het vak later beleidsarmer hebben ingevoerd. Het is dan ook minder aantrekkelijk.Het studiehuisconcept lijkt voor verschillende leerstofonderdelen van
natuurkunde en scheikunde niet zo goed te werken.Nu blijkt dat niet kan worden voldaan aan de randvoorwaarden die de commissie-De
Rooy stelt aan de invoering van het combinatievak geschiedenis en maatschappijleer,
aarzelt de heer Slob over dit voorstel. De consequenties voor het vak maatschappijleer
lijken op termijn desastreus en die prijs is te hoog voor een vak dat veel
waardering krijgt van leerlingen en waarin het tweedefaseonderwijs zo goed
tot zijn recht komt. Bovendien dreigt een aantal thema's te verdwijnen uit
het maatschappijcurriculum die hij van groot belang acht. Hij stelt voor,
de vernieuwende elementen van het combinatievak onder te brengen in het vak
maatschappijleer dat vervolgens als zodanig wordt gehandhaafd in het gemeenschappelijk
deel.Het voorstel voor een combinatiecijfer klinkt op papier goed, maar de
onderwijspraktijk is waarschijnlijk weerbarstiger. Voor de betrokken vakken
kan dit een aanzienlijke statusverlaging betekenen met alle gevolgen van dien
voor de lespraktijk. Zal de toename van het aantal vakken in het combinatiecijfer
leiden tot een verdunning van het afzonderlijke vakcijfer? Wat zullen de gevolgen
zijn voor het vak godsdienst en levensbeschouwing als dit een volwaardig examenvak
wordt?Hij steunt het uitgangspunt om tot een landelijke doorstroomregeling te
komen. Hij pleit voor herstel van de afspraak uit het verleden dat profielen
ook als regel voor plaatsing gelden. Voor bijvoorbeeld het profiel natuur
en techniek geldt dat de interesse van leerlingen terugloopt nu de hogescholen
en universiteiten dit hebben losgelaten.Antwoord van de regeringDe staatssecretaris wijst erop dat het probleem
van overladenheid en versnippering zich niet alleen voordoet in de tweede
fase, maar ook in andere delen van het onderwijs. Eerdere besprekingen over
dit onderwerp hebben tot verlichtingsmaatregelen geleid. Het merendeel van
die maatregelen die unaniem door de Kamer werden onderschreven, blijkt goed
te werken. Niettemin is duidelijk dat de tweede fase vraagstukken oplevert
die vragen om meer dan tijdelijke maatregelen. Om daarin te voorzien, is nu
een aantal voorstellen geformuleerd.In de tussentijd is in de notitie Kwaliteit aan de basis een aantal vraagstukken
aan de orde gesteld dat raakt aan de ruimte die de scholen zelf hebben. Er
wordt aangegeven wat er goed gaat in het onderwijs en wat er goed gaat in
de tweede fase. 80% van de jongeren hecht zeer aan de gedachte achter de tweede
fase en het studiehuis en wil die verder vormgeven in de eigen opleiding.De constatering is dus niet terecht dat de Kamer zou hebben gedwaald of
de onderwijsdeskundigen die in de jaren daarvoor de basis hebben gelegd voor
dit systeem. De problemen zijn voor een deel het gevolg van een aantal imperfecties
bij de invoering. Die problemen zijn tijdelijk van aard en in veel gevallen
is daarin inmiddels voorzien, al is verdere verbetering nog mogelijk. Uit
onderzoek blijkt wel dat de scholen er steeds beter in slagen zelf die problemen
op te lossen. Zij kunnen daarbij steun gebruiken, maar deze vraagstukken zijn
veel minder urgent dan bij de aanvang van de discussie over de tweede fase.Daarnaast doen zich structurele problemen voor en een aantal daarvan is
wel urgent. Verder moet er meer ruimte ontstaan voor de scholen, maar wel
binnen een kader. Dit zal ertoe bijdragen dat de leerlingen met nog meer bagage
het vervolgtraject zullen ingaan, de werkdruk voor de leraren afneemt en de
organisatie voor de scholen eenvoudiger wordt. Het pakket dat nu voorligt,
biedt vereenvoudiging, meer ruimte voor de scholen en kansen voor kwaliteit
in het voortgezet onderwijs.Bij de behandeling van de begroting is uitgebreid gesproken over de eisen
die deze aanpassingen stellen aan de huisvesting, het financiële kader
en het op de juiste wijze toerusten van leraren. Voor de komende jaren is
een aanzienlijk bedrag uitgetrokken. Verder kan worden beschikt over de zogenaamde
«Van Rijnmiddelen»; tijdens de laatstgehouden cao-onderhandelingen
is gesproken over de inzet van de eerste tranche. Daarnaast moeten de investeringen
waarmee in deze periode een aanvang is gemaakt, worden voortgezet.De blijvende overladenheid is vooral in het havo een probleem, maar ook
het vwo kampt ermee. In talloze onderzoeken wordt dit beeld bevestigd. Bij
de aanvang van de tweede fase kon niet direct worden vastgesteld welk aandeel
van dit vraagstuk moest worden toegeschreven aan invoeringsperikelen, maar
dit wordt in toenemende mate duidelijk. Door de verlichtingsmaatregelen die
in 1999 zijn ingevoerd, zijn enkele gedachten in het gedrang gekomen die een
belangrijke rol speelden bij de totstandkoming van de tweede fase. Dit geldt
in het bijzonder voor de keuzevrijheid. Dit kon niet anders, want er moest
op korte termijn ruimte worden gevonden en er was alleen ruimte in het vrije
deel, maar hiermee wordt de vernieuwing geweld aan gedaan en deze situatie
moet dan ook zo snel mogelijk worden beëindigd.De praktijk heeft geleerd dat sommige keuzes niet werken, zoals de keuze
voor deeltalen. Het was zo'n mooie gedachte: als het niet allemaal in een
programma past, wordt het opgeknipt zodat iedereen er toch wat van meekrijgt.
