Bijlagen bij het Financieel jaarverslag van het Rijk 2023
Staten-Generaal — Kamerstuk Jaarverslag
Datum: 2024-05-15 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2023–2024
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 560
 
 Financieel Jaarverslag van het Rijk 2023
 
 
 Nr. 2
 BIJLAGEN BIJ HET FINANCIEEL JAARVERSLAG VAN HET RIJK 2023
 Ontvangen 15 mei 2024
 
 
 
 
 1
 RIJKSREKENING VAN UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
 
 Op grond van artikel 2.35, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016, neemt de Minister van Financiën in het Financieel Jaarverslag van het Rijk de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk op. Deze rekening, de Rijksrekening genoemd, is het overzicht op het totaalniveau van de rijksbegroting van alle uitgaven en ontvangsten van de rijksdienst in een jaar die binnen begrotingsverband zijn gerealiseerd. Voor de departementale en niet-departementale begrotingen zijn in tabellen 1.1, 1.2 en 1.3 de verplichtingen, kasuitgaven en kasontvangsten opgenomen. In aanvulling op de gegevens onder de begroting voor Nationale schuld vermelden de tabellen 1.4 en 1.5 de voor 2023 onder de begroting van Nationale schuld oorspronkelijk geraamde en de gerealiseerde rentelasten onderscheidenlijk rentebaten. Deze gegevens zijn opgesteld in overeenstemming met het hier toepasselijke transactiestelsel. De tabellen 1.6 tot en met 1.9 hebben betrekking op baten-lastenagentschappen die, zoals het woord, aangeeft het batenlastenstelsel als begrotingsstelsel hanteren. Tabel 1.10 blijft leeg vanwege het in 2023 niet voorkomen van verplichtingen-kasagentschappen.
 In de onderstaande tabellen worden de verschillen in de verschillenkolom niet toegelicht. Voor die toelichtingen wordt verwezen naar de betrokken jaarverslagen. Let op! Door afrondingen kunnen er verschillen ontstaan met de cijfers op de Rijkssaldibalans.
 
 Tabel 1.1 Verplichtingen 2023 van de departementale en niet departementale begrotingen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 I
 
 
 Koning
 
 
 50.169
 
 
 56.199
 
 
 6.030
 
 
 
 
 IIA
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 210.993
 
 
 241.929
 
 
 30.936
 
 
 
 
 IIB
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 164.289
 
 
 168.792
 
 
 4.503
 
 
 
 
 III
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 89.857
 
 
 91.908
 
 
 2.051
 
 
 
 
 IV
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 165.638
 
 
 141.250
 
 
 ‒ 24.388
 
 
 
 
 V
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 13.360.878
 
 
 12.433.022
 
 
 ‒ 927.856
 
 
 
 
 VI
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 18.420.706
 
 
 23.366.828
 
 
 4.946.122
 
 
 
 
 VII
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 9.237.942
 
 
 9.831.425
 
 
 593.483
 
 
 
 
 VIII
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 52.953.242
 
 
 56.088.598
 
 
 3.135.356
 
 
 
 
 IXA
 
 
 Nationale Schuld1Van de Nationale schuld zijn in dit overzicht de verplichtingen opgenomen, exclusief de renteverplichtingen. Voor de renteuitgaven, die op transactiebasis worden verantwoord, zie tabel 1.4.
 
 
 33.421.977
 
 
 50.175.587
 
 
 16.753.610
 
 
 
 
 IXB
 
 
 Financiën
 
 
 25.428.966
 
 
 21.165.959
 
 
 ‒ 4.263.007
 
 
 
 
 X
 
 
 Defensie
 
 
 15.007.982
 
 
 15.931.491
 
 
 923.509
 
 
 
 
 XII
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 12.595.707
 
 
 12.495.274
 
 
 ‒ 100.433
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 32.919.971
 
 
 26.066.752
 
 
 ‒ 6.853.219
 
 
 
 
 XIV
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 2.663.292
 
 
 2.023.774
 
 
 ‒ 639.518
 
 
 
 
 XV
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 50.808.854
 
 
 48.390.891
 
 
 ‒ 2.417.963
 
 
 
 
 XVI
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 36.216.810
 
 
 51.528.610
 
 
 15.311.800
 
 
 
 
 XVII
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 2.907.784
 
 
 4.967.351
 
 
 2.059.567
 
 
 
 
 A
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 9.233.225
 
 
 10.687.979
 
 
 1.454.754
 
 
 
 
 B
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 39.977.613
 
 
 41.410.629
 
 
 1.433.016
 
 
 
 
 C
 
 
 Provinciefonds
 
 
 2.996.423
 
 
 3.130.325
 
 
 133.902
 
 
 
 
 F
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 24.891
 
 
 41.984
 
 
 17.093
 
 
 
 
 H
 
 
 BES-fonds
 
 
 53.094
 
 
 87.850
 
 
 34.756
 
 
 
 
 J
 
 
 Deltafonds
 
 
 2.464.635
 
 
 1.705.080
 
 
 ‒ 759.555
 
 
 
 
 K
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 12.312.131
 
 
 8.836.919
 
 
 ‒ 3.475.212
 
 
 
 
 L
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 7.702.871
 
 
 38.880
 
 
 ‒ 7.663.991
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 381.389.940
 
 
 
 
 401.105.286
 
 
 
 
 19.715.346
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.2 Kasuitgaven 2023 van de departementale en niet departementale begrotingen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 I
 
 
 Koning
 
 
 50.169
 
 
 56.199
 
 
 6.030
 
 
 
 
 IIA
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 210.993
 
 
 237.793
 
 
 26.800
 
 
 
 
 IIB
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 168.909
 
 
 175.897
 
 
 6.988
 
 
 
 
 III
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 89.857
 
 
 92.525
 
 
 2.668
 
 
 
 
 IV
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 196.454
 
 
 155.913
 
 
 ‒ 40.541
 
 
 
 
 V
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 13.113.330
 
 
 12.145.555
 
 
 ‒ 967.775
 
 
 
 
 VI
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 19.606.887
 
 
 22.966.529
 
 
 3.359.642
 
 
 
 
 VII
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 9.286.890
 
 
 9.604.031
 
 
 317.141
 
 
 
 
 VIII
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 53.253.766
 
 
 55.122.878
 
 
 1.869.112
 
 
 
 
 IXA
 
 
 Nationale Schuld1Van de Nationale schuld zijn in dit overzicht de kasuitgaven opgenomen, exclusief de renteuitgaven. Voor de renteuitgaven, die op transactiebasis worden verantwoord, zie tabel 1.4.
 
 
 33.421.977
 
 
 50.175.587
 
 
 16.753.610
 
 
 
 
 IXB
 
 
 Financiën
 
 
 14.179.542
 
 
 14.559.398
 
 
 379.856
 
 
 
 
 X
 
 
 Defensie
 
 
 15.038.661
 
 
 15.122.235
 
 
 83.574
 
 
 
 
 XII
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 12.981.307
 
 
 12.333.414
 
 
 ‒ 647.893
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 27.178.059
 
 
 13.651.601
 
 
 ‒ 13.526.458
 
 
 
 
 XIV
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 3.177.915
 
 
 2.277.463
 
 
 ‒ 900.452
 
 
 
 
 XV
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 50.611.204
 
 
 48.323.431
 
 
 ‒ 2.287.773
 
 
 
 
 XVI
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 35.673.691
 
 
 47.586.476
 
 
 11.912.785
 
 
 
 
 XVII
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 4.031.912
 
 
 3.903.723
 
 
 ‒ 128.189
 
 
 
 
 A
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 8.723.649
 
 
 8.367.399
 
 
 ‒ 356.250
 
 
 
 
 B
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 39.977.613
 
 
 42.204.804
 
 
 2.227.191
 
 
 
 
 C
 
 
 Provinciefonds
 
 
 2.996.423
 
 
 3.130.354
 
 
 133.931
 
 
 
 
 F
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 32.955
 
 
 44.490
 
 
 11.535
 
 
 
 
 H
 
 
 BES-fonds
 
 
 53.094
 
 
 87.850
 
 
 34.756
 
 
 
 
 J
 
 
 Deltafonds
 
 
 1.908.448
 
 
 1.734.351
 
 
 ‒ 174.097
 
 
 
 
 K
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 6.678.776
 
 
 5.613.920
 
 
 ‒ 1.064.856
 
 
 
 
 L
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 1.195.710
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.195.710
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 353.838.191
 
 
 
 
 369.673.816
 
 
 
 
 15.835.625
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.3 Kasontvangsten 2023 van de departementale en niet departementale begrotingen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 I
 
 
 Koning
 
 
 1.727
 
 
 1.790
 
 
 63
 
 
 
 
 IIA
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 3.865
 
 
 9.802
 
 
 5.937
 
 
 
 
 IIB
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 6.040
 
 
 8.012
 
 
 1.972
 
 
 
 
 III
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 7.631
 
 
 8.958
 
 
 1.327
 
 
 
 
 IV
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 1.090.372
 
 
 88.686
 
 
 ‒ 1.001.686
 
 
 
 
 V
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 2.785.406
 
 
 1.339.955
 
 
 ‒ 1.445.451
 
 
 
 
 VI
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 1.605.046
 
 
 1.614.621
 
 
 9.575
 
 
 
 
 VII
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 679.570
 
 
 1.059.887
 
 
 380.317
 
 
 
 
 VIII
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 1.665.440
 
 
 2.024.243
 
 
 358.803
 
 
 
 
 IXA
 
 
 Nationale Schuld1Van de Nationale schuld zijn in dit overzicht de ontvangsten opgenomen, exclusief de rentebaten. Voor de rentebaten, die op transactiebasis worden verantwoord, zie tabel 1.5.
 
 
 69.005.506
 
 
 70.649.769
 
 
 1.644.263
 
 
 
 
 IXB
 
 
 Financiën
 
 
 201.164.293
 
 
 222.644.894
 
 
 21.480.601
 
 
 
 
 X
 
 
 Defensie
 
 
 142.234
 
 
 222.910
 
 
 80.676
 
 
 
 
 XII
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 42.871
 
 
 46.750
 
 
 3.879
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 18.637.558
 
 
 7.919.806
 
 
 ‒ 10.717.752
 
 
 
 
 XIV
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 101.396
 
 
 170.666
 
 
 69.270
 
 
 
 
 XV
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 2.300.813
 
 
 3.344.597
 
 
 1.043.784
 
 
 
 
 XVI
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 168.122
 
 
 1.349.652
 
 
 1.181.530
 
 
 
 
 XVII
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 50.130
 
 
 135.409
 
 
 85.279
 
 
 
 
 A
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 8.723.649
 
 
 8.503.381
 
 
 ‒ 220.268
 
 
 
 
 B
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 39.977.613
 
 
 42.204.703
 
 
 2.227.090
 
 
 
 
 C
 
 
 Provinciefonds
 
 
 2.996.423
 
 
 3.130.354
 
 
 133.931
 
 
 
 
 F
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 39.987
 
 
 40.978
 
 
 991
 
 
 
 
 H
 
 
 BES-fonds
 
 
 53.094
 
 
 87.850
 
 
 34.756
 
 
 
 
 J
 
 
 Deltafonds
 
 
 1.908.448
 
 
 1.710.335
 
 
 ‒ 198.113
 
 
 
 
 K
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 6.678.776
 
 
 5.656.925
 
 
 ‒ 1.021.851
 
 
 
 
 L
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 1.195.710
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.195.710
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 361.031.720
 
 
 
 
 373.974.933
 
 
 
 
 12.943.213
 
 
 
 
 
 
 
 Het gerealiseerde saldo van de kasuitgaven en de kasontvangsten over 2023, zoals dat uit de tabellen 1.2 en 1.3 blijkt – het verschil tussen 369,7 miljard euro en 374,0 miljard euro, zijnde een verschil van 4,3 miljard euro – heeft geen directe relatie met het EMU-saldo 2023 van het Rijk. De saldoberekeningen van beide opstellingen verschillen daartoe teveel van elkaar. Een belangrijk verschil vormen de uitgaven en ontvangsten van Nationale Schuld (IXA) die betrekking hebben op de financieringstransacties (de aflossingen en de aangetrokken leningen in verband met de tekortfinanciering en herfinanciering). Deze zijn wel in de tabellen 1.2 en 1.3 meegenomen, maar tellen niet mee in de berekening van het EMU-saldo. Ook wordt het EMU-saldo opgesteld op transactiebasis, terwijl hier de gepresenteerde opstelling op kasbasis is. Het Europees Stelsel van Rekeningen (ESR) 2010 schrijft voor welke uitgaven en ontvangsten als relevant voor het EMU-saldo worden aangemerkt.
 
 
 Tabel 1.4 Rentekosten 2023 (op transactie basis) van de begroting Nationale Schuld ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 IXA
 
 
 Nationale Schuld
 
 
 5.463.320
 
 
 7.589.962
 
 
 2.126.642
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 5.463.320
 
 
 
 
 7.589.962
 
 
 
 
 2.126.642
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.5 Rentebaten 2023 ( op transactiebasis) van de begroting Nationale schuld ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 IXA
 
 
 Nationale Schuld
 
 
 369.452
 
 
 332.289
 
 
 ‒ 37.163
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 369.452
 
 
 
 
 332.289
 
 
 
 
 ‒ 37.163
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.6 Lasten 2023 van de baten-lastenagentschappen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 AZ
 
 
 Dienst Publiek en Communicatie
 
 
 135.444
 
 
 160.653
 
 
 25.209
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
 
 
 148.085
 
 
 160.302
 
 
 12.217
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Logius
 
 
 348.626
 
 
 325.669
 
 
 ‒ 22.957
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Organisatie en Personeel Rijk
 
 
 115.204
 
 
 248.886
 
 
 133.682
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie Beveiliging en Logistiek
 
 
 0
 
 
 129.404
 
 
 129.404
 
 
 
 
 BZK
 
 
 FM Haaglanden
 
 
 164.154
 
 
 170.449
 
 
 6.295
 
 
 
 
 BZK
 
 
 SSC-ICT Haaglanden
 
 
 335.955
 
 
 375.884
 
 
 39.929
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 1.470.138
 
 
 1.517.543
 
 
 47.405
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Dienst Huurcommissie
 
 
 18.229
 
 
 24.273
 
 
 6.044
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie voor Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie
 
 
 325.110
 
 
 90.338
 
 
 ‒ 234.772
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Centraal Justitieel Incassobureau
 
 
 196.879
 
 
 196.110
 
 
 ‒ 769
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Dienst Justitiële Inrichtingen
 
 
 2.900.982
 
 
 3.044.977
 
 
 143.995
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Immigratie- en naturalisatiedienst
 
 
 579.320
 
 
 739.524
 
 
 160.204
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justis
 
 
 58.031
 
 
 56.801
 
 
 ‒ 1.230
 
 
 
 
 JenV
 
 
 De Justitiële ICT Organisatie
 
 
 156.316
 
 
 165.189
 
 
 8.873
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justitiële Informatiedienst (Justid)
 
 
 75.025
 
 
 85.779
 
 
 10.754
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
 
 
 98.381
 
 
 121.968
 
 
 23.587
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 376.684
 
 
 486.184
 
 
 109.500
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Nationaal Archief
 
 
 52.185
 
 
 60.938
 
 
 8.753
 
 
 
 
 DEF
 
 
 Paresto
 
 
 80.804
 
 
 92.282
 
 
 11.478
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 3.587.763
 
 
 3.585.124
 
 
 ‒ 2.639
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
 
 
 100.768
 
 
 104.318
 
 
 3.550
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 1.054.012
 
 
 1.121.859
 
 
 67.847
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksinspectie Digitale Infrastructuur
 
 
 69.597
 
 
 79.277
 
 
 9.680
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 356.700
 
 
 373.520
 
 
 16.820
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Nederlandse Emissieautoriteit
 
 
 15.929
 
 
 14.285
 
 
 ‒ 1.644
 
 
 
 
 LNV
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 543.256
 
 
 556.715
 
 
 13.459
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 639.000
 
 
 713.538
 
 
 74.538
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Centrum Informatiepunt Beroepen in Gezondheidszorg
 
 
 129.345
 
 
 125.462
 
 
 ‒ 3.883
 
 
 
 
 VWS
 
 
 College ter Beoordeling Geneesmiddelen
 
 
 67.558
 
 
 69.338
 
 
 1.780
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 14.199.480
 
 
 
 
 14.996.589
 
 
 
 
 797.109
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.7 Baten 2023 van de baten-lastenagentschappen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 AZ
 
 
 Dienst Publiek en Communicatie
 
 
 134.836
 
 
 161.267
 
 
 26.431
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
 
 
 139.293
 
 
 152.112
 
 
 12.819
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Logius
 
 
 348.626
 
 
 331.533
 
 
 ‒ 17.093
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Organisatie en Personeel Rijk
 
 
 115.204
 
 
 262.618
 
 
 147.414
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie Beveiliging en Logistiek
 
 
 0
 
 
 129.953
 
 
 129.953
 
 
 
 
 BZK
 
 
 FM Haaglanden
 
 
 164.154
 
 
 169.922
 
 
 5.768
 
 
 
 
 BZK
 
 
 SSC-ICT Haaglanden
 
 
 324.405
 
 
 373.287
 
 
 48.882
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 1.470.138
 
 
 1.532.823
 
 
 62.685
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Dienst Huurcommissie
 
 
 18.229
 
 
 24.920
 
 
 6.691
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie voor Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie
 
 
 325.110
 
 
 88.846
 
 
 ‒ 236.264
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Centraal Justitieel Incassobureau
 
 
 196.879
 
 
 196.468
 
 
 ‒ 411
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Dienst Justitiële Inrichtingen
 
 
 2.900.982
 
 
 3.033.164
 
 
 132.182
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Immigratie- en naturalisatiedienst
 
 
 579.320
 
 
 800.160
 
 
 220.840
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justis
 
 
 58.031
 
 
 61.693
 
 
 3.662
 
 
 
 
 JenV
 
 
 De Justitiële ICT Organisatie
 
 
 156.316
 
 
 163.308
 
 
 6.992
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justitiële Informatiedienst (Justid)
 
 
 75.025
 
 
 82.271
 
 
 7.246
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
 
 
 98.381
 
 
 121.942
 
 
 23.561
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 376.684
 
 
 486.393
 
 
 109.709
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Nationaal Archief
 
 
 52.185
 
 
 62.099
 
 
 9.914
 
 
 
 
 DEF
 
 
 Paresto
 
 
 80.804
 
 
 93.364
 
 
 12.560
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 3.592.988
 
 
 3.595.711
 
 
 2.723
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
 
 
 100.793
 
 
 103.685
 
 
 2.892
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 1.054.012
 
 
 1.112.066
 
 
 58.054
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksinspectie Digitale Infrastructuur
 
 
 69.597
 
 
 75.184
 
 
 5.587
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 356.700
 
 
 373.089
 
 
 16.389
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Nederlandse Emissieautoriteit
 
 
 15.929
 
 
 15.430
 
 
 ‒ 499
 
 
 
 
 LNV
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 543.256
 
 
 547.250
 
 
 3.994
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 639.000
 
 
 727.157
 
 
 88.157
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Centrum Informatiepunt Beroepen in Gezondheidszorg
 
 
 129.345
 
 
 131.773
 
 
 2.428
 
 
 
 
 VWS
 
 
 College ter Beoordeling Geneesmiddelen
 
 
 67.558
 
 
 66.876
 
 
 ‒ 682
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 14.183.780
 
 
 
 
 15.076.364
 
 
 
 
 892.584
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.8 Kapitaaluitgaven 2023 van de baten-lastenagentschappen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 AZ
 
 
 Dienst Publiek en Communicatie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
 
 
 32.625
 
 
 10.519
 
 
 ‒ 22.106
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Logius
 
 
 0
 
 
 ‒ 63
 
 
 ‒ 63
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Organisatie en Personeel Rijk
 
 
 2.520
 
 
 3.612
 
 
 1.092
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie Beveiliging en Logistiek
 
 
 0
 
 
 534
 
 
 534
 
 
 
 
 BZK
 
 
 FM Haaglanden
 
 
 15.111
 
 
 14.384
 
 
 ‒ 727
 
 
 
 
 BZK
 
 
 SSC-ICT Haaglanden
 
 
 100.500
 
 
 114.462
 
 
 13.962
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 1.143.372
 
 
 1.229.961
 
 
 86.589
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Dienst Huurcommissie
 
 
 65
 
 
 596
 
 
 531
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie voor Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie
 
 
 1.000
 
 
 39.754
 
 
 38.754
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Centraal Justitieel Incassobureau
 
 
 7.405
 
 
 8.106
 
 
 701
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Dienst Justitiële Inrichtingen
 
 
 12.000
 
 
 21.973
 
 
 9.973
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Immigratie- en naturalisatiedienst
 
 
 6.290
 
 
 12.206
 
 
 5.916
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justis
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 JenV
 
 
 De Justitiële ICT Organisatie
 
 
 42.242
 
 
 23.732
 
 
 ‒ 18.510
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justitiële Informatiedienst (Justid)
 
 
 4.370
 
 
 5.395
 
 
 1.025
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
 
 
 10.417
 
 
 8.209
 
 
 ‒ 2.208
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 79.700
 
 
 88.376
 
 
 8.676
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Nationaal Archief
 
 
 4.941
 
 
 16.878
 
 
 11.937
 
 
 
 
 DEF
 
 
 Paresto
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 56.649
 
 
 61.705
 
 
 5.056
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
 
 
 7.497
 
 
 3.749
 
 
 ‒ 3.748
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 44.500
 
 
 41.974
 
 
 ‒ 2.526
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksinspectie Digitale Infrastructuur
 
 
 11.019
 
 
 6.308
 
 
 ‒ 4.711
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 42.425
 
 
 46.322
 
 
 3.897
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Nederlandse Emissieautoriteit
 
 
 180
 
 
 2.641
 
 
 2.461
 
 
 
 
 LNV
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 14.741
 
 
 12.755
 
 
 ‒ 1.986
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 ‒ 16.500
 
 
 ‒ 8.400
 
 
 8.100
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Centrum Informatiepunt Beroepen in Gezondheidszorg
 
 
 ‒ 13.760
 
 
 ‒ 2.643
 
 
 11.117
 
 
 
 
 VWS
 
 
 College ter Beoordeling Geneesmiddelen
 
 
 ‒ 650
 
 
 ‒ 986
 
 
 ‒ 336
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 1.608.659
 
 
 
 
 1.762.059
 
 
 
 
 153.400
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.9 Kapitaalontvangsten 2023 van de baten-lastenagentschappen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 AZ
 
 
 Dienst Publiek en Communicatie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksdienst voor Identiteitsgegevens
 
 
 15.200
 
 
 0
 
 
 ‒ 15.200
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Logius
 
 
 0
 
 
 564
 
 
 564
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Organisatie en Personeel Rijk
 
 
 0
 
 
 2.994
 
 
 2.994
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie Beveiliging en Logistiek
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 BZK
 
 
 FM Haaglanden
 
 
 8.400
 
 
 5.748
 
 
 ‒ 2.652
 
 
 
 
 BZK
 
 
 SSC-ICT Haaglanden
 
 
 71.550
 
 
 58.800
 
 
 ‒ 12.750
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 772.000
 
 
 894.567
 
 
 122.567
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Dienst Huurcommissie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Rijksorganisatie voor Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie
 
 
 0
 
 
 2.738
 
 
 2.738
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Centraal Justitieel Incassobureau
 
 
 2.930
 
 
 24.816
 
 
 21.886
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Dienst Justitiële Inrichtingen
 
 
 3.000
 
 
 50.118
 
 
 47.118
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Immigratie- en naturalisatiedienst
 
 
 710
 
 
 26.303
 
 
 25.593
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justis
 
 
 0
 
 
 2.684
 
 
 2.684
 
 
 
 
 JenV
 
 
 De Justitiële ICT Organisatie
 
 
 27.858
 
 
 15.095
 
 
 ‒ 12.763
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Justitiële Informatiedienst (Justid)
 
 
 2.731
 
 
 3.745
 
 
 1.014
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
 
 
 6.400
 
 
 5.060
 
 
 ‒ 1.340
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 47.700
 
 
 37.770
 
 
 ‒ 9.930
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Nationaal Archief
 
 
 1.066
 
 
 3.100
 
 
 2.034
 
 
 
 
 DEF
 
 
 Paresto
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 44.485
 
 
 27.636
 
 
 ‒ 16.849
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
 
 
 5.600
 
 
 3.934
 
 
 ‒ 1.666
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 28.500
 
 
 54.672
 
 
 26.172
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Rijksinspectie Digitale Infrastructuur
 
 
 5.750
 
 
 9.237
 
 
 3.487
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 22.000
 
 
 7.329
 
 
 ‒ 14.671
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Nederlandse Emissieautoriteit
 
 
 500
 
 
 1.557
 
 
 1.057
 
 
 
 
 LNV
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 9.350
 
 
 19.911
 
 
 10.561
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 15.000
 
 
 0
 
 
 ‒ 15.000
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Centrum Informatiepunt Beroepen in Gezondheidszorg
 
 
 10.000
 
 
 0
 
 
 ‒ 10.000
 
 
 
 
 VWS
 
 
 College ter Beoordeling Geneesmiddelen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totalen
 
 
 
 
 1.100.730
 
 
 
 
 1.258.380
 
 
 
 
 157.650
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.10 Verplichtingen, kasuitgaven en kasontvangsten 2023 van de verplichtingen- kasagentschappen ( x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 In 2023 waren er geen verplichtingen-kasagentschappen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 SALDIBALANS VAN HET RIJK PER 31 DECEMBER 2023
 
 
 Tabel 2.1 Saldibalans van het Rijk 31 december 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DEBET
 
 
 31-12-2023
 
 
 31-12-2022
 
 
 
 CREDIT
 
 
 31-12-2023
 
 
 31-12-2022
 
 
 
 
 
 
 
 OMSCHRIJVING
 
 
 
 € mln.
 
 
 
 
 € mln.
 
 
 
 
 OMSCHRIJVING
 
 
 
 € mln.
 
 
 
 
 € mln.
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Uitgaven ten laste van de begroting
 
 
 377.264
 
 
 333.200
 
 
 12
 
 
 Ontvangsten ten gunste van de begroting
 
 
 374.307
 
 
 347.341
 
 
 
 
 2
 
 
 Vorderingen buiten begrotingsverband
 
 
 17.044
 
 
 21.818
 
 
 13
 
 
 Schulden buiten begrotingsverband
 
 
 15.090
 
 
 19.604
 
 
 
 
 
 (intra-comptabele vorderingen)
 
 
 
 
 
 (intra-comptabele schulden)
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Saldi begrotingsfondsen
 
 
 
 
 14
 
 
 Saldi begrotingsfondsen
 
 
 1.206
 
 
 1.146
 
 
 
 
 3
 
 
 Liquide Middelen
 
 
 8.360
 
 
 14.741
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Saldo geldelijk beheer van het Rijk
 
 
 0
 
 
 5.629
 
 
 4
 
 
 Saldo geldelijk beheer van het Rijk
 
 
 3.733
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 Saldi begrotingsreserves
 
 
 8.331
 
 
 7.297
 
 
 
 
 
 
 Totaal intra-comptabele posten
 
 
 
 
 402.667
 
 
 
 
 375.387
 
 
 
 
 
 Totaal intra-comptabele posten
 
 
 
 
 402.667
 
 
 
 
 375.387
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Openstaande rechten
 
 
 52.617
 
 
 55.794
 
 
 16
 
 
 Tegenrekening openstaande rechten
 
 
 52.617
 
 
 55.794
 
 
 
 
 6
 
 
 Vorderingen
 
 
 73.356
 
 
 67.595
 
 
 17
 
 
 Tegenrekening vorderingen
 
 
 73.356
 
 
 67.595
 
 
 
 
 7
 
 
 Tegenrekening schulden
 
 
 484.658
 
 
 459.850
 
 
 18
 
 
 Schulden
 
 
 484.658
 
 
 459.850
 
 
 
 
 8
 
 
 Voorschotten
 
 
 279.532
 
 
 244.494
 
 
 19
 
 
 Tegenrekening voorschotten
 
 
 279.532
 
 
 244.494
 
 
 
 
 9
 
 
 Tegenrekening andere verplichtingen
 
 
 223.801
 
 
 205.223
 
 
 20
 
 
 Andere verplichtingen
 
 
 223.801
 
 
 205.223
 
 
 
 
 10
 
 
 Deelnemingen
 
 
 45.587
 
 
 44.562
 
 
 21
 
 
 Tegenrekening deelnemingen
 
 
 45.587
 
 
 44.562
 
 
 
 
 11
 
 
 Tegenrekening garantieverplichtingen
 
 
 223.421
 
 
 220.233
 
 
 22
 
 
 Garantieverplichtingen
 
 
 223.421
 
 
 220.233
 
 
 
 
 
 
 Totaal extra-comptabele posten
 
 
 
 
 1.382.972
 
 
 
 
 1.297.750
 
 
 
 
 
 Totaal extra-comptabele posten
 
 
 
 
 1.382.972
 
 
 
 
 1.297.750
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL-GENERAAL
 
 
 
 
 1.785.639
 
 
 
 
 1.673.137
 
 
 
 
 
 TOTAAL-GENERAAL
 
 
 
 
 1.785.639
 
 
 
 
 1.673.137
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de saldibalans van het Rijk
 De saldibalans van het Rijk is een optelling van de goedgekeurde saldibalansen van de afzonderlijke begrotingshoofdstukken, die geconsolideerd wordt met de saldibalans van de centrale administratie van de Schatkist van het Rijk.
 Voor een nadere toelichting op de cijfers wordt verwezen naar de jaarverslagen van de ministeries of begrotingsfondsen. Let op! Door afrondingsverschillen kunnen de sommen van bepaalde onderdelen afwijken van andere tabellen.
 Ad 1) Uitgaven ten laste van de begroting
 Onder de post uitgaven ten laste van de begroting worden de gerealiseerde uitgaven van het betreffende begrotingsjaar opgenomen van alle ministeries en begrotingsfondsen. Ook hierin meegenomen zijn de rentelasten zoals opgenomen in tabel 1.4 van de rijksrekening.
 Ad 2) Vorderingen buiten begrotingsverband (intra-comptabele vorderingen)
 Onder de post vorderingen buiten begrotingsverband worden de uitgaven opgenomen die in een later jaar met een ander onderdeel van het Rijk dan wel met een derde worden verrekend. Onder deze post staan alleen de vorderingen waarvan wordt verwacht dat binnen een afzienbare termijn verrekening zal plaatsvinden. Het totaal van deze post is 17.044 miljoen euro, waarvan 15.671 miljoen euro uit kas-transverschillen bestaat. Voor de toelichting van de kas-transverschillen verwijzen wij u naar toelichting Saldibalans Nationale Schuld IXA.
 Ad 3) Liquide middelen
 Onder de post liquide middelen worden de saldi bij de banken en de contante gelden opgenomen.
 Ad 4) Saldo geldelijk beheer van het Rijk
 Onder de post saldo geldelijk beheer van het Rijk wordt opgenomen: de door het ministerie van Financiën overgenomen uitgaven en ontvangsten binnen begrotingsverband van afgesloten begrotingsjaren. De definitieve afsluiting van een begrotingsjaar vindt plaats nadat de Staten-Generaal de Slotwetten hebben aangenomen, waarna de eindbedragen voor de uitgaven en ontvangsten die betrekking hebben op het afgesloten begrotingsjaar worden overgeboekt op de post saldo geldelijk beheer van het Rijk. Het saldo geldelijk beheer is hiermee een meerjarige optelling (cumulatie) van alle door het parlement goedgekeurde uitgaven en ontvangsten van het Rijk tot en met het laatst afgesloten boekjaar.
 Ad 5 en 16) Openstaande rechten
 Rechten zijn een voorfase van de ontvangsten. Onder de post openstaande rechten worden opgenomen: vorderingen die niet voortvloeien uit met derden te verrekenen begrotingsuitgaven, maar op andere wijze ontstaan. Rechten kunnen ontstaan doordat conform wettelijke regelingen vastgestelde aanslagen aan derden worden opgelegd (bijvoorbeeld belastingen, college- en schoolgelden) of op grond van doorberekening van de kosten van verleende diensten of geleverde goederen.
 Ad 6 en 17) Vorderingen (extra-comptabel)
 Onder de post extra-comptabele vorderingen worden de vorderingen opgenomen, die zijn voortgevloeid uit uitgaven ten laste van de begroting. Het gaat dan om reeds verrichte uitgaven, die binnen begrotingsverband zijn geboekt en waarvoor op termijn nog een verrekening met derden dan wel met een ander onderdeel van het Rijk zal plaatsvinden. Tevens zijn hierin de uitgaven opgenomen, die in eerste instantie op derdenrekeningen zijn geboekt, maar waarvan de verrekening met derden dan wel een ander onderdeel van het Rijk niet binnen een redelijke termijn heeft plaatsgevonden, terwijl verrekening wel mogelijk is.
 Ad 7 en 18) Schulden (extra-comptabel)
 Onder de post schulden worden schulden opgenomen die zijn voortgevloeid uit ontvangsten ten gunste van de begroting. Net als bij extra-comptabele vorderingen gaat het om reeds ontvangen bedragen welke geboekt zijn binnen begrotingsverband en waarvoor nog op termijn een verrekening plaats zal vinden. Ook uitgegeven leningen worden onder de post schulden opgenomen.
 Ad 8 en 19) Voorschotten
 Onder de post voorschotten worden de bedragen opgenomen die aan derden zijn betaald vooruitlopend op een later definitief vast te stellen c.q. af te rekenen bedrag.
 Ad 9 en 20) Andere verplichtingen
 Onder de post andere verplichtingen wordt het saldo opgenomen van aangegane verplichtingen en hierop verrichte betalingen. Het saldo heeft zowel betrekking op de binnen als buiten begrotingsverband geboekte verplichtingen.
 Ad 10 en 21) Deelnemingen
 Onder de post deelnemingen worden alle deelnemingen in besloten en naamloze vennootschappen en internationale instellingen opgenomen. De waardering van de deelnemingen geschiedt op basis van de oorspronkelijke aankoopprijs. In enkele gevallen geschiedt de waardering tegen de nominale waarde van het aandeel in het gestort en opgevraagd kapitaal.
 Ad 11 en 22) Garantieverplichtingen
 Onder de post garantieverplichtingen worden de bedragen opgenomen die de hoofdsommen vormen van afgegeven garanties aan derden en garanties van ministeries aan het ministerie van Financiën. Een afgegeven garantie wordt gezien als een verplichting en moet ook op dezelfde manier in de administratie worden verwerkt. Er is dus geen verschil in de registratie van garantieverplichtingen en andersoortige verplichtingen. Een verschil tussen een garantieverplichting en een andere verplichting is wel dat de hoofdsom van een garantieverplichting veelal niet of slechts gedeeltelijk tot uitbetaling zal leiden.
 Ad 12) Ontvangsten ten gunste van de begroting
 Onder de post ontvangsten ten gunste van de begroting worden de gerealiseerde ontvangsten van het betreffende begrotingsjaar opgenomen van alle ministeries en begrotingsfondsen. Ook hierin meegenomen zijn de rentebaten zoals opgenomen in tabel 1.5 van de rijksrekening.
 Ad 13) Schulden buiten begrotingsverband (intra-comptabel)
 Onder de post schulden buiten begrotingsverband worden de ontvangsten geboekt die in een later jaar met een ander onderdeel van het Rijk dan wel met een derde worden verrekend.
 Ad 14) Saldi begrotingsfondsen
 Onder de post saldi begrotingsfondsen worden saldi van het voorgaande begrotingsjaar opgenomen. Het betreft hier de saldi van het Diergezondheidsfonds, het Mobiliteitsfonds, het Deltafonds en het Defensiematerieelbegrotingsfonds en het Nationaal Groeifonds. In 2022 en 2023 betreft het een positieve saldo.
 Ad 15) Saldi begrotingsreserves
 
 Onder de post saldi begrotingsreserves worden de interne reserves van de ministeries opgenomen. Het gaat hier om de volgende reserves:
 
 
 –
 Nationale Hypotheekgarantie, Sanerings- en Projectsteun Woningcorporaties en FHG (BZK);
 
 
 –
 FOM, DGGF, DRIVE en DTIF (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking);
 
 
 –
 Borgstelling MKB-kredieten, Groeifaciliteit, Garantie Ondernemingsfinanciering, Garantie MKB-financiering, Duurzame energie, Aardwarmte, ECN verstrekte leningen, Klein Krediet Corona, Begrotingsreserve BMKB-Groen (EZK);
 
 
 –
 Exportkredietverzekeringen, Nederlandse Herverzekeringsmaatschappij voor Terrorismeschades en Garantstelling DGS BES eilanden (Financiën);
 
 
 –
 Asiel (JenV);
 
 
 –
 Landbouw, Visserij, Stikstof, Risicovoorziening jonge boeren, Apurement, Borgstellingsfaciliteit, Garantstelling Groenfonds (LNV);
 
 
 –
 Museaal Aankoopfonds en Risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen (OCW);
 
 
 –
 Waarborgfonds voor de Zorgsector, Stimuleringsregeling wonen en zorg, Pallas (VWS).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 DE BELASTING- EN PREMIEONTVANGSTEN IN 2023
 
 
 Tabel 3.1 De belasting- en premieontvangsten in 2023 op EMU-basis (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Miljoenennota 2023
 
 
 Realisatie 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 113.489
 
 
 
 
 110.801
 
 
 