De werkelijkheid is echter anders, maar het kost enige tijd om dit vast te
stellen. Twee jaar geleden pleitten de leraren nog voor ontwikkelingstijd,
omdat zij in de veronderstelling verkeerden dat een werkbare oplossing zou
kunnen worden gevonden. Inmiddels zijn de meeste leraren tot de conclusie
gekomen dat die oplossing er niet is, maar er zijn er ook die het wel is gelukt.
Zij voelen zich tekort gedaan door deze discussie.Het overleg met de onderwijsorganisaties in de afgelopen periode is erg
goed verlopen. Zij hebben in eigen kring veel moed opgebracht in de interne
discussies die vooraf zijn gegaan aan dit openbare debat. Die discussies zijn
ingewikkeld, want hun achterban omvat zowel mensen die vinden dat het goed
gaat, als mensen die vragen om ruimte en flexibiliteit.De voorhoede van de scholen moet zich gesteund voelen in de maatregelen
die worden ontwikkeld. In het rapport van de inspectie wordt echter gemeld
dat die voorhoede van mening is dat het onderwijs verschraalt door
structurele vraagstukken. De scholen die de dragers zijn van de veranderingen,
zien in het pakket maatregelen dat nu wordt voorgesteld, mogelijkheden voor
verbetering. Mede daarom is gekozen voor de titel Continuïteit en vernieuwing.De vernieuwing van de vakken is een voorwaarde voor het welslagen van
de tweede fase. De vakken zijn gekleurd door de periode waarin de tweede fase
en het studiehuis tot stand zijn gekomen. De Sociaal-economische raad (SER)
pleitte destijds voor verzwaring van de academische en hogere opleidingen,
omdat er in dat echelon veel werklozen waren. Nu wordt gepleit voor meer hoogopgeleiden.
Ook het hoger onderwijs pleit hiervoor. De context waarin het beleid tot stand
is gekomen, heeft dus ook tot problemen geleid. Een debat over onderwijsvernieuwing
wordt vaak gevoerd jaren voordat de wetgeving in de scholen werkelijkheid
wordt. De maatschappelijke situatie kan in die tijd aanzienlijk veranderen.
Deze discussie kan daarom niet worden beperkt tot de onderwijsinhoudelijke
kant van vernieuwing en verandering, maar moet ook worden geplaatst in de
maatschappelijke context. Het beeld dat het onderwijs de eigen boontjes moet
doppen, in een soort fort zit en niet mag worden beïnvloed door de wereld
daaromheen, moet worden losgelaten.De ingrijpende vernieuwing van de vakken hangt hiermee voor een deel samen.
Bij de totstandkoming van de tweede fase is onder meer de vraag gesteld op
welke wijze leerlingen het beste kunnen worden voorbereid op het hoger onderwijs.
Voortgezet onderwijs is algemeen vormend onderwijs, maar de hogescholen en
universiteiten hebben aangegeven welke stof naar hun mening al moet zijn verwerkt
om een goede doorstroming te verwezenlijken. Inmiddels is ook daarin verandering
gekomen. Het hoger onderwijs ziet het voortgezet onderwijs niet langer als
een soort prepropedeusefase. Dit alles betekent natuurlijk niet dat de aanpak
moet worden veranderd als de behoefte aan hogeropgeleiden verandert.De staatssecretaris merkt op dat alleen een draagvlak kan worden gevonden
voor verlichting, vereenvoudiging en verandering als de verschillende belangengroepen
voor een deel tegemoet worden gekomen. Dit is geen teken van zwakte. Om onderwijsvernieuwingen
tot stand te brengen, moeten soms maatregelen worden genomen waarvan op voorhand
al wordt vermoed dat zij tot overladenheid of andere problemen zullen leiden.
Die prijs wordt betaald om te bereiken dat de veranderingen worden geaccepteerd.
De krachtige beweging die aandrong op verandering in de bovenbouw van het
voortgezet onderwijs was niet in evenwicht met de mogelijkheden van de scholen.
Het programma bevatte vormen van versplintering die voor de schoolorganisatie
moeilijk behapbaar bleken.Zij stelt vast dat er ook nu weer een breed draagvlak bestaat voor de
voorgestelde maatregelen. Een aantal problemen is zo knellend dat de onderwijsorganisaties
direct ruimte willen bieden voor vernieuwingen als die maar zorgvuldig worden
geformuleerd en ingevoerd. Die instemming met de maatregelen neemt niet weg
dat zich bij de verdere uitwerking moeilijkheden kunnen voordoen. De problemen
waarmee de scholen nu kampen, dwingen echter tot keuzes die samen met het
onderwijsveld en het hoger onderwijs zullen worden gemaakt.In alle besprekingen heeft vooropgestaan dat de uitgangspunten van de
tweede fase overeind blijven. De voorgestelde maatregelen ondersteunen de
vernieuwing die daarmee werd beoogd. Uit het rapport van de inspectie blijkt
dat het nodig is om deze stappen te zetten om de vernieuwing een kans te geven.
De vernieuwing wordt dus niet teruggedraaid en de profielen, de brede vorming,
de vernieuwde examenprogramma's, het profielwerkstuk en het vrije deel blijven
gehandhaafd en zullen nog worden versterkt.Het profielwerkstuk had oorspronkelijk betrekking op twee vakken uit het
profieldeel. Uit de eerste onderzoeken bleek dat het voor docenten erg moeilijk was het werkstuk vakoverstijgend vorm te geven. Als gevolg
van de verlichtingsmaatregelen mag het werkstuk nu tijdelijk betrekking hebben
op één vak, maar het voornemen is dat het opnieuw betrekking
krijgt op twee vakken: een uit het profieldeel en een al of niet uit het profieldeel.
Het werkstuk wordt dus versterkt; het moet weer die plaats en glans krijgen
die bij de totstandkoming van de tweede fase werd gewenst en voorzien. Zij
zegt toe dat zij de opmerking dat leerlingen het profielwerkstuk minder serieus
zullen nemen als het onderdeel uitmaakt van het combinatiecijfer, zal meenemen
bij de verdere uitwerking. Zij is van mening dat een cijfer het profielwerkstuk
eerder sterker maakt dan zwakker, want nu is voldoende goed. Alle vakken komen
afzonderlijk op de eindlijst. Het combinatiecijfer wordt gegeven met het oog
op een evenwichtige beoordeling van de cijfers bij uitslagbepaling en loting.De staatssecretaris bestrijdt dat er zou zijn gesproken over een vijfjaarstermijn
voor een evaluatie. Het merendeel van de scholen is overigens pas in 1999
begonnen met de tweede fase. De prestaties die de leerlingen leveren in het
hoger onderwijs, kunnen pas worden onderkend als een aantal lichtingen is
gepasseerd. Dan zal duidelijk worden hoe de aansluiting met het hoger onderwijs
is verlopen. Daarom wordt met een evaluatie gewacht tot 2005, want een evaluatie
in 2003 voegt niets toe aan wat nu al bekend is. Uit die gegevens blijkt duidelijk
dat er sowieso maatregelen moeten worden genomen. Met de voornemens die worden
aangekondigd in de notitie Continuïteit en vernieuwing wordt geprobeerd
te voorkomen dat er tijd verloren gaat. Met verbeteringen waarvoor nu al een
unaniem draagvlak bestaat, hoeft immers niet te worden gewacht op de uitkomsten
van de evaluatie. Zij is bereid de Kamer een samenvatting te zenden van al
het onderzoeksmateriaal tot nu toe.Verder kan de Kamer op korte termijn een beknopte samenvatting ontvangen
van de profielen in het Nederlandse onderwijs en het onderwijs in de omringende
landen. Een benchmarking van het brede programma vraagt veel meer tijd.De hoofdlijnen van de notitie zullen verder worden uitgewerkt. In de notitie
staat heel voorzichtig dat onderzocht zal worden op welke wijze flexibiliteit
in de profielen kan worden gebracht. Daarover zal uitgebreid van gedachten
worden gewisseld met de VSNU, de HBO-raad en de onderwijsorganisaties. Het
civiel effect van de diploma's mag immers nooit in het geding komen en de
aansluiting op het hoger onderwijs moet zijn verzekerd. De Kamer zal over
de uitkomsten van het overleg worden geïnformeerd. Verder zal worden
nagegaan welke studielast per vak nodig is en welke aanpassing in de examenprogramma's.