 
 ‒ 2.688
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 4.835
 
 
 4.252
 
 
 ‒ 583
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 77.767
 
 
 76.090
 
 
 ‒ 1.677
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1.661
 
 
 1.425
 
 
 ‒ 236
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.492
 
 
 11.547
 
 
 55
 
 
 
 
 - Accijns van lichte olie
 
 
 3.872
 
 
 4.237
 
 
 365
 
 
 
 
 - Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
 
 
 3.353
 
 
 3.130
 
 
 ‒ 223
 
 
 
 
 - Tabaksaccijns
 
 
 3.079
 
 
 3.122
 
 
 43
 
 
 
 
 - Alcoholaccijns
 
 
 385
 
 
 378
 
 
 ‒ 7
 
 
 
 
 - Bieraccijns
 
 
 451
 
 
 380
 
 
 ‒ 71
 
 
 
 
 - Wijnaccijns
 
 
 351
 
 
 301
 
 
 ‒ 51
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 5.578
 
 
 3.050
 
 
 ‒ 2.528
 
 
 
 
 Assurantiebelasting
 
 
 3.531
 
 
 3.666
 
 
 135
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 4.519
 
 
 4.566
 
 
 46
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 2.839
 
 
 5.260
 
 
 2.421
 
 
 
 
 - co2-heffing
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 - Afvalstoffenbelasting
 
 
 273
 
 
 253
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 - Energiebelasting
 
 
 1.680
 
 
 4.054
 
 
 2.374
 
 
 
 
 - Waterbelasting
 
 
 354
 
 
 313
 
 
 ‒ 40
 
 
 
 
 - Brandstoffenheffingen
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 - Vliegbelasting
 
 
 531
 
 
 639
 
 
 107
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 576
 
 
 283
 
 
 ‒ 292
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 220
 
 
 204
 
 
 ‒ 17
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 471
 
 
 458
 
 
 ‒ 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen
 
 
 
 
 128.654
 
 
 
 
 150.281
 
 
 
 
 21.628
 
 
 
 
 
 Inkomstenbelasting
 
 
 10.703
 
 
 12.020
 
 
 1.317
 
 
 
 
 Loonbelasting
 
 
 69.492
 
 
 75.121
 
 
 5.629
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 6.463
 
 
 11.557
 
 
 5.094
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 828
 
 
 956
 
 
 128
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 38.561
 
 
 47.514
 
 
 8.953
 
 
 
 
 Bronbelasting op rente en royalty's
 
 
 0
 
 
 110
 
 
 111
 
 
 
 
 Schenk- en erfbelasting
 
 
 2.606
 
 
 3.003
 
 
 397
 
 
 
 
 Solidariteitsbijdrage
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 
 292
 
 
 379
 
 
 87
 
 
 
 
 - Belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
 
 
 225
 
 
 231
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen
 
 
 
 
 242.435
 
 
 
 
 261.461
 
 
 
 
 19.027
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies volksverzekeringen
 
 
 
 
 41.324
 
 
 
 
 40.234
 
 
 
 
 ‒ 1.089
 
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 82.678
 
 
 
 
 83.854
 
 
 
 
 1.176
 
 
 
 
 
 waarvan zorgpremies
 
 
 51.503
 
 
 52.415
 
 
 912
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten
 
 
 
 
 366.436
 
 
 
 
 385.550
 
 
 
 
 19.113
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.2 De belasting- en premieontvangsten in 2023 op kasbasis (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Miljoenennota 2023
 
 
 Realisatie 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 112.564
 
 
 
 
 111.494
 
 
 
 
 ‒ 1.069
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 4.821
 
 
 4.267
 
 
 ‒ 554
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 76.931
 
 
 77.114
 
 
 182
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1.668
 
 
 1.431
 
 
 ‒ 238
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.484
 
 
 11.593
 
 
 109
 
 
 
 
 - Accijns van lichte olie
 
 
 3.869
 
 
 4.179
 
 
 310
 
 
 
 
 - Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
 
 
 3.362
 
 
 3.120
 
 
 ‒ 242
 
 
 
 
 - Tabaksaccijns
 
 
 3.062
 
 
 3.217
 
 
 155
 
 
 
 
 - Alcoholaccijns
 
 
 385
 
 
 375
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 - Bieraccijns
 
 
 455
 
 
 393
 
 
 ‒ 62
 
 
 
 
 - Wijnaccijns
 
 
 351
 
 
 309
 
 
 ‒ 42
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 5.666
 
 
 3.189
 
 
 ‒ 2.478
 
 
 
 
 Assurantiebelasting
 
 
 3.520
 
 
 3.604
 
 
 84
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 4.510
 
 
 4.524
 
 
 14
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 2.720
 
 
 4.842
 
 
 2.122
 
 
 
 
 - co2-heffing
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 - Afvalstoffenbelasting
 
 
 274
 
 
 250
 
 
 ‒ 24
 
 
 
 
 - Energiebelasting
 
 
 1.568
 
 
 3.751
 
 
 2.183
 
 
 
 
 - Waterbelasting
 
 
 352
 
 
 316
 
 
 ‒ 36
 
 
 
 
 - Brandstoffenheffingen
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 - Vliegbelasting
 
 
 524
 
 
 525
 
 
 1
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 551
 
 
 269
 
 
 ‒ 282
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 220
 
 
 204
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 471
 
 
 458
 
 
 ‒ 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies volksverzekeringen
 
 
 
 
 129.621
 
 
 
 
 151.291
 
 
 
 
 21.670
 
 
 
 
 
 Inkomstenbelasting
 
 
 10.892
 
 
 12.951
 
 
 2.059
 
 
 
 
 Loonbelasting
 
 
 70.050
 
 
 75.207
 
 
 5.157
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 6.463
 
 
 8.057
 
 
 1.594
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 854
 
 
 961
 
 
 107
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 38.756
 
 
 47.835
 
 
 9.079
 
 
 
 
 Bronbelasting op rente en royalty's
 
 
 0
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 
 
 Schenk- en erfbelasting
 
 
 2.606
 
 
 3.003
 
 
 397
 
 
 
 
 Solidariteitsbijdrage
 
 
 0
 
 
 3.176
 
 
 3.176
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 292
 
 
 403
 
 
 111
 
 
 
 
 waarvan Belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
 
 
 225
 
 
 231
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen op kasbasis
 
 
 
 
 242.476
 
 
 
 
 263.188
 
 
 
 
 20.712
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies volksverzekeringen
 
 
 
 
 41.834
 
 
 
 
 40.721
 
 
 
 
 ‒ 1.114
 
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 83.240
 
 
 
 
 84.053
 
 
 
 
 813
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiten naar EMU (KTV)
 
 
 
 
 ‒ 1.114
 
 
 
 
 ‒ 2.412
 
 
 
 
 ‒ 1.298
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 
 
 366.436
 
 
 
 
 385.550
 
 
 
 
 19.113
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 UITGAVEN EN NIET- BELASTINGONTVANGSTEN
 
 Deze bijlage biedt een overzicht van de verschillende manieren waarop de uitgaven en de niet-belastingontvangsten van de overheid worden weergegeven. Er wordt een vergelijking gemaakt tussen de begroting van 2023 zoals gepresenteerd in de Miljoenennota 2023 en de realisatie van dat jaar in het voorliggende Financieel Jaarverslag van het Rijk. De overheidsuitgaven kunnen op kasbasis, maar ook op transactiebasis worden geregistreerd. In het eerste geval worden transacties geboekt in de periode waarin betaling plaatsvindt, in het tweede geval in de periode waarin rechten en verplichtingen zijn ontstaan. Op de departementale begrotingen worden de uitgaven op kasbasis geregistreerd: welke bedragen worden daadwerkelijk van de bankrekeningen van het Rijk afgeschreven. Bij het saldo van de overheid (EMU-saldo) wordt niet uitgegaan van de uitgaven op kasbasis, maar op transactiebasis: de uitgaven worden geboekt in de periode waarin rechten en verplichtingen zijn ontstaan. Bij de tabellen hieronder worden de gebruikte begrippen verder toegelicht.
 Tabel 4.1 bevat alle netto-uitgaven van de Rijksoverheid: de optelsom van de uitgaven minus de niet-belastingontvangsten. Om de uitgaven te beheersen is er een uitgavenplafond. De uitgaven onder het uitgavenplafond mogen het uitgavenplafond niet overschrijden. Het uitgavenplafond is op zijn beurt gesplitst in vier verschillende deelplafonds: het plafond Rijksbegroting, het plafond Sociale Zekerheid, het plafond Zorg en het plafond Investeringen. De uitgangsregel is dat alle uitgaven die relevant zijn voor het EMU-saldo ook onder een van de vier uitgavenplafonds vallen, tenzij hier een uitzondering voor gemaakt is. De uitgaven en ontvangsten die niet onder een plafond vallen worden in tabel 4.9 nader uitgesplitst.
 In het bovenste deel van de tabel zijn de uitgaven uitgesplitst in de begrotingsgefinancierde en de premiegefinancierde uitgaven. De begrotingsgefinancierde uitgaven worden betaald uit belastingen en zijn de optelling van alle uitgaven en niet-belastingontvangsten op de departementale begrotingen. Dit zijn de uitgaven waarvoor het parlement autorisatie verleent door de begrotingen aan te nemen. Naast de begrotingsgefinancierde uitgaven zijn er ook premiegefinancierde uitgaven. De uitgaven aan zorg en sociale zekerheid worden voornamelijk gefinancierd uit de premies. In het onderste deel van de tabel zijn de begrotings- en premiegefinancierde uitgaven per deelplafond opgeteld.
 
 Tabel 4.1 Netto-uitgaven naar type en plafond
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (in miljoenen euro)
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsgefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 Plafond Rijksbegroting
 
 
 166.352
 
 
 173.499
 
 
 7.147
 
 
 Tabel 4.5
 
 
 
 
 Plafond Sociale Zekerheid
 
 
 27.774
 
 
 26.757
 
 
 ‒ 1.016
 
 
 Tabel 4.6
 
 
 
 
 Plafond Zorg
 
 
 2.460
 
 
 2.143
 
 
 ‒ 317
 
 
 Tabel 4.7
 
 
 
 
 Plafond Investeringen
 
 
 22.028
 
 
 16.633
 
 
 ‒ 5.395
 
 
 Tabel 4.8
 
 
 
 
 Netto-uitgaven buiten het uitgavenplafond
 
 
 47.817
 
 
 45.600
 
 
 ‒ 2.217
 
 
 Tabel 4.9
 
 
 
 
 
 Totaal begrotingsgefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 266.430
 
 
 
 
 264.631
 
 
 
 
 ‒ 1.798
 
 
 
 Tabel 4.4
 
 
 
 
 Premiegefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 Plafond Sociale Zekerheid
 
 
 72.176
 
 
 71.229
 
 
 ‒ 947
 
 
 Tabel 4.6
 
 
 
 
 Plafond Zorg
 
 
 86.972
 
 
 85.631
 
 
 ‒ 1.341
 
 
 Tabel 4.7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal premiegefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 159.148
 
 
 
 
 156.860
 
 
 
 
 ‒ 2.288
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven
 
 
 
 
 425.578
 
 
 
 
 421.492
 
 
 
 
 ‒ 4.086
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Plafond Rijksbegroting
 
 
 166.352
 
 
 173.499
 
 
 7.147
 
 
 Tabel 4.5
 
 
 
 
 Plafond Sociale Zekerheid
 
 
 99.950
 
 
 97.986
 
 
 ‒ 1.963
 
 
 Tabel 4.6
 
 
 
 
 Plafond Zorg
 
 
 89.432
 
 
 87.774
 
 
 ‒ 1.658
 
 
 Tabel 4.7
 
 
 
 
 Plafond Investeringen
 
 
 22.028
 
 
 16.633
 
 
 ‒ 5.395
 
 
 Tabel 4.8
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven onder het uitgavenplafond
 
 
 
 
 377.761
 
 
 
 
 375.892
 
 
 
 
 ‒ 1.869
 
 
 
 
 
 
 Netto-uitgaven buiten het uitgavenplafond
 
 
 47.817
 
 
 45.600
 
 
 ‒ 2.217
 
 
 Tabel 4.9
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven
 
 
 
 
 403.550
 
 
 
 
 421.492
 
 
 
 
 1.309
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.2 geeft alle uitgaven zoals die vermeld zijn in de individuele begrotingshoofdstukken van de Rijksbegroting. In die hoofdstukken zelf zijn de uitgaven verdeeld over verschillende beleids- en niet-beleidsartikelen, maar in de tabel wordt alleen het totaal per begrotingshoofdstuk weergegeven. Het betreft hier de kasuitgaven van de begrotingshoofdstukken. Alleen voor het begrotingshoofdstuk van Nationale Schuld zijn de bedragen op transactiebasis.
 
 Tabel 4.2 Uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 50
 
 
 56
 
 
 6
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 211
 
 
 238
 
 
 27
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs
 
 
 169
 
 
 176
 
 
 7
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 90
 
 
 93
 
 
 3
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 196
 
 
 156
 
 
 ‒ 41
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 13.009
 
 
 12.146
 
 
 ‒ 864
 
 
 
 
 6
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 19.607
 
 
 22.967
 
 
 3.360
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 9.254
 
 
 9.604
 
 
 350
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 53.248
 
 
 55.123
 
 
 1.875
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 7.280
 
 
 9.940
 
 
 2.660
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 14.155
 
 
 14.559
 
 
 405
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 15.039
 
 
 15.122
 
 
 84
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 12.981
 
 
 12.333
 
 
 ‒ 648
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 15.955
 
 
 13.652
 
 
 ‒ 2.303
 
 
 
 
 14
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 2.776
 
 
 2.277
 
 
 ‒ 499
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 50.351
 
 
 48.323
 
 
 ‒ 2.027
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 35.461
 
 
 47.586
 
 
 12.126
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 3.862
 
 
 3.904
 
 
 42
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 40.478
 
 
 42.205
 
 
 1.727
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 2.996
 
 
 3.130
 
 
 134
 
 
 
 
 55
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 8.696
 
 
 8.367
 
 
 ‒ 329
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 33
 
 
 44
 
 
 12
 
 
 
 
 60
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 570
 
 
 0
 
 
 ‒ 570
 
 
 
 
 61
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 96
 
 
 0
 
 
 ‒ 96
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 53
 
 
 88
 
 
 35
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 1.908
 
 
 1.734
 
 
 ‒ 174
 
 
 
 
 66
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 6.679
 
 
 5.614
 
 
 ‒ 1.065
 
 
 
 
 70
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 1.573
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.573
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende Posten
 
 
 9.976
 
 
 0
 
 
 ‒ 9.976
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1
 
 
 ‒ 18.255
 
 
 ‒ 14.829
 
 
 3.426
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2
 
 
 (7.783)
 
 
 (9.550)
 
 
 ‒ 1.767
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 308.496
 
 
 314.609
 
 
 6.113
 
 
 
 
 1) Dit betreft een correctie voor dubbeltellingen die ontstaan door het «bruto-boeken» van bijdragen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat bijdraagt, als het departement dat ontvangt de uitgaven op zijn begroting opneemt. Het gaat onder andere om bijdragen via de begroting van Infrastructuur en Waterstaat aan het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds en van de begroting van Defensie aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds.
 
 
 
 
 2) In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 
 
 
 Tabel 4.3 bevat alle niet-belastingontvangsten op de verschillende begrotingshoofdstukken van de Rijksbegroting. Dit betreft alle ontvangsten die geen belasting- of premie-ontvangst zijn. Denk bijvoorbeeld aan het dividend dat uitgekeerd wordt door staatsdeelnemingen, het terugbetalen van studieschulden of de opbrengst van boetes en schikkingen. Ook hier geldt dat alle bedragen op kasbasis zijn, behalve bedragen op de begroting van Nationale Schuld die deels op transactiebasis is opgesteld. Omdat hier inzicht wordt gegeven in de niet-belastingontvangsten worden de ontvangsten vanuit het uitgeven van nieuwe staatschuld niet meegeteld. Deze ontvangsten komen in bijlage 5 aan bod bij de bepaling van het EMU-saldo.
 
 Tabel 4.3 Niet-belastingontvangsten begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 4
 
 
 10
 
 
 6
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs
 
 
 6
 
 
 8
 
 
 2
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 1
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 1.090
 
 
 89
 
 
 ‒ 1.002
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 2.785
 
 
 1.340
 
 
 ‒ 1.445
 
 
 
 
 6
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 1.605
 
 
 1.615
 
 
 10
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 680
 
 
 1.060
 
 
 380
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 1.665
 
 
 2.024
 
 
 359
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 11.517
 
 
 24.663
 
 
 13.146
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 2.215
 
 
 4.880
 
 
 2.665
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 142
 
 
 223
 
 
 81
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Waterstraat
 
 
 43
 
 
 47
 
 
 4
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 17.065
 
 
 7.920
 
 
 ‒ 9.145
 
 
 
 
 14
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 79
 
 
 171
 
 
 92
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 2.301
 
 
 3.345
 
 
 1.044
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 168
 
 
 1.350
 
 
 1.182
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 50
 
 
 135
 
 
 85
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 55
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 8.696
 
 
 8.503
 
 
 ‒ 193
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 40
 
 
 41
 
 
 1
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 1.908
 
 
 1.710
 
 
 ‒ 198
 
 
 
 
 66
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 6.679
 
 
 5.664
 
 
 ‒ 1.015
 
 
 
 
 70
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 1.573
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.573
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende Posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1
 
 
 ‒ 18.255
 
 
 ‒ 14.829
 
 
 3.426
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2
 
 
 (130)
 
 
 (356)
 
 
 ‒ 226
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 42.066
 
 
 49.978
 
 
 7.912
 
 
 
 
 1) Dit betreft een correctie voor dubbeltellingen die ontstaan door het «bruto-boeken» van bijdragen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat bijdraagt, als het departement dat ontvangt de uitgaven op zijn begroting opneemt. Het gaat onder andere om bijdragen via de begroting van Infrastructuur en Waterstaat aan het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds en van de begroting van Defensie aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds.
 
 
 
 
 2) In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 
 
 
 Tabel 4.4 geeft per begrotingshoofdstuk de netto-uitgaven weer, oftewel de uitgaven (tabel 4.2) minus de niet-belastingontvangsten (tabel 4.3). De daaropvolgende tabellen (tabel 4.5 tot en met tabel 4.8) geven per deelplafond aan welke uitgaven er onder vallen, op welk begrotingshoofdstuk deze staan, en of de uitgaven begrotings- of premiegefinancierd zijn.
 
 Tabel 4.4 Netto-uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 48
 
 
 54
 
 
 6
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 207
 
 
 228
 
 
 21
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs
 
 
 163
 
 
 168
 
 
 5
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 82
 
 
 84
 
 
 1
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 ‒ 894
 
 
 67
 
 
 961
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 10.224
 
 
 10.806
 
 
 582
 
 
 
 
 6
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 18.002
 
 
 21.352
 
 
 3.350
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 8.575
 
 
 8.544
 
 
 ‒ 31
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 51.582
 
 
 53.099
 
 
 1.516
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 ‒ 4.237
 
 
 ‒ 14.723
 
 
 ‒ 10.486
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 11.939
 
 
 9.680
 
 
 ‒ 2.260
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 14.896
 
 
 14.899
 
 
 3
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 12.938
 
 
 12.287
 
 
 ‒ 652
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 ‒ 1.110
 
 
 5.732
 
 
 6.842
 
 
 
 
 14
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 2.697
 
 
 2.107
 
 
 ‒ 590
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 48.050
 
 
 44.979
 
 
 ‒ 3.071
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 35.293
 
 
 46.237
 
 
 10.944
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 3.812
 
 
 3.768
 
 
 ‒ 43
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 40.478
 
 
 42.205
 
 
 1.727
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 2.996
 
 
 3.130
 
 
 134
 
 
 
 
 55
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 0
 
 
 ‒ 136
 
 
 ‒ 136
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 ‒ 7
 
 
 4
 
 
 11
 
 
 
 
 60
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 570
 
 
 0
 
 
 ‒ 570
 
 
 
 
 61
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 96
 
 
 0
 
 
 ‒ 96
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 53
 
 
 88
 
 
 35
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 0
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 
 66
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 0
 
 
 ‒ 50
 
 
 ‒ 50
 
 
 
 
 70
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende Posten
 
 
 9.976
 
 
 0
 
 
 ‒ 9.976
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking11In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (7.653)
 
 
 (9.194)
 
 
 ‒ 1.541
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 266.430
 
 
 264.631
 
 
 ‒ 1.798
 
 
 
 
 1) In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.5 Netto-uitgaven onder plafond Rijksbegroting (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN2023
 
 
 FJR2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 48
 
 
 54
 
 
 6
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 207
 
 
 228
 
 
 21
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs
 
 
 163
 
 
 168
 
 
 5
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 82
 
 
 84
 
 
 1
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 140
 
 
 48
 
 
 ‒ 92
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 5.389
 
 
 6.348
 
 
 958
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 15.751
 
 
 17.943
 
 
 2.193
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 8.382
 
 
 8.014
 
 
 ‒ 368
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 48.273
 
 
 51.718
 
 
 3.445
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 5.057
 
 
 6.119
 
 
 1.062
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 10.618
 
 
 10.422
 
 
 ‒ 196
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 8.354
 
 
 8.514
 
 
 160
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 2.717
 
 
 2.854
 
 
 137
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 ‒ 538
 
 
 6.660
 
 
 7.197
 
 
 
 
 14
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 2.373
 
 
 1.735
 
 
 ‒ 638
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 1.603
 
 
 1.111
 
 
 ‒ 492
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 8.155
 
 
 5.845
 
 
 ‒ 2.310
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 3.833
 
 
 3.786
 
 
 ‒ 47
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 37.152
 
 
 38.629
 
 
 1.477
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 2.996
 
 
 3.130
 
 
 134
 
 
 
 
 60
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 570
 
 
 0
 
 
 ‒ 570
 
 
 
 
 61
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 96
 
 
 0
 
 
 ‒ 96
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 53
 
 
 88
 
 
 35
 
 
 
 
 80
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 1.656
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.656
 
 
 
 
 81
 
 
 Arbeidsvoorwaarden
 
 
 3.061
 
 
 0
 
 
 ‒ 3.061
 
 
 
 
 86
 
 
 Algemeen
 
 
 160
 
 
 0
 
 
 ‒ 160
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2
 
 
 (7.783)
 
 
 (8.291)
 
 
 ‒ 508
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 166.352
 
 
 
 
 173.499
 
 
 
 
 7.147
 
 
 
 
 
 1) In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 
 
 2) In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.6 Netto-uitgaven onder plafond Sociale Zekerheid (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 23.817
 
 
 24.823
 
 
 1.006
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 1.792
 
 
 1.934
 
 
 142
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende Posten
 
 
 2.164
 
 
 0
 
 
 ‒ 2.164
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsgefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 27.774
 
 
 
 
 26.757
 
 
 
 
 ‒ 1.016
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Sociale Verzekeringen
 
 
 72.176
 
 
 71.229
 
 
 ‒ 947
 
 
 
 
 
 
 Premiegefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 72.176
 
 
 
 
 71.229
 
 
 
 
 ‒ 947
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven plafond Sociale Zekerheid
 
 
 
 
 99.950
 
 
 
 
 97.986
 
 
 
 
 ‒ 1.963
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.7 Netto-uitgaven onder plafond Zorg (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 437
 
 
 501
 
 
 64
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 1.533
 
 
 1.641
 
 
 109
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende Posten
 
 
 490
 
 
 0
 
 
 ‒ 490
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsgefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 2.460
 
 
 
 
 2.143
 
 
 
 
 ‒ 317
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Zorg
 
 
 86.972
 
 
 85.631
 
 
 ‒ 1.341
 
 
 
 
 
 
 Premiegefinancierde netto-uitgaven
 
 
 
 
 86.972
 
 
 
 
 85.631
 
 
 
 
 ‒ 1.341
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal netto uitgaven plafond Zorg
 
 
 
 
 89.432
 
 
 
 
 87.774
 
 
 
 
 ‒ 1.658
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.8 Netto-uitgaven onder plafond Investeringen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN2023
 
 
 FJR2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 218
 
 
 589
 
 
 372
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 262
 
 
 66
 
 
 ‒ 196
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 6.520
 
 
 5.463
 
 
 ‒ 1.057
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 10.182
 
 
 9.393
 
 
 ‒ 789
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 2.898
 
 
 894
 
 
 ‒ 2.004
 
 
 
 
 14
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 324
 
 
 372
 
 
 47
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 6
 
 
 4
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 17
 
 
 12
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 55
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 0
 
 
 ‒ 136
 
 
 ‒ 136
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 0
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 
 66
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 2
 
 
 ‒ 48
 
 
 ‒ 50
 
 
 
 
 70
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 80
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 841
 
 
 0
 
 
 ‒ 841
 
 
 
 
 81
 
 
 Arbeidsvoorwaarden
 
 
 180
 
 
 0
 
 
 ‒ 180
 
 
 
 
 86
 
 
 Algemeen
 
 
 578
 
 
 0
 
 
 ‒ 578
 
 
 
 
 
 
 Totaal Netto rijksbegrotingsuitgaven
 
 
 
 
 22.028
 
 
 
 
 16.633
 
 
 
 
 ‒ 5.395
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.9 geeft per begrotingshoofdstuk de uitgaven weer die buiten het uitgavenplafond vallen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om uitgaven die niet meetellen in het begrotingstekort (het EMU-saldo), zoals het verstrekken van (studie)leningen, de bijdrage van het Rijk aan de sociale fondsen of de opbrengst van het verkopen van staatsdeelnemingen. Daarnaast zijn er uitgaven die wel EMU-saldorelevant zijn, maar buiten het uitgavenplafond zijn geplaatst, zoals de uitgaven aan de zorgtoeslag.
 Evenals bij voorgaande tabellen geldt dat de genoemde bedragen in tabel 4.9 op kasbasis zijn, behalve het begrotingshoofdstuk van Nationale Schuld dat deels op transactiebasis wordt opgesteld. De uitgaven aan het aflossen van en de ontvangsten uit het uitgeven van de staatsschuld zijn niet in deze tabel opgenomen, maar worden in bijlage 5 EMU-saldo en EMU-schuld afzonderlijk toegelicht.
 
 Tabel 4.9 Netto-uitgaven buiten het uitgavenplafond (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 ‒ 1.034
 
 
 19
 
 
 1.053
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse zaken
 
 
 4.835
 
 
 4.458
 
 
 ‒ 377
 
 
 
 
 6
 
 
 Justitie en veiligheid
 
 
 2.251
 
 
 3.409
 
 
 1.158
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 ‒ 25
 
 
 ‒ 59
 
 
 ‒ 35
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 3.047
 
 
 1.314
 
 
 ‒ 1.733
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 ‒ 9.294
 
 
 ‒ 20.842
 
 
 ‒ 11.548
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 1.322
 
 
 ‒ 742
 
 
 ‒ 2.064
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 23
 
 
 923
 
 
 900
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 0
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 ‒ 3.471
 
 
 ‒ 1.822
 
 
 1.649
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 22.624
 
 
 19.041
 
 
 ‒ 3.583
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 26.683
 
 
 39.879
 
 
 13.196
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 ‒ 21
 
 
 ‒ 17
 
 
 4
 
 
 
 
 55
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 ‒ 7
 
 
 4
 
 
 11
 
 
 
 
 66
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 ‒ 2
 
 
 ‒ 2
 
 
 0
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 846
 
 
 0
 
 
 ‒ 846
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking1
 
 
 (-3)
 
 
 (903)
 
 
 (906)
 
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven buiten het plafond
 
 
 
 
 47.817
 
 
 
 
 45.600
 
 
 
 
 ‒ 2.217
 
 
 
 
 
 1) In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 
 
 
 Tabel 4.10 geeft de totale netto-uitgaven aan Internationale Samenwerking (HGIS) aan per begrotingshoofdstuk. Deze uitgaven aan internationale samenwerking worden gecoördineerd door het ministerie van Buitenlandse Zaken, maar worden verantwoord op de individuele begrotingen. In bovenstaande tabellen zijn deze middelen onderdeel van de totalen per begroting. Onderaan deze tabellen staat het totaal aan HGIS-uitgaven over alle begrotingen.
 
 Tabel 4.10 Netto HGIS-uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 2.462
 
 
 2.512
 
 
 50
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 626
 
 
 1.186
 
 
 559
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 105
 
 
 113
 
 
 8
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 311
 
 
 388
 
 
 77
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 212
 
 
 178
 
 
 ‒ 33
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 32
 
 
 39
 
 
 7
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 29
 
 
 33
 
 
 4
 
 
 
 
 14
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 38
 
 
 46
 
 
 8
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 2
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 3.833
 
 
 3.786
 
 
 ‒ 47
 
 
 
 
 86
 
 
 Algemeen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal plafondrelevante netto-uitgaven HGIS
 
 
 
 
 7.656
 
 
 
 
 8.291
 
 
 
 
 635
 
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 18
 
 
 921
 
 
 902
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 ‒ 21
 
 
 ‒ 17
 
 
 4
 
 
 
 
 66
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal niet-plafondrelevante netto-uitgaven HGIS
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 903
 
 
 
 
 906
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven HGIS
 
 
 
 
 7.653
 
 
 
 
 9.194
 
 
 
 
 1.541
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 EMU-SALDO EN EMU-SCHULD
 
 Tabel 5.1 betreft een overzicht van de inkomsten, de uitgaven, het EMU-saldo en de EMU-schuld (de budgettaire kerngegevens). Het betreft de inkomsten en uitgaven van het Rijk die relevant zijn voor het EMU-saldo. Om van het EMU-saldo Rijk tot het saldo van de gehele collectieve sector te komen, wordt het EMU-saldo van de decentrale overheden meegeteld. De EMU-schuld wordt hier voor de gehele collectieve sector weergeven.
 
 Tabel 5.1 Budgettaire kerngegevens (in miljarden euro, + = overschot)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten (belastingen en sociale premies)
 
 
 
 
 366,4
 
 
 
 
 385,6
 
 
 
 
 19,1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nood- en steunmaatregelen corona relevant voor EMU-saldo (uitgaven)
 
 
 
 
 5,2
 
 
 
 
 2,1
 
 
 
 
 ‒ 3,1
 
 
 
 
 
 
 Reguliere netto-uitgaven onder het uitgavenplafond
 
 
 
 
 372,6
 
 
 
 
 373,8
 
 
 
 
 1,3
 
 
 
 
 
 Rijksbegroting
 
 
 161,5
 
 
 170,8
 
 
 9,3
 
 
 
 
 Sociale Zekerheid
 
 
 99,7
 
 
 98,6
 
 
 ‒ 1,0
 
 
 
 
 Zorg
 
 
 89,4
 
 
 87,7
 
 
 ‒ 1,7
 
 
 
 
 Investeringen
 
 
 22,0
 
 
 16,6
 
 
 ‒ 5,4
 
 
 
 
 
 Overige netto-uitgaven en correcties voor het EMU-saldo
 
 
 
 
 17,2
 
 
 
 
 14,4
 
 
 
 
 ‒ 2,8
 
 
 
 
 
 
 Totale netto-uitgaven en correcties voor het EMU-saldo
 
 
 
 
 395,0
 
 
 
 
 390,3
 
 
 
 
 ‒ 4,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo centrale overheid
 
 
 
 
 ‒ 28,5
 
 
 
 
 ‒ 4,8
 
 
 
 
 23,8
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 
 
 ‒ 1,0
 
 
 
 
 1,2
 
 
 
 
 2,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 
 ‒ 29,6
 
 
 
 
 ‒ 3,5
 
 
 
 
 26,0
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 ‒ 3,0%
 
 
 
 
 ‒ 0,3%
 
 
 
 
 2,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld collectieve sector
 
 
 
 
 491,7
 
 
 
 
 480,7
 
 
 
 
 ‒ 11,0
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 49,5%
 
 
 
 
 46,5%
 
 
 
 
 ‒ 3,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bruto binnenlands product (bbp)
 
 
 
 
 993,8
 
 
 
 
 1.034,1
 
 
 
 
 40,3
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.2 geeft de opbouw van het EMU-saldo van de collectieve sector weer. Dit EMU-saldo, ook wel het overheidssaldo genoemd, is de optelsom van alle inkomsten en uitgaven van de Rijksoverheid en de decentrale overheden. De inkomsten en uitgaven van de Rijksoverheid zijn in meer detail te vinden in bijlage 3 en 4. Om tot het EMU-saldo te komen worden enkele correcties toegepast: sommige uitgaven tellen namelijk niet mee voor het EMU-saldo (deze zijn uitgesplitst in tabel 5.3) en voor sommige posten telt een ander bedrag mee voor het EMU-saldo (op transactiebasis) dan op kasbasis in de Rijksbegroting is opgenomen (deze zijn uitgesplitst in tabel 5.4).
 
 Tabel 5.2 EMU-saldo (in miljoenen euro, + is overschot)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Belasting- en premieontvangsten
 
 
 366.437
 
 
 385.550
 
 
 19.113
 
 
 
 
 2
 
 
 Totale netto-uitgaven
 
 
 425.578
 
 
 421.492
 
 
 ‒ 4.086
 
 
 
 
 3
 
 
 Af: niet EMU-saldo relevante uitgaven
 
 
 ‒ 33.450
 
 
 ‒ 32.045
 
 
 1.405
 
 
 
 
 4
 
 
 Bij: Kas-transverschillen en overige posten
 
 
 ‒ 2.851
 
 
 ‒ 880
 
 
 1.971
 
 
 
 
 5
 
 
 Bij: EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 ‒ 1.019
 
 
 1.229
 
 
 2.248
 
 
 
 
 6
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (1-2-3+4+5)
 
 
 
 
 ‒ 29.562
 
 
 
 
 ‒ 3.548
 
 
 
 
 26.014
 
 
 
 
 
 
 De uitgaven die wel op de Rijksbegroting staan, maar die niet meetellen voor het EMU-saldo, staan vermeld in tabel 5.3. Wat er wel en niet meetelt voor het EMU-saldo is vastgesteld door het Europese statistiekbureau Eurostat in de Manual on Government Deficit and Debt.
 
 Tabel 5.3 Uitgaven niet-relevant voor het EMU-saldo (in miljoenen euro, + is uitgave)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 Verstrekking studieleningen
 
 
 3.715
 
 
 2.707
 
 
 ‒ 1.008
 
 
 
 
 Aflossing studieleningen
 
 
 ‒ 1.162
 
 
 ‒ 1.417
 
 
 ‒ 255
 
 
 
 
 Aan- en verkoop staatsdeelnemingen
 
 
 477
 
 
 ‒ 697
 
 
 ‒ 1.174
 
 
 
 
 Voortijdige beeindiging derivaten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Rente-ontvangsten derivaten
 
 
 ‒ 238
 
 
 65
 
 
 303
 
 
 
 
 Uitgaven gerelateerd aan Oekraine
 
 
 ‒ 2.305
 
 
 0
 
 
 2.305
 
 
 
 
 Coronagerelateerde leningen
 
 
 ‒ 1.104
 
 
 ‒ 53
 
 
 1.051
 
 
 
 
 Rijksbijdragen aan sociale fondsen
 
 
 43.174
 
 
 53.753
 
 
 10.579
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 ‒ 9.348
 
 
 ‒ 22.002
 
 
 ‒ 12.655
 
 
 
 
 Overig
 
 
 241
 
 
 ‒ 310
 
 
 ‒ 551
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 33.450
 
 
 
 
 32.045
 
 
 
 
 ‒ 1.405
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.4 geeft de posten weer die wel meetellen voor het EMU-saldo, maar die niet, of niet op dezelfde manier, in de Rijksbegroting staan. Voor een deel ervan geldt dat voor het EMU-saldo wordt gerekend met de uitgaven en ontvangsten op transactiebasis, terwijl de Rijkbegroting de uitgaven op kasbasis bijhoudt. Om tot het EMU-saldo te komen moet daarom bovenop het bedrag dat daadwerkelijk de kas heeft verlaten nog een zogenaamd kas-transverschil (ktv) worden meegeteld. Daarnaast is er een aantal posten die niet op de Rijkbegroting staan, zoals het positieve of negatieve saldo van agentschappen en de kosten van zorgverzekeraars. Deze posten zijn ook meegenomen in tabel 5.4, omdat deze ook meetellen voor het EMU-saldo.
 