In dit overleg zal ook worden geprobeerd maatregelen in de tijd naar voren
te halen. Over die maatregelen moet dan wel overeenstemming bestaan. Het overleg
over de uitwerking zal enkele maanden in beslag nemen. Dit betekent dat wetswijzigingen
niet voor het einde van 2002 mogen worden verwacht. De behandeling van die
wetswijzigingen en de verwerking van die wijzigingen in methoden voor de scholen
vragen daarna nog zoveel tijd dat de maatregelen niet voor 1 augustus van
2005 van kracht zullen zijn. Uit onderzoek blijkt dat in de tussentijd de
verlichtingsmaatregelen voor de huidige leerlingen moeten worden voortgezet.In het bijzonder onderwijs besteden veel leerlingen een substantieel deel
van hun tijd binnen de school aan godsdienstonderwijs. Die scholen willen
de resultaten van dit onderwijs een plaats geven in de beoordeling aan het
einde van de opleiding. Er zijn scholen die dit doen door een apart diploma
uit te reiken. Overigens doen openbare scholen dit ook wel voor andere vakken.
70% van de leerkrachten die dit vak geven, wil het graag afsluiten, maar de
rest vindt dit niet nodig. Natuurlijk zal die afsluiting in de school plaatsvinden
en nooit via een centraal examen. Bovendien zal de overheid ervoor waken zich
uit te spreken over de inhoud van dit vak. Overigens zal er meer transparantie
ontstaan als de school een vorm van afsluiting vindt voor een substantieel
onderdeel van de onderwijstijd dat wordt bekostigd door de overheid.
In artikel 48.2 van de WVO is gewaarborgd dat kinderen kunnen worden vrijgesteld
van het godsdienstonderwijs; zij hoeven dan ook geen cijfer te halen. De overheid
wil geen invloed op de inhoud van het onderwijs, maar wil via het toezicht
door de inspectie wel inzicht krijgen in de kwaliteit van het onderwijs. De
uitwerking is in handen van de organisaties die dit voorstel hebben gedaan.De commissie-De Rooy heeft een goed voorstel gedaan voor de uitwerking
van het vak geschiedenis en van het combinatievak. Zo stelt zij voor de geschiedenis
op te delen in 10 tijdvakken waardoor leerlingen inzicht krijgen in een bepaalde
periode en de samenhang tussen verschillende periodes en een tijdlijn leren
zien. De voorstellen zullen verder worden uitgewerkt en het resultaat wordt
binnen enkele maanden aan de Kamer voorgelegd.De discussie over het combinatievak richt zich vooral op het vak maatschappijleer
zoals dit zich heeft ontwikkeld in de periode dat werd gekozen voor geschiedenis
en het combinatievak, maar er nog geen uitwerking was. Het vak heeft zich
in die tijd op tientallen scholen op een verschillende, maar aantrekkelijke
manier ontwikkeld. De vraag is gesteld of het combinatievak, mede gelet op
de inhoud, niet weer gewoon maatschappijleer kan worden genoemd, omdat de
positie van de leraren in het geding is. Leraren maatschappijleer zijn vaak
uit disciplines afkomstig als sociologie of antropologie. De inhoud van hun
vakken wordt wel in het combinatievak opgenomen, maar de benaming wordt niet
overgenomen. De staatssecretaris zegt toe dat zij bij de uitwerking in overleg
met de onderwijsorganisaties zal nagaan hoe hieraan recht kan worden gedaan.
Zij onderschrijft de waardering die de leden uitspreken voor onderdelen als
burgerschapskunde en voor het feit dat het vak een inleiding biedt op sociale
studies. Dit is een van de eerste punten die zullen worden uitgewerkt. Zij
wijst erop dat hetgeen zij heeft uitgewerkt, precies is waarom de Kamer heeft
gevraagd. De commissie-De Rooy stelt echter dat er eigenlijk een zelfstandige
ontwikkeling van het vak maatschappijleer nodig is om de kwaliteit van het
combinatievak te waarborgen. In overleg met de mensen die al dit voorbereidend
werk hebben gedaan, zal worden gezocht naar een evenwichtige vormgeving.Onder de hoede van het KNAG wordt gepraat over de mogelijkheid om het
vak aardrijkskunde een beter programma te geven in het voortgezet onderwijs.
Ook voor andere vakken zoals scheikunde zal die mogelijkheid worden verkend.