 Tabel 5.4 Kas-transverschillen en overige posten (in miljoenen euro, + is saldoverbeterend)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 KTV EU-afdrachten
 
 
 0
 
 
 452
 
 
 452
 
 
 
 
 KTV Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW)
 
 
 212
 
 
 ‒ 651
 
 
 ‒ 863
 
 
 
 
 KTV Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL)
 
 
 100
 
 
 66
 
 
 ‒ 34
 
 
 
 
 KTV OV-beschikbaarheidsvergoeding
 
 
 179
 
 
 92
 
 
 ‒ 87
 
 
 
 
 KTV OV-studentenkaart
 
 
 ‒ 960
 
 
 40
 
 
 1.000
 
 
 
 
 KTV Veilingopbrengsten
 
 
 284
 
 
 146
 
 
 ‒ 138
 
 
 
 
 KTV Gasbaten
 
 
 ‒ 973
 
 
 ‒ 4.587
 
 
 ‒ 3.614
 
 
 
 
 KTV Publiek private samenwerking
 
 
 119
 
 
 ‒ 37
 
 
 ‒ 156
 
 
 
 
 KTV Defensie
 
 
 0
 
 
 742
 
 
 742
 
 
 
 
 KTV Prestatiebeurzen
 
 
 ‒ 670
 
 
 ‒ 486
 
 
 184
 
 
 
 
 KTV Toeslagen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 KTV Rijksbijdragen aan decentrale overheden
 
 
 0
 
 
 3.121
 
 
 3.121
 
 
 
 
 Overige kas-transverschillen (aansluiting bij CBS)
 
 
 ‒ 225
 
 
 726
 
 
 951
 
 
 
 
 Mutatie begrotingsreserves
 
 
 ‒ 471
 
 
 1.034
 
 
 1.504
 
 
 
 
 Saldo agentschappen en rest centrale overheid
 
 
 0
 
 
 ‒ 248
 
 
 ‒ 248
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Rijk
 
 
 
 
 ‒ 2.404
 
 
 
 
 409
 
 
 
 
 2.813
 
 
 
 
 
 
 Totaal Sociale fondsen
 
 
 
 
 ‒ 447
 
 
 
 
 ‒ 1.289
 
 
 
 
 ‒ 841
 
 
 
 
 
 
 Totaal Rijk en sociale fondsen
 
 
 
 
 ‒ 2.851
 
 
 
 
 ‒ 880
 
 
 
 
 1.971
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.5 geeft de verdeling van het EMU-saldo over de verschillende onderdelen van de collectieve sector weer. In tabel 5.6 wordt het EMU-saldo van het Rijk verder uitgesplitst.
 
 Tabel 5.5 Opbouw EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro, - is tekort)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 ‒ 36.123
 
 
 ‒ 24.469
 
 
 11.654
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 7.580
 
 
 19.692
 
 
 12.112
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 ‒ 1.019
 
 
 1.229
 
 
 2.248
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 
 ‒ 29.562
 
 
 
 
 ‒ 3.548
 
 
 
 
 26.014
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 ‒ 3,0%
 
 
 
 
 ‒ 0,3%
 
 
 
 
 2,6%
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.6 EMU-saldo Rijk (in miljoenen euro, - is uitgave / tekort)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 Belastingontvangsten
 
 
 242.435
 
 
 261.462
 
 
 19.027
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 ‒ 266.430
 
 
 ‒ 264.631
 
 
 1.798
 
 
 
 
 Af: niet EMU-saldo relevante uitgaven
 
 
 33.450
 
 
 32.045
 
 
 ‒ 1.405
 
 
 
 
 Betaalde rijksbijdrage en rente aan sociale fondsen
 
 
 ‒ 43.174
 
 
 ‒ 53.753
 
 
 ‒ 10.579
 
 
 
 
 Kas-transverschillen en overige posten Rijk
 
 
 ‒ 2.404
 
 
 409
 
 
 2.813
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk (centrale overheid)
 
 
 
 
 ‒ 36.123
 
 
 
 
 ‒ 24.469
 
 
 
 
 11.654
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.7 geeft het financieringstekort van het Rijk weer. Het financieringstekort is het bedrag dat het Rijk op kasbasis in een jaar tekort komt of over heeft. Het financieringstekort is daarmee dus ook het bedrag dat in een jaar extra moet worden geleend of, bij een overschot, waarmee schulden kunnen worden afgelost. Waar het EMU-saldo een begrip op transactiebasis is, is het financieringstekort een begrip op kasbasis. Om te komen tot het financieringstekort moeten naast de belastingontvangsten en de uitgaven op de begrotingen nog een aantal correcties worden toegepast. Ten eerste zijn de belastingen, zoals die meetellen voor het EMU-saldo, berekend op transactiebasis. Om tot de belastingen op kasbasis te komen moet het kas-transverschil hier vanaf worden getrokken. Hetzelfde geldt voor posten op de Rijksbegroting die niet op kasbasis zijn. Allereerst is dat de rente op de staatsschuld. Deze staat in de Rijksbegroting op transactiebasis, terwijl voor het financieringstekort alleen de kasuitgaven meetellen. Daarnaast wordt geld storten in (of opnemen uit) een begrotingsreserve op de begroting gezet als uitgave of ontvangst, terwijl het geld de schatkist in dat geval niet daadwerkelijk verlaat of binnenkomt. Daarom wordt voor dit type uitgaven ook gecorrigeerd om tot het financieringssaldo te komen.
 
 Tabel 5.7 Financieringssaldo Rijksoverheid (in miljoenen euro, - is uitgave / tekort)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 Belastinginkomsten (kasbasis)
 
 
 242.477
 
 
 263.189
 
 
 20.712
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 ‒ 266.430
 
 
 ‒ 264.631
 
 
 1.798
 
 
 
 
 Af: kas-transverschil rentelasten
 
 
 ‒ 1.830
 
 
 476
 
 
 2.306
 
 
 
 
 Mutatie begrotingsreserves
 
 
 ‒ 471
 
 
 1.034
 
 
 1.504
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties derdenrekeningen inclusief Fortis lening
 
 
 0
 
 
 ‒ 306
 
 
 ‒ 306
 
 
 
 
 
 Financieringssaldo Rijksoverheid
 
 
 
 
 ‒ 26.253
 
 
 
 
 ‒ 239
 
 
 
 
 26.014
 
 
 
 
 
 
 Het financieringssaldo werkt één op één door in de staatsschuld. Voor een financieringstekort moet immers geleend worden op de financiële markten, terwijl een overschot gebruikt kan worden om schulden af te lossen. Tabel 5.8 geeft de ontwikkeling van de EMU-schuld weer gedurende het jaar 2023, in de eerste kolom zoals verwacht werd bij Miljoenennota 2023 en in de tweede kolom zoals daadwerkelijk gerealiseerd. De EMU-schuld betreft de hele collectieve sector, dus ook het tekort van decentrale overheden en agentschappen heeft invloed op de EMU-schuld.
 
 Tabel 5.8 Opbouw EMU-schuld collectieve sector (in miljoenen euro, - is overschot)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld begin jaar
 
 
 
 
 464.413
 
 
 
 
 480.065
 
 
 
 
 15.651
 
 
 
 
 
 Financieringssaldo Rijksoverheid
 
 
 26.253
 
 
 239
 
 
 ‒ 26.014
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 1.019
 
 
 ‒ 1.229
 
 
 ‒ 2.248
 
 
 
 
 EMU-saldo rest centrale overheid
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Schatkistbankieren decentrale overheden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overig
 
 
 0
 
 
 1.596
 
 
 1.596
 
 
 
 
 
 EMU-schuld einde jaar
 
 
 
 
 491.686
 
 
 
 
 480.671
 
 
 
 
 ‒ 11.015
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 49,5%
 
 
 
 
 46,5%
 
 
 
 
 ‒ 3,0%
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.9 bevat de ontwikkeling van de EMU-schuldquote (de EMU-schuld in verhouding tot het bbp). Behalve het begrotingstekort of -overschot heeft ook de ontwikkeling van het bbp zelf invloed op de schuldquote. Dit is weergegeven als het noemereffect.
 
 Tabel 5.9 Opbouw EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MN 2023
 
 
 FJR 2023
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote begin jaar
 
 
 
 
 49,8
 
 
 
 
 51,0
 
 
 
 
 1,2
 
 
 
 
 
 Noemereffect bbp
 
 
 ‒ 3,0
 
 
 ‒ 4,6
 
 
 ‒ 1,6
 
 
 
 
 Financieringssaldo Rijksoverheid
 
 
 2,6
 
 
 0,0
 
 
 ‒ 2,6
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 0,1
 
 
 ‒ 0,1
 
 
 ‒ 0,2
 
 
 
 
 EMU-saldo rest centrale overheid
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Schatkistbankieren decentrale overheden
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Overig
 
 
 0,0
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote einde jaar
 
 
 
 
 49,5
 
 
 
 
 46,5
 
 
 
 
 ‒ 3,0
 
 
 
 
 
 
 De tabellen 5.10 en tabel 5.11 geven een historisch overzicht van het EMU-saldo en de EMU-schuld in de afgelopen tien jaar, zowel in euro's als in procenten van het bbp.
 
 Tabel 5.10 Historisch overzicht EMU-saldo (in miljarden euro, - is tekort)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo
 
 
 ‒ 15,1
 
 
 ‒ 13,4
 
 
 0,9
 
 
 10,1
 
 
 11,6
 
 
 14,6
 
 
 ‒ 29,6
 
 
 ‒ 22,3
 
 
 0,0
 
 
 ‒ 3,5
 
 
 
 
 bbp
 
 
 671,6
 
 
 690,0
 
 
 708,3
 
 
 738,1
 
 
 774,0
 
 
 813,1
 
 
 796,5
 
 
 855,5
 
 
 941,2
 
 
 1034,1
 
 
 
 
 EMU-saldo (in procenten bbp)
 
 
 ‒ 2,3%
 
 
 ‒ 1,9%
 
 
 0,1%
 
 
 1,4%
 
 
 1,5%
 
 
 1,8%
 
 
 ‒ 3,7%
 
 
 ‒ 2,4%
 
 
 0,0%
 
 
 ‒ 0,3%
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.11 Historisch overzicht EMU-schuld (in miljarden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld
 
 
 456
 
 
 446
 
 
 438
 
 
 420
 
 
 406
 
 
 395
 
 
 435
 
 
 449
 
 
 480
 
 
 481
 
 
 
 
 bbp
 
 
 672
 
 
 690
 
 
 708
 
 
 738
 
 
 774
 
 
 813
 
 
 797
 
 
 855
 
 
 941
 
 
 1034
 
 
 
 
 EMU-schuld (in procenten bbp)
 
 
 67,9%
 
 
 64,6%
 
 
 61,9%
 
 
 57,0%
 
 
 52,4%
 
 
 48,5%
 
 
 54,7%
 
 
 52,5%
 
 
 51,0%
 
 
 46,5%
 
 
 
 
 
 Tabel 5.12 en tabel 5.13 geven een aansluiting tussen de cijfers zoals deze zijn gepresenteerd in bijlage 1 Rijksrekening en bijlage 5 EMU-saldo en EMU-schuld.
 
 Tabel 5.12 Aansluiting uitgaven Rijksrekening en budgettaire kerngegevens (in miljarden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.12 Aansluiting uitgaven Rijksrekening en budgettaire kerngegevens (in miljarden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FJR 2023
 
 
 Bron
 
 
 
 
 Totaal kasuitgaven begrotingen
 
 
 369,7
 
 
 Tabel 1.2
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 7,6
 
 
 Tabel 1.4
 
 
 
 
 
 Totaal kasuitgaven begrotingen en rentelasten
 
 
 
 
 377,3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Af: uitgaven aflossing vaste schuld
 
 
 31,7
 
 
 H9A artikel 11
 
 
 
 
 Af: uitgaven aflossing vlottende schuld
 
 
 16,1
 
 
 H9A artikel 11
 
 
 
 
 Af: consolidatie
 
 
 14,8
 
 
 Tabel 4.2
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven begrotingen
 
 
 
 
 314,6
 
 
 
 Tabel 4.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Af: niet-belastingontvangsten begrotingen
 
 
 
 
 50,0
 
 
 
 Tabel 4.3
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven begrotingen
 
 
 264,6
 
 
 Tabel 4.4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal premiegefinancierde netto-uitgaven
 
 
 156,9
 
 
 
 
 
 w.v. Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktrelaties
 
 
 71,2
 
 
 Tabel 4.6
 
 
 
 
 w.v. Zorg
 
 
 85,6
 
 
 Tabel 4.7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven (begrotingen en premies)
 
 
 421,5
 
 
 Tabel 5.1
 
 
 
 
 w.v. Netto-uitgaven onder het uitgavenplafond
 
 
 375,9
 
 
 Tabel 5.1
 
 
 
 
 w.v. Netto-uitgaven buiten het uitgavenplafond
 
 
 45,6
 
 
 Tabel 4.8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Af: niet EMU-saldo relevante uitgaven
 
 
 32,0
 
 
 Tabel 5.2
 
 
 
 
 Bij: kas-transverschillen en overige posten
 
 
 0,9
 
 
 Tabel 5.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal netto-uitgaven relevant voor EMU-saldo
 
 
 
 
 390,3
 
 
 
 
 Tabel 5.1
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.13 Aansluiting ontvangsten Rijksrekening en budgettaire kerngegevens (in miljarden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 FJR 2023
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Totaal kasontvangsten begrotingen
 
 
 374,0
 
 
 Tabel 1.3
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 0,3
 
 
 Tabel 1.5
 
 
 
 
 
 Totaal kasontvangsten begrotingen en rentebaten
 
 
 
 
 374,3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Af: uitgifte vaste schuld
 
 
 46,3
 
 
 H9A artikel 11
 
 
 
 
 Af: uitgifte vlottende schuld
 
 
 0,0
 
 
 H9A artikel 11
 
 
 
 
 Af: consolidatie
 
 
 14,8
 
 
 Tabel 4.3
 
 
 
 
 Af: niet-belastingontvangsten
 
 
 50,0
 
 
 Tabel 4.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen op kasbasis
 
 
 
 
 263,2
 
 
 
 Tabel 3.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premie-inkomsten op kasbasis
 
 
 
 
 124,8
 
 
 
 
 
 
 w.v. volksverzekeringen
 
 
 40,7
 
 
 Tabel 3.2
 
 
 
 
 w.v. werknemersverzekeringen (EMU-basis)
 
 
 84,1
 
 
 Tabel 3.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale inkomsten op kasbasis
 
 
 
 
 388,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kas-transverschillen inkomsten
 
 
 
 
 ‒ 2,4
 
 
 
 
 
 
 w.v. kas-transverschillen belastingen
 
 
 ‒ 1,7
 
 
 Tabel 3.2
 
 
 
 
 w.v. kas-transverschillen premies volksverzekeringen
 
 
 ‒ 0,7
 
 
 Tabel 3.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies op EMU-basis
 
 
 
 
 385,6
 
 
 
 Tabel 6.1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
 FISCALE REGELINGEN
 
 Sinds 2002 wordt budgettaire informatie over fiscale regelingen opgenomen in de Miljoenennota en het Financieel Jaarverslag van het Rijk. In de Miljoenennota worden ook onder andere het beleidsverantwoordelijk departement en de afgeronde en geplande evaluaties vermeld. Meer beleidsmatige informatie over fiscale regelingen wordt opgenomen in de begrotingen en jaarverslagen van de verschillende vakdepartementen.
 In het Financieel Jaarverslag van het Rijk wordt alleen het budgettaire belang gegeven van de fiscale regelingen waarvan op dat moment voorlopige realisatiegegevens over 2023 beschikbaar zijn. Dit betreft de afdrachtverminderingen in de loonbelasting voor zeevaart en speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) en de investeringsfaciliteiten in de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting waarvoor een aanmeldingsverplichting geldt, namelijk de energie-investeringsaftrek (EIA), milieu-investeringsaftrek (MIA) en willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil). De voorlopige realisaties van deze regelingen worden hier vermeld. Definitieve realisaties worden pas in de loop van 2024 bekend en worden opgenomen in de Miljoenennota 2025. Voor de overige fiscale regelingen zal in de Miljoenennota 2025 een geactualiseerde raming voor 2023 worden opgenomen, op basis van de meest recente gegevens op dat moment.
 De investeringsregelingen en de afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk zijn gebudgetteerde regelingen met een systematiek van meerjarige budgetegalisatie. De afdrachtvermindering zeevaart is geen gebudgetteerde regeling. Een uitgebreidere beschrijving van deze fiscale regelingen en de ramingsmethodiek kan gevonden worden in de Miljoenennota 2024, bijlage 10.
 6.1 Afdrachtverminderingen in de loonbelasting
 Tabel 6.1 laat de voorlopige (geschatte) realisaties van de betreffende afdrachtverminderingen over 2023 zien. De realisaties zijn gebaseerd op geaggregeerde informatie vanuit de loonaangiften.
 
 Tabel 6.1 Gegevens afdrachtverminderingen over 2023 (stand april 2024 in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering
 
 
 Raming 2023 (MN 2023)
 
 
 Voorlopige realisatie 2023
 
 
 
 
 Speur- en ontwikkelingswerk (WBSO)
 
 
 1.370
 
 
 1.355
 
 
 
 
 Zeevaart
 
 
 105
 
 
 116
 
 
 
 
 
 Het totale beschikbare budget voor de afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk zoals opgenomen in de Miljoenennota 2023 bedroeg 1.370 miljoen euro. In de Miljoenennota 2024 is het budget voor het jaar 2023 gestegen naar 1.437 miljoen euro (exclusief 4 miljoen euro voor de aftrek speur- en ontwikkelingswerk zelfstandigen). De geschatte voorlopige realisatie is 1.355 miljoen euro. Met deze realisatie is er een onderuitputting van 82 miljoen euro. De onderuitputting wordt conform de geldende systematiek aan het in 2025 beschikbare budget toegevoegd. De hoogte van de verzilverde S&O-afdrachtvermindering over 2023 wordt in juli 2024 definitief vastgesteld op basis van de realisaties tot en met juni 2024. De daadwerkelijke realisatie kan daardoor nog enkele miljoenen afwijken en wordt met Prinsjesdag openbaar gemaakt.
 De voorlopige realisatie van de afdrachtvermindering zeevaart voor 2023 valt 11 miljoen euro hoger uit dan de raming in de Miljoenennota 2023. Het budgettaire belang van deze regeling is vrij constant over de jaren.
 6.2 Investeringsfaciliteiten
 Tabel 6.2 bevat voorlopige realisatiegegevens over het jaar 2023 voor de investeringsfaciliteiten waarvoor een aanmeldingsverplichting geldt.
 
 Tabel 6.2 Gegevens investeringsfaciliteiten over 2023 (stand april 2024 in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 Regeling
 
 
 Budget 2023 (MN 2023)
 
 
 Voorlopige realisatie 2023
 
 
 
 
 Energie-investeringsaftrek (EIA)
 
 
 249
 
 
 298
 
 
 
 
 Milieu-investeringsaftrek (MIA)
 
 
 194
 
 
 260
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil)
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 
 
 
 De EIA heeft voor 2023 een budget van 249 miljoen euro. De budgetclaim van de EIA bedraagt 298 miljoen euro volgens voorlopige realisatiecijfers. Daarmee is in 2023 naar verwachting een overuitputting van 49 miljoen euro. De budgetreserve komt hiermee op ‒ 99 miljoen euro. Door een structurele verlaging van het aftrekpercentage van de EIA van 45,5% naar 40% per 2024 en aanpassingen van de energielijst, is de verwachting dat de budgetclaim van de EIA de komende jaren zal afnemen. Daarnaast heeft het kabinet het budget van de EIA voor de komende jaren verhoogd. Hierdoor is de verwachting dat de EIA de komende jaren een onderuitputting zal kennen waardoor de negatieve budgetreserve wordt ingelopen.
 De MIA heeft voor 2023 een budget van 194 miljoen euro in de Miljoenennota 2023. In de Miljoenennota van 2024 is dit verlaagd naar 192 miljoen euro in verband met een stijging in uitvoeringskosten. De budgetclaim van de MIA bedraagt 260 miljoen euro volgens voorlopige realisatiecijfers. Daarmee is in 2023 naar verwachting een overuitputting van 68 miljoen euro. De budgetreserve komt hiermee op 0 miljoen euro. Om komend jaar binnen budget te blijven is de Milieulijst bijgesteld.
 De Vamil heeft voor 2023 een budget van 25 miljoen. Het voorlopige realisatiecijfer is eveneens 25 miljoen waardoor er geen onder- of overuitputting is. De budgetreserve blijft hiermee constant op 106 miljoen euro.
 
 
 
 
 
 
 
 7
 BELEIDSMATIGE MUTATIES NA DE NAJAARSNOTA
 
 Om het budgetrecht van de Kamers te borgen, worden beleidsmatige mutaties die na de Najaarsnota leiden tot een overschrijding van het budget op artikelniveau aan de beide Kamers gemeld. In deze bijlage is een overzicht opgenomen van deze beleidsmatige mutaties van departementen na de Najaarsnota. Hierbij is een ondergrens gehanteerd van 2 miljoen euro. De specifieke verantwoording over de mutaties is opgenomen in de Kamerstukken van de departementen. Voor de volledigheid wordt vermeld in welk Kamerstuk de betreffende mutatie aan de Tweede Kamer is gemeld. Ook wordt weergegeven of het een uitgavenmutatie (U), ontvangstenmutatie (O) of een verplichtingenmutatie (V) betreft.
 
 Tabel 7.1 Beleidsmatige mutaties na de Najaarsnota (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begrotingshoofdstuk
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag (in mln. euro)
 
 
 Kamerstuk
 
 
 U
 
 
 O
 
 
 V
 
 
 
 
 
 
 6. Justitie en Veiligheid
 
 
 37. Migratie
 
 
 Opvang Oekraïense ontheemden
 
 
 360
 
 
 36410-VI, nr. 19
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 6. Justitie en Veiligheid
 
 
 37. Migratie
 
 
 Opvang Oekraïense ontheemden
 
 
 334
 
 
 36410-VI, nr. 19
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 6. Justitie en Veiligheid
 
 
 36. Contraterrorisme en nationaal veiligheidsbeleid
 
 
 Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDUR)
 
 
 5
 
 
 36410-VI, nr. 19
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 6. Justitie en Veiligheid
 
 
 91. Apparaat kerndepartement
 
 
 Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V)
 
 
 14
 
 
 36410-VI, nr. 19
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 8. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 8. Internationaal beleid
 
 
 Vlaams-Nederlandshuis DeBuren
 
 
 3
 
 
 36410-IX, nr. 37
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 8. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 15. Media
 
 
 Landelijke publieke omroep
 
 
 17
 
 
 36410-IX, nr. 37
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 8. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 15. Media
 
 
 Regionale publieke omroep
 
 
 3
 
 
 36410-IX, nr. 37
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 8. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 15. Media
 
 
 Stichting omroep muziek
 
 
 3
 
 
 36410-IX, nr. 37
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 9B. Financiën
 
 
 1. Belastingen
 
 
 ICT-opdrachten
 
 
 39
 
 
 36410-IX, nr. 39
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 10. Defensie
 
 
 1. Inzet
 
 
 Uitgavensteun Oekraine
 
 
 100
 
 
 36410-X, nr. 21
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 10. Defensie
 
 
 4. Koninklijke luchtmacht
 
 
 Contracten opdrachten, bijdrages aan kennisinstituten, inhuur flexibele capaciteit en salarissen reservisten
 
 
 80
 
 
 36410-X, nr. 21
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 10. Defensie
 
 
 5. Koninklijke Marechaussee
 
 
 Nieuwe meerjarige inhuurcontracten
 
 
 5
 
 
 36410-X, nr. 21
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 10. Defensie
 
 
 7. Commando Materieel en IT
 
 
 Innovatieprojecten, dienstreizen & HR-ecosysteem en overige materiële verplichtingen
 
 
 25
 
 
 36410-X, nr. 21
 
 
 X
 
 
 
 X
 
 
 
 
 10. Defensie
 
 
 7. Commando Materieel en IT
 
 
 Inhuur IT-specialisten en inkoopdienstverlening
 
 
 31
 
 
 36410-X, nr. 21
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 10. Defensie
 
 
 8. Defensie Ondersteuningscommando
 
 
 Contracten voor geneeskundige goederen, opleidingen en formatie
 
 
 45
 
 
 36410-X, nr. 21
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 10. Defensie
 
 
 9. Algemeen
 
 
 Bijdrage aan kennisinstituten, internationale samenwerking en schadeloosstellingsregelingen
 
 
 8
 
 
 36410-X, nr. 21
 
 
 X
 
 
 
 X
 
 
 
 
 12. Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 24. Inspectie Leefomgeving en Transport
 
 
 Inkoop Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
 
 
 7
 
 
 36410-XII, nr. 17
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 12. Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 25. Brede Doeluitkering
 
 
 Brede Doeluitkering (BDU) voor 2024
 
 
 13
 
 
 36410-XII, nr. 17
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 14. Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 22. Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 
 Begrotingsreserve Visserij
 
 
 2
 
 
 36410-XIV nr. 17
 
 
 X
 
 
 
 X
 
 
 
 
 16. Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 6. Sport en bewegen
 
 
 Sport verenigt Nederland
 
 
 12
 
 
 36410-XVI-C
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 16. Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 10. Apparaatsuitgaven
 
 
 Apparaatsuitgaven kerndepartement
 
 
 8
 
 
 36410-XVI-C
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 55. Mobiliteitsfonds
 
 
 13. Spoorwegen
 
 
 Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing Spoor
 
 
 63
 
 
 36410-XII, nr. 17
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 55. Mobiliteitsfonds
 
 
 13. Spoorwegen
 
 
 Contract Infraspeed
 
 
 143
 
 
 36410-XII, nr. 17
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 66. Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 3. Land materieel
 
 
 Versnelde gezamenlijke bestelling Patriotrakketten
 
 
 163
 
 
 36 410-K, nr. 4
 
 
 X
 
 
 
 X
 
 
 
 
 66. Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 5. Infrastructuur en Vastgoed
 
 
 Verbouwingskosten huisvesting hoog risico beveiliging en diverse overige hogere uitgaven voor instandhouding
 
 
 27
 
 
 36 410-K, nr. 4
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 66. Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 5. Infrastructuur en Vastgoed
 
 
 Snellere realisatie projecten en eindafrekeningen RVB
 
 
 10
 
 
 36 410-K, nr. 4
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 Justitie en Veiligheid
 Opvang Oekraïense ontheemden
 Gebleken is dat de gemeenten meer voorschotten aanvragen dan bij de Najaarsnota 2023 verwacht. Om aan de afspraak te voldoen dat alle gemeenten die op tijd een aanvraag hebben ingediend ook in 2023 het voorschot krijgen uitbetaald, is een tegenvaller van circa 360 miljoen euro ontstaan. 
 Opvang Oekraïense ontheemden
 Er is ook sprake van een overschrijding van het verplichtingenbudget op artikel 37 van 334 miljoen euro. Dit komt grotendeels doordat de gemeenten meer voorschotten hebben aangevraagd (zie toelichting bij 1. opvang Oekraïense ontheemden). Daarnaast is er sprake van een verplichtingenoverschrijding van 9 miljoen euro op het subsidiebudget.
 Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDUR)
 Voor het aangaan van de verplichting voor de uitkering aan de Veiligheidsregio’s voor 2024 voor de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDUR) is het verplichtingenbudget met 5,1 miljoen euro overschreden, omdat het budget bij de Najaarsnota niet voldoende was opgehoogd.
 Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V)
 Bij de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) zijn in 2023 enkele meerjarige verplichtingen aangegaan waardoor het verplichtingenbudget met 14 miljoen euro wordt overschreden. Dit is onderdeel van de in de veegbrief gemelde verplichtingenoverschrijding op artikel 91.
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 Vlaams-Nederlandshuis DeBuren
 Het verplichtingenbudget op artikel 8 (Internationaal beleid) is verhoogd. Het betreft hier het verplichtingenbudget op het instrument Opdrachten voor Vlaams-Nederlandshuis DeBuren waarbij in 2023 de verplichtingen voor twee jaar worden aangegaan.
 Landelijke publieke omroep
 De verplichtingenruimte voor Landelijke Publieke Omroep was te laag in 2023, omdat de verplichtingen voor de uitgaven 2024 van de superevenementen in 2023 worden aangegaan. De uitgaven voor de superevenementen 2024 worden bij eerste suppletoire begroting in 2024 van het instrument dotatie/onttrekking Algemene Media Reserve toegevoegd aan de Landelijke Publieke Omroep.
 Regionale publieke omroep
 Voor de bekostiging van de Regionale Omroepen zijn er in 2023 verplichtingen aangegaan waarvan de uitgaven in 2024 worden gemaakt. De verplichtingenruimte voor Regionale Omroepen moest daarom worden verhoogd.
 Stichting omroep muziek
 Voor de bekostiging van Stichting Omroep Muziek zijn in 2023 verplichtingen aangegaan waarvan de uitgaven in 2024 worden gemaakt. De verplichtingenruimte voor Stichting Omroep Muziek in 2023 moest daarom worden verhoogd.
 Financiën
 ICT-opdrachten
 De uitgavenrealisatie op ICT-opdrachten van de Belastingdienst pakt circa 39 miljoen euro hoger uit dan bij de tweede suppletoire begroting 2023 was voorzien. De belangrijkste reden is dat conform de bestendige gedragslijn en gemaakte afspraken met leveranciers contracten deels voorafgaand aan het nieuwe jaar worden betaald. Daarnaast zĳn er meer contracten nog in 2023 afgesloten dan eerder verwacht, waardoor er nu sprake is van een overschrĳding.
 Defensie
 Uitgavensteun Oekraïne
 De uitgaven voor de militaire steun aan Oekraïne zijn circa 100 miljoen euro hoger dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. Ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd verwacht dat deze steunuitgaven in 2024 zouden plaatsvinden, maar deze vonden in 2023 plaats. Deze uitgaven worden aangegaan voor de onvoorziene afdracht btw voor aanschaf munitie (26 miljoen euro), voor de brandstof voorziening Oekraïne (17 miljoen euro), voor het sneller leveren van kleding en uitrusting en voor de overige uitgaven voor commerciële verwerving en directe aanschaf van materieel dat is bestemd voor Oekraïne.
 Contracten opdrachten, bijdrages aan kennisinstituten, inhuur flexibele capaciteit en salarissen reservisten
 De verplichtingen zijn 80 miljoen euro hoger dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. De hogere verplichtingen zijn een gevolg van een inhuur flexibele capaciteit (27 miljoen euro) voor onderhoudswerkzaamheden, van hogere uitgaven salarissen van reservisten (5 miljoen euro) en het aangaan van contracten voor opdrachten en bijdrages aan kennisinstituten.
 Nieuwe meerjarige inhuurcontracten
 De verplichtingen zijn 5 miljoen euro hoger dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. De hogere verplichtingen zijn het gevolg van het aangaan van nieuwe meerjarige inhuurcontracten voor onder meer het inhuren van IT specialisten.
 Innovatieprojecten, dienstreizen & HR-ecosysteem en overige materiële verplichtingen
 De verplichtingen zijn 25 miljoen euro hoger dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. Dit is het gevolg van 15 miljoen euro aan innovatieprojecten, 4 miljoen euro hogere overige materiële uitgaven voor innovatie, 1 miljoen euro diverse kleinere uitgaven en 5 miljoen euro hogere uitgaven voor dienstreizen en het HR ecosysteem. Per saldo is sprake van zowel hogere verplichtingen (totaal 25 miljoen euro) als hogere uitgaven (totaal 10 miljoen euro).
 Inhuur IT-specialisten en inkoopdienstverlening
 De verplichtingen zijn 31 miljoen euro hoger uitvallen dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. De hogere verplichtingen zijn het gevolg van inhuur van IT-specialisten en Inkoopdienstverlening.
 Contracten voor geneeskundige goederen, opleidingen en formatie
 De verplichtingen zijn 45 miljoen euro hoger dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. Dit is het gevolg van eerder afgesloten contracten en hogere uitgaven en verplichtingen voor onder andere geneeskundige goederen, opleidingen en formatie.
 Bijdrage aan kennisinstituten, internationale samenwerking en schadeloosstellingsregelingen
 De uitgaven en verplichtingen zijn 8,4 miljoen euro hoger dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd geraamd. Dit komt onder meer door een hogere bijdrage aan de kennisinstituten en internationale samenwerking en schadeloosstellingsregelingen.
 Infrastructuur en Waterstaat
 Inkoop Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
 Om te borgen dat specifieke kennis bij de ILT beschikbaar blijft en werkzaamheden niet vertragen, was het noodzakelijk om contracten voor externe inzet en licenties voor 2024 nog in 2023 te verlengen en om materiële zaken aan te schaffen. Om dit te kunnen doen, was het noodzakelijk het verplichtingenkader voor de ILT in 2023 te verhogen met 7,0 miljoen euro.
 Brede Doeluitkering (BDU) voor 2024
 Volgens de BDU-systematiek worden de verplichtingen voorafgaand aan het jaar van betaling aangegaan. De beschikking voor het jaar 2024 is eind 2023 afgegeven aan de twee vervoersregio’s Metropoolregio Rotterdam en Den Haag (MRDH) en Vervoerregio Amsterdam (VRA). Bij het opstellen van de tweede suppletoire begroting was nog niet volledig bekend welke afzonderlijke afspraken met welk kaseffect in 2024 moesten worden vastgelegd. Inmiddels is dit bekend en is het verplichtingenbudget in 2023 in totaal verhoogd met 13,41 miljoen euro.
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 Begrotingsreserve Visserij
 De begrotingsreserve visserij is bestemd voor uitgaven en ontvangsten met betrekking op de Europese Visserijfondsen (EFMZV en EMFAF). Door gebruik van de reserve blijven cofinancieringsmiddelen beschikbaar voor latere jaren. De exacte ontvangsten zijn lastig te voorspellen en vallen in 2023 1,4 miljoen euro lager uit dan de geraamde 3,2 miljoen euro. De onttrekking van 1,8 miljoen euro in 2023 is een saldo van een storting van het niet bestede deel van de nationale cofinanciering voor de regelingen van het nieuwe EMFAF 2021–2027 en uitgaven voor het EFMZV 2014-2020 en de uitvoering van beide fondsen.
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 Sport verenigt Nederland
 In verband met het vastleggen van meerjarige verplichtingen voor projectsubsidies ‘Heroes in beweging’ en ‘Sportlijn II’, is het verplichtingenbudget in 2023 opgehoogd met 11,8 miljoen euro.
 Apparaatsuitgaven kerndepartement
 Het verplichtingenbudget op dit artikelonderdeel is verhoogd met 7,6 miljoen euro. Deze verhoging hangt samen met het aangaan van verplichtingen voor externe inhuur en de inkoop van contracten.
 Mobiliteitsfonds
 Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing Spoor
 Abusievelijk bleek dat bij de subsidieaanvraag EOV 2024 onvoldoende verplichtingen in 2023 staan om de subsidie te kunnen vastleggen. De informatie was ten tijde van de Najaarsnota niet bekend. IenW is juridisch verplicht om de subsidie in 2023 vast te leggen. Het budget is overigens meerjarig beschikbaar, dus het betreft hier alleen een technische mutatie waarbij 63 miljoen euro verplichtingenruimte uit 2024 naar 2023 schuift.
 Contract Infraspeed
 Abusievelijk bleek dat bij de subsidieaanvraag van Prorail 2024 onvoldoende verplichtingen in 2023 staan om de taken uit te voeren die zijn afgesproken tussen de Staat der Nederlanden en Prorail. Hierin is vastgelegd dat Prorail activiteiten uitvoert voor het ministerie van IenW inzake Infraspeed. De informatie was ten tijde van de Najaarsnota niet bekend. IenW is contractueel verplicht om de verplichting in 2023 vast te leggen. Het budget is meerjarig beschikbaar, dus het betreft hier alleen een technische mutatie waarbij 143 miljoen euro verplichtingenruimte uit 2024 naar 2023 schuift.
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 Versnelde gezamenlijke bestelling Patriotrakketten
 In samenwerking met het NATO Support and Procurement Agency (NSPA) en met Europese partners is een gezamenlijke bestelling voor raketten voor het Patriot lucht- en raketverdedigingssysteem geplaatst. Het is gelukt om nog dit jaar deze gezamenlijke bestelling af te ronden, waarmee ook schaalvoordelen optreden. Dat is een belangrijke stap waarmee de Europese Defensie-industrie en productiecapaciteit worden versterkt. Het betreft een voorschotbedrag van 163 miljoen euro en verplichtingen met een omvang van 658 miljoen euro in 2023.
 Verbouwingskosten huisvesting hoog risico beveiliging en diverse overige hogere uitgaven voor instandhouding
 Voor instandhouding vastgoed betreft dit het budget voor de verbouwingskosten voor huisvesting hoog risico beveiliging (20 miljoen euro) en de eindafrekening van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) die 5 miljoen euro hoger uitvalt dan eerder werd verondersteld.
 Snellere realisatie projecten en eindafrekeningen RVB
 Met de tweede suppletoire begroting 2023 zijn budgetten voor de instandhouding en voor de investeringen doorgeschoven naar 2024. Naar nu blijkt, zal bij de instandhouding in 2023 nog circa 27 miljoen euro worden geïmplementeerd. Bij de investeringen zal in 2023 nog circa 10 miljoen euro worden geïmplementeerd. Bij de investeringen is dit het gevolg van een aantal projecten die boven verwachting sneller realiseren en een aantal eindafrekeningen die eerder door het RVB zijn aangeboden dan verwacht en daarmee in 2023 tot betaling komen. Tot slot verloopt de realisatie bij Divisie Facilitair Logistiek beveiliging (DLFB) op inrichtingskosten, zowel op initiële inrichting als op het project Verbeteren Defensie Legering (VDL), sneller dan verwacht.
 
 
 
 
 
 
 
 8
 RISICOREGELINGEN VAN HET RIJK 2023
 
 In tabellen 8.1 tot en met 8.5 wordt een totaaloverzicht van verschillende soorten risicoregelingen van het Rijk weergegeven. Voor details over onderstaande garantieregelingen, achterborgstellingen en leningen wordt verwezen naar begrotingen en jaarverslagen van de betreffende vakdepartementen.
 Garanties
 Een garantie is een voorwaardelijke, financiële verplichting van het Rijk aan een derde buiten het Rijk, die pas tot uitbetaling komt als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid (realisatie van een risico) voordoet. Garantieregelingen worden als verplichting opgenomen in de begroting van het betreffende vakdepartement.
 Onderstaande tabel 8.1 en 8.2 bevatten de garantieregelingen van het Rijk. Alle regelingen met een uitstaand risico groter dan 100 miljoen euro zijn samengevat in de post ‘overig’. Het overzicht bevat alle garanties met de stand ultimo 2023. Ontwikkelingen daarna zijn niet in het overzicht opgenomen, omdat die buiten de reikwijdte van het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2023 vallen. Deze worden meegenomen in het overzicht van risicoregelingen van het Rijk bij de Miljoenennota 2025.
 In het overzicht worden achtereenvolgens de begroting (b) het begrotingsartikel (a) en de omschrijving van de garantie weergegeven. Daarachter staat voor de jaren 2022 en 2023 het bedrag dat daadwerkelijk als risico is verleend dan wel door de Tweede Kamer is geautoriseerd, genoemd de ‘uitstaande garanties’. Onder de uitstaande garanties vallen ook de garanties die in eerdere jaren zijn verstrekt. In 2023 zijn er garanties verleend, maar zijn er ook garanties komen te vervallen. Dit is terug te lezen in de kolommen ‘verleende garanties’ en ‘vervallen garanties’.
 Iedere risicoregeling dient eindig te zijn, en het risico dient gemaximeerd te zijn met een plafond. Het garantieplafond kan een jaarlijks plafond zijn (per jaar mag een maximaal bedrag aan garanties worden verleend) of een totaalplafond (er mogen nooit meer garanties verleend worden dan het plafond). In tabel 8.1 en 8.2 is onderscheid gemaakt tussen beide soorten plafonds. Bij internationale organisaties is gekozen het garantieplafond gelijk te stellen aan de uitstaande garanties. Hiervan is sprake bij de Europese garanties (EFSF, EFSM en ESM en NGEU) en de garanties van een aantal internationale financiële instellingen (IMF en Wereldbank). Bij regelingen waar geen plafond is afgesproken, is het totaalplafond gelijkgesteld aan de uitstaande garanties.
 Naast de reguliere garanties (tabel 8.1) heeft het kabinet een aantal tijdelijke garanties verleend ter ondersteuning van de economie tijdens de coronacrisis. Het uitstaande risico van deze risicoregelingen wordt getoond in tabel 8.2. De coronagerelateerde garantieregelingen verschillen van de reguliere garantieregelingen wat betreft de financiering en de dekking. Waar uitgaven en ontvangen van reguliere garantieregelingen op een departementale begroting plaatsvinden, geldt voor coronagerelateerde garantieregelingen dat eventuele schades worden gefinancierd vanuit de staatsschuld. Indien er een premie wordt gevraagd, vloeit deze ook in de staatsschuld. De coronagerelateerde garanties bedragen in 2023 circa 35,5 miljard euro, waarvan circa 34,0 miljard euro bestaat uit de internationale garanties SURE en NGEU. SURE is een garantieregeling gerelateerd aan de maatregelen die lidstaten tijdens de coronacrisis hebben genomen om inkomensverlies van burgers op te vangen en de toename in werkloosheid en de gevolgen ervan te beperken. NGEU heeft als doel de economische schade en sociale schade van de coronacrisis te verzachten door het stimuleren van structurele hervormingen en publieke investeringen binnen de EU. Ten opzichte van 2022 is het totaalbedrag aan coronagerelateerde garantieregelingen afgenomen met circa 12,3 miljard euro. Deze daling is toe te wijzen aan het deels vervallen van de garantie SURE met circa 10,5 miljard euro en het volledig vervallen van de garantie KLM met circa 1,6 miljard euro. Het is de verwachting dat deze steunmaatregelen de komende jaren verder afgebouwd worden.
 Uit tabel 8.2 blijkt dat het totaalbedrag aan uitstaande garanties van het Rijk in 2023 215,0 miljard euro bedraagt, waarvan 179,5 miljard euro aan reguliere garanties. In 2022 was dit bedrag 218,1 miljard euro, waarvan 170,2 miljard euro reguliere garanties betrof.
 De stijging in reguliere garanties is voornamelijk toe te wijzen aan de herziene garantie die FMO krijgt. Voorheen werd de som van de financiële verplichtingen van FMO (circa 5,5 miljard euro) in de begroting opgenomen als totaalplafond. Dit was omdat de overeenkomst uit 1998 eerder van kracht was dan het risico- en garantiekader en daarom geen afspraken over het totaalplafond bevatte. Met de nieuwe overeenkomst is er een schuldplafond van USD 16,0 miljard - circa 14,5 miljard euro - toegewezen. De toename is dus het gevolg van een wijziging in de wijze van rapporteren – het nieuw afgesproken totaalplafond in plaats van de som van de financiële verplichtingen - en niet door een toename in het risico voor het Rijk.
 Verder is in 2023 een Headroomgarantie macro-financiële bijstand (MFB) verleend. Door het verstrekken van MFB kan de Europese Commissie namens de Europese Unie lenen op de kapitaalmarkt, waarna zij deze middelen leent aan Oekraïne. De hoogte van de garantie is per lidstaat bepaald op basis van het bni-aandeel. Voor Nederland komt dit neer op circa 1,1 miljard euro. De headroom betreft budgettaire ruimte tussen het uitgavenplafond van de EU-begroting zoals vastgelegd in het Meerjarig Financieel Kader (MFK) en het eigenmiddelenplafond zoals vastgelegd in het Eigenmiddelenbesluit (EMB).
 
 Tabel 8.1 Garantieregelingen van het Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieoverzicht uitstaand risico
 
 
 Uitstaande garanties
 
 
 Verleende garanties
 
 
 Vervallen garanties
 
 
 Uitstaande garanties
 
 
 Garantie plafond
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 omschrijving
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 V
 
 
 3
 
 
 Raad van Europa
 
 
 
 
 
 
 
 176,7
 
 
 
 
 VIII
 
 
 7
 
 
 Bouwleningen academische ziekenhuizen
 
 
 113,1
 
 
 
 12,7
 
 
 100,4
 
 
 
 176,6
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Indemniteitsregeling
 
 
 251,7
 
 
 497,5
 
 
 554,8
 
 
 194,4
 
 
 
 450,0
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Achterborgovereenkomst NRF
 
 
 347,0
 
 
 87,0
 
 
 60,3
 
 
 373,7
 
 
 
 380,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Single Resolution Fund
 
 
 4.163,5
 
 
 
 
 4.163,5
 
 
 
 4.163,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 9.200,0
 
 
 
 
 9.200,0
 
 
 
 9.200,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Financieringsmaatschappij voor ontwikkelingslanden (FMO)
 
 
 5.507,0
 
 
 14.494
 
 
 5.507
 
 
 14.494,1
 
 
 
 14.494,1
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB)
 
 
 773,5
 
 
 
 26,1
 
 
 747,4
 
 
 
 747,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB - deelneming in kapitaal IMF
 
 
 30.766,0
 
 
 2.122,4
 
 
 1.303,8
 
 
 31.584,6
 
 
 
 31.584,6
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 European Bank for Reconstruction and Development (EBRD)
 
 
 589,1
 
 
 
 
 589,1
 
 
 
 589,1
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 European Financial Stabilisation Mechnism (EFSM)
 
 
 2.699,9
 
 
 
 264,2
 
 
 2.435,7
 
 
 
 2.435,7
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 European Financial Stability Facility (EFSF)
 
 
 34.154,2
 
 
 
 
 34.154,2
 
 
 
 34.154,2
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 European Investment Bank (EIB)
 
 
 11.796,0
 
 
 
 
 11.796,0
 
 
 
 11.796,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 European Stability Mechanism (ESM)
 
 
 35.363,7
 
 
 
 24,7
 
 
 35.338,9
 
 
 
 35.338,9
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Headroomgarantie macro-financiële bijstand (MFB)
 
 
 
 1.062,0
 
 
 
 1.062,0
 
 
 
 1.062,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Kredieten EU-betalingsbalanssteun
 
 
 3.776,0
 
 
 
 
 3.776,0
 
 
 
 3.776,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Wereldbank
 
 
 5.450,6
 
 
 
 45,8
 
 
 5.404,8
 
 
 
 5.404,8
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Macro-financiële bijstand (MFB)
 
 
 
 215,4
 
 
 
 215,4
 
 
 
 215,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 18.855,1
 
 
 3.688,9
 
 
 4.681,2
 
 
 17.862,8
 
 
 10.000,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Klein Krediet Corona
 
 
 41,2
 
 
 
 15,3
 
 
 25,9
 
 
 
 250,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 MKB-financiering
 
 
 80,3
 
 
 
 25,8
 
 
 54,6
 
 
 
 268,2
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Microkredieten
 
 
 130,0
 
 
 
 
 130,0
 
 
 
 130,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 
 
 254,8
 
 
 49,5
 
 
 91,1
 
 
 213,3
 
 
 400,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Borgstelling MKB Kredieten (BMKB)
 
 
 1.427,0
 
 
 311,3
 
 
 437,5
 
 
 1.300,8
 
 
 765,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 XIV
 
 
 21
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten (BL, BL plus en landbouwinnovatie)
 
 
 291,0
 
 
 17,4
 
 
 36,8
 
 
 271,6
 
 
 78,2
 
 
 0,0
 
 
 
 
 XIV
 
 
 22
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 264,7
 
 
 4,1
 
 
 26,1
 
 
 242,7
 
 
 
 242,7
 
 
 
 
 XVI
 
 
 2&3
 
 
 Instellingen voor de gezondheidszorg
 
 
 141,1
 
 
 
 26,4
 
 
 114,7
 
 
 
 114,7
 
 
 
 
 XVII
 
 
 1
 
 
 Garantie Dutch Good Growth Fund (DGGF)
 
 
 95,0
 
 
 43,0
 
 
 37,1
 
 
 101,0
 
 
 
 675,0
 
 
 
 
 XVII
 
 
 1
 
 
 Dutch Trade and Investment Fund (DTIF)
 
 
 16,3
 
 
 4,8
 
 
 10,2
 
 
 10,8
 
 
 
 140,0
 
 
 
 
 XVII
 
 
 5
 
 
 Garanties regionale ontwikkelingsbanken
 
 
 3.239,4
 
 
 
 187,1
 
 
 3.052,3
 
 
 
 3.052,3
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 446,4
 
 
 24,4
 
 
 25,1
 
 
 441,1
 
 
 117,5
 
 
 411,6
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal reguliere garanties
 
 
 170.233
 
 
 22.622
 
 
 13.399
 
 
 179.452
 
 
 11.361
 
 
 161.429
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8.2 Coronagerelateerde garantieregelingen van het Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieoverzicht uitstaand risico
 
 
 Uitstaande garanties
 
 
 Verleende garanties
 
 
 Vervallen garanties
 
 
 Uitstaande garanties
 
 
 Garantie-plafond
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 omschrijving
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie KLM
 
 
 1.561,5
 
 
 
 1.561,5
 
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EIB - pan Europees Garantiefonds
 
 
 1.301,0
 
 
 
 9,2
 
 
 1.291,8
 
 
 
 1.291,8
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Next Generation EU (NGEU)
 
 
 38.382,6
 
 
 469,2
 
 
 10.982,2
 
 
 27.869,5
 
 
 
 27.869,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Support to mitigate Unemployment Risks in an Emergency (SURE)
 
 
 6.162,8
 
 
 
 19,3
 
 
 6.143,5
 
 
 
 6.143,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Herverzekering leverancierskredieten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 GO-Corona
 
 
 177,2
 
 
 
 120,2
 
 
 57,0
 
 
 
 2.100,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 BMKB-Corona
 
 
 191,0
 
 
 
 87,5
 
 
 103,5
 
 
 
 735,0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 56,1
 
 
 8,0
 
 
 13,1
 
 
 51,0
 
 
 85,0
 
 
 
 
 
 XIV
 
 
 21
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten Corona (BL-C)*
 
 
 9,8
 
 
 
 
 
 
 180,0
 
 
 
 
 XVI
 
 
 1
 
 
 Garantie Bestuurlijke aansprakelijkheid SON
 
 
 2,5
 
 
 
 
 2,5
 
 
 
 2,5
 
 
 
 
 
 
 subtotaal coronagerelateerde garantie
 
 
 47.844,4
 
 
 477,2
 
 
 12.792,9
 
 
 35.519,0
 
 
 85,0
 
 
 38.322,4
 
 
 
 
 
 
 subtotaal reguliere garanties
 
 
 170.233,4
 
 
 22.621,8
 
 
 13.399,1
 
 
 179.451,6
 
 
 11.360,7
 
 
 161.429,5
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 218.077,9
 
 
 23.099,0
 
 
 26.191,9
 
 
 214.970,5
 
 
 11.445,7
 
 
 199.751,9
 
 
 
 
 
 Tabel 8.3 bevat de uitgaven en ontvangsten behorende bij de door het Rijk verstrekte garanties in 2022 en 2023. Alleen garanties waarbij de daadwerkelijke uitgaven en ontvangsten zijn gedaan worden weergegeven in de tabel. De in de tabel getoonde uitgaven betreffen de schade-uitkeringen op afgegeven garanties. De in de tabel getoonde ontvangsten betreffen zowel ontvangen premies, provisies en dergelijke als op derden verhaalde (schade-)uitkeringen.
 
 Tabel 8.3 Uitgaven en ontvangsten op de door het Rijk verstrekte garanties (in duizenden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven en ontvangsten op de door de staat verstrekte garanties (x1000 euro)
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 omschrijving
 
 
 2022
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Coronagerelateerde garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie KLM
 
 
 
 23.217
 
 
 
 11.808
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EIB - pan Europees Garantiefonds
 
 
 338
 
 
 
 9.186
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Herverzekering leverancierskredieten
 
 
 3.604
 
 
 3.308
 
 
 2.897
 
 
 150
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 BMKB-Corona
 
 
 1.016
 
 
 340
 
 
 4.536
 
 
 43
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 GO-Corona
 
 
 
 9.059
 
 
 7.400
 
 
 3.850
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 3.092
 
 
 2.053
 
 
 4.654
 
 
 1.785
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Klein Krediet Corona
 
 
 1.428
 
 
 80
 
 
 1.004
 
 
 170
 
 
 
 
 XIV
 
 
 21
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten Corona (BL-C)*
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal corona gerelateerde garanties
 
 
 
 9478
 
 
 38060
 
 
 29677
 
 
 17806
 
 
 
 
 
 Reguliere garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VI
 
 
 33
 
 
 Garantiestelling Faillissementscuratoren dienst JUSTIS
 
 
 1.288
 
 
 
 2.064
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 1
 
 
 Garantie procesrisico's
 
 
 179
 
 
 
 134
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Terrorismeschades (NHT)
 
 
 
 625
 
 
 
 625
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 
 
 
 612
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 DNB winstafdracht
 
 
 
 625
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 FCI
 
 
 
 2.028
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Financieringsmaatschappij voor ontwikkelingslanden (FMO)
 
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 68.970
 
 
 231.706
 
 
 102.368
 
 
 130.114
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 MKB-financiering
 
 
 
 468
 
 
 
 448
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 Microkredieten
 
 
 
 445
 
 
 
 395
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 GO
 
 
 11.115
 
 
 6.979
 
 
 
 5.217
 
 
 
 
 XIII
 
 
 2
 
 
 BMKB
 
 
 11.217
 
 
 22.344
 
 
 13.763
 
 
 19.969
 
 
 
 
 XIV
 
 
 21
 
 
 Vermogens Versterkend Krediet (BL-VVK)
 
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 XIV
 
 
 21
 
 
 Borgstelling MKB-landbouwkredieten, onderdeel Werkkapitaal Omschak.Duurz.(BL-O)
 
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 XIV
 
 
 21
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten (BL, BL plus en landbouwinnovatie)
 
 
 1.489
 
 
 1.156
 
 
 861
 
 
 694
 
 
 
 
 XIV
 
 
 22
 
 
 Klimaatfonds groenfonds garantie
 
 
 
 349
 
 
 
 
 
 
 XVII
 
 
 1
 
 
 Garantie DGGF
 
 
 10.729
 
 
 5.746
 
 
 14.491
 
 
 11.099
 
 
 
 
 XVII
 
 
 1
 
 
 Garantie DRIVE
 
 
 
 5.868
 
 
 
 
 
 
 XVII
 
 
 1
 
 
 Garantie DTIF
 
 
 7.238
 
 
 6.149
 
 
 11.514
 
 
 8.417
 
 
 
 
 XVII
 
 
 1
 
 
 Garantie FOM
 
 
 1.618
 
 
 
 1.331
 
 
 
 
 
 XVII
 
 
 5
 
 
 Garanties IS-NIO
 
 
 
 5.990
 
 
 5.582
 
 
 1.406
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal reguliere garanties
 
 
 113.843
 
 
 290.500
 
 
 152.108
 
 
 179.496
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 123.321
 
 
 328.560
 
 
 181.785
 
 
 197.302
 
 
 
 
 
 Achterborgstellingen
 Naast het risico uit garantieregelingen staat het Rijk ook indirect bloot aan risico’s uit achterborgstellingen. In die gevallen wordt de daadwerkelijke garantieverplichting niet afgegeven door het Rijk, maar door een daarvoor aangewezen tussenpersoon in de vorm van een stichting. In de begroting van het betreffende vakdepartement worden achterborgstellingen daarom niet als verplichting opgenomen. Het Rijk wordt pas aangesproken zodra de tussenpersoon niet aan haar verplichtingen kan voldoen. De achterborgstellingen zijn opgenomen in tabel 8.4.
 Het risico uit de achterborgstellingen (in tabel 8.4) is niet één op één te vergelijken met het risico uit de garantieregelingen (in tabellen 8.1 en 8.2), aangezien het risico over meerdere partijen wordt gespreid. Per achterborgstelling zijn er verschillende mogelijkheden om eventuele schade te dekken. Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) beschikt over een fondsvermogen en kan daarnaast indien nodig obligo ophalen bij deelnemende woningcorporaties ter hoogte van 2,3 miljard euro. Op het gecommitteerd obligo doet het WSW alleen een beroep wanneer dat noodzakelijk is om middelen in liquide vorm beschikbaar te hebben voortvloeiend uit het risicovermogen in relatie tot geborgde verplichtingen. Ook kunnen woningcorporaties in financiële problemen onder bepaalde voorwaarden een aanvraag doen voor saneringssteun. Saneringssteun wordt bekostigd via een heffing aan corporaties en deze middelen lopen via een risicovoorziening op de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Alle woningcorporaties zijn op basis van de wet verplicht om deze heffing te betalen. Financiële problemen bij corporaties worden in eerste instantie dus betaald door de corporatiesector zelf via het fondsvermogen WSW, obligo en de saneringsheffing. Pas daarna komen het Rijk en gemeenten in beeld via de achtervang. De achtervang is nog niet eerder aangesproken.
 De Stichting Waarborgfonds Zorg (WFZ) kent een soortgelijke regeling. Ook hier wordt eerst het bufferkapitaal van de stichting aangesproken om schade te dekken. Daarna moeten de zorginstellingen met een door de WFZ geborgde lening een percentage (maximaal 3% van de uitstaande garanties van de deelnemende zorginstelling) van het leningenbedrag afdragen (obligo). Mocht dit onvoldoende zijn om de verplichtingen van de WFZ na te komen, dan kan de WFZ een beroep doen op het Rijk.
 Bij het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) geldt geen obligoverplichting. Hier dienen huizen als onderpand, waardoor de schade zich beperkt tot eventuele restschulden na gedwongen verkoop. Het WEW teert bij verlies direct in op het bufferkapitaal. Daarnaast worden bij twee achterborgstellingen de risico’s gedeeld met gemeenten. Zo worden de verplichtingen die het WEW voor 1 januari 2011 is aangegaan voor 50% gedekt door gemeenten en voor 50% door het Rijk. Verplichtingen aangegaan na deze datum worden volledig door het Rijk gedekt. Bij het WSW wordt de gehele positie gelijkelijk met gemeenten gedeeld.
 
 Tabel 8.4 Achterborgstellingen door het Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 omschrijving
 
 
 Geborgd vermogen
 
 
 Geborgd vermogen
 
 
 Bufferkapitaal
 
 
 Obligo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 XVI
 
 
 2
 
 
 Stichting Waarborgfonds Zorg (WFZ)
 
 
 6.185
 
 
 5.966
 
 
 291
 
 
 179
 
 
 
 
 VII
 
 
 3
 
 
 WSW-achterborgstelling
 
 
 85.003
 
 
 88.356
 
 
 584
 
 
 2.297
 
 
 
 
 VII
 
 
 3
 
 
 WEW-achterborgstelling
 
 
 193.217
 
 
 198.968
 
 
 1.680
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 Totaal Achterborgstellingen
 
 
 284.405
 
 
 293.290
 
 
 2.555
 
 
 2.476
 
 
 
 
 
 Leningen
 We spreken van een lening als het Rijk middelen verstrekt aan een derde buiten het Rijk met een afgesproken aflossingsschema en rente. Is aan een van beide voorwaarden niet voldaan, dan is sprake van een uitgave. Ook leningen vormen een risico voor het begrotingssaldo, namelijk als de ontvanger van die lening niet in staat blijkt de lening (in zijn geheel) af te lossen of de rentevergoeding te betalen. In dat geval derft het Rijk inkomsten in de vorm van geraamde niet-belastingontvangsten die uiteindelijk niet binnenkomen. Die derving belast daarom het uitgavenplafond. Bij leningen die zijn afgegeven in andere valuta is er ook een wisselkoersrisico voor het Rijk. Tijdens de coronacrisis zijn er diverse leningen afgegeven door het Rijk. Deze leningen kennen een beperkte looptijd en vaak is er geen risicovoorziening vormgegeven. Een overzicht van de uitstaande leningen van het Rijk wordt gepresenteerd in tabel 8.5.
 Op de hypothecaire lening WinAir is te veel afgelost. De lening wordt in dollars afgelost, en vanwege koersverschillen is er omgerekend naar euro’s waardoor er meer is afgelost dan er is uitgeleend. Bij deze lening is voor de beheersing van het risico gekozen voor hypothecair onderpand.
 
 Tabel 8.5 Door het rijk verstrekte leningen (in duizenden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaand risico
 
 
 Looptijd
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 Coronagerelateerde leningen
 
 
 
 
 
 IV
 
 
 Liquiditeitssteun Aruba
 
 
 442.184
 
 
 2043
 
 
 
 
 IV
 
 
 Liquiditeitssteun Curaçao
 
 
 448.318
 
 
 2024
 
 
 
 
 IV
 
 
 Liquiditeitssteun Sint-Maarten
 
 
 155.256
 
 
 2024
 
 
 
 
 IV
 
 
 Invest-NL Capital N.V. SIF
 
 
 64.800
 
 
 2029
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Corona overbruggingslening (COL-faciliteit) voor start-ups en scale-ups
 
 
 230.772
 
 
 2026
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Lening Stichting Garantiefonds Reisgelden
 
 
 138.740
 
 
 2028
 
 
 
 
 XII
 
 
 Hypothecaire Lening WinAir
 
 
 ‒ 147
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 Subtotaal coronagerelateerde leningen
 
 
 
 1.479.923
 
 
 
 
 
 
 Reguliere leningen
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 Lening Griekenland
 
 
 2.393
 
 
 2040
 
 
 
 
 IXB
 
 
 Lening Oekraïne
 
 
 200
 
 
 2032
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Steun aan IHC (voorheen Royal IHC)
 
 
 5.000
 
 
 onbepaalde tijd
 
 
 
 
 
 Subtotaal reguliere leningen
 
 
 
 7.593
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 1.487.516
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9
 ACCRES GEMEENTEFONDS EN PROVINCIEFONDS
 
 Accres gemeentefonds
 Het kabinet heeft ervoor gekozen om bij de Startnota 2022 het accres vanaf 2026 vast te zetten op een plus van 1 miljard euro ten opzichte van de stand bij de Miljoenennota 2022. Het accres is gesplitst in een volume- en een loon- en prijsdeel. Het volumedeel van het accres staat vast en het loon- en prijsdeel wordt geactualiseerd op een vergelijkbare manier als bij de begrotingen van het Rijk gebruikelijk is. In juni 2022 is het Rijk met de VNG overeengekomen om ook het volumedeel van het accres vast te zetten op basis van de stand Voorjaarsnota 2022. In de Voorjaarsnota 2024 is de bbp-systematiek vervroegd vanaf 2024. Voor het jaar 2023 is er ten opzichte van de stand zoals gepresenteerd in de Voorjaarsnota dus niets gewijzigd.
 
 Accres provinciefonds
 
 Het kabinet heeft aan de VNG en het IPO het voorstel gedaan om het volumedeel van het accres voor 2022-2025 vast te zetten. Het doel hiervan is om het accres voor deze jaren stabieler te maken. De VNG heeft met dit voorstel ingestemd en het kabinet een aantal aandachtspunten meegegeven. Het IPO heeft niet met dit voorstel ingestemd. Het accres voor het Provinciefonds is daarom nog steeds met de normeringssystematiek berekend. In de Voorjaarsnota 2024 is de bbp-systematiek vervroegd vanaf 2024, daarbij is met het IPO afgesproken dat de definitieve afrekening van 2023 niet meer wordt verrekend in 2024. Tabel 9.1 toont de definitieve berekening van het accres 2023.
 
 9.1 Accres Provinciefonds
 
 
 
 
 
 
 
 (in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)
 
 
 Realisatie 2023
 
 
 Begroting MN 2023
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven Rijksbegroting
 
 
 173.499
 
 
 166.352
 
 
 
 
 Uitgaven Sociale zekerheid
 
 
 97.986
 
 
 99.950
 
 
 
 
 Uitgaven Zorg
 
 
 87.774
 
 
 89.432
 
 
 
 
 Uitgaven Investeringsplafond
 
 
 16.633
 
 
 22.028
 
 
 
 
 
 A) Netto uitgaven onder uitgavenplafond
 
 
 
 
 375.892
 
 
 
 
 377.761
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B) Correcties
 
 
 
 
 ‒ 65.641
 
 
 
 
 ‒ 65.865
 
 
 
 
 
 w.v. Gemeentefonds, Provinciefonds en BTW-Compensatiefonds
 
 
 ‒ 45.740
 
 
 ‒ 44.540
 
 
 
 
 w.v. overige Rijksbijdragen aan gemeenten en provincies
 
 
 ‒ 10.643
 
 
 ‒ 9.831
 
 
 
 
 w.v. overboekingen met GF, PF en BCF
 
 
 926
 
 
 355
 
 
 
 
 w.v. Niet-accresrelevante fondsen onder het plafond
 
 
 ‒ 2.689
 
 
 ‒ 5.094
 
 
 
 
 w.v. financieringsverschuivingen
 
 
 ‒ 800
 
 
 ‒ 800
 
 
 
 
 w.v. correcties corona en Oekraine-noodmaatregelen op uitgavenplafond
 
 
 ‒ 3.093
 
 
 ‒ 5.440
 
 
 
 
 w.v. correcties energie-pakket
 
 
 ‒ 3.338
 
 
 
 
 
 w.v. overige correcties
 
 
 ‒ 263
 
 
 ‒ 515
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C) Accresrelevante uitgaven (aru) = A+B
 
 
 
 
 310.251
 
 
 
 
 311.896
 
 
 
 
 
 D) Ontwikkeling aru (%) = (Ct - Ct-1)/Ct-1
 
 
 8,15%
 
 
 9,01%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Provinciefonds
 
 
 
 
 
 
 
 H) Grondslag (t-1)
 
 
 2.843
 
 
 2.847
 
 
 
 
 I) Accres (= H * D)
 
 
 232
 
 
 257
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de ontwerpbegroting bij de Miljoenennota 2023 is het accres voor het Provinciefonds gedaald met 25 miljoen euro. Dit komt door een daling van de accresrelevante uitgaven. De componenten van deze berekening worden hieronder toegelicht. Ten opzichte van de laatste bijstelling bij de Miljoenennota 2024 is het accres gedaald met 2 miljoen euro. In de Voorjaarsnota 2024 is de bbp-systematiek vervroegd vanaf 2024, daarbij is met het IPO afgesproken dat de definitieve afrekening van 2023 niet meer wordt verrekend in 2024.
 Presentatie en berekening van de accresontwikkeling
 Bij de bepaling van de omvang van accresrelevante uitgaven (aru) vormen de netto uitgaven van het Rijk onder het uitgavenplafond het startpunt. Netto wil zeggen dat de rijksuitgaven worden gesaldeerd met de niet-belastingontvangsten. Op de netto uitgaven onder het uitgavenplafond (A) worden correcties (B) doorgevoerd voor verschillende posten zoals het Provinciefonds zelf. Het saldo (C) geeft de accresrelevante uitgaven (aru) en vormt de basis voor de accresberekening. Het accres (J) is vervolgens het product van de grondslag (H en I) en de aru in procenten (D).
 Bepaling accresrelevante uitgaven (aru)
 Om de aru te berekenen wordt uitgegaan van de netto rijksuitgaven onder het uitgavenplafond inclusief vier typen standaardcorrecties en een bijzondere correctie voor corona- en Oekraïne-noodmaatregelen:
 1. Rijksuitgaven aan gemeenten en provincies
 Uitgaven onder het uitgavenplafond die het Rijk overmaakt naar gemeenten en provincies worden uit de aru gecorrigeerd. Deze overdrachten zijn immers bestemd voor de financiering van uitgaven door gemeenten en provincies zelf en maken derhalve geen onderdeel uit van de rijksuitgaven waarop de trap-op-trap-af systematiek van toepassing is. Het corrigeren van de overdrachten is ook nodig om een onbedoelde doorwerking van accres op accres in hetzelfde jaar te voorkomen. Rijksuitgaven die op deze wijze gecorrigeerd worden zijn, onder andere, de algemene, decentralisatie- en integratie-uitkeringen van het Gemeentefonds en Provinciefonds, de uitgaven van het Btw-compensatiefonds, de bijstand en de integratie-uitkering sociaal domein.
 2. Niet-accresrelevante rijksuitgaven onder het plafond
 In het coalitieakkoord van kabinet Rutte IV is gekozen om de uitvoeringskosten van medeoverheden voor investeringspakketten (klimaat, ontsluiten nieuw­bouwwoningen en stikstof) specifiek te verstrekken. In samenhang hiermee is besloten om de middelen voor het Transitiefonds, het Klimaatfonds, het budget voor ontsluiting van nieuwe woningen in het Mobiliteitsfonds en het Nationaal Groeifonds uit te zonderen van de berekening van de accresrelevante rijksuitgaven.
 3. Uitgavenmutaties in de WW als gevolg van conjunctuur
 In de begrotingsregels van het kabinet Rutte IV is afgesproken dat gedurende de regeerperiode het uitgavenplafond gecorrigeerd wordt voor mutaties in de WW-uitgaven als gevolg van de conjunctuur. Het Rijk hoeft zodoende mee- en tegenvallers in de WW-uitgaven als gevolg van conjunctuur niet op te vangen binnen het uitgavenplafond en deze uitgavenmutaties zijn om deze reden ook niet accresrelevant.
 4. Financieringsverschuivingen gedurende de kabinetsperiode
 Financieringsverschuivingen zijn verschuivingen van geldstromen binnen het Rijk die niet tot meer of minder bestedingsruimte van het Rijk leiden, maar zonder correctie wel effect zouden hebben op het accres. Dit zijn dus schuiven tussen accresrelevante uitgaven en niet-accresrelevante uitgaven. Bij een schuif is per saldo geen sprake van meer of minder uitgaven op rijksniveau, maar is alleen sprake van een andere financieringsbron. Denk bijvoorbeeld aan overhevelingen van departementale begrotingen naar het Gemeentefonds en Provinciefonds en financieringsverschuivingen tussen de inkomsten- en de uitgavenkant.
 5. Corona-noodmaatregelen en Oekraïne-noodmaatregelen
 Gegeven de uitzonderlijke situatie als gevolg van zowel het coronavirus als de oorlog in Oekraïne heeft het kabinet besloten de uitgaven hiervoor buiten het reguliere uitgavenplafond te behandelen. Dit betekent dat de extra uitgaven niet ten koste gaan van andere uitgaven, maar dat ze zorgen voor een verslechtering van het EMU-saldo en een verhoging van de EMU-schuld. Om boekhoudkundige redenen wordt een aantal van deze uitgaven met plafondcorrecties onder het uitgavenplafond geboekt. Ook hiervoor geldt dat ze niet ten koste gaan van andere uitgaven. Omdat de reguliere systematiek niet geldt voor deze uitgaven leiden ze ook niet tot een effect op het accres.
 6. Maatregelen uit het energie-pakket
 In september 2022 heeft het kabinet vanwege de gestegen energieprijzen besloten tot een pakket aanvullende maatregelen om de koopkracht van burgers te ondersteunen. Hierbij is aangegeven dat deze maatregelen vanwege hun uitzonderlijke karakter niet meelopen in de normeringssystematiek.
 Grondslag
 De normeringsystematiek is van toepassing op alle middelen die worden verantwoord onder het Provinciefonds exclusief corona- en Oekraïne-noodmaatregelen.
 Voor de berekening van het accres in jaar t wordt de grondslag van het voorgaande jaar (t-1) genomen. Het accrespercentage in jaar t betreft immers ook de groei van de aru ten opzichte van het voorgaande jaar (t-1). Als de aru met x% stijgen in jaar t, groeit het Provinciefonds via het accres in jaar t ook met x%. Hiermee wordt het principe van trap-op-trap-af gewaarborgd. Dit heeft tot gevolg dat mutaties in de grondslag altijd met een jaar vertraging doorwerken in de normeringsystematiek. Via taakmutaties kunnen departementen geld toevoegen of onttrekken aan een van beide fondsen; dit werkt door als grondslagmutatie. Uitgangspunt is dat bij taakmutaties geen jaren ontstaan zonder indexatie van deze overgehevelde budgetten. Dat betekent dat bij overheveling van of naar het Provinciefonds het verantwoordelijke departement een reeks overhevelt met indexatie over het lopende jaar.
 
 
 
 
 
 
 
 10
 COALITIEAKKOORDMIDDELEN OP DE AANVULLENDE POST
 
 Na de Najaarsnota 2023 hebben in 2023 geen budgettaire wijzigingen meer plaatsgevonden op de coalitieakkoordmiddelen op de Aanvullende Post. In 2023 resteren geen coalitieakkoordmiddelen meer op de Aanvullende Post. De resterende middelen vanaf 2024 zijn gelijk aan stand Miljoenennota 2024. Dit betekent dat wijzigingen naar aanleiding van aangenomen Nota's van Wijziging, amendementen en moties die zijn ingediend bij de behandeling van de Miljoenennota 2024 en de bijbehorende ontwerpbegrotingen niet zijn verwerkt in dit overzicht. Een meerjarige actualisatie is opgenomen in de bijlagen van de Voorjaarsnota 2024.
 