Het vigerende programma scheikunde bouwt voort op het programma dat werd gehanteerd
voor de invoering van de profielen. Bij de uitwerking zal daarom ook aandacht
worden besteed aan de vakken die eigenlijk verouderd zijn en overladen en
aan de vraag hoe daarin verandering kan worden gebracht. Natuurlijk wordt
hierover overleg gevoerd met de lerarenorganisaties. Voor het vak economie
is al een commissie ingesteld: de commissie-Teulings. Voor al deze vakken
zal de werkwijze van de commissie-De Rooy worden gevolgd. Dit levert kwalitatief
interessant onderwijs op, maar het vraagt natuurlijk wel de nodige tijd.De vraag is gesteld of het vak wiskunde facultatief kan worden gesteld
voor het profiel cultuur en maatschappij. Eerder is aangekondigd dat er een
studiecommissie zal worden ingesteld, omdat het vak te moeilijk is. Uit onderzoek
blijkt dat vooral didactische problemen een rol spelen. Tijdens de achterbanraadplegingen
van de onderwijsorganisaties is de vraag gesteld of het profiel cultuur en
maatschappij zonder wiskunde kan. De universiteiten zijn echter van mening
dat wiskunde nodig is voor de overgang naar het hoger onderwijs. In de notitie
is een heel voorzichtige formulering gekozen om het civiele effect van het
diploma niet in gevaar te brengen. Verder moet het evenwicht tussen de profielen
worden gehandhaafd en mag de aansluiting met het hoger onderwijs niet worden
aangetast. De VSNU heeft op voorhand plaats besproken voor dit vak, maar staat
wel open voor didactische vernieuwing en een andere inpassing.
Wiskunde in het profiel cultuur en maatschappij is een soort inleiding in
de statistiek die nodig is voor alle sociale studies. Het is belangrijk dat
de leerlingen daarin min of meer bedreven zijn als zij overgaan naar het hoger
onderwijs. Er is echter mogelijk enige afstand tussen de inhoud van het vak,
dat wil zeggen wat nodig is voor bijvoorbeeld sociale studies en de uitwerking
in de examenstof. Die afstand zal nu onder de loep worden genomen. Dit betekent
dat wordt gestreefd naar een didactische vernieuwing en inpassing in de profielen.
Er is dus geen sprake van het afschaffen van wiskunde in het profiel cultuur
en maatschappij.In de notitie wordt aangegeven dat de scholen zelf mogen kiezen of zij
literatuur geven bij de talen of op een andere wijze. Op dit moment zijn er
geen afzonderlijke studielasturen gereserveerd.Het onderzoek naar de mogelijkheid of kan worden volstaan met drie vakken
in de profielen is ingegeven door de mededeling van de VSNU en de HBO-raad
dat een brede doorstroming mogelijk is met drie vakken. Daarbij moet voorkomen
worden dat meer ruimte in het voortgezet onderwijs leidt tot toelatingsexamens
bij de universiteiten. Als het onderzoek uitwijst dat er toch vier vakken
nodig zijn, zal het voorstel worden aangepast. Tot nu toe is er echter geen
enkele aanwijzing dat drie vakken onvoldoende zouden zijn. De staatssecretaris
wijst de suggestie van de hand om het aantal profielvakken terug te brengen
naar twee, omdat zij hecht aan een zekere breedte van de profieldelen.De organisatie wordt een stuk eenvoudiger als de deelvakken worden vervangen
door hele vakken. Dit biedt de ruimte voor de creatie van een studiehuis,
ontlast de leraren en levert meer contacttijd op. Bovendien wordt de combinatie
van profielen daardoor gemakkelijker.Zij herinnert eraan dat zij in een brief aan de Kamer heeft gewezen op
de mogelijkheid om richtlijnen te geven aan de CEVO. Richtlijnen over de uitsluitingen
in het centraal examen zijn inmiddels verstrekt en de CEVO maakt daarvan optimaal
gebruik. Zij zegt toe dat zij met de CEVO zal spreken over de mogelijkheid
om vakinhoudelijke verenigingen via het platform van vakinhoudelijke organisaties
een plaats te geven in het bestuur. Verder zal worden gesproken over verbetering
van de relatie met het LAKS (Landelijk Aktie Komitee Scholieren).Een aantal leden heeft erop gewezen dat het niet realistisch is uit te
gaan van 1600 studielasturen. In het examenjaar wordt rekening gehouden met
minder uren, omdat het studiejaar korter is. Uit onderzoek blijkt dat 40 uur
per week wel realistisch is, maar 40 weken wellicht niet. In de verdere uitwerking
zal hierover worden gesproken.In de normering is geen verandering gekomen door de profielen. Er bestond
altijd een systeem voor aanpassing achteraf en dit is ook nodig om alle vakken
ieder jaar op dezelfde wijze te kunnen beoordelen. Die aanpassingen worden