 Tabel 10.1 Resterende coalitieakkoordmiddelen op de Aanvullende Post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 in miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal nog resterend
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 1.874
 
 
 
 
 4.108
 
 
 
 
 8.341
 
 
 
 
 8.384
 
 
 
 
 8.723
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 163
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Regiodeals
 
 
 0
 
 
 129
 
 
 130
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Volkshuisvestingsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Woningbouwimpuls
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 33
 
 
 100
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 52
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Invoering studiebeurs
 
 
 0
 
 
 52
 
 
 61
 
 
 20
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiën
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 32
 
 
 
 
 38
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 29
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten Belastingdienst
 
 
 0
 
 
 19
 
 
 24
 
 
 11
 
 
 14
 
 
 18
 
 
 
 
 Voorziening laagdrempelige fiscale rechtshulp
 
 
 0
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 151
 
 
 
 
 199
 
 
 
 
 593
 
 
 
 
 591
 
 
 
 
 591
 
 
 
 
 
 Infra onderhoud Mobiliteitsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 326
 
 
 326
 
 
 326
 
 
 
 
 Lelylijn
 
 
 0
 
 
 53
 
 
 107
 
 
 267
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 
 
 Waterveiligheid
 
 
 0
 
 
 97
 
 
 92
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 345
 
 
 
 
 2.488
 
 
 
 
 3.727
 
 
 
 
 3.781
 
 
 
 
 3.914
 
 
 
 
 
 Energieprestatie-eisen nieuwbouw industriële gebouwen
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 Handhaving energiebesparingsplicht
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 
 
 Klimaatfonds
 
 
 0
 
 
 337
 
 
 2.476
 
 
 3.663
 
 
 3.706
 
 
 3.839
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten klimaat
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 6
 
 
 32
 
 
 27
 
 
 27
 
 
 
 
 Vergroening reisvervoer en personengedrag
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 25
 
 
 28
 
 
 28
 
 
 
 
 Verplicht percentage recyclaat in bouwmaterialen
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 702
 
 
 
 
 636
 
 
 
 
 2.976
 
 
 
 
 3.184
 
 
 
 
 3.352
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Transitiefonds
 
 
 0
 
 
 702
 
 
 636
 
 
 2.975
 
 
 3.183
 
 
 3.351
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 211
 
 
 
 
 247
 
 
 
 
 253
 
 
 
 
 249
 
 
 
 
 
 Bescherming arbeidsmigranten (ci. Roemer)
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden
 
 
 0
 
 
 17
 
 
 105
 
 
 163
 
 
 162
 
 
 152
 
 
 
 
 Kinderopvang werkenden (uitvoeringskosten)
 
 
 0
 
 
 11
 
 
 64
 
 
 36
 
 
 33
 
 
 28
 
 
 
 
 Loondoorbetaling bij ziekte
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 42
 
 
 47
 
 
 58
 
 
 69
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 305
 
 
 
 
 186
 
 
 
 
 224
 
 
 
 
 184
 
 
 
 
 214
 
 
 
 
 
 Eigen bijdrage huishoudelijke hulp
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 6
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 
 
 Envelop pandemische paraatheid
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Juiste zorg op de juiste plek
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Passende zorg als norm in ZVW
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 53
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Standaardisatie gegevensuitwisseling
 
 
 0
 
 
 298
 
 
 170
 
 
 160
 
 
 168
 
 
 196
 
 
 
 
 Valpreventie bij 65-plussers (WMO)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Valpreventie bij 65-plussers (Zvw)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Volksziektes
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Medeoverheden
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 82
 
 
 
 
 86
 
 
 
 
 380
 
 
 
 
 311
 
 
 
 
 311
 
 
 
 
 
 Jeugd conform advies CVW met aanvullende maatregelen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 380
 
 
 311
 
 
 311
 
 
 
 
 Overige dossiers medeoverheden
 
 
 0
 
 
 73
 
 
 81
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Schrappen oploop opschalingskorting
 
 
 0
 
 
 9
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 41
 
 
 
 
 42
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 52
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 
 Werk aan Uitvoering (WaU)
 
 
 0
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 48
 
 
 52
 
 
 61
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11
 VERTICALE TOELICHTING
 
 De verticale toelichting toont voor ieder begrotinghoofdstuk de budgettaire veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds de Miljoenennota 2023. De mutaties van de Miljoenennota 2023 tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023, bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 De verticale toelichting bestaat per begroting uit twee tabellen: uitgaven en ontvangsten. De tabellen kunnen de volgende posten bevatten:
 
 
 1.
 Besluitvorming
 
 
 2.
 Mee- en tegenvallers
 
 
 3.
 Kasschuiven
 
 
 4.
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 5.
 Desalderingen
 
 
 6.
 Technisch
 
 
 7.
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 'Besluitvorming' bevat alle mutaties die het gevolg zijn van besluitvorming en de overheveling van reserveringen van de Aanvullende post naar begrotingen. «Mee-en tegenvallers» bevat alle mee- en tegenvallers. «Kasschuiven» zijn alle kasschuiven op de plafonds Rijksbegroting, Sociale Zekerheid en Zorg en de kasschuiven op het investeringsplafond. «Overboekingen met andere begrotingen» bevat alle beleidsmatige overboekingen tussen departementen. «Desalderingen» zijn mutaties waarbij de uitgaven en ontvangsten tegelijkertijd verhoogd of verlaagd worden. Per saldo is deze post nul. «Technisch» bevat alle mutaties die niet in bovenstaande posten vallen en plaatsvinden op de reguliere plafonds (Rijksbegroting, Sociale Zekerheid, Zorg en Investeringen). «Niet-plafondrelevant» bevat alle mutaties die niet plaats vinden op de reguliere plafonds.
 De bedragen in de tabellen zijn in miljoenen euro. Door afrondingen kan het totaal afwijken van de som der onderdelen. In de ontwerpbegroting wordt een meer gedetailleerde toelichting op de mutaties gegeven. De begrotingen zijn inclusief de uitgaven voor HGIS (Homogene Groep Internationale Samenwerking).
 
 
 Algemene Zaken en De Koning
 
 
 
 De Koning
 
 
 I De Koning: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl HGIS)
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 
 
 
 I De Koning: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl HGIS)
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Deze post bestaat uit twee mutaties. Ten eerste is conform de Wet financieel statuut Koninklijk Huis (WFSKH) op basis van de CPI-ontwikkeling het materiele gedeelte van de B-component hoger vastgesteld over de uitkering van de leden van het Koninklijk Huis. Ten tweede valt de realisatie van de doorbelaste uitgaven van het Kabinet van de Koning iets lager uit dan de raming in de ontwerpbegroting. Daarentegen valt de realisatie van de Rijksvoorlichtingsdienst iets hoger uit dan geraamd.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Deze post betreft de terugstorting van de grondwettelijke uitkering van de vermoedelijke troonopvolger (de Prinses van Oranje) die hoger uitvalt door de in de wet WFSKH vastgelegde indexatie. De bedragen zijn niet zichtbaar, omdat deze door het afronden op miljoenen naar 0 worden afgerond.
 
 
 
 Algemene zaken
 
 
 III Algemene Zaken: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl HGIS)
 
 
 
 
 90
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 93
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 Tegenvaller: Overschrijding apparaatsuitgaven
 
 
 1
 
 
 
 
 Meevaller:Coördinatie van het algemeen communicatie en regeringsbeleid
 
 
 0
 
 
 
 
 Meevaller: CTIVD
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 93
 
 
 
 
 
 
 
 III Algemene Zaken: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl HGIS)
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.               
 Mee- en tegenvallers
 Tegenvaller: Overschrijding apparaatsuitgaven
 De overschrijding wordt vooral verklaard door hogere uitgaven aan reguliere IT.
 Meevaller: Coördinatie van het algemeen communicatie en regeringsbeleid
 Er is met name sprake van vertraging in uitgaven bij de Rijksvoorlichtingsdienst voor communicatieprojecten bij het VoRa-meerjarenprogramma. Dit komt deels door het aanscherpen en aanpassen van uitvoeringsplannen, maar ook door personele tekorten.
 Meevaller: CTIVD
 De meevaller bij de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) komt doordat de totstandkoming van de Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberprogramma langer duurde. Daarnaast is een factor de tijd die het werven van extra personeel voor de CTIVD om aan de bijbehorende nieuwe wettelijke taken te kunnen voldoen in beslag neemt.
 Overige mee- en tegenvallers
 Deze post bestaat uit enkele mutaties waaronder vertraagde betalingen bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB).
 Technisch
 Deze post bevat diverse technische correctiemutaties. De bedragen zijn niet zichtbaar, omdat deze door het afronden op miljoenen naar 0 worden afgerond.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Deze post bestaat uit enkele mutaties waaronder hogere ontvangsten door een hogere overheadvergoeding van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden aan de Directie Bedrijfsvoering.
 Technisch
 Deze post bestaat uit twee mutaties. Deze ontvangsten houden verband met doorbelastingen van de uitgaven van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) aan Hoofdstuk I De Koning voor wat betreft de uitgaven voor het Koninklijk Huis en het Kabinet van de Koning (KvdK).
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken (inclusief BHOS)
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 Uitgaven
 
 V Buitenlandse zaken: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl HGIS)
 
 
 
 
 13.009
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 973
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 12.036
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 39
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 39
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 152
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 152
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 12.146
 
 
 
 
 
 
 
 V Buitenlandse zaken: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl HGIS)
 
 
 
 
 2.785
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 1.451
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 1.334
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 21
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 15
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 ‒ 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 1.340
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Dit is een som van verschillende mee- en tegenvallers. Er is onderuitputting op het apparaat van in totaal 41,5 miljoen euro. Hiervan is 35,5 miljoen euro te verklaren door vertragingen in een ICT-project en het niet vullen van vacatures in verband met de krappe arbeidsmarkt, en 6 miljoen euro is onderuitputting op het huisvestingsbudget. Ook is er 5,2 miljoen euro aan lagere VN-contributie voor crisisbeheersingsoperaties. Daarnaast is er een overschrijding van 2,7 miljoen euro een hogere bijdragen aan de OESO en het Internationaal Strafhof en is er een overschrijding van 3,9 miljoen euro doordat de kosten voor verschillende IT-projecten hoger uitvallen door inflatie en vertraging van een project.
 Technisch
 De bni-afdracht is in totaal 154 miljoen euro hoger uitgevallen dan waarmee rekening werd gehouden bij de 2e suppletoire begroting. Bij de 2e suppletoire begroting is de Nederlandse afdracht bijgesteld op basis van de geraamde onderuitputting van de EU-begroting. Deze onderuitputting is met name het gevolg van vertraging in de cohesiefondsen. Dit heeft de Europese commissie gemeld in de vierde aanvullende begroting van de Europese Unie (DAB4). DAB4 was ten tijde van de Najaarsnota de meest realistische inschatting van de uitputting van de EU-begroting voor 2023. De Europese Commissie heeft deze begroting pas verwerkt in januari 2024, waardoor de realisatie van de Nederlandse bni-afdracht voor 2023 hoger uitvalt. Het verschil van 2 miljoen euro komt door de Oekraïne middelen voor accountability die in 2023 niet meer tot besteding zijn gekomen.
 Invoerrechten
 De realisatie op de invoerrechten valt 3 miljoen euro lager uit dan ten tijde van de Najaarsnota was geraamd.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Doordat er meer paspoorten zijn uitgegeven dan verwacht zijn de inkomsten hieruit gestegen. Ook zijn de reisbewegingen sneller dan verwacht gestegen naar pre-corona niveau. Hierdoor zijn de visa inkomsten gestegen (11,5 miljoen euro). Daarnaast is er een positief resultaat op de ontvangsten door koersverschillen.
 Technisch
 Vanwege de lagere invoerrechten valt de realisatie van de perceptiekostenvergoeding en overige ontvangsten valt 14,4 miljoen euro lager uit dan bij de tweede suppletoire begroting geraamd.
 
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 XVII Buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023
 
 
 
 
 3.862
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 57
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Basisstand (Najaarsnota)
 
 
 
 
 3.805
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 
 Realisatie BHOS
 
 
 101
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 Kasschuif t.b.v. tweede steunpakket Oekraïne
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 3.904
 
 
 
 
 
 
 
 XVII Buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 46
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 96
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 43
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 135
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Realisatie BHOS
 Er is een overschrijding op de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS). Door bijvoorbeeld (geo)politieke ontwikkelingen en uitvoeringsmogelijkheden in landen waarin programma’s worden uitgevoerd kunnen er gedurende het jaar vertragingen optreden. Anticiperend op deze mogelijke vertragingen, voorziet BHOS daarom dat meer programma’s of bijdragen worden gepland dan waarvoor budget beschikbaar is ("overprogrammering"). Afgelopen jaar zijn er minder vertragingen opgetreden, waardoor meer programma’s tot uitvoering zijn gekomen. Daarnaast waren er op enkele individuele programma’s hogere uitgaven dan eerder geraamd. Zo zijn er onder andere hogere uitvoeringskosten voor de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en hogere uitgaven aan bijvoorbeeld het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) en het Power of Voices beleidskader.
 Kasschuif t.b.v. tweede steunpakket Oekraïne
 Door vertragingen en uitgestelde facturaties zal een deel van de uitgaven uit het tweede steunpakket aan Oekraïne in 2024 in plaats van in 2023 plaatsvinden. De opboeking van dit bedrag is middels een Nota van Wijziging op de BHOS-begroting verwerkt in 2024.
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Realisatie BHOS
 Dit betreft het saldo van alle ontvangstenrealisaties. Er is een meevaller door onder andere de wisselkoers. De begroting voor BHOS werkt met een vooraf vastgestelde wisselkoers ten opzichte van buitenlandse valuta. Omdat bij betalingen in buitenlandse valuta gedurende het jaar een verschil ontstaat als gevolg van de werkelijk geldende koers, ontstaat er een saldo. Voor de koersontwikkeling is ten opzichte van de Tweede Suppletoire Begroting een meevaller ontstaan.
 Niet-plafondrelevant
 Dit betreft de realisatie van de ontvangsten aan leningen uit de portefeuille van de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden (NIO).
 
 
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 VI Justitie en Veiligheid: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 19.607
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 3.188
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 22.795
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 182
 
 
 
 
 
 Meevaller: Verkeershandhaving
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 Meevaller: Uitbesteding SSO
 
 
 ‒ 7
 
 
 
 
 Meevaller: Verrekening Duurzaam Digitaal Stelsel
 
 
 ‒ 8
 
 
 
 
 Meevaller: Vangnetregeling veilig en gezond werken
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 Meevaller: Overschot op HGIS-uitgavenbudget
 
 
 ‒ 11
 
 
 
 
 Meevaller: Samenwerkingsverbanden asielketen
 
 
 ‒ 11
 
 
 
 
 Meevaller: Intra- en extramurale sancties
 
 
 ‒ 12
 
 
 
 
 Meevaller: COA
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 Meevaller: MH17
 
 
 ‒ 17
 
 
 
 
 Meevaller: Apparaatsartikel
 
 
 ‒ 19
 
 
 
 
 Meevaller: Versterking vreemdelingenketen
 
 
 ‒ 31
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 33
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 356
 
 
 
 
 
 Tegenvaller Opvang Oekraïense ontheemden
 
 
 360
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 22.967
 
 
 
 
 
 
 
 VI Justitie en Veiligheid: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.605
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 42
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 1.563
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 
 Tegenvaller: Boeteontvangsten
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 12
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 
 Vrijval bijdrage aan gemeenten t.b.v. coronatoegangsbewijs
 
 
 36
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 19
 
 
 
 
 
 Terugontvangen voorschot gemeenten opvang Oekraïners
 
 
 18
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 1.615
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Meevaller: Verkeershandhaving
 Er is een meevaller ontstaan bij het vervangingstraject van onder andere flitsers. Dit komt omdat er bij de leveranciers vertragingen opgetreden zijn.
 Meevaller: Uitbesteding SSO
 Er is een meevaller ontstaan bij de in- en uitbesteding bij de shared service organisaties (SSO). Dit heeft deels een technische oorzaak, omdat de kosten van de Rijksschoonmaakorganisatie (RSO) niet langer onder de SSO worden verantwoord, maar onder de overige materiele uitgaven.
 Meevaller: Verrekening Duurzaam Digitaal Stelsel
 Doordat niet de gehele verrekening met ketenpartners voor het organiseren en bekostigen van het Duurzaam Digitaal Stelsel nodig was, is er sprake van een meevaller. Het stelsel richt zich op het verbeteren van de informatie-uitwisseling tussen de ketenpartners van de strafrechtketen.
 Meevaller: Vangnetregeling veilig en gezond werken
 De verwachting was dat in 2023 overgangsbeleid zou worden vastgesteld om daarmee openstaande dossiers onder de Vangnetregeling veilig en gezond werken af te handelen. Dit overgangsbeleid is nog niet definitief waarmee de afhandeling van dossiers nog niet is uitgevoerd. Hierdoor is een meevaller van circa 10 miljoen euro ontstaan.
 Meevaller: Overschot op HGIS-uitgavenbudget
 Een deel van de facturering van 2023 heeft vertraging opgelopen. Hierdoor is een meevaller van circa 11 miljoen euro ontstaan in 2023.
 Meevaller: Samenwerkingsverbanden asielketen
 Het duurde langer dan verwacht om afspraken te maken voor het openen van opvanglocaties voor asielzoekers. Hierdoor is een meevaller ontstaan van circa 11 miljoen euro.
 Meevaller: COA
 Doordat er minder kosten zijn gemaakt voor opvanglocaties dan bij de Najaarsnota verwacht, is er sprake van een meevaller van circa 16 miljoen euro.
 Meevaller: Intra- en extramurale sancties
 Er is een meevaller ontstaan van circa 12 miljoen euro op de uitvoering van intra- en extramurale sancties. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat het niet mogelijk was om alle beschikbare middelen voor projecten in de forensische zorg in 2023 tot besteding te laten komen.
 Meevaller: MH17
 Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) heeft via de bestaande voorschotregeling de opgelegde schadevergoedingen voor de nabestaanden van de MH17-ramp voorgeschoten. Het gereserveerde budget van circa 17 miljoen euro valt hierdoor vrij.
 Meevaller: Apparaatsartikel
 Op het apparaatsartikel zijn diverse mee- en tegenvallers ontstaan. De belangrijkste oorzaak van de per saldo meevaller van circa 19 miljoen euro is de krapte op de arbeidsmarkt.
 Meevaller: Versterking vreemdelingenketen
 Dit betreft een meevaller bij de versterking vreemdelingenketen van circa 31 miljoen euro door het niet volledig inzetten van middelen voor onder ander procesbeschikbaarheidslocaties (PBL), de aanpak van overlast en een meevaller vanuit EU-subsidies.
 Overige mee- en tegenvallers
 Deze post bestaat uit diverse mee-en tegenvallers van onder de 5 miljoen euro, waaronder een tegenvaller bij Domeinen Roerende Zaken door kostprijsstijgingen van circa 3 miljo.en euro. Daarnaast zijn er onder andere meevallers op het programma Nationale Openbare Orde en Veiligheidsarchitectuur (NOOVA) van circa 4 miljoen euro, bij het Openbaar Ministerie van circa 3 miljoen euro en bij de aanpak van ondermijning van circa 4 miljoen. Deze meevallers zijn vooral ontstaan door arbeidsmarktkrapte.
 Overboekingen met andere begrotingen
 Deze post is een saldo van overboekingen, waarvan de grootste een overboeking naar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ten behoeve van de kostenverdeling voor de Rijksbrede ICT-voorzieningen van circa 2,9 miljoen euro.
 Technisch
 Deze post bestaat uit enkele kleine technische mutaties en betreft veelal correcties en herschikkingen van budgetten binnen de JenV-begroting.
 Niet-plafondrelevant
 Tegenvaller Opvang Oekraïense ontheemden
 Gebleken is dat de gemeenten meer voorschotten aanvragen dan bij de Najaarsnota 2023 werd verwacht. Om aan de afspraak te voldoen dat alle gemeenten die op tijd een aanvraag hebben ingediend ook in 2023 het voorschot krijgen uitbetaald, is een tegenvaller van circa 360 miljoen euro ontstaan.
 Overig niet-plafondrelevant
 Deze post bestaat uit diverse mee- en tegenvallers, waaronder een meevaller op de zorgkosten voor Oekraïense ontheemden van circa 3 miljoen euro en de personeelskosten bij de Nationale Opvang Organisatie (NOO) van circa 1 miljoen euro. 
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Tegenvaller: Boeteontvangsten
 Ten opzichte van de meevaller die is verwerkt bij de Najaarsnota 2023 zijn uiteindelijk toch minder boeteontvangsten ontvangen dan geraamd. Hierdoor is een tegenvaller van circa 16 miljoen euro ontstaan.
 Overige mee- en tegenvallers
 Deze post bestaat uit diverse mee- en tegenvallers, waaronder een meevaller van circa 3 miljoen euro op de afpakopbrengsten ten opzichte van de Najaarsnota 2023. Ook is er een meevaller van circa 3 miljoen euro ontstaan, omdat enkele subsidies in 2023 lager zijn vastgesteld dan verwacht. Daarnaast is er sprake van tegenvallers, onder andere door de vertraagde betaling van facturen.
 Technisch
 Vrijval bijdrage aan gemeenten t.b.v. coronatoegangsbewijs
 Dit betreft een afrekening van de bijdrage aan gemeenten voor het coronatoegangsbewijs. Ondernemers hebben hiervoor minder gedeclareerd bij gemeenten dan verwacht, waardoor de bijdrage als ontvangst terugvloeit naar het generale beeld.
 Niet-plafondrelevant
 Terugontvangen voorschot gemeenten opvang Oekraïners
 Bij sommige gemeenten bleek het eerder betaalde voorschot hoger dan het bedrag waar zij op basis van de verantwoording over het jaar 2022 recht op hebben. Daarom hebben gemeenten een terugbetaling gedaan. In totaal gaat het om circa 18 miljoen euro.
 Overig niet-plafondrelevant
 Deze post bestaat uit diverse mee- en tegenvallers waaronder een terugstorting van de subsidie aan Refugee Home NL voor de particuliere opvang van Oekraïense ontheemden voor het jaar 2022. Deze is lager vastgesteld dan oorspronkelijk geraamd, waardoor er een bedrag van circa 1 miljoen euro is teruggestort.
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (inclusief Staten-Generaal, Hoge Colleges van Staat, Koninkrijksrelaties en BES-fonds)
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 9.255
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 977
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 10.232
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Besluitvorming
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Besluitvorming
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 529
 
 
 
 
 
 Doelmatige Rijkshuisvesting
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 Hoogwaardige dienstverlening één overheid
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 Bestuur en regio
 
 
 ‒ 13
 
 
 
 
 Overheidsdienstverlening, informatiebeleid en informatiesamenleving
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 Werkgevers- en bedrijfsvoeringsbeleid
 
 
 ‒ 18
 
 
 
 
 Generieke Digitale Infrastructuur
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 Energietransitie en duurzaamheid
 
 
 ‒ 24
 
 
 
 
 Apparaat
 
 
 ‒ 25
 
 
 
 
 Flexwoningen
 
 
 ‒ 44
 
 
 
 
 Huurtoeslag
 
 
 ‒ 320
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 29
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 ‒ 95
 
 
 
 
 
 Diverse afdrachten BTW-compensatiefonds
 
 
 ‒ 97
 
 
 
 
 Overige overboekingen met andere begrotingen
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 9.604
 
 
 
 
 
 
 
 VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 680
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 392
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 1.072
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 
 Huurtoeslag
 
 
 56
 
 
 
 
 Financiële herplaatsingsgarantie
 
 
 ‒10
 
 
 
 
 Flexwoningen
 
 
 ‒ 64
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 1.060
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 De onderstaande meevallers geven substantiële onderuitputting (10 miljoen euro of meer) op de verschillende artikelonderdelen weer. Daarnaast zijn de huurtoeslag en flexwoningen afzonderlijk weergegeven. De tabel is exclusief onderuitputting die al bij de Najaarsnota is afgeboekt.
 Doelmatige Rijkshuisvesting
 Het Rijksvastgoedbedrijf heeft in 2023 onderuitputting op de bijdragen voor de huisvesting van verschillende organisaties. Dit geldt voor de huisvesting van Algemene Zaken (circa 5 miljoen euro), de Hoge Colleges van Staat (3 miljoen euro) en het Koninklijk Huis (2,5 miljoen euro).
 Bestuur en regio
 Dit betreffen onder meer POK-middelen en uitgaven van het Rijk die ten goede komen aan gemeenten. Deze middelen kennen een substantiële onderuitputting.
 Hoogwaardige dienstverlening één overheid
 Op het artikelonderdeel hoogwaardige dienstverlening één overheid is 10 miljoen euro onderuitputting, voornamelijk op het algemene opdrachtenbudget. Dit budget gaat naar verschillende opdrachten die als doel hebben de dienstverlening van de gehele overheid te verbeteren.
 Overheidsdienstverlening, informatiebeleid en informatiesamenleving
 Ook op dit artikelonderdeel heeft BZK verschillende budgetten, die naar een grote variatie aan opdrachten en projecten (voornamelijk op digitaal terrein) gaan. Ook deze budgetten kennen een relatief grote onderuitputting.
 Generieke Digitale Infrastructuur
 Met het budget generieke digitale infrastructuur werkt BZK onder meer aan de doorontwikkeling en innovatie van de digitale overheid. Op dit ontwikkelbudget was ruim 10 miljoen euro aan onderuitputting in 2023.
 Energietransitie en duurzaamheid
 BZK heeft verschillende, niet volledige uitgeputte, budgetten op het gebied van de energietransitie en duurzaamheid. De Subsidie Aardgasvrije Huurwoningen (SAH) en de Subsidie verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) hadden bijvoorbeeld substantiële onderuitputting. Dit geldt ook voor de Klimaatfondsmiddelen energiebesparing koopsector.
 Apparaat
 Op het centrale apparaat is circa 25 miljoen euro aan gerealiseerde onderuitputting, voornamelijk bij externe inhuur. Bij eerdere nota's heeft het departement programmamiddelen naar het apparaat gealloceerd (vooral naar externe inhuur), wat deze onderuitputting verklaart.
 Flexwoningen
 Door een latere matching van flexwoningen met afnemers, deed BZK minder uitgaven dan begroot. Aangezien de ontvangsten ook lager zijn dan begroot is er per saldo geen onderuitputting.
 Huurtoeslag
 De onderuitputting op de huurtoeslag (320 miljoen euro) was veruit de grootste meevaller op de BZK begroting. De in het voorjaar 2023 vastgestelde raming blijkt te hoog, onder meer vanwege een lager aantal toeslagaanvragen dan eerder verwacht.
 Overboekingen met andere begrotingen
 Diverse afdrachten BTW-compensatiefonds
 Aan het einde van 2023 heeft BZK verschillende afdrachten aan het BTW-compensatiefonds gedaan. De grootste afdrachten zijn voor grootschalige woningbouw (52 miljoen euro) en voor het Volkshuisvestingsfonds (17 miljoen euro).
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Huurtoeslag
 De ontvangsten op de huurtoeslag zijn hoger dan verwacht, voornamelijk door een positief macro-economisch beeld.
 Financiële herplaatsingsgarantie
 Investeerders moeten een eigen bijdragen leveren wanneer aan hen een herplaatsingsgarantie wordt verleend. In 2023 waren nog geen eigen bijdragen van investeerders ontvangen aangezien nog niet alle aanvragen waren beoordeeld.
 Flexwoningen
 Door een later dan verwachte matching van flexwoningen met afnemers, had BZK lagere ontvangsten.
 
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 IIA Staten-Generaal: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoennenota 2023
 
 
 
 
 211
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota
 
 
 29
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 Fractiekosten
 
 
 1
 
 
 
 
 Schadeloosstelling
 
 
 1
 
 
 
 
 Apparaat Tweede Kamer
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 Parlementaire enquêtes
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 Apparaat Eerste Kamer
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 238
 
 
 
 
 
 
 
 IIA Staten-Generaal: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoennenota 2023
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Controle en wetgeving Tweede Kamer
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Fractiekosten
 Door de verkiezingen in november is er een overuitputting van 1,2 miljoen euro op het budget voor de fractiekosten.
 Schadeloosstelling
 De overschrijding op kas- en verplichtingenbudget van 1,5 miljoen euro is veroorzaakt door de betaalde eindheffing voor de werkkostenregeling over 2022. Het beroep op de regeling was hoger dan begroot.
 Apparaat Tweede Kamer
 Het apparaat van de Tweede Kamer kent een onderuitputting van 1,4 miljoen euro.
 Parlementaire enquêtes
 De onderuitputting op kas- en verplichtingenbudget komt met name door de parlementaire enquête Fraudebeleid en dienstverlening, die in 2024 wordt voortgezet.
 Apparaat Eerste Kamer
 Het apparaat van de Tweede Kamer kent een onderuitputting van 1,9 miljoen euro.
 Ontvangsten
 Controle en wetgeving Tweede Kamer
 De meerontvangsten zijn het gevolg van de hogere doorbelastingen van dienstverlening aan andere Hoge Colleges van Staat en ontvangsten van het UWV.
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 De ontvangsten van de Staten-Generaal zijn ruim 1 miljoen euro hoger dan begroot. Dit heeft te maken met de hogere doorbelastingen van dienstverlening aan andere Hoge Colleges van Staat.
 
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat
 
 
 IIB Overige Hoge Colleges van Staat: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoennenota 2023
 
 
 
 
 169
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 184
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 8
 
 
 
 
 
 Algemene Rekenkamer
 
 
 0
 
 
 
 
 De Nationale ombudsman
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 Kiesraad
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 176
 
 
 
 
 
 
 
 IIB Overige Hoge Colleges van Staat: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoennenota 2023
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Algemene Rekenkamer
 
 
 1
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Algemene Rekenkamer
 De onderschrijding op het kasbudget van 0,4 miljoen euro is veroorzaakt doordat dit eerder in het jaar is opgehoogd met 2 miljoen euro om grote meerjarenprojecten te bekostigen. Niet alle contracten zijn nog aangegaan.
 De Nationale ombudsman
 De onderuitputting bij de Nationale ombudsman zit bij het onderdeel 'taakoefening medeoverheden'. Verschillende vacatures waren (nog) niet vervuld.
 Kiesraad
 De onderuitputting op het kas- en verplichtingenbudget van circa 3,4 miljoen euro is voor een groot deel te verklaren door het tussentijds beëindigen van het contract met de leverancier van het Digitaal Hulpmiddel Verkiezingen.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Algemene Rekenkamer
 De Algemene Rekenkamer had meer ontvangsten dan geraamd.
 
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 IV Koninkrijksrelaties: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 196
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 170
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 Detentie
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 Wederopbouw luchthaven Sint Maarten
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Generaal dossier
 
 
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 
 Wisselkoers realisatie
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 156
 
 
 
 
 
 
 
 IV Koninkrijksrelaties: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.090
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 1.031
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 59
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 13
 
 
 
 
 
 Versnelde terugbetaling lening
 
 
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 17
 
 
 
 
 
 Aflossing leningen
 
 
 17
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 89
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Uitgaven
 Mee- en tegenvallers
 Wisselkoers realisatie
 Sinds begrotingsjaar 2023 worden alle koersresultaten van dit hoofdstuk separaat geadministreerd in artikel 6. Over begrotingsjaar 2023 zijn er voor 3,3 miljoen euro aan voordelige koersresultaten behaald. Daarom vallen de uitgaven en verplichtingen lager uit dan initieel begroot.
 Eigen personeel
 De realisatie op eigen personeel is lager dan begroot door de openstaande vacatures bij SSO-CN.
 Externe inhuur
 De onderuitputting op externe inhuur wordt voornamelijk veroorzaakt door SSO-CN. Onderliggend is hierbij de krapte op de arbeidsmarkt op Caribisch Nederland.
 Materiële uitgaven
 De onderuitputting op materiële uitgaven wordt voor een groot deel veroorzaakt doordat bepaalde ICT projecten bij SSO-CN niet konden worden uitgevoerd of vertraging hebben opgelopen.
 Detentie
 Dit is de realisatie op detentie middelen, doordat onder andere middelen voor detentie op Sint Maarten voor het National Recovery Program Board niet zijn gerealiseerd.
 Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)
 De budgetten van de Tijdelijke Werkorganisatie kennen per saldo onderuitputting, mede doordat plannen voor de landspakketten niet door de Landen zijn ingediend en/of akkoord zijn bevonden voor het jaareinde.
 Wederopbouw Sint Maarten
 De realisatie van de wederopbouw middelen kent onderuitputting. Dit wordt grotendeels veroorzaakt doordat middelen niet zijn besteed aan de wederopbouw van de luchthaven, doordat geplande facturen nog niet zijn ontvangen.
 Overige mee- en tegenvallers
 Deze post is opgebouwd uit verschillende realisaties op de begroting van Koninkrijksrelaties.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Versnelde terugbetaling lening Curaçao
 Curaçao heeft een deel van de lening Girobank versneld afgelost in 2023, wat heeft geleidt tot een meevaller.
 Niet-plafondrelevant
 Aflossing leningen
 Dit zijn meerontvangsten door vervroegde aflossingen op een lening.
 
 
 
 BES-fonds
 
 
 BES-fonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 53
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 41
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 94
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Generaal dossier
 
 
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 Wisselkoers realisatie
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 88
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Uitgaven
 Mee- en tegenvallers
 Wisselkoerseffecten
 Dit betreft de wisselkoerseffecten op het BES-fonds in 2023. Door voordelige koersverschillen vallen de uitgaven en verplichtingen lager uit dan initieel begroot.
 Ontvangsten
 Voor het BES-fonds zijn er geen ontvangsten.
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 53.248
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 2.819
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 56.067
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 155
 
 
 
 
 
 Meevaller Maatschappelijke diensttijd
 
 
 ‒ 24
 
 
 
 
 Meevaller Schoolmaaltijden
 
 
 ‒ 37
 
 
 
 
 Per saldo meevaller studiefinanciering
 
 
 ‒ 39
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 55
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 Overboeking Btw-compensatiefonds
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 
 Desaldering STER inkomsten
 
 
 35
 
 
 
 
 Overige desalderingen
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 245
 
 
 
 
 
 COVID-19 Nationaal Programma Onderwijs
 
 
 ‒ 21
 
 
 
 
 Oekraïne
 
 
 ‒ 25
 
 
 
 
 NGF Openstaande Verplichtingen
 
 
 ‒ 89
 
 
 
 
 KOT Openstaande verplichtingen
 
 
 ‒ 104
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 579
 
 
 
 
 
 Meevaller uitgaven studiefinanciering NR
 
 
 ‒ 579
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 55.123
 
 
 
 
 
 
 
 VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.665
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 212
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 1.877
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 13
 
 
 
 
 
 Meevaller Nationaal Archief
 
 
 8
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 
 Desaldering STER-inkomsten
 
 
 35
 
 
 
 
 Overige desalderingen
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 
 Meevaller ontvangsten studiefinanciering NR
 
 
 98
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 2.024
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 
 Meevaller Maatschappelijke diensttijd
 
 Er is sprake van een extra meevaller van 20,4 miljoen euro op de hoofdsubsidieregeling in 2023 doordat niet alle aanvragen zijn goedgekeurd die zijn ingediend. De resterende 3,4 miljoen betreft een meevaller op de verschillende MDT-subsidies doordat er minder middelen zijn uitgegeven dan waren begroot.
 Meevaller Schoolmaaltijden
 Er is een meevaller op het programma Schoolmaaltijden. Het programma is in de loop van 2023 gestart, waardoor het bereik gedurende het jaar is gegroeid. Hierdoor hebben niet alle scholen vanaf de start van het programma maaltijden ontvangen en is er onderuitputting ontstaan. Met betrekking tot Schoolmaaltijden geeft een deel van de scholen aan te weinig capaciteit te hebben om mee te doen.
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 Overboeking Btw-compensatiefonds
 
 Er is een overboeking gedaan naar het BCF voor Erfgoedpark Batavialand.
 Desalderingen
 
 Desaldering STER-inkomsten
 
 Er wordt een desaldering gedaan met de Algemene Mediareserve. Door hogere Sterinkomsten zijn de ontvangsten hoger dan geraamd. Dit leidt tot een storting in de Algemene Mediareserve.
 Overige desalderingen
 Deze post bestaat uit diverse desalderingen.
 Technisch
 
 COVID-19 Nationaal Programma Onderwijs
 
 Er is een meevaller op de middelen bestemd voor het Nationaal Programma Onderwijs om studenten met vertraging door corona tegemoet te komen. Deze middelen vloeien terug naar de Rijksbegroting, zoals gebruikelijk bij onbestede coronamiddelen.
 Oekraïne
 Er is een openstaande verplichting op de nieuwkomersbekostiging voor 23,8 miljoen euro die niet meer in het jaar 2023 wordt uitgegeven, maar wordt besteed in 2024. Daarnaast valt 1 miljoen euro vrij doordat het voor uitvoerders niet haalbaar is gebleken om middelen voor Oekraïense makers van kunst tijdig en rechtmatig te verlenen.
 NGF Openstaande Verplichtingen
 Op het Nationaal Groeifonds (NGF) zijn op verschillende plannen de middelen niet uitgeput. Deze middelen worden als onderuitputting afgeboekt en conform de begrotingsregels meegenomen naar 2024 in de 100% Eindejaarsmarge van het investeringsplafond, om dan voor hetzelfde doel te worden ingezet. Dit laatste is onder andere het geval voor de plannen Leven lang leren (LLO) Katalysator en Digitale impuls Nederland.
 KOT Openstaande verplichtingen
 Om het ritme in de begroting aan te laten sluiten bij het verwachte moment van kwijtschelding van DUO-schulden van gedupeerden in de kinderopvangtoeslagaffaire, schuift een deel budget naar achteren.
 Overig technisch
 Deze post bestaat uit diverse technische mutaties.
 Niet-plafondrelevant
 Meevaller studiefinanciering NR
 Er is een meevaller op de niet-relevante (NR) uitgaven van studiefinanciering. Dit komt grotendeels doordat studenten minder hebben geleend dan verwacht. Dit geldt zowel voor de rentedragende lening (369,0 miljoen euro), het collegegeldkrediet (56,0 miljoen euro) en het leven lang leren krediet (4,8 miljoen euro). Daarnaast is het aandeel uitwonende studenten in het hoger onderwijs lager is dan verwacht. Hierdoor zijn de niet-relevante uitgaven basisbeurs naar beneden bijgesteld (76,2 miljoen euro). Ook is er minder gebruik gemaakt van de aanvullende prestatiebeurs (48,9 miljoen euro) en de reisvoorziening prestatiebeurs (14,1 miljoen euro) dan verwacht.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 
 Meevaller Nationaal Archief
 
 Er is een meevaller op de ontvangsten voor cultuur hoofdzakelijk vanwege een terugstorting van een deel van de reserve van het Nationaal Archief.
 Desalderingen
 
 Desaldering STER-inkomsten
 
 Er wordt een desaldering gedaan met de Algemene Mediareserve. Door hogere Sterinkomsten zijn de ontvangsten hoger dan geraamd. Dit leidt tot een storting in de Algemene Mediareserve.
 Overige desalderingen
 Deze post bestaat uit diverse desalderingen.
 Niet-plafondrelevant
 
 Meevaller ontvangsten studiefinanciering NR
 
 De niet-relevante (NR) ontvangsten op de post studiefinanciering is naar boven bijgesteld. In de laatste maanden van 2023 is er extra afgelost op de leningen. Hierdoor zijn er meer renteontvangsten dan verwacht.
 