altijd geëvalueerd. Het systeem is in de periode van de profielexamens
niet of nauwelijks meer gebruikt dan in de jaren daarvoor.De vraag of er pilotprojecten kunnen worden gestart, is begrijpelijk,
maar op dit moment biedt een pilot geen oplossing, ook niet voor de voorstellen
voor 2005. Bij voorgenomen vernieuwingen moet rekening worden gehouden met
de ontwikkeling van methoden en daarvoor is het zelfs tot 2005 kort dag.Aan de snelle oplossing van het probleem van de deeltalen wordt door velen
gehecht. Als de onderwijsorganisaties tot dit soort stappen bereid zijn, kan
wel worden overwogen de scholen de ruimte te geven om af te stappen van het
systeem dat een leerling in de ene onderwijssoort een taal leert spreken en
in de andere leert lezen. Daardoor kan er meer ruimte worden gecreëerd.Onderdelen die per ministeriële regeling kunnen worden geregeld,
kunnen wellicht per 1 augustus 2003 veranderen. Dit zal echter eerst in het
overleg met de onderwijsorganisaties worden bespreken. Als zij daarmee akkoord
gaan, kan die versnelling worden ingezet.Nadere gedachtewisselingMevrouw Dijksma (PvdA) zout omwille van de
tijd haar commentaar op over de schets die de staatssecretaris heeft gegeven
van de maatschappelijke context, maar voegt hieraan toe dat zij het hiermee
op een aantal belangrijke onderdelen beslist niet eens is. In het hoger onderwijs
wordt natuurlijk ook calculerend nagedacht over het op orde brengen van de
leerlingenstromen, maar die beweging mag niet worden verward met de oorspronkelijke
doelstellingen van de tweede fase.Zij is tevreden over de toezegging dat wordt nagegaan of het profielwerkstuk
buiten het combinatiecijfer kan blijven.Het was de bedoeling van de wetgever wiskunde als een soort wiskunde C
te introduceren in het profiel cultuur en maatschappij. Dit is niet gebeurd
en het effect daarvan is nu zichtbaar.Zij is niet overtuigd van de argumenten om het aantal profielvakken terug
te brengen tot drie. Zij verwacht dat dit tot veel problemen zal leiden. Bovendien
zal het veel onrust veroorzaken.De discussie over het godsdienstonderwijs moet op een ander moment worden
voortgezet. Zij wijst er wel op dat het geen taak is van de overheid om het
godsdienstonderwijs te faciliteren met een eindexamenstatus.Zij is verheugd dat de staatssecretaris wil zoeken naar een oplossing
voor het vak maatschappijleer.De CEVO moet worden aangepakt, is het niet met een aanwijzingsbevoegdheid
dan maar met andere maatregelen.Mevrouw Dijksma vraagt tot slot of de staatssecretaris wil ingaan op de
vragen over ANW.De heer Van Splunter (VVD) meent dat het tracé
dat de staatssecretaris heeft uitgestippeld, ervoor pleit dat er in 2003 een
evaluatie uitkomt.Hij gaat niet akkoord met het voorstel voor het vak literatuur. Zijns
inziens moet de literatuur terug naar de talen. Hij vreest dat de scholen
het moeilijk vinden om dit te organiseren en dan maar ervoor kiezen om het
vak afgesplitst te geven.De staatssecretaris is uiteindelijk verantwoordelijk voor de kwaliteit
van het onderwijs en moet als zodanig met de CEVO harde afspraken maken over
het schrappen in de eindtermen.Hij is verheugd dat het vak geschiedenis in een apart overleg aan de orde
zal komen. Het rapport van de commissie-De Rooy is te belangrijk om het in
dit overleg af te handelen.De heer Mosterd (CDA) is verheugd dat de staatssecretaris
maatregelen wil treffen om de scholen meer ruimte te bieden voor het onderwijs.
Hij vraagt of de scholen ook voor die tijd meer ruimte krijgen om de overladenheid
te bestrijden. Komt er meer ruimte voor werkstukken en worden de examens aangepakt?Het zou onzinnig zijn om over twee jaar aan de hand van een evaluatie
hetzelfde te doen als nu gebeurt. Als de staatssecretaris nu maatregelen voorbereidt,
acht hij een evaluatie over twee jaar niet nodig.Het is een goede gedachte om naar ruimte te zoeken door meer vrijheden
te bieden in de profielen, maar daarbij moet een harde randvoorwaarde zijn
dat de uitkomst wordt gedragen door het vervolgonderwijs.Hij is het eens met de weg die de staatssecretaris uitstippelt voor het
godsdienstonderwijs. Ook daarin krijgen de scholen de ruimte.Uit de woorden van de staatssecretaris leidt hij af dat maatschappijleer
een prominentere plaats zal krijgen. Wil zij ingaan op de relatie met het
vak ANW waarvan bepaalde elementen facultatief zullen worden in bepaalde profielen?Voorzover wiskunde relevant is voor de vervolgopleiding, moet het vak
verplicht worden gesteld, maar overigens kan het wellicht ter discussie worden
gesteld. Hetzelfde geldt voor de bètaprofielen, met name als er twee vreemde talen worden gevraagd. Wat betekent dit voor de leerlingen
die dit niet aankunnen?Mevrouw Lambrechts (D66) deelt de opvatting
dat aanpassingen onvermijdelijk zijn, maar wel heel zorgvuldig moeten worden
ingevoerd. Zij deelt verder de richting: minder vakken, meer keuzeruimte,
herstel van het evenwicht tussen vwo en havo. Dit zullen de toetstenen zijn
voor de uitwerkingsvoorstellen. Die evenwichtigheid moet ook het belang van
de inhoudelijkheid weerspiegelen.Zij dringt erop aan dat snel voortgang wordt gemaakt met het «helen»
van de talen, dat wil zeggen lezen, spreken en literatuur in samenhang. Dit
moet zo snel mogelijk gebeuren, want nu lopen de leraren weg en het aantal
onvoldoendes is ongekend.Over de richting van het vak maatschappijleer lijkt overeenstemming te
bestaan. De plannen die zijn ontwikkeld, zijn goed en de keuzes in de profielen
heel bespreekbaar.Zij begrijpt niet waarom de staatssecretaris op het punt van het vak wiskunde
haar oor zo laat hangen naar de wensen van de VSNU. Wiskunde is voor een kleine
groep leerlingen een dusdanig obstakel dat zij nooit het diploma kunnen halen,
ook al is het niveau overigens aanwezig. Zij gaat ervan uit dat er studierichtingen
zijn waarvoor niet per se wiskunde nodig is. Leerlingen die voor een studie
in die vakken kiezen, zouden niet afhankelijk moeten zijn van een fiat van
de VSNU. Het zou veel logischer zijn het onderdeel statistiek in het algemene
deel onder te brengen, zodat leerlingen net dat beetje krijgen wat zij nodig
hebben.Zij is geschrokken van het aandeel van het godsdienstonderwijs op sommige
scholen. Bovendien is het niet aan de overheid om voor te schrijven dat godsdienstonderwijs
onderdeel moet zijn van het examenprogramma.Zij dringt erop aan dat de staatssecretaris snel een in de tijd uitgezet
voorstel voor veranderingen aan de Kamer kan voorleggen.De heer Rabbae (GroenLinks) zegt dat de staatssecretaris
niet is ingegaan op de vraag of het mogelijk is dat leerlingen gaandeweg van
profiel wisselen.In dit traject is al heel veel gebeurd en daardoor kan de oorspronkelijke
afspraak over een evaluatie in een ander daglicht komen te staan. Hij stelt
voor dat de jaarlijkse monitoring wordt gehandhaafd, want daaruit zal blijken
welke tussentijdse aanpassingen goed of minder goed werken. Vervolgens kan
in 2005 door middel van een peiling worden vastgesteld hoe de aansluiting
tussen het voortgezet en het hoger onderwijs verloopt.De VSNU zou moeten aangeven in welke studie leerlingen met het profiel
cultuur en maatschappij het moeilijk zullen krijgen als zij geen wiskunde
hebben in hun pakket. Zomaar een veto uitspreken, is weinig overtuigend.De heer Van Bommel (SP) merkt op dat het draagvlak
in het onderwijs belangrijk is, zeker als aanpassingen worden voorgesteld.Hij meent dat de staatssecretaris te lang wacht met een evaluatie. Het
studiehuis wordt voortdurend verbouwd. Daarom zal de staatssecretaris in 2005
opnieuw zeggen dat evalueren niet zinnig is, omdat er weer nieuwe veranderingen
in gang zijn gezet en eerst moet worden afgewacht welke resultaten die hebben
op de doorstroom naar het hoger onderwijs.De betekenis van de voorstellen kan pas worden beoordeeld als meer duidelijkheid
bestaat over de uitwerking. Wanneer zal het overleg met de onderwijsorganisaties
kunnen worden afgesloten en kan de Kamer inzicht worden gegeven in de betekenis
van de voorstellen voor de praktijk?De heer Slob (ChristenUnie) wijst erop dat
er nog de nodige vraagtekens zijn geplaatst bij de oplossingsrichtingen die
de staatssecretaris wil gaan uitwerken. Daarom zou het goed zijn als zij de
Kamer op korte termijn een overzicht voorlegt van de punten die
zij verder wil uitwerken, vergezeld van een tijdpad. Ook voor het veld is
het belangrijk dat hierover duidelijkheid bestaat.Hij ziet zeker mogelijkheden voor het vak godsdienst en wacht het overleg
daarover met belangstelling af. Overigens is hij van mening dat de overheid
zich slechts moet richten op een kwaliteitswaarborg.Ook in het veld bestaat onduidelijkheid over de aanpassing van de examenprogramma's
en de criteria die daarbij zullen worden gehanteerd. Helderheid op dit punt,
kan teleurstellingen in de toekomst voorkomen.De staatssecretaris zegt dat ANW niet verdwijnt.