 
 
 Financiën (incl. Nationale Schuld)
 
 
 
 Financiën
 
 
 IXB Financiën: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 14.155
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 1.041
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 15.196
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 320
 
 
 
 
 
 Tegenvaller opdrachten Belastingdienst
 
 
 29
 
 
 
 
 Wereldbank - IFC
 
 
 19
 
 
 
 
 Meevaller Belastingdienst
 
 
 ‒ 11
 
 
 
 
 Meevaller apparaat
 
 
 ‒ 14
 
 
 
 
 EIB pan-Europees garantiefonds (EGF)
 
 
 ‒ 66
 
 
 
 
 Onderuitputting Toeslagen Herstel
 
 
 ‒ 256
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 110
 
 
 
 
 
 Storting in het Btw-compensatiefonds (BCF)
 
 
 110
 
 
 
 
 Overige overboekingen met andere begrotingen
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 399
 
 
 
 
 
 Afdrachten Staatsloterij
 
 
 18
 
 
 
 
 Correctie definitieve sluiting langlopende schadezaken EKV
 
 
 ‒ 168
 
 
 
 
 Btw-compensatiefonds
 
 
 ‒ 248
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 ‒ 28
 
 
 
 
 Schade-uitkering ekv - Niet afgesloten dossiers
 
 
 ‒ 13
 
 
 
 
 Schadeloosstelling SRH
 
 
 ‒ 15
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 14.559
 
 
 
 
 
 
 
 IXB Financiën: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 2.215
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 2.550
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 4.765
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 178
 
 
 
 
 
 Dividenden staatsdeelnemingen
 
 
 99
 
 
 
 
 Meevaller niet-belastingontvangsten Belastingdienst
 
 
 96
 
 
 
 
 Terugbetaling van SBN
 
 
 ‒ 22
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 151
 
 
 
 
 
 Afdrachten Staatsloterij
 
 
 18
 
 
 
 
 Correctie onttrekking begrotingsreserve
 
 
 ‒ 168
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 88
 
 
 
 
 
 Meevaller aan-/verkoop vermogenstitels
 
 
 84
 
 
 
 
 Toename munten in circulatie
 
 
 11
 
 
 
 
 Dividenden staatsdeelnemingen
 
 
 9
 
 
 
 
 Schaderestituties EKV
 
 
 ‒ 19
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 4.880
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Tegenvaller opdrachten Belastingdienst
 De uitgaven aan (ICT)opdrachten vallen per saldo 29 miljoen euro hoger uit. Dit betreft een meevaller van circa 10 miljoen euro op de overige opdrachten en een overschrijding op de ICT-opdrachten van circa 39 miljoen euro. De belangrĳkste reden is dat conform de bestendige gedragslĳn en gemaakte afspraken met leveranciers contracten deels voorafgaand aan het nieuwe jaar worden betaald (mits voldaan wordt aan de inkoopregels). Daarnaast zĳn er meer contracten nog in 2023 afgesloten dan eerder verwacht, waardoor er nu sprake is van een overschrĳding.
 Wereldbank – IFC
 De betaling aan International Finance Corporation (IFC) van circa 19 miljoen euro is de eerste keer niet gelukt, doordat de middelen op een tussenrekening zĳn blĳven hangen. Hierdoor is de betaling voor een tweede keer gestart. De teruggave van het bedrag is net over de jaargrens gegaan. Dit wordt in de 1e suppletoire begroting 2024 weer opgevoerd.
 Meevaller Belastingdienst
 Per saldo meevaller van 11 miljoen euro. Dit wordt veroorzaakt door hogere materiële uitgaven (12 miljoen euro), lagere personele uitgaven (16 miljoen euro), lagere uitgaven aan de belasting- en invorderingsrente (14 miljoen euro) en hogere uitgaven overige bijdrage zbo's, rwt's en agentschappen (7 miljoen euro).
 Meevaller apparaat
 Meerdere kleine meevallers op artikel 8 (apparaat) waaronder onderbesteding op een aantal projecten en onderbesteding op onderzoeken.
 EIB pan-Europees garantiefonds (EGF)
 De Europese Investeringsbank (EIB) heeft in 2020 een pan-Europees garantiefonds (EGF) opgericht om de negatieve economische gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Het fonds is een onderdeel van het pakket aan maatregelen dat op 9 april 2020 door de Eurogroep werd afgesproken. De investeringen onder het EGF hebben een hoog risicoprofiel waardoor het waarschijnlijk is dat de garantie ingeroepen zal worden. De verwachte nettoverliezen van het EGF worden ingeschat op 20%. De daadwerkelijke uitgaven bedroegen 9,2 miljoen euro in 2023 en zijn daarmee lager dan geraamd.
 Onderuitputting Toeslagen Herstel
 De onderuitputting wordt veroorzaakt doordat het kasritme in 2023 niet in lijn is met het aantal afgehandelde Integrale Beoordelingen (IB) en dossiers door de Commissie Werkelĳke Schade (CWS). Daarnaast is er sprake van een langere doorlooptijd dan verwacht voor het kwijtschelden van private schulden in verband met (nog) niet ingediende of in behandeling genomen schuldenlijsten. Ook vallen de uitgaven voor het herstelprogramma voor kinderen lager uit doordat UHT een gedeelte van de betalingen niet kan uitvoeren omdat UHT nog gegevens nodig heeft vanuit de ouder, bewindvoerder of kind. De verwachting is dat deze middelen in latere jaren tot besteding zullen komen.
 Overige mee- en tegenvallers
 Dit komt met name door onderbestedingen op materiele uitgaven en meevallende apparaatsuitgaven door onder andere onderbezetting bĳ de Douane.
 Overboekingen met andere begrotingen
 Storting in het Btw-compensatiefonds (BCF)
 Verschillende overboekingen van andere begrotingen naar het Btw-compensatiefonds.
 Overige overboekingen met andere begrotingen
 Dit betreft een overboeking vanuit EZK voor de advieskosten participatie in Stedin.
 Technisch
 Afdrachten Staatsloterij
 Om te voldoen aan de Wet op de kansspelen wordt in de begroting en verantwoording een technische post opgenomen bij zowel de uitgaven als ontvangsten ter hoogte van de afdrachten van de Staatsloterij. De post is bijgesteld met 18,2 miljoen euro.
 Correctie definitieve sluiting langlopende schadezaken EKV
 Bĳ de tweede suppletoire begroting is een verwacht bedrag van 165 miljoen euro aan openstaande vorderingen definitief oninbaar verklaard. Deze mutatie brengt geen kasstroom met zich mee. Dit is per abuis wel zo verwerkt bĳ de tweede suppletoire begroting en wordt nu gecorrigeerd.
 Btw-compensatiefonds
 De bijdrage aan provincies en gemeenten is lager uitgevallen, omdat er minder btw is gedeclareerd dan geraamd. Het is op voorhand niet exact vast te stellen hoe veel btw provincies en gemeenten declareren. Overschotten op dit artikel worden bij de Voorjaarsnota verrekend met het Gemeente- en Provinciefonds.
 Overig technisch
 Dit komt voornamelijk door hogere uitvoeringskosten herverzekering leverancierskredieten dan begroot.
 Niet-plafondrelevant
 Schadeloosstelling SRH
 In het arrest van 21 april 2023 heeft de Hoge Raad uitspraak gedaan over de vaststelling van de omvang van de schadeloosstelling, voortvloeiend uit de onteigening van obligatiehouders van SNS REAAL op 1 februari 2013. Met deze uitspraak is de uitspraak van de Ondernemingskamer van 11 februari 2021 definitief geworden en is het proces van uitbetaling van de vastgestelde schadeloosstelling gestart. De realisatie valt lager uit dan begroot. Dit hangt deels samen met het feit dat een grove inschatting is gemaakt van de impact van de uitspraak.
 Schade-uitkering ekv - Niet afgesloten dossiers
 De realisatie van de schade op de nieuwe en/of lopende ekv-gedekte transacties is 13 miljoen euro lager dan geraamd.
 Overig niet-plafondrelevant         
 Dit betreft de hogere uitvoeringskosten voor het omwisselen van de Oekraïense hryvnia (de munteenheid van Oekraïne).
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Dividenden staatsdeelnemingen
 De dividendontvangsten vallen hoger uit dan oorspronkelijk geraamd. Dit is het effect van diverse actualisaties op basis van op dat moment recente informatie over het dividend als gevolg van de marktomstandigheden.
 Meevaller niet-belastingontvangsten
 Meerdere meevallers bij de niet-belastingontvangsten op artikel 1 Belastingen. De ontvangsten aan belasting- en invorderingsrente zijn 32 miljoen euro hoger uitgevallen dan begroot. Voor een deel is dit toe te schrijven aan hogere ontvangsten aan belastingrente in het laatste kwartaal van 2023, vooral in de vpb. Verder zijn de ontvangsten aan invorderingsrente over coronaschulden hoger uitgevallen dan begroot (circa 10 miljoen euro). De ontvangsten als gevolg van het doorbelasten van vervolgingskosten (zijnde bijvoorbeeld aanmaningen en dwangbevelen) zijn 24 miljoen euro hoger uitgevallen. Dit is met name toe te schrijven aan hogere ontvangsten in relatie tot de omzet-, loon- en inkomstenbelasting dan verwacht in het laatste kwartaal van 2023. De boeteontvangsten zijn 22 miljoen euro hoger uitgevallen. Dit is onder andere toe te schrijven aan hogere boeteontvangsten in relatie tot de omzet- en loonbelasting in december. De apparaatsontvangsten zijn 18 miljoen euro hoger uitgevallen. Er zijn 11 miljoen euro hogere ontvangsten vanuit het UWV welke zijn gerelateerd aan de Ziektewet en ontvangen transitievergoedingen. Daarnaast zijn er 3 miljoen euro extra ontvangsten vanuit het leveren van extra facilitaire diensten aan verschillende afnemers. 2 miljoen euro extra ontvangsten zijn ontstaan vanuit detachering van personeel.
 Terugbetaling van SBN
 De ontvangsten zijn 22 miljoen euro lager dan begroot omdat de terugbetaling van SBN niet is geboekt als een ontvangst, maar als een negatieve uitgave op de post compensatie private schulden. Er is voor gekozen om dit bedrag negatieve uitgaven te boeken, omdat het in principe geen ontvangst, maar een terugbetaling van eerder gemaakte kosten. Het boeken van de terugbetaling als negatieve uitgave is een van de redenen waarom er onderbesteding is bij de compensatie private schulden.
 Overige mee- en tegenvallers
 Dit betreft het saldo van een aantal meevallers waaronder op de schaderestituties van de EKV polissen en op de apparaatsontvangsten.
 Technisch
 Afdrachten Staatsloterij
 Om te voldoen aan de Wet op de kansspelen wordt in de begroting en verantwoording een technische post opgenomen bij zowel de uitgaven als ontvangsten ter hoogte van de afdrachten van de Staatsloterij. De post is bijgesteld met 18,2 miljoen euro.
 Correctie onttrekking begrotingsreserve
 Bĳ de tweede suppletoire begroting is een verwacht bedrag van 165 miljoen euro aan openstaande vorderingen definitief oninbaar verklaard. Deze mutatie brengt geen kasstroom met zich mee. Dit is per abuis wel zo verwerkt bĳ de tweede suppletoire begroting en wordt nu gecorrigeerd.
 Overig technisch
 Lagere ontvangsten bij de premies en schaderesituties herverzekering leverancierskredieten.
 Niet-plafondrelevant
 Meevaller aan-/verkoop vermogenstitels
 De per saldo meevaller vanwege de aan- en verkoop van vermogenstitels, betreffende de verkoop van aandelen ABN AMRO.
 Toename munten in circulatie
 In 2023 zijn er via DNB meer munten in omloop gebracht dan dat er uit omloop zijn teruggekomen. Als gevolg daarvan heeft DNB het afgelopen jaar per saldo een bedrag van 11 miljoen euro aan nominale waarde van in de markt uitgezette munten aan de schatkist toegevoegd.
 Dividenden staatsdeelnemingen
 De dividendontvangsten vallen hoger uit dan oorspronkelijk geraamd. Dit is het effect van diverse actualisaties op basis van op dat moment recente informatie over het dividend als gevolg van de marktomstandigheden.
 Schaderestituties EKV
 De verwachte schaderestituties EKV zijn 19 miljoen euro lager dan oorspronkelijk begroot. Vanwege het vraag gestuurde karakter zijn er verschillen tussen de ramingen en realisaties.
 Overig niet-plafondrelevant
 Dit betreft voornamelijk de hogere renteontvangsten op de lening aan Griekenland vanwege rentewijzigingen.
 
 
 
 Nationale Schuld
 
 
 IXA Nationale schuld: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 38.885
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 9.285
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 48.170
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 146
 
 
 
 
 
 Rente vlottende schuld
 
 
 120
 
 
 
 
 Rentelasten kasbeheer
 
 
 19
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 9.450
 
 
 
 
 
 Mutatie vlottende schuld
 
 
 10.640
 
 
 
 
 Aflossing vaste schuld
 
 
 45
 
 
 
 
 Rente derivaten
 
 
 11
 
 
 
 
 Mutaties in rekening-courant en deposito
 
 
 ‒ 200
 
 
 
 
 Verstrekte leningen
 
 
 ‒ 372
 
 
 
 
 Rente kasbeheer
 
 
 ‒ 674
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 57.766
 
 
 
 
 
 
 
 IXA Nationale schuld: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 69.375
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 2.956
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 72.331
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 177
 
 
 
 
 
 Rente vlottende schuld
 
 
 177
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 1.527
 
 
 
 
 
 Uitgifte vaste schuld
 
 
 317
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen
 
 
 43
 
 
 
 
 Mutaties in rekening-courant en deposito
 
 
 ‒ 1.887
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 70.982
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Technisch
 Rente vlottende schuld
 De rentelasten op de vlottende schuld zĳn circa 120 miljoen euro hoger uitgevallen doordat, onder andere, de uitgifte van Dutch Treasury Certificates (DTC's) in de laatste maanden van het jaar tegen een hogere rente heeft plaatsgevonden dan waarmee in de tweede suppletoire begroting rekening is gehouden. Daarnaast hebben transacties op de geldmarkt ten behoeve van kortetermĳnfinanciering geleid tot extra rentelasten.
 Rentelasten kasbeheer
 De rentelasten op het kasbeheer zĳn 19 miljoen euro hoger uitgevallen, met name doordat er meer middelen door de deelnemers van schatkistbankieren worden aangehouden op de rekeningen-courant en deposito’s dan waarmee rekening is gehouden in de tweede suppletoire begroting.
 Overig technisch
 Deze post bestaat uit diverse technische mutaties die onder de ondergrens vallen.
 Niet-plafondrelevant
 Mutatie vlottende schuld
 De eindstand van de uitstaande schuld op de geldmarkt is het gevolg van meerdere ontwikkelingen gedurende het jaar. De belangrijkste ontwikkelingen zijn de ontwikkeling van het kassaldo, de keuze voor de omvang van de financiering op de kapitaalmarkt, het onderpand in contanten dat is ontvangen voor de derivaten en de vervroegde aflossingen. Doordat het kastekort lager is uitgevallen dan werd geraamd bĳ de tweede suppletoire begroting, is 10,6 miljard euro van de vlottende schuld additioneel afgelost.
 Aflossing vaste schuld
 Eind 2023 heeft een vervroegde aflossing van een staatsobligatie plaatsgevonden. Hierdoor vielen de aflossingen van de vaste schuld per saldo 45 miljoen euro hoger uit dan begroot bĳ de tweede suppletoire begroting.
 Rente derivaten
 De rentelasten derivaten zijn 11 miljoen euro hoger uitgevallen als gevolg van de hoger dan verwachte rentepercentages die op de variabele delen van de rentederivaten zijn gerealiseerd.
 Mutaties in rekening-courant en deposito
 Het saldo van de rekeningen-courant van de decentrale overheden is toegenomen terwĳl er een lichte daling (circa 200 miljoen euro) werd verwacht bĳ de tweede suppletoire begroting.
 Verstrekte leningen
 Het bedrag aan verstrekte leningen is in totaal 372 miljoen euro lager dan bĳ de tweede suppletoire begroting werd geraamd. Dit komt doordat het aantal leningen verstrekt aan agentschappen en RWT's lager is uitgevallen dan begroot.
 Rente kasbeheer
 De rentelasten op het kasbeheer zĳn circa 674 miljoen euro lager uitgevallen, met name doordat er minder middelen door de sociale fondsen worden aangehouden op de rekeningen-courant dan waarmee rekening is gehouden in de tweede suppletoire begroting.
 Overig niet-plafondrelevant
 Deze post bestaat uit diverse niet-plafondrelevante mutaties die onder de ondergrens vallen.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Technisch
 Rente vlottende schuld
 De rentebaten op de vlottende schuld vallen circa 177 miljoen euro hoger uit als gevolg van de hoger dan verwachte rente die de staat heeft ontvangen over het schatkistsaldo en de op de geldmarkt uitgezette middelen.
 Overig technisch
 Deze post bestaat uit diverse technische mutaties die onder de ondergrens vallen.
 Niet-plafondrelevant
 Uitgifte vaste schuld
 Bĳ de uitgifte van Nederlandse staatsleningen is in het najaar circa 317 miljoen euro meer opgehaald dan waar in de tweede suppletoire begroting rekening mee is gehouden. In de begroting werd uitgegaan van een kapitaalmarktberoep van afgerond 46 miljard euro.
 Aflossingen op leningen
 In 2023 is circa 43 miljoen euro meer aan leningen afgelost dan bĳ de tweede suppletoire begroting werd geraamd. Deelnemers van schatkistbankieren hebben de mogelĳkheid om hun leningen (deels) vervroegd af te lossen, bĳvoorbeeld bĳ verkoop van de activa waarvoor was geleend.
 Mutaties in rekening-courant en deposito
 Per saldo is door de sociale fondsen, RWT’s, agentschappen en decentrale overheden gezamenlĳk minder geld op de rekeningen-courant aangehouden dan bĳ de tweede suppletoire begroting werd geraamd. Het saldo van de rekeningen-courant van de sociale fondsen is circa 4,2 miljard euro minder toegenomen dan begroot. Het saldo van de rekeningen-courant van de RWT’s, agentschappen en decentrale overheden is circa 2,3 miljard euro meer toegenomen dan begroot.
 Overig niet-plafondrelevant
 Deze post bestaat uit diverse niet-plafondrelevante mutaties die onder de ondergrens vallen.
 
 
 
 
 Defensie (inclusief Defensiematerieelbegrotingsfonds)
 
 
 
 Defensie
 
 
 X Defensie: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 15.039
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota 2023
 
 
 
 
 15.062
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 62
 
 
 
 
 
 Onderuitputting 2023
 
 
 ‒ 62
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 
 Mutaties met Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 
 Oekraïne
 
 
 101
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk 2023 (nota)
 
 
 
 
 15.122
 
 
 
 
 
 
 
 X Defensie: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 142
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 151
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota 2023
 
 
 
 
 293
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 
 Onderuitputting 2023
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 73
 
 
 
 
 
 Oekraïne
 
 
 ‒ 73
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk 2023 (nota)
 
 
 
 
 223
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Onderuitputting 2023
 Dit betreft het saldo van meerdere uitgavenmutaties die zich na de NJN hebben voorgedaan. Een gedeelte hiervan heeft betrekking op het Nationaal Fonds Ereschuld (16,4 miljoen euro), omdat het aantal afgehandelde RVS zaken is afgenomen in het tweede gedeelte van het jaar. Daarnaast betreft het een lagere benutting (14,6 miljoen euro) van het Budget Internationale Veiligheid (BIV), dat een voorziening is binnen HGIS.
 Mutaties met Defensiematerieelbegrotingsfonds
 De onderliggende mutaties worden toegelicht op de uitgavenzijde van het Defensiematerieelbegrotingsfonds.
 Overig technisch
 Het gaat om de opwaartse budgetbijstellingen die zijn opgenomen in de Veegbrief. Dit omvat onder andere hogere uitgaven aan eigen personeel van 5 miljoen euro en 5 miljoen euro voor dienstreizen en het HR ecosysteem, een netwerk voor personele diensten. De Veegbrief is eind december 2023 aan de Tweede Kamer aangeboden.
 Oekraïne
 Bij de Najaarsnota is het budget voor Oekraïne naar beneden bijgesteld met 181 miljoen euro. Aan het eind van het jaar zijn er echter hogere uitgaven gedaan. Deze uitgaven zijn gedaan voor een onvoorziene btw-afdracht voor aanschaf van munitie vanwege onduidlijkheid rondom de toepassing van btw-regels (26 miljoen euro), brandstofvoorziening (17 miljoen euro), het sneller leveren van kleding en uitrusting, en voor overige uitgaven door commerciële verwerving en directe aanschaf van materieel dat is bestemd voor Oekraïne.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Onderuitputting 2023
 Dit betreft lagere ontvangsten bij Commando Materieel en IT. De raming is te hoog gebleken tijdens uitvoering van de begroting.
 Technisch
 Dit betreft onder meer een ontvangen betaling van Eindhoven Airport voor medegebruik, verkregen subsidie voor European Civil Protection and Humanitatrian Air Operations, en hogere teruggave uit het Foreign Military Sales (FMS) Holding Accounts (aanschaf van militair materieel via de Amerikaanse overheid) als gevolg van Case Closures.
 Oekraïne
 De lagere ontvangsten zijn het gevolg van de samenwerkingsverbanden voor militaire steun aan Oekraïne. Deze steun wordt soms samen met andere landen georganiseerd, waarbij zij bijdragen aan de gezamenlijke aanschaf van materieel. Niet alle verwachte ontvangsten van de samenwerkende landen zijn genoten in 2023, waardoor deze ontvangsten naar 2024 verschuiven.
 
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 6.679
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 1.051
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota 2023
 
 
 
 
 5.628
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 214
 
 
 
 
 
 Onderuitputting 2023
 
 
 ‒ 174
 
 
 
 
 Vrijval valutaresultaten
 
 
 ‒ 37
 
 
 
 
 Teruggave compensatie valutaschommelingen
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 200
 
 
 
 
 
 Versnelling verwerving Patriots
 
 
 163
 
 
 
 
 Overige technisch
 
 
 37
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk 2023 (nota)
 
 
 
 
 5.614
 
 
 
 
 
 
 
 Defensiematerieelbegrotingsfonds: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 6.679
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 386
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota 2023
 
 
 
 
 6.293
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 
 Onderuitputting 2023
 
 
 14
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 Mutaties met Defensiebegroting
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk 2023 (nota)
 
 
 
 
 6.309
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Onderuitputting 2023
 De onderliggende mutaties tonen een vertraging in de realisatie van de investerings- en instandhoudingsprojecten veroorzaakt door een tekort aan personeel op de arbeidsmarkt, logistieke problemen bij de industrie, langere doorlooptijden bij het afsluiten van contracten en de toegenomen vraag naar materieel voor levering aan Oekraïne.
 Vrijval valutaresultaten
 Ontwikkelingen in de wisselkoersen van US dollars en Zweedse kronen leiden tot een vrijval van middelen, doordat termijncontracten op een gunstigere koers waren afgesloten.
 Teruggave compensatie valutaschommelingen
 Ontwikkelingen in de wisselkoersen van US dollars en Zweedse kronen leiden tot een teruggave van de compensatie die Defensie heeft ontvangen voor valutaschommelingen.
 Versnelling verwerving Patriots
 Via het NATO Support and Procurement Agency (NSPA) en in samenwerking met Europese partners is een gezamenlijke bestelling geplaatst om Patriots aan te schaffen.
 Overige technisch
 Dit betreft onder meer het budget voor de verbouwingskosten voor huisvesting met hoog risico beveiliging (20 miljoen euro).
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Onderuitputting 2023
 De hogere ontvangsten ten opzichte van de 2e suppletoire begroting zijn het gevolg van hoger dan voorziene verkopen door de Rijksdomeinen. Bij de tweede suppletoire begroting heeft een neerwaartse bijstelling van de ontvangsten plaats gevonden, welke bij de Slotwet weer is teruggedraaid.
 Mutaties met Defensiebegroting
 Deze mutaties zijn technisch nodig om het fonds in evenwicht te houden. De inhoudelijke mutaties zijn toegelicht bij de uitgaven.
 Technisch
 Dit betreft onder andere meer btw-terugontvangsten bij de Koninklijke Marine. Daarnaast is er meer gefactureerd voor diensten aan derden.
 
 
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat (inclusief Mobiliteitsfonds en Deltafonds)
 
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 XII Infrastructuur en Waterstaat: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 12.981
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 549
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 12.432
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 78
 
 
 
 
 
 Meevaller Dutch Metropolitan Innovations
 
 
 ‒ 7
 
 
 
 
 Meevaller bijdrage medeoverheden
 
 
 ‒ 9
 
 
 
 
 Meevaller TVOV
 
 
 ‒ 9
 
 
 
 
 Meevaller Luchtvaart in Transitie
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 34
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 17
 
 
 
 
 
 Mutaties met Deltafonds
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 Mutaties met Mobiliteitsfonds
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 ‒ 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 12.333
 
 
 
 
 
 
 
 XII Infrastructuur en Waterstaat: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 31
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 73
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 8
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 19
 
 
 
 
 
 Generale meevaller BVOV
 
 
 ‒ 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 47
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 Meevaller Dutch Metropolitan Innovations
 
 Dit betreft een meevaller op het Nationaal Groeifonds (NGF) project Dutch Metropolitan Innovations. De middelen komen in 2023 niet meer tot besteding en worden doorgeschoven naar 2024. Alle middelen voor het NGF vallen onder het investeringsplafond waar een 100% eindejaarsmarge geldt. Dat betekent dat alle middelen in 2024 weer worden toegevoegd aan de begroting.
 
 Meevaller bijdrage medeoverheden
 
 Er is een lagere bijdrage aan de medeoverheden. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door twee SPUK’s die laat in 2023 zijn gepubliceerd waardoor de aanvragen te laat zijn binnengekomen. Dit zijn de SPUK Regionale Aanpak Laadinfrastructuur en zero-emissie bussen.
 
 Meevaller TVOV (transitievergoeding Openbaar Vervoer)
 
 Het overschot op de transitievergoeding Openbaar Vervoer wordt afgeboekt, omdat enkele betalingen pas in 2024 plaatsvinden. Conform de afspraak tussen de ministeries van IenW en Financiën mag dit eenmalig worden meegenomen naar 2024.
 
 Meevaller Luchtvaart in Transitie
 
 Dit betreft een overschot op het subsidiebudget van het NGF-project Luchtvaart in Transitie als gevolg van minder aanvragen dan begroot. Deze middelen worden doorgeschoven naar 2024, omdat ze onder het investeringsplafond vallen.
 
 Overige mee-en tegenvallers
 
 Dit zijn kleinere meevallers. Het gaat onder andere om enkele projecten uit het NGF en Klimaatfonds die vertraging oplopen (onder andere zero-emissie binnenvaart en laadinfra). Ook zijn er meevallers op apparaatskosten.
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 Dit betreft met name overboekingen naar het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds. Het gaat onder andere om een overheveling voor vrachtwagenheffing en topsector logistiek.
 
 Technisch 
 
 
 Mutaties met Deltafonds
 
 Deze mutaties worden toegelicht op het Deltafonds.
 
 Mutaties met Mobiliteitsfonds
 
 Deze mutaties worden toegelicht op het Mobiliteitsfonds.
 
 Overig technisch
 
 Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat middelen van het investeringsplafond worden overgeheveld naar plafond Rijksbegroting. Daarnaast worden middelen voor testen voor reizigers en steun aan Oekraïne die niet tot besteding zijn gekomen weer teruggeboekt naar het generale beeld.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023, bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 Mee- en tegenvallers 
 
 Dit betreft kleinere tegenvallers. Het gaat onder andere om ontvangsten voor de Provincie Zuid-Holland en de gemeente Krimpen aan de IJssel die niet meer zijn ontvangen (circa 3,5 miljoen euro) als gevolg van vertraging van het project Exploitatie Maatschappij Krimpen (EMK). Ook zijn er minder ontvangsten binnengekomen op het artikel openbaar vervoer en spoor en het artikel wegen en verkeersveiligheid. 
 
 Technisch 
 
 
 Generale meevaller BVOV (beschikbaarheidsvergoeding openbaar vervoer)
 
 Middelen voor de BVOV die niet zijn gebruikt vallen vrij ten gunste van het generale beeld.
 
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 Mobiliteitsfonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 8.696
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 73
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 8.769
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 408
 
 
 
 
 
 Voordelig saldo hoofdwegennet vernieuwing
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 Voordelig saldo hoofdwegennet aanleg
 
 
 ‒ 27
 
 
 
 
 Voordelig saldo woningbouwmiddelen
 
 
 ‒ 33
 
 
 
 
 Voordelig saldo hoofdwegennet planuitwerking en verkenningen
 
 
 ‒ 59
 
 
 
 
 Voordelig saldo reserveringen
 
 
 ‒ 69
 
 
 
 
 Voordelig saldo gebruiksvergoeding ProRail
 
 
 ‒ 81
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 118
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 8.367
 
 
 
 
 
 
 
 Mobiliteitsfonds: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 8.696
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 129
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 8.825
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 37
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 37
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 Mutaties met Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 Overige desalderingen
 
 
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 8.795
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 Voordelig saldo ProRail
 
 Dit betreft een voordelig saldo (vertraagde uitgaven) dat wordt veroorzaakt door een lagere gebruiksvergoeding en daardoor minder uitbetaalde btw aan ProRail. Alle middelen op het Mobiliteitsfonds vallen onder het investeringsplafond waar een 100% eindejaarsmarge geldt. Dat betekent dat alle middelen in 2024 weer worden toegevoegd aan de begroting.
 
 Voordelig saldo Reserveringen
 
 Dit gaat om een voordelig saldo op de reserveringen van het Mobiliteitsfonds. Het wordt voornamelijk veroorzaakt door de verkenning OV en Wonen Utrecht van 69,5 miljoen euro die in 2023 niet meer tot besteding komt. De middelen schuiven door naar 2024.
 
 Voordelig saldo Hoofdwegennet planuitwerking en verkenningen
 
 Dit betreft een voordelig saldo op de planuitwerking en verkenningen van het hoofdwegennet. Het wordt voornamelijk veroorzaakt door vertragingen bij Stedelijk Bereikbaarheid Almere (circa 31,4 miljoen euro) en ITS en Smart Mobility (circa 7,4 miljoen euro). De vertragingen worden veroorzaakt door latere publicatie van regelingen en de daarmee behorende inwerkingtreding.
 
 Voordelig saldo Woningbouw
 
 Dit betreft woningbouwmiddelen die in 2023 niet meer tot besteding zijn gekomen. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat enkele gemeenten hun aanvragen na garantiedatum niet volledig hadden ingediend of doordat niet alle subsidieaanvragen meer in 2023 verwerkt konden worden.
 
 Voordelig saldo Hoofdwegennet realisatie
 
 Op het hoofdwegennet zijn er overschotten op de realisatie van enkele aanlegprojecten. Het gaat onder andere om Schiphol/Amsterdam-Almere doordat de risicoreservering niet nodig was en kosten voor de bouw lager zijn uitgevallen. Ook bij A28 Knooppunt Hoevelaken is 3,2 miljoen euro minder benodigd en bij de N35 Wijthmen – Nijverdal 3,8 miljoen euro. Ook door vertragingen bij bronmaatregelen en gevelisolatie van meerdere projecten is er een overschot van circa 12,7 miljoen euro.
 
 Voordelig saldo Hoofdwegennet vernieuwing
 
 In 2023 is op het hoofdproduct Hoofdwegennet Vernieuwing Euro 20,2 miljoen euro minder gerealiseerd dan verwacht. Bij Vervanging en Renovatie is circa 10 miljoen euro niet uitgegeven. Dit speelt hoofdzakelijk bij de projecten van Brienenoordbrug (circa 8 miljoen euro) waar enkele verwachte inkopen en betalingen zijn uitgesteld naar 2024 in verband met de fase waarin het project zich op dit moment bevindt en bij het project Heinenoordtunnel (circa 3 miljoen euro), waar verschillende onderdelen in de termijnstaat van de hoofdcontracten voor oplevering zijn doorgeschoven naar 2024 en daarmee ook de betaling. Daarnaast is bij het programma Intelligente Wegkantstations circa 10,5 miljoen euro niet gerealiseerd. Dit wordt veroorzaakt doordat bij de projecten Barneveld-Nijkerk, Waterberg-Apeldoorn en Muiderberg en Watergraafsmeer meer voorbereidingstijd nodig was. De start van deze projecten is hierdoor verschoven naar 2024.
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 Dit betreft veel verschillende kleinere meevallers. Het gaat onder andere om 17 miljoen euro voor veilig slim en duurzaam hoofdwegennet dat niet meer nodig is in 2023, circa 16 miljoen euro voor ERTMS, 15,7 miljoen euro minder realisatie op het hoofdvaarwegennet en circa 13 miljoen euro voor verkenning en planuitwerking personenvervoer.
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 Dit zijn overboekingen met de beleidsbegroting van Infrastructuur en Waterstaat. Het gaat voornamelijk om een overheveling van middelen voor de vrachtwagenheffing en topsector logistiek.
 
 Desalderingen
 
 Dit wordt bijna volledig verklaard doordat het project A7 Zuidelijke Ringweg Groningen een hogere ontvangst heeft dan geraamd. De overschrijding is 8,1 miljoen euro en betreft een ontvangst van de NAM voor aardbeving bestendig bouwen. Daarnaast zijn er enkele kleinere desalderingen.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 Mee- en tegenvallers
 
 Dit wordt onder andere veroorzaakt door een aantal kleinere tegenvallers. Op het hoofdwegennet is circa 25 miljoen minder ontvangen van gemeentes dan verwacht. Ook zijn de geplande EU ontvangsten voor megaprojecten verkeer en vervoer van circa 12,4 miljoen nog niet ontvangen. Daarnaast zijn er ook minder ontvangsten (circa 6,2 miljoen) op de aanleg van enkele spoorprojecten.
 
 Desalderingen 
 
 
 Mutaties met Infrastructuur en Waterstaat
 
 Deze mutaties zijn technisch nodig om het fonds in evenwicht te houden. De inhoudelijke mutaties zijn toegelicht bij de uitgaven (zie overboekingen met andere begrotingen).
 
 Overige desalderingen
 
 Dit wordt bijna volledig verklaard doordat het project A7 Zuidelijke Ringweg Groningen een hogere ontvangst heeft dan geraamd. De overschrijding is 8,1 miljoen en betreft een ontvangst van de NAM voor aardbeving bestendig bouwen. Daarnaast zijn er enkele kleinere desalderingen.
 
 
 
 Deltafonds
 
 
 Deltafonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.908
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 86
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 1.823
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 85
 
 
 
 
 
 Voordelig saldo impulsregeling klimaatadaptatie
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 Voordelig saldo investeren in waterveiligheid
 
 
 ‒ 28
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 48
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 1.734
 
 
 
 
 
 
 
 Deltafonds: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.908
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 18
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 1.926
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 19
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 Mutaties met Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 1.942
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 Voordelig saldo Investeren in waterveiligheid
 
 Dit betreft vertraagde uitgaven van circa 27,8 miljoen euro op artikel investeren in waterveiligheid. Het wordt grotendeels veroorzaakt door waterschapsprojecten binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) (onder andere Gouderak en Sterke Lekdijk) en HWBP 2 waarvoor betreffende declaraties nog niet zijn ontvangen en het doorschuiven van budget voor afwikkelen van restpunten van Ruimte voor de Rivier. Alle middelen op het Deltafonds vallen onder het investeringsplafond waar een 100% eindejaarsmarge geldt. Dat betekent dat alle middelen in 2024 weer worden toegevoegd aan de begroting.
 
 Voordelig saldo Impulsregeling klimaatadaptatie
 
 Er is een voordelig saldo van circa 9,6 miljoen euro voor impulsregeling klimaatadaptatie. Dit wordt grotendeels verklaard doordat aanvragen relatief laat binnenkwamen en niet allemaal meer beoordeeld konden worden.
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 In 2023 wordt op het artikel Investeren in Waterkwaliteit circa 7,8 miljoen minder uitgegeven dan bij de Najaarsnota 2023 werd verwacht. Dit wordt veroorzaakt binnen het Programma Kaderrichtlijn water. Het samenwerkingsproject Salmsteke heeft nog enkele problemen die moeten worden opgelost, waardoor de eindafrekening niet afgerond kan worden en doorschuift naar 2024. De maatregel in het gebied Zwarte Water heeft vertraging opgelopen en schuift ook door naar 2024. Daarnaast is er vertraging in de reguliere werkzaamheden.
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 Dit betreft een overboeking naar het btw-compensatiefonds voor de tijdelijke impulsregeling voor het treffen van maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie door provincies.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 Mee- en tegenvallers
 
 Dit wordt bijna volledig veroorzaakt door hogere ontvangsten op het artikel Investeren in Waterveiligheid van circa 19 miljoen. Deze hogere ontvangst is grotendeels het gevolg van meer ontvangsten in het kader van het Bestuursakkoord Water en een hogere ontvangst bij de Maaswerken als gevolg van vergoeding voor gemaakte kosten in begeleiden van onder andere vastgoed.
 
 Desalderingen 
 
 
 Mutaties met Infrastructuur en Waterstaat
 
 Deze mutaties zijn technisch nodig om het fonds in evenwicht te houden. De inhoudelijke mutaties zijn toegelicht bij de uitgaven (zie overboekingen met andere begrotingen).
 
 
 
 
 Economische Zaken en Klimaat (inclusief Nationaal Groeifonds)
 
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 Economische Zaken en Klimaat: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 15.955
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 715
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 15.240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 1.463
 
 
 
 
 
 Storting in begrotingsreserve duurzame energie en klimaat
 
 
 824
 
 
 
 
 Storting reserve Garantie Ondernemersfinanciering
 
 
 21
 
 
 
 
 Compensatie gemeenten en provincie (bestuurlijke afspraken)
 
 
 20
 
 
 
 
 Bijdrage RVO
 
 
 18
 
 
 
 
 Risicokapitaal SEED
 
 
 ‒ 11
 
 
 
 
 Tegemoetkoming blokaansluitingen
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 Overige materiële uitgaven
 
 
 ‒ 17
 
 
 
 
 Fund to Fund
 
 
 ‒ 18
 
 
 
 
 Lening Informal Investors
 
 
 ‒ 19
 
 
 
 
 Compensatie aanbestedende diensten SEFE-contracten
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 Duurzaam herstel Groningen
 
 
 ‒ 21
 
 
 
 
 Clustering en gebiedsfonds (bestuurlijke afspraken)
 
 
 ‒ 24
 
 
 
 
 Innovatiekrediet
 
 
 ‒ 24
 
 
 
 
 Garantie BMKB
 
 
 ‒ 27
 
 
 
 
 PPS toeslag
 
 
 ‒ 27
 
 
 
 
 ISDE-regeling (niet Klimaatfonds)
 
 
 ‒ 36
 
 
 
 
 Tegemoetkoming vaste lasten
 
 
 ‒ 44
 
 
 
 
 Vergoeding waardedaling Groningen
 
 
 ‒ 47
 
 
 
 
 Economisch Veiligheid Fonds
 
 
 ‒ 50
 
 
 
 
 Onderuitputting NGF projecten
 
 
 ‒ 89
 
 
 
 
 Vergoeding fysieke schade
 
 
 ‒ 129
 
 
 
 
 Tijdelijk prijsplafond energie kleinverbruikers 2023
 
 
 ‒ 130
 
 
 
 
 Onderuitputting Klimaatfonds
 
 
 ‒ 158
 
 
 
 
 Versterkingsoperatie Groningen
 
 
 ‒ 171
 
 
 
 
 Tegemoetkoming Energiekosten
 
 
 ‒ 174
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 ‒ 365
 
 
 
 
 Onderuitputting SDE++
 
 
 ‒ 730
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 14
 
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 Overig technisch
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 113
 
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 Deep Tech Fund
 
 
 ‒ 15
 
 
 
 
 Fonds Alternatieve Financiering
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 ETCI
 
 
 ‒ 78
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 13.652
 
 
 
 
 
 
 
 Economische Zaken en Klimaat: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 17.065
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 7.521
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 9.544
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 1.666
 
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 64
 
 
 
 
 Innovatiekredieten
 
 
 33
 
 
 
 
 Nationaal Programma Groningen (bijdrage NAM)
 
 
 ‒ 25
 
 
 
 
 Tegemoetkoming vaste lasten
 
 
 ‒ 26
 
 
 
 
 Apparaat NCG
 
 
 ‒ 36
 
 
 
 
 Fund to Fund
 
 
 ‒ 66
 
 
 
 
 Ontvangsten NAM versterkingsoperatie
 
 
 ‒ 91
 
 
 
 
 Dividenduitkering EBN
 
 
 ‒ 222
 
 
 
 
 Ontvangsten NAM schadeafhandeling
 
 
 ‒ 564
 
 
 
 
 Ontvangsten Mijnbouwwet
 
 
 ‒ 734
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 42
 
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 30
 
 
 
 
 ROM's
 
 
 30
 
 
 
 
 ETS-ontvangsten
 
 
 ‒ 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 7.920
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Storting in begrotingsreserve duurzame energie en klimaat
 De storting in de reserve duurzame energie is hoger dan geraamd bij de Najaarsnota. Dit wordt onder andere veroorzaakt door reguliere onderbesteding binnen het SDE++ (Stimulering Duurzame Energieproductie) domein, onderuitputting bij de ISDE (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing), het flankerend beleid, en de HER (Hernieuwbare Energietransitie). Daarnaast worden ook de extra ontvangsten aan terugontvangen subsidievoorschotten op de regelingen binnen het SDE-domein in de reserve gestort.
 Storting reserve Garantie Ondernemersfinanciering
 Er zijn begrotingsreserves garantieregelingen zoals de Garantie Ondernemersfinanciering (GO). De garantieregelingen zijn in principe intertemporeel kostendekkend; de te realiseren premieontvangsten zijn naar verwachting toereikend voor het afdekken van eventuele verliesdeclaraties. Aan het eind van het begrotingsjaar wordt op basis van het gebruik van deze faciliteiten en de daarbij behorende gerealiseerde ontvangsten en uitgaven vastgesteld of er een aanvullende onttrekking of storting van de reserve dient plaats te vinden. In 2023 kon 21 miljoen euro in de reserve worden gestort.
 Compensatie gemeenten en provincie (bestuurlijke afspraken)
 Voor de uitvoering van de bestuurlijke afspraken met de medeoverheden (compensatie gemeenten en provincie) is meer gerealiseerd (20 miljoen euro) dan geraamd. Dekking hiervoor komt vanuit het budget voor ‘Clustering en gebiedsfonds’ (14 miljoen euro) en de middelen die in de kabinetsreactie op PEGA (Parlementaire Enquêtecommissie Aardgaswinning Groningen) zijn toegezegd.
 Bijdrage RVO
 Bij meerdere projecten is vertraging opgelopen, waardoor minder uitvoeringskosten zijn bevoorschot. Hieronder valt de onderuitputting van 10 miljoen euro op de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)-uitgaven op het Toekomstfonds. Er is ook een tegenvaller van 29 miljoen euro. Dit komt doordat de RVO-opdracht voor de werkzaamheden van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) in 2023 is verrekend met een positief saldo op de RVO-opdracht ten behoeve van het IMG in 2022. Netto komt deze post daardoor uit op een tegenvaller van afgerond 18 miljoen euro.
 Risicokapitaal SEED
 Doordat in eerdere jaren vertraging is opgelopen, wordt er minder besteed dan origineel geraamd voor de SEED-regeling (System for Exchange of Excise Data). Eerder in het jaar is het budget al naar beneden bijgesteld en bij de Slotwet wordt nog eens 11 miljoen euro afgeboekt.
 Tegemoetkoming blokaansluitingen
 Er is in 2023 16,4 miljoen euro minder uitgegeven dan dat er budget was. De reden hiervoor is dat de behandeling van een deel van de aanvragen voor de Tegemoetkoming blokaansluitingen (TTB) is vertraagd naar 2024. Dit komt door het feit dat de aanvraagtermijn afliep op 31 oktober 2023.
 Overige materiële uitgaven
 Bij het apparaat is de realisatie van overige materiële uitgaven lager uitgevallen dan geraamd bij de Najaarsnota. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een aanpassing van de administratieve structuur.
 Fund to Fund
 Onder het Fund to Fund worden het Dutch Venture Initiative en Dutch Venture Initiative II uitgevoerd door de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) Oost NL. Omdat de ontvangsten op de fondsen door Oost NL opnieuw worden ingezet, zijn er dit jaar minder middelen aan de ROM Oost NL uitbetaald.
 Lening Informal Investors
 De regeling Vroegefasefinanciering biedt financiering in de vorm van een lening voor innovatieve bedrijven in een vroege ontwikkelingsfase. De omvang en het moment van uitbetalingen is afhankelijk van de aanvragen van de provincies als uitvoerder van het regionale luik, innovatieve bedrijven en starters. Het aantal aanvragen van bedrijven viel lager uit dan verwacht. De provincies mogen eenmaal per drie jaar een aanvraag doen.
 Compensatie aanbestedende diensten SEFE-contracten
 De regeling werd op 1 november in plaats van de geplande 1 september opengesteld. Er zijn daarna in 2023 geen aanvragen binnengekomen. Om die reden is het geraamde bedrag niet uitgegeven.
 Duurzaam herstel Groningen
 Om te voorkomen dat het budget een vertragende factor zou vormen voor de uitvoering van de regeling voor Duurzaam Herstel is voor 2023 een ruime raming aangehouden. In 2024 worden echter pas de eerste uitkeringen verwacht voor deze regeling, waardoor het budget van uit de tweede suppletoire begroting niet tot besteding is gekomen.
 Clustering en gebiedsfonds (bestuurlijke afspraken)
 Er is minder gerealiseerd dan geraamd, omdat er door de medeoverheden in 2023 minder aanvragen zijn gedaan dan verwacht. Het ritme van deze uitgaven hangt samen met het ritme van de versterkingsoperatie dat daarop vooruit loopt.
 Innovatiekrediet
 De technische Innovatiekredietprojecten hebben lage kasuitgaven gehad in 2023. Dit komt door vertragingen in de projectuitvoering. Ook is er minder verleend en kwamen de toekenningen later op gang dan aan het begin van het jaar de verwachting was.
 Garantie BMKB
 Voor de Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) hebben bedrijven minder aanvragen bij financiers gedaan dan het garantieplafond toelaat. Dit is een herkenbare trend uit de afgelopen jaren. Doordat minder aanvragen zijn gedaan en doordat er minder bedrijven failliet zijn gegaan, zijn er minder schadeclaims uitbetaald.
 PPS toeslag
 Door het karakter van de open einde regeling Publiek-private samenwerking (PPS) is het lastig om bij te sturen op prognoses. De Topconsortia Kennis en Innovatie (TKI's) hebben in de laatste maanden van 2023 minder bevoorschotting gevraagd dan eerder geprognotiseerd was. Dit komt mogelijk door de herzieningen in de regeling en het overgangsjaar waarbij het een en ander wijzigt bij de verschillende TKI’s.
 ISDE-regeling
 Er heeft 36 miljoen euro onderuitputting plaatsgevonden op de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE). Dit wordt vooral veroorzaakt doordat de zekerheidsmarge niet volledig is gebruikt. Deze onderuitputting wordt gestort in de begrotingsreserve duurzame energie en klimaat.
 Tegemoetkoming vaste lasten
 De verlaging van het budget van Tegemoetkoming vaste lasten (TVL) betreft een bijstelling van het budget op basis van actuele ramingen van de RVO. De planning en uitkomsten van bezwaar- en beroepsprocedures zijn lastig te ramen. De realisatie valt 44 miljoen euro lager uit.
 Vergoeding waardedaling Groningen
 Mede vanwege de actualisatie van de regeling waarbij bewoners zijn gemotiveerd voor 1 januari 2023 hun aanvraag te doen, neemt het aantal aanvragen voor deze regeling af. Daarnaast heeft het grootste gedeelte van de bewoners die in aanmerking komen nu een aanvraag gedaan.
 Economisch Veiligheid Fonds
 In de zomer van 2023 is besloten 100 miljoen euro te reserveren voor de Economische Veiligheidsfaciliteit. Deze is nader verdeeld in 50 miljoen euro voor 2023 en in 2024. De uitwerking van de faciliteit was in 2023 nog niet afgerond, waardoor de eerste tranche van 50 miljoen euro nog niet overgemaakt is naar InvestNL. Dit zal in 2024 alsnog gebeuren.
 Onderuitputting NGF projecten
 Op verschillende NGF-projecten (Nationaal Groeifonds) op de EZK-begroting heeft onderuitputting plaatsgevonden. Dit komt in de meeste gevallen door vertraging in de uitvoering, zoals bij het project Groenvermogen (34 miljoen euro) en Circulaire Plastics (15 miljoen euro). Diverse subsidieregelingen - waaronder de ondersteuning van grootschalige demonstraties en ketenprojecten via een zogenaamde `opschalingsregeling’ - zijn of worden later gepubliceerd dan voorzien.
 Vergoeding fysieke schade
 In afwachting van de uitwerking van de PEGA-maatregelen die zien op de schadeafhandeling hebben bewoners de mogelijkheid gekregen hun schademelding te pauzeren. Het budget voor de regeling fysieke schade in 2023 is daarom niet volledig tot besteding gekomen.
 Tijdelijk prijsplafond energie kleinverbruikers 2023
 Er is 129 miljoen euro minder uitgegeven aan het tijdelijk prijsplafond voor kleinverbruikers in 2023 dan eerder geraamd. De reden hiervoor is dat een deel van de eindafrekeningen plaats zal vinden in 2024.
 Versterkingsoperatie Groningen
 De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) is relatief hogere versterkingsverplichtingen aangegaan ten opzichte van de aanname in de Najaarsnota. Aangezien de kasuitgaven grotendeels volgen op de verplichtingen over de tijdsperiode tussen Mijlpaal 10 en Mijlpaal 11 volgen de kasuitgaven verspreid over gemiddeld één jaar. Hierdoor zijn de hogere aangegane verplichtingen niet volledig gerealiseerd in 2023 en zullen deels gaan plaatsvinden in 2024.
 Onderuitputting Klimaatfonds
 Ten opzichte van de Najaarsnota heeft nog 158 miljoen euro onderuitputting op het Klimaatfonds plaatsgevonden. Dit wordt met name veroorzaakt door onderuitputting op de ISDE-regeling (53 miljoen euro), onderuitputting voor middelen onderzoek nieuwbouw kerncentrales (24 miljoen euro) onderuitputting op het programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (14 miljoen euro) en onderuitputting op de IPCEI waterstofmiddelen ten behoeve van golf 2 (12 miljoen euro).
 Tegemoetkoming Energiekosten
 Op basis van het gebruik van de Tegemoetkoming Energiekosten (TEK) in het afgelopen jaar is de raming neerwaarts bijgesteld. Het aantal aanvragen en de hoogte van de aanvragen bleken lager dan de aangepaste raming. Op dit moment lopen er nog afrondingen van aanvragen en bezwaren op vaststellingen bij de RVO die in 2024 en verder moeten worden uitbetaald.
 Diversen
 Onder deze post vallen diverse mee- en tegenvallers. Er zijn bijvoorbeeld minder kasuitgaven geweest dan geraamd op het instrument knelpunten (bestuurlijke afspraken) voor Groningen. Daarnaast waren er minder aanvragen op de garantie Ondernemersfinanciering Corona.
 Onderuitputting SDE++
 Binnen het SDE++ domein heeft 730 miljoen euro onderuitputting plaatsgevonden. Deze middelen worden gestort in de begrotingsreserve duurzame energie en klimaattransitie.
 Overboekingen met andere begrotingen
 Diversen
 Hieronder valt bijvoorbeeld een overboeking van de VWS-begroting naar de EZK-begroting van 6 miljoen euro voor het programma "Coalitie leefstijl in de zorg", dat door de Nederlandse organisatie voor Toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) zal worden uitgevoerd met betrekking tot de tweede helft van 2023. Daarnaast heeft het ministerie van Financiën alle advieskosten voor de participatie in Stedin betaald. Conform afspraak wordt de helft van het totaalbedrag tot een maximum van 0,6 miljoen euro bij EZK in rekening gebracht. In 2023 is er voor ruim 1,7 miljoen door bovengenoemde partijen aan Financiën gefactureerd.
 Technisch
 Diversen
 Hieronder vallen verschillende technische mutaties. Binnen artikel 5 wordt er bijvoorbeeld 14 miljoen euro overgeboekt tussen twee instrumenten: van Clusterwoningen Bestuurlijke afspraken (BA blok B) naar Personeelskosten gemeente en provincie (BA), omdat de gemeenten in het aardbevingsgebied een incidentele uitkering ontvangen in het kader van een soepel verloop van de versterkingsoperatie. Daarnaast valt hieronder de in-kind leveringen aan Oekraïne van goederen die bijdragen aan het herstel van de energie-infrastructuur in Oekraïne.
 Overig technisch
 Voor de subsidieroute van het NGF was 10,3 miljoen euro aan kasruimte aangehouden voor twee projecten. Uiteindelijk zijn er geen uitgaven gedaan in 2023. Om deze reden wordt dit bedrag nu afgeboekt en doorgeschoven naar 2024.
 Niet-plafondrelevant
 Diversen
 Hieronder valt bijvoorbeeld het Dutch Future Fund. Dit was onderdeel van het steun- en herstelpakket van augustus 2020. Na enkele jaren vertraging zijn dit jaar begonnen de eerste capital calls aan InvestNL uitbetaald. Zoals ook benoemd bij de tweede suppletoire begroting is niet het gehele budget benut in 2023.
 Deep Tech Fund
 Het Deep Tech Fund is als onderdeel van het steun- en herstelpakket van augustus 2020 dit jaar, na enkele jaren vertraging, begonnen met de eerste capital calls via InvestNL. Zowel bij de tweede suppletoire begroting als bij de Slotwet zijn middelen die niet benut worden afgeboekt.
 Fonds Alternatieve Financiering
 Het Fonds Alternatieve Financiering is onderdeel van het steun- en herstelpakket van augustus 2020. De uitfinanciering van het fonds vindt plaats op basis van de kredietbehoefte van de uitvrager. Er zijn in 2023 lagere capital calls geweest dan begroot. Dit is deels het gevolg van de middelen uit 2022 die in 2023 via eindejaarsmarge weer zijn opgevraagd.
 ETCI
 Het European Tech Champions Initiative (ETCI) is een nieuw Europees fonds dat belegd is bij EIF. Nederland neemt sinds 2023 deel aan ETCI met een totale bijdrage van 100 miljoen euro. Uitbetalingen vinden plaats op basis van capital calls. In 2023 heeft de eerste capital call plaatsgevonden.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Diversen
 Bij diverse regelingen is sprake van minder ontvangsten dan verwacht. Het gaat om ontvangsten bij de regeling Groeifaciliteit (6 miljoen euro), Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) (8 miljoen euro) en de Garantie Ondernemingsfinanciering (8 miljoen euro). Dit heeft te maken dat de provisie ontvangsten afhankelijk zijn van het aantal verstrekte garanties. Zowel bij de BMKB, de GO (Garantie Ondernemersfinanciering) en de groeifaciliteit zijn minder garanties verstrekt dan het garantieplafond toelaat.
 Innovatiekredieten
 Op de regeling Innovatiekredieten zijn meer ontvangsten gerealiseerd dan begroot. In 2023 heeft er een Innovatiekrediet project in één keer de lening afgelost. Dit bedroeg 35 miljoen euro. Deze aflossing is hoofdverantwoordelijk voor de hoge ontvangsten op dit instrument. Normaal gesproken lossen projecten hun lening verspreid over meerdere jaren af.
 Nationaal Programma Groningen (bijdrage NAM)
 De bijdrage van de NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij) aan het NPG (Nationaal Programma Groningen) is niet ontvangen, omdat hiervoor geen factuur is gestuurd in 2023. De ontvangsten worden verwacht in 2024. Dit staat los van de ontvangsten voor schade en versterken.
 Tegemoetkoming vaste lasten
 Er is minder TVL-subsidie (Tegemoetkoming vaste lasten) terugbetaald dan is geraamd. Dit komt mede door de lopende beroeps- en bezwaarprocedures. Het is steeds lastiger voor bedrijven om aan de betalingsregelingen te voldoen.
 Apparaat NCG
 Bij de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) is de realisatie van de ontvangsten 35,7 miljoen euro lager dan geraamd. Dit komt doordat niet alle kosten over 2023 in rekening zijn gebracht.
 Fund to Fund
 Zowel bij de Slotwet als eerder bij de Najaarsnota zijn de ontvangsten van de Dutch Future Initiatives lager dan was geraamd.
 Ontvangsten NAM versterkingsoperatie
 Er is 91 miljoen euro minder ontvangen van de NAM dan geraamd voor de versterkingsoperatie doordat NAM slechts 60% van de factuur betaalt. De geraamde ontvangsten schuiven door naar 2024.
 Dividenduitkering EBN
 De realisatie van de dividenduitkering EBN (Energie Beheer Nederland) is lager dan bij de Najaarsnota geraamd, enerzijds vanwege een lagere verwachte winst in 2023 en een bijgesteld balanstotaal. Daarnaast wordt dividendbelasting ingehouden die pas in 2024 door EZK van de Belastingdienst terugontvangen kan worden.
 Ontvangsten NAM schadeafhandeling
 De heffing voor de in 2022 gemaakte kosten door het IMG van de schadeafhandeling wordt later dan gepland verstuurd, waardoor er in 2023 564 miljoen euro minder wordt ontvangen dan geraamd. De ontvangsten vanuit de NAM zullen naar verwachting pas in 2024 ontvangen worden.
 Ontvangsten Mijnbouwwet
 Op de ontvangsten van de Mĳnbouwwet is in 2023 een bedrag van 733,5 miljoen euro minder ontvangen dan geraamd doordat de rapportage die voor de raming gebruikt wordt niet bleek aan te sluiten op de realiteit.
 Niet-plafondrelevant
 Diversen
 Hieronder vallen de ontvangsten op de Opslag Duurzame Energie (ODE). Door een herziening van de verdeelsleutel tussen de Energiebelasting en de ODE vallen de ontvangsten voor de ODE hoger uit met 35 miljoen euro.
 ROM's
 Via de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's) zijn er meer ontvangsten binnen gekomen dan geraamd, specifiek heeft dit betrekking op de ontvangsten op de Corona Overbruggingsleningen. Hiervoor zijn in 2023 meer leningen afgelost dan gepland.
 ETS-ontvangsten
 De ETS-ontvangsten (European Union Emissions Trading System) zijn afhankelijk van de marktprijs van ETS-emissierechten op de veiling. Voor de raming wordt gebruik gemaakt van een schatting van deze prijs. De prijs is in werkelijkheid variabel; dat verklaart de lager dan geraamde ETS-ontvangsten.
 
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 Nationaal Groeifonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.573
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 1.562
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Nationaal Groeifonds: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.573
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 1.562
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Technisch
 Voor de subsidieroute van het Nationaal Groeifonds (NGF) was 10,3 miljoen euro aan kasruimte aangehouden voor twee projecten. Uiteindelijk zijn er geen uitgaven gedaan in 2023. Om deze reden wordt dit bedrag nu afgeboekt en doorgeschoven naar 2024.
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Desalderingen
 Deze mutaties zijn technisch nodig om het fonds in evenwicht te houden. De inhoudelijke mutaties zijn toegelicht bij de uitgaven.
 
 
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (inclusief Diergezondheidsfonds)
 
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 XIV Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 2.776
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 48
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 2.728
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 454
 
 
 
 
 
 Onderuitputting Brexit Adjustment Reserve
 
 
 ‒ 66
 
 
 
 
 Onderuitputting bronmaatregelen
 
 
 ‒ 154
 
 
 
 
 Onderuitputting Transitiefonds
 
 
 ‒ 167
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 66
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Technische correctie doorbelasting shares
 
 
 2
 
 
 
 
 BTW Compensatiefonds SPUK natuurmonitoring
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 Desaldering Apurement reserve
 
 
 4
 
 
 
 
 Meerontvangsten CO2-heffing glastuinbouw
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 2.277
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Onderuitputting Brexit Adjustement Reserve
 Op een aantal maatregelen voor de visserij die gefinancierd worden uit de Brexit Adjustment Reserve is onderuitputting opgetreden. Dit betreft de saneringsregeling (58 miljoen euro) en de liquiditeitsregeling (12 miljoen euro). Daartegenover staat een kleine overuitputting op de stilligregeling (4 miljoen euro). Dit wordt grotendeels verklaard door de onduidelijkheid over het definitieve aantal aanmelders voor de saneringsregeling.
 Onderuitputting Transitiefonds
 Een aantal maatregelen die gefinancierd worden uit het Transitiefonds is vertraagd, waardoor minder budget is uitgegeven. Dit betreft voornamelijk versnellingsmaatregelen (75 miljoen euro) en uitbetaling van de Lbv-plus (28 miljoen euro).
 Onderuitputting bronmaatregelen
 Een deel van het budget voor bronmaatregelen is niet tot besteding gekomen. Dit betreft 80 miljoen euro die gereserveerd was voor een aantal specifieke (bovenwettelijke) nader te bepalen stikstofmaatregelen op het gebied van industrie, bouw en mobiliteit, 35 miljoen euro voor waterbassins mest, 10 miljoen euro voor de legalisatie van PAS-melders en nog een aantal kleinere posten.
 Desalderingen
 Desaldering Apurement reserve
 In 2020 heeft de Europese Commissie een audit uitgevoerd op de areaal-gebonden regelingen en de graasdierpremie. Naar aanleiding van deze audit is een conformiteitsprocedure doorlopen. Dit heeft geresulteerd in een financiële korting van 3,9 miljoen euro. Dit betreft een onttrekking uit de Apurement reserve om deze korting op te vangen.
 Meerontvangsten CO2-heffing glastuinbouw
 Er zijn meer ontvangsten gerealiseerd uit de CO2-heffing glastuinbouw. Deze middelen zijn aan de begrotingsreserve landbouw toegevoegd.
 
 XIV Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 79
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 87
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 166
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Desalderingen
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 Desaldering Apurement reserve
 
 
 4
 
 
 
 
 Meerontvangsten CO2-heffing glastuinbouw
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 171
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Desalderingen
 Desaldering Apurement reserve
 Dit beteft een onttrekking uit de Apurement reserve om een boete die de Europese Commissie heeft opgelegd te kunnen betalen.
 Meerontvangsten CO2-heffing glastuinbouw
 Er zijn meer ontvangsten gerealiseerd uit de CO2-heffing glastuinbouw. Deze middelen zijn aan de begrotingsreserve landbouw toegevoegd.
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 Diergezondheidsfonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 11
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 44
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 44
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 Diergezondheidsfonds: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 32
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 72
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 72
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 
 
 
 Sociale Zekerheid
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Basisstand (Miljoenennota)
 
 
 
 
 50.351
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 1.903
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 48.448
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 124
 
 
 
 
 
 Kindgebonden budget
 
 
 48
 
 
 
 
 Arbeidsmarktdienstverlening
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 Onderuitputting opdrachtenbudget armoedebeleid
 
 
 ‒ 25
 
 
 
 
 Onderuitputting opdrachtenbudget arbeidsmarkt
 
 
 ‒ 27
 
 
 
 
 Onderuitputting MDIEU
 
 
 ‒ 31
 
 
 
 
 Onderuitputting overig
 
 
 ‒ 50
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 18
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 48.323
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Kindgebonden budget
 De uitgaven aan het kindgebonden budget vallen voornamelijk hoger uit doordat er bij de raming geen rekening is gehouden met de indexering over het WKB-voorschot van januari 2024. Dit voorschot wordt conform de voorschotsystematiek reeds in december 2023 uitgekeerd in het prijspeil 2024. Dit wordt in het vervolg in de raming meegenomen.
 Arbeidsmarktdienstverlening
 De uitgaven aan arbeidsmarktdienstverlening (RMT’s) vallen lager uit dan verwacht. Dit komt door lager uitgevallen uitvoeringskosten en minder ingekochte arbeidsmarkttrajecten. Ten slotte is een deel van de uitgaven vertraagd. Dit levert een neerwaartse bijstelling van 20 miljoen euro op.
 Onderuitputting opdrachtenbudget armoede en schuldenbeleid
 Op artikel 2 opdrachten heeft er onderuitputting plaats gevonden van 25 miljoen euro. Dit komt doordat het niet mogelijk is gebleken om alle voorgenomen activiteiten in 2023 te realiseren. Reden daarvoor is dat, onder meer vanwege het opstarten van de aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden (GAS), sommige subsidies later konden worden toegekend. Deze vertraging heeft geen tot weinig impact gehad op het bereiken van de doelstellingen van de aanpak GAS. In het jaar 2024 wordt binnen SZW-focus gelegd op de verdere inrichting van de financiële administratie van de Aanpak.
 Onderuitputting opdrachtenbudget arbeidsmarkt
 De budgetten voor de Stimuleringregeling LLO in MKB (SLIM) en Nederland leert Door (NLLD) laten onderuitputting zien. Door een te hoge inschatting van het aantal vaststellingen in 2023 is er 13 miljoen euro minder benodigd voor SLIM. Ook is er minder gebruik gemaakt van NLLD dan verwacht. Aansluiting bij de realisaties levert een neerwaartse bijstelling op van 13 miljoen euro in 2023.
 Onderuitputting MDIEU
 Het betreft onderuitputting op de subsidieregeling Maatwerk Duurzame Inzetbaarheid & Eerder Uittreden (MDIEU). Er zijn in 2023 aangevraagde subsidies niet volledig toegekend en is er minder aangevraagd dan het beschikbare budget.
 Onderuitputting overig
 Onder deze post valt de verwerkte onderuitputting op verschillende budgetten. De grootste onderuitputting, van in totaal 11 miljoen euro, treedt op bij DUO leningen, doordat er in de laatste maanden minder leningen zijn verstrekt. Daarnaast is er op het apparaatsartikel sprake van een onderuitputting van 11 miljoen euro. Dit komt onder andere door een vertraging in ontwikkelprojecten voor automatisering en het niet kunnen invullen van alle vacatures. Op artikel 1 Arbeidsmarkt is er ten slotte onder Opdrachten een onderuitputting van 8 miljoen euro. Dit komt door vertraging in projecten en het vervallen van een aantal andere projecten.
 Overige mee- en tegenvallers
 Onder deze post vallen verschillende mee- en tegenvallers. De grootste wijziging ontstaat door lagere uitgaven op de Kinderopvangtoeslag van 9 miljoen euro. Dit komt doordat de bevoorschotting lager is uitgevallen. Daarnaast is er een meevaller op het re-integratiebudget van het UWV van 6 miljoen euro. De grootste tegenvaller betreft de kinderbijslag van circa 6 miljoen euro.
 Overboekingen met andere begrotingen
 Deze post bestaat uit één overboeking met het ministerie van Justitie en Veiligheid van 89 duizend euro.
 Technisch
 Deze post bestaat uit een afrekening van de subsidieregeling praktijkleren waarmee de uitgaven met duizend euro naar beneden worden bijgesteld.
 Niet-plafondrelevant
 Bij de Rijksbijdragen aan de sociale fondsen zijn de bijdragen voor de AO-tegemoetkomingen en ZEZ-uitkering (Zelfstandige en zwanger) met respectievelijk 0,6 miljoen euro en 0,1 miljoen euro naar beneden bijgesteld, omdat de uitgaven van het UWV hieraan lager uitvielen.
 
 XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Basisstand (Miljoenennota)
 
 
 
 
 2.301
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 1.085
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 3.386
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 42
 
 
 
 
 
 Onderuitputting
 
 
 9
 
 
 
 
 Kindgebonden budget
 
 
 ‒ 57
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Onderuitputting
 Deze post bestaat uit gerealiseerde onderuitputting op diverse ontvangsten. De grootste wijziging komt voort uit hogere gerealiseerde ontvangsten door meer terugbetalingen van leningen die verstrekt zijn door DUO aan inburgeraars. Daarnaast zijn er terugontvangsten geweest bij de subsidieregeling NL leert door.
 Kindgebonden budget
 De ontvangsten bij het kindgebonden budget vallen in 2023 substantieel lager uit dan eerder verwacht. Een verklaring hiervoor is onder meer dat het aandeel oninbare vorderingen naar boven is bijgesteld op basis van realisatiecijfers van Dienst Toeslagen.
 Overige mee- en tegenvallers
 Onder deze post vallen diverse mee- en tegenvallers van per saldo 2 miljoen euro. De grootste mutaties betreffen de terugontvangsten op de kinderopvangtoeslag en de werkgeversbijdrage kinderopvangtoeslag.
 Technisch
 Onder deze post valt een bijstelling van de corona-terugontvangsten op de kinderopvangtoeslag. Deze vallen 1,3 miljoen euro hoger uit.
 Niet-plafondrelevant
 Onder deze post vallen de niet plafondrelevante ontvangstenrealisaties. Per saldo vallen de terugontvangsten 38 duizend euro lager uit.
 
 
 
 Sociale Verzekeringen
 
 
 Sociale Verzekeringen: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Basisstand (Miljoenennota)
 
 
 
 
 72.410
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 1.127
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 71.283
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten Sociale Verzekeringsbank
 
 
 37
 
 
 
 
 Ziektewet
 
 
 34
 
 
 
 
 Compensatieregeling transitievergoeding
 
 
 32
 
 
 
 
 Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering
 
 
 ‒ 23
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 17
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 57
 
 
 
 
 
 Werkloosheidswet
 
 
 73
 
 
 
 
 Ziektewet
 
 
 ‒ 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 71.403
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Uitvoeringskosten Sociale Verzekeringsbank
 De premiegefinancierde uitvoeringskosten van de SVB vielen in 2023 met 37 miljoen euro hoger uit dan eerder geraamd.
 Ziektewet
 De uitgaven aan de Ziektewet is met 34 miljoen euro hoger uitgevallen dan eerder geraamd bij de Najaarsnota, vanwege een hogere gemiddelde uitkering voor met name uitzendkrachten en in mindere mate bij zieke werklozen en zieke zwangeren. Tevens is het aantal zieke zwangeren hoger uitgevallen dan verwacht.
 Compensatieregeling transitievergoeding
 De uitgaven aan de compensatieregeling transitievergoeding is 34 miljoen euro hoger uitgevallen dan eerder geraamd bij de Najaarsnota vanwege een hoger aantal aanvragen dan eerder verwacht.
 Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
 De WAO kent een meevaller van 23 miljoen euro, die voornamelijk veroorzaakt wordt door een lagere gemiddelde uitkeringshoogte dan eerder werd verwacht. Daarnaast is het aantal mensen in de uitkering licht gedaald.
 Overige mee- en tegenvallers
 Onder deze post staan verschillende mee- en tegenvallers. De grootste wijzigingen vinden plaats op de IVA en de WGA (WIA). De IVA laat een meevaller zien van 19 miljoen euro en de WGA een tegenvaller van 31 miljoen euro, wat resulteert in een per saldo tegenvaller van 11 miljoen euro op de WIA. De meevaller in de IVA en de tegenvaller in de WGA worden grotendeels verklaard door een lager respectievelijk hoger aantal uitkeringsjaren.
 Technisch
 Werkloosheidswet
 Op basis van realisatiecijfers van het UWV zijn de WW-uitgaven bijgesteld. De WW-instroom bleek iets hoger dan verwacht, terwijl de uitstroom een fractie lager is uitgevallen. Tegelijkertijd is de gemiddelde prijs licht gestegen. Dit leidt per saldo tot een opwaartse bijstelling van de WW-uitgaven voor 2023 van 67 miljoen euro.
 Ziektewet
 De ZW-uitkeringslasten zijn circa 10 miljoen euro lager uitgevallen dan ten tijde van de tweede suppletoire begroting werd verwacht. Dit komt doordat er in juli 2023 meer werkgevers eigenrisicodrager zijn geworden en er daardoor minder werknemers publiek verzekerd zijn voor de ZW. De ZW-uitkeringslasten nemen hierdoor af. Voor effecten in de ZW als gevolg van de wissel tussen publieke en private verzekeringen wordt het uitgavenplafond Sociale Zekerheid gecorrigeerd. Daarnaast blijkt dat werknemers van werkgevers die recent naar eigenrisicodrager zijn overgestapt sneller dan verwacht de ZW uitstromen, waardoor de uitkeringslasten voor deze groep eerder afneemt.
 
 Sociale verzekeringen: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Basisstand (Miljoenennota)
 
 
 
 
 234
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 58
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 176
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 Werkloosheidswet
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 174
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Technisch
 Werkloosheidswet       
 De Ufo-ontvangsten hebben betrekking op het verhaal van WW-lasten bij overheidswerkgevers die eigenrisicodrager. Deze ontvangsten zijn iets lager uitgevallen dan bij de Najaarsnota voorzien.
 
 
 
 Koppeling Uitkeringen
 
 
 Koppeling Uitkeringen: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Basisstand (Miljoenennota)
 
 
 
 
 2.022
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 2.022
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties t/m Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Stand Najaarsnota
 Er zijn geen wijzigingen geweest op het hoofdstuk Koppeling Uitkeringen na de Najaarsnota.
 
 
 
 
 Zorg
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 35.461
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 12.965
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 48.426
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 ‒ 187
 
 
 
 
 
 Onderuitputting SPUK's voor IZA, huiselijk geweld, kindermishandeling
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 Onderuitputting arbeidsmarkt en opleidingen
 
 
 ‒ 40
 
 
 
 
 Onderuitputting apparaat
 
 
 ‒ 47
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 ‒ 93
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen met andere begrotingen
 
 
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 Coalitie leefstijl in de zorg
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 56
 
 
 
 
 
 Oekraïne
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 Corona
 
 
 ‒ 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 ‒ 591
 
 
 
 
 
 Realisaties zorgtoeslag
 
 
 ‒ 551
 
 
 
 
 Overig niet-plafondrelevant
 
 
 ‒ 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 47.586
 
 
 
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 168
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 972
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 1.140
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 19
 
 
 
 
 
 Stichting Nationaal Programma Grieppreventie
 
 
 10
 
 
 
 
 CAK
 
 
 5
 
 
 
 
 Overige mee- en tegenvallers
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 145
 
 
 
 
 
 Corona
 
 
 145
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-plafondrelevant
 
 
 
 
 46
 
 
 
 
 
 Realisatie zorgtoeslag
 
 
 46
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 1.350
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Onderuitputting SPUK's voor IZA, huiselijk geweld, kindermishandeling
 Het beleid voor de SPUK’s Integraal Zorgakkoord (IZA), huiselijk geweld, kindermishandeling en cliëntenondersteuning wordt door de gemeente voortgezet. Voor de brede SPUK zijn er in 2023 middelen (voor onder andere valpreventie, een tegen eenzaamheid en wijkaanpak sociale basis) overgeboekt van artikel 3 naar artikel 1. De loon- en prijsbijstelling die op artikel 3 beschikbaar was, is uiteindelijk niet uitgekeerd.
 RIVM pandemische paraatheid
 De bijdragen aan agentschappen zoals het RIVM voor pandemische paraatheid zijn 20 miljoen euro lager uitgevallen dan geraamd.
 Onderuitputting apparaat
 Op het apparaatsartikel is er bij de Slotwet nog 47 miljoen euro aan onderuitputting opgetreden. 25 miljoen euro van de totale onderuitputting op het apparaat heeft betrekking op coronagerelateerde (apparaats)kosten, welke door het beëindigen van de maatregelen niet meer noodzakelijk waren. Het gaat hier onder meer om de kosten met betrekking tot de Corona-app bij RDO en de afbouw van het apparaat van de met COVID samenhangende directies, zoals Dienst Testen en de diverse COVID-projectdirecties. De onderuitputting op het apparaat gerelateerd aan coalitieakkoordmiddelen betreft 9 miljoen euro, en wordt grotendeels veroorzaakt door een vertraging van uitvoering van beleid. 15 miljoen euro van de onderuitputting komt doordat facturen uit 2023 pas verwerkt worden in 2024.
 Onderuitputting arbeidsmarktregelingen
 Niet alle aanvragen voor Sectorplanplus zijn daadwerkelijk gerealiseerd, bijvoorbeeld omdat opleidingen niet doorgaan of een kortere doorlooptijd kennen dan bij de aanvraag opgegeven. Hierdoor valt 23 miljoen euro vrij. Ook op de Opleidingsmodule Basis Acute Zorg (de BAZ-regeling) was er onderuitputting op de Subsidieregeling opleiding tot Advanced nurse practitioner van 23 miljoen euro) en op de opleiding tot physician assistant (PA/VS-regeling) van 5,7 miljoen euro.
 Overige mee- en tegenvallers
 Op veel andere budgetten vond er onderuitputting plaats, waaronder verschillende budgetten op het artikel Sport en bewegen, ontregelprojecten voor zorgaanbieders en het opdrachtenbudget voor inclusieve samenleving door onder andere minder verleende opdrachten voor onbeperkt meedoen Wonen en Zorg. Daarnaast zijn er per abuis COVID-19 middelen op specifieke budgetten terecht gekomen. Deze zĳn gecorrigeerd, waardoor de realisaties ten laste komen van het generale beeld. Dit resulteert in een onderuitputting op het specifieke beeld van 18 miljoen euro.
 Overboekingen met andere begrotingen
 Coalitie leefstijl in de zorg
 Dit betreft de overheveling van het budget van het programma Coalitie leefstijl in de zorg dat door TNO wordt uitgevoerd. De kasmiddelen voor de eerste helft van 2023 zijn reeds ontvangen en de tweede helft is overgeboekt naar de begroting van Economische Zaken en Klimaat. Deze mutatie is in de Veegbrief gemeld.
 Technisch
 Oekraïne
 De Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden en de regeling medische evacuées vallen 6 miljoen euro lager uit dan begroot.
 Corona
 Bij de Slotwet is er nog 89 miljoen euro aan coronamiddelen vrijgevallen aan de uitgavenkant. Er is door de afloop van de coronapandemie 36,7 miljoen euro minder uitgegeven aan de uitvoering van COVID-taken door GGD’en en 11,5 miljoen euro aan de GGD GHOR voor de landelijke coördinerende COVID-taken. Daarnaast zijn de uitgaven aan de reeds afgesloten subsidieregelingen coronabanen in de zorg (COZO) en de Zorgbonus lager uitgevallen (circa 8,5 miljoen euro) evenals de uitgaven voor de afbouw van noodvoorraden zelftesten, persoonlijke beschermingsmiddelen en medische hulpmiddelen (circa 20,5 miljoen euro). Verder is er bij het opdrachtenbudget een onderuitputting van circa 7 miljoen euro. De resterende onderuitputting (circa 5 miljoen euro) wordt veroorzaakt door meerdere kleinere mutaties.
 Niet-plafondrelevant
 Realisaties zorgtoeslag
 De uitgaven aan zorgtoeslag vallen 554 miljoen euro lager uit. Dit komt omdat er in 2023 minder mensen zorgtoeslag hebben ontvangen dan verwacht. Vanwege de eenmalige verhoging van de zorgtoeslag over 2023 werden circa 375.000 extra gerechtigden verwacht ten opzichte van 2022. In de realisatie is echter sprake van circa 200.000 extra gebruikers. Het aantal valt mee, omdat de inkomensontwikkeling in 2023 gunstiger is gebleken dan verwacht.
 Overig niet-plafondrelevant
 Naast de zorgtoeslag vallen de rijksbijdragen op de VWS-begroting (Rijksbijdrage Wlz) in totaal 50 miljoen euro lager uit dan geraamd. De tegemoetkoming specifieke kosten valt 9,5 miljoen euro hoger uit dan geraamd. De Rijksbijdrage Wlz dient er toe om te voorkomen dat er in het Fonds langdurige zorg een tekort ontstaat. Door een meevaller in de premieontvangsten volstond een lagere Rijksbijdrage Wlz (€ 750 miljoen).
 Ontvangsten
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Stichting Nationaal Programma Grieppreventie
 Voor vaccinaties in de periode 2022-2023 heeft een terugvordering plaatsgevonden bij de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie. Daardoor vallen de ontvangsten 9,9 miljoen euro hoger uit dan geraamd.
 CAK
 De ontvangsten van het CAK zijn 5,3 miljoen euro hoger uitgevallen dan geraamd, voornamelijk doordat het aantal wanbetalers in 2023 uiteindelijk hoger was dan verwacht.
 Overige mee- en tegenvallers
 De overige ontvangsten vielen voornamelijk hoger uit vanwege niet-uitgeputte subsidies, bijvoorbeeld op het gebied van volksgezondheid en jeugd.
 Technisch
 Corona
 Bij de Slotwet zijn er aan de ontvangstenkant nog 123,2 miljoen euro aan realisaties gemeld. Op de subsidieregeling Coronabanen in de zorg (COZO) kwam er nog 37,9 miljoen euro aan ontvangsten bij, bovenop de 271 miljoen euro die bij de Najaarsnota was gemeld en toegelicht. Er was een hogere vordering op Stichting Open Nederland in relatie tot vaccins (20 miljoen euro). Daarnaast hebben er verrekeningen plaatsgevonden voor 12,8 miljoen euro van de meerkostenregeling GGD'en en waterschappen 2021. Het verschil tussen verleende voorschotten en afrekening leidt tot ontvangsten. 4,4 miljoen euro wordt verklaard door de verrekeningen die hebben plaatsgevonden van de meerkostenregeling GGD’en 2022. 6,5 miljoen euro wordt verklaard door de financiële afrekening van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) over het jaar 2022, omdat er meer is bevoorschot dan is uitgegeven met betrekking tot de opdracht Beheer Noodvoorraad. Verder was er 12,1 miljoen euro aan extra ontvangsten als gevolg van de verkoop van mondkapjes en overige medische hulpmiddelen door Bureau LCH. Daarnaast was er een hogere realisatie dan geraamd vanwege vaststellingen op subsidies en SPUK's, en de daaruit voortkomende terugvorderingen (18,5 miljoen euro). Ook was de opbrengst van STRIP apparatuur hoger dan geraamd (7,5 miljoen euro).
 Niet-plafondrelevant
 Realisatie zorgtoeslag
 De ontvangsten gerelateerd aan de zorgtoeslag vallen 46 miljoen euro hoger uit dan geraamd.
 
 
 
 Zorg
 
 
 Zorg: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 92.466
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 1.373
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 91.093
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 109
 
 
 
 
 
 Actualisatie Q4 Zvw
 
 
 158
 
 
 
 
 Actualisatie Wlz-uitgaven
 
 
 1
 
 
 
 
 Actualisatie Q4 Wlz
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 Diversen
 
 
 ‒ 30
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 91.202
 
 
 
 
 
 
 
 Zorg: Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023
 
 
 
 
 5.494
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 5.539
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 5.539
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 32
 
 
 
 
 
 Actualisatie Q4 Wlz
 
 
 32
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 5.571
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 Actualisatie Q4 Zvw
 Op basis van de realisatiecijfers over het vierde kwartaal van 2023 van zorgverzekeraars over de verwachte Zvw-uitgaven is een tegenvaller verwerkt van 158 miljoen euro.
 Actualisatie Q4 Wlz
 Op basis van realisatiecijfers over het vierde kwartaal van 2023 van het Zorginstituut over de verwachte Wlz-uitgaven buiten de contracteerruimte is een meevaller verwerkt van 20 miljoen euro.
 Actualisatie Wlz uitgaven
 Op basis van het februari-advies van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over de benutting van het Wlz-kader is een tegenvaller van 1 miljoen euro verwerkt.
 Diversen
 Dit betreft de vrijval van middelen die nog op nominaal en onverdeeld Zvw gereserveerd stonden. Het betreft het saldo van diverse in omvang geringe bedragen.
 Ontvangsten
 Actualisatie Q4 Wlz
 Dit betreft de actualisering van de opbrengst eigen bijdragen in de Wlz op basis van cijfers van het Zorginstituut.
 
 
 
 
 Gemeentefonds en Provinciefonds (inclusief accres)
 
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 Gemeentefonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 40.478
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 1.590
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 42.068
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 136
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 136
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 42.205
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee en tegenvallers
 Realisatie
 In 2023 is er in het gemeentefonds sprake van een intertemporele overschrijding van 136 miljoen euro op het uitgavenbudget. Dit wordt in januari gecorrigeerd. Aangezien het om een kasrealisatie gaat, is er geen sprake van een overschrijding van het budget. Een klein deel hiervan bestaat uit niet ingezette onderzoeksgelden die bestemd zijn voor onderzoek naar en onderhoud van de verdeelsystematiek van het Gemeentefonds. Hiervan valt 0,7 miljoen euro vrij.
 
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 Accress Gemeentefonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 570
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 570
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 
 
 Provinciefonds
 
 
 Provinciefonds: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 2.996
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 134
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 3.130
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mee- en tegenvallers
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 3.130
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Mee- en tegenvallers
 In 2023 was de realisatie op de uitgaven lager dan geraamd. Het verschil komt afgerond uit op 0.
 
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 ACCRES PROVINCIEFONDS: UITGAVEN
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 96
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 96
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 Prijsbijstelling: uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 2.945
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 2.945
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 
 
 Arbeidsvoorwaarden
 
 
 Arbeidsvoorwaarden: Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl HGIS)
 
 
 
 
 3.400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 
 ‒ 3.400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 
 
 
 Aanvullende Post
 
 
 Aanvullende Post
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 1.608
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 ‒ 2.149
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 ‒ 541
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 541
 
 
 
 
 
 Invulling in=uittaakstelling
 
 
 547
 
 
 
 
 Onderuitputting
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 De mutaties tot en met de Najaarsnota 2023 staan toegelicht in de Bijlage Verticale Toelichting bij de Voorjaarsnota 2023 , bij de Miljoenennota 2024 en bij de Najaarsnota 2023.
 Technisch
 Invulling in=uittaakstelling
 De in=uittaakstelling is de tegenhanger van de eindejaarsmarge. De eindejaarsmarge is bedoeld om ondoelmatige besteding van middelen aan het einde van het jaar te voorkomen door de onbestede middelen naar het volgende jaar door te schuiven. Hiervoor geldt een maximum van 1,0% van de totale begroting. Voor de begrotingsfondsen geldt dat het volledige saldo ten gunste of ten lasten komt van het volgende jaar. Dit betekent de facto dat sprake is van een 100% eindejaarsmarge.
 Om te voorkomen dat het uitgavenplafond wordt overschreden als gevolg van de eindejaarsmarge, wordt tegelijkertijd een even grote taakstelling ingeboekt; de zogenaamde in=uit-taakstelling. De in=uit taakstelling kent geen concrete invulling, maar wordt gaandeweg ingevuld. De invulling kan bestaan uit onderuitputting of andere meevallers.
 Bĳ de Voorjaarsnota 2023 is in totaal 4,3 miljard euro aan eindejaarsmarge (en dus ook in=uittaakstelling) aan de begrotingen toegevoegd. Daarnaast is bĳ de Miljoenennota 2023 aanvullende onderuitputting ingeboekt van 2,1 miljard euro voor 2023. Deze is bĳ de Miljoenennota 2024 met 255 miljoen euro ingevuld. Per saldo was sprake van 6,2 miljard euro aan in te vullen in=uittaakstelling en aanvullende onderuitputting. Hiervan is bij de Najaarsnota 5,6 miljard euro ingevuld. De resterende openstaande in=uittaakstelling van 0,5 miljard euro is nu ingevuld vanuit de onderuitputting.
 Onderuitputting
 Voor het compensatiepakket Zeeland resteerde nog 5,7 miljoen euro in 2023. Deze middelen zijn niet meer opgevraagd en worden daarom als onderuitputting afgeboekt.
 
 
 
 Consolidatie
 
 
 Consolidatie: uitgaven
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 ‒ 18.255
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 3.431
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 ‒ 14.824
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 Consolidatie FJR
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 ‒ 14.829
 
 
 
 
 
 
 
 Consolidatie: ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Miljoenennota 2023 (incl. HGIS)
 
 
 
 
 ‒ 18.255
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties t/m Najaarsnota 2023
 
 
 3.431
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Najaarsnota
 
 
 
 
 ‒ 14.824
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technisch
 
 
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 Consolidatie FJR
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Financieel Jaarverslag Rijk (nota)
 
 
 
 
 ‒ 14.829
 
 
 
 
 
 
 De post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting voor dubbeltellingen die ontstaan door het bruto-boeken van bijdragen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat bijdraagt, als het departement dat ontvangt de uitgaven op zijn begroting opneemt. Het ontvangende departement raamt daarnaast de te ontvangen bijdragen ook aan de ontvangstenkant van de begroting. Hierdoor wordt het rekenkundig niveau van de totale rijksuitgaven en de rijksontvangsten hoger dan het feitelijk niveau. Op de post Consolidatie wordt hiervoor gecorrigeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 12
 UITGAVENOVERZICHT OEKRAÏNE
 
 
 Tabel 12.1 Uitgavenoverzicht Oekraïne
 
 
 
 
 
 
 in miljoenen euro
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 5.432
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 52
 
 
 
 
 
 Realisatie van extra woningen
 
 
 44
 
 
 
 
 Taskforce versnelling tijdelijke huisvesting
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken incl. BHOS
 
 
 
 
 396
 
 
 
 
 
 Bijdrage NAVO Ukraine Comprehensive Assistance Package Trust Fund
 
 
 75
 
 
 
 
 Council of Europe Development Bank (CEB)
 
 
 22
 
 
 
 
 Derde steunpakket BZ/BHOS 2023
 
 
 32
 
 
 
 
 Eerste steunpakket BZ/BHOS 2023
 
 
 193
 
 
 
 
 Specifieke steun BZ/BHOS
 
 
 41
 
 
 
 
 Tweede steunpakket BZ/BHOS 2023
 
 
 33
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Justitie en Veiligheid
 
 
 
 
 3.518
 
 
 
 
 
 Basisregistratie Personen (BRP)
 
 
 
 
 
 Directoraat Generaal Oekraïne en Nationale Opvangorganisatie (NOO)
 
 
 43
 
 
 
 
 Gemeentelijke en particuliere opvang
 
 
 3.235
 
 
 
 
 Regeling Medische zorg Ontheemden (RMO)
 
 
 135
 
 
 
 
 Subsidies NGO's
 
 
 13
 
 
 
 
 Tolken
 
 
 2
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten IND
 
 
 8
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten NIDOS
 
 
 5
 
 
 
 
 Veiligheidsregio's en GGD'en
 
 
 78
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 226
 
 
 
 
 
 Leerlingenvervoer
 
 
 21
 
 
 
 
 Nieuwkomersonderwijs
 
 
 167
 
 
 
 
 Ondersteuning en uitvoering LOWAN
 
 
 
 
 
 Ondersteuning van het cultuurbeleid in Oekraine
 
 
 3
 
 
 
 
 Tijdelijke onderwijshuisvesting
 
 
 24
 
 
 
 
 Voorschoolse educatie
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiën
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 
 Convertibiliteit Oekraïense hryvnia
 
 
 
 
 
 Derde steunpakket 2023
 
 
 60
 
 
 
 
 EBRD Crisis Response Special Fund
 
 
 25
 
 
 
 
 LNG invoercapaciteit in de Eemshaven
 
 
 4
 
 
 
 
 Premieontvangsten garantie Gasunie
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 Tweede steunpakket Oekraïne
 
 
 52
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Defensie
 
 
 
 
 965
 
 
 
 
 
 Militaire goederen
 
 
 965
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Tweede steunpakket Oekraïne
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Economische Zaken en Klimaat
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 
 Energiehulp
 
 
 7
 
 
 
 
 Gasopslag Bergermeer
 
 
 ‒ 1.148
 
 
 
 
 Tweede steunpakket BZ/BHOS 2023
 
 
 1.217
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 
 
 25
 
 
 
 
 
 Kindregelingen
 
 
 10
 
 
 
 
 Taallessen
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 
 Meerkostenregeling gemeentelijke zorg
 
 
 20
 
 
 
 
 Transport medische evacuees
 
 
 1
 
 
 
 
 Zorg aan onverzekerden (SOV)
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13
 UITVOERING TOESLAGEN HERSTEL
 
 Het overzicht de gerealiseerde uitgaven laat een totaal overzicht zien van alle uitgaven in 2023 aan de Hersteloperatie Toeslagen. De laatste stand van het budget is toegelicht in bijlage 6 van de Voorjaarsnota 2024. Er is minder uitgegeven dan dat er budget was, doordat het ritme van de uitbetaling van de programmamiddelen verschilde van de raming. De verwachting is dat deze middelen in latere jaren tot besteding zullen komen. Daarnaast is er nog een correctie geweest in het overzicht, omdat om technische redenen een mutatie negatief verwerkt is in de realisatie in plaats van het budget (voor de uitvoering heeft dit geen consequenties). Een tweede correctie is gedaan, omdat een mutatie (ritmeaanpassing) nog niet in het overzicht was verwerkt.
 
 Tabel 13.1 Realisatie Toeslagen Herstel 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 In miljoenen euro
 
 
 Budget
 
 
 Correctie
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 1.571
 
 
 
 
 ‒ 126
 
 
 
 
 1.182
 
 
 
 
 ‒ 262
 
 
 
 
 
 
 w.v. 30k, IB, aanvullende compensatie (incl. uitvoering VSO-route) en overig
 
 
 
 
 342
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 275
 
 
 
 
 ‒ 67
 
 
 
 
 
 
 w.v. Kindregeling
 
 
 
 
 535
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 494
 
 
 
 
 ‒ 42
 
 
 
 
 
 
 w.v. Kwijtschelden publieke schulden (incl. uitvoering; rijksbreed)
 
 
 
 
 349
 
 
 
 
 ‒ 104
 
 
 
 
 224
 
 
 
 
 ‒ 21
 
 
 
 
 
 
 w.v. Kwijtschelden private schulden (incl. uitvoering)
 
 
 
 
 175
 
 
 
 
 ‒ 22
 
 
 
 
 104
 
 
 
 
 ‒ 49
 
 
 
 
 
 
 w.v. Andere toeslagen
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 w.v. Ex-partners
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 ‒ 9
 
 
 
 
 
 
 w.v. Ondersteuning door gemeenten
 
 
 
 
 105
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 47
 
 
 
 
 ‒ 58
 
 
 
 
 
 
 w.v. Reservering ondersteuning rechtsbijstand
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 w.v. Dwangsommen
 
 
 
 
 37
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 ‒ 14
 
 
 
 
 
 
 w.v. Ouders in het buitenland (incl. uitvoering)
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 w.v. Uithuisplaatsingen kinderen (incl. uitvoering; J&V)
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 Apparaat Financiën
 
 
 
 
 341
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 337
 
 
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 1.911
 
 
 
 
 ‒ 126
 
 
 
 
 1.519
 
 
 
 
 ‒ 266
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 OVERZICHT INCIDENTELE BEGROTINGEN EN BEROEP OP CW 2.27
 
 De onderstaande tabel geeft een overzicht van de ingediende begrotingsaanpassingen middels nota's van wijziging en/of incidentele suppletoire begrotingen (ISB's) met betrekking tot het begrotingsjaar 2023. Ook is aangegeven of bij het moment van indienen een beroep is gedaan op artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016. Reguliere suppletoire begrotingen (1e suppletoire begroting, suppletoire begroting Prinsjesdag en de 2e suppletoire begroting) zijn niet opgenomen in het overzicht, tenzij er een beroep is gedaan op 2.27. Ook begrotingen waarbij een beroep is gedaan op lid 1 van CW 2.27 zijn niet opgenomen in dit overzicht.
 
 Tabel 14.1 Overzicht incidentele suppletoire begrotingen en nota van wijzigingen met betrekking tot het begrotingsjaar 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Departement
 
 
 Begrotingsstuk
 
 
 Onderwerp
 
 
 Beroep op art. 2.27, tweede lid, CW
 
 
 Uitgaven voor autorisatie
 
 
 Indieningsdatum
 
 
 Aangenomen door EK
 
 
 
 
 
 
 50. GF
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Wijziging algemene uitkeringen en aanvullende uitkeringen
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 23-9-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 8. OCW
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Inzake herprioritering doorstroom beroepskolom en zelfdenkende moleculaire systemen
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 24-10-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 9. FIN
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Aanvullende steunmaatregelen Oekraïne
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 8-11-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 15. SZW
 
 
 1e NvW OB 2023
 
 
 Verhoging uitgaven lage-inkomensvoordeel (LIV)
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 16-11-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 13. EZK
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Onder andere prijsplafond voor kleinverbruikers, Tegemoetkoming Energiekosten voor energieintensieve mkb-bedrijven (TEK), BMKB-Groen, voedingsbudget en toekenningen NGF, Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) en uitvoeringskosten medeoverheden.
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 17-11-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 70. NGF
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Middelen toekennen zodat 5 NGF projecten snel van van kunnen gaan
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 17-11-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 55. Mobiliteitsfonds
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Verplichtingenbudget schuiven naar 2023
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 25-11-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 15. SZW
 
 
 2e NvW OB 2023
 
 
 Verhoging uitgaven Tijdelijke Noodfonds Energie (TNE)
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 28-11-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 14. LNV
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Verwerken van budgettaire ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden na het indienen van het oorspronkelijke voorstel.
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 1-12-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 7. BZK
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Inzake NGF, werklandschappen van de Toekomst en personele inzet crisisopvang
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 5-12-2022
 
 
 20-12-2022
 
 
 
 
 16. VWS
 
 
 NvW OB 2023
 
 
 Aanvullende maatregelen ter compensatie van gestegen energieprijzen in het (semi-)publieke domein en voor de zorg.
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 7-12-2022
 
 
 31-1-2023
 
 
 
 
 13. EZK
 
 
 1e ISB
 
 
 Gasopslag Bergermeer en garantieregeling Porthos
 
 
 Ja
 
 
 Nee
 
 
 12-12-2022
 
 
 28-3-2023
 
 
 
 
 5. BZ
 
 
 1e ISB
 
 
 Ophoging Nederlandse bijdrage Europese Vredesfaciliteit
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 13-2-2023
 
 
 4-7-2023
 
 
 
 
 13. EZK
 
 
 2e ISB
 
 
 Lening Invest-NL in verband met SIF
 
 
 Ja
 
 
 Nee*
 
 
 13-2-2023
 
 
 6-6-2023
 
 
 
 
 10. DEF
 
 
 1e ISB
 
 
 Militaire steun aan Oekraïne
 
 
 Nee
 
 
 Nee*
 
 
 17-2-2023
 
 
 6-6-2023
 
 
 
 
 13. EZK
 
 
 3e ISB
 
 
 Verder vullen gasopslag Bergermeer
 
 
 Ja
 
 
 Nee*
 
 
 27-2-2023
 
 
 30-5-2023
 
 
 
 
 17. BHOS
 
 
 1e ISB
 
 
 Steun voor Oekraïne
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 3-4-2023
 
 
 11-7-2023
 
 
 
 
 5. BZ
 
 
 2e ISB
 
 
 Steun Oekraïne en tweede ophoging Nederlandse bijdrage Europese Vredesfaciliteit
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 3-4-2023
 
 
 4-7-2023
 
 
 
 
 15. SZW
 
 
 NvW O1 2023
 
 
 Verhoging uitgaven onderstand, Algemene weduwen- en wezenuitkering (AWW) en energietoeslag studenten.
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 8-6-2023
 
 
 11-7-2023
 
 
 
 
 16. VWS
 
 
 NvW O1 2023
 
 
 Correctie op verplichtingen en uitgaven voor een vaccinatiecampagne en een correctie van een verplichtingenschuif voor passende zorg
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 23-6-2023
 
 
 11-7-2023
 
 
 
 
 9. FIN
 
 
 NvW O1 2023
 
 
 Uitwerking van pakket met aanvullende en vernieuwende maatregelen en denkrichtingen inzake herstel toeslagen.
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 23-6-2023
 
 
 11-7-2023
 
 
 
 
 4. KR
 
 
 NvW O1 2023
 
 
 Toevoeging van middelen ter verstrekking van een annuïtaire lening aan Sint Maarten voor investeringen op Sint Maarten
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 29-6-2023
 
 
 26-9-2023
 
 
 
 
 65. Deltafonds
 
 
 NvW O1 2023
 
 
 Correctie woordelijke fouten
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 5-7-2023
 
 
 26-9-2023
 
 
 
 
 4. KR
 
 
 1e ISB
 
 
 Herfinanciering covidleningen
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 29-8-2023
 
 
 10-10-2023
 
 
 
 
 4. KR
 
 
 NvW ISB 2023
 
 
 Corrigeren van verkeerd opgenomen standen bij verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
 
 
 Nee
 
 
 Nee
 
 
 22-9-2023
 
 
 10-10-2023
 
 
 
 
 7. BZK
 
 
 1e suppletoire begroting
 
 
 Beroep 2.27 omdat uitvoering niet langer kon wachten
 
 
 Ja
 
 
 Nee
 
 
 11-5-2023, beroep op 2.27 is ingediend bij de Eerste Kamer op 27-10-2023
 
 
 28-11-2023
 
 
 
 
 
 * Bij de 2e en 3e ISB van EZK en de ISB van DEF zijn geen uitgaven gedaan voor autorisatie. Echter zijn er wel verplichtingen aangegaan voor autorisatie.
 
 
 
 
 
 
 
 15
 OPVOLGING INTERDEPARTEMENTALE BELEIDSONDERZOEKEN (IBO'S)
 
 Doorgaans vindt elk jaar een aantal Interdepartementale Beleidsonderzoeken (IBO's) plaats naar belangrijke beleidsonderwerpen. De taakopdrachten van IBO's worden gepubliceerd als bijlage bij de Miljoenennota.
 Hieronder wordt ingegaan op de doorwerking van de IBO's van de rondes 2021/2022 en 2022/2023 op basis van, onder andere, de kabinetsreacties op de onderzoeken. Voor een volledig en actueel overzicht van alle gepubliceerde IBO’s, zie het overzicht Ingepland en uitgevoerd onderzoek op rijksfinancien.nl.
 Ronde 2022/2023
 In de ronde 2022/2023 vonden IBO’s plaats naar Klimaat, Biodiversiteit en de Toekomstbestendigheid van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo).
 Klimaat
 Het IBO-rapport «Scherpe doelen, scherpe keuzes» is op 13 maart 2023 direct na afronding, zonder kabinetsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden.1Kamerstukken II, 2022-2023, 32 813, nr. 1177. Dit voorjaar heeft het kabinet een besluit genomen over een integraal pakket aanvullende klimaatmaatregelen, waarbij zowel is gekeken naar normering, beprijzing als subsidiëring (via het Klimaatfonds). Daarin zijn de resultaten van dit IBO meegenomen.2Kamerstukken II, 2022-2023, 32 813, nr. 1230.
 Biodiversiteit
 Op 5 september 2023 is het IBO-rapport «Snel aan de slag!» aan de Tweede Kamer aangeboden.3Kamerstukken II, 2022-2023, 26 407, nr. 149. Vanwege de demissionaire status van het kabinet is er geen kabinetsreactie meegestuurd.
 Toekomstbestendigheid van het mbo
 Op 13 november 2023 is het IBO-rapport «Samen gericht opleiden voor wendbare vakmensen» aan de Tweede Kamer aangeboden.4Kamerstukken II, 2023-2024, 31 524, nr. 590. Vanwege de demissionaire status van het kabinet is er geen kabinetsreactie meegestuurd.
 Ronde 2021/2022
 In de ronde 2021/2022 vonden IBO’s plaats naar Vermogensverdeling, Publieke investeringen, Jeugdcriminaliteit, Sturing op kwaliteit van onderwijs, Ouderenzorg en Vereenvoudiging sociale zekerheid.
 Vermogensverdeling
 Het IBO-rapport «Licht uit, spot aan: de vermogensverdeling» is direct na het gereedkomen op 8 juli 2022 aan de Tweede Kamer aangeboden.5Kamerstukken II, 2021-2022, 35 925 IX, nr. 38. De kabinetsreactie volgde bij Prinsjesdag 2022 (20 september 2022), zoals aangegeven bij de aanbieding van het rapport aan de Tweede Kamer.6Kamerstukken II, 2022-2023, 36 200 IX, nr. 4. In de Voorjaarsnota 2022 kondigde het demissionaire kabinet aan op basis van dit IBO en de evaluatie van de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) te kijken naar de wijze waarop de verhouding tussen lasten op vermogen en arbeid meer in balans kan worden gebracht.7Kamerstukken II, 2021-2022, 36 120, nr. 1. Hierbij is een gefaseerde aanpak gehanteerd. Met het pakket aan maatregelen in het Belastingplan 2023 heeft het kabinet een belangrijke stap gezet in het evenwichtiger belasten van inkomen uit arbeid en inkomen uit vermogen en in het herstel van het globale evenwicht in de belasting van verschillende werkenden.8Kamerstukken II, 2022-2023, 36 202, nr. 6 en Kamerstukken II, 2022-2023, 36 200 IX, nr. 4. Daarnaast heeft het demissionaire kabinet zichzelf bij de Miljoenennota 2023 een taakopdracht gegeven om met de aanpak van belastingconstructies en negatief geëvalueerde fiscale regelingen structureel 550 miljoen euro extra belastingontvangsten te realiseren. Daarbij is aangegeven dat het tarief eerste schijf van de inkomstenbelasting (TES) geldt als placeholder voor de taakstellende opdracht. In het Belastingplan 2023 is een eerste concrete stap gezet in het aanpakken van belastingconstructies door voor periodieke giften een plafond in te voeren van 250 duizend euro.9Kamerstukken II, 2022-2023, 36 202, nr. 15 en Kamerstukken II, 2022-2023, 36 200 IX, nr. 47. Het kabinet heeft de taakstellende opdracht bij Belastingplan 2024 grotendeels op structurele basis kunnen invullen. Van de taakstellende 550 miljoen euro resteert een bedrag van 71 miljoen euro dat wordt gedekt door een stapsgewijze verhoging van het TES.10Kamerstukken II, 2023-2024, 32 140, nr. 175. In de brief «Aanpak belastingconstructies en fiscale regelingen» die op 19 september jl. aan de Tweede Kamer is gestuurd is uitgebreid ingegaan op zowel de invulling van de taakopdracht als de uitkomsten van de inventarisatie naar belastingconstructies. Daarnaast is een lijst van belastingconstructies als bijlage bij de Voorjaarsnota 2023 gevoegd. Ook werkt het kabinet aan continue verbetering van benodigde data voor monitoring en evaluaties. Tot slot acht het demissionair kabinet het van belang om voortdurend kritisch te blijven kijken naar het belastingstelsel. Daartoe heeft het kabinet op Prinsjesdag 2023 de taakopdracht «Bouwstenen voor een beter en eenvoudiger belastingstelsel» naar de Kamer gestuurd. Een interdepartementale werkgroep onder leiding van een onafhankelijke voorzitter heeft begin 2023 het rapport «Belastingen in maatschappelijk perspectief - Bouwstenen voor een beter belastingstelsel» opgeleverd.11Kamerstukken II, 2023-2024, 32 140, nr. 180. Het rapport gaat ook in op de mogelijkheden om inkomen uit werk en inkomen uit verschillende vermogensvormen neutraler te behandelen. Tot slot heeft het demissionair kabinet verdere stappen gezet in het vormgeven van een box 3 stelsel op basis van werkelijk rendement en daartoe in het najaar van 2023 een wetsvoorstel in consultatie gebracht.12Kamerstukken II, 2023-2024, 32 140, nr. 170. Op basis van deze consultatie heeft het kabinet het wetsvoorstel op een aantal punten aangepast.13Kamerstukken II, 2023-2024, 32 140, nr. 179. Het belasten van het werkelijk rendement op vermogen in box 3 volgt uit het coalitieakkoord van kabinet Rutte IV en wordt omarmd door het IBO en past bij een evenwichtiger belastingstelsel.
 Publieke investeringen
 Het IBO-rapport «Waar voor ons geld» is op 18 juli 2022 met kabinetsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden.14Kamerstukken II, 2021-2022, 35 925, nr. 173. Hierin kondigde de minister van Financiën aan dat de werkwijze en de instrumenten overprogrammering en het investeringsplafond worden geëvalueerd om te borgen dat het doel van het beleid centraal staat. Daarnaast meldde het kabinet voornemens te zijn in de departementale begrotingen, jaarverslagen, de Miljoenennota en het Financieel Jaarverslag van het Rijk te rapporteren over investeringen uit het Coalitieakkoord die onder het investeringsplafond vallen. In de Miljoenennota 2023 is dit voornemen tot uitvoering gebracht in Bijlage 1. Tot slot zei het kabinet toe bij de wetvoorstellen en de bijbehorende memorie van toelichting voor het Klimaatfonds en het Transitiefonds heldere keuzes maken over de vormgeving van de fondsen. In antwoord op schriftelijke vragen van de Tweede Kamer is nog verder ingegaan op de aanbevelingen van het IBO en de toezeggingen in de kabinetsreactie.15Kamerstukken II, 2022-2023, 36 410, nr. 85.
 Jeugdcriminaliteit
 Het IBO-rapport «Werken aan effectievere detentie van jeugdigen» is op 24 februari 2023 met kabinetsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden.16Kamerstukken II, 2022-2023, 28 741, nr. 92. In de kabinetsreactie wordt door de minister voor Rechtsbescherming onder andere aangekondigd dat wordt ingezet op het naar binnen halen van zorgpartners die voorafgaand aan de vrijheidsbeneming betrokken zijn. In 2023 is hier invulling aan gegeven doordat DJI een beleidskader heeft opgesteld voor de zogeheten basisafdeling in Justitiële jeugdinrichtingen (JJI) waarbij de focus ligt op het mogelijk maken van passende zorg en begeleiding bij uitstroom. Daarnaast zijn er verschillende aanvullende verkenningen uitgevoerd. Dit heeft onder andere geleid tot de handreiking «Zo krijg je samen zicht op jongeren» van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), welke gericht is op vroegsignalering van jongeren die dreigen af te glijden naar het criminele milieu. Ook wordt samengewerkt met OCW, bijvoorbeeld voor het aanstellen van een tijdelijke landelijke coördinator die de samenwerking tussen JJI’s en mbo-instellingen faciliteert. Op 7 juli 2023 is de kamerbrief brede preventieaanpak jeugdcriminaliteit verstuurd.17Kamerstukken II, 2022-2023, 28 741, nr. 106. Hierin wordt o.a. extra geïntensiveerd in de domeinoverstijgende en gebiedsgerichte preventieve aanpak jeugdcriminaliteit. Dit sluit ook aan bij de aanbevelingen uit het IBO om de inzet van preventie te stroomlijnen en vroegsignalering te verbeteren.
 Sturing op kwaliteit van onderwijs
 Op 18 april 2022 is het IBO-rapport «Koersen op kwaliteit en kansengelijkheid» met kabinetsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden. In de kabinetsreactie geeft de minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs zijn visie op de sturing op onderwijskwaliteit en kansengelijkheid in het funderend onderwijs. Daarbij kijkt hij ook naar de grote samenhangende sturingsvraagstukken op het gebied van bekostiging, zeggenschap en arbeidsvoorwaardenvorming.18Kamerstukken II, 2022-2023, 31 293, nr. 669. In 2024 komt de minister met een brief met daarin de uitwerking van deze visie.
 Ouderenzorg
 Op 3 juli 2022 is het IBO-rapport «Niets doen is geen optie» met kabinetsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden. In dit IBO is een aantal keuzes in beeld gebracht om de beheersbaarheid van de ouderenzorg te vergroten, zowel op financieel, personeel als maatschappelijk vlak. Het rapport brengt bestaande inzichten in kaart en vult deze aan met analyses, beleidsopties en aanbevelingen. In de kabinetsreactie wordt het advies om nader onderzoek te doen ter harte genomen. Er wordt onder andere onderzocht of ouderenzorg onder kan worden gebracht in een ander domein en welke interventies effectief zijn.19Kamerstukken II, 2022-2023, 29 389, nr. 118.
 Vereenvoudiging sociale zekerheid
 Op 9 juni 2023 is het IBO-rapport «Moeilijk makkelijker maken» met kabinetsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden. In de kabinetsreactie wordt de noodzaak om het sociaal vangnet eenvoudiger te maken onderschreven. In deze reactie wordt een nieuw interdepartementaal programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor mensen (VIM) aangekondigd. Dit programma heeft als doel om, samen met uitvoerders en gemeenten, tot scenario’s te komen voor een eenvoudigere inkomensondersteuning op de lange termijn. Ook pakt het programma knelpunten op die ontstaan als mensen te maken hebben met een samenloop van regelingen. Daarnaast werkte het kabinet aan de renovatie van bestaande regelingen en de dienstverlening. Verkend wordt hoe het arbeidsongeschiktheidsstelsel, de kindregelingen, de Participatiewet en de Werkloosheidswet in de toekomst vereenvoudigd kunnen worden. Ook wordt de handhaving herijkt.20Kamerstukken II, 2022-2023, 29 362, nr. 328.