In de A- en B-profielen vwo blijft het vak gewoon bestaan. De school kan ervoor
kiezen ANW te integreren met natuurkunde, scheikunde en biologie. Ook in de
A-profielen havo waarvoor 70% van de havo-leerlingen kiest, blijft ANW gewoon
bestaan. In de bètaprofielen van havo verdwijnt ANW als naam, maar
de wezenlijke elementen ervan kunnen worden opgenomen in de programma's van
de vakken natuurkunde, scheikunde en biologie.De vraag naar de standaardisering zal worden meegenomen in de verdere
uitwerking. Voorkomen moet worden dat er nieuwe rigiditeit ontstaat.De tweede taal voor bètaleerlingen is onderwerp van overleg geweest
met het veld. Bij de uitwerking zal dit nog eens worden besproken.Het is natuurlijk de bedoeling dat het proces jaarlijks wordt gemonitord.
De Kamer krijgt steeds inzicht in de ontwikkelingen in de tweede fase in het
Onderwijsverslag, het verslag van de inspectie en in aparte onderzoeken over
de tweede fase. De Kamer heeft immers gezegd dat zo'n ingrijpende onderwijsvernieuwing
zeker tien jaar moet worden begeleid en gevolgd.Uit alle onderzoeken die tot nu toe zijn verschenen, is duidelijk naar
voren gekomen welke aanpassingen in ieder geval nu al nodig zijn. Die worden
dan ook in gang gezet. In 2005 zullen de cohorten hoger onderwijs met een
studiehuisachtergrond worden gevolgd. Dit levert opnieuw een moment van kennis
op.De discussie over het godsdienstonderwijs zal terugkomen na de uitwerking.De staatssecretaris stelt vast dat iedere fractie er voorstander van is
dat de scholen extra ruimte krijgen, maar die ruimte wordt op verschillende
manieren ingevuld. Zij zegt toe dat zij zal proberen de Kamer nog voor de
zomer te informeren over de uitwerking.De bemoeienis van de overheid met de CEVO kan inhoudelijk nooit zover
gaan dat zij precies bepaalt wat voor welk vak noodzakelijk is. De richtlijnen
moeten zo helder zijn dat de bestuurlijke verantwoordelijkheid is gewaarborgd.
Met de CEVO zal worden gesproken over de positie van het LAKS en de vakinhoudelijke
verenigingen.Over het literatuuronderwijs bestaan twee opvattingen. Er zijn leraren
die van mening zijn dat dit absoluut moet worden gekoppeld aan de desbetreffende
taal en anderen die van mening zijn dat literatuur geïntegreerd moet
worden gegeven over alle talen heen. De huidige regelingen zijn in feite een
compromis. Dit leidt ertoe dat sommige scholen dit vak geïntegreerd geven
en andere het vak zien als onderdeel van de betreffende taal. Het voorstel
is nu dat de school mag kiezen. Dit sluit aan bij die gedifferentieerde praktijk.
Dit vraagstuk wordt meegenomen in het uitwerkingsoverleg. In overleg met onderwijsorganisaties
zal worden nagegaan welke onderdelen versneld kunnen worden aangepakt. Daarover
zal de Kamer voor 1 april a.s. worden geïnformeerd. In een tijdsbalk
zal worden aangegeven welk onderwerp wanneer aan de orde is.De maatregelen moeten binnen het huidige urenaantal passen en organiseerbaar
zijn voor de scholen. Voor vwo betekent dit binnen de ruimte die er nu is
voor twee vakken en voor havo dat binnen de beperkte ruimte plaats moet worden
gemaakt voor spreken en lezen. Zolang er geen extra ruimte is
verkregen, moet worden nagegaan of het binnen de huidige ruimte mogelijk is
aanpassingen versneld in te voeren.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,Van de CampDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,CoenenXNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), voorzitter,
Van der Hoeven (CDA), Rabbae (GroenLinks), Lambrechts (D66), Dittrich (D66),
Cornielje (VVD), De Vries (VVD), Dijksma (PvdA), Cherribi (VVD), Rehwinkel
(PvdA), ondervoorzitter, Visser-van Doorn (CDA), Wagenaar (PvdA), Belinfante
(PvdA), Kortram (PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Hamer (PvdA), Nicolaï (VVD),
Van Bommel (SP), Barth (PvdA), Halsema (GroenLinks), Örgü (VVD),
Eurlings (CDA), Slob (ChristenUnie) en Van Splunter (VVD)Plv. leden: Schimmel (D66), Mosterd (CDA), Atsma (CDA), Harrewijn (GroenLinks),
Bakker (D66), Ravestein (D66), E. Meijer (VVD), Van Baalen (VVD), Valk
(PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA), De Pater-van der Meer (CDA), De Cloe
(PvdA), Gortzak (PvdA), Molenaar (PvdA), Çörüz (CDA), Spoelman
(PvdA), Passtoors (VVD), Poppe (SP), Arib (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Rijpstra
(VVD), Wijn (CDA), Stellingwerf (ChristenUnie) en Blok (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28000-VIII-112.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